29 50 4499 https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/efd7d8778bb860491ead46cd7ad7de6f.pdf df016e824739cf60a1ce75ad6444119f Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1552 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1994 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1436 Title A name given to the resource Kronika / ETNOGRAFIA POLSKA 1994 t.38 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1994 t.38, s.225-240 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I K A „Etnografia Polska", t. XXXVIII: 1994, z. 1 - 2 PL ISSN 0071-1861 K O N F E R E N C J A MIĘDZYNARODOWEJ K O M I S J I DO BADANIA K U L T U R Y LUDOWEJ W K A R P A T A C H I NA BAŁKANACH. LWÓW, 29 X I - 1 X I I 1993 R. W dniach 29 X I - 1 X I I 1993 r. odbyło się we Lwowie spotkanie przedstawicieli Krajowych Sekcji Międzynarodowej Komisji do Badania Kultury Ludowej w Karpatach i na Bałkanach (MKKKB) mające na celu odnowienie jej działalności po 3-letniej przerwie, spowodowanej zmianami społeczno-ekonomicznymi i politycznymi zachodzącymi we wszystkich krajach członkowskich. Biorąc pod uwagę wspomniany zastój w pracach naukowo-badawczych Komisji wypada na wstępie przypomnieć dotychcza­ sową jej działalność . Specyfika środowiska rejonu karpacko-bałkańskiego stwarzała wyjąt­ kowe możliwości badania procesów historycznych, etnicznych, społecznych i kulturowych. Koordynacja badań naukowych w Karpatach i na przy­ ległych terenach okazała się więc konieczna przy studiach nad kulturą ludową tego obszaru, wykazującą zarówno szereg cech wspólnych, jak też i wiele różnic. Starania w tej kwestii podjęli już w 1958 r. przedstawiciele ówczes­ nego Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN i Instytutu Etnografii SAV (Národopisný Ústav SAV - Czechosłowacja). Dzięki inicjatywie prof, dr. Mieczysława Gładysza, prof, dr Anny Kutrzeba-Pojnarowej oraz dr. Jana Mjartana i doc. dr. Jana Podoláká w 1959 r. zostaje powołana do życia instytucja mająca na celu koordynację prac naukowo-badawczych na terenie Karpat - Międzynarodowa Komisja do Badania Kultury Ludowej w Karpatach (MKKK). 1 2 1 Informacje o powstaniu i działalności Międzynarodowej Komisji do Badania Kultury Ludowej Karpat oraz Karpat i Bałkanów zaczerpnięto z opracowań: M . Gładysz, Zarys planu działalności i organizacji Międzynarodowej Komisji do Badania Kultury Ludowej w Karpatach, „Etnografia Polska", t. 6:1962, s. 15-40; tenże, Międzynarodowa Konferencja poświęcona bada­ niom kultury ludowej w Karpatach, „Etnografia Polska", t. 9:1965, s. 440-447; V. Frolec, Dwadzieścia lat działalności Międzynarodowej Komisji do Badania Kultury Ludowej w Karpatach i na Bałkanach (MKKKB), „Etnografia Polska", t. 25:1981, z. 2, s. 35-45. Obecnie Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk. 2 �226 KRONIKA W roku 1960 przystąpiono do systematycznych badań terenowych, a do­ tychczasowe porozumienie o współpracy ujęto w ramy statutu, przyjętego po dyskusji na konferencji w Smokowcu (Slowaqa) jako podstawę dalszej działalności Komisji. Członkami jej zostali przedstawiciele krajów zamiesz­ kujących łuk Karpat - Czechosłowacja, Polska, Rumunia i obecna Ukraina. Współpraca naukowa organizowana była w ramach umowy międzynarodo­ wej pomiędzy Akademiami Nauk poszczególnych krajów. Na czele Komisji stał Sekretarz Generalny obierany co 5 lat, a ważniejsze decyzje podejmowane były wspólnie z Prezydium Komisji, w skład które­ go wchodzili przewodniczący poszczególnych Sekcji Krajowych. Organem Sekretariatu Generalnego był periodyk Carpatica. Funkcję Generalnego Sekretarza powierzono w 1959 r. J. Podolákowi (Bratysława), który pełnił ją do 1971 г., zaś od 1971 r. do 1992 - do chwili śmierci - piastował ją V. Frolec (Brno). Okres jego kadencji był szczególnie owocny w działalności Komisji. Intensywnie pracowały poszczególne międzynarodowe zespoły re­ dakcyjne, przygotowujące syntezy karpacko-bałkańskie. Regularnie ukazy­ wał się organ Sekretariatu. Odejście V. Frolca - poza innymi czynnikami natury obiektywnej - w znacznym stopniu wpłynęło na zahamowanie wszel­ kich działań w tej dziedzinie. W 1964 r. na międzynarodowej konferencji poświęconej badaniom kul­ tury ludowej Karpat (a w szczególności pasterstwa wysokogórskiego) zor­ ganizowanej w Krakowie postanowiono, że dalsze systematyczne i planowe poszukiwania powinny objąć nie tylko regiony Karpat, ale także tereny górskie Bułgarii i Jugosławii. Sfinalizowane to zostało w 1976 r. na posiedze­ niu w Smolenicach (Slowaqa). Od roku 1976 ulega zmianie nazwa Komisji na: Międzynarodowa Komisja do Badania Kultury Ludowej w Karpatach i na Bałkanach - M K K K B . Od roku 1977 organ Sekretariatu Generalnego przyjmuje nazwę Carpatobalcanica. W związku z poważnym zaawansowaniem stanu badań kultury ludowej w rejonie karpacko-bałkańskim we wszystkich krajach członkowskich M K K K B postanowiono przystąpić do opracowania syntezy wybranych zja­ wisk kultury ludowej, tj. architektury ludowej, pasterstwa wysokogórskiego i folkloru zbójnickiego. Koncepqe poszczególnych syntez zostały opraco­ wane przez Sekcje Krajowe: architektura - Czechosłowacja, pasterstwo - Polska, foklor zbójnicki - Słowacja i b. ZSRR. Prace nad systezami realizowano w ramach międzynarodowych zespołów autorskich. Refero­ wano je na dorocznych spotkaniach. Drukiem ukazały się zestawy biblio­ graficzne tych tematów. „Architektura ludowa", t. 1 - „Budownictwo mie­ szkalne", pod redakqa V. Frolca oraz „Folklor zbójnicki" pod redakcją V. Gašparíkowej i B.N. Putiłowa zostały przygotowane do druku, w opraco­ waniu znajduje się natomiast „Pasterstwo wysokogórskie" pod redakcją B. Kopczyńskiej-Jaworskiej. Podjęto również prace nad nowymi tematami, tj. architekturą ludową t. 2 - budownictwo gospodarcze, gospodarką chłop­ ską (rolnictwo i hodowla) oraz transportem i komunikaqa. �KRONIKA 227 Tak w bardzo krótkim zarysie przedstawia się działalność Komisji do 1990 r. Reaktywizację działalności M K K K B podjął Instytut Etnografii Akade­ mii Nauk Ukrainy, zwołując z końcem 1993 r. we Lwowie posiedzenie przedstawicieli Sekcji Krajowych Komisji. Organizatorów reprezentowali: dr S. Pawluk - dyrektor Instytutu, kan­ dydat nauk M . Hłuszko oraz K. Kutelmach - pracownicy Instytutu Etno­ grafii. Jako przedstawiciele poszczególnych Sekcji Krajowych przybyli: z Czech dr L. Petránová - Instytut Etnografii i Folkloru A N Praga, dr J. Štika z Muzeum skansenowskiego w Rożnowie pod Radgosztem, z Mołdowy - prof. W. Zelenczuk - Instytut Etnografii i Folkloru A N Mołdowy, z Polski - doc. dr hab. D. Tylkowa i dr K. Hermanowicz-Nowak - Instytut Archeologii i Etnologii PAN Oddział w Krakowie, z Rumunii - R.O. Majer - Instytut Etnografii i Folkloru A N Rumunii, ze Słowacji - prof. M . Paríková - Katedra Etnologii Uniwersytetu im. J. Komeńskiego, Braty­ sława oraz z Węgier - dr P. Szabó i dr P. Weresz - Instytut Etnografii A N , Budapeszt. Pomimo zaproszenia w obradach nie wzięli udziału przedstawi­ ciele krajów bałkańskich - Bułgarii i Jugosławii. Po uroczystym otwarciu konferencji i powitaniu przybyłych przedstawicieli Sekcji Krajowych M K K K B , S. Pawluk podkreślił, iż pomimo występujących trudności natury ekonomicznej, konieczne wydaje się odnowienie naukowo-badawczej działalności Komisji, tak aktywnej do 1990 r. Ze słowami podzięko­ wania za zaproszenie i podjęcie trudu organizacyjnego po długotrwałej przerwie wystąpili przedstawiciele poszczególnych Sekcji, podkreślając wagę kontynuacji prac realizowanych uprzednio. Jednocześnie wyrazili żal z powodu nieobecności reprezentantów krajów bałkańskich, co spowoduje pewne niedogodności w działalności Komisji w dotychczasowych ramach Karpat i Bałkanów. Zgodnie z programem roboczej narady dyrektor Instytutu Etnografii A N Ukrainy dr S. Pawluk podkreślił celowość odnowienia prac M K K K B jako międzynarodowej instytucji, dzięki której naukowcy zainteresowanych krajów mogliby prowadzić wspólne prace badawcze dotyczące kultury ludowej miesz­ kańców regionów górskich. Zapoznał również uczestników z podstawowymi założeniami działalności Komisji, które zostały sformułowane w przygotowa­ nym do dyskusji projekcie statutu, opracowanego przez zespół Instytutu Etnografii A N Ukrainy. Omówienie propozycji S. Pawluka zajęło cały pierwszy dzień roboczej narady, która toczyła się w formie interesującej i konstruktywnej dyskusji. W trakcie prowadzonych rozmów wysunięto szereg propozycji i krytycznych uwag dotyczących projektu przygotowanego statutu. Z powodu nieobecności w naradzie przedstawicieli krajów bałkańskich odnowienie działalności Komisji w poprzednich ramach uznano czasowo za niemożliwe. Na propozyqe D. Tylkowej i J. Štiki uczestnicy narady postanowi­ li: 1) tymczasowo odnowić działalność Komisji w granicach Karpat, 2) upoważ­ nić Kierownictwo Tymczasowego Sekretariatu Generalnego do wyjaśnienia uczestnictwa Sekcji Narodowych krajów bałkańskich w dalszych pracach �228 KRONIKA M K K K B , 3) poinformowanie tych Sekcji o możliwości tymczasowego za­ wieszenia ich działalności, do momentu zaistnienia odpowiednich warunków, 4) w razie uzyskania negatywnej odpowiedzi Sekcji bałkańskich - zmienić tymczasowo nazwę na M K K K B , co znalazło wyraz w projekcie statutu. Uważając Komisję Karpacką za spadkobiercę M K K K B należy za­ równo zakończyć zrealizowane prace jak też kontynuować podjęte zadania naukowo-badawcze. Tak więc należy doprowadzić do wydania przygotowa­ nych już do druku syntez architektury ludowej, t. 1 - budownictwo miesz­ kalne oraz folkloru zbójnickiego. Zakończyć prace redakcyjne z zakresu pasterstwa wysokogórskiego. Przystąpić do kontynuacji działań związanych z opracowaniem architek­ tury ludowej, t. 2 - budownictwo gospodarcze, gospodarki chłopskiej oraz transportu i komunikaqi. Dotyczy to w pierwszym etapie opublikowania zestawów bibliograficznych wymienionych tematów. Podczas drugiego dnia narady omawiano zmiany dotyczące projektu statutu. Do kierowania dalszymi pracami M K K K upoważniono Tymczaso­ wy Sekretariat Generalny z siedzibą we Lwowie. Na Sekretarza Generalnego powołano jednogłośnie S. Pawluka. Wszelkie prace koordynacyjne będą po­ dejmowane przez Tymczasowy Sekretariat Generalny poszerzony o przed­ stawicieli wszystkich Sekcji Krajowych. W pierwszym etapie winny być powołane kierownicze organy Sekcji Krajowych, przedyskutowany i podpisany projekt statutu, ustalone moż­ liwości wydania naukowych syntez już przygotowanych do druku. W celu omawiania planu działalności Komisji jak też realizacji podjętych zadań winno się przeprowadzić doroczne spotkania Prezydium M K K K oraz człon­ ków międzynarodowych zespołów autorskich. Konferenqa we Lwowie była bardzo celowa i owocna, a ponadto znakomi­ cie zorganizowana. Uaktywniła ona kraje członkowskie M K K K do ponow­ nego podjęcia działalności naukowej na obszarze karpackim, aby włożony już wysiłek nie został zmarnowany. W związku z coraz szybciej zachodzącymi na tym obszarze zmianami kulturowymi wydaje się to nakazem chwili. Danuta Tylkowa Krystyna Hermanowicz-Nowak FRANCUSKIE BADANIA DZIEDZICTWA KULTUROWEGO Mission du Patrimoine ethnologique została zorganizowana w 1980 r. z inicjatywy grupy badawczej pracującej pod kierunkiem Redjema Benzaid. Jej cele sformułowano w wyniku szerokiej dyskusji, w której znaczący udział miał Isac Chiva, wieloletni współpracownik i następca C. Lévi-Straussa w Laboratoire d'Antropologie w Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales. Stwierdzono, że zróżnicowanie kulturowe kraju zaciera się wobec �KRONIKA 229 postępującej urbanizacji i unifikacji sposobów zachowań i uznano, że w tej sytuacji trzeba wzmóc badania tych procesów, ażeby zrozumieć ewolucję społeczną (La Mission 1993). Głównym przedmiotem badań stało się dzie­ dzictwo etnologiczne obejmujące swoiste sposoby egzystencji materialnej i organizacji społecznej grup, które ją tworzą, ich wiedzę, wyobrażenia 0 świecie i te elementy, które przyczyniają się do identyfikacji każdej grupy społecznej oraz wyróżniają ją od innych (Chiva 1990). W celu realizacji tych zamierzeń powołano specjalną komórkę naukową przy Ministerstwie Kultury (Ministere de la Culture et de la Francophonie) posiadającą własny zarząd (obecnie jej dyrektorem jest Gerard Ermisse) 1 własną Radę (Conseil du Patrimoine ethnologique), która pomocna jest przy wytyczaniu ogólnej polityki i konkretnych działań Misji. W pracach Rady bierze udział trzydzieści osób - pracowników nau­ kowych, działaczy kultury oraz przedstawicieli Ministerstwa. Wyłoniona z Rady stała komisja precyzuje tematy oraz opiniuje zgłaszane projekty badań, które prowadzi we współpracy z Misją szereg instytucji badawczych. Misja posiada w Paryżu zespół stałych pracowników (dwadzieścia osób), który organizuje pracę poszczególnych dziedzin działalności, dziewięciu do­ radców etnologicznych i trzech etnologów regionalnych, zatrudnionych w wydziałach kultury dwunastu spośród dwudziestu dwóch departamentów. Działalność Misji polega na prowadzeniu i inicjowaniu badań, kształ­ ceniu specjalistów, wydawaniu publikacji, produkcji audiowizualnej oraz organizowaniu dokumentacji i upowszechnianiu informacji na temat dzie­ dzictwa etnologicznego. Założone cele realizuje we współpracy z różnymi placówkami naukowymi i autorytetami regionalnymi. Każdego roku Rada wytycza jeden do dwóch tematów mało zbadanych oraz określa program badań „iniqujacych" związany na ogół z aktualnymi potrzebami praktycznymi i poznawczymi. Od 1981 do 1993 r. Misja zainicjowała szesnaście programów badaw­ czych oraz trzy wieloletnie programy inicjujące, obejmujące bądź poszuki­ wania regionalne, bądź ogólnokrajowe, a w kilku przypadkach również europejskie badania porównawcze. Tematyka badań realizowanych do 1993 r. obejmowała: Rodzinę i pokre­ wieństwo (1981-1982, 1984, 1988), ludową wiedzę przyrodniczą (1981-1982, 1984), etnologię środowiska miejskiego (1981-1982, 1984), przynależność regionalną i identyfikaqe kulturową (1983), współczesne praktyki rytualne we Francji (1985), społeczeństwo wieloetniczne Francji (1985-1986), spożycie rodzinne: wzory, praktyki i wyobrażenia (1987), ginące umiejętności i techniki (1987-1988), bogactwo kulturowe kraju (1988), zmiany pejzażu (pejzaże kulturowe - 1989; wyobrażenia i konflikty związane z wykorzystywaniem przestrzeni - 1990; pejzaże zindustrializowane i zurbanizowane - 1991), umiejętności i techniki (1989-1990); identyfikaqe, praktyki i politykę kulturalną (1990, 1991), granice kulturowe (1991-1992), pisma popularne (1993), strój i estetykę ciała (1993). �230 KRONIKA Programy „iniqujace" obejmowały: etnologię techniki, zapożyczenia i inno­ wacje techniczne (1992), więzi społeczne na peryferiach miast (1992-1993), problemy muzealnictwa etnologicznego (1992-1993). Poszczególnymi grupami tematycznymi kieruje trzech pracowników M i ­ sji: Denis Chevallier (programy badań wiedzy i techniki, oraz badania środowiska wiejskiego), Francois Robatel (badania problematyki związanej z morzem), Claude Rouot (programy badań więzi społecznych na pery­ feriach miast i współpraca zagraniczna). Wyniki prac badawczych publikowane są w powstałym w 1983 r. czaso­ piśmie „Terrain, carnet du patrimoine ethnologique", wydawanym pod redakcją Christine Langois. Wychodzi ono dwa razy do roku, przy czym poszczególne zeszyty profilowane są tematycznie: nr 1 - poświęcony jest wiedzy przyrodniczej; nr 2 - antropologii przemysłu; nr 3 - etnologii miej­ skiej; nr 4 - rodzinie i pokrewieństwu; nr 5 - identyfikacji kulturowej i regionalizaqi; nr 6 - człowiekowi wobec środowiska naturalnego; nr 7 - podejmuje zagadnienie społeczności obcych we Francji; nr 8 - poświęcony jest stosunkowi człowieka do zwierząt; nr 11 - ma charakter mieszany; nr 12 - przedstawia szeroko pojęte problemy konsumpcji rodzinnej; nr 13 - po­ święcony jest napojom; nr 14 - współczesnym i dawnym wierzeniom w zja­ wiska nadprzyrodzone; nr 15 - publikatorom; nr 16 - różnorodnym umiejęt­ nościom; nr 17 - europejskiej strukturze narodowej; nr 18 - wiedzy i stosun­ kowi do ciała ludzkiego; nr 19 - ogniowi i jego znaczeniu w kulturze; nr 20 - „jubileuszowy" - zagadnieniom śmierci; nr 21 - problemom władzy i sto­ sunków patronackich. Obok podstawowego tematu w każdym Zeszycie (którego objętość do­ chodzi do 178 stron) w dziale „Reperes" prezentowane są aktualnie prowa­ dzone prace, które nie mieszczą się w profilu wiodącym. Ponadto czasopi­ smo prowadzi dział informacji o bieżącym życiu naukowym, konferencjach, wystawach, publikacjach czy realizacjach filmowych i video. Wraz z upływem lat powiększała się objętość czasopisma, począwszy zaś od nr 10 pojawiły się w nim „nadprogramowo" rozważania czysto teoretycz­ ne i metodologiczne oraz artykuły mówiące o kulturze innych krajów euro­ pejskich. Charakterystyczna cecha wydawnictwa to dobór tematyki ciekawej z punktu widzenia teoretycznego i równocześnie wykorzystującej wyniki aktualnych badań terenowych. Tym samym czasopismo jest wierne swemu tytułowi - „Terrain". W tym miejscu podkreślić należy, że nie prezentuje ono bynajmniej „sprawozdań z badań", lecz ciekawe próby zrozumienia i wyjaśnienia opisywanych zjawisk poparte bogatą literaturą etnologiczną, informuje na bieżąco o wszystkich aspektach kulturowych współczesnego życia. Konkretne informacje wzbogacone są zawsze interesującą ikonogra­ fią, starymi rycinami czy reprodukcjami z dawnych publikacji oraz dosko­ nałymi pod względem technicznym fotografiami. Obok „klasycznych" mo­ nografii społeczności lokalnych czy równie „klasycznych" tematów etnolo- �231 KRONIKA gicznych, takich jak: rodzina, wierzenia czy technologia dużą uwagę badacze poświęcają problemom wiedzy tradycyjnej, mentalności, stosunkowi czło­ wieka do otaczającego go świata. Rozważania teoretyczne i metodologiczne nie stanowią tu celu samego w sobie. Za przewodnik po bogatej treści czasopisma służyć może wydany w koń­ cu 1993 r. nie numerowany zeszyt (Tables) zawierający indeks alfabetyczny autorów, indeks tematyczny artykułów, indeks alfabetyczny autorów spra­ wozdań z badań oraz spis treści kolejnych numerów. Oprócz czasopisma „Terrain" Misja publikuje serie prac autorskich lub prac zbiorowych pod tytułem „Etnologia Francji". Poszczególne tomy pokazują wyniki studiów terenowych czy problemy aktualne naukowo i mogące zainteresować szerszego odbiorcę. Do 1992 r. opublikowano 14 tomów . W tej serii w dziale „Regards sur 1'Europe" prezentowane są europejskie studia porównawcze, zaś w dziale „Cahiers" (7 tomów) materiały z sesji naukowych, będących ważną dziedziną działalności nau­ kowej Misji . Poza seriami Misja wydała kilka kolejnych informatorów o badaczach i instytucjach etnograficznych we Francji . Doceniając znaczenie dokumentacji audiowizualnej w pracy etnologa oraz w dziedzinie utrwalenia dziedzictwa kulturowego Misja prowadzi pod kierunkiem Alain Morela dział audiowizualny, który finansuje oraz rozpow­ szechnia filmy dokumentacyjne o charakterze etnologicznym oraz intere­ suje się kształceniem etnologów w tej dziedzinie. Organizuje i bierze udział 1 2 3 1 е Sabine Chalon-Demersa, Le triangle du XIV . De nouveaux habitans dans un vieux quartier de Paris, 1984; Genevieve Delbus, Pierre Jorion, La transmission des savoir, 1984; Christiane Amiel, Les fruits de la vigne. Representation de Venvironnement naturel en Languedoc, 1985; Bertrand Hell, Entre chien et loup. Fait et dits de chasse dans la France de VEst, 1985; Evelyn Desbois, Yves Yeanneau, Bruno Mattéi, La foi des charbonniers. Les mineurs dans la Ba taille du charbon 1945-1947, 1986; Pierre Lieutaghi, L'herbe qui renouvelle. Un aspect de la médecine traditionelle en Haute Provence, 1986; Ethnologie en miroir. La France et les pays de langue allemand, Isac Chiva, Utz Jeggle [red.], (Regards sur l'Europe), 1987; Noélie Vialles, Le sang et la chair. Les abbatoires de pays de I'Adour, 1987; Beatrix Le Wita, Ni vue ni connue. Approche ethnographique de la culture bourgoise, 1988; Bernadettę Lizet, La Bete noire, 1989; Tom Jolas, Marie France Pingaud, Ivonne Verdier, Francoise Znabend, Une campagne Voisine, 1990; Le ferment divine, Dominique Fournier, Salvátore D'wnofrio [red.], (Regards sur l'Europe), 1991; Patric Williams, Nous, On n'en parle pas, les vivants et les morís chez les Manouches, 1993. W serii „Cahiers" wydano: Societě industrie lies et urbaines contemporaine, Wstęp G . Althabe, 1985; Les savoirs naturaliste populaires, Wstęp J . Barrau, 1985; Habitat et éspace dans le monde rural, Wstęp I . Chiva, 1988; Cultures du travail, Wstęp A. Morel, 1989; Patrimoines en folie, red. H.P. Jeudy, 1990; Savoire faire et pouvoir transmettre. Transmisson et apprentissage des savoir-faire et des techniques, D . Chevallier, [red.], 1991; Vers une ethnologie du present, G . Athabe, D . Fabre, G . Lenclud, [red.], 1992. Wszystkie prace Misji opublikowano w Edi­ tions de la Maison de Sciences de PHomme w Paryżu. W 1984-1985 i 1990 wydano Repertoire de l'ethnologie de la France. Z okazji między­ narodowej konferencji w 1993 r. wydano informator o pracach Misji. 2 3 �232 KRONIKA w konkursach. We współpracy z Misją wyprodukowano ponad sto filmów etnologicznych . Ponieważ tylko kilka uniwersytetów oraz placówek Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales kształci etnologów w dziedzinie etnologii fran­ cuskiej czy europejskiej, Misja organizuje konferencje, seminaria oraz staże specjalistyczne w różnego typu instytuqach zajmujących się naukowo bądź praktycznie ochroną etnologicznego dziedzictwa kulturowego. W tej dziedzi­ nie współpracuje z zagranicznymi instytuqami etnologicznymi organizując badania i seminaria (odnośnie Europy wschodniej najżywsze kontakty ma z etnologią rumuńską i bułgarską). W grudniu 1993 r. Misja zorganizowała w Tours międzynarodową konferencję kontynuującą tematykę zapocząt­ kowaną na zorganizowanej w poprzedniem roku konferencji w Creusot . Celem konferencji grudniowej zatytułowanej: „Ethnologie et patrimoine en Europe. Identités et appartenance, du local au supranational" było zastano­ wienie się nad procesami kulturowymi występującymi współcześnie w Euro­ pie, nad rolę dziedzictwa kulturowego, kształtowania poczucia identyfikacji narodowej i regionalnej, obcości i swojskości, roli przybyszy w nowym środowisku kulturowym, rodzenia się ksenofobii oraz wybujałych nacjona­ lizmów. W programie kolokwium przewidziano szereg referatów , przygo­ towanych przez organizatorów z udziałem przede wszystkim etnologów z Europy Zachodniej oraz trzy posiedzenia okrągłego stołu uwzględniające szerszy udział przedstawicieli krajów postsocjalistycznych . Ogółem kolo­ kwium zgromadziło ponad dwustu badaczy z różnych krajów Europy. 4 5 6 7 8 LITERATURA B u r s z t a W. 1993 O nacjonalizmach, regionalizmie i etnicznej świadomości. Creusot, 30 czerwca - 3 lipca 1992, [w:] „Sprawy Narodowe" - Seria Nowa, t. 2: 1993, z. 1 (2), s. 295-299. 4 Alain Morel przygotował m.in. retrospektywny przegląd filmów o mieście („Memoire de la ville, carte blanche a la Mission du Patrimoine Ethnologique"), który był prezentowany na VTI Międzynarodowym Przeglądzie Filmów Etnograficznych i Sociologicznych „Cinema du Reel" w 1985 r. w Paryżu. Zob. jej omówienie: Burszta (1993). Wśród referentów spotkać można było miedzy innymi takie osobistości jak: Gerard Althabe, Isac Chiva, Christian Bromberger, Daniel Fabre (Francja), Pierre Centlivres (Szwaj­ caria), Martin Roth (Niemcy), Dolores Comas d'Argemir (Hiszpania) czy Gulio Angioni (Włochy). Referaty te zaprezentowano w czterech grupach tematycznych: Identitě et patrimoine, L a production sociále de l'étranger, Nationalismes et lien national, Vers une ethnologie de l'Europe. Zamieszkały we Francji Krzysztof Pomian wygłosił referat pt.: „Narodowość i dziedzi­ ctwo", Wojciech Burszta był uczestnikiem okrągłego stolu pt.: „Nacjonalizmy i więź narodo­ wa". Ponadto w kolokwium wziął udział Marcin Piotrowski z Katedry Etnologii U Ł . 5 6 7 8 �233 KRONIKA C h i v a I. 1990 La Mission 1993 Tables 1993 La Patrimoine Ethnologique: Vexemple de la France, [w:] Encyclopaedia Univer­ salis, Paris, Symposium, s. 229-241. La Mission du Patrimoine Ethnologique, Wstęp Gerard Ermisse, Paris, Ministére de la Culture et de la Francophonie. Tables 1983-1993, „Terrain", Christine Langlois [red.], Mission du Patrimoine Etnologique. Bronisława Kopczyńska-Jaworska III M I Ę D Z Y N A R O D O W A SESJA „DUCHOWOŚĆ N A R O D Ó W E U R O P Y ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ. EROS I THANATOS", C Z . I I , L U B L I N , 19-22 K W I E T N I A 1994 R. Kolejna sesja zorganizowana przez Fundację „Muzyka Kresów" raz jeszcze stała się okazją do spotkania przedstawicieli różnych dziedzin hu­ manistyki i - jakże potrzebnej - interdyscyplinarnej dyskusji . Badacze dyskutowali nie tylko o istocie życia, miłości i śmierci, widzianych przez pryzmat poszczególnych dyscyplin, związkach między nimi i sposobach, w jakich przejawiają się one w kulturze, w konkretnych zachowaniach czy ideach. Poszczególne wystąpienia inspirowały także do rozważań wykracza­ jących poza główny temat konferencji. Wiele pytań wywołał m.in. inaugurujący spotkanie tekst Jerzego Prokopiuka z Warszawy poświęcony koncepcji miłości w antropozofii R. Steinera (1861-1925). W koncepcji tej znaczące miejsce zajmuje np. problem udziału człowieka w procesie zbawienia i jego transformacji na różnych poziomach rozwoju życia duchowego. Miłość pojmowana jest tu jako relacja między uczuciem a sferą woli - wolności w wymiarze negatywnym lub pozytywnym. Można więc mówić o swoistej syntezie dwóch rajskich drzew: poznania dobra i zła oraz drzewa życia. Antropozoficzna koncepcja miłości to nie tylko światopogląd. Obejmuje ona także system medytacji i różnorodnych ćwiczeń mających na celu kształtowanie pozytywnych cech charakteru człowieka, poznania imaginatywnego i określonego sposobu postrzegania świata. Zasady antropozoficznej koncepcji miłości od wielu lat realizowane są w praktyce, przede wszystkim w krajach Europy Zachodniej, m.in. w wy­ branych instytuqach pedagogicznych, medycznych, w rolnictwie, bankowo­ ści i in. Stopniowo upowszechniane są one również w Polsce, a także w innych krajach leżących w środkowo-wschodniej części kontynentu. Szko­ da, że zagadnieniu transplantacji tego alternatywnego modelu kultury i jego 1 1 Informacja о I części Spotkań z cyklu „Eros i Thanatos" zamieszczona została w „Etno­ grafii Polskiej", t. 37:1993, z. 2, s. 145-152. �234 KRONIKA praktycznej realizacji u nas i w krajach za naszą wschodnią granicą po­ święcony został zaledwie niewielki margines wspomnianego wykładu. Wybranych problemów teoretycznych dotyczył referat Natałki Biłocerkiwec z Kijowa, zatytułowany „Miłość do śmierci. Problem «nekrofílii» we współczesnej literaturze europejskiej". Autorka dokonała analizy kilku utworów czołowych reprezentantów egzystencjalizmu: A. Camus i P. Sartra a także innych pisarzy zachodnioeuropejskich, m.in. U . Eco. Ukazała rów­ nież podstawowe środki, za pomocą których twórcy ci wypowiadali się w swych dziełach o problemach śmierci, zagłady, samobójstwa, zniszczenia, sensu życia itp. Dopełnieniem tego wystąpienia był referat Ludmyły Taran z Kijowa pt. „«Prawa biosu jednakie dla wszystkich...». Problem życia i śmierci we współczesnej liryce ukraińskiej". Obydwie autorki podkreśliły, że w literatu­ rze ukraińskiej nurt egzystencjalny rozwija się dopiero od przełomu lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych X X w. Wcześniej - ze względów poli­ tycznych - uniemożliwiano pisarzom poruszanie m.in. problemu sensu życia lub dramatu jednostki. Jak stwierdziła L. Taran, twórcy musieli gloryfiko­ wać radosną przyszłość, zaś słowa: Bóg, dusza, śmierć jednostki, rozpacz, żal itp. były wykreślone z wielu słowników. Autorka przedstawiła przykłady utworów współczesnych pisarzy ukraińskich, wypowiadających się np. na temat sensu życia jednostki w świecie, relacji człowiek-Bóg, reinkarnacji lub śmierci w wymiarze ludzkim i kosmicznym. W podobnej sytuacji jak na Ukrainie byli pisarze białoruscy. I tu poruszanie problemów egzystencjalnych należy do nowych zjawisk lite­ rackich. Coraz częściej dąży się także do ukazania duchowego pierwiastka narodu i określenia jego zasadniczych cech. Jak podkreślił Jurij Załoska z Mińska, przez dziesięciolecia w utworach pisarzy białoruskich dominowała tematyka wojenna, partyzancka. Pisano o wojnie „tutejszej", będącej częścią wojny ojczyźnianej, umieraniu i odradzaniu się zbiorowego bohatera, którym był najczęściej prosty lud. Zdaniem J. Załoski, niemały wpływ na charakter twórczości i podejmowaną tematykę miały dzieje narodu białoruskiego, naznaczone wojnami, dużymi stratami ludzkimi, walką 0 przeżycie i przetrwanie. Tytuł wystąpienia: „Ontologia Thanatosa jako epifenomen kultury". O współistnieniu życia i śmierci, ich nieustannym przenikaniu się, mówiła Sofia Majdańska z Kijowa, odwołując się do przykładów ze współczesnej literatury ukraińskiej oraz wierzeń, obrzędów i folkloru ustnego. Wystąpie­ nie zatytułowane było: „Miłość i śmierć w poetyce lamentów ukraińskich". Ukazała ona także, jak ważne miejsce zajmowała w ludowej wizji świata 1 jej obrzędowej realizacji koncepcja jedności człowieka i przyrody, jak bliskie są sobie: smutek i radość, śmiech i łzy. Znakomitym przykładem współwystępowania tych uczuć i zachowań jest obrzęd pożegnania Zapustowego Dziada (Maslenicznogo Dieda) i Baby, żywy do dziś w ok. 30 wioskach położonych na północno-wschodnim krań- �KRONIKA 235 cu Białorusi (witebszczyzna). W lutym 1990 r. obrzęd ten został utrwalony na kasecie wideo. Film nakręcono we wsi Maskaleniaty, a zaprezentowała go zebranym Halina Tawłaj z Mińska. Mówiąc o „źródłach Erosa i Thanatosa w europejskim Karnawale znalezionych w białoruskich zapustach (maslenicy)" ukazała ona tradycje zapustów, wskazując m.in. na podobieństwo wielu zachowań do karnawałowego „świata na opak", o którym tak in­ spirująco pisał M . Bachtin. Przedstawiła też bogactwo zachowań symbolicz­ nych, podkreślając zarazem magiczne znaczenie obrzędu. Zasadnicze miejsce zajmują tu wierzenia, zgodnie z którymi umierający i żegnany przez społecz­ ność Dziad zapładnia ziemię, przekazuje jej życie. Płodność, życie, seksual­ ność graniczą więc w obrzędzie ze śmiercią, przechodzą w siebie, żadne z nich nie ma też wymiaru ostatecznego. Przenikaniu się pierwiastów życia i śmierci, wojny i miłości poświęcony był referat Gintarasa Beresneviciusa z Kowna („Eros i Thanatos w kontek­ ście wojny w kulturze bałtosłowiańskiej"). Punktem wyjścia do rozważań o naturze wojny, jej genezie i funkcjach stał się motyw znanego mitu o walce między Perkunasem i Welnesem (ich słowiańskimi odpowiednikami są: Perun i Weles-Wolos). Beresnevicius zwrócił m.in. uwagę, iż przyczyną konfliktu zbrojnego w mitach jest często miłość do kobiety. Miłość i śmierć, wojna i płodność, regeneracja życia, są więc ze sobą nierozerwalnie związa­ ne. Autor referatu przypomniał znaną koncepcję R. Caillois, zgodnie z którą wojna nosi cechy święta, pełni takie same funkcje, ma też charakter sakral­ ny. Zwrócił jednak uwagę, że we współczesnych czasach jest ona tylko „erzatzem sacrum", często natomiast - zwłaszcza w przypadku konfliktów o podłożu nacjonalistycznym - podejmuje się wysiłki, by nadać jej charakter sakralny. Beresnevicius zwrócił uwagę na integracyjną funkcję wojny i nie­ których zwyczajów. Należą do nich np. wspólne uczty po bitwie i picie alkoholu. Opisom tych zachowań poświęcono wiele miejsca w literaturze. Są one także powszechną praktyką żołnierską. Zdaniem Beresneviciusa, wyprawy wojenne z udziałem Polaków i Litwinów były jedną z zasadniczych przyczyn polonizacji szlachty litewskiej. W wielu wystąpieniach przewijał się wątek poszukiwania korzeni kultury własnego narodu, ciągłości tradycji, etnogenezy. Audra Purlyte z Wilna w referacie „Miłość i śmierć w litewskiej percepcji świata" wskazała m.in. na pewne elementy wierzeń bałtyjskich obecne w litewskiej kulturze ludowej, w pieśniach, bajkach, wierzeniach i obrzędach. Mówiąc o relacji Eros-Thanatos A. Purlyte posłużyła się przykładami obrzędów rodzinnych (zwłaszcza obrzędu pogrzebowego) i dorocznych, przedstawiając interpreta­ cję charakterystycznych zachowań. Odtworzyła zarazem podstawowe cechy struktury ludowego myślenia. Zinterpretowała np. zwyczaj umieszczania chleba i piwa przy zmarłym jako wytworów człowieka, reprezentujących jednocześnie element ognia i wody, dawanie monety zmarłemu jako znak kultury, czy też obecność jajka w jego rękach jako symbol świata, początku itp. Tego typu wyjaśnienia można odnieść do zachowań występujących �236 KRONIKA w wielu innych kulturach. Są one rodzajem archetypów. A. Purlyte wskazała także na funkcje ochronne określonych czynności obrzędowych, takich jak: opasywanie zmarłego, zawiązywanie mu ręcznika na szyi, kropienie wodą, obmywanie, ugaszczanie ludzi, bóstw i dusz; przodków, niszczenie rzeczy należących do zmarłego, opłakiwanie go, wychwalanie, wspominanie i in. Przedstawione przez nią przykłady raz jeszcze ukazały jak nieostra jest granica między życiem i śmiercią. Istnieje też niemal fizyczny związek mię­ dzy „tym" i „tamtym" światem. Autorka referatu zwróciła nadto uwagę na to, iż człowiek, podejmując w pewnym okresie walkę z przyrodą, zniszczył istniejące pierwotnie więzi, zatracił poczucie jedności, harmonii, zgodnych pulsacji, prowadząc tym samym do wielu sytuacji kryzysowych. Wystąpienie A. Purlyte wywołało ożywioną dyskusję m.in. na temat różnic i podobieństw wielu wierzeń i zachowań występujących w kulturze dawnych Bałtów i Litwinów oraz ich sąsiadów, a także w odległych czasowo i przestrzennie kulturach, np. Czukczów i Ariów. Na marginesie dyskusji J. Załoska dodał, że współcześni badacze białoruscy mają dziś wiele trud­ ności z opisem tradycyjnych obrzędów pogrzebowych. Ludność wiejska bowiem niechętnie rozmawia o śmierci, zaliczanej do sfery sacrum. Jurij Szyłow z Kijowa przedstawił m.in. interpretację zdobień ceramiki znalezionej w kurhanach aryjskich, znajdujących się na terenie dzisiejszej Ukrainy, wskazując na daleko idące podobieństwa w wierzeniach ukraiń­ skich i aryjskich. Uzupełnieniem wystąpienia zatytułowanego „Eros i Thanatos w kurhanach aryjskiej praojczyzny" był film wideo ukazujący przebieg niektórych prac archeologicznych i prezentujący część odnalezionych zabyt­ ków. Zdaniem J. Szyłowa, większość wzorów symbolizuje ideę płodności, życia i śmierci. Interpretując znaczenie poszczególnych symboli Szyłow od­ woływał się m.in. do znanych mitów aryjskich, zwłaszcza do mitu o walce Indry z wężem/smokiem Wrytrą, który w swych 99 zwojach zamknął wody zagrażając życiu Ziemi i ludzi. Innym mitem wspomnianym przez Szyłowa była opowieść o pra-zarodkach życia, które spadły na ziemię z przewróconej do góry dnem niebieskiej dzieży. Na daleko idące zbieżności między kulturą Ariów a ludową kulturą ukraińską, obrzędami, wierzeniami, folklorem ustnym, symboliką i in. wska­ zał także Ołeksandr Szokało z Kijowa. Obydwaj badacze podkreślili znacze­ nie badań nad etnogenezą, korzeniami ukraińskiego etnosu, tradycji kul­ turalnej itp. dla kształtowania się współczesnej świadomości narodowej Ukraińców. Dotarcie do tych korzeni jest - ich zdaniem - możliwe m.in. przez poszukiwanie i rozszyfrowywanie archetypów występujących w sferze mitów i wierzeń religijnych. Ustosunkowując się do tych wystąpień Roman Kiś ze Lwowa przestrzegł przed zbyt pochopnym i nierzadko nie mającym podstaw metodologicznych operowaniem materiałem porównawczym. Dodał też, że zewnętrzne po­ dobieństwo pewnych faktów kulturowych nie wystarczy, by wnioskować o etnogenezie. Ważne jest bowiem przede wszystkim funkcjonowanie tych �KRONIKA 237 faktów w określonym kontekście, ich lokalna interpretacja, język etnosu, w którego kulturze są one obecne i inne czynniki pozwalające zrozumieć dane zjawisko. Sam R. Kiś, w referacie pt. „Thanatos: paradygmat mitologiczny w folk­ lorze ukraińskim" - wychodząc od teorii obrzędów przejścia sformułowanej przez E. Leacha i V. Turnera - przedstawił analizę ukraińskich obrzędów pogrzebowych i wybranych utworów poetyckich. Analizując poszczególne zachowania opozycji binarnych i środki symbolizujące przekraczanie granicy między życiem i śmiercią. Mówiąc o motywach eschatologicznych w poezji określił je natomiast jako mikrorytuały, nie zaś opisy = obrazy śmierci. Pod­ kreślił przy tym rolę T. Szewczenki i jego pełnej symboliki poezji, nawiązu­ jącej często m.in. do ludowych koncepcji ziarna jako symbolu początku życia, płodności, w kształtowaniu się świadomości narodowej Ukraińców. Niektóre wystąpienia świadczyły o narodzinach nowych kierunków ba­ dań w poszczególnych krajach. Należą do nich np. - prowadzone obecnie z dużym rozmachem - badania nad historią muzyki organowej na Białorusi. W pracach tych uczestniczy m.in. Uładzimir Nieudach z Mińska. W swoim wystąpieniu „Problemy życia doczesnego i wieczności w historii muzyki na Białorusi" zwrócił on m.in. uwagę na konieczność opracowania nowej hi­ storii muzyki białoruskiej, bardziej obiektywnej niż dotychczasowa i popar­ tej rzetelnymi badaniami naukowymi. Przedstawił też zasadnicze cele swoich prac nad „kulturą organową" . Zadaniem badaczy jest przede wszystkim odtworzenie dziejów muzyki organowej (zapisu poszczególnych kompozycji, działalności istniejących szkół, twórców i organistów, nie tylko związanych z kościołami lecz także wykonujących muzykę o charakterze świeckim) oraz - historii budowy i wykorzystania samych instrumentów. Mimo celowych zniszczeń budynków kościelnych i ich wyposażenia, w tym także organów, zachowało się jeszcze na Białorusi ok. 100 instrumentów tego typu. Istnieją także bezcenne materiały archiwalne, pozwalające na prowadzenie badań. W dużo lepszej sytuacji znajduje się przy tym Kościół rzymskokatolicki. Dokumentacja dotycząca kościołów unickich, w których również muzyka organowa stanowiła integralny element nabożeństw, została bowiem - jak się wydaje - zniszczona bezpowrotnie, podobnie jak same zabytki sakralne. Symptomatyczne jest to, że sam U . Nieudach studiował organistykę i muzy­ kologię w Niemczech. Na Białorusi nie kształcono bowiem do niedawna organistów. Dodam tu, że podczas pobytów na Białorusi wielokrotnie stykałam się z problemem braku muzyków, którzy byliby przygotowani do wykonywania utworów religijnych i mogli podjąć pracę w nowo otwartych kościołach. Od niedawna prowadzone są na Białorusi badania nad kulturą polskiej szlachty i magnaterii. (Przez całe dziesięciolecia nie podejmowano ich 2 2 Termin ten używany był przez U . Nieudacha, można jednak zastanowić się nad jego prawidłowością. �238 KRONIKA z powodów polityczno-ideologicznych). W tym nurcie mieszczą się m.in. badania Wiaczesława Areszki z Mińska, który poświęcił swe wystąpienie, zatytułowane „Późnobarokowa miłość idealna. Opinia kobieca", Urszuli Franciszce z Wiśniowieckich Radziwiłłowej (1705-1753). Zasłynęła ona głównie jako żona M.K. Radziwiłła-„Rybeńki" i matka „Panie Kochanku". Mało znana natomiast jest jej twórczość literacka, na którą składa się 16 sztuk scenicznych (13 własnego autorstwa i 3 tłumaczenia z francu­ skiego), wiele wierszy lirycznych, moralitetów, zagadek przeznaczonych m.in. do zabawiania publiczności teatralnej, i in. Rękopisy dzieł U.F. Radziwiłłowej zachowały się na szczęście w archiwach. Pisarka ta, wraz z Elżbietą Drużbacką, była jedną z nielicznych kobiet tworzących w epoce baroku, zdominowanej przez mężczyzn, zarówno jako autorów, jak i boha­ terów literackich. Utwory U.F. Radziwiłłowej ukazują m.in. różne oblicza miłości i postacie kobiet, będących najczęściej w opozycji wobec świata mężczyzn i z trudem znajdujących z nimi wspólny język. Jak podkreślił W. Areszka, autorka operowała znacznym bogactwem środków, oscylując między kościelną literaturą moralną, a alegoriami erotycznymi i obsceniczną literaturą karnawałową. W przeciwieństwie do niej np. Drużbacką pozo­ stawała wyłącznie w kręgach literatury kościelno-moralizującej. Wspomnę jeszcze o interesujących wystąpieniach muzykologów. Jednym z nich był Ihor Macijewski z St. Petersburga, który mówił o „Spotkaniu miłości i śmierci w symbolach ikonicznych i emblematycznych kultury tradycyjnej oraz konfrontacji muzyki i sztuki przestrzennej". Macijewski zwrócił uwagę na daleko idące podobieństwa między muzyką instrumental­ ną, sztuką i architekturą, występujące m.in. na terenie Białorusi i Rusi Czerwonej. Aczkolwiek każda z tych dziedzin posługuje się odmiennymi, właściwymi tylko dla niej środkami wyrazu, to jednak wszystkie mają do czynienia z podobnym materiałem (zwłaszcza drewnem), wykorzystują też nierzadko podobne symbole, tematy i motywy (np. przemienności życia i śmierci, bezkresu lub istnienia granic). Inspirują się też wzajemnie. Muzyce kompozytorów ukraińskich, jej funkcjom, związkom z różnymi dziedzinami kultury i źródłom inspiracji poświęcone było wystąpienie Wołodymyra Hrabowskiego z Drohobycza pt.: „Muzyka a duchowość. Szkice na tle wielkiego tematu". W. Hrabowskij zwrócił m.in. uwagę na związki mu­ zyki z magią i grą, nawiązując do koncepcji J. Huizingi, a także na wielość środków, z których korzysta kompozytor budujący utwór, by wyrazić od­ powiedni nastrój, podkreślić funkcje dzieła, opowiedzieć określoną fabułę lub „namalować" obraz, za pomocą dźwięków muzyki. Wystąpienie było ilustrowane przykładami kompozycji, różnorodnych w nastroju, tempie i dramaturgii. W bardzo ciekawym wykładzie pt.: „Technika kompozytorska jako znak. O metamorfozach z drugiej strony lustra" Józef Kon z Pietrozawodska - w nienagannej polszczyźnie - przedstawił interpretację znaczenia jednego z utworów J. Kokkonena. Kompozycję tę można odczytać i zrozumieć �KRONIKA 239 odwołując się do symboliki lustra. Chodzi tu przede wszystkim o zastosowanie zasady symetrii w utworze (np. różne typy kontrapunktów). J. Kon podał także przykłady wykorzystania motywu lustra i zasady symetrii przez malarzy, pisarzy, poetów i filozofów w różnym znaczeniu symbolicznym. O związkach między życiem, miłością i śmiercią można mówić również na przykładzie losów jednostki, jej osobistych doświadczeń i przeżyć. W ten właśnie sposób przedstawiłam postać Jarosława Tyszyńskiego (1883-1930) eksponując dramatyczne i piękne zarazem wątki miłości i śmierci w jego życiu. Ten nieznany dziś nawet wielu historykom sztuki rzeźbiarz i malarz związany był z Mińskiem, Lwowem, Warszawą... Spod jego dłuta wyszła m.in. rzeźba przedstawiająca głowę T. Szewczenki, eksponowana dziś w Mu­ zeum Ukraińskim we Lwowie. Wykonał on także sztukaterie zdobiące elewacje lwowskich kamienic. Według własnego projektu stworzył też dekorację znanej przed I wojną mińskiej kawiarni „Selekt", w której zbierała się miejscowa bohema. W 1911 r. był także inicjatorem i organizatorem wystawy sztuk plastycznych w Mińsku, o której entuzjastycznie rozpisywała się prasa. W 1926 r. urządzał Pawilon Targów Wschodnich we Lwowie. Jak wielu „kresowych" Polaków Tyszyński przyczynił się do tworzenia dziedzi­ ctwa kulturowego różnych narodów. W wystąpieniu inaugurującym Spotkanie Monika Mamińska (prezes Fundacji „Muzyka Kresów") stwierdziła m.in., że napięcie między Erosem i Thanatosem jest osnową każdej kultury. Eros i Thanatos, pozostając w opozycji, rzucają sobie wyzwanie, walczą ze sobą. Który z nich jest jednak silniejszy? Można się zastanowić, czy istnieje jednoznaczna odpowiedź na to pyta­ nie. Jak wiadomo, ludowe koncepqe natury, wizje świata, ukazują różno­ rodne sytuacje, w których silniejszy wydaje się Eros, w innych - Thanatos, przewaga ta nie jest jednak na tyle wyraźna, by zagrozić istnieniu którego­ kolwiek z nich. Mogą one także pozostawać w okresowej równowadze. Przedstawiciele nauk humanistycznych są, jak mniemam, skłonni przyjąć taką ogólną prawidłowość. Nieco inaczej problem ten bywa natomiast po­ strzegany w naukach ścisłych, biologii, medycynie, czy też np. w teologii. Myślę, że byłoby dobrze, by w następnych Spotkaniach z cyklu „Eros i Thanatos" wzięli udział nie tylko humaniści lecz także przedstawiciele innych dyscyplin. Dałoby to szansę na jeszcze bardziej pogłębioną i wielo­ kierunkową dyskusję. Uczestnicy Konferencji wielokrotnie dziękowali organizatorom za możli­ wość spotkania w Lublinie. Jej znaczenie dla ożywionej dyskusji i wymiany doświadczeń było tym większe, że - jak się okazuje - obieg najnowszej literatury i wymiana informacji o efektach badań pomiędzy poszczególnymi ośrodkami są dalekie od doskonałości. Znamienne stało się też poszukiwanie tego, co wspólne w wielu kulturach i tego, co odmienne, choć - jak podkreślił Jan Bernad (dyrektor Ośrodka Badań Muzykologicznych i Kultu­ rowych Europy Środkowo-Wschodniej) „w metodzie badawczej interesuje �240 KRONIKA nas [przede wszystkim] to czym się różnimy, bo to świadczy o naszej nie­ powtarzalności". Dodał on jednocześnie, że „odtworzenie wielokulturo­ wego obrazu Europy" było jednym z głównych celów Spotkania . Jak już wspomniałam, udział w Konferencji stał się okazją do głębokiego zastanowienia się nad korzeniami różnych narodów i ich tradycji, związkami z kulturami sąsiadów, procesem kształtowania się świadomości etnicznej, poczucia wspólnoty. Znakiem czasu jest także podejmowanie nowych tema­ tów, stopniowe uwalnianie nauki z więzów ideologii i polityki. Wielo­ godzinne merytoryczne dyskusje z udziałem specjalistów z różnych dziedzin, ożywiona reakcja na każde wystąpienie, stawianie wielu pytań badawczych wskazują na niekwestionowaną potrzebę organizacji takich spotkań w przy­ szłości. I choć może nie wszystkie wystąpienia odpowiadały ściśle tematyce Konferencji, to jednak zawsze inspirowały do dyskusji, pozwalały spojrzeć szerzej na wiele zjawisk kulturowych. Wśród uczestników Spotkania przeważali naukowcy z Ukrainy (7 osób) i Białorusi (4), były też po dwie osoby z Litwy, Rosji i Polski. Tak nikły udział Polaków jest niepokojący. Kilka zaproszonych wcześniej osób zapo­ wiedziało wprawdzie swój przyjazd, ale z różnych powodów nie doszedł on do skutku. Moim zdaniem, znaczna to strata także dla uczestników Konferencji otwartych na nowe myśli, poszukujących oryginalnych metod badawczych, inspiracji, wyraźnie zainteresowanych m.in. efektami prac etnograficznych. Mam nadzieję, że w przyszłorocznym Spotkaniu z cyklu „Eros i Thanatos" polscy naukowcy (w tym także etnografowie) mocno zaakcentują swoją obecność. Dziś coraz częściej inicjatorzy i organizatorzy naukowych i kulturalnych przedsięwzięć poszukują sponsorów, którzy sfinansowaliby realizację okre­ ślonych zamierzeń. Lubelską Sesję sponsorowali: Fundusz Współpracy „Program Dialog Społeczny", Fundacja Solidarności Polsko-Czesko-Słowackiej oraz Urząd Miejski w Lublinie. Sponsorzy mogą być pewni, że w tym przypadku wydane przez nich pieniądze nie zostały zmarnowane. 3 Iwona Kabzińska-Stawarz 3 Z wywiadu dla „Gazety Wyborczej", 22 kwietnia 1994 r. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/e32f9af4032a4a7084a0d7e33f9e84fe.pdf 913213b39f0a6a6793ce23eb6cdeadd7 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1565 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1995 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1448 Title A name given to the resource Kronika / ETNOGRAFIA POLSKA 1995 t.39 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1995 t.39, s.242 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I K A „Etnografia Polska", t. XXXIX: 1995, z. 1-2 PL ISSN 0071-1861 O POTRZEBIE BADAŃ NAD KONFLIKTAMI ETNICZNYMI* Obserwowany w ostatnich kilku latach wzrost zainteresowania proble­ matyką konfliktów etnicznych ma swoje źródło zarówno w fakcie wzras­ tającej częstotliwości występowania tych zjawisk, jak i w fakcie nieskutecz­ ności międzynarodowych zabiegów, mających na celu „wyciszenie" napięć między zwaśnionymi stronami. Coraz powszechniej odczuwana konieczność budowy nowego światowego systemu bezpieczeństwa skłania badaczy do intensyfikowania studiów nad zjawiskami konfliktów etnicznych. Zakłada się bowiem, że rozeznanie uwarunkowań występowania czynników kon­ fliktogennych umożliwi wypracowanie metod skutecznego przeciwdziałania im. Z pewnością i tą inspiracją kierowali się twórcy interdyscyplinarnej konferencji, zatytułowanej „Konflikty etniczne", która odbyła się w dniach od 5 do 7 grudnia 1994 r. w Instytucie Archeologii i Etnologii PAN w War­ szawie, zorganizowana przez Zakład Etnologii tegoż Instytutu. Frekwencja podczas sześciu wielogodzinnych sesji, jak i liczba 32 wygłoszonych refera­ tów oraz kilkudziesięciu wystąpień w trakcie kolejnych dyskusji, jak się wydaje, świadczą najlepiej o trafności tego przedsięwzięcia. Obrady otworzył współgospodarz konferencji, prof, dr hab. Sławoj Szynkiewicz, wygłaszając referat nt. „Hipostazy konfliktu etnicznego". Zauwa­ żając brak jednoznacznej, powszechnie akceptowanej w nauce, definiqi pojęcia „konflikt etniczny", referent poruszył problem, który powracał następnie w wielu kolejnych referatach i podczas dyskusji. Zaproponowana przez niego definicja stanowi, że co najmniej jedną ze stron takiego konfliktu musi być grupa etniczna, a jego przedmiotem jest stosunek do wartości decydujących 0 tożsamości kulturowej. Referat zamknęła propozycja typologii konfliktów etnicznych ze względu na cel i sposób realizaqi (wyróżnione typy konfliktów: rytualny, likwidacyjny, ekspulsyjny, deetnizacyjny, niepodległościowy, irredentystyczny, nietolerancji). Prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz (Instytut Etnologii 1 Antropologii Kulturowej UAM), w referacie „Konflikty etniczne a etniczne alianse", zaproponował natomiast naukowe zajęcie się, jego zdaniem - heury­ stycznie równie ważnym - zjawiskiem aliansów etnicznych. Wystąpienie uzu­ pełniły ilustracje, głównie etnograficzne, przybliżające specyfikę omawianych 1 Sprawozdanie to stanowi nieco zmienioną wersję relacji z Konferencji przeznaczoną dla Spraw Narodowościowych. Seria Nowa. �214 KRONIKA aliansów. Z kolei prof, dr hab. Janusz Goćkowski (Katedra Etnologii UJ), podejmując kwestię „Racjonalizacja konfliktów etnicznych a ethos nauki", stwierdził, iż w każdej ze stron konfliktu etnicznego uczestniczą aktorzy grający role, które referent określił odpowiednio mianem: „ideologów", „decydentów", „techników", „ludzi pospolitego ruszenia" i „ekspertów". Autor zaprezentował trzy dyrektywy postępowania poznawczego wobec pro­ blemów konfliktów etnicznych, wynikające z samego ethosu nauki, a zawie­ rające się w hasłowych formułach: „nieposłuszeństwo w myśleniu", „refleksja krytyczna" i „odczarowywanie świata". Kolejny referent, dr hab. Ireneusz Krzemiński (Instytut Socjologii UW), odnosząc się do kwestii „Poczucie tożsamości narodowej - uwarunkowania stosunku do innych", zapoznał słuchaczy z wynikami badań socjologicznych nad postawami Polaków wobec Żydów. Funkqonujacy w świadomości bada­ nych stereotyp Żyda okazał się zawierać więcej elementów pozytywnych niż negatywnych. Zaprezentowane badania oparte zostały na - wydaje się - mocno dyskusyjnej hipotezie, iż poczucie „polskości" definiowane w opozycji do „innych" oznacza przede wszystkim opozycję w stosunku do Żydów i Niemców, gdyż: „Treścią «struktury głębokiej)) poczucia tożsamości narodo­ wej Polaków jest definiowanie siebie w konkurencji - kulturalno-moralnej - z Żydami, a także z Niemcami" (cyt. za tezami referatu). Z wystąpieniem tym korespondował tematycznie i po części co do konkluzji wygłoszony drugiego dnia konferenqi referat „O swoistości i «uniwersalizmie)) polskiego antysemity­ zmu" mgr Heleny Datner-Śpiewak (Żydowski Instytut Historyczny). Obie prezentacje łączyła także próba wykorzystania pojęciowego rozróżnienia antysemityzmu tradycyjnego (religijnego) i nowoczesnego (politycznego). Autorka wskazała, iż badania przeprowadzone w 1992 r. na próbie ogólnopol­ skiej dowiodły, że polski antysemityzm stanowi zjawisko jakościowo identyczne z formami spotykanymi w innych państwach. Przy tym, o ile postawy określane mianem „filosemickich" narastają wraz z poziomem wykształcenia osób badanych, o tyle brak takiej zależności w przypadku postaw antysemi­ ckich. Oba wystąpienia dotyczące stosunków polsko-żydowskich spotkały się z odzewem w dyskusji. Swe uwagi, co do charakteru referatu I . Krzemińskiego przedstawił J. Goćkowski. W przypadku wystąpienia H. Datner-Śpiewak pytania dotyczyły głównie konotacji znaczeniowej zastosowanego pojęcia „filosemityzm", prof, dr hab. Violetta Krawczyk-Wasilewska (Uniwersytet Łódzki) zaś podniosła kwestię zasadności i merytorycznej sensowności badania stosunku do Żydów młodego pokolenia Polaków. Specyfikę imigracyjnych konfliktów etnicznych omówił, w referacie „Konflikt etniczny w sytuacji imigracyjnej", prof, dr hab. Aleksander Posern-Zieliński (Instytut Archeologii i Etnologii PAN). Wskazał on na trzy typy tych konfliktów, zależnie od czynników generujących: 1) sprzeczności bieżących interesów; 2) konflikty oparte na uprzedzeniach; (3) konflikty oparte na odmienności wzorów życia. Z kolei dr Katarzyna Kaniowska z Katedry Etnologii Uniwersytetu Łódzkiego w referacie „Językowe i etyczne aspekty �KRONIKA 215 Ryc. 1. Uczestnicy konferencji w trakcie obrad Fot. I . Kabzińska-Stawarz, 1994 opisu konfliktu etnicznego" wskazała na impükaqe, jakie w sferze definiowania i rozumienia analizowanych konfliktów niosą określone stanowiska i spory w obrębie europejskiej filozofii kultury. Szczególną uwagę poświęciła referentka herderowskiej ideii Volksgeist-u oraz jej współczesnym odniesieniom. Prof. dr hab. Janusz Mucha (Katedra Socjologii U M K ) , w referacie „Konflikt etniczny jako typ konfliktu społecznego", jako jeszcze jeden z uczest­ ników konferencji nawiązał do fundamentalnych problemów definicyjnych, zauważając, że o ile „etniczność" jest na ogół explicite definiowana, to „konflikt etniczny" definiowany bywa bardzo rzadko. Z tymi stwierdzeniami ściśle korespondował wygłoszony na zakończenie konferenqi referat dr. Piotra Kraszewskiego i mgr. Krzysztofa Wawrucha (Zakład Badań Narodowo­ ściowych PAN) zatytułowany: „Konflikty etniczne w pracach Zakładu Badań Narodowościowych PAN w Poznaniu". Oba wymienione referaty, poza wspólnymi teoretycznymi odniesieniami do koncepcji R. Dahrendorfa i L. Coserá, łączyła m.in. konstatacja, iż konflikt w znaczeniu behawioralnym nie ogranicza się do formy bezpośredniej przemocy fizycznej. J. Mucha, uznając że konflikty etniczne są jednym z typów konfliktów kulturowych, zwrócił zarazem uwagę na ich aspekty polityczne (w tym rolę państwa) i wymiary gospodarcze. Uwzględniała to szerzej, zapośredniczająca koncepcję „współczynnika humanistycznego", definiqa zaproponowana w drugim z refe­ ratów: „jako konflikt etniczny rozumieć będziemy taki konflikt społeczny, w którym - niezależnie od charakteru jego przyczyn - stronami są grupy etniczne względnie narody, a także większości i mniejszości narodowe (etniczne) �216 KRONIKA w społeczeństwach wieloetnicznych i wielonarodowych natomiast kryterium przynależności etnicznej (narodowej) postrzegane jest jako główny element opozycji międzygrupowej" (cyt. za tezami referatu). W konsekwencji przyjętej definicji P. Kraszewski i K. Wawruch zarysowali, będący jej implikacją ba­ dawczą, projekt matrycy interdyscyplinarnych (socjologiczno-historycznych) badań konfliktów etnicznych. Dr Wojciech Olszewski (Instytut Archeologii i Etnologii U M K ) w refe­ racie „Konflikty etniczne a istota kultury - widziane z międzywojennej Polski", nawiązał do „humanistycznie" zorientowanych polskich między­ wojennych badań socjologiczno-etnologicznych, odnosząc się do naukowego dorobku w tym względzie F. Znanieckiego, J. Obrębskiego, J. Chałasińskiego, L. Wasilewskiego, J. St. Bystronia, S. Orsini-Rosenberga. Zaznaczył, iż: „Stereotypy etniczne nie wynikają z niedostatecznej znajomości innego, lecz są przejawem «aktywnych dążności obronnych» przed łącznością duchową z obcym" (cyt. za tezami referatu). Dr hab. Halina Rusek (filia Instytutu Śląskiego w Cieszynie) w wystąpieniu na temat „Społeczno-kulturowe uwa­ runkowania konfliktów na pograniczu polsko-czeskim", przyjmując wyj­ ściową tezę, iż realizacja naturalnego wzoru wzajemnych odniesień między większością a mniejszością zawiera się w dążeniu większości do zasymilowa­ nia mniejszości, co w odpowiedzi wywołuje opór mniejszości, przedstawiła uwarunkowania historyczne oraz aktualną charakterystykę czesko-polskich konfliktów na Zaolziu. Autorka wskazała też na dwuwymiarowość polityki asymilacyjnej prowadzonej przez władze czeskie wobec społeczności polskiej na tym obszarze: „oficjalny jej wymiar można nazwać demokratycznym, ale w rzeczywistości miała ona charakter restryktywny" (cyt. za tezami refera­ tu), co w konsekwencji prowadziło do systematycznego, wielowymiarowego ograniczania praw Polaków jako mniejszości narodowej. W zamykającym pierwszy dzień Konferencji wystąpieniu „Wojna i pa­ mięć. Refleksje nad etnograficznym świadectwem wojny w Jugosławii", prof, dr hab. Zofia Sokolewicz (Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej UW) podzieliła się swymi refleksjami z lektury pracy chorwackich etnologów pt. Fear, Death and Resistance. An Ethnography of War. Croatia 1991-1992. Drugi dzień konferencji otworzył referat „Ochrona mniejszości narodo­ wych a współpraca europejska" prof, dr hab. Doroty Simonides (Senat RP), pełniącej obowiązki generalnego sprawozdawcy KBWE do spraw mniej­ szości. Referentka przedstawiła w swym wystąpieniu prawne regulacje do­ tyczące mniejszości narodowych, zawarte w aktach stanowionych przez organizacje europejskie (KBWE, Rada Europy). Zważywszy na skonstato­ wany przez D. Simonides brak jednoznacznej i powszechnie aprobowanej definicji samego pojęcia „mniejszości etnicznej", przedstawione przez nią regulacje wydają się być dopiero próbami prawnego ujęcia zagadnienia. Charakterystyczną tego konsekwencją jest ujmowanie regulacji prawnych w kategoriach praw indywidualnych („prawa człowieka", w tym prawa jednostki jako członka mniejszości), nie zaś kolektywnych (prawa mniej- �KRONIKA 217 Rye. 2. Wystąpienie prof, dr hab. Doroty Simonides Fot. I . Kabzińska-Stawarz, 1994 szóści). Kwestię tę podniósł także w dyskusji prof, dr hab. Marian Szczepa­ niak (Akademia Ekonomiczna, Poznań). Oceniając bardzo wysoko, jako wzorcową, węgierską ustawę o mniejszościach narodowych i etnicznych (z 1993 r.) dyskutant zaznaczył, iż ustawa ta zawiera właśnie znaczną liczbę praw zbiorowych, co pozytywnie odróżnia ją od istniejących regulacji mię­ dzynarodowych. Do niektórych zagadnień poruszonych przez D. Simonides nawiązał też, w swoim wystąpieniu nt. „Ochrona mniejszości narodowych i etnicznych a problem konfliktu etnicznego", dr Janusz Mieczkowski (Instytut Filozofii i Politologii Uniwersytetu Szczecińskiego). Prof. dr hab. Aleksandra Jasińska-Kania (Instytut Soqologi UW), w re­ feracie nt. „Postrzeganie konfliktów etnicznych i sposobów ich regulowania przez przedstawicieli władz lokalnych w Europie Środkowo-Wschodniej", zaprezentowała wyniki badań porównawczych przeprowadzonych w latach 1991-1992 w wybranych krajach (Szwecja, Szwajcaria, Austria, Polska, Cze­ chy, Słowacja, Węgry, Słowenia, Turcja, Litwa, Białoruś, Ukraina, Rosja, Uzbekistan, Kazachstan). Badania te poświęcone były systemowi wartości, w tym - stosunkowi do kwestii mniejszości, działaczy kierowniczych szcze­ bla lokalnego. Zgodnie z oczekiwaniami, zarysował się podział na kraje Europy Zachodniej, Europy Środkowej i kraje WNP, przy zaskakująco wysokim (i niełatwo wyjaśnialnym), niemal przodującym nasileniu postaw demokratyczno-liberalnych odnotowanych w Turcji. Znaczną część drugiego dnia konferenqi zajęły referaty koncentrujące się na problematyce konfliktów na wschodnim pograniczu Polski i u jej wschodnich �218 KRONIKA sąsiadów. Dr Michał Kulecki (Archiwum Główne Akt Dawnych, Warszawa), odpowiadając przecząco na pytanie zawarte w tytule swojego wystąpienia „Czy konflikty Rzeczypospolitej z Moskwą w XVII w. były konfliktami etnicznymi?" zaznaczył, iż charakter taki nosiły już współczesne im konflikty polsko-kozackie, w przypadku których można mówić o XVII-wiecznej wersji „czystek etnicznych". Kwestii stosunków polsko-ukraińskich poświęcone były referaty dr Janiny Fras (Instytut Nauk Politycznych Uniwersytetu Wrocławskiego) nt. „Kwestia językowa w konflikcie polsko-ukraińskim w Galiqi w latach 1818-1875" oraz dr. hab. Henryka Strońskiego (Tarnopol, Ukraina) - „Wyzwalanie konfliktów na pograniczu polsko-ukraińskim w X X wieku: etapy i specyfika". H . Stroński wyróżnił trzy okresy nasilenia dwudziestowiecznych konfliktów polsko-ukraińskich: 1) lata 1918-1920; 2) lata 1935-1940 (wykorzystywanie ludności ukraińskiej w antypolskiej polityce radzieckiej drugiej połowy lat trzydziestych na tzw. dalszych Kresach, a po 17 września 1939 r. na terenie Galicji Wschodniej); 3) lata 1943-1947. Problematyki stosunków polsko-białoruskich dotyczyły referaty prof, dr. hab. Andrzeja Sadowskiego (Instytut Filozofii i Socjologii filii UW - Białystok) i mgr. Roberta Wyszyńskiego (Instytut Socjologii UW). A. Sadowski, referując wnioski z badań socjologicznych, prowadzonych w 1993 r. po obu stronach polsko-białoruskiej granicy państwowej („Kon­ flikty międzyetniczne na pograniczu polsko-białoruskim") potwierdził charak­ terystycznie łagodny przebieg incydentalnie przejawiających się konfliktów polsko-białoruskich (konflikty nieliczne, nie transformujące w sposób istotny systemów społeczno-politycznych). R. Wyszyński, odnosząc się w swym refera­ cie „Język liturgiczny na Białorusi - przyczyna konfliktu" tylko do jednej z po części realnych, a po części potenqalnych przesłanek konfliktu polsko-białoru­ skiego, podniósł kontrowersje związane z pytaniem o zasadność utożsamienia „katolik = Polak" na terenie Białorusi i z tendencjami do wykorzystywania wprowadzenia języka białoruskiego do Kościoła Rzymskokatolickiego dla rozbudzania i wzmacniania białoruskiej tożsamości narodowej. Referent wspomniał także o istotnej specyfice białoruskiego ruchu narodowego, zawie­ rającej się w fakcie, iż o ile jego elity są w istotnej części katolickie, to „doły" pozostają prawosławnymi (próbę rozwiązania problemu zdaje się stanowić ruch neounicki). Kwestię tę podniósł w swym wystąpieniu, mówiąc o Białoru­ sinach zamieszkałych w Polsce, prof, dr hab. Włodzimierz Pawluczuk (Instytut Religoznawstwa UJ). Jak się wydaje - mówiąc o Kościele Rzymskokatolickim na Białorusi - można zaryzykować tezę o niepełnej przystawalności aspiracji w tym względzie polskiej mniejszości narodowej, białoruskich ruchów naro­ dowych i działań Stolicy Apostolskiej (pomijając zupełnie oczywistą nieprzystawalność oddziaływań strony rosyjskiej). Zasygnalizowane przez R. Wyszyńskiego religijne tło konfliktów etnicznych stanowiło dominantę wystąpienia prof. dr. hab. W. Pawluczuka („Religijne podłoże konfliktów etnicznych"). Ująwszy w tezach referatu - wydaje się, iż warte dyskusji - stwierdzenia: „we współczesnych konfliktach etnicznych �KRONIKA 219 najczęstszym wyznacznikiem jest religia" oraz: „prawdziwą wojną, angażującą masy, jest wojna religijna", W. Pawluczuk nawiązał m.in. do prób wykorzy­ stania symboliki religijnej w stalinowskiej propagandzie wojennej. Znaczna część wystąpienia poświęcona została refleksjom nad charakterystycznymi - zdaniem referenta - dla współczesnej Ukrainy „religiami pogańskimi". Ze szczególnie szerokiej - również geograficznie - perspektywy do proble­ matyki Europy Środkowo-Wschodniej odniósł się prof, dr hab. Andrzej Lazari (Katedra Filologii Rosyjskiej Uniwersytetu Łódzkiego), przedstawiając genezę i współczesnych propagatorów idei euroazjatyzmu, scharakteryzowanego jako jeden ze współczesnych nurtów rosyjskiego nacjonalizmu, nurt antyokcydentalny i w tym swym wymiarze stanowiący pewne nawiązanie do koncepcji słowianofilskich, które - z perspektywy historycznej - okazały się nie spełniać pokładanych w nich nadziei. W poglądach euroazjatów Rosja stanowi niejako samodzielny kontynent - Euroazję, jej kultura zaś jest jakościowo niesprowadzalna ani do kultury Europy, ani do kultur Azji, stanowiąc kulturę „środka" - kulturę euroazjatycką. W konsekwencji również i Rosjanie są narodem euroazjatyckim, w dodatku predystynowanym do przewodnictwa wśród naro­ dów Euroazji. Wskazana w tytule wystąpienia („Euroazjatyzm - światopogląd konfliktogenny") konfliktogenność omawianego nurtu rosyjskiej myśli nacjona­ listycznej zdaje się być przesądzona przez jego podstawowy cel polityczny, jakim jest „odbudowanie imperium w granicach sowieckich lub nawet przed­ rewolucyjnych" (cyt. za tezami referatu). Grupa referatów dotyczyła problematyki konfliktów etnicznych na polsko-niemieckim pograniczu kulturowym. Prof. dr hab. Irena Bukowska-Floreńska (Instytut Nauk Społecznych filii UŚ w Cieszynie) w wystąpieniu nt. „«Swoi» i «obcy» jako wymiar konfliktu etnicznego na Górnym Śląsku" zasygnalizowa­ ła utrzymywanie się na terenie Górnego Śląska podziałów na ludność autochto­ niczną i napływową. Do problematyki tej odniósł się szerzej dr Marian G. Gerlich (Katowice), próbując odpowiedzieć na pytanie: „«Jestem Górnoślązakiem». Co to znaczy?" Referent wskazał na zjawisko rewitalizacji śląskiej tożsamości i formowania się silnego poczucia własnej odrębności. Przejawia się ono w postawach ludności rodzimej, zawierających się między przekonaniem o istnieniu odrębnej narodowości śląskiej, a postawami narodowościowego indyferentyzmu. Przy czym, także w przypadku postaw indyferentnych, zauważalny jest „prymat śląskości nad tym wszystkim, co obce, nie-śląskie" (cyt. za tezami referatu). Trudności z adaptacją przesiedleńców z terenu Polski (w znacznej mierze ludności śląskiej) okresu lat osiemdziesiątych i początku dziewięćdziesiątych w środowisku niemieckim przedstawiła mgr Lidia Bartkowiak-Rachny z Munster („Konflikt etniczny przesiedleńców z Polski w Niem­ czech"). Z kolei polsko-niemieckiego styku historyczno-kulturowego na Pomo­ rzu dotyczył referat prof. dr. hab. Józefa Borzyszkowskiego (Instytut Historii Uniwersytetu Gdańskiego) i mgr. Cezarego Obracht-Prondzyńskiego (Instytut Filozofii i Socjologii UG) zatytułowany: „Konflikt etniczny na pograniczu na przykładzie Pomorza: uwarunkowania historyczne i kulturowe". �220 KRONIKA Istotna część trzeciego dnia konferencji poświęcona została referatom przybliżającym, tytułem egzemplifikacji, wybrane konflikty etniczne. Ten blok wystąpień zapoczątkował już drugiego dnia obrad referat doc. dr. hab. Przemysława Urbańczyka (Instytut Archeologii i Entologii PAN) nt. „Sarnowie i Norwegowie - 2000 lat sąsiedztwa", prezentujący uwarunkowa­ nia zachowania tożsamości etnicznej przez ludność lapońską Norwegii. Dr Michael Abdalla (Katedra Orientalistyki U A M , Poznań), w bardzo silnie zabarwionym emocjonalnie wystąpieniu nt. „Asyryjczycy w Tur Abdinie. Między kurdyjskim młotem, a tureckim kowadłem", podniósł kwestię nie­ dostatecznie znanych europejskiej opinii publicznej prześladowań i ekstermi­ nacji ludności asyryjskiej. Prezentację wspomnianych przykładów uzupeł­ niały referaty dr hab. Urszuli Kaczmarek (Instytut Kulturoznawstwa UAM) nt. „Kobieta polska w Bułgarii - zderzenie czy konflikt kulturowy?", dr Małgorzaty Pietrasiak (Ośrodek Badań i Studiów Wschodu - UŁ) nt. „Mniejszości etniczne i religijne w Wietnamie", mgr Teresy Walendziak (Państwowe Muzeum Etnograficzne, Warszawa) nt. „Etniczne aspekty kon­ fliktów społecznych w Meksyku" i dr. Arkadiusza Żukowskiego (WSP Olsztyn) nt. „Geneza konfliktów rasowych i etnicznych w Afryce Południowej". Rozległość zagadnień poruszonych w referatach oraz podczas dyskusji potwierdziła zarówno praktyczną ważkość omawianej problematyki, jak i potrzebę dalszych prac o charakterze teoretyczno-terminologicznym. Konfe­ rencja odegrała niewątpliwie rolę forum, pozwalającego rozeznać, wydaje się w znacznym stopniu, aktualny stan polskich badań nad problemami konflik­ tów etnicznych. Poza możliwością bieżącej wymiany myśli w trakcie trzydnio­ wych obrad, jej owocem ma być publikacja wygłoszonych referatów. Piotr Kraszewski, Krzysztof Wawruch MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA NAUKOWA „POGRANICZE - K U L T U R A - TOŻSAMOŚĆ. D Z I E D Z I C T W O PRZESZŁOŚCI I WSPÓŁCZESNE P R O B L E M Y " , K R A K Ó W , 2 5 - 2 7 X 1994 R . Konferencja zorganizowana przez Katedrę Etnologii Uniwersytetu Ja­ giellońskiego miała na celu „wymianę poglądów na kwestie stosunków etnicznych na pograniczach polsko-niemieckim, polsko-czeskim, polsko-słowackim i polsko-ukraińskim, a także na innych pograniczach w naszej części Europy". Zakładano, że będzie jej towarzyszyła refleksja nad złożo­ nością kultury na tych obszarach oraz świadomością historyczną i etnicz­ ną zamieszkującej je ludności. Zaplanowano wygłoszenie 24 referatów, rzeczywiście było ich 18. Ułożyły się one w trzy ciągi: 1) rozważania teore­ tyczne związane z samym terminem „pogranicze"; 2) współżycie społeczno- �KRONIKA 221 ści żyjących na pograniczach oraz 3) odzwierciedlenie problemów pogra­ nicza w piśmiennictwie. Nurt rozważań teoretycznych rozpoczął R. Kantor (Kraków) rozpatru­ jąc pogranicze jako obszar kulturowy związany z walką o przestrzeń. Wy­ chodząc poza typowo geograficzne i etnograficzne rozumienie terminu szcze­ gólnie uwypuklił kwestie związane z chęcią zdominowania danego obszaru przez określoną grupę. Wywołuje to konflikty (zostały one sklasyfikowane jako: dotyczące granicy, sfery językowej, miejsc świętych, symboli, wreszcie folkloru i kultury ludowej), które jednak nie przeszkadzają w stałym budo­ waniu i ochronie dorobku kulturowego, transmisji tradycji kulturalnej. G. Babiński (Kraków) traktuje pogranicze jako coś niepowtarzalnego. Jest to miejsce styku różnych grup kulturowych, ale przecież nie „od za­ wsze", często nie związane z terytorium etnicznym. Wyróżnił on kilka typów obszaru zwanego pograniczem: jako część centrum (stanowi ono wówczas swoiste wyzwanie dla tegoż centrum), jako wielką przemianę, kiedy na tych terenach realizowana jest koncepcja tygla (melting pot), jako konfrontację między, często rywalizującymi ze sobą, centrami, jako misję w celu obrony określonej idei albo kontynuacji miejscowych tradycji, wreszcie - jako od­ rębność z dominującą kategorią „tutejszości". Wydaje się, że również w tym nurcie mieszczą się wystąpienia: J. Goćkowskiego (Kraków) - „Polifoniczna ojczyzna terytorialna J. Mackiewicza" oraz Cz. Robotyckiego (Kraków) - „Górny Śląsk. Mała ojczyzna dwóch narodów". Chociaż obaj referenci odwoływali się do twórczości literackiej i publicystycznej wybranych autorów, to jednak wnieśli wiele do rozważań typu teoretycznego. Pierwszy z nich zaproponował interesującą typologię modeli ojczyzny: państwowy (kiedy państwo utożsamiane jest z ojczyzną), etniczny (w którym o tym, gdzie jest ojczyzna decyduje elita danego narodu) oraz wartościujący (z dominującą kwestią współżycia i współdziałania zamieszkujących dany obszar społeczności). Drugi referent zaś przeprowa­ dził inspirujące do dyskusji rozważania związane z modnym ostatnio i przez to nadużywanym terminem „mała ojczyzna", ukazując go w dwóch wymia­ rach: wizji ludowych (rola mitów, stereotypów) oraz obrazów literackich (rola emocji, kwestia kraju dzieciństwa, raju utraconego itp.) O zagadnieniu samoidentyfikacji, poszukiwaniach tożsamości narodowej, traktowały referaty: W. Dawidiuka (Łuck), J. Pargača i M . Tomadla (obaj z Pragi), R. Jeřábka (Brno) a także duża grupa tekstów poświęconych ludności śląskiej (I. Bukowska-Floreńska - „Pogranicze społeczno-kulturowe a problem integraqi na Górnym Śląsku", E. Kłosek - „Pograniczna identyfikaqa etniczna śląskiej ludności rodzimej", L. Kozołub - „Kultura rodzima mieszkańców wsi opolskiej a ich dylematy tożsamości narodowej", w tym mieszkańców Zaolzia: M . Michalska, „Życie religijne ludności Zaolzia" i U . Kaczmarek, „Kultura pogranicza czyli o zdolności przetrwania - casus Zaolzia"). Trzy modele szkoły mniejszościowej, szkoły na pograniczach, zapropo­ nował Z. Jasiński (Opole). Są to: 1) szkoła przyczyniająca się do asymilacji; �222 KRONIKA 2) szkoła przyczyniająca się do separatyzmu, wreszcie 3) szkoła przygotowu­ jąca do życia w wielokulturowości. Opowiadając się zdecydowanie za eduka­ cją dwu- lub wielokulturową referent zilustrował swoje rozważania bogatym materiałem z Zaolzia i Śląska Opolskiego. Referaty wygłoszone w trzecim dniu konferencji dotyczyły zagadnienia współżycia sąsiedzkiego. Pierwszy - „Obraz kontrolowany. Stereotypy sąsia­ dów w Europie Środkowo-Wschodniej" - wygłosił L. Dzięgiel (Kraków). Autor nakreślił dominujący w ustroju socjalistycznym obraz obozu krajów „zaprzyjaźnionych" oraz sytuację społeczeństw wchodzących w jego skład, narodów żyjących w poczuciu stałego zagrożenia, manipulowanych i bez­ wolnych. Sytuacja ta stwarzała kalekie stereotypy przedstawicieli różnych narodów, wywoływała wzajemne animozje umiejętnie podsycane (m.in. przykład ludności tureckiej w Bułgarii w końcu lat osiemdziesiątych) lub wyciszane w zależności od sytuacji politycznej. O „Koncepcjach ładu politycznego pogranicza Polski i Litwy w dziejach polskiej myśli politycznej" traktowało wystąpienie M . Boruty (Kraków), w którym wiele miejsca zajęły teorie dotyczące granicy polsko-litewskiej oraz odpowiedź na pytanie, na jakich zasadach powinno się ją, w myśl tych teorii, wyznaczać. Z tymi rozważaniami historycznymi korespondowały wyniki najnowszych badań etnologicznych zrealizowanych przez I . Kabzińska-Stawarz (Warszawa), przedstawione w referacie: „Granica między Litwą i Białorusią w odbiorze społecznym. Konsekwencje jej wytyczenia dla polskiej mniejszości narodowej pogranicza." Referat oparty był na wynikach badań terenowych przeprowadzonych w latach 1992-1993 w wioskach białoruskich (Bieniakonie, Konwaliszki, Poleckiszki) oraz w leżących na Litwie Solecznikach. Konferencję zamknął tekst M . Tracza (Kraków) ,,«Łacinnicy», «schizmatycy» i «mahometanie». Wyznaniowo-etniczna rywalizacja o prymat w Ziemi Świętej w XVIII-wiecznej relacji ks. Józefa Drohojewskiego". Dyskusje towarzyszące wystąpieniom dotyczyły przede wszystkim kwestii definicyjnych „pogranicza" a także kryteriów i trwałości owych specyficz­ nych styków kulturowych, z czym korespondowała problematyka stale prze­ cież trwających, żywych procesów narodowotwórczych. Często powracał motyw konieczności kreowania typu Europejczyka obok potrzeby zachowy­ wania odrębności charakterystycznych dla poszczególnych dzielnic i regio­ nów. Generalnie zgadzano się, iż kategoria „mała ojczyzna" jest ostatnio nadużywana, że słowo to stało się swoistym „wytrychem" przy omawianiu różnych spraw związanych ze społecznościami lokalnymi czy regionalizmem. Wreszcie sprawa stereotypów i pytania: czy są one stałe i jakie mechanizmy kierują ich przemianami. Od zakończenia I I wojny światowej do końca lat osiemdziesiątych w tzw. krajach demokracji ludowej problemy narodowe i etniczne - w myśl panu­ jącej doktryny - oficjalnie nie istniały. Prawie wszystkie państwa były naro­ dowościowo „czyste". Nie było również mowy o konfliktach narodowo­ ściowych. Dopiero zmiana sytuacji ustrojowej doprowadziła do przywołania �223 KRONIKA owych kwestii, opadło wiele krępujących więzów politycznych i społecznych, o wielu sprawach można było mówić pełnym głosem. Okazało się, że nadal miejscami najbardziej zapalnymi są pogranicza. Dlatego dobrze się stało, że konferencja w Krakowie właśnie tej problematyce była poświęcona. Treść wygłoszonych referatów i zagadnienia poruszane w dyskusjach wykazały jej wieloaspektowość i pobudziły do rozważań teoretycznych. Z niecierpli­ wością będziemy oczekiwali wydania wygłoszonych tekstów i komunikatów. Urszula Kaczmarek II M I Ę D Z Y N A R O D O W A K O N F E R E N C J A „EKOLOGIA I F O L K L O R " , Ł Ó D Ź , 3-45 V I 1994 R . W dniach 3-6 czerwca 1994 r. odbyła się w Łodzi druga edycja Międzynaro­ dowej Konferencji „Ecology and Folklore". Konferencję zorganizował Zakład Folklorystyki przy Katedrze Wychowania Muzycznego, Wydziału Nauk o Wychowaniu Uniwersytetu Łódzkiego. Komisarzem Naukowym Konferencji była prof, dr hab. Violetta Krawczyk-Wasilewska. Obrady miały miejsce w nowym uniwersyteckim Centrum Konferencyjnym przy ul. Rogowskiej 26. Konferencja miała charakter interdyscyplinarny. Jej celem było włącze­ nie się do ogólnej naukowej dyskusji na tematy ekologiczne. Jako założenie przyjęto wskazanie przedstawicielom różnych dziedzin naukowych, zajmują­ cych się tą problematyką, iż folklor - rozumiany przez nas jako bezpośred­ nia forma przekazu treści kultury oraz ekspresja zbiorowego światopoglądu - może stać się źródłem poznania stanu świadomości ekologicznej współ­ czesnego społeczeństwa. Problematyka konferencji skupiała się na dwóch podstawowych zagad­ nieniach: 1) folklor jako źródło wiedzy na temat świadomości ekologicz­ nej współczesnego społeczeństwa; 2) współczesne zagrożenia ekologiczne a obraz kultury. Wokół tych generalnych zagadnień poddano dyskusji następujące, bar­ dziej szczegółowe, problemy: 1) kulturowe konsekwencje degradacji środo­ wiska naturalnego; 2) współczesne katastrofy i choroby cywilizacyjne; 3) społeczne i kulturowe aspekty choroby AIDS; 4) problematyka relacji człowiek - natura - kultura; 5) odzwierciedlenie powyższych zjawisk kul­ turowych X X w. we współczesnym folklorze. Problematyka drugiej edycji konferencji zainteresowała naukowców z wielu krajów Europy i świata, m. in. z Chorwaqi, Jugosławii, Wielkiej Brytanii, Grecji, Rosji, Łotwy, Niemiec i Norwegii, a także Kanady, Indii, Stanów Zjednoczonych i Peru. Uczestników Konferenqi powitały władze Uniwersytetu Łódzkiego w oso­ bach prorektora prof, dr hab. Grzegorza Malinowskiego oraz Dzie­ kana Wydziału Nauk o Wychowaniu, prof, dr hab. Ewy Marynowicz-Hetki. �224 KRONIKA W imieniu organizatorów powitała gości i wygłosiła referat inauguracyjny prof, dr hab. Violetta Krawczyk-Wasilewska - Kierownik Katedry Wycho­ wania Muzycznego i Zakładu Folklorystyki UŁ. Nawiązała ona do pierwszej edycji konferencji, która odbyła się w 1992 r. i do powstałej wtedy idei cyklicznych spotkań poświęconych temu tematowi. Zaznaczyła, iż współczesne, antropologiczne podejście do folkloru pozwala go traktować jako bezpośrednią formę komunikowania się ludzi w obrębie własnej kultury a jednocześnie jako ekspresję indywidualnego i zbiorowego światopoglądu. To podejście pozwala uznać folklor za źródło popularnej wiedzy o aktualnych problemach współczesnego świata i ludzkiego życia. W obrębie problemów nurtujących obecnie ludzi jest zagrożenie naturalnego środowiska oraz współczesne choroby i katastrofy. Utrata bezpośredniego kontaktu z naturą wpływa na pogorszenie się jakości życia jednostek i zbiorowości a rodząca się świadomość tego zjawiska wyraża się we współczesnym folklorze. W pierwszym dniu obrad mieliśmy możliwość wysłuchania referatu prof, dr. Geralda Pociusa („Folklore and Ecology. Some General Problems"), który poruszył główne zagadnienia związków między człowiekiem, jego kulturą, wyrażaną w folklorze zarówno tradycyjnym, jak i współczesnym, a otaczają­ cym go środowiskiem naturalnym. Dużą część pracy G. Pocius poświęcił współczesnym postawom i zachowaniom proekologicznym oraz roli folkloru w ich kreowaniu. Ms. Rachel Freeman („Lore and Land Liasons: Traditional Man/Land Relationships on the Isle of Lewis and their Position in the Contemporary Community") oraz prof, dr Irena Bukowska-Floreńska (,,The Degradation of the Natural Environment at the Upper Silesia as a Source of Cultural Tradition and Folklore"), poświęciły swe wystąpienia problematyce tradycyjnych społeczności lokalnych różnych obszarów kulturowych i ich odniesieniom do najbliższego środowiska naturalnego i kulturowego. W czasie sesji popołudniowej zaprezentowane zostały dwa referaty poka­ zujące współczesne grupy regionalne i narodowe w procesie przemian. Refe­ rat dr. Lucjana Cieślaka („Ecology and Folk Musie"), wzbogacony prezen­ tacją video, dotyczył współczesnej obrzędowości weselnej w regionie łowi­ ckim. Z kolei dr Zdenka Weber poświęciła swój referat („Far from the Eye but Deep in the Heart") kulturze emigrantów chorwackich w Niemczech. Referaty wygłoszone w następnym dniu konferencji dotyczyły współcze­ snej relacji człowiek - natura i jej kulturowych konsekwencji. W wystąpieniu prof, dr Anny Papamichael („Common Grounds between Folklor and Eco­ logy") oraz Valdisa Bistersa i Very Slinko („Naturę and Culture Environment: Towards Interdisciplinarity in Environmental Education") poruszono problem konieczności prowadzenia interdyscyplinarnych badań nad kulturowymi zwią­ zkami człowieka z naturą oraz wykorzystania ich wyników w edukacji środowiskowej. Z kolei prof, dr hab. Violetta Krawczyk-Wasilewska („Awareness of the Fears at the End of 20th Century") i dr Marcin Piotrowski („Cultural Results of Chernobyl Disaster") mówili o kulturowym zjawisku „świadomości strachu", jego przyczynach i odzwierciedleniu w folklorze. �225 KRONIKA Sesja popołudniowa drugiego dnia obrad poświęcona była problematyce edukacji środowiskowej. W wystąpieniu Marii Łukowskiej („ Ecology as the Contemporary Myth") poddano krytyce treści edukacji środowiskowej roz­ powszechniane przez nierządowe organizacje ekologiczne. Referat Violetty Przerembskiej („Musical Folklore in the Environmental Education") wraz z prezentacją video, poświęcony był polskim alternatywnym metodom edu­ kacji muzyczno-środowiskowej. Z kolei Joachim Rudzki w swoim referacie („Ecological Folk Toys") mówił o roli tradycyjnej, drewnianej zabawki ludowej we wstępnej edukacji środowiskowej. Trzeci dzień obrad wypełniły dwa referaty o wyraźnym charakterze filolo­ gicznym. Pierwszy z nich, wygłoszony przez prof, dr Zoję Karanovic („Mytho­ logy of Plants in Serbian Lyric Folk Poetry") dotyczył magicznej i mityczną roli roślin w ludowej poezji serbskiej. Drugi, prof. dr. Demetriosa Koutroubasa, ukazał rośliny jako mitologicznych bohaterów w klasycznej poezji łacińskiej. Sesję popołudniową tego dnia zajęła podsumowująca dyskusja, która prowa­ dziła prof, dr Zoja Karanovic. Jednym z podstawowych wniosków, jaki pojawił się w toku dyskusji było stwierdzenie, iż różnorodność zaprezentowanych referatów wynikała z wielości i niejednoznaczności rozumienia definiqi ekologii. I tak, część wystąpień ujawniała rozumienie biologicznej definiqi ekologii, jako nauki badającej związki między organizmami żywymi, inna z kolei za punkt wyjścia przyjęła pojęcie „ekologii ludzkiej". W pozostałej części głosów ujawniło się trzecie, tworzące się pojęcie ekologii jako ideologii, wynikających z niej postaw i zachowań oraz treści edukacyjnych. Wyniki obrad I I Międzynarodowej Konferencji „Ekologia i Folklor" zostaną opublikowane w oddzielnym wydawnictwie pokonferencyjnym dzię­ ki pomocy finansowej Komitetu Badań Naukowych. Maria Łukowska, Violetta Przerembska NOWE SPOJRZENIE NA MAŁE OJCZYZNY I HISTORIĘ E U R O P Y ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ. Z O B R A D X V POWSZECHNEGO ZJAZDU HISTORYKÓW POLSKICH, G D A Ń S K , 19-21 I X 1994 R . Problematyka małych i wielkich ojczyzn dominowała w obradach XV PZHP. Poświęcono jej jeden z trzech referatów wygłoszonych na wstęp­ nej sesji plenarnej, 40 referatów przedstawionych na obradach czterech sekcji, jedno spotkanie panelowe i jedno z sześciu sympozjów. Większość 1 1 W piśmie zapowiadającym Zjazd napisano, że „nicią przewodnią obrad będzie problema­ tyka małych i wielkich ojczyzn, lokalnych (prywatnych) i narodowych, wychodząca naprzeciw zarówno przemianom zachodzącym w całej Europie, jak i nowej sytuacji naszej Ojczyzny". �226 KRONIKA referatów odnosiła się do X I X i XX w. W ich treści mieściła się tematyka świadomości etnicznej, narodowej i regionalnej, więzi i wspólnot lokalnych, regionalnych, etnicznych, narodowych i państwowych, także zagadnienia idealizacji ojczyzn i sytuacji konfliktowych. Wystąpienia osadzone były głównie w realiach polskich oraz terytoriów sąsiadujących z polskim obsza­ rem etnicznym (Ukraina, Białoruś i Litwa). Tylko w odniesieniu do staro­ żytności i średniowiecza uwzględniono ogólnie inne obszary Europy. Fakt, że dla celów porównawczych nie sięgnięto choćby do przykładów z terenu Niemiec i Włoch, gdzie partykularyzm był dominującą zasadą porządku społecznego i politycznego aż po drugą połowę X I X w., wydaje się zastana­ wiający, gdyż wskazywać by mógł m.in. na słabe zainteresowanie w naszych ośrodkach historycznych tym doniosłym w dziejach Europy zjawiskiem poza najbliższym nam obszarem. Serię referatów na omawiany temat otworzył na sesji plenarnej prof. J. Bardach, mówiąc o wieloszczeblowej świadomości narodowej na litewsko-ruskich ziemiach dawnej Rzeczypospolitej od XVIII do X X w. Zwrócił on uwagę głównie na przedstawicieli warstw elitarnych, którzy na tym obszarze identyfikowali się na ogół z narodem polskim. Niektórzy uważali się też częściowo za Litwinów (jak J.I. Kraszewski) lub głównie za nich (jak O. Miłosz czy M . Romer), rzadziej za Białorusinów lub Białorusinów i Pola­ ków. Problematyka ojczyzn i zjawisk z nimi związanych była następnie przez półtora dnia przedmiotem referatów i dyskusji na posiedzeniach sekcji. Sekcja 1, dotycząca starożytności, miała w programie 8 referatów. Wśród nich na szczególną uwagę historycznie zorientowanego etnologa zasługiwać mogły: „Mała i wielka patria w starożytności grecko-rzymskiej - polis i im­ perium" (prof. Т. Kotula), „Mała ojczyzna w świetle tzw. długiego i krót­ kiego wymiaru historii" (prof. S. Mrozek), „«Ojczyzny» plemion barbarzyń­ skich okresu wędrówki ludów" (prof. M . Salamon). Program sekcji 2 był sformułowany raczej ogólnie: „Uniwersalizmy, separatyzmy i partykularyzmy w średniowieczu". Uwagę etnologa mogły tu zwrócić trzy referaty: „Uniwersalizm, separatyzm, partykularyzm - trzy szczeble więzi ideologicznej i terytorialnej" (prof. J. Strzelczyk), „Integra­ cyjna rola parafii" (ks. prof. A. Weiss) oraz „Polskie partykularyzmy dziel­ nicowe" (prof. J. Powierski, prof. В. Śliwiński). Dyskusja panelowa podczas obrad sekcji 3, której temat został określony jako „Małe ojczyzny w dawnej Rzeczypospolitej. Autonomia narodowa i religijna (wiek XVI-XVIII)", dotyczyła zjawisk, jakie po części miały dotrwać do X I X a nawet X X w. warunkując także pewne zjawiska z zakresu kultury ludowej. Moderatorem tej dyskusji był prof. J. Gierowski. Bliższą nam rzeczywistość przedstawiały obrady sekcji 4 i 5, dotyczące XIX i X X w. Z referatów sekcji 4 zainteresować mogły tematy większości z nich: „Pojęcie ojczyzny w świadomości Polaków X I X w. Problemy badaw­ cze" (dr hab. T. Kizwalter), „Świadomość ogólnonarodowa - świadomość partykularna. Dylematy polskie X I X w." (prof. A. Barszczewska-Krupa), �KRONIKA 227 „Wielkie i małe ojczyzny w literaturze pięknej" (prof. S. Frybes), „Wielkie i małe ojczyzny na różnych krańcach ziem polskich" (prof. M . Czapliński, prof. Т. Kulak, dr Z. Fras), „Kształtowanie się mentalności Pomorzan w X I X w." (prof. J. Borzyszkowski), „Syberia - ojczyzną Polaków" (dr J. Skarbek), „Identyfikacja narodowa na Ukrainie - wybór ojczyzny" (prof. N . Jakowlenko, mgr M . Filipowicz). Podobnie interesująco przedstawiały się referaty sekcji 5 - wiek X X (po I I wojnę światową): „Kresowe ojczyzny Polaków" (prof. W. Wrzesiński), „Śląska a polska ojczyzna Górnoślązaków" (prof. M . Wanatowicz), „Pojęcie ojczyzny w świadomości Niemców na Śląsku" (prof. Т. Kulak), „Europejskość Polski zachodniej w świadomości jej mieszkańców" (prof. В. Okoniewska), „Ludność niemiecka na zachodnich i wschodnich terenach I I Rzeczypospolitej, jej świadomość narodowa i różnice kulturowe" (prof. P. Hauser), „Świadomość narodowa ludności ukraińskiej w Galicji wschod­ niej" (dr C. Partacz), „Wielka i mała ojczyzna w świadomości ludności ukraińskiej województw południowo-wschodnich I I Rzeczypospolitej" (prof. M . Papierzyńska-Turek), „Żydzi galicyjscy w poszukiwaniu ojczyzny" (dr T. Gąsowski), „Mała i wielka ojczyzna Polaków wileńskich" (dr hab. J. Jurkiewicz), „Pojęcie ojczyzny w świadomości Litwinów na Wileńszczy­ źnie i Suwalszczyźnie w okresie międzywojennym" (dr B. Makowski). Do tematyki tej nawiązywało także sympozjum I I I , pod nazwą: „Swoi, inni, sąsiedzi, współobywatele", z referatami: „Uwarunkowania świadomo­ ści narodowej polskich górników w Zagłębiu Ruhry przed I wojną świato­ wą" (prof. J.J. Kulczycki), „Tożsamość narodowa i regionalna" (prof. E. Nowicka), „Mniejszości narodowe w kraju i na obczyźnie" (dr M . Sobańska-Bondaruk), „Regionalizm w nauczaniu historii" (prof. A. Zielecki). W dyskusji podczas obrad sekcji 5 największe zainteresowanie wzbudziły sprawy ukraińskie, choć były bezpośrednio przedmiotem tylko 2 z 13 przedsta­ wionych na niej referatów. Szczególnie godne uwagi były wypowiedzi prof, prof. К. Dunin-Wąsowicza i W. Najdusa, którzy przypomnieli dążenia strony polskiej i rosyjskiej do utrzymywania narodu ukraińskiego w sytuacji podpo­ rządkowania i dyskryminacji, w sytuacji obywateli drugiej kategorii, ogranicza­ nie możliwości rozwoju ukraińskiej oświaty i nauki (brak choćby jednego ukraińskiego uniwersytetu, zmniejszanie liczby szkół ukraińskich) a także kultury. Mówiono też o micie Lwowa i polskiej misji cywilizacyjnej na wschodzie, o mityzacji Kresów wschodnich, także o zróżnicowaniu postaw wśród polityków oraz ludności ukraińskiej i polskiej, przejawach bliskiego (zwłaszcza na wsi) współżycia i współpracy i in. Wskazywano na potrzebę nowego spojrzenia na historię Ukrainy i stosunków polsko-ukraińskich oraz na sprawy narodowościowe polsko-ukraińskiego, rozległego, pogranicza. Z problematyki pogranicza polsko-niemieckiego na uwagę zasługi­ wały sprawy pojmowania małej ojczyzny przez Niemców śląskich (Heimat i engere Heimat, jakby „ojczyzna powiatowa") oraz swoisty stosunek Śląza­ ków polskich do swej śląskiej ojczyzny, a z drugiej strony do Niemców �228 KRONIKA i Niemiec oraz do Polaków i Polski. Stwierdzano także, że więcej uwagi należałoby poświęcić badaniu współżycia ludności na zróżnicowanych etnicznie obszarach polskich i sąsiednich. Dodać tu można uwagę, że pro­ blematyka współżycia była marginalnie uwzględniana w dawniejszych bada­ niach etnograficznych, lecz szereg publikacji oraz materiałów terenowych zawiera liczne wiarygodne i cenne wzmianki na ten temat, warte wykorzy­ stania przez etnologów i przez historyków. Referaty i dyskusja podczas obrad sekcji 3, 4 i 5 były dobrym wprowadze­ niem do tematu sympozjum I : „Historia Europy Środkowo-Wschodniej". Prowadził je wybitny mediewista prof. J. Kłoczowski przy współudziale dwóch specjalistów z zakresu historii nowożytnej, profesorów uniwersytetów amery­ kańskich - A. Kamińskiego i P. Wandycza. Prof. Kłoczowski przypomniał m.in. sprzeciw naszego wybitnego historyka O. Haleckiego wobec dychotomicznego dzielenia Europy i jej historii na Europę Zachodnią, tę „prawdziwą", oraz Europę Wschodnią, słowiańską, z przymieszką innych, małych i mniej ważnych narodów, dla niektórych jakby azjatycką. Opublikowana w 1950 r. książka O. Haleckiego, ukazująca odrębne, specyficzne cechy i problemy Europy Środkowo-Wschodniej, ukaże się wkrótce po polsku. Odegrała ona już poważną rolę w zmianie punktu widzenia na historię Europy w kra­ jach zachodnich. Podobną wymowę miała znacznie późniejsza książka węgier­ skiego historyka J. Sziicsa, Les trois Europes, opublikowana z przedmową F. Braudela. Świadomość trójdzielności Europy staje się coraz wyraźniejsza. Jej część środkowo-wschodnia wyróżnia się m.in. od dawna największym na naszym kontynencie zróżnicowaniem etnicznym, religijnym i kulturowym. Dominujące w przeszłości znaczenie miały na tym obszarze dwa państwa wieloetniczne - Rzeczpospolita polsko-litewska i Węgry, których miejsce częściowo zajęła później wielonarodowa monarchia austro-węgierska. Wskazywano, że potrzebny jest inny niż dawniej punkt widzenia historii Rzeczypospolitej, która nie może być utożsamiana z historią Polski; czynił to szczególnie ciekawie prof. Kamiński. Na terenie tej Rzeczypospolitej wytworzył się jednak pod wpływem polskim swoisty stosunek do ojczyzny i państwa, gdzie duże znaczenie miało poczucie wolności obywateli różnych języków i różnych wyznań, szlachty a także mieszczaństwa. Marginalnie tylko poruszano sprawy chłopów, którzy stanowili ogromną i podstawową część późniejszych narodów ukraińskiego i białoruskiego, a także sprawę ich poddaństwa w stosunku do szlachty - obywateli innego przeważnie od nich wyznania i narodowości - oraz związanych z tym konfliktów. Nowe opra­ cowanie historii Europy Środkowo-Wschodniej przygotowywane jest już do wydania przez działający w Lublinie międzyuniwersytecki Instytut Europy Środkowo-Wschodniej. Dla lepszej koordynacji studiów nad problematyką tej części Europy zamierzone jest utworzenie federacji uniwersytetów Europy Środkowo-Wschodniej z ośrodkiem w Lublinie. Godne uwagi etnografów i etnologów może być to, że we wspomnianym opracowaniu dziejów Europy Środkowo-Wschodniej kładzie się nacisk na historię społeczeństw i ich r �229 KRONIKA kultury, w związku z czym wykorzystuje się także źródła i opracowania etnograficzne. Dodać można, iż z tej nowej perspektywy historii Europy Środkowo-Wschodniej sprawy tzw. Kresów wschodnich Polski mogą się ukazać w bardziej właściwym świetle także szerszym kręgom polskiego społeczeństwa. Wspomnieć tu jeszcze trzeba o temacie sympozjum V I , bliskim od dawna także etnografii i etnologii: „Przemiany społeczne a model rodziny i pozycja w niej kobiety w Polsce na tle porównawczym." Z przedstawionych tam 12 referatów i komunikatów warto wymienić przynajmniej trzy: „Model rodziny chłopskiej na ziemiach polskich w końcu X I X i na początku X X w." (dr W. Mędrzecki), „Przemiany rodziny chłopskiej na Śląsku w XVIII-XIX w. a model rodziny protoindustrialnej" (prof. Z. Kwaśny), „Rodzina wiejska w Polsce w latach 1948-1956. Elementy ciągłości i zmian" (dr D. Jarosz) . Treść referatów i dyskusji XV Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich ma się ukazać drukiem w niedługim czasie . Większość z nich zasługiwać powinna na uwagę etnologów, zajmujących się zagadnieniami zróżnico­ wania kulturowego Europy, w tym. zwłaszcza Europy Środkowo-Wschodniej ostatnich stuleci. 2 3 Edward Pietraszek V M I Ę D Z Y N A R O D O W A SESJA „DUCHOWOŚĆ N A R O D Ó W E U R O P Y ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ. E R O S I T H A N A T O S " , C Z . I I I , L U B L I N , 24-27 K W I E T N I A 1995 R . Podobnie jak dwa poprzednie Spotkania, trzecia (i ostatnia) Sesja z cyklu „Eros i Thanatos" stała się okazją do interdyscyplinarnej i interetnicznej dyskusji o problemach miłości, życia i śmierci, ich przejawach i sposobach wyrażania w kulturze . Referat wprowadzający wygłosił Jerzy Prokopiuk z Warszawy. Tak jak przed rokiem, tematem jego wystąpienia była antropozofia steinerowska. Tym razem wykład poświęcony został antropozoficznej wizji śmierci (na poprzednim Spotkaniu była mowa o koncepcji miło­ ści). Referat wywołał ożywioną dyskusję, która wykazała, że antropozofia 1 2 Tematy pozostałych sympozjów: I I - Archiwistyka i nauki pomocnicze historii", I V - „Walka zbrojna o niepodległość i suwerenność państwa polskiego w latach 1794-1945", V - „Partykularyzm a unifikacja prawa w Polsce ( X V - X X w.)", V I I - „Mentalność miesz­ kańców Gdańska w X V I - X V T I I w.", VIII - „Insurekcja Kościuszkowska". Tematem sekcji 6 (panel) było natomiast powstanie i początki „Polski Ludowej". Organizatorzy Zjazdu nie zapewnili niestety jego uczestnikom choćby streszczeń refera­ tów, wypada więc czekać na druk całości, aby uzyskać wyobrażenie o bogactwie przedstawio­ nych spraw i problemów. Informacje o poprzednich Spotkaniach z cyklu „Eros i Thanatos" zamieściłam w t. 37:1993, z. 2 oraz w t. 38:1994, z. 1-2 „Etnografii Polskiej". 3 1 �230 KRONIKA steinerowska została przyjęta czy też odczytana jako sposób wyjaśniania rzeczywistości, poszukiwania prawdy o „tamtym świecie" i relacjach między żywymi a zmarłymi. Trudno jednak - moim zdaniem - powiedzieć, na ile sposób ten jest użyteczny. Nasuwa się ponadto podstawowe pytanie, czy mamy tu do czynienia z koncepcją zasługującą na miano nauki, czy też raczej z jedną z wielu wizji „tamtego świata", którą należałoby trak­ tować podobnie jak ludowe wyobrażenia o życiu i śmierci. Trudno też stwierdzić, na jakich podstawach opiera się antropozofia i na ile prowadzone przez jej reprezentantów doświadczenia, o których ogólnikowo wspominał J. Prokopiuk, można uznać za wiarogodne, a co za tym idzie - użyteczne jako źródło i narzędzie badawcze. Po raz pierwszy podczas spotkań z cyklu „Eros i Thanatos" bardzo mocno został zaakcentowany „wątek chrześcijański", bez którego nie można w ogóle mówić o duchowości narodów mieszkających na terenie Europy Środkowo-Wschodniej. Tematem dwóch wystąpień była chrześcijańska idea miłości. Zasadniczą część swego referatu poświęcił jej Stasys Juknevicius z Wilna („Miłość jako przezwyciężenie śmierci"). Słynna książka Jana Pawła I I Przekroczyć próg nadziei posłużyła mi natomiast za punkt wyjścia do omówienia istoty chrześcijańskiej idei Miłości/życia i śmierci. Stała się też okazją do kilku ogólniejszych uwag, związanych m.in. z koncepcją ofiary, z charakterem związków między życiem i śmiercią w wierzeniach religijnych i w kulturach ludowych, ze sposobem pojmowania i wyrażania miłości Boga i człowieka, z postacią Chrystusa jako uobecnienia i uosobienia starogreckiej idei erosa, tj. siły wyłonionej z Chaosu i spajającej wszechświat, i in. Ożywioną dyskusję wywołało ciekawe i piękne w formie wystąpie­ nie Władysława Panasa z Lublina zatytułowane „Bruno Schulz - przeciw śmierci". W. Panas scharakteryzował specyficzne środki wyrazu, za pomocą których artysta tworzył swój świat na granicy życia i śmierci, rzeczywistości nie całkiem żywej, ale jeszcze nie do końca umarłej. Centralne miejsce zajmują w tym świecie manekiny, figury woskowe, lalki itp. postacie ożywia­ ne, kreowane, nie w pełni żywe, niedokończone, jak istoty demoniczne. Zdaniem J. Kolczyńskiego, postaci manekina można poszukiwać także w in­ nych przestrzeniach kulturowych: kulturze ludowej, masowej, malarstwie... Jadwiga Mizińska natomiast zauważyła, że w literaturze polskiej swoistym manekinem jest Chochoł. Dodała także, że różne kultury wypracowały pew­ ne sposoby łagodzenia wizji śmierci jako kresu życia, powołując do istnienia formy przejściowe, byty kalekie, zjawy i upiory, które nie są już żywe, ale też nie całkiem umarły, dają się bowiem usłyszeć, zobaczyć. Jej zdaniem ponad­ to, od kilku lat jesteśmy świadkami specyficznego zasypywania przepaści między życiem i śmiercią. Przykładem są dyskoteki, gdzie tańcząca młodzież naśladuje martwe mechanizmy. Próbą połączenia życia i śmierci na gruncie nauki jest natomiast koncepqa esthesis sformułowana przez A. Greimasa. Poświęcone jej było wystą­ pienie Eugenijusa Aliszanki z Wilna, ilustrowane wybranymi przykładami �KRONIKA 231 z literatury światowej. Przedmiotem referatu Vytautasa Beranisa z Wilna była natomiast mitologizacja wydarzeń historycznych i kreacja specyficznej wizji bohatera, znajdującego się w sytuacjach ekstremalnych. Zagadnienie to omówiono na przykładzie twórczości partyzantów litewskich z okresu I I wojny światowej i powojennego. Połącznie miłości, życia i śmierci ma często charakter obrzędowy. Spek­ takularnym przykładem jest pogrzeb młodego mężczyzny lub młodej kobie­ ty, którzy zmarli w stanie bezżennym. Obrzędowi temu nadaje się pewne cechy wesela. O zjawisku tym mówiła Anna Kowalska-Lewicka z Krakowa, przytaczając wyniki własnych badań, przeprowadzonych w latach pięćdzie­ siątych w południowej Polsce, oraz przykłady z litetatury słowianoznawczej. Wśród atrybutów i zachowań mających imitować wesele wymieniła ona m.in.: ubieranie zmarłego w strój ślubny, zakładanie mu na palec obrączki z wosku, odprowadzanie na cmentarz przez drużbów, którzy niosą rózgę weselną lub korowaj, urządzanie stypy mającej charakter zabawy weselnej i in. Wystąpienie A. Kowalskiej-Lewickiej nosiło tytuł „Dla bezżennych nie­ biosa są zamknięte". Jej zdaniem, upodobnienie pogrzebu panny lub kawa­ lera do wesela ma im zapewnić pomyślność na „tamtym świecie". Dzięki temu obrzędowi stają się oni pełnoprawnymi członkami społeczności funk­ cjonującej „na tamtym świecie" podobnie jak społeczność żywych i rządzą­ cej się tymi samymi prawami. Autorka nie podała natomiast ludowych interpretacji wspomnianego zwyczaju lub poszczególnych zachowań. Jej in­ formatorzy bowiem - jak wyjaśniła - powoływali się wyłącznie na tradycję. Doskonale też godzili dawne obrzędy ludowe z katolicyzmem. O współwystępowaniu życia, miłości i śmierci można również mówić na przykładzie muzyki towarzyszącej obrzędom i innym sytuacjom mającym istotne znaczenie dla jednostki lub grupy. Zdaniem Ihora Macijewskiego z Sankt Petersburga, w kompozyji muzycznej można wyróżnić trzy poziomy (tekst, nadtekst i podtekst), na których odbywa się przekaz treści występu­ jących w kulturze danego etnosu i w różnym stopniu uświadamianych sobie przez jej członków. Grając na rozmaitych instrumentach ludowych (telenki, drumla, zuzula, swirył, dwojan) I . Macijewski znakomicie wykazał w jaki sposób, za pomocą pewnych kompozycji melodycznych, przekazywane są określone komunikaty. Odpowiednio skomponowana i zrozumiała tylko dla wtajemniczonych melodia może być np. formą miłosnego wyznania, zapro­ szenia na spotkanie, dialogu prowadzonego przez zakochanych. Muzyka pełni też funkcje magiczne. U ludów słowiańskich np. gra na zuzuli, przypo­ minająca głos kukułki - reprezentantki „tamtego świata", miała sprzyjać rozwojowi dziecka. Wierzono bowiem, że siła śmierci jest konieczna dla życia. Muzyka miała też rozbudzić uczucie miłości do wybranej osoby. I . Macijewski podkreślił, że ta sama melodia może występować w różnym kontekście, pełniąc zbliżone funkcje. Na Huculszczyźnie np. podobną me­ lodię grał pasterz kóz, by wypasane przez niego zwierzęta były spokojne, i nuciła matka kołysząca dziecko do snu uspakajając je, a jednocześnie �232 KRONIKA wierząc, że odrodzi się ono ze snu, tj. śmierci, do życia. Melodia towarzyszą­ ca na ogół pogrzebom grana była natomiast zwierzętom, by spowodować ich wzrost. W różnych rejonach Słowiańszczyzny podobne melodie gra się podczas wesela i po śmierci człowieka, co potwierdza strukturalną jedność tego rodzaju obrzędów. Zygmunt Pucko z Krakowa, w referacie pt. „Terapeutyczny aspekt upra­ wiania filozofii", przypomniał kilka prób zdefiniowania zjawiska śmierci, które podejmowali filozofowie od starożytności do czasów współczesnych. Celem tych prób było nie tylko nazwanie istoty śmierci. Przede wszystkim bowiem miały one prowadzić do jej oswojenia i wykreowania jako pewnej wartości. Jak słusznie zauważyła A. Kowalska-Lewicka, to do czego doszli różni filozofowie jest zjawiskiem powszechnym w kulturze ludowej, gdzie człowiek oswaja się ze śmiercią od dziecka i uważa ją za zwykły, akcep­ towany, porządek rzeczy. Oswajaniu współczesnego człowieka z problemem śmierci służą nato­ miast środki masowego przekazu. Wniosek ten nasuwał się podczas referatu Jadwigi Pstrusińskiej z Krakowa, noszącego tytuł „Thanatos we współcze­ snej prasie polskiej (1994-1995)". Autorka zwróciła uwagę na nasycenie treści gazet problematyką śmierci. Na podstawie przeglądu zawartości rocz­ nika kilku tytułów czasopism wyodrębniła ona szereg zagadnień, które świadczą o przenikaniu Thanatosa za pośrednictwem tego typu mediów do naszej rzeczywistości. Według J. Kolczyńskiego, można się zastanowić, czy wyraźne dziś zain­ teresowanie mass mediów śmiercią nie jest odpowiedzią na odwieczną fas­ cynację części ludzkości tym zjawiskiem. Być może współczesne media, w odmienny niż niegdyś sposób, po prostu pozwalają człowiekowi zobaczyć to, co istniało zawsze i w każdej kulturze... Zabijanie, fascynaqa śmiercią, może być - zdaniem Romana Kisia ze Lwowa, częścią tzw. efektu hiperkompensacji. Można o nim mówić m.in. na przykładzie rozpadu imperium radzieckiego. Oprócz wspomnianego efektu, wynikiem rozpadu tej struktury są także: „fiasko etatyzmu", kryzys iden­ tyczności i frustracja. Zjawiska te składają się z kolei na „model narcyza", którego cechą jest narzucanie innym własnej wizji świata i szukanie rekom­ pensaty (kompensacji) za frustrację wywołaną przez kryzys państwa i kryzys nacji. Poszukiwania te przybierają najczęściej formę agresji. Związek między narcyzmem i agresją widać obecnie najlepiej, według R. Kisia, na Kaukazie, gdzie nie tylko dokonuje się masowego ludobójstwa lecz także „satanizuje" miejscową ludność, przypisując jej rozmaite cechy negatywne. Wystąpienie R. Kisia nosiło tytuł: „Narcyzm «wielkiego panstwa» i jego thanatologiczne korelaty (wojna w kontekście kryzysu identyczności)". Według J. Mizińskiej, termin „narcyzm" nie jest odpowiedni w odniesie­ niu do państwa radzieckiego. Klasyczny Narcyz nie zwraca bowiem uwagi na innych, nie może więc działać na nich destrukcyjnie. Moim zdaniem natomiast, R. Kiś poruszył bardzo ważny problem zmian tożsamości u osób �KRONIKA 233 określonej narodowości w warunkach rozpadu państwa wielonarodowego. Powinien był jednak omówić go szerzej, co umożliwiłoby zarazem ukazanie różnic w zachowaniach i postawach mniejszości mieszkających na terenie d. Związku Radzieckiego. R. Kiś uniknąłby też zarzutu jednostronnego uję­ cia problemu (zwrócili na to uwagę пр. I. Macijewski i Miłosz Gałecki). Zdaniem Grzegorza Kuprianowicza, nasuwa się szersze pytanie: jak funkcjonują eros i thanatos w systemach totalitarnych X X w. Według niego, więcej miejsca pozostawia się tu śmierci niż miłości. Śmierć zostaje zdesakralizowana, ma charakter masowy, nie zawsze też jest opozycją wobec erosu. Jak natomiast zauważył Jauhien Szuniejka z Mińska, na Białorusi w czasach istnienia ZSRR istniały wyraźne obszary, np. film, malarstwo, gdzie eros stanowił tabu. Przekonywano natomiast ludzi, że śmierć jest końcem istnienia, trzeba więc korzystać z życia, pić, bawić się. Wiele osób uczestniczących w dyskusji podkreślało, że w trakcie Spotkania dotykano często zagadnień należących do sfery wyobraźni, uczuć, emocji, instynktów (polom wyobraźni, na których obecna jest miłość i śmierć poświęcił odrębny tekst M. Gałecki). Według J. Szuniejki, zorganizowanie konferenqi, podczas której porusza się tego typu kwestie byłoby niemożliwe w praktycznie myślącej Europie zachodniej. Według I. Macijewskiego natomiast, napięcia między instynktem życia jednostki i grupy oraz lękiem przed śmiercią są niezbędne dla kultury, dla procesu tworzenia. Zdaniem Haliny Tawłaj zaś, niektórzy spośród współczesnych badaczy, np. etnomuzykologów, boją się wyjść poza etap gromadzenia materiałów, ich klasyfikaqi (pod kątem rytmiki, struktury, kompozyqi i in.), by sięgnąć do mitów, wyobraźni ludowej, boją się nawet mówić o instynkcie życia i śmierci, a przecież są to fundamenty kultury tradycyjnej. J. Kolczyński zwrócił natomiast uwagę, że świat archaicznej wyobraźni jest światem, w którym żyjemy, noszącym w sobie warstwy symboliki, pewne tradyqe. Świat ten trzeba „uruchamiać" i chronić. Trzeba też przekazywać go następnym pokoleniom. Podczas dyskusji zastanawiano się również nad metodami badania za­ gadnień życia, miłości i śmierci, a także nad postawami naukowców wobec tych problemów badawczych. Podkreślano zarazem ogromną rolę lubelskich Spotkań w wymianie informaqi między przedstawicielami różnych krajów i dyscyplin, w kruszeniu murów istniejących przez dziesiątki lat między sąsiednimi państwami i republikami. Mówiąc o Konferencji zorganizowanej przez Fundaqe „Muzyka Kre­ sów" oraz Ośrodek Badań Muzykologicznych i Kulturowych Europy Środkowo-Wschodniej należy dodać, że Spotkania z cyklu „Eros i Thana­ tos" są tylko jedną z wielu form działalności tych instytuqi. W 1995 r. odbędzie się jeszcze пр. I Ogólnopolskie Forum „Kontynuaqa tradyqi", z udziałem pedagogów i instruktorów muzycznych, realizujących swoje pro­ gramy edykacyjne przy wykorzystaniu muzycznego folkloru dziecię­ cego i lokalnych tradyqi kulturowych, oraz Festiwal Muzyka Utracona - „Archaiczne pieśni Bałtów i Słowian". Na 1996 r. zaplanowano natomiast �234 KRONIKA międzynarodową sesję pn. „Kultura tradycyjna a świat dziecka", V Między­ narodowe Sympozjum „Muzyka ludowa Europy Środkowo-Wschodniej - Muzyczny folklor dziecięcy", V I Międzynarodowe Sympozjum „Muzyka Ludowa Europy Środkowo-Wschodniej - Śpiew archaiczny". Ma się również odbyć kolejne Spotkanie z cyklu „Duchowość narodów Europy Środkowo-Wschodniej". Jego przedmiotem będzie tym razem problem zła . Za każdym dziełem kryje się zawsze jakiś człowiek. Fundacja „Muzyka Kresów" oraz wspomniany Ośrodek nie istniałyby i nie miały tak imponu­ jących efektów gdyby nie Monika Mamińska i Jan Bernad - pełni pomy­ słów, energii, obdarzeni niespożytymi siłami i wyobraźnią, znakomici orga­ nizatorzy, z uporem i radością realizujący swe marzenia. W niezmiernie trudnej sytuacji, w jakiej znajduje się dziś nauka, kultura, organizacje spo­ łeczne itp., działalność tych dwojga jest prawdziwym fenomenem i znakomi­ tym przykładem, jak wiele można osiągnąć mimo wszystko, wbrew ogólnej beznadziei, czy dążeniom niektórych środowisk do deprecjacji i zniszczenia naszego dziedzictwa kulturowego. Jak mi wiadomo, M . Mamińska i J. Bernad przymierzają się do publi­ kacji tekstów zaprezentowanych przez uczestników kolejnych Spotkań z cyklu „Eros i Thanatos". Mam nadzieję, że w swym uporze i konsekwencji działania zrealizują również ten zamiar. Na zakończenie wypada tylko wspomnieć, iż Sesję sponsorowali: Fundaqa im. Stefana Batorego, Fundacja Kultury oraz Urząd Miejski w Lublinie. 2 Iwona Kabzińska-Stawarz „ P O P R O S T U - W B I A Ł O R U S K I C H W I O S K A C H 1993-1994" W dniach 13-30 marca 1995 r. można było obejrzeć w Pałacu Kazimie­ rzowskim na Uniwersytecie Warszawskim wystawę fotografii z Białorusi, zatytułowaną „Po prostu - w białoruskich wioskach 1993-1994". Wystawa była rezultatem dwuletnich badań terenowych, jakie prowadziła w rejonie lidzkim na Grodzieńszczyźnie grupa studentów Katedry Etnologii i Antro­ pologii Kulturowej UW. Kończyła się praca w grupie laboratoryjnej i wyjazdy na Grodzieńszczyznę. Wiedzieliśmy, że zebrane przez nas materiały powędrują do szuflad w archiwum Katedry, do których rzadko kto zagląda, a zdjęcia zobaczy tylko kilka osób. W tekstach podsumowujących nasze badania mogliśmy przekazać tylko część swoich doświadczeń z Białorusi . Żal. Dla nas nie 1 2 N a podstawie broszury pt. Kontynuacja tradycji, wydanej przez Fundację „Muzyka Kre­ sów" i Ośrodek Badań Muzykologicznych..., Lublin 1995, s. 5-6. Opracowanie badań, w postaci 8 tekstów i wyboru materiałów, zostało złożone do druku w „Polskiej Sztuce Ludowej. Kontekstach". 1 �235 KRONIKA Ryc. 1. Serafiny, Białoruś Fot. K . Dołęgowska, 1993 były to rutynowe badania etnograficzne. Debiutowaliśmy w roli „etnogra­ fów w terenie". Kiedy wiosną 1993 г., uzbrojeni w dyktafony, aparaty foto­ graficzne i kwestionariusze, pojechaliśmy po raz pierwszy w okolice Lidy, wcale nie czuliśmy się pewnymi siebie badaczami. Zdjęcia, które znalazły się na wystawie, były w większości amatorskie. Robiliśmy je dla siebie, bez zamiaru prezentacji. Tak więc pokazanie ich, razem z fragmentami naszych rozmów z ludźmi, nie miało być dokumen­ tacyjnym aneksem do badań. Chcieliśmy zrobić zwyczajną wystawę, którą moglibyśmy pokazać nie tylko gościom Pałacu Kazimierzowskiego, ale rów­ nież naszym przyjaciołom z białoruskich wiosek. Wszystko, co najważniej­ sze, zdarzyło się przecież w czasie spotkań z nimi. Wystawę nazwaliśmy „Po prostu". „Jakim językiem się tutaj mówi?" - pytaliśmy w pierwszych rozmowach. „Po prostu. Tu w wiosce to wszyscy po prostu. U nas wioska mieszana. I polskie, i ruskie, i wszystkie..."; „No, po prostu... Po prostu, no to po prostu, mówi się po prostu, ot my tak haworim, tak o, jak jest, prostymi słowy. I polskie słowo, i prawosławne, wot takije słowa". Oglądając wystawę, można było zobaczyć drogę, którą przeszliśmy. Od samego początku - od rozłożenia mapy i wskazania miejsca: „Tu jedziemy". Rejon lidzki. Kołchoz imienia Czapajewa w Wawiórce (parafia katolicka), sowchoz Małe Możejkowo (parafia prawosławna), wioska litewska Pielasa, okolica szlachecka Surkonty, wioska polska, wioska ruska, wioska mieszana... r �236 KRONIKA Rye. 2. „Hłykalniki" (kolędnicy wielkanocni), Radzi woni szki, Białoruś Fot. K . Dołęgowska, 1994 Drogi. „Szosza" grodzieńska, trakt z Feliksowa do Radziwoniszek, leśna ścieżka między Papiernią a Roubami... Rozległe aż po horyzont kołchozowe pola. Krzyże katolickie i prawosławne. Wejście do wsi. Pierwsi ludzie, którzy wyglądają przez okna i zza płotów, ciekawi kim jesteśmy i czego chcemy. Zaproszenie na podwórko, do domu. Na obiad, na nocleg. Potem wracaliśmy do tych samych wiosek - już jako dobrzy znajomi, niemalże członkowie rodzin; przyjeżdżaliśmy na święta i po prostu w odwiedziny. Ludzie wiedzieli, że wrócimy, czekali. Kiedy byliśmy tam ostatnim ra­ zem, Babka Maryja z Krasnowców, po pół roku niewidzenia się, przywitała nas: „Przecież mieliście być wczoraj. Chodźcie szybko! Obiad stygnie!" Właśnie dzięki temu było możliwe wszystko to, co rasowy etnograf nazywa obserwacją uczestniczącą. Braliśmy udział w nabożeństwach w ko­ ściele i cerkwi. Byliśmy na ślubach i pogrzebach, na weselu, na listopa­ dowych katolickich Zaduszkach i wiosennych prawosławnych „dziadach", zwanych Radaunicą. Na święta Paschy, po wsiunocznej w cerkwi, razem z hłykalnikami chodziliśmy po wielkanocnej kolędzie. W innej wsi wpólnie ze śpiewakami pogrzebowymi czuwaliśmy przy zmarłym, śpiewając żałobne pieśni, które śpiewacy pieczołowicie spisują w specjalnych zeszytach. To wszystko pokazywały zdjęcia, cytaty z rozmów, nagrania pieśni. �KRONIKA 237 Ryc. 3. „Budziecie mienia wspominaci. Może paczujecie, pamru, to budziecie Bohu malicca, choć choć pierachriścicie sia za mienia. Jak umiejecie. Pa polsku, pa rusku, wsio rawno. Boh adzin. I usio adno." Kasia z p. Janiną Feliksową Fot. K . Dołęgowska, 1994 „My studenty iz Warszawy, z uniwersiteta, istoriu izuczajem" - przed­ stawialiśmy się. „Zbieramy folklor, stare takie historie, i inne takie różne" - próbowaliśmy wytłumaczyć nasze zadanie. Tytuł kwestionariusza brzmiał: „Stosunki etniczne", a naszym celem było dowiedzieć się, kto jest kim w rejonie lidzkim. Mieliśmy robić wywiady, szukać informatorów... Jadąc, wiedzieliśmy, że nasz teren to pogranicze wyznaniowe (prawosławno-katolickie), narodo­ wościowe i językowe (polsko-białorusko-litewskie). W głowach mieliśmy gotowe terminy i odpowiadające im rubryki. Należało jeszcze tylko znaleźć właściwe odpowiedzi, i już wiedzielibyśmy wszystko. Na miejscu bardzo szybko przekonaliśmy się, że nic tu nie jest takie, jak nam się wydawało. Musieliśmy zaczynać wszystko od nowa. Poznać język naszych rozmówców. Nauczyć się mówić gwarą białoruską, czyli po prostu. Przede wszystkim jednak zrozumieć język pojęć, które tworzą ich obraz świata. Okazało się na przykład, że kluczowe dla nas pojęcie „narodowość" w ogóle tam nie funkcjonuje. Zamiast tego używa się słowa „nacja", które �238 KRONIKA nie jest jednak dokładnym odpowiednikiem „narodowości". Nacja przeważ­ nie utożsamiana jest z wiarą. Nasi rozmówcy, pytani czy nacja i naród to to samo, odpowiadali: „To samo. Nacja to jest nacja: nacja polska, nacja prawosławna, nacja muselmanów - to nacja." „A nacja i wiara?" - pyta­ liśmy dalej - „Każda nacja musi wierzyć w swoje". Tak więc miejsca, do których jeździliśmy, to nie tyle wsie zamieszkałe przez Polaków, Biało­ rusinów i Litwinów, ile raczej wsie prawosławne, zwane tam ruskimi lub białoruskimi, i katolickie, zwane polskimi lub litewskimi, w zależności od tego, w jakim języku modlą się ich mieszkańcy. Spodziewaliśmy się, że takie „pomieszanie światów" będzie źródłem kon­ fliktów, albo przynajmniej sąsiedzkich zatargów. Ale wcale tak nie było. Przekonaliśmy się, że wioski „mieszane", małżeństwa „mieszane" i „pomie­ szany" język tworzą swoisty porządek, charakterystyczny dla kultury po­ granicza. I nasi rozmówcy nie pamiętają, żeby kiedykolwiek było inaczej. Zawsze stały tu obok siebie cerkwie i kościoły. W każdej prawie rozmo­ wie mówiono nam: ,,Boh adzin, wier mnoha". Oczywiście byłoby dobrze, żeby wiary „nie mieszały się" bo „kto jaki urodził się, niech i taki będzie", ale najważniejsze jest, żeby człowiek po prostu wierzył: „Wiara to musi być w każdym człowieku. Czy on prawosławny, czy on muselmanin, jeśli on będzie po prawdzie iść, to źle nie zrobi człowiek". Z każdym następnym wyjazdem nasze „wywiady" stawały się coraz bardziej rozmowami. I często dotyczyły spraw ważniejszych niż „stosunki etniczne". Pani Nina ze Szpilek, której słowa stały się mottem wystawy, powiedziała nam: „Nadta ciażka razebratsa w etych wiarach, w etych lu­ dziach... I ja dumaju, kab liepiej eto wsie naczalstwo wyższeje, wsie uczone adczapilisie ad tych ludziej. Jakij on radziłsia, chaj taki budzie, aby drużno żyli, aby lubili druh druha. Jakaja tut raznica, my dzieci adnaje płaniety. My dzieci adnaje płaniety. Nie zawisiť ad nas, ni Palaka ni Ruskaha. Zawisiť ad charoszaha czeławieka. Jeśli jeho dusza charosza, tak u jom Boh. A jeśli jon zbójca jaki, u jaho Boha ni ma. Chaj, on czi Paliak, czi jaki, wsierawno... Biełaruski jazyk, ruski jazyk, da jakim kto haworiť - chaj haworiť. Jak kto radziłsia - wsie wiery adnoho Boha." Miejsce ekspozycji również miało znaczenie. Dzięki temu, że wystawa mieściła się na terenie Uniwersytetu, zobaczyliśmy, jak różne mogą być reakcje: od zdziwienia egzotyką wsi w ogóle, poprzez radość z poznania czegoś nowego, refleksję nad innością, wzruszenie, aż po zarzut sentymen­ talizmu i oburzenie na naszą niekompetenqc. W księdze pamiątkowej wpi­ sywano: „Nie byłem. Obejrzałem. Byłem." Albo: „jak bardzo prosta i jedno­ cześnie głęboka jest mądrość tych ludzi...", czy: „Bardzo przykry dowód ignorancji w problematyce białoruskiej. To doprawdy wstyd, że UW pa­ tronuje takim imprezom. Fałszywym i landrynkowym", ale też: „Nic z py­ chy kogoś, kto wie więcej i lepiej." Katarzyna Dołęgowska �239 KRONIKA Ż Y D O W S K I W I E D E Ń W dniu 13.11.1993 г. zostało otwarte w Wiedniu Muzeum poświęcone żydowskim tradycjom miasta. Głównym inicjatorem powstania nowego Mu­ zeum był, obok społeczności żydowskiej, prezydent Wiednia Helmut Zirk, który również określił cele, jakim Muzeum powinno służyć: „Jeśli chodzi o mnie, tworząc Muzeum Żydowskie, postanowiłem pokazać otwarcie, że Wiedeń chce krytycznie i szczerze określić swój stosunek do przeszłości. Tożsamość Żydów i wiedeńczyków jest nierozerwalnie związana. Miasto rosło wraz ze swą żydowską społecznością, a wiedeńscy Żydzi znani byli ze swego wysokiego poziomu i dokonanych tu osiągnięć: Artur Schnitzeler, Peter Altenberg, Sigmund Freud czy Karl Kraus nie mogliby zaistnieć gdzie indziej. Z historyczną wiernością można twierdzić, że byli oni zarówno „wiedeńczykami" jak „Żydami". Każdego dnia życie Żydów z ich licznymi tradycjami zostawiało niezatarty ślad w życiu wiedeńczyków i w wielu przy­ padkach obie te społeczności łączyły się w niepodzielną całość. Dlatego też wypędzenie Żydów i Holokaust podczas lat nazistowskiego terroru zadały głębokie i bolesne rany kulturze Wiednia. Zadaniem Muzeum Żydowskiego będzie więc dokumentacja tych bliskich więzi, pokazanie jak ważną rolę spełniała społeczność żydowska w życiu społecznym, intelektualnym i kul­ turalnym Wiednia oraz szerzenie o tym wiedzy. Niektórzy widzą muzea tylko jako miejsca poszanowania przeszłości, która nie ma już związku z dniem dzisiejszym. Mój punkt widzenia jest zupełnie inny: to Muzeum powinno być centrum nieustającej dyskusji i rozważań nad współczesnością, analizowania przeszłości i czerpania z niej lekcji na przyszłość" . Muzeum zostało zainstalowane w historycznym budynku przy ul. Dorotheergasse 11, wybudowanym w latach dwudziestych X I X w. i należącym niegdyś do żydowskiego bankiera Nathana von Arnsteina. W domu tym Fanny von Arnstein prowadziła w końcu wieku znany salon, będący cen­ trum życia kulturalnego Wiednia. Na przełomie wieków nabył go marchand sztuki Hugo O. Miethke i zorganizował w nim jedną z bardziej znanych galerii. Z czasem budynek przeszedł na własność Dorotheum i służył jako miejsce wystaw. Muzeum mieści się niedaleko Judenplatzu, wokół którego koncentrowało się życie gminy żydowskiej w X I I I w. Społeczność żydowska Wiednia, podobnie jak innych miast europejskich, spotykała się ze zmiennym przyjęciem . Najstarsza informacja o osiedleniu się w Wiedniu niejakiego Schloma, przybyłego prawdopodobnie z Anglii, pochodzi z 1194 r. Pozostawał on na służbie księcia Leopolda V i już w dwa lata po przyjeździe został wraz z rodziną zamęczony przez przybyłych do miasta pielgrzymów. Późniejsze dane informują na przemian o kolejnych 1 2 1 Jewish Vienna. Heritage and Mission, publikacja Muzeum, Wiedeń 1993, s. 3. Informacje historyczne zaczerpnięto z wyż. wym. folderu oraz pracy Simona Wiesenthala, Ucieczka przed losem, Gdynia 1922, s. 7-20. 2 �240 KRONIKA regulacjach położenia Żydów (1238, 1551, 1624, 1660) jak również o po­ gromach i nakazach opuszczenia miasta (1421 i 1670). Jakkolwiek już w nie­ długim czasie po wypędzeniu Żydów w 1670 r. ten sam cesarz Leopold I , przymuszony sytuacją ekonomiczną, zaprasza wybranych bankierów i kup­ ców żydowskich do powrotu do Wiednia, to jednak trwały zwrot w położe­ niu ogółu Żydów przynosi dopiero edykt o tolerancji wydany w 1787 r. przez cesarza Józefa I I . Przywilejami Leopolda I objęta była niewielka grupa tzw. „dworskich" Żydów (Hoftaktoren), płacących za swe przywileje ogromne opłaty. Do grona ich należał m.in. Oppenheimer, który wspierał finansowo cesarza w czasie wojny z Turkami, czy przybyły z Portugalii Diego d'Aaguilar (Moses Lopez Pereira), który zreorganizował austriacki monopol tytoniowy oraz był założycielem wiedeńskiej gminy sefardyjskiej. Wielu reprezentantów tego środowiska otrzymało z czasem z rąk cesarza przywileje szlacheckie (m.in. Rotschild, Joseph von Sonnenfelds czy Nathan von Arnstein). Edykt o tolerancji, który objął wszystkich Żydów mieszkańców Wiednia i Dolnej Austrii, przyczynił się do pełnego rozwoju kultury żydowskiej. Obalając istniejące dotąd zakazy, umożliwił Żydom dostęp do chrześci­ jańskich szkół i uniwersytetów, do udziału w życiu kulturalnym miasta, pozwolił też na pełny rozwój własnych instytucji (budowę synagog, szkół wyznaniowych, przytułków, szpitali itp.). Z szeregów społeczności żydow­ skiej rekrutuje się coraz więcej wybitnych artystów i naukowców, w Wiedniu też formułuje idee syjonizmu Theodor Herzl. W okresie międzywojennym ten bujny rozwój zaczyna ograniczać na­ rastający antysemityzm. W marcu 1938 r. Niemcy hitlerowskie zajmują Austrię (tzw. Anschluss). Od maja zaczynają wychodzić przepisy ogranicza­ jące prawa Żydów. W nocy z 19 na 20 listopada podczas „Reichskristallnacht" zburzono wiele synagog (m.in. zbudowaną w 1887 r. w stylu maure­ tańskim synagogę sefardyjską), domów modlitwy oraz sklepów i domów żydowskich. W wyniku prześladowań ok. 130000 Żydów opuściło Austrię, z czego ponad 30000 wyjechało do Stanów Zjednoczonych. Po 1942 r. ok. 60000 wiedeńskich Żydów deportowano do obozów zagłady, z których powróciło zaledwie 2 000 osób. Po wojnie nie wszyscy ocaleni wrócili do Wiednia. Gmina licząca w 1938 r. 185 000 zarejestrowanych członków, w 1991 r. miała ich tylko 7 000, ponadto w Wiedniu mieszkało jeszcze około 5 000 Żydów nie zrzeszonych. Przez wiele lat po wojnie w Austrii milczano na temat Holokaustu i odpowiedzialności za udział Austriaków w zbrodniach Trzeciej Rzeszy. Zwrot nastąpił w końcu lat osiemdziesiątych, w czym niemałą zasługę miał kanclerz Franz Vranitzky. Widomym wyrazem tych zmian jest nowo po­ wstałe Muzeum Żydowskie. Na ekspozycję stałą Muzeum składają się nieliczne ocalałe przedmioty kultu, pochodzące w większości ze zniszczonych synagog. W oszklonych gablotach eksponowane są więc srebrne korony oraz zakończenia (rymo- �KRONIKA 241 nim) zdobiące zwoje Tory, haftowane złotogłowiem sukienki na Torę, rączki (jad) pomocne przy czytaniu pisma, kubki z dwoma uchwytami służące do mycia rąk, pojemniki na balsam (balsamin). Wśród przedmiotów funkqonujacych w domowym kulcie można zobaczyć ozdobne księgi Estery, czytane w czasie święta Purim, lampy chanukowe, pojemniki na etrog, tale­ rze sederowe używane w czasie święta Pesach, zapis umowy ślubnej (ketuba), itp. Kolekqe uzupełnia parochet - haftowana tkanina służąca do zasłaniania szafy ołtarzowej do przechowywania Pięcioksięgu. Eksponowany w kilku salach zbiór jest obecnie jeszcze dość ubogi i niewiele mówi o całokształcie kultury żydowskiej w ogóle, a wiedeńskiej w szczególności. W obszernej, zajmującej chyba połowę powierzchni Muzeum, ekspozycji okresowej we wrześniu 1994 r. prezentowano dorobek malarski Maxa Oppenheimera. Ten urodzony w Wiedniu w 1885 r. malarz i grafik kształcił się w latach 1900-1906 w Wiedniu i Pradze. Należał do grapy awangar­ dowych malarzy dadaistów, przyjaźnił się m.in. z Oskarem Kokoschką, z Marcelem Duchamp, Tristanem Tzarą i Hansem Arpem występował w 1916 r. w Szwajcarii w słynnym kabarecie Voltaire. W 1926 r. Oppen­ heimer przeniósł się do Berlina, skąd po dojściu Hitlera do władzy musiał uciekać. Zmarł zapomniany w 1954 r. w Nowym Yorku. Na wystawie zgro­ madzono jego liczne portrety wybitnych żydowskich muzyków oraz ekspresjonistyczne obrazy o różnej tematyce. Najbardziej chyba warta uwagi jest usytuowana w Muzeum obszerna księgarnia judaików. Można w niej znaleźć książki i albumy publikowane w różnych krajach, zbiór kaset video i magnetofonowych oraz płyt kompak­ towych z nagraniami utworów i interpretacji artystów żydowskich, zarówno muzyki poważnej, jak rozrywkowej (nagrania ostatnich klezmerów) czy pie­ śni kantorów. W związku z początkiem roku można też było nabyć liczne, zdobione kalendarze. Bronisława Kopczyńska-Jaworska �Study: Giving periodicals on ethnology a European dimension Periodicals on ethnology and ethnology in European periodicals * * * G.A.R.A.E. I HESIODE has been interested in the role and history of periodicals on anthropology for many years. It also broadens the field of its research to general periodicals which publish periodicals on anthropology on regular basis or even only occasionaly. The outcome of this work was: the founding of a documentation centre specializing in periodicals, the organization of conferences, meetings and exhabitions, the diffusion of information and the publication of books gathering various information and research work on periodicals. G.A.R.A.E I HESIODE teams up with la Mission du Patrimoine ethnologique (Direction du Patrimoine - Ministére de la Culture et de la Francophonie) in order to undertake the specific study stated as before and to give it a European dimension. This study on the periodicals on ethnology edited in Europe aims at: - making an inventory of periodicals on ethnology - drawing up a repertoire of available information and documentation about these periodicals - defining the terms and conditions of a permanent cooperation on a European basis. For the succes of this research project, would you please: - let us know the addresses of periodicals, editors, research centres, researchers ... where the set questionnaire could be sent - diffuse the information to the prefessionals who might be interested in this project - if possible send us issues of periodicals related to this research as well as studies dealing with periodicals on human sciences and social sciences. To obtain a complete file including the questionaire and the presentation of the reseach work undertaken by le G.A.R.A.E / H E S I O D E , please write to G.A.R.A.E I HESIODE, Christine Bellan, 91 rue Jules Sauzede F-11000 CARCASSONNE, FRANCE Tel: (33) 68 71 29 69 • Fax: (33) 68 71 20 75 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/79e5944433202f72994730fbabe9a992.pdf 2f383ef1b38d4160598c8b5c8c503d5c Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1601 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1997 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1482 Title A name given to the resource Kronika / ETNOGRAFIA POLSKA 1997 t.41 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1997 t.41, s.223-266 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I K A „Etnografia Polska", t. XLI: 1997, z. 1-2 PL ISSN 0071-1861 A N T R O P O L O G I C Z N A R E F L E K S J A N A D EUROPĄ W dniach 18-21 września 1996 roku w leśnym zaciszu, w szkoleniowo-wypoczynkowym ośrodku Uniwersytetu Mikołaja Kopernika nad pięknym jeziorem Bachotek, pięćdziesięciu etnologów, socjologów, antropologów kultury z dwunastu krajów europejskich i U S A znalazło sprzyjające warunki, by zadumać się nad Kulturowymi problemami Europy końca XX wieku. Wielość tych problemów, ich charakter i skala w dużej mierze zaskoczyły współczesną humanistykę. Wobec ich ponad! okalnego kontekstu i europejskich dążeń zjednoczeniowych, organizatorom spotkania - Januszowi Musze z Instytutu Socjologii i Wojciechowi Olszewskiemu z Instytutu Archeologii i Etnologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu - pożądaną wydała się bezpośrednia wymiana doświadczeń badawczych i integracja międzynarodowego środowiska antropologicznego. Zaproszonym referentom nie narzucano żadnych (poza tytułem konferencji) ograniczeń w wyborze tematów wystąpień. Poznanie motywacji tego wyboru uznano bowiem również za istotne doświadczenie. Takie podejście przyniosło do pewnego stopnia zaskakujące rezultaty. Otóż, niemal wszystkie wystąpienia poświęcone zostały proble­ mom tożsamości kulturowej. Tożsamości ujmowanej w wymiarze całej Europy lub konkretnych, mniejszych grup bądź obszarów kulturowych, analizowanych jednak w sytuacjach charaktery­ stycznych czy też mających istotne znaczenie także dla innych części kontynentu. W pierwszej grupie znalazły się referaty wskazujące na przyczyny wciąż utrzymującego się dwupodziału Europy, na możliwości kształtowania nowej tożsamości kontynentu, wreszcie, na rolę nauk o kulturze zarówno w tworzeniu, jak i przezwyciężaniu podziałów. Były to wystąpienia Andrzeja Bokińca i Andrzeja Kowalskiego (Prehistoryczne źródła współczesnych etnokulturowych problemów Europy), Michała Buchowskiego (Tożsamość Europejczyków: jed­ ność i podziały), Wojciecha Burszty (Dwie Europy), Andrzeja Flisa (Kryzys Zachodu - kryzys chrześcijaństwa), Petera Kivisto (Wielokulturowość jako czynnik kształtujący tożsamość narodo­ wą we współczesnej Europie), Barta van Steenbergena (Wpływ postmodernizmu na rozwój społeczeństw europejskich), Ines Pricy (Modele dominacji w ponowoczesnej Europie: „rodzime" dyscypliny etnologiczne w kontekście debat metropolitarnych). Wybranych europejskich kultur, ale w kontekście ogólnokontynentalnych problemów, dotyczyły studia Theodosiosa Nicolaidisa (Wposzukiwaniu Europy) i Wojciecha Olszewskiego (Zróżnicowanie etniczno-narodowe: bogactwo czy dziedzictwo przeklęte współczesnej Europy? Przypadek polskich kresów). Ogólnoeuropejski, czasami nawet szerszy kontekst był widoczny także w tle wystąpień poświęconych analizie problemów związanych z tożsamością konkretnych grap etnicznych czy narodowych (bądź ich wybranych części): Swietłany Czerwonnej (Polietniczny kompleks współcze­ snej kultury rosyjskiej: dialog czy konfrontacja religii, narodów i państw?), Michaela Abddalli (Stan i perspektywy kultury narodowej emigrantów asyryjskich w Europie Zachodniej), Lidii Bartkowiak-Rachny (Polska mniejszość narodowa w RFN i jej problemy na tle procesów akulturacji), Iwony Kabzińskiej (Jestem Polakiem na Białorusi. Co to znaczy?), Michała Treszczyńskiego (Wieś na pograniczu — dylematy tożsamości), Indreka Tarta (Estonia i Węgry w obliczu głębokich przemian kulturowej produkcji i konsumpcji), Josefa Langera (Pokolenie roku 1989 w Austrii. Czy pojęcie narodu traci sens?) oraz Miloša Tomandla (Badania tożsamości narodowej: przypadek Czech). �224 KRONIKA Spotykanie w Bachotku zakończyć miały przemyślenia Ludwika Stommy zatytułowane Czy etnologia w XXI wieku będzie potrzebna? Przedstawiciel Sorbony zastosował oryginalne rozwiązanie warsztatowe. Zapowiedział zmianę tematu swego wystąpienia, nie podając jednak na jaki, dzięki czemu nie można mu było zarzucić mówienia nie na temat. Mimo wyraźnego zmęczenia Mistrza, słuchacze nie mogli nadążyć za tokiem jego rozumowania. Stąd też, dostrzegli w tej wyjątkowo skondensowanej wypowiedzi jedynie żenujący banał w trzech, nie powiązanych z sobą częściach. Bachotkowe referaty i dyskuje dały początek książce Dylematy tożsamości europejskiej pod koniec drugiego tysiąclecia, jaka ukaże się w X I I 1997 r. nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Wojciech Olszewski „WOBEC K U L T U R Y - P R O B L E M Y A N T R O P O L O G A " , ŁÓDŹ, 17-18 PAŹDZIERNIKA 1996 Organizatorzy konferencji, Łódzki Oddział Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i K a ­ tedra Etnologii Uniwersytetu Łódzkiego postanowili skoncentrować się na zagadnieniach związanych z „antropologiczną praktyką", konkretną pracą badaczy. Formuła spotkania zakładała przedstawienie różnorodnych problemów związanych z badaniem współczesnej kul­ tury, z którymi antropolog spotyka się we własnych badaniach. Spotkanie przewidywało wymianę myśli i poglądów między badaczami reprezentującymi różne dziedziny wiedzy. Wy­ stąpili etnologowie, socjologowie, historycy, folkloryści i muzealnicy — ludzie dokonujący oglądu kultury z różnych perspektyw. Przedstawiano własne, prowadzone ostatnio prace badawcze, opatrzone jednocześnie osobistym komentarzem. Założenia teoretyczne konferencji przedstawiła dr Katarzyna Kaniowska (Katedra Etno­ logii UŁ) - merytoryczny organizator konferencji - zwracając szczególnie uwagę na trzy sprawy: metody pracy badawczej, czyli związek teorii z praktyką, interdyscyplinarny charakter badań antropologicznych i charakter antropologicznej dokumentacji. W pierwszym dniu konferencji zorganizowano dwie sesje: przedpołudniową, prowadzoną przez prof. Bronisławę Kopczyńską-Jaworską (Katedra Etnologii UŁ) i popołudniową, której przewodniczył prof. Andrzej P. Wejland (Katedra Etnologii UŁ). Sesję przedpołudniową otworzyło wystąpienie dr Izabelli Bukraby-Rylskiej (Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN) zatytułowane: „Interpretage w naukach społecznych, czyli o czynnościach umysłowych socjologów". Oceniając interpretację badań zawartą w książce: Samowiedza kulturowa i artystyczna twórców ludowych, opartej na korespondencji z twórcami, autorka poruszyła zagadnienia logocentryzmu, mimetyzmu danych, orientacji na langue, negatywnego racjonalizmu oraz przewagi badacza wobec rzeczywistości badanej. W dalszej części wystąpienia referentka zaproponowała formułę partnerskich relacji badacz - badany i idącą za tym przemienność ról, kontekstowe rozważanie wypowiedzi, zgodę na kreatywność słowa wobec rzeczywistości. Prof. Czesław Robotycki (Instytut Etnologii UJ) w wystąpieniu pt. „Wojnicz - kto powinien napisać monografię etnograficzną" przedstawił relację z przeprowadzonych wraz ze studentami etnologii U J badań w Wojniczu koło Tarnowa. Badania te - zlecone przez Towa­ rzystwo Przyjaciół Wojnicza - stały się punktem wyjścia do rozważań na temat sposobu opisu lokalnej społeczności w powiązaniu z oczekiwaniami zleceniodawcy oraz z zagadnieniem kreowania lokalnej historii i tradycji: świadomości własnej przeszłości, poczucia społecznej tożsamości w percepcji potocznej. Prof. Elżbieta Tarkowska (Instytut Filozofii i Socjologii PAN), określająca się jako „antropologizujący socjolog", w referacie „Dawne i nowe formy ubóstwa w nowej perspektywie" przedstawiła obraz pluralizmu metodologicznego badań socjologicznych - ilościowego i jakościo­ wego nurtu badań. Prezentując prowadzone w ostatnich latach badania: 1. Życie codzienne �KRONIKA 225 w domach pomocy społecznej (zorganizowane i kierowane przez Antoninę Ostrowską z IFiS P A N w 1993 г.); 2. Żebracy i zjawisko żebractwa w Polsce (prowadzone przez grupę socjologów krakowskich w 1993 г.); 3. Społeczna historia ubóstwa w Europie Środkowej (międzynarodowe badania porównawcze prowadzone w 7 krajach Europy Środkowej), autorka podkreśliła korzyści płynące z różnorodności warsztatowej metod i technik. Przedstawiając szerzej prowadzone obecnie badania ubóstwa prof. Tarkowska zapoznała słuchaczy z metodą „life history", stworzoną przez Daniela Bertaux. Omówiła ją na przykładzie rodziny N. w trzech grupach problemowych: kryteria doboru badanych przypadków i wypływające z tego konsekwencje, rekonstrukcja historii rodziny na podstawie różnych relacji oraz publikacja wyników a zapewnienie anonimowości badanych. Wystąpienie dr Barbary Fatygi (Instytut Stosowanych Nauk Społecznych U W ) zatytuło­ wane było: „Antropologia młodzieży. Stara subdyscyplina - nowa metodologia?". Rozpoczy­ nając od charakterystyki polskich badań młodzieży oraz rodzajów wykorzystywanych w nich źródeł referentka omówiła badania biograficzne prowadzone zmodyfikowaną metodą Fritza Schutzego. Zaproponowała również metodę ogólnej analizy tekstu biograficznego, technikę warstwowego zdejmowania metafor z tekstu oraz technikę budowania piramidy metafor. Sesję popołudniową rozpoczął dr Andrzej Rostocki (Instytut Socjologii UŁ) referatem: „Socjologia inwigilacyjna. Spojrzenie z innego świata". Badania L . Humpreysa and homo­ seksualistami stały się źródłem refleksji nad etycznymi problemami badań socjologicznych. Twierdząc, że inwigilacyjnośc wpisana jest w socjologię empiryczną, dr Rostocki postulował podmiotowe traktowanie badanych, na przykład poprzez przyznanie im prawa do „kłamstw obronnego", wówczas gdy badacz dotyka spraw szczególnie drażliwych. D r Ewa Domańska (Instytut Historii U A M ) w referacie: „Historyk w poszukiwaniu słowo - świata" podjęła temat historiografii i historyzmu przedstawiając przede wszystkim osiąg­ nięcia historyków związanych z francuską szkołą Ármales. Dotykając zagadnienia translacji międzykulturowej i charakteryzując antropologiczne inspiracje Historii Alternatywnej zapro­ ponowała zastosowanie antropologicznych założeń do odczytywania tekstów historycznych, np. dokumentów sądowych, które pozwalają dojść do głosu „zwykłym" ludziom. Prof. Piotr Kowalski (katedra Folklorystyki U O ) przedstawił wystąpienie pt. „Kilka uwag 0 zębach i ich myciu". Wizyta u dentysty i obserwacja materiałów propagandowych dała asumpt do szerszych rozważań o zmityzowanym stosunku człowieka do zębów, ich symboliki oraz kulturowego znaczenia jedzenia. Reklamy, programy edukacyjne oraz bajki, podania 1 wierzenia stały się źródłem przemyśleń referenta na temat symbolicznego zjadania, magicz­ nych właściwości zębów, magicznej stomatologii czy nawet demonologii. Drugi dzień konferencji (prowadziła dr Katarzyna Kaniowska) rozpoczął referat dr Mariusza Kairskiego (Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej U A M ) - „O trzech sposobach uprawiania antropologii" - poruszający problematykę badania „kultur pierwotnych". Pytanie autora: jak badać odmienną kulturę? - skłania do rozważań nad świadomością badawczą antropologa i powoduje refleksję nad kulturą badaną i kulturą antropologa. Autor przypomina 0 dyskusji toczącej się wokół pojęć „prawdy", „poznania" i „obiektywizmu" w badaniach. Badania nad społecznościami Indian Amazonii wenezuelskiej stanowią podstawę poszukiwań odpowiedzi nad problemem rozumienia i przekładu wiedzy o kulturze obcej na własną. Postawa antropologa jako tego, który przetłumaczy obcą kulturę wydaje się już być nie tyle niewystarczająca co ograniczająca jego spojrzenie przede wszystkim do sfery języka. Autor sugeruje więc aktywny udział antropologa w badanej przez siebie kulturze, kładąc nacisk na doświadczanie kultury. Stawia to przed antropologiem szereg wyzwań lecz równocześnie kusi nową obietnicą. Wystąpienie dr Ewy Karpińskiej (Katedra Etnologii UŁ) - „Moje miejsce na świecie", było efektem prowadzonych badań, dotyczących doświadczania i organizowania przestrzeni podwórek przez mieszkańców Łodzi. Poznawanie i doświadczanie przestrzeni oparte na regułach świadomości mitycznej odsyła autorkę do problemów oswajania przestrzeni i prze­ kształcania jej w „swoje" miejsce. Różnicowanie podwórek na jakościowo odmienne „centra" 1 „granice" porządkuje świat, wyznaczając w nim nasze miejsce i skłania badacza do odnaj­ dywania wielości wymiarów doświadczanej przestrzeni. �226 KRONIKA D r Jan Święch (Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku) podjął temat „Przedmiot muzealny i jego kreacja". Omawiając miejsce współczesnego muzeum etnograficz­ nego w kulturze, zwrócił szczególną uwagę na gromadzenie i unaocznianie zbiorów. Charak­ terystyczne poszerzenie pola badawczego, m.in. poprzez „badania inwentaryzacyjne" doprowa­ dza do przesunięcia zainteresowań muzealników w kierunku symbolicznego kontekstu przed­ miotu. N a przykładzie kilku wystaw realizowanych przez Muzeum Etnograficzne we Włocław­ ku i Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie autor omawia problemy poznania intuicyjnego i kreacji muzealnej zabytku, rozpatrując muzeum jako taki element kultury, który ma ambicje lokowania się pomiędzy sferą nauki i sztuki. Zagadnienia sztuki ludowej poruszane przez mgr Seweryna Wisłockiego (Katowice) - „Opcja demityzacyjna i demistyfikacyjna (wybrane przykłady)" - odsłaniały problem folkloryzmu i mityzacji sztuki ludowej. Potraktowanie sztuki ludowej jako systemu umożliwia autorowi odkrycie przekształconych i wykreowanych przez etnografów zjawisk uznanych w dalszej pracy za autentyczne elementy kultury ludowej. Autor podał konkretne przykłady świadomych bądź nieświadomych działań tego typu. Nieobecni na konferencji prof. Jacek Olędzki (Wydział Geografii i Studiów Regionalnych U W ) i mgr Maria Fiderkiewicz (Muzeum Śląskie w Katowicach) zaplanowali odpowiednio wystąpienia - „Jednakowo, albo badacz i wciąż to samo środowisko" oraz „Sztuka nie sztuka? O metodach doboru i interpretacji w praktyce muzealnej". Z braku czasu teksty te nie zostały odczytane. Różnorodność zaprezentowanych przez badaczy spojrzeń czy też prób atakowania rzeczy­ wistości, świadczy z jednej strony o bogactwie jakie niesie ze sobą antropologiczna refleksja, równocześnie odsłania potencjalną siłę tej dyscypliny, wydaje się być dobrą prognozą na przyszłość. Materiały przedstawione na konferencji ukażą się w zeszycie „Łódzkich Studiów Etnograficznych" *. Noemi Modnicka Jarosław Eichstaedt T R O P A M I ŚWIĘTEGO W O J C I E C H A - SESJA N A U K O W A , P O Z N A Ń - G N I E Z N O , 3-5 M A R C A 1997 W dniach 3-5 marca 1997 odbyła się w Poznaniu i Gnieźnie interdyscyplinarna sesja naukowa pod tytułem „Tropami świętego Wojciecha". Sesja została zorganizowana przez Komisję Archeologiczną i Komisję Historii Sztuki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk z inicjatywy prof, dr hab. Zofii Kurnatowskiej. W konferencji wzięli udział historycy, archeolodzy, historycy sztuki, etnolodzy i teolodzy z Polski, Czech, Niemiec i Anglii. Kon­ ferencję tę od innych świętowojciechowych, jakie miały miejsce w ciągu ostatnich czterech lat , wyróżniało zwrócenie uwagi na badania etnologiczne. Mimo iż mówiono o niepełności takich 1 * 35 tom „Studiów", zatytułowany Wobec kultury. Problemy antropologa, zawierający wspomniane tu materiały, ukazał się wiosną 1997 r. [Łódź 1996] - Red. M.in.: Metropolitalne Sympozjum Wojciechowe - I V Colloquia Mediaevalia - Olsztyn 26-27 I V 1993; Sympozjum Świętowojciechowe „Św. Wojciech w Kościele współczesnym" - Ełk 22-23 I V 1994; X Sympozjum Stąd Nasz Ród pt. „Gniezno, Miasto Św. Wojciecha, na przestrzeni wieków" - Gniezno 26 I V 1995; Sympozjum naukowe „Św. Wojciech jako zwornik wschodniej i zachodniej Europy" - Aachen 6 V I 1995; Sesja popularno-naukowa „Św. Wojciech wczoraj i dziś" - Gniezno 29-30 I I I 1996; Gdańskie Sympozjum Wojciechowe - Gdańsk-Oliwa 23 I V 1996; Konferencja naukowa „Vor der Jahrtausendfeier: Adalbert von Prag - Bischof, Missionar und Martyrer am Beginn des christlichen Europa" - Aachen 21-23 V I 1996; Sesja polsko-niemiecka „Chrześcijańskie korzenie Europy" - Poznań 14 X 1996. 1 �KRONIKA 227 sesji z powodu braku opracowań recepcji postaci św. Wojciecha we współczesnym społeczeń­ stwie polskim , dopiero organizatorzy tej konferencji uwzględnili prezentację badań etnologicznych w czasie sesji. Z zaplanowanych 26 referatów wygłoszono 23. Zdecydowana ich większość (10) tyczyła archeologii miejsc będących „stacjami życia" świętego, tudzież pośrednio z nim związanych. Referat dr Jarmily Justovej-Princovej (Praga) o Libicach, miejscu narodzin świętego („Libice v dobe Sv. Vojtěcha"), świetnie korespondował z ciekawym wykładem doc. dr hab. Przemysława Urbańczyka (Warszawa) o prowadzonych wykopaliskach w okolicy domniemanej śmierci Wojciecha w Świętym Gaju („Ostatnia droga św. Wojciecha"). Podobnie interesujący referat mgr Tomasza Sawickiego (Gniezno) pt. „Gniezno w Xw. - stacja na szlaku ku męczeństwu św. Wojciecha", można potraktować jako analogię do referatu czeskiego naukowca dr. Jana Frolika (Praga) na temat X-wiecznej Pragi („Praha v X stoletf). Zaprezentowano również wyniki badań archeologicznych dotyczących miejscowości Levy Hradec, 14 km na północ od Pragi (dr Kateřina Tomkova, Praga - „Levy Hradec - miasto biskupské volby Sv. Vojtěcha"), Magdeburga (prof, dr Hansjurgen Brachmann, Berlin - „Magde­ burg im lO.Jh. - St. Adalberts Schuljahre"), Rzymu (dr Mieczysław Rokosz, Kraków - „Rzym w Xw. - lata klasztorne" - pod nieobecność autora referat odczytany przez prof. Kamzową), Gdańska (doc. dr hab. Andrzej Zbierski, Gdańsk - „Gdańsk w Xw.-na szlaku ku męczeństwu") i Kwerfurtu (prof, dr Heinrich Nickel, Halle - „Ein Beitrag über die Fruhgeschichte der Burg Querfurt"). 2 Przedstawiono trzy typowo historyczne referaty, z których pierwszy, prof, dr hab. Gerarda Labudy (Poznań) - „Znaczenie śmierci męczeńskiej św. Wojciecha dla dziejów Polskf, otwo­ rzył sesję naukową. Profesor Labuda powtórzył swe wcześniejsze tezy na temat pośmiertnej roli Wojciecha dla państwa polskiego u jego początków oraz zwrócił szczególną uwagę na strukturotwórczą rolę cesarza Ottona I I I . Kolejnym referatem historycznym było wystąpienie prof. Ian'a Wood'a (Leeds), który poprzez analizę źródeł pisanych porównywał dwie związane ze sobą postaci: Wojciecha i Brunona z Kwerfurtu („Adalbert of Prag and Bruno of Querfurt"). K s . prof. Henryk Fros SJ (Kraków) w referacie „Twórczość literacka przypisywana św. Wojciechowi: homilia o św. Aleksym, pasja św. Georgiusza, translacja św. Wacława" jedno­ znacznie i ostatecznie zaprzeczył, głównie na podstawie badań Jadwigi Karwasińskiej, aby Wojciech należał do pisarzy. Choć często świętych męczenników przyozdabiano tytułami dotyczącymi autorstwa tekstów, Wojciech może być jedynie autorem homilii o św. Aleksym, która zresztą nie jest oryginalna, lecz stanowi adaptację wcześniej skomponowanego opowia­ dania. Zamianę jednego świętego na innego we wzorcowych opowiadaniach traktowano wów­ czas nie jako plagiat, lecz jako normalną praktykę kaznodziejską. Zastanawiając się nad przyczyną przypisywania Wojciechowi autorstwa XlII-wiecznej „Bogurodzicy", prof. Fros zwrócił uwagę, że genezą takiego autoryzowania hymnu może być tradycja ze Strzelna. Odpust na Wojciecha uświetniano tam uroczystym śpiewem „Bogurodzicy", który ze względu na dzień zaczęto zwać Wojciechowym. Kolejną grupę stanowiły 4 referaty dotyczące sztuki poświęconej św. Wojciechowi, często odnoszące się do interpretacji antropologicznej. Referenci posiłkowali się ciekawymi slajdami i zdjęciami. Prof. dr hab. Alicja Karłowska-Kamzowa (Poznań) w wystąpieniu „Wyobrażenia św. Wojciecha w sztuce polskiej od XII do XX w. Warianty ujęć ikonograficznych" pokazała wyrywkowo przedstawienia Wojciecha, począwszy od najstarszego - Rzymskiej Studzienki, datowanej prawdopodobnie na początek X I w. Najstarszym polskim wizerunkiem świętego jest brakteat z 1135 roku, na którym Wojciech przedstawiony jest z pastorałem, księgą, w paliuszu i z odkrytą głową. Prof. Karłowska-Kamzowa zwróciła uwagę, że postać Wojciecha występuje 2 Wypowiedź ks. bp. Stanisława Gądeckiego w czasie Gdańskiego Sympozjum Wojciechowego, Gdańsk-Oliwa 23 I V 1995. �228 KRONIKA w sztuce w kilku najczęściej powtarzających się wariantach z pastorałem, książką, krzyżem, wiosłem, dzidą, paliuszem i mitrą. Ponadto występują przedstawienia z głową w dłoni. Pierw­ szy znany tego typu wizerunek jest autorstwa Brandta z 1492 roku. "W okresie baroku i w czasach nowożytnych popularne były ujęcia z tłumem, jak również przedstawianie Wojciecha z palmą jako znakiem męczeństwa. Autorka referatu pominęła popularne wizerunki Wojciecha ze zwojem papieru i piórem jako symbole „autorstwa" Bogurodzicy. Najczęściej powtarzanymi scenami są: męczeństwo, wykupienie zwłok i złożenie do grobu. Wojciech często występuje w parze ze św. Stanisławem, a od wieku X I X także z Pięcioma Braćmi Męczen­ nikami. W okresie tym dominuje malarstwo historyczne. Pojawiają się więc nierzadko sceny z Wojciechem w łodzi lub odprawiającego Mszę św. pod dębem. Dąb jednak jako atrybut raczej rzadko przypisywano Wojciechowi. Przynależny jest on przede wszystkim Matce Boskiej. Ciekawą, nową formą przedstawień jest droga krzyżowa św. Wojciecha. Autorka referatu podała przykład z Cieszęcina. Warto jednak dodać, że w Świętym Gaju od 1992 roku również znajduje się droga krzyżowa św. Wojciecha, a w Świętej Lipce, w prawym, przednim narożniku krużganka bazyliki znajdują się pod kopułą wymalowane sekwencje z życia i śmierci św. Wojciecha. Wydaje się, jakby w referacie przy nadmiarze prezentacji poszczególnych wy­ obrażeń Wojciecha, zabrakło podsumowania, wniosków ukazujących przyczyny takich a nie innych przedstawień tego świętego i omówienia znaczeń i symboliki atrybutów. W referacie dr Michała Woźniaka z Torunia („Kult św. Wojciecha w ikonografii Pomorza") niedosyt wniosków także dało się odczuć, aczkolwiek referent zaprezentował bogaty materiał uzyskany w trakcie poszukiwań wizerunków św. Wojciecha na terenie Pomorza Gdańskiego, Warmii i Ziemi Chełmińskiej. Autor stwierdził, że owe dzieła sztuki tworzone dla potrzeb kultu i jako wyposażenie kościołów są często mierne i konwencjonalne. W Prusach Wschodnich św. Wojciech został wyparty przez propagowany przez Zakon Krzyżacki kult św. Jerzego i św. Elżbiety. Referent zaprezentował na slajdach kilka wybranych starych patrociniów, relikwiarzy i przedstawień Wojciecha, wśród których na szczególną uwagę zasługiwały mon­ strancje z wizerunkami świętego, najczęściej w parze ze św. Stanisławem (m.in. z okolic Toru­ nia, z Niemieścina i Chełmży). Dwa wystąpienia dotyczyły analizy i interpretacji dzieła sztuki, jakim są spiżowe Drzwi Gnieźnieńskie z około 1170 roku. Dr Tomasz Węcławowicz (Kraków) w referacie dotyczącym antropologicznej analizy przedstawień na Drzwiach Gnieźnieńskich, opisał wybrane kwatery nawiązując do obu żywo­ tów jako źródeł dla twórcy Drzwi. Narracja rozpoczyna się u dołu po lewej stronie i wzrasta do góry, aby z kolei na prawym skrzydle zakończyć się u dołu. Referent zwrócił uwagę na symbolikę gestu złożonych rąk w I V kwaterze. Nie jest to tylko modlitwa, lecz w tym przypadku również gest feudalnego poddania się Bogu. Taki sam gest wykonuje Wojciech później, w chwili śmierci męczeńskiej, ostatecznie powierzając się Bogu. Istotnym elementem do analizy jest przedstawienie rytuału przejścia, które autor referatu dokonuje na podstawie analizy sceny V I I , co nie wydaje się najbardziej trafne. Zwraca także uwagę na znajdującą się w portusie małpę jedzącą winogrona (dotychczas nie komentowaną w literaturze). Małpa w średniowieczu uosabiała upadłego anioła, jak również człowieka grzesznego. Małpa jedząca winogrona, to grzesznik karmiący się nauką Chrystusa, to grzeszny Wojciech, który decyduje się służyć Bogu. Scena X V przedstawia wystawienie zwłok św. Wojciecha obok martwego drzewa z zatkniętą na jego szczycie głową świętego po prawej stronie i drzewem w pełni rozkwitniętym po lewej stronie. Poprzez mary i za marami wyrasta delikatny pęd roślinny z ptakiem, który mylnie dotychczas interpretowano jako orzeł, choć właśnie ten ptak występuje w hagiografii. Pęd z ptakiem symbolizuje przejście i znajduje się w miejscu bezczasowym. Być może jest to gołąb wyobrażający duszę, która po śmierci odłącza się od ciała. Zdaniem referenta, drogę św. Wojciecha na 18 kwaterach można interpretować w czterech warstwach znaczeniowych: w warstwie historycznej, alegorycznej - życie Wojciecha przedstawione na podobieństwo życia Chrystusa, analogicznej - sceny na kwaterach na obu skrzydłach drzwi odpowiadają sobie wzajemnie i antropologicznej - symbolika przejścia. �KRONIKA 229 Drugi referat, o podobnej tematyce, autorstwa prof, dr hab. Adama Labudy z Poznania („Nowe spojrzenie na Drzwi Gnieźnieńskie") był bardzo interesującą syntezą antropologiczną, niestety, z powodu ograniczeń czasowych, przedstawioną w dużym skrócie. Autor skoncent­ rował się na idei chrystomorficznej. Twórca Drzwi zawarł ją w próbie przedstawienia, jak bardzo Wojciech upodobnił się do Chrystusa. W interpretacji antropologicznej Drzwi koniecz­ na jest analiza przeciwieństw i gradacji, mowy ciała jako nośnika emocji, motywów architek­ tonicznych jako sygnałów, wymiaru epickiego poprzez analizę paralelizmów i powtórzeń, np. gestu Wojciecha, przestrzeni jako czynnika opowiadania. Referent zwrócił uwagę, że przestrzeń występującą w roli śluz czasowych, jako czasowość wizualna, można odnaleźć już w sztuce romańskiej, szczególnie hagiograficznej, czego świetnym przykładem są Drzwi Gnieźnieńskie. Podważył w ten sposób tezę Volfganga Kempfa, który uważa, że śluzy czasowe występują dopiero od czasów Giotta. Kolejną, dużą grapę referatów stanowiły prace dotyczące badań nad kultem św. Wojciecha. Pięć z nich dotyczyło głównie kultu historycznego, a jeden - współczesnego. Pod nieobecność prof, dr hab. Teresy Dunin-Wąsowicz (Warszawa), referat pt. „Ślady kultu św. Wojciecha w Europie Zachodniej okolo 1000 roku" odczytała prof. Zofia Kurnatowska. Kult Wojciecha szybko rozpowszechnił się w Czechach, Polsce, Niemczech i na Węgrzech. Istniały również kościoły pod jego pierwotnym nadaniem we Francji, Belgii i Włoszech. W tym pierwszym okresie kultu św. Wojciecha założono kościoły m.in. w Akwizgranie, nad Jeziorem Bodeńskim, w Rzymie, obecnym San Alberto, wcześniej zwanym Adalberto, w Ostrzyhomiu. Powstanie kultu około roku 1000 należy zawdzięczać Ottonowi I I I i jego otoczeniu, Bolesławowi Chrobremu, biskupowi Notkerowi, Brunonowi z Kwerfurtu oraz mnichom bene­ dyktyńskim z Awentynu. Duże znaczenie miały europejskie podróże cesarza. Tam, gdzie się zatrzymywał często fundowano kaplicę lub kościół pod wezwaniem św. Wojciecha. Pod budo­ wę kościoła p.w. św. Wojciecha wybierano miejsca związane z dwiema cechami fizjograficz­ nymi: wodą i wyspą. W duchowej kulturze Europy istnieje przedchrześcijańskie przekonanie o cudownej mocy wody, przejęte przez wierzeniowość chrześcijańską. Wiara ta pojawiła się z całą okazałością w kulcie św. Wojciecha. Wspierano ją znajomością historii męczeństwa świętego, czy to w tradycji ustnej, czy to z obu żywotów. Fundacje, które wydają się być pozbawione tych elementów fizjograficznych na przełomie X i X I wieku, pośrednio do nich nawiązywały. Autorka referatu uznała, że kościół św. Wojciecha w Poznaniu mógł być ufun­ dowany przez Bolesława Chrobrego, z czym nie zgodziła się prof. Kurnatowska stwierdzając, że badania archeologiczne nie dały żadnych materiałów, by tak wcześnie datować ten kościół. Przytoczona w referacie legenda o złotym tronie dla Chrobrego również została skrytykowana. Prof. Kurnatowska przypomniała, że wersja o złotym tronie została już wcześniej zweryfiko­ wana przez Jana Leśnego. Bardzo ciekawym, rzeczowym, podającym wiele konkretnych danych obrazujących kult Wojciecha poprzez pryzmat patrociniów, okazał się referat prof, dr hab. Aleksandry Witkow­ skiej O S U z Lublina („Patrocinia św. Wojciecha w Polsce"). W czasie referatu autorka posił­ kowała się komputerowymi wykresami, które w obrazowy sposób przedstawiały statystykę patrociniów św. Wojciecha w Polsce w różnych okresach historycznych. Święto patronalne kościoła, uprzywilejowane odpustami, połączone z wydarzeniami kultu­ ralno-społecznymi, zostało przeniesione na grunt polski z Moguncji. Konsekrator uroczyście nadawał kościołowi wezwanie i ogłaszał dzień corocznego świętowania uroczystości konsekracyjnej. Owo nadanie kościołowi patrocinium, zwłaszcza w okresie wczesnego średnio­ wiecza, było nie tylko wyrazem kultu, ale posiadało też określone skutki prawne. Patron stawał się podmiotem prawa, właścicielem swego kościoła. Przeniesiono w ten sposób stosunki feu­ dalne na płaszczyznę zgromadzenia religijnego. Walka z likwidacją kościołów w V I I I - X w. w Europie Zach. prowadziła do uznania patronów podmiotami prawnymi, posiadającymi majątek kościelny i reprezentującymi ludzi związanych z określonym kościołem. Znane z ziem polskich wczesnośredniowieczne wezwania kościelne należą do grupy pa­ trociniów charakterystycznych dla Europy Środkowo-Wschodniej. Patrocinia Wojciechowe �230 KRONIKA pojawiły się wcześnie, usankcjonowane kanonizacją świętego w 999 roku. Patronat taki na­ rzucał się kościołowi gnieźnieńskiemu i choć został on założony jako kościół NMP przez Mieszkał w latach 970-977, to już w 999 Otton Ш nadał biskupowi Gaudentemu tytuł „Episcopi Sancti Adalberti", a w 1097 przy ponownej konsekracji katedry p.w. NMP główny ołtarz dedykowano Wojciechowi. Oficjalny zapis patrocinium św. Wojciecha dla katedry gnieź­ nieńskiej nastąpił dopiero w 1821 roku. Często odwoływano się do Wojciecha nawiązując do jego patronatu nad katedrą gnieźnieńską i Narodem Polskim. Kult centralny wykorzystano do zjednoczenia państwa, podobnie jak w innych krajach. Do X I I I w. wiele znaczniejszych gro­ dów i osad posiadało kościół p.w. św. Wojciecha i relikwie. Za czasów Władysława Hermana nastąpiło intensywne ożywienie tego kultu. Na początku X I I wieku kult w Gnieźnie można uznać za utrwalony, zwłaszcza w czasach Bolesława Krzywoustego. W latach 1124—1128 oficjalnie uznano Wojciecha za patrona i I misjonarza Pomorza. Tak więc w średniowieczu zarysował się ogólnopolski charakter kultu Wojciecha, szczególnie w Wielkopolsce, Mało­ polsce i na Pomorzu. W 1420 roku święto Natali Sancti Adalberti (23.IV) zostało przez Mikołaja Trąbę ogłoszone najuroczystszym świętem dla prowincji gnieźnieńskiej, a oktawę świętowojciechową obchodziły także diecezje poznańska, włocławska, płocka i warmińska. Obchodzono również święto Translatio Sancti Adalberti (20.X). Dnia tego nie czczono w die­ cezji wrocławskiej i lubuskiej, w których obchodzono święto Wojciecha 25 sierpnia na pamiąt­ kę sprowadzenia relikwii do Pragi w 1038 roku. W 1436 roku oficjalnie zaliczono Wojciecha wraz ze Stanisławem, Wacławem i Florianem do głównych patronów Królestwa Polskiego. Na uwagę zasługują dane statystyczne zaprezentowane przez autorkę referatu. Z około 6000 kościołów parafialnych na ziemiach polskich u schyłku średniowiecza, istniało ok. 139 (nieco ponad 2,3% ogółu) źródłowo poświadczonych patrociniów św. Wojciecha, często w we­ zwaniach złożonych dwu- lub trójczłonowych. Na przełomie X V i X V I wieku w diecezji gnieźnieńskiej, poznańskiej i krakowskiej patrocinium Wojciecha należało do najczęściej wy­ stępującego i najstarszego obok wezwań świętych: Piotra, Jana Chrzciciela, Andrzeja, Jakuba Większego, Bartłomieja, Mikołaja, Marcina, Katarzyny i Stansiława (pomijając wezwania maryjne i chrystologiczne). Referentka wymieniła poszczególne miejscowości posiadające pa­ trocinium Wojciecha. Zwróciła uwagę na brak kościołów św. Wojciecha w najbliższym sąsiedz­ twie Gniezna ze względu na promieniowanie kultu z Katedry. W porównaniu z Czechami patrocinia polskie są zaskakująco liczne, choć do 1772 roku brakowało ich zupełnie w die­ cezjach: wileńskiej, smoleńskiej, kijowskiej, batowskiej i warmińskiej. W 1995 roku wśród około 9356 kościołów w 39 diecezjach było ok. 180 patrociniów Wojciecha (1,9 ogółu). Z tego ok. 80% kościołów legitymowało się średniowieczną metryką. Interesującym wystąpieniem był referat mgr Zofii Fafiusowej ze Szeczecina („Kult św. Wojciecha w misji św. Ottona Bamberskiego"). Dotyczył on roli kultu św. Wojciecha w po­ stępowaniu chrystianizacyjnym św. Ottona na Pomorzu Zachodnim, wątków wiążących ze św. Wojciechem oraz dalszych dziejów kultu i kościołów św. Wojciecha w tym rejonie. Jak stwierdziła autorka, na Pomorzu Zach. nie ma wizerunków św. Wojciecha. Jednakże początki kultu na tych terenach są znane dzięki dobrze udokumentowanej misji św. Ottona z Bambergu, żyjącego w czasach Krzywoustego. Otton Bamberski, w przeciwieństwie do Wojciecha, docenił konieczność ewangelizacji w miejscowym języku, lecz tak jak Wojciech, stosował przede wszystkim pokojowe metody nawracania. Otton dwukrotnie nawracał Pomo­ rzan, zakładając kościoły, także pod wezwaniem św. Wojciecha, m.in. w Szczecinie i w Wolinie. Dzięki tym misyjnym wyprawom na Pomorze 1/5 ludności ochrzczono, założono 11 kościołów, położono podwaliny pod przyszłą organizację kościelną. W 1140 roku, po śmierci Ottona, powstało biskupstwo w Wolinie przy kościele św. Wojciecha. Obydwu świętych łączyło wiele wspólnych elementów: formacja benedyktyńska, godność biskupia, pochodzenie społeczne, działalność misyjna i organizacyjna dla Kościoła Powszech­ nego, pokojowy charakter ich misji. Obaj żyli podług nakazów Ewangelii, nastawieni byli na pracę wśród ludzi i nie bali się śmierci. Postać św. Wojciecha wpływała na Ottona, który wielu kościołom nadał jego imię. Niestety, wprowadzony przez Ottona kult św. Wojciecha nie �KRONIKA 231 przetrwał długo. Kościół w Wolinie już przed X I V w. przyjął wezwanie św. Jerzego, którego odpust przypada w tym samym dniu, co Wojciecha. W Szczecinie materialnych śladów koś­ cioła św. Wojciecha nie odnaleziono. Badacze nadal go poszukują, różnie sytuując. Najbardziej trafnym miejscem wydaje się kaplica szpitalna św. Jerzego istniejąca do XVTII wieku na terenie wczesnośredniowiecznego Szczecina. Zapomniano również o samym misjonarzu Pomorza, a kult kanonizowanego już w 1181 roku Ottona miał charakter epizodyczny. Przyczyną takiego stanu rzeczy było: wprowadzenie chrześcijaństwa jedynie w sposób formalny, nie ugruntowany wśród ludności, co powodowało powracanie do praktyk pogańskich, głębokie przeobrażenie kulturalne Pomorza w czasach napływu krzyżackiego, działalność misyjna dominikanów i fran­ ciszkanów od końca X I I wieku, którzy nie szerzyli kultu świętych benedyktyńskich. Kolejnym wystąpieniem dotyczącym kultu historycznego był referat dr Ing'a Jana Royt'a z Pragi na temat kultu św. Wojciecha w X V I I i XVTII w. w Czechach i jego odzwierciedlenia w sztuce barokowej („Ikonografie sv. Vojtěcha v 17. a 18. století v Cechach"). Kościoły protestanckie, szczególnie kalwiński, zabraniały kultu świętych i ich wyobrażeń, dlatego wizerunki św. Wojciecha można poszukiwać jedynie w środowiskach katolickich i w tra­ dycyjnych utrakwistycznych. Katolicka Kronika czeska Václava Hajka z Liboćan z 1541 roku zawiera szereg świętowojciechowych legendarnych przypadków, które przejmują autorzy baro­ kowi. Centrum kultu tego świętego w czasach nowożytnych znajdowało się w małej kapli­ cy będącej grobem św. Wojciecha, a znajdującej się przed ścianą zamykającą chór katedry św. Wita w Pradze. Autor referatu wymienił kilka najważniejszych zabytków literatury z X V I I w., przedstawiające legendy o cudownych i historycznych wydarzeniach z życia św. Wojciecha. Wpłynęły one na ikonografię baroku. Najbogatsze zbiory dzieł sztuki poświęconych św. Wojciechowi znajdują się w klasztorach benedyktyńskich: w Brevnovie i w Broumovie. Referent wymienił owe dzieła przytaczając genezy ich treści. Ciekawym przykładem jest przedstawiana na obrazach legenda 0 założeniu klasztoru w Brevnovie: książę Bolesław Czeski i św. Wojciech równocześnie we śnie otrzymali wezwanie spotkania się u źródła Brusnicy i tam powstał klasztor. W Broumovie, w kościele klasztornym św. Wojciecha, znajdują się bogate freski autorstwa Jana Jakuba Stevensa ze Steinfels. Tradycja i literatura wiążą to miejsce z fizyczną tutaj obecnością św. Wojciecha. W X V I I wieku otaczano czcią miejsca w tradycji związane z pobytem świętego: kamienie z odciskami jego ciała, studnie. Znamiennym jest fakt, że u benedyktyńskich świętych najczęściej napotyka się na tego rodzaju „dotykalne" miejsca. Najwięcej takich miejsc znajduje się w okolicach Zelenej Hory pod Nepomukiem. Pod Zeleną Horą pątnicy zatrzymywali się u Wojáechowej studni 1 w kaplicy zwanej „ U ślapeje" ze stopami św. Wojciecha w kamieniu, aby dalej podążyć do miejscowości Vrcne, gdzie w kaplicy św. Wojciecha pokazywano kamień z odciskiem jego ciała. Referent wymienił także kilka innych miejscowości posiadających kamienie i kaplice świętowojciechowe, do których wędrowali pątnicy oraz miejscowości nazwanych od imienia św. Wojciecha, a leżących według tradycji na trasie podróży świętego. Podał również przykłady kościołów posiadających freski przedstawiające legendarne wydarzenia z życia św. Wojciecha. Przytoczył kilka ciekawszych legend, m.in. o próbie przeprawy Wojciecha przez Łabę, czy o karze głuchoty na niesfornego pasterza. W ikonografii barokowej dotyczącej postaci tego świętego często pojawia się motyw Wojciecha błogosławiącego Ziemię Czeską z Zelenej Hory. O ile w malowidłach benedyktyńskich można ujrzeć Wojciecha w habicie zakonnym, o tyle na grafice występuje już w szatach biskupich, z tarczą herbową z różą, wiosłem, mieczem i siedmioma oszczepami. Referat dr Róży Goduli z Krakowa („Polskie drogi św. Wojciecha - analiza antropologicz­ na") wydawał się mało spójny i pozostawił uczucie niedosytu. Autorka referatu poinfor­ mowała, że w 1996 roku przeprowadzono w Krakowie badania weryfikacyjne, które potwier­ dziły trwałość kultu św. Wojciecha. Podjęła temat idei początku w tradycji związanej ze św. Wojciechem. Wiele miejscowości łączy swe początki z tą postacią, m.in. Modlnica, Mszyce koło Krakowa, Radzionków na Górnym Śląsku, Gdańsk, Święty Gaj, Częstochowa, gdzie Wojciech miał nauczać na wzniesieniu, które nazwał Jasną Górą. Ponadto czas świętowojciechowy, posiadając walor sakralności z powodu czynów cudownych, jest czasem początku. �232 KRONIKA W legendzie o św. Wojciechu mit początku chrześcijaństwa w Polsce wpisany jest w mit początku państwa, dzięki czemu jego historia doznaje uświęcenia. Powoduje to wymazanie ważności wcześniejszego chrztu Mieszkowego, który uznano za niepełny. Dopełnieniem stała się męczeńska śmierć św. Wojciecha jako tzw. dar Szczepana. Autorka zwróciła również uwagę na pielgrzymki średniowieczne do grobu św. Wojciecha, które kreowały świadomość zbiorową. Bardzo ciekawym, lecz przedstawionym skrótowo z powodu ograniczeń czasowych refera­ tem, była praca prof, dr hab. Marii Paradowskiej z Poznania pt. „Św. Wojciech w kulturze ludowej WielkopolskC. Zostały w niej zasygnalizowane prowadzone badania etnograficzne wśród ludności wiejskiej i małomiasteczkowej dotyczące kultu św. Wojciecha. Św. Wojciech, jako pierwszy patron ojczyzny i narodu, posiada przede wszystkim wymiar polityczny, historyczny i narodowy; w o wiele mniejszym stopniu pełni funkcje świętego bliskiego sercom ludności wiejskiej. Jest tak również w Wielkopolsce, gdzie jego kult funk­ cjonuje stymulowany w dużej mierze przez instytucje kościelne. Kultem oddolnym, czyli pochodzącym z tradycji ludowej, jest tylko wówczas, gdy u jego podłoża leży wiara w rzekomy pobyt świętego na danym terenie, upamiętniony w przekonaniu ludzi namacalnymi pozostałoś­ ciami, jak kamień, źródło, drzewo. Z okazji millenium śmierci św. Wojciecha instytucje kościelne i świeckie, głównie szkoły, od kilku lat prowadzą szeroko zakrojoną działalność, mającą na celu: przypomnienie histo­ rycznego i patriotycznego znaczenia tej postaci i jego śmierci, poszerzenie wiedzy na jego temat, zintensyfikowanie kultu św. Wojciecha w celu silniejszej integracji narodu wokół trady­ cji typowo polskiej. Mimo tych działań poziom wiedzy o świętym wśród ludności wiejskiej Wielkopolski jest bardzo zróżnicowany. Obok osób znających jego dzieje, wielu zupełnie nie ma pojęcia, kim był ten święty, bądź posiada wiadomości odległe od oficjalnie przyjętej wersji. Należy jednak podkreślić fakt, że wiedza nigdy nie odgrywa znaczącej roli w funkcjonowaniu kultu świętego w kulturze ludowej. Kult jest niezależny od wiedzy, a decydujący wpływ na niego ma oprawa odbywanych uroczystości ku czci świętego, bogactwo ich form i podniosłość przeżyć związanych z nimi, które cementują społeczności lokalne i dzięki którym kult świętego wchodzi w ich system wierzeniowy i kulturowy. W kulturze mieszkańców wsi Wielkopolski św. Wojciech pełni różnorodne funkcje. Dla osób wykształconych jest przede wszystkim patronem narodowym i patronem Wielkopolski, dla wielu zaś pośrednikiem w jednaniu rozmaitych łask, głównie zdrowia, powiernikiem wszystkich trosk, szczególnie w okresie organizowanych przez Kościół uroczystości religijnych ku czci św. Wojciecha. Kult ten wyraża się głównie uczestnictwem w uroczystościach odpustowych inicjowanych przez duszpasterzy, w pielgrzymkach do katedry w Gnieźnie i peregrynacjach relikwii po archidiecezji. Te uroczystości wplatają się silnie w kulturę wsi wielkopolskiej, stając się jej integralną częścią. Są wszakże grupy katolików, którzy nie żywią kultu św. Wojciecha. Obok organizowanych przez Kościół form czci, wśród ludności istnieją legendy i legendar­ ne miejsca kultu związane ze św. Wojciechem. Przykładem jest od wieków czczony duży głaz narzutowy w Budziejewku (gmina Mieścisko), zwany „Kamieniem św. Wojciecha", na którym w drodze do Gniezna miał stać św. Wojciech i głosić Słowo Boże. Obok kamienia znajduje się źródełko, którego woda miała kiedyś moc uzdrawiającą. Do dziś niektórzy wierzą, że nadal ją posiada. Wśród ludności okolicznych wsi funkcjonuje kilka różnych wersji legend. Najbardziej popularną jest legenda o złotych saniach, na których próbowano przewieźć głaz do Gniezna. W Wielkopolsce znajduje się kilka podobnych Wojciechowych głazów (m.in. w Strzelnie, Gościeszynie, Parczewie, Pomarzanach). Kult św. Wojciecha w kulturze ludowej Wielkopolski ma więc wielowiekową tradycję o podłożu legendarnym i instytucjonalnym. Prof. Paradowska przytoczyła również kilka przykładów wypowiedzi na temat św. Woj­ ciecha uzyskanych w czasie prac terenowych. Zaznaczyła, że pełne wyniki badań będą podane dopiero po zakończeniu badań. W czasie trzech dni konferencji odbyło się pięć zaplanowanych dyskusji, podczas których dominowały zagadnienia związane z kultem św. Wojciecha, choć kwestie tyczące archeologii były nie mniej ciekawe. �KRONIKA 233 Prof. Karłowska-Kamzowa zapytała doc. Zbierskiego, jaką rangę miał Gdańsk w czasach św. Wojciecha. Doc. Zbierski stwierdził, że nie można do dziś tego w pełni ustalić. Był miastem kommiikacyjno-rybackim, lecz nie posiadał takiej rangi, jak Gniezno, Kraków czy Poznań. Dodał, że można natomiast ustalić miejsce chrztu gdańszczan powołując się na szczegóły archeologiczno-architektoniczne kościoła św. Katarzyny i sąsiadującego z nim cmentarza. Prof. Witkowska O S U słusznie zauważyła, że można obliczyć, jakiej rangi jest dany gród i jest to w przypadku Gdańska sprawa zupełnie możliwa. Nie można natomiast wnioskować z archeologii kościoła św. Katarzyny, że tam właśnie odbył się chrzest gdańszczan udzielony przez św. Wojciecha. Prof. Karłowska-Kamzowa zwróciła się z pytaniem także do mgr Sawickiego, jak wy­ glądało Gniezno w czasach św. Wojciecha. Mgr Sawicki podał krótki, lecz ciekawy opis. Prawdopodobnie nie było wtedy jeszcze trzeciego podgrodzia. Wojciech zapewne przebywał w obrębie grodu otoczonego wspaniałym wałem oraz na terenie pierwszego podgrodzia, w tzw. małym gródku. Przypuszczalnie był tam kościół, ale nie można stwierdzić jaki. W tym czasie na terenie trzeciego podgrodzia znajdowała się otwarta zabudowa małych budynków o wymia­ rach ok. 3 na 4 m, z centralnym paleniskiem. Wiele zainteresowania wzbudził referat prof. Adama Labudy. Prof. Kuzner poddał w wąt­ pliwość przeprowadzoną hermeneutyczną analizę Drzwi Gnieźnieńskich jako dzieła sztuki, stawiając pytanie o proporcje współczesnych przemyśleń o Drzwiach w stosunku do tych z X I I wieku. Prof. Witkowska O S U również zasygnalizowała ten problem w interpetacji, stwierdzając, że Drzwi były tworzone jako sztuka stosowana a nie a'priori, stąd w praktyce ani artysta, ani widz nie posługiwali się takim głębokim odbiorem, jak w interpretacji hermeneutycznej. Dodała jednak, że to nowe spojrzenie na Drzwi jest bardzo interesujące. Interpretacja prof. Labudy spotkała się z aplauzem ze strony prof. Skibińskiego i dr Royt'a. Prof. Skibiński stwierdził, że propozycja ta wydobywa na powierzchnię warstwę dotąd nie ujawnianą, antropologiczną, np. motyw ojca i matki, motyw przejścia, motyw gestów, słupu, motyw architektoniczny jako różnorodność światów, symbolika arkad, motyw przechodzenia z tego, co niższe, cielesne, do tego, co wyższe, duchowe, symboliczna struktura binarna. Dodał, że nowa interpretacja daje wejście w głęboką i podstawową warstwę powszechników tamtej i innych epok. Prof. Adam Labuda w odpowiedzi na głosy, stwierdził, że symbolika tu, to raczej język, który odwołuje się do znaków różnie znaczących w stosunku do kontekstu, więc zastanawianie się, czy aby nie widzimy za dużo, nie ma racji bytu. Zawartość historyczna jako punkt wyjścia, nie jest brana pod uwagę. Najwięcej czasu podczas dyskusji poświęcono zagadnieniom kultu. Ciekawym, wartym wspomnienia tematem poruszonym przez kilku rozmówców była kwestia sztucznego rozciąga­ nia patronatu Wojciecha na całą Europę. K s . prof. Kazimierz Śmigiel podważył zasadność nadania Wojciechowi patronatu ogólno­ europejskiego. Bardziej zgodny z rzeczywistością byłby ewentualnie patronat środkowo-wschodnio-europejski. Nie ma bowiem kultu św. Wojciecha w Niemczech, gdzie istnieją tylko 4 kościoły p.w. św. Wojciecha, ani we Włoszech, gdzie istnieją jedynie 2 jego kościoły i kaplica Wojciecha w kościele św. Błażeja. Imię Wojciech (Adalbert) na Zachodzie jest bardzo rzadkie. Trudno jest więc poprzeć tezę o Wojciechu jako patronie Europy. Jest to typowy fenomen polski. W czeskim panteonie znajduje się na dalekiej pozycji i w samych Czechach trudno by doszukiwać się kultu ludowego tegoż świętego. Na Węgrzech jego kult jest praktycznie jedynie w Panonhalmie i Ostrzyhomiu. Ponadto kult św. Wojciecha kończy się na granicy z Litwą, na której już go nie ma. Warto tu dodać, że opinia prof. Śmigla zgadza się z badaniami etnologicznymi wśród ludności przesiedlonej z terenów wschodnich na Ziemie Odzyskane. Zdecydowana większość respondentów o św. Wojciechu po raz pierwszy usłyszała dopiero w nowym miejscu zamieszkania, wiele lat po П wojnie światowej. Prof. Witkowska O S U także potwierdziła spostrzeżenia prof. Śmigla powołując się na badania nad kalendarzami liturgicznymi: kult jest jedynie w Polsce, słaby na Węgrzech, jeszcze słabszy w Czechach, a w Niemczech i Europie Zachodniej nie ma go już wcale. �234 KRONIKA T a ciekawa i bogata w treści sesja naukowa mogła zadowolić wielu zainteresowanych. Warto dodać, że przysłuchiwała się jej liczna grupa studentów Uniwersytetu Adama Mickiewicza oraz kilku reprezentantów etnologii z Uniwersytetu Warszawskiego, co na kon­ ferencjach poświęconych św. Wojciechowi stanowi rzadki, acz cenny przypadek. Referaty zostaną opublikowane przez Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk w 1998 roku. Anna Urbańska ГП M I Ę D Z Y N A R O D O W A K O N F E R E N C J A „ECOLOGY A N D F O L K L O R E " , ŁÓDŹ, 23-25 WRZEŚNIA 1996 W dniach 23-25.09.1996 w Łodzi odbyła się trzecia edycja Międzynarodowej Konferencji „Ecology and Folklore", zorganizowana przez Zakład Folklorystyki Uniwersytetu Łódzkiego. Tematem wiodącym tegorocznej konferencji był „Człowiek i jego środowisko we współ­ czesnym folklorze" (Man and the Environment in the Contemporary Folklore). W spotkaniu tym wzięli udział naukowcy reprezentujący różne dziedziny antropologiczne, którzy przy­ byli z Republiki Czeskiej, Republiki Słowackiej, Rosji, Węgier, Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych i Polski. Celem konferencji była dyskusja nad nowym rozumieniem pojęcia ekologii ludzkiej, ze szczególnym uwzględnieniem relacji Człowiek - Środowisko w aspekcie roli i znaczenia edukacji środowiskowej współczesnego społeczeństwa i ekologizmu jako nowe­ go sposobu myślenia i działania. Organizatorem spotkania był Zakład Folklorystyki Uniwersytetu Łódzkiego, przy udzia­ le Instytutu Etnografii i Folklorystyki Akademii Nauk Republiki Czeskiej w Pradze, pod kierownictwem naukowym prof, dr hab. Violetty Krawczyk-Wasilewskiej, we współpracy z dr Violetta Przerembską. Obrady toczyły się w nowym Centrum Szkoleniowo-Konferencyjnym Uniwersytetu Łódz­ kiego przy ulicy Kopcińskiego 16/18. Pierwszego dnia obrad gości powitali: prof, dr hab. Violetta Krawczyk-Wasilewska, gospodarz konferencji, oraz prof, dr hab. Zygfryd Juczyński - Prodziekan Wydziału Nauk o Wychowaniu UŁ. Referat wprowadzający w tematykę kon­ ferencji pt. „Problems of Modern Ecology and Folk Knowledge" wygłosił dr Wiaczesław Rudniew z Rosyjskiej Akademii Nauk w Moskwie. Głównym zagadnieniem referatu było wskazanie tradycyjnej wiedzy ludowej jako źródła, z którego korzystać może współczesna nauka, a szczególnie współczesna ekologia. Zawiera ona bowiem wiele empirycznych danych wynikających z systemu wzajemnych zależności między naturą - społeczeństwem i kulturą. Sesja pierwsza poświęcona była obecności treści ekologicznych w folklorze dawnym i współczesnym. Dr Hana Hloškova z Akademii Nauk Republiki Słowackiej z Bratysławy mówiła o pojemności znaczeniowej pojęcia środowiska w tradycji narracyjnej tradycyjnych kultur wiejskich („Man and the Environment in Oral Tradition"). Problem relacji człowieka ze środowiskiem jako element społecznej pamięci, na wybranym przykładzie stereotypu pasterza w folklorze słowackim, przedstawiła Dr Eva Krekovičova z tego samego ośrodka w referacie pt. „The Relationship of Man to Nature and Social memory. The Ecological Dimension of the Shepherdic Image in Folklore". Dr Ilona Nagy z Węgierskiej Akademii Nauk w Budapeszcie zajęła się treściami ekologicznymi w legendach apokryficznych („Birds from Clay: Some Remarks on the Creation Legends"). Sesja druga poświęcona była życiu w warunkach różnego rodzaju zagrożeń, m.in. eko­ logicznych i kulturowych oraz ludzkich refleksji wyrażanych w narracjach codziennych. Doc. dr Bohuslav Salanda z Uniwersytetu Karola w Pradze w referacie „The Town of Jáchymov. The Appearance of Radioactivity in Folklore" przedstawił życie ludzi w rejonie, gdzie radioaktyw­ ność jest elementem naturalnego środowiska życia. Dr. Zdeněk Uherek z Akademii Nauk Czeskiej Republiki w Pradze („We lived in the Area Polluted by Nuclear Disaster") przedstawił refleksje przesiedleńców czeskich z rejonów dotkniętych katastrofą czernobylską na Ukrainie i Białorusi �KRONIKA 235 nad ich życiem w zmienionym środowisku kulturowym w Czechach. Dr Stanislav Brouček z tej samej instytucji rozważał problem zagrożeń tożsamości owo-kulturowych mniejszości czeskiej żyjącej we Francji („Feeling of Fear as an Instrument for Identification a Group of Migrants with Majority"). Z kolei prof, dr Dorothy Billings z Wichita University ze Stanów Zjednoczonych („New Guinea at Corporate Headquarters: Amungme Versus the Freeport Mining Company") analizowała przyczyny kulturowego i ekologicznego konfliktu między wielką kompanią górniczą w Nowej Gwinei a tradycyjną, lokalną społecznością. Drugi dzień obrad rozpoczął się po południu wystąpieniem dr Karela Altmana z Akademii Nauk Czeskiej Republiki w Brnie, który ukazał restaurację jako popularne i ważne dla środowiska miejsce spotkań i kontaktów mieszkańców Brna („Restaurant as a Meeting and Chatting Place of Brno Inhabitants"). Referat ten nadał charakter sesji trzeciej, która w dużej mierze dotyczyła związku człowiek ze środowiskiem kulturowym. W kolejnym referacie tej sesji prof, dr hab. Teresa Dunin-Karwicka z Uniwersytetu im. M . Kopernika w Toruniu, analizując twórczość literacką mieszkańców Kujaw („Naturę and the Environment in Literary Activity of the Kujawy Inhabitants as a Way of Expressing Their Regional Identity") dostrzegła w niej znaczenie rodzimego krajobrazu w wyrażaniu tożsamości regionalnej. Prof. dr hab. Irena Bukowska-Floreńska z Uniwersytetu Śląskiego, Filia w Cieszynie, w wystąpieniu „Polish Family and Regional Traditions as an Ecological Value" odnalazła wartości ekologiczne w środowisku rodzinnym, lokalnym i regionalnym. Dr Janina Tobera z Uniwersytetu Łódz­ kiego w komunikacie „Strategies of the Small Ecology" zaprezentowała swoje badania nad inicjatywami proekologicznymi, podejmowanymi w środowisku rodzinnym. Trzeci, ostatni dzień obrad rozpoczęła sesja etnomuzykologiczna w całości poświęcona aspektowi ekologicznemu w różnych przejawach ludowej kultury muzycznej. Z odczytem wprowadzającym w tematykę sesji („Ecological Method in Czech Ethnomusicology") wystąpił doc. dr Lubomir Tyllner z Akademii Nauk Czeskiej Republiki w Pradze, który zwrócił szczególną uwagę na zainicjowanie metody ekologicznej w czeskiej etnomuzykologu na przeło­ mie X I X i X X wieku. Dr Věra Thořova z tego samego ośrodka, w wystąpieniu ..Contemporary Environment of Folklore in the West Czech Republic" skupiła się na współczesnej, muzycznej praktyce wykonawczej w zachodnim regionie Czech, w Chodsku. Dr Jana Pospíšilova z Aka­ demii Nauk Czeskiej Republiki w Brnie przedstawiła analizę repertuaru muzycznego i narracyj­ nego dzieci i młodzieży współczesnego Brna pod kątem obecności w nim elementów folkloru tradycyjnego („Contemporary Folklore of Students' and Children's Groups"). Kolejny referat Dr Violetty Przerembskiej z Uniwersytetu Łódzkiego na temat „Traditional Musical Instruments of North Poland and Ecological Consciousness of Their Present Makers" dotyczył świadomości ekologicznej współczesnych wytwórców instrumentów ludowych oraz funkcjonowania tych instrumentów we współczesnej kulturze. Dr Daniela Stavělova z Akademii Nauk Republiki Czeskiej w Pradze w wystąpieniu pt: „Today's Czech Folk-Dance Tradition" podjęła temat żywotności i społecznej roli różnych form ludowego tańca we współczesnych Czechach. Sesja piąta, zamykająca i podsumowująca konferencję poświęcona była obecności idei ekologizmu we współczesnej kulturze i różnym wymiarom edukacji środowiskowej współczes­ nego społeczeństwa. Prof. dr hab. Piotr Tobera z Uniwersytetu Łódzkiego w wystąpieniu zatytułowanym „Tradition, Modernity and Ecologism" podjął próbę określenia znaczenia tradycji we współczesnej idei ekologizmu oraz roli samego ekologizmu we współczesnym życiu ludzi. Mgr Maria A. Łukowska z tej samej uczelni w referacie „Ecology and Ecologism in Contemporary Urban Folklore" skupiła się na roli folkloru we współczesnych inicjatywach edukacyjnych ekologizmu jako ruchu społecznego. Z kolei Rachel Freeman z University of Edinburgh w komunikacie „ D o Net Surfers Pick Mushrooms? An Introductory Inquiry into What Effect the Internet Will Have on the Distribution of Certain Aspects of Folklore", na przykładzie wiedzy o grzybach i ich zbieraniu ukazała jeden ze współczesnych środków informa­ cyjno-edukacyjnych, jakim jest komputerowa sieć Internetu. Prof. dr hab. Violetta Krawczyk -Wasilewska w podsumowującym konferencję referacie pt: „Ecological problems in Primary Schools Education in Poland" przedstawiła zagadnienie różnych form edukacji środowiskowej �236 KRONIKA w szkołach podstawowych w kontekście propagowanej przez U N E S C O konieczności edukacji ekologicznej młodego pokolenia u progu X X I wieku. Konferencji towarzyszyła wystawa publikacji o tematyce związanej z ekologią i kulturą, wśród których znajdowały się również prace stanowiące dorobek naukowy uczestników. Spot­ kanie finansował Uniwersytet Łódzki przy udziale Komitetu Badań Naukowych. Przewidziana publikacja pokonferencyjna w języku angielskim jest przygotowywana w Instytucie Etno­ grafii i Folklorystyki Akademii Nauk Republiki Czeskiej w Pradze, pod wspólną redakcją prof, dr hab. V. Krawczyk-Wasilewskiej i dr. St. Broučka. Violetta Przerembska, Maria A. Łukowska „ P R Z E M I A N Y TOŻSAMOŚCI K U L T U R O W E J SPOŁECZNOŚCI P O G R A N I C Z A " , C I E S Z Y N , 4-5 G R U D N I A 1995 W maju 1994 r. w Ciechanowcu miała miejsce konferencja pn. „Edukacja międzykulturowa", zorganizowana staraniem Wydziału Pedagogicznego i Psychologii Filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku. Wówczas to, z inicjatywy prof. dr. hab. Tadeusza Lewowic­ kiego, narodziła się idea powołania Federacji Zespołów Badań Pogranicza, która miałaby sprzyjać koordynacji i integracji różnych poczynań badawczych, wymianie informacji, promo­ waniu badań międzykulturowych, wreszcie studiom porównawczym. Wspominam o tym dlate­ go, iż główna inicjatorka i organizatorka konferencji nt. Przemiany tożsamości kulturowej społeczności pogranicza, która odbyła się w dniach 4—5 grudnia 1995 r. w Cieszynie, dr Halina Rusek wyraźnie do w/w idei nawiązała. Obok Pani Dziekan Filii Uniwersytetu Śląskiego wśród organizatorów trzeba też koniecznie wymienić Związek Komunalny Ziemi Cieszyńskiej. Należy również podkreślić duże zainteresowanie obradami miejscowych władz samorządowych oraz całej społeczności uniwersyteckiej. Obrady przewidziane na dwa dni składały się z dwóch rodzajów wystąpień: czysto teore­ tycznych oraz prezentacji wyników badań własnych. W pierwszym dniu dominowały referaty teoretyczne. Prof. dr hab. Irena Bukowska-Floreńska (Cieszyn) wygłosiła tekst „Kultura tradycyjna a tożsamość kulturowa społeczności pogranicza", w którym - po zdefiniowaniu terminu „tożsamość kulturowa" (wartość mająca oparcie w dziedzictwie kulturowym i społecz­ nym, w inności danej kultury w stosunku do pozostałych) poszukiwała odpowiedzi na pytanie, jakie zespoły wartości kulturowych, z genetycznego punktu widzenia, w odniesieniu do trady­ cyjnej, miejscowej czy regionalnej kultury, zawierają kultury pogranicza. Autorka zapro­ ponowała cztery zespoły tego typu wartości: 1) Ślady wartości w miejscowym obyczaju, obrzę­ dach, folklorze słownym i muzycznym, w zachowaniach wierzeniowo-magicznych, elementach ludowego stroju, wreszcie w tradycyjnym systemie myślenia, a może w normach społeczno-obyczajowych (to tzw. pamięć społeczna); 2) elementy z kultury warstw elitarnych; 3) elementy obce, z innych kultur, nabyte przez kontakty społeczne powstałe w wyniku migracji lub mimowolne oraz 4) elementy kultury własnej, specyficzne dla mieszkańców pogranicza. Na współczesną kulturę społeczności pogranicza składają się właśnie elementy z wszystkich tych zespołów wartości. Te, które zostaną w pełni zaakceptowane mogą stać się nową tradycją. Prof. dr hab. Anna Szyfer (Poznań) przedstawiła referat „Poziomy tożsamości. Implikacje teoretyczne i metodyczne". Wyróżniając trzy poziomy: 1) Obiektywny - obraz kultury trady­ cyjnej, język itp.; 2) Subiektywny, związany z kwestią samo określenia się oraz 3) natalny, tj. rola miejsca pochodzenia danej grupy regionalnej), z góry zaznaczyła, że należy je traktować komplementarnie. Po omówieniu poszczególnych poziomów, w konkluzji, zgłosiła postulaty pod adresem przyszłych badań, w których powinny zostać uwzględnione m.in. losy historyczne badanej grupy, jej pochodzenie społeczne i skład socjalny, stopień zachowania kultury trady­ cyjnej, sytuacja ekonomiczna czy wreszcie znaczenie religii. �KRONIKA 237 Niestety, kolejny autor - prof, dr hab. Jerzy Nikitorowicz z Filii Uniwersytetu Warszawskie­ go w Białymstoku - nie dojechał. Nadesłał jednak tekst pt. „Tożsamość a akomodacja", w którym - po zdefiniowaniu terminu „tożsamość" (jest to spotkanie teraźniejszości z przeszłoś­ cią i antycypowaną przeszłością, będące efektem świadomego orientowania się ludzi na wartości grupy decydujące o jej swoistości i odrębności) wyróżnił następujące jej typy: 1) Identyfikacja z dwoma kulturami (bikulturalizm człowieka pogranicza); 2) identyfikacja z dominującą kulturą (zagadnienie asymilacji czy tożsamości negatywnej do socjalizacji rodzimej); 3) identyfikacja z własną grupą mniejszościową (zjawiska separacji, etnocentryzmu, przy czym odnalezienia i zrozumienia siebie i swojej kultury nie łączy z nacjonalizmem); 4) brak identyfikacji z którąkol­ wiek grupą (zjawisko marginalizacji). Autor wyodrębnił proces akomodacji jako sposób prze­ kształcania pierwotnego schematu myślowego, modyfikowania i reorientacji wartości, wzorów i sposobów zachowania, ze względu na ich nieprzydatność w ocenie subiektywnej i z uwagi na nową sytuację obiektywną, umożliwiającą kultywowanie dziedzictwa kulturowego. Kolejna grupa referatów dotyczyła różnych aspektów tożsamości narodowej, a także wyznaczników samoidentyfikacji i odnosiła się, może poza wystąpieniem mgr. Marka Rembierza (Cieszyn) - „Antropologia filozoficzna o tożsamości i tradycji oraz ich przemianach" - do konkretnych zachowań społeczności pogranicza. Prof. dr hab. Ryszard Kantor (Kraków) w tekście „Między identyfikacją narodową a regionalną" - zajął się przypadkiem polskiej Orawy. Mieszkańców Orawy podzielił on na trzy kategorie: tych, którzy jednoznacznie deklarują swoją polską świadomość narodową (ok. 60%), tych, którzy uważają się za Słowaków (ok. 10%) oraz unikających jednoznacznej deklaracji narodowej, zastępując ją deklaracją przynależności regionalnej, czyli deklaracją „orawskości" - (ok. 30%). Referent uważał, że świadomość regionalna nie może zastępować świadomości narodowej, a proces kształtowania tej drugiej będzie postępował, m.in. dzięki działalności różnego rodzaju polskich towarzystw i organizacji. Mgr Mirosław Mika (Kraków) odwołał się do badań realizowanych na terenie Śląska Cieszyńskiego („Tożsamość regionalna Śląska Cieszyńskiego w świetle migracji ludnoś­ ci"), wskazując na intensywne ruchy migracyjne w zachodniej części Beskidu Śląskiego związane z turystyką a szczególnie z budową domów letniskowych. Zastanawiał się nad kształtem tożsamości kulturowej i poczuciem więzi regionalnej mieszkańców tego zakątka w przyszłości. Czy obroni się on przed wpływami ludności napływowej? Jakie elementy kulturowe ulegną transformacji, a jakie zostaną zachowane i przejęte przez przybyszów (stopień i sposób przebie­ gania procesów asymilacyjnych nowych mieszkańców itp.) Kolejni referenci skupili uwagę słuchaczy na problemach pogranicza południowego i wschodniego. Profesor dr hab. Zenon Jasiński (Opole) przedstawił „Uwarunkowania toż­ samości kulturowej młodzieży na pograniczu polsko-czeskim" a dr Mirosław Sobecki (Biały­ stok) - na pograniczu polsko-białoruskim i polsko-litewskim. Referat nosił tytuł „Poczucie tożsamości narodowej a świadomość kulturalna młodych Litwinów i Białorusinów, uczniów liceum ogólnokształcącego". D r Iwona Kabzińska (Warszawa) mówiła o sposobie rozumienia zjawiska, jakim jest kultura polska przez Polaków z Białorusi (termin „kultura polska" był przez nich stosowany w odniesieniu do kultury własnej grupy narodowej). Zwróciła przy tym uwagę na daleko idącą identyfikację owej kultury z religią katolicką, ze świętami i obrzędami kościelnymi, a także z kulturą szlachecką. Wystąpienie było zatytułowane: „Tożsamomość kulturowa - tożsamość narodowa. Z badań nad wyznacznikami samoidentyfikacji Polaków na Białorusi". Wszystkie teksty odwoływały się do wyników ostatnio prowadzonych badań, wskazywały na wyznaczniki tożsamości oraz sposoby badania tego zjawiska. I . Kabzińska podkreśliła też m.in. znaczenie analizy treści różnych dokumentów, autobiografii, pamięt­ ników, wspomnień oraz obserwacji zachowań informatorów w badaniach nad tożsamością, a Z . Jasiński wspomniał o odczuwanej niechęci do wyraźnych deklaracji narodowościowych, o silnym oddziaływaniu „bogatej" kultury, i in. Dyskuje w pierwszym dniu koncentrowały się wokół zagadnień terminologicznych, dotyczyły również podstawowych atrybutów tożsamości kulturowej (P. Boski), tła tożsamości regionalnej młodzieży (T. Kania) czy problemu tożsamości polskich Białorusinów (R. Matykowski). �238 KRONIKA Obrady w drugim dniu otworzył burmistrz miasta Cieszyna, dr Jan Olbrycht, prezes Zarządu Związku Komunalnego Ziemi Cieszyńskiej. Zaprezentował on interesujące rozważa­ nia na temat roli społeczności lokalnej, specyfiki regionu, nowocześnie rozumianego regio­ nalizmu czy wreszcie wspólnych inicjatyw Związku Komunalnego związanych z rozwojem Ziemi Cieszyńskiej. Kolejny mówca, prof, dr hab. Michał Heller, jakby nawiązując do prze­ mówienia burmistrza, przedstawił zarys dziejów kultury Śląska Cieszyńskiego okresu I I RP. Mgr Małgorzata Kiereś, dyrektorka Muzeum w Wiśle, zachwyciła słuchaczy wspaniałą umie­ jętnością łączenia rozważań teoretycznych wynikających z długoletnich obserwacji praktyka z pięknymi wtrętami gwarowymi. Czyniło to wystąpienie jeszcze ciekawszym i żywym, chociaż sam tytuł był już interesujący: „Współczesny proces przeobrażeń tożsamości kulturowej Górali Śląskich. Uwagi i refleksje na przykładzie wybranych zagadnień kultury społecznej". Autorka referatu zwróciła uwagę na fakt istnienia wielorakiego pogranicza góralskiego niosącego ze sobą całą masę problemów a także na zjawisko adaptowania nowych treści kulturowych do tradycji i tym samym jej przeobrażenia. Zadała dramatyczne pytanie dotyczące sytuacji badacza, etnologa i jego zachowań: czy ma być tylko obserwatorem, czy może (i na ile) ingerować w prywatne życie górali, obserwowanej społeczności? Dr Janusz Spyra (Cieszyn) w referacie „Między Europą a zaściankiem. Żydzi na Śląsku Cieszyńskim od średniowiecza do II wojny światowej" przypomniał o wielonarodowościowym charakterze regionu, o charakterystycznej tolerancji kulturowej i wyznaniowej. Spojrzenie geografa na kwestie świadomości regionalnej mieszkańców regionu przybliżały dwa kolejne wystąpienia. D r Roman Matykowski (Poznań) w tekście „Śląsk Cieszyński a Pod­ beskidzie: świadomość regionalna mieszkańców województwa bielskiego" zaproponował typo­ logię ruchów regionalnych w Polsce: 1) Regionalizmy sensu stricto (polityczny = autonomizm, kulturowy, ekonomiczny); 2) Quasi-regionalizmy (quasi-regionalizm polityczny, quasi regiona­ lizm ekologiczny); 3) brak regionalizmów. Za Z. Rykielem przypomniał fazy rozwoju świado­ mości regionalnej: 1) Przeciwstawienie się własnej grupy regionalnej pozostałej części społe­ czeństwa państwowego (świadomość negatywna); 2) poczucie odrębności regionalnej (świado­ mość jawna); 3) zmniejszająca się odrębność danej grupy regionalnej przy utrzymującej się manifestacji postaw regionalistycznych (świadomość zorientowana na wartości); 4) procesy integracyjne (lub indyferentyzm regionalny), atomizacje postaw (subregionalizm). Na tak za­ kreślonym tle teoretycznym omówił różnice i odmienności regionalne Śląska Cieszyńskiego i Podbeskidzia, widziane oczami mieszkańców omawianego województwa (aż 30% takich różnic nie dostrzegało, pozostali widzieli je właśnie w kulturze, folklorze, specyficznej gospo­ darce przemysłowej położeniu geograficznym). W pewnym sensie kontynuacją wystąpienia był referat dr. Bolesława Domańskiego (Kraków) „Postrzeganie własnego regionu przez miesz­ kańców Śląska Cieszyńskiego". Okazało się, że ani cechy osobowościowe, ani wykształcenie nie miały takiego wpływu na określenie specyfiki regionu, jak wyznanie. O „Dylematach młodzieży z miast pogranicza (na przykładzie Cieszyna, Jastrzębia i ośrodków Podbeskidzia)" mówił dr Tadeusz Kania (Cieszyn). Dwoje kolejnych referentów, dr Tadeusz Siwek i dr Irena Bogocz, reprezentujący Zakład Badań Etnikum Polskiego Uniwersytetu Ostrawskiego działa­ jący w Czeskim Cieszynie, odwołało się do badań własnych realizowanych na Zaolziu, przed­ stawiając specyfikę tożsamości na Zaolziu oraz kwestie języka, jako jednego z czynników zachowania tożsamości etnicznej. Tekst dr Bogocz opierał się na wynikach badań zreali­ zowanych wśród najmłodszej generacji Polaków na Zaolziu, która posługuje się więcej niż jednym kodem językowym, co uzależnione jest m.in. od różnych życiowych sytuacji. Gene­ ralnie o orientacji językowej decyduje wychowanie w rodzinie, a dopiero potem szkoła. Powszechnie używana jest gwara. Badani podkreślali swoją obcość językową w każdym środo­ wisku, ich zachowanie językowe od razu wskazuje na ich inność - w języku polskim są liczne naleciałości czeskie, a w czeskim gwarowe. Dlatego też językowo najlepiej czują się na Zaolziu, gdzie gwara cieszyńska traktowana jest jako rodzaj miejscowego kodu. Nikt się jej nie wstydzi i jest używana wszędzie. W komunikacji urzędowej, administracyjnej zdecydowa­ nie dominuje język czeski. �239 KRONIKA Ostatni referat, „Wymiary tożsamości regionalnej młodzieży pogranicza polsko-czeskiego", dr Haliny Rusek i mgr. Lesława Werpachowskiego (Cieszyn) przedstawił wyniki najnowszych badań związanych z trzema kwestiami: 1) wizerunkiem własnego regionu; 2) stosunkiem młodzieży do regionu - sformułowanie najważniejszych cech charakteryzujących region; 3) wyobrażeniami młodych o mieszkańcach pogranicza, zagadnienia związane z przyszłością wspólnych stosunków nie tylko politycznych, ale i innego rodzaju. W dyskusjach podkreślano wielokrotnie rolę prowadzonych na dość szeroką skalę badań dotyczących tożsamości kulturowej, których wyniki były tak często przytaczane na konferencji. Zauważono również, że w świadomości ogółu Polaków nie istnieje zagadnienie nazwane specyfiką regionu Śląsk Cieszyński, ani stereotyp jego mieszkańców. Podsumowując dwudniowe obrady, Pani Dziekan, dr Halina Rusek podkreśliła fakt bardzo zaawansowanej na tym terenie integracji nauki z praktyką, o czym świadczyło m.in. tak duże zainteresoanie konferencją miejscowych władz. Dla nich bardzo ważnymi były problemy poruszane w czasie obrad, np. kwestia czy tożsamość kulturowa mieszkańców pogranicza ulega przemianom? W jakim kierunku one idą? Jak żyją społeczności pogranicza? Dla badaczy, którzy przyjechali na konferencję z całej Polski ciągle ważnym jest rozwiązanie wielu kwe­ stii terminologicznych, dookreślenia terminów „tożsamość", „świadomość", „identyfikacja", „asymilacja", itp. Było to bardzo ciekawe spotkanie o interdyscyplinarnym charakterze. Z niecierpliwością będziemy oczekiwać na wydawnictwo pokonferencyjne z kompletem wystąpień - często ilustrowanych bardzo ciekawymi schematami, zestawieniami itp. - i opraco­ waną dyskusją. Urszula Kaczmarek „ETNOLOGIA I A N T R O P O L O G I A K U L T U R O W A A BADANIE K U L T U R REGIONALNYCH I REGIONALIZMU W SPOŁECZEŃSTWACH N O W O C Z E S N Y C H " , C I E S Z Y N , 23-25 PAŹDZIERNIKA 1996 Inicjatorem i głównym organizatorem tego spotkania naukowego był Zakład Etnologii Instytutu Nauk Społecznych i Nauk o Kulturze Filii Uniwersytetu Śląskiego w Cieszynie. Konferencja była ważnym wydarzeniem naukowym - umożliwiającym konfrontację różnych stanowisk i poglądów na temat regionu, regionalizmu i kultur regionalnych, stanowiła także próbę podsumowania dotychczasowych osiągnięć i wyznaczenia nowych płaszczyzn badawczych w zakre­ sie badań nad regionalizmem. W czasie trzydniowych obrad wystąpiło 24 prelegentów reprezentują­ cych ośrodki naukowe z różnych części kraju: Cieszyna, Łodzi, Lublina, Warszawy, Krakowa, Wrocławia, Opola, Katowic, Poznania. Obrady koncentrowały się wokół rozważań nad regionaliz­ mem, jego formami, znaczeniem i rolą uwzględniając także wątek aplikacyjny, podejmowały analizę zagadnień tożsamości, świadomości i odrębności różnych grup społecznych w wymiarze lokalnym, regionalnym i narodowym. Podczas obrad próbowano przybliżyć i zrozumieć sytuację człowieka we współczesnym pluralistycznym społeczeństwie, uwikłanego w skomplikowane procesy przemian, poddanego wpływom różnych trendów, mód i stylów proponowanych przez kulturę masową. Jak reaguje i odpowiada człowiek na pojawiające się obecnie tendencje unifikacyjne, jakie podejmuje działania? Czy globalizacja zagraża odrębności kulturowej? W tym kontekście pojawiły się zagadnienia Walencji i konwersji tożsamościowej. Wiele z przedstawionych referatów podejmo­ wało problematykę kształtowania się nowych więzi, wartości, wzorców kulturowych w sytuacjach zderzenia i konfrontacji kultur - zwłaszcza na terenach pogranicz etnicznych. Egzemplifikację dla wysuwanych wniosków stanowiły wyniki badań. Niektóre wystąpienia miały charakter refleksyjny, stanowiły krytyczne spojrzenie na narzędzia analizy i modele interpretacyjne stosowane w naukach humanistycznych. Przedstawione zostały także komunikaty ze stanu badań prowadzonych w różnych rejonach Polski na temat świadomości i tożsamości regionalnej. �240 KRONIKA Konferencja zainaugurowana została referatem Ireny Bukowskiej-Floreńskiej, kierownika Zakładu Etnologii Filii U Ś w Cieszynie: „Kultury regionalne w społeczeństwach nowoczesnych. Problemy i propozycje badawcze". Autorka zakreśliła w nim problematykę i cele konferencji. Przypominając dorobek etnografii w dziedzinie badań regionalnych utożsamianych w przeszłości z rejestracją kultury ludowej, wskazała, iż przeobrażenia, jakie dokonują się we współczesnych społeczeństwach na skutek zmian niesionych przez cywilizację techniczną otwierają przed etnologią nową problematykę badawczą. Wiąże się ona przede wszystkim ze zjawiskami kształtowania nowych wartości kulturowych w społeczeństwach nowoczesnych, powstających w wyniku zdarzenia odrębnych kultur. Za szczególnie interesujące dla badaczy kultury uznała tereny pogranicz etnicznych oraz obszary koegzystencji ludności napływowej i autochtonicznej. Autorka zwróciła uwagę na pojawianie się w społeczeństwach industrialnych nowych postaw proekologicznych, będących reakcją na zdewastowane środowisko nie tylko przyrodnicze. Zagadnienia, mechanizmy i procesy tworzenia nowych wartości i tradycji, a przede wszystkim przeżywanie więzi lokalnych i regionalnych przez społeczności winny stać się przedmiotem analiz i badań etnograficznych. Zasygnalizowany powyżej problem podjęła Anna Szyfer w referacie „Regiony pogranicza - grupy czy zbiorowość. Refleksje nad problematyką i metodami badań". Na podstawie badań przeprowadzonych na ziemiach odzyskanych omówiła zjawisko kształto­ wania się więzi lokalnych i społecznych wśród ludności napływowej z różnych rejonów Polski, która zasiedliła te tereny w wyniku akcji przesiedleńczej po I I wojnie światowej. Autorka wskazała, iż procesy „zderzenia" różnych grup i kultur oraz efekty tychże interakcji stały się istotnym czynnikiem powstawania na tych terenach nowych regionów - „neoregionów", których istnienie wzmacniane było przez stopniowo rodzący się lokalny patriotyzm. Stwierdzono bowiem, iż pokolenia repatriantów identyfikowały się częściej z nowymi terenami zamieszkania, niż z rodzinnymi ziemiami, które ich rodzice zmuszeni byli opuścić. Interesujące uwagi na temat idei regionalistycznych i regionalizmu zaprezentowane zostały w referacie Kazimiery i Jacka Wodzów. Autorzy przybliżyli rozumienie regionalizmu w znaczeniu kulturowym, politycznym i gospodarczo-ekonomicznym, wskazując na wieloznaczność i wieloaspektowość tych zagadnień. Zwrócono uwagę, iż o regionalizmie można mówić jedynie w kontekście określonej całości. Każdy region ma zawsze odniesienie do całości, sama zaś odrębność lokalna czy regionalna kształtuje się w konfrontacji z inną kulturą, czy grupą społeczną. Nawiązując do tradycyjnej koncepcji regionów podkreślono, iż współczesne regiony wyznaczane będą przez nowe siły - stosunki demograficzne, uwarunkowania gospodarcze, interesy społeczno-ekonomiczne grup. Będą powstawać jako koncentryczne kręgi wokół ośrodków „promieniowania" - stolic. Oma­ wiając regionalizm jako wyraz odrębności politycznej i samoobrony mniejszości, wskazano iż często większość postrzegana jest jako dyskryminator i determinator, co może stwarzać nieporo­ zumienia, a nawet antagonizmy. Uwzględniając możliwość wystąpienia owych sytuacji konflik­ towych na gruncie sprzeczności interesów mniejszości i większości w ramach jednostki państwo­ wej, autorzy zaproponowali koncepcję „obywatelskości" jako perspektywę wyjścia z dylematu większość-mniejszość. Zaznaczyli, iż jednym z warunków prawidłowego funkcjonowania regio­ nalizmów będzie umożliwienie elitom lokalnym dostępu do władz centralnych. W przeciwnym bowiem razie nastąpi zamykanie się regionów i pojawianie odśrodkowych dążeń. Część pierwszą obrad zamknęła Izabella Bukraba-Rylska odczytem „Na styku kultur: kategorie poznawcze i dylematy moralne", w którym przedstawiła rozważania nad problematyką kontaktu i współ­ istnienia kultur w nowoczesnych, pluralistycznych społeczeństwach. Autorka dokonała przeglą­ du podstawowych pojęć i założeń, stosowanych przy analizie zjawisk kontaktu i przenikania się kultur. Zwróciła uwagę na pewne schematy interpretacyjne oraz modele propagowane przez różne koncepcje filozoficzno-epistemologiczne. W rozważaniach na temat fenomenu kontaktu, który jej zdaniem niesie wiele interesujących zjawisk, starała się wykazać ograniczenia popular­ nych dziś twierdzeń o pozytywnej roli zbliżania się ludzi. W konkluzji sformułowała kontrower­ syjną tezę, iż wzajemne poznawanie się nie zawsze służy zbliżeniu i lepszemu porozumieniu - jak głoszą pluralistyczne poglądy - lecz może rodzić niechęć, uprzedzenia, a nawet wrogość, o czym badacze często zapominają. Kończąc podkreśliła konieczność ciągłej refleksji teoretycznej nad �KRONIKA 241 sposobem analizy i narzędziami badawczymi. Jej zdaniem, lepiej przedstawić zagadnienie w sposób mniej spójny, mniej przystający do obranych założeń i modeli interpretacyjnych, niż sfałszować obraz rzeczywistości na rzecz zgodności z prawami logiki i przyjętymi wcześniej teoriami i modelami. W godzinach popołudniowych uczestnicy konferencji pracowali w dwóch sekcjach naukowych. Prezentowane w czasie obrad referaty i rozważania koncentrowały się wokół tematów: regionalna świadomość odrębności a inicjatywy społeczne, kształt kultury regionalnej a liderzy, regionalizm w sztuce ludowej i kulturze masowej a tradycyjne wzory kulturowe wspólnot regionalnych. Mówiono o różnych formach identyfikacji kulturowej, 0 funkcjach tradycji we współczesnej kulturze i jej roli w kreowaniu nowych konstruktów symbolicznych, a także o zjawisku walencji kulturowej, które coraz częściej daje się zaobserwo­ wać we współczesnym społeczeństwie. Wśród prezentacji pojawiły się uwagi na temat animacji ruchów regionalnych i możliwości aktywizacji kulturalnej, oświatowej i gospodarczej w ramach społeczności lokalno-regionalnych. W kontekście owych zagadnień podkreślono znaczenie i rolę elit-^iderów w kreowaniu oblicza i specyfiki tychże społeczności. Wątek społecznych inicjatyw folklorystycznych podjęła w swym wystąpieniu Teresa Smo­ lińska. Opierając się na własnych obserwacjach poczynionych na terenie Śląska Opolskiego, wskazała, iż imprezy o charakterze folklorystycznym, np. występy i prezentacje zespołów — stanowią istotny czynnik w budowaniu poczucia więzi wspólnotowej. Dla trwałości wspólno­ ty doniosłe znaczenie ma istnienie wspólnego zespołu symboli - wartości, z którymi utożsamia się grupa. Dają one bowiem możliwość doświadczenia wspólnotowych więzi, integrując jedno­ cześnie jej członków. Ksiądz Franciszek Rosiński w swym wystąpieniu próbował zarysować rolę, jaką może odegrać duchowieństwo w kształtowaniu kultur regionalnych. Podkreślił, iż zadaniem, swoistą misją duchowieństwa będzie ochrona wartościowych elementów dziedzictwa kulturowego-sakralnego i świeckiego, podtrzymywanie i propagowanie ludowych tradycji reli­ gijnych i obrzędów, a także uświadamianie wiernym wartości tkwiących w ich własnej kulturze. Wśród czwartkowych prezentacji znalazły się także referaty traktujące o Podhalu i podhalań­ skim regionalizmie. Ryszard Kantor w wystąpieniu „Narodotwórcza i kulturotwórcza rola regionalnych organizacji podhalańskich" scharakteryzował ideologię podhalańskiego ruchu regionalnego i jego znaczenie w kształtowaniu świadomości narodowej mieszkańców Podhala. Podkreślając patriotyczny charakter podhalańskiego regionalizmu, wyrażający się w naczelnym haśle „odrodzenie Podhala dla dobra Rzeczypospolitej", autor zaznaczył, iż stał się on niejako wzorem dla ruchów regionalistycznych powstających w Polsce w okresie międzywojnia. Istotę polskiego regionalizmu określała zasada dążności do jedności narodowej. Regionalizm był w okresie I I Rzeczypospolitej ważnym elementem wzmacniającym procesy narodotwórcze. Dając możliwość rozwoju poszczególnym ziemiom, zakładał ich scalenie i integrację w ramach jednego organizmu - odradzającego się państwa polskiego. Autor zwrócił też uwagę, iż cennym byłoby przeanalizowanie specyfiki polskiego regionalizmu na tle regionalizmu europejskiego. Z kolei Anna Brzozowska-Krajka w referacie „Regionalizm swoistą formą religii - paradygmat podhalański i jego mutacja amerykańska" zanalizowała psycho-społeczny aspekt regionalizmu 1 jego znaczenie w kręgach góralskiej emigracji w Ameryce. Uzasadniając ujęcie regionalizmu w kategoriach „religii" wykazała, iż posiada on właściwe dla religii elementy: własne „kamien­ ne tablice" - Orkanowskie Wskazania dla synów Podhala, „ewangelię" - Na Skalnym Podhalu Tetmajera, „świątynie" - Dom Podhalański w Ludźmierz i Chicago oraz swoiste dogmaty „wiary" - symbole, które wyznaczają określony system aksjologiczny, określają tożsamość grupową i pełnią funkcje integracyjne. Autorka podkreśliła, iż skupienie się emigracji pod­ halańskiej wokół idei regionalistycznej daje poczucie zakorzenienia i zadomowienia, jednocześ­ nie też regionalizm ten otwiera się na integralizm w ramach pluralistycznego społeczeństwa amerykańskiego. Zdaniem autorki, „mutacja amerykańska podhalańskiego regionalizmu staje się jedną z postaci «civil religión» określającą «American way of life», oferując zbiór reguł pozwalających na budowanie kręgów solidarności kulturowej". W drugim dniu konferencji kontynuowano rozważania na temat odrębności i świadomości lokalnych kultur oraz zjawisk towarzyszącym powstawaniu nowych jednostek regionalnych. �242 KRONIKA Zaprezentowano między innymi sytuację utworzonego niedawno euoregionu B U G skupiającego pięć wschodnich województw: bialskopodlaskie, chełmskie, lubelskie, tarnobrzeskie i zamojskie. Ksiądz Leon Dyczewski w wystąpieniu „Elementy znaczące tożsamości kulturowej w społeczno­ ści euroregionu B U G " zapoznał uczestników konferencji z rezultatami badań prowadzonych pod jego kierunkiem na temat tożsamości i identyfikacji kulturowej mieszkańców tego obszaru. Podkreślił istotne znaczenie elementów wyznaczających tożsamość kulturową, która jest niejako „duszą" społeczeństwa. Duszą, która ocala grupę przed dezorganizacją, osadza w określonym systemie wartości, nadaje sens bycia i działania w danej społeczności. Potrzeba utożsamiania się z pewnymi wartościami jest, zdaniem ks. Dyczewskiego, pierwszą, immanentną potrzebą człowieka. Pozostałe referaty dotyczące kondycji omawianego makroregionu poświęcone były zagadnieniom więzi lokalnej i regionalnej ludności euroregionu B U G oraz uwarunkowań dystansów występujących między grupami etnicznymi tego obszaru. Analiza wyników badań wykazała, iż wśród mieszkańców euroregionu występuje dość silna tożsamość kulturowa 0 lokalnym i ogólnospołecznym zasięgu, stosunkowo słaba natomiast o zasięgu regionalnym. Tereny wschodnie były przedmiotem wystąpienia Iwony Kabzińskiej. Autorka, opierając się na wynikach badań przeprowadzonych wśród ludności polskiej na Białorusi, starała się odpowiedzieć na pytanie, na ile termin „region" jest pojęciem operatywnym stosowanym przede wszystkim przez badaczy, a na ile funkcjonuje on w świadomości mieszkańców bada­ nych terenów. Analiza zebranych materiałów wykazała, iż w odniesieniu do tych terenów termin „region" pozostaje jedynie narzędziem analitycznym, trudno bowiem mówić o poczuciu przynależności regionalnej wśród ludności polskiej na Białorusi. Znaczenie i rolę regionu w tradycji Żydów polskich przedstawiła Olga Goldberg-Mulkiewicz. Stwierdziła, iż zasięg regionów w społeczności żydowskiej wyznaczały dwory cadyków. Były to swoiste ośrodki kulturalne, gdzie tworzyły się określone wzory zachowań i systemy wartości, różnicujące 1 nadające osobliwość lokalną skupionym wokół nich środowiskom żydowskim. Popołudniowe obrady poświęcono problematyce pogranicz społecznych i kulturowych oraz zagadnieniom wierzeń i religii w kontekście społecznej tożsamości regionalnej. Wiele miejsca zajęły rozważania na temat konwersji kulturowej. Podkreślono, iż współczesna plura­ listyczna kultura oferuje człowiekowi różne formy aktywności, rozmaite środowiska i systemy wartości, dając przede wszystkim możliwość wyboru. Dynamika przeobrażeń wpływa na postawy społeczne. Zmiana orientacji i zespołu wartości wyznaczających tożsamość staje się w pluralistycznym społeczeństwie coraz częstszym zjawiskiem. Tadeusz Kania w swym wy­ stąpieniu zwrócił uwagę, iż nowe zjawiska społeczno-kulturalne pojawiające się w nowoczes­ nych społecznościach dotyczą nie tylko mniejszości narodowych i wyznaniowych, ale grup które ulegają zjawiskom patologii społecznej (prostytucja nadgraniczna, przestępczość, skutki wyjazdów do Niemiec). Podkreślił, iż owe zjawiska wymagają wieloaspektowego spojrzenia i podjęcia interdyscyplinarnych badań. Drugi dzień obrad zakończył cykl referatów poświęco­ nych problemom religijnych i zwyczajowych form obrzędowych w życiu lokalnych społeczno­ ści. W prezentowanych pracach wykazano, iż religia, obrzędy i wierzenia są ważnymi elemen­ tami identyfikacji kulturowej. Mogą stanowić wyznacznik tożsamości etnicznej (tereny Zaol­ zia), mogą też pełnić funkcje integracyjne, nadając lokalnym społecznościom swoiste oblicze i specyfikę kulturową (łudyczność odpustów w tradycji śląskiej, formy kultu św. Mikołaja na pograniczu śląsko-morawskim). Problematykę obrad w ostatnim dniu konferencji wyznaczył temat „Regionalizm narodowy i ponadnarodowy". Sesja plenarna odbyła się w Urzędzie Miejskim w Jastrzębiu Zdroju, miejscowości o nader interesującej społeczności, będącej amalgamatem różnych kultur, zlepkiem ludności napływowej z różnych rejonów Polski. Miasto stanowi świetny przykład, jak brak poczucia tożsamości, więzi wspólnotowej wpływa destrukcyjnie i dezaktywizująco na środowisko społeczne. W czasie obrad uwagę zwróciły dwa wystąpienia - Marka Szczepańskiego i Marii Lipok-Bierwiaczonek. M . Szczepański w referacie „Region i regionalizm górnośląski w perspekty­ wie integracji europejskiej" przedstawił sytuację Górnego Śląska w kontekście polskich aspiracji europejskich. Mówił o problemach i przeszkodach, jakie pojawiają się na drodze w rozszerzeniu �243 KRONIKA europejskich struktur unijnych na wschód. Zaznaczył, iż wiążą się one przede wszystkim z „katastrofalnym" stanem ekologicznym, z archaiczną strukturą zatrudnienia, z zacofaniem techniczno-organizacyjnym tych obszarów oraz z nierozwiązanymi dylematami starych regionów przemysłowych. Scharakteryzował cele, założenia i działalność regionalnej organizacji „Związku Górnośląskiego" i jego pierwsze osiągnięcia w podejmowaniu kulturalnych, społecznych i gospo­ darczych inicjatyw. Podkreślił, iż w sytuacji dążeń integracyjnych regiony stanowią szansę dla Polski, a przede wszystkim dają możliwość rozwoju lokalnym i regionalnym społecznościom. M . Lipok w referacie „Szukanie „małej ojczyzny". Etnologiczne studium wielokulturowej zbiorowości" starała się pokazać na przykładzie Tychów, iż w środowisku miejskim mogą tworzyć się kręgi wspólnotowe i więzy lokalne. Również miasto może stać się miejscem, z którym kojarzone i przeżywane są określone wartości. Jako ostatni zabrał głos Zygmunt Kłodnicki, który w formie komunikatu zapoznał uczestników konferencji z założeniami Ministerstwa Edukacji Narodowej w kwestii edukacji regionalnej w szkołach podstawowych i średnich. Po zaprezentowaniu referatów, spośród których najwięcej emocji wzbudziło wystąpienie Marka Szczepańskiego, wywiązała się ożywiona dyskusja. Pojawiły się krytyczne głosy i sceptyczne opinie wynikające z obaw co do oblicza powstających obecnie regionalizmów, konkretnie „Związku Górnośląskiego", który - zdaniem niektórych uczestników - może stanowić w przyszłoś­ ci zagrożenie dla stabilności i jedności państwowej. Sugerowano, iż idea regionalistyczna jest jedynie woalką dla odśrodkowych dążeń tej organizacji. Zadawano pytania, w jakim kierunku powinny rozwijać się przyszłe regionalizmy, jakie cele i założenia winny sobie wyznaczać, by nie stwarzać sytuacji konfliktowych, by umożliwiać równoprawny rozwój poszczególnym ziemiom w ramach większej całości? Powyższa dyskusja wykazała jak skomplikowany jest ów problem. Obrady zamknął przewodniczący konferencji Zbigniew Jasiewicz. Podsumowując je podkreślił poznawczy dorobek spotkania, które było ważnym wydarzeniem w życiu naukowym. Zaznaczył, iż prace zaprezentowane w czasie konferencji rzuciły nowe światło na problem regionalizmu i kultur regionalnych pogranicz kulturowych. Zwrócił uwagę na konkluzje i wnioski, jakie padły w czasie obrad, między innymi spostrzeżenia o roli i znaczeniu regionalizmu, który może pełnić wielorakie funkcje -narodotwórcze, integrujące, odrodzeniowe, a także dydaktyczne. Zasygnalizował również wątek aplikacyjny, jaki pojawił się w czasie obrad. Zadaniem etnologii jest bowiem nie tylko wyjaśnianie i opisywanie zjawisk, ale także prognozowanie, przewidywanie i umiejętność zastosowania osiągnięć naukowych w rozwiązywaniu rzeczywistych problemów. Stanisława K U L T MATKI BOSKIEJ W POLSKIEJ K U L T U R Z E Trebunia-Staszel LUDOWEJ Muzeum Etnograficzne w Krakowie oraz Polskie Towarzystwo Ludoznawcze zorganizo­ wały 24 października 1995 r. sesję zatytułowaną „Orędowniczko Nasza", poświęconą problemtyce kultu Matki Boskiej i jego roli w polskiej kulturze ludowej. Zaprezentowano także dwie wystawy tematyczne. Jedna - mniejsza - była właściwie tłem do sesji, druga - duża - po­ święcona została Matce Boskiej Ludźmierskiej. Sesja pomyślana jako popularnonaukowa i materiałowa nie pretendowała do wyczerpania całości tematu czy nawet jakiejś jego części. Była raczej - dodajmy - doskonałą okazją do zaprezentowania przez prelegentów swoich badań, przemyśleń i doświadczeń. Dlatego też referaty były bardzo zróżnicowane tak w tematyce, jak i w sposobie ich przedstawienia. Doskonałe wprowadzenie wygłosiła dr Anna Spiss, sygnalizując złożoność i specyfikę zagadnienia. Wygłoszone referaty można podzielić na trzy rodzaje: 1) historyczne - tutaj mieści się wystąpienie Aleksandry Tyszkowej o kulcie Matki Boskiej Tarnowickiej i Leżajskiej, Beaty Skoczeń na temat Matki Boskiej Ludźmierskiej („Gaździna z Podhala") oraz Bogdany Pilichowskiej o kulcie Matki Boskiej w minionych stuleciach w Krakowie; �244 KRONIKA 2) materiałowe - referat Teresy Marcinkowskiej pt. „Sanktuaria maryjne w narracyjnych pieśniach ludowych", w którym autorka zaprezentowała bardzo ciekawy zbiór pieśni ludowych znajdujących się w zbiorach W O K w Krakowie. W tekście „Odpust Wniebowzięcia Naj­ świętszej Maryi Panny w Kalwarii Zebrzydowskiej. Dzieje i zwyczaje Asysty Cieszyńskiej" Jerzy Branny zawarł swoje spostrzeżenia bezpośredniego uczestnika Asysty. Ciekawie w etno­ graficznym świecie zaprezentowali swoje badania przedstawiciele innych dyscyplin. Architekt Jacek Jędo omówił „Wątek maryjny w aranżacji wnętrz i w otoczeniu domów na przykładzie Piasków Wielkich", ilustrując swoje dociekania bardzo interesującymi slajdami. Botanik Paweł Kohler przedstawił rośliny związane z kultem Najświętszej Marii Panny, które znajdują się w niedawno odkrytym zielniku Seweryna Udzieli; 3) analityczne - Małgorzata Oleszkiewicz mówiła o „Ludowych aspektach kultu Matki Bożej". Urszula Janicka-Krzywda zaprezentowała „Sposób przedstawiania Matki Bożej w folklorze słownym polskiego Podkarpacia". O. Zachariasz Jabłoński mówił o roli pielgrzy­ mek w kulcie maryjnym. Tutaj też wpisałbym wystąpienie Adama Bartosza na temat kultu Matki Boskiej wśród polskich Cyganów. W sumie sesja pokazała, że wiele wątków kultu Matki Boskiej wartych jest podjęcia i kontynuowania. Uzmysłowiła także, jak wiele jest jeszcze tematów do omówienia i zbadania. Bardzo ciekawe okazały się również dwie wystawy. Pierwsza w sali odczytowej (scenariusz A. Spiss) i zatytułowana tak, jak sesja - wielowątkowa i sygnalizacyjna - dopełniała jej obrazu (i to często dosłownie). Poprzez bardzo różnorodny zbiór przedmiotów i ikonografii doskonale pokazywała dalsze możliwości wystawiennicze. Druga - „ N a 600-lecie biją dzwony. Kult Matki Boskiej Ludźmierskiej" (scenariusz Ewa Krasińska, Grażyna Mosio, Beata Skoczeń-Marchewka) - zaprezentowała dzieje tego sanktuarium od powstania do czasów ostatnich (czyli aż do ostatniej kampanii prezydenckiej), gromadząc wiele różnorodnych i frapujących obiektów. Może trochę za mało uwidoczniono ów kult i samych pielgrzymów. Całości - co warto podkreślić - towarzyszyły bardzo ciekawe publikacje: B. Skoczeń-Marchewki o kulcie ludźmierskim oraz wartościowa książeczka U . Janickiej-Krzywdy o dziejach kultu Matki Bożej w Kościele Rzymskokatolickim. Hubert Czachowski ŻYCIE C O D Z I E N N E N A K O C I E W I U N A POCZĄTKU X X W I E K U - REALIZACJE SKANSENOWSKIE Przez okrągły rok (czerwiec 1995 - czerwiec 1996) zaprezentowaliśmy w jednej z chat w skansenie toruńskiego Muzeum Etnograficznego trzynaście wystaw okolicznościowych. Na­ szym podstawowym zadaniem była próba pokazania, że sama wystawa skansenowska może być czymś atrakcyjnym dla widzów podczas kilkukrotnego zwiedzania. Skansen toruński jest do tego szczególnie predystynowany, gdyż leżąc w centrum miasta, jest popularnym miejscem spacerów mieszkańców Torunia. Dlatego też, aby widz za każdym razem zastał coś nowego oraz żeby zachęcić go do ponownych odwiedzin, postanowiliśmy zmieniać pewne elementy w wyposażeniu chaty w zależności od odpowiedniego scenariusza. Zasadniczym celem realizowanych ekspozycji była możliwie najszersza prezentacja kultury kociewskiej. Zarówno scenariusze do wyposażenia wnętrza, jak i do poszczególnych aranżacji były tak przygotowywane, aby przemawiały zarówno do przeciętnego widza, jak i do bardziej przygotowanego odbiorcy, jakim będzie student historii czy entografii. Założeniem aranżacji było stworzenie „happeningu" na określony temat. Realizowaliśmy to poprzez przekazanie, często w teatralnej formie, jak największej ilości informacji o danym zwyczaju, obrzędzie, przebiegu świąt czy czynności gospodarczej. Zwiedzający są przecież coraz bardziej przy­ zwyczajeni do odbierania informacji podawanej w formie obrazu, zgodnie z ogólną tendencją współczesnej kultury masowej. Sądzimy, że dzięki temu wiadomości o kulturze ludowej mają szansę na łatwiejsze i trwalsze przyswojenie. Do każdej ekspozycji dodawana jest jednak �KRONIKA 245 krotka, pisana informacja, będąca opisem oraz ważnym wyjaśnieniem i komentarzem do oglądanej sceny w chacie. Taką informację można zabrać ze sobą. To, co zaprezentowaliśmy w skansenie, ma także - oprócz bardzo ważnego aspektu popularyzatorskiego - swój wymiar badawczy. Wielką wagę przykładaliśmy do nasycenia ekspozycji nawet najmniejszymi szczegółami. Sądzimy bowiem, że często właśnie pozorne drobiazgi tworzą zarówno klimat, jak i wyznaczają pewne ramy myślenia o świecie. Współ­ brzmi to - naszym zdaniem - z wypracowaną przez socjologów teorią wiedzy potocznej. Jak bowiem ujął to Alfred Schutz, fundamentalną rzeczywistością ludzkiego doświadczenia jest codzienny świat zwykłych przedmiotów i praktycznych zajęć (cyt. za: Geertz 1992, s. 540). Taki punkt widzenia wymaga badań bardziej pogłębionych i indywidualnych, gdzie w sumie naprzeróżniejszych detali, często wydawałoby się marginesowych, widać dopiero całość okreś­ lonego zagadnienia. Prowadzi to do sytuacji, gdzie potrzebne są badania nie nad abstrakcyjną grupą, ale nad konkretnymi ludźmi, którzy „zbadani" i „opisani" stanowią tej grupy egzemplifikację., Użycie cudzysłowów przy słowach zbadani i opisani jest jak najbardziej prze­ myślane, gdyż cała współczesna humanistyka odcina się zdecydowanie od możliwości w pełni obiektywnych badań. Cudzysłów ma więc sugerować, że owe badania, opis i realizacje są w tym wypadku jak najbardziej subiektywnym spojrzeniem autorów na omawiane tematy. Chodzi więc o to, co można również nazwać badaniem „praktyki kultury", czyli badaniem obowiązujących sposobów jedzenia, picia, spędzania czasu, przyzwyczajeń, rozmowy itp. (Burkę 1991, s. 13). Właśnie dopiero same realizacje wystaw w skansenie dostarczały nam zasadniczych pytań dotyczących preferencji kulturowych, zachowania i sposobu myślenia ludzi żyjących w tej chacie na początku X X wieku na Kociewiu. Pytań tych często nie potrafiliśmy dostrzec podczas samego opracowywania scenariuszy w zaciszu etnograficznego gabinetu. Nie chodziło więc nam w tym wypadku o bezpośrednią prezentację poszczególnych przedmiotów-zabytków (chociaż oczywiście one występowały), ale prezentację znaczeń i kontekstów kulturowych. Dla uzyskania zamierzonego efektu często musieliśmy posługiwać się rekonstrukcjami przedmiotów. Jako teren naszych eksperymentów posłużyła chałupa pochodząca ze wsi Skórzenno z gminy Osiek na Kociewiu. Kociewie, obok Borów Tucholskich i Kaszub, jest jednym z ważniejszych regionów na terenie Pomorza Gdańskiego. Chałupa pochodzi z około 1860 r. i została zakupiona przez Muzeum w 1992 r. od Rocha Serockiego. Zarówno w bryle architek­ tonicznej, jak i w wielu elementach występują w niej cechy typowe dla budownictwa wiejskiego połowy X I X wieku na Kociewiu. Założyliśmy, że w chałupie mieszka rodzina trójp okoleni owa - dziadkowie, rodzice, dzieci. Wnętrze ilustruje wyposażenie charakterystyczne dla wsi kociewskiej do końca I wojny światowej. Pokazaliśmy dwa różne wyposażenia izb - dziadków i młodych. Izba dziadków wyposażona jest w meble starszego typu, m.in. malowaną skrzynię i malowany kredens z początku 2 połowy ХГХ wieku. W pokoju pokazany jest także warsztat rogarski, gdyż dziadek trudnił się rogarstwem. W izbie młodych znajdują się przede wszystkim meble z początku X X wieku. Scenariusz obejmuje jednak nie tylko „wierzchnią warstwę" wyposażenia wnętrza, przeznaczoną dla szerokiego odbior­ cy, ale także warstwę dragą, dla widza bardziej dociekliwego. T a draga warstwa daje możliwość wnikliwszego spojrzenia na życie w chałupie. Można zajrzeć na strych lub do wnętrza poszczegól­ nych mebli, gdzie znajdują się np. bielizna, odzież, kartki pocztowe, sprzęty kuchenne, itp. W tak urządzonej chacie zaprezentowaliśmy 13 aranżacji okolicznościowych, z czego większość (9) dotyczyła świąt. Aranżacje te pomiędzy sobą różniły się dość znacznie. I tak, gdy z okazji nocy Świętojańskiej elementy wystroju były dosyć skromne, aczkolwiek ważne (liście łopianu, bylicy i bzu czarnego zatknięte w strzechę, zioła suszone, miotła położona przez próg, beczka smolna, pochodnie), to w czasie organizacji Wesela główna izba chaty zmieniła całkowi­ cie swój wygląd, (włącznie z wyniesieniem mebli do komory lub na strych) oraz wprowadzenia na scenę chaty manekinów. Jedną z najtrudniejszych aranżacji był Pogrzeb. Przede wszystkim dlatego, że śmierć ciągle jest tematem tabu wśród części społeczeństwa, co sami odczuliśmy w reakcjach wielu osób podczas przygotowań aranżacji. Dla zwiększenia atrakcyjności ekspozy­ cji pokazaliśmy, że zmarła osoba jest posądzana o bycie „wieszczym" (w trumnie znalazły się �246 KRONIKA środki zabezpieczające przed wyjściem zmarłego z grobu, m.in.: sierp, grudka ziemi cmentarnej, kartka z książeczki do nabożeństwa bez słowa „amen", mak wymieszany z piaskiem). Nastrój tworzyły także pieśni na puste noce nagrane na taśmę magnetofonową. (Pieśni nagranych na magnetofonie użyliśmy także podczas prezentacji Wesela). Duże zainteresowanie wzbudził pokaz Świniobicia, bardzo „egzotyczny" dla współczesnych ludzi z miasta. Jednym z elementów aranżacji świątecznej na Nowy Rok było wciągnięcie na dach chałupy wozu, jako znanego powszechnie żartu sylwestrowego. Nie ma tutaj oczywiście miejsca na pełne przedstawienie poszczególnych scenariuszy. Wspomnieliśmy tylko o niektórych ciekawych ich fragmentach. Oto pełen spis pokazanych w ciągu roku wystaw okolicznościowych: Noc Świętojańska, Dożynki, Powrót z odpustu Matki Boskiej Siewnej, Pranie i prasowanie, Zaduszki, Pogrzeb, Świniobicie, Nowy Rok i Trzech Króli, Wesele, Obróbka wełny, Wielkanoc, Odwiedziny wędrownych handlarzy (łapiczkarz i druciarz), Narodziny i chrzest. Taki właśnie wybór, oprócz względów czysto popularyzatorskich i wystawienniczych, był podyktowany także prze­ widywanymi - w późniejszym terminie - innymi aranżacjami w pozostałych chatach w skansenie. Stąd brak np. Zapustów, Andrzejek czy kilku innych czynności gospodarskich. Poszczególne scenariusze opracowali i realizowali niżej podpisani oraz Grażyna Szelągowska. Współpracowali także Bożena Olszewska i Wojciech Kobyra. Wszystkie scenariusze zamierzamy opublikować. Wydaje się, że aranżacje spełniły pokładane w nich nadzieje. Zarówno te popularyzators­ kie, gdyż zainteresowanie zwiedzających było znaczne, a ich opinie pozytywne, jak i te badaw­ cze, które pokazały, że wystawy w skansenie mogą być pomocne przy formułowaniu etnologicznych hipotez i problemów. Kinga Turska-Skowronek Hubert Czachowski LITERATURA B u r k e P. 1991 Kultura i społeczeństwo w renesansowych Włoszech, Warszawa. G e e r t z C. 1992 Religia jako system kulturowy, [w:] E . Mokrzycki (red.), Racjonalność i styl myś­ lenia, Warszawa. KASZUBSKI PARK ETNOGRAFICZNY WE WDZYDZACH KISZEWSKICH Już w 1906 r. powstało we Wdzydzach Kiszewskich pierwsze polskie muzeum na wolnym powietrzu, mieszczące się w podcieniowej chacie z X V I I I w. Skansen ten zorganizowali Teodora i Izydor Gulgowscy. Przyczynili się oni do przywrócenia zapomnianej już kaszubskiej sztuki ludowej. Odżył rodzimy haft, plecionkarstwo i meblarstwo. Niestety, w 1932 r. pożar strawił zabytkową chatę i kolekcję czepców, malarstwa na szkle, mebli i przyborów gospodarskich. Zrekonstruowano chatę gburską i w 1954 r. przeniesiono chatę rybacką ze Wdzydz Tucholskich. Stopniowo uzyskiwano nowe tereny skansenu, mającego obecnie 21 ha i zagospodarowywano je planując uzyskanie około 80 zabytków architektury ludowej. Organizatorzy zamierzają ukazać budownictwo Kaszub Południowych, Środkowych, Północnych, Kociewia Polnego i Leśnego . Obecnie w skansenie znajduje się 26 budynków: 10 chałup gburskich, pojednej robotniczej i rybackiej, 6 dworków i zagród szlacheckich, szkoła, wiatrak „koźlak" i większy wiatrak („Holender"), tartak, kuźnia oraz kościół z ok. 1700 r. Ten drewniany kościół, zbudowany 1 1 Muzeum - Kaszubski Park Etnograficzny, z tekstem dr. Tadeusza Sadkowskiego, Wdzy­ dze, b.r.w. �KRONIKA 247 w technice zrębowej, z dachem pokrytym gontem, jest najstarszym i jednym z najcenniejszych zabytków skansenu. Kilka gburskich chałup pochodzi także z X V I I I w., podobnie jak dworek ze Skieraw z wnętrzem przystosowanym do potrzeb recepcyjnych Muzeum i z wystawami czasowymi. Część ekspozycji stanowią zagrody posiadające budynki gospodarskie stodoły, chlewiki, kurniki, piwnice przyzagrodowe), a także kapliczki i krzyże. W niektórych chałupach eksponowane są małe warsztaty rzemieślnicze z X I X w., np. szewski i krawiecki. Kuźnia była czynna do lat osiemdziesiątych X X w. Wiatrak „Holender", zbudowany w roku 1876, był użytkowany do 1947 r. Te zabytkowe urządzenia nabierają coraz większego znaczenia dla historyków wiejskich technik rzemieślniczych. Tartak ze Staniszewa pochodzi z początku X X w., dawniej uruchomiano go kołem wodnym, później lokomobilą parową. Podobnie jak inne skanseny, omawiany Kaszubski Park Etnograficzny jest w trakcie organizacji poszczególnych ekspozycji w posiadanych budynkach i uzyskiwania nowych. Jego piękne położenie i interesujące wystawy rozszerzają znajomość etnografii regionu i jego rozwoju gospodarczego od XVTII do X X w. Na wzgórzu znajduje się grób, a także pomnik zasłużonej pary fundatorów. Kościół ze Swornegaci góruje także nad rozrzuconymi na dużym terenie chatami. W niedziele odprawiane są Msze św. i nabożeństwa z okazji świąt kościelnych oraz uroczystości rodzinnych. Muzeum prezentuje wystawy czasowe i objazdowe, organizuje kon­ kursy, lekcje muzealne, pokazy rzemiosła i sztuki ludowej oraz różne imprezy folklorystyczne. Irena Turnau „DOROBEK K S . K R Z Y S Z T O F A K L U K A (1739-1796) A N A U K A WSPÓŁCZESNA", M U Z E U M R O L N I C T W A I M . K S . K . K L U K A W C I E C H A N O W C U , 1-2 L I P C A 1996 Sesja ta została zorganizowana przez Komitet Historii Nauki i Techniki P A N , którego przewodniczącą jest prof, dr Irena Stasiewicz-Jasiukowa. Na wstępie dr Wanda Grębecka omówiła dorobek botaniczny Krzysztofa Kluka na tle rozwoju botaniki europejskiej. Syn­ tetyczny referat ukazał nowoczesność podejścia do klasyfikacji roślin według systemu Linneusza. Proboszcz z Ciechanowca musiał uwzględnić zalecenia Komisji Edukacji Narodo­ wej co do systemu układu naturalnego Adriana Van Royena, jakkolwiek odnosił się do niego krytycznie. Jego ogromną zasługą było nadanie wielu roślinom polskich nazw i wykonanie do­ skonałych rysunków. Botanika dla szkól narodowych została wydana w 1785 г., a Dykcyonarz roślinny w trzech tomach w latach 1786-1788. Następne referaty poświęcono innym dziedzi­ nom dorobku naukowego Krzysztofa Kluka. Tak więc prof, dr Gabriel Brzęk zajął się zwierzętami gospodarskimi, omawiając aktualne jeszcze ustalenia czterotomowego dzieła o zwierzętach „domowych i dzikich". D r Adam Wołk podobnie ocenił ustalenia dotyczące leśnictwa. Słownictwo Krzysztofa Kluka w świetle badań dialektologicznych przedstawiła prof, dr Irena Maryniakowa. Nowe materiały dotyczące współpracy Krzysztofa Kluka z Anną Jabłonowską ukazał dr Peter Górski z Dinslaken w Niemczech. Gabinet przyrodniczy Jabłonowskiej miał duże znaczenie dla botaniki i farmacji. Badania proboszcza z Ciechanowca nad zastosowaniem ziół leczniczych odgrywały rolę w ówczesnej farmakognozji. Autorka popularnonaukowej książki o Kluku Krystyna Marszałek~Młyńczyk (A Polska śpi na pośmiewisko mądrej Europy) ukazała w swym referacie życiorys ks. Kluka i jego po­ dejście do różnych dziedzin przyrodoznawstwa. Ważnym uzupełnieniem był komunikat dr. Stanisława Czarnieckiego przypominający znaczenie książki O rzeczach kopalnych, wydanej w dwóch tomach w latach 1781-1782. Ożywiona dyskusja dostarczyła nowego podejścia do oceny bogatego dorobku naukowego Krzysztofa Kluka w dwusetną rocznicę jego śmierci. Ważnym wstępem do tej sesji był dzień kościelny w dniu 30 czerwca. W kościele parafialnym św. Trójcy w Ciechanowcu odbyła się Msza Św., celebrowana przez Biskupa dr. Antoniego Dydycza; ks. mgr Krzysztof Kisielewicz przedstawił referat pt. „Ksiądz Krzysztof Kluk dusz­ pasterz i kaznodzieja". W Miejskim Ośrodku Kultury młodzież Ciechanowca odegrała sztukę �248 KRONIKA ks. Wojciecha Ulaczyka o Krzysztofie Kluku. Należy podkreślić ogromną gościnność władz kościelnych i świeckich Ciechanowca. Pisząc o tej sesji niepodobna nie ukazać tła, na którym się odbywała - Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu, zorganizowanego przez dyrektora Kazimierza Uszyńskiego z pomocą wielu osób i instytucji. Muzeum organizowano od 1962 r. a ekspozycje otwarto w 1971 r. Powoli odzyskano teren i obiekty podworskie. N a terenie parku mieści się Skansen Mazowiecko-Podlaski. Tworzy go 40 obiektów w postaci starych, wiejskich, drewnianych budynków przeniesionych z pogranicza Mazowsza i Podlasia. Kompletna jest zagroda drobnoszlachecka z X I X w. ze stodołą, maneżem służącym do ochrony kieratu, obórką, spichlerzem, piwnicą i rekonstrukcją gołębnika słupowego wykonaną według rysunku Krzysztofa Kluka. Poza tym Muzeum pokazuje dwór ziemiański z pracowniami i ekspozycjami, chatę dworkową, trzy chaty wschodniopodlaskie oraz sześć spichrzów, doskonale zachowany młyn wodny, zagrodę młyna­ rza z wiatrakiem-koźlakiem, kuźnię i stodoły. Brak miejsca utrudniał ustawienia pełnych zagród; Muzeum ma bardzo skromne rezerwy do rozbudowy ekspozycji skansenowskiej. W Dziale Etnograficznym Muzeum zgromadzono ok. 7500 eksponatów, z czego blisko połowa ukazana jest na ekspozycjach stałych. Są to narzędzia do uprawy roli, wyposażenia domów, sprzęt gospodarstwa domowego, zabawek dziecięcych. Osobne wystawy ukazują narzędzia rzemieślnicze: ciesielskie, stolarskie, kołodziejskie, bednarskie, garncarskie, garbarskie, szewskie, rymarskie, plecionkarskie oraz urządzenia do przemiału zboża i obróbki kaszy. Poszczególne wystawy ludowych rzemiosł eksponowano w spichrzach. Komplety narzędzi pochodzą zwykle z X I X i X X w. Zasługą Muzeum są dobrze zredagowane objaśnienia techniczne wraz z reproduk­ cjami dawnej ikonografii. Do wyjątkowo kompletnych należy wyposażenie kuźni. W piętrowym spichrzu mieści się wystawa narzędzi przędzalniczych i tkackich wraz z wyrobami o charakterze regionalnym. Osobne wystawy poświęcone zostały rybołówstwu i pszczelarstwu. W sumie dział etnograficzny posiada 20 stałych wystaw. W Dziale Techniki Rolniczej znajduje się cenny zestaw eksponatów ukazanych w powozowni z dobudowanym do niej pawilonem wystawowym. W sumie ukazano 104 eksponaty narzędzi i maszyn z X I X i początku X X w. w kolejności zajęć rolni­ czych. Interesujące jest przedstawienie przemian w zakresie wiejskiego transportu. Wystawiono około 130 eksponatów od unikalnego egzemplarza półkoszka i różnych typów chłopskich wozów do wasążków, sań, bryczek, wolantów i doskonale zachowanej podróżnej karety typu angielskiego. W dziale historyczno-artystycznym zgromadzono dokumenty i pamiętniki ziemiaństwa podlaskiego, plany wsi, a także obrazy, m.in. Ignacego Pieńkowskiego, rzeźby portretowe i zbiory fundacji rodziny Ciechanowieckich. Należy podkreślić ścisłe powiązanie części ekspozy­ cji z dorobkiem ks. Krzysztofa Kluka. Muzeum posiada pierwsze wydania jego trzynastu tomów z zakresu botaniki, zoologii i mineralogii, Dział Historii Uprawy Roślin ukazuje w parku przymuzealnym o powierzchni 24 ha rośliny rosnące w tym regionie. Tradycje zielarskie z Dykcyonarza Roślinnego Krzysztofa Kluka podkreślono w założonym w 1984 r. ogrodzie botanicznym. Proboszcz z Ciechanowca uporządkował rośliny lecznicze według 143 jednostek chorobowych, w ten sposób są one reprezentowane na poszczególnych poletkach. Podano nazwy łacińskie, użyte przez Kluka, nazwy polskie oraz współczesne nazwy łacińskie wraz z określeniami rodziny ziół leczniczych. T a historyczna ekspozycja jest zgodna z hasłami powrotu do natury i wykorzystania leczniczych walorów roślin. Dział Historii Hodowli Zwierząt Gospodarskich, zorganizowany w 1983 г., przedstawia historię udomowienia zwierząt, uszlachetniania ich ras i pasterstwo. Dąży się do upowszech­ niania wiedzy zoologicznej. Na terenie Muzeum hodowane są zwierzęta prymitywnych ras rodzimych jak owce wrzosówki czy kury zielononóżki kuropatwiane. Od 1982 r. istnieje także Muzeum Weterynarii ulokowane w budynku byłej stajni. Przedstawia się tam m.in. historię nauczania weterynarii w Polsce. Muzeum Rolnictwa, wraz ze skansenem, zajmuje wyjątkowe miejsce w polskim muzeal­ nictwie. Przewyższa swymi dokonaniami inne ośrodki regionalne. Ośmiu pracowników nauko­ wych przygotowało zarówno stałą ekspozycję, jak i znaczną liczbę wystaw czasowych. Nawiąza­ nie do ogromnego dorobku wszechstronnego badacza, jakim był proboszcz ciechanowiecki �KRONIKA 249 z X V I I I w., podniosło wymogi całościowego opracowania etnografii regionu. Dla historyka techniki duże zbiory z zakresu rozwoju rozwiązań rolniczych i wiejskiego rzemiosła X I X i X X w. mają wyjątkowe znaczenie. Ostatnie wydawnictwo - Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu, z tekstem dyrektora Kazimierza Uszyńskiego, zawiera obszerne informacje także w językach: niemieckim, angielskim, francuskim i rosyjskim. Irena Turnau W Y S T A W A „POLACY W G R U Z J I " W ostatniach latach dwa muzea warszawskie - Muzeum Niepodległości i Muzeum Woli zorganizowały kilka wystaw popularyzujących Gruzję i wielorakie związki łączące nasze naro­ dy. Pod koniec marca 1996 r. Muzeum Niepodległości zaprezentowało trzecią ekspozycję z tego cyklu zatytułowaną „Polacy w Gruzji". Inicjatorem wszystkich wspomnianych tu wystaw był doc. dr hab. Andrzej Woźniak, znawca i propagator tej problematyki. Ten obszerny temat obejmuje historie polonijnych rodzin, działalność instytucji i stowarzy­ szeń, biografie ludzi, którzy wywarli wpływ na życie gospodarcze i kulturalne Zakaukazia, gruzińskie rodowody sławnych Polaków oraz dzień dzisiejszy potomków dawnej Polonii. Większość z tych wątków nigdy nie była eksponowana w kraju i obecna wystawa miała za zadanie wypełnienie tej luki. Ze względu na trudności w zdobyciu, a niekiedy brak oryginal­ nych materiałów, nie wszystkie zagadnienia można było zaprezentować w pożądany sposób. O początkach kontaktów polsko-gruzińskich mówią jedynie skąpe źródła pisane - przede wszystkim wzmianki w publikacjach, kopie dokumentów, które są mało interesujące pod względem wystawienniczym. To samo dotyczy gruzińskich epizodów w biografiach niektórych sławnych Polaków oraz świadectw społecznej i gospodarczej aktywności zakaukaskiej Polonii. Dlatego wystawa pokazała jedynie przykłady różnorodnych związków Polaków z Gruzją, nie roszcząc sobie pretensji do wyczerpania tematu. Niewątpliwą korzyścią przyjęcia takiego rozwiązania była czytelność eksponowanych wątków. Aby stworzyć obraz w miarę pełny, uzupełniono je częścią opisową. Opracowane przez Andrzeja Woźniaka noty informacyjne w syntetyczny sposób scharakteryzowały całość prezentowanej problematyki. Na wystawie szczególne miejsce zajęły historie polskich rodzin osiadłych w Gruzji, ilustro­ wane unikalnymi pamiątkami z 2 poł. X I X i początków X X w. Warto podkreślić, że zostały one udostępnione szerszej publiczności po raz pierwszy. Fotografie i dokumenty ukazały losy inteligenckich rodzin Kimonttów, Piekarskich, Godlewskich i Więckowskich oraz spokrew­ nionych z nimi Cywińskich. Każda z nich reprezentuje różny stopień zasiedzenia w Gruzji oraz inny rodzaj aktywności społecznej czy zawodowej. Równie interesująca była kolejna część wystawy poświęcona nie eksponowanym po wojnie tyfliskim pracom Bolesława Nawrockiego i Zygmunta Waliszewskiego. Bogaty wybór ob­ razów, wypożyczonych z kolekcji Liny i Bolesława Nawrockich oraz ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie, stanowił pełny przegląd twórczości malarzy z czasów ich pobytu na Zakaukaziu. Grono artystów uzupełnił Henryk Filipowicz, pokazany tu przede wszystkim jako oryginalny fotograf-portrecista, a w mniejszym stopniu jako rysownik dokumentujący otaczającą rzeczywistość. Polaków, którzy odegrali znaczącą rolę w poznaniu i zagospodarowaniu Kaukazu re­ prezentował wybitny geodeta i badacz tamtych terenów Józef Chodźko. Losy pozostałych są słabo udokumentowane materiałami ikonograficznymi i archiwaliami, dlatego na wystawie pokazano jedynie kilka opublikowanych przez nich prac. Kolejną grupę znanych postaci stanowią polscy politycy, uczeni i artyści urodzeni lub przebywający jakiś czas w Gruzji. Wśród nich znajduje się wojewoda wileński, marszałek Senatu i prezydent R P z czasów wojny - Władysław Raczkiewicz, ceniony botanik, rektor Uniwersytetu z lat dwudziestych, prof. Bolesław Hryniewiecki, obrońca przyczółka mostowego �250 KRONIKA w bitwie warszawskiej, generał Eugeniusz Rodziewicz oraz popularna aktorka filmowa okresu międzywojennego Irena Bułhakówna, znana pod pseudonimem Iny Benity. Zgromadzona na wystawie dokumentacja ilustrowała najważniejsze fakty z ich życia. Ekspozycję zaniknęły informacje o dniu dzisiejszym spadkobierców gruzińskiej Polonii. Temat, choć aktualny, jest dotąd słabo rozpoznany. Skromne materiały pozwoliły jedynie zasygnalizować tę problematykę. Intencją organizatorów było, by współczesna część wystawy zmobilizowała osoby, które mogą wzbogacić ten obraz do podzielenia się swoimi wiadomościa­ mi, co pozwoliłoby poszerzyć dokumentację polskiego wychodźstwa. Zgodnie z przewidywania­ mi, wśród zwiedzających znaleźli się Polacy i Gruzini znający dość dobrze realia tamtej rzeczywistości. Dzięki temu można było uzyskać szereg informacji dotyczących poczucia tożsa­ mości potomków danej Polonii oraz konsolidowania tej grupy w dzisiejszej, niepodległej Gruzji. Uzupełnieniem treści wystawy jest katalog. Opracowana przez Andrzeja Woźniaka część pierwsza opisuje kilkuwiekową historię Polaków w Gruzji, druga zaś zawiera noty biograficzne prezentowanych artystów łącznie z wykazami ich prac. Układ wystawy oparto nie na rygorystycznej chronologii zdarzeń, lecz na impresyjnym akcentowaniu wybranych problemów i fragmentów życiorysów, co koncentruje uwagę zwie­ dzających na rzeczach, zdaniem organizatorów, najważniejszych oraz podkreśla zróżnicowany charakter kontaktów Polaków z Gruzją. Harmonijne skomponowanie wielu wątków tematycznych, wydobycie walorów poszcze­ gólnych elementów i całych zespołów obiektów jest zasługą Marii Gołębiewskiej-Czarneckiej. Ładna oprawa plastyczna, jak też zgromadzenie wielu dzieł sztuki powodują, że wystawa obok wartości poznawczych dostarcza również wrażeń estetycznych. Anna Milewska-Mtynik O POZNAŃSKIEJ S Y M P A T I I D O W I L N A Mało kto wie, że od trzech lat odbywają się w Poznaniu co roku huczne obchody dnia św. Kazimierza (4 marzec), czyli głęboko zakorzeniony w tradycji wileńskiej „Kaziuk". Można je w pełnym tego słowa znaczeniu nazwać dniami Wilna w Poznaniu. Skąd taka inicjatywa? Działające prężne w grodzie Przemysława Towarzystwo Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej dzięki poparciu władz miasta i licznych instytucji potrafiło nadać „Kaziukowi" interesującą oprawę. Pierwsze obchody były dość skromne i w zasadzie skupiały się wokół organizowanego, na wzór dawnych wileńskich, kiermaszu odbywającego się na poznańskim Starym Rynku. Sprzedawano na nim przywożone z wileńszczyzny palmy i wileńskie przysmaki - pierniki, bliny itp. W znajdującej się w rynku restauracji „Kresowej" można było degustować bardziej wymyślne litewskie specjały. W kolejnych latach do udziału w „Kazdukowych" uroczystościach włączały się nowe osoby, instytucje, teatry i galerie. „Kaziuk" stał się okazją do organizowania różnego rodzaju imprez kulturalnych związanych z nim tematycznie, a prezentujących obraz dawnej i współ­ czesnej wileńszczyzny. Instytucją od początku promującą te przedsięwzięcia było Centrum Kultury „Zamek" ( C K Z ) . Instytucja nazywana przez poznańczyków żartobliwie „poznańskim pałacem kultury" (mieści się w byłym Zamku cesarskim wybudowanym w 1910 jako symbol niemieckiego panowania w Poznaniu), znana jest w mieście z licznych ciekawych inicjatyw. Kierownik działu wystawienniczego C K Z - Krystyna Wiśniewska, już od kilku lat cyklicz­ nie organizowała wystawy fotograficzne poświęcone Kresom. W tym roku w salach galerii „Zamkowej" C K Z można było obejrzeć aż dwie wystawy fotografii: „Tak się żyło kochanińkie..." i „Kresy wschodnie w fotografii Wielkopolan". W czasie „kaziukowego" święta na scenie C K Z wystawione zostało także widowisko słowno-muzyczne „Oj Lida, Lida ja do ciebie ida", w trakcie którego wystąpiły gościnnie dwa zespoły z Lidy: cymbaliści z zespołu „Mariola" i „Kresowiacy". �KRONIKA 251 Obchody tegorocznego „Kaziuka" w Poznaniu miały bardzo uroczystą oprawę. Roz­ poczęło je 2 marca odegranie z wieży poznańskiego ratusza hejnałów Poznania i Wilna, a w kolejnych dniach oprócz wymienionych już imprez w C K Z i tradycyjnego kiermaszu na Starym Rynku, odbyły się: wystawa fotografii Barbary Wachowicz w Galerii Miejskiej, występ chóru w kościele św. Marcina „Tadeusz Szeligowski in memoriam" i - w ramach festi­ walu tego kompozytora - premiera w Teatrze Wielkim baletu „Dajna" w choreografii E w y Wycichowskiej i wykonaniu Poznańskiego Teatru Tańca. Do Poznania przyjechali znani w Polsce „Wilnianie": Barbara Wachowicz, Bernard Ładysz i Emil Karewicz. Goszcząc w pro­ gramie poznańskiego ośrodka telewizyjnego (PTV 3) opowiadali o Wilnie i jego historii. Wystawa „Kresy wschodnie w fotografii Wielkopolan", której chciałbym poświęcić więcej uwagi, jest już trzecią edycją tego rodzaju w C K Z , prezentującą współczesne oblicze Kresów. Powstała, tak jak dwie poprzednie, dzięki zgromadzeniu fotografii wykonanych przez poznańczyków w czasie prywatnych wyjazdów na te tereny w ostatnich latach. Wzbogacono ją mapą z zaznaczeniem miejsc, gdzie robiono zdjęcia. Jest to szczególnie ważne dla młodszej części publiczności, która nie zna dawnych nazw poszczególnych miejscowości. Usytuowanie tej wystawy w halu wejściowym na parterze stanowiło swego rodzaju wstęp do ekspozycji umiesz­ czonej w sali marmurowej na pierwszym piętrze. Ekspozycja „Tak się żyło kochanińkie..., Wileńszczyzna w fotografiach Stanisława Filiberta Fleury", powstała w 1995 r. w Muzeum Etnograficznym w Gdańsku Oliwie (Oddział Muzeum Narodowego w Gdańsku). Wydany wtedy w języku polskim i litewskim katalog wystawy, zawiera obok informacji o autorze i opinii o nim Józefa i Stanisława Cata Mackiewiczów, spis 394 fotografii. Większość z nich jest depozytem oddanym do Muzeum gdańskiego przez Aleksandrę Fleury-Kręgielską, ale niektóre zdjęcia twórcy wystawy odnaleźli w Bibliotece Akademii Nauk i Muzeum Narodowym Litwy w Wilnie oraz pozyskali ze zbiorów prywat­ nych Aleksandra Lubowicza i Stefana Figlerowa. Wystawa po ekspozycji w Gdańsku trafiła do Torunia i obecnie jest prezentowana w Poznaniu. Zaraz po otwarciu do organizatorów zgłosiła się mieszkająca w Poznaniu krewna S. Filiberta Fleury, Zofia Kolińska. Przyniosła kilkadziesiąt nieznanych dotąd fotografii, z których część włączono do ekspozycji. W ten sposób liczba prezentowanych w Poznaniu eksponatów przekroczyła 420. Piszę eksponatów, po­ nieważ obok fotografii wystawiono mapy, rysunki i akwarele, których autorem jest S. Filibert Fleury. Ich wspólnym mianownikiem jest główny bohater wystawy: Wilno i okolice na przeło­ mie X I X i X X wieku. K i m był Stanisław Filibert Fleury? Urodził się w 1858 roku w miejscowości Papaje pod Wilnem. Jego pradziadek - podpułkownik Filip Filibert Fleury, pełnił obowiązki adjutanta ostatniego polskiego króla, Stanisława Augusta Poniatowskiego. Stanisław Filibert Fleury uczęszczał do gimnazjum rosyjskiego w Wilnie w latach 1869-1873, ale nauki nie ukończył. Z powodu trudnej sytuacji materialnej rodziny musiał w 1873 r. podjąć pracę jako urzędnik magistracki. Zainteresował się fotografią, praktykując w zakładzie Aleksandra Straussa. Wykazując zdolności plastyczne uczył się także w szkole rysunku Trutniewa. Dzięki temu wykształcił umiejętność operowania światłem. Dlatego przyszłe fotografie S. Filiberta Fleury były nie tylko dobrze wykonane warsztatowowo, ale miały także wymiar fotografii artystycz­ nej. Nabyte w szkole Trutniewa umiejętności zostały także wykorzystane w licznych rysunkach wykonanych piórkiem i akwarelach. Wspólnie z Ryszardem Baczańskim i F . Łopatyńskim, S. Filibert Fleury założył własny zakład fotograficzny. Wykonując głównie na zamównienie fotografie portretowe, nie zamykał się jednak w ścianach swojej pracowni. Bardzo często organizował sesje plenerowe. Powstała dzięki temu niezwykle ciekawa kolekcja fotografii Wilna i okolic z przełomu wieku. Możemy znaleźć w niej fotografie ukazujące przedstawicieli wielu narodowości zamieszkujących miasto w owym czasie: Polaków, Żydów, Litwinów, Rosjan i innych w trakcie codziennych czynności. Charakterystyczne elementy ubioru mieszają się z panoramą Wilna tego okresu: od placu targowego po kościoły i budynki urzędów. Biorąc pod uwagę możliwości techniczne z czasów powstania fotografii (chodzi głównie o sprzęt fotograficzny), jest oczywiste, że zdjęcia musiały �252 KRONIKA być w większości pozowane. Przy tym, co ciekawe, bohaterowie często znajdują się w ruchu. Na przykład fotografia „Kapitan Giedrojć - mierniczy - w drodze do pracy" (nr 256) ukazuje powóz wiozący bohatera na teren prac mierniczych. Uważny obserwator znajdzie również takie zdjęcia, których bohaterowie zostali jakby „zaskoczeni" w trakcie normalnych zajęć. Dowodzi to biegłości autora w sztuce i celowego zamiaru pokazania prawdziwego obrazu rzeczywistości. Stanisław Filibert Fleury zmarł w 1915 roku. Z tego okresu pochodzą także ostatnie fotografie. Wystawa stanowi ciekawe źródło do opisu Wilna z przełomu wieków, czy - jak by powiedział historyk, schyłku X I X wieku. Szczególnie dużo może ona powiedzieć etnografowi, ale również historyk oglądają z zainteresowaniem. Dlatego jej organizatorom należy wyrazić uznanie, a zainteresowanych badaniami Wileńszczyzny z tego okresu zachęcić do skorzystania z tego ciekawego źródła. (Czas otwarcia wystawy w Poznaniu: 13 luty - 9 marzec 1997). Umieszczenie ekspozycji w Poznaniu w salach dawnego Zamku cesarskiego, ma szczególną wymowę. Jak czytamy w książce Marii i Lecha Trzeciakowskich W dziewiętnastowiecznym Poznaniu (Poznań 1982): „Z wybudowaniem Zamku cesarskiego Poznań zyskał godność miasta-rezydencji, wchodząc do grona 10 uprzywilejowanych miast Rzeszy. Oczywiście władze i ludność niemiecka czuły się tym wyróżnieniem niewymownie zaszczycone i usatysfakcjonowane. Społeczeństwo polskie odnosiło się co najmniej z rezerwą do tego wydarzenia. Samo gmaszysko świadczyć miało o trwałości niemieckiego panowania na wschodzie. Poznańczycy nie tracili jednak ducha i wśród Polaków krążyły na ten temat różne dowcipy." Nie cytując już dawniejszych dowcipów dodam, że ostatnim z nich jest wykorzystanie tego symbolu „niemieckości" Poznania do zbliżenia poznańsko-wileńskiego i to z całkiem dobrym skutkiem. Andrzej Furier O JĘZYKU GIDARÓW I C E N T R U M AFRYKAŃSKIM W POZNANIU Zajmując się zawodowo badaniami kaukazoznawczymi, przekonałem się wielokrotnie, jak cenne informacje o historii Kaukazu X V I I I i X I X w. zawdzięczamy przekazom polskich misjonarzy katolickich powstałym w czasie ich podróży po tym terytorium. Wystarczy tu wymienić X V I I I - i XTX-wieczne opracowania jezuitów: Tadeusza Krusińskiego, Ignacego Zapolskiego, Jana Gostkowskiego czy Józefa Suryna (pisał o tym w numerze 1-2: 1996 „Etno­ grafii Polskiej" Andrzej Woźniak). Podobnie niezbadane, jak Kaukaz w ubiegłych stuleciach, są dzisiaj chyba tylko dzieje i obyczaje Afryki. Wyjątkiem jest dobra znajomość jej północnej części. Warto przy tym dodać, że polskie zainteresowanie Kamerunem ma ponad stuletnią historię i wiąże się z nazwiskiem Stefana Rogozińskiego (1861-1896). Odbyta przez niego wyprawa do Kamerunu w latach 1883-85 została szczegółowo opisana (Por. H . Szumańska-Grossowa, Podróże Stefana Szolca Rogozińskiego, Warszawa 1967). Wydaje się celowe wykorzystanie w dalszych badaniach Afryki wiedzy zdobytej przez polskich misjonarzy pracujących na tym kontynencie. Jednym z wielu przykładów jest działal­ ność w Kamerunie misji prowadzonej przez Oblatów Maryi Niepokalanej z Poznania, wspie­ rana przez prowincje oblackie z Austrii, Kanady i Niemiec. Kamerun leży w Afryce środkowej. Zamieszkuje go 8,5 min osób na obszarze 475,4 tys. km . Pierwsi misjonarze katoliccy przybyli tam w 1946 r. z Francji. Od roku 1970 dołączyło do nich czterech polskich duchownych - Oblaci Maryi Niepokalanej (OMI), których skierowano do kraju Gidarów i Dabów (na północy Kamerunu). Objęli oni misje w sektorze Guider, Lam, Bidzar, Mandama i Figuil. Z biegiem lat przybywali kolejni misjonarze z Polski, zakładając nowe misje. Obecnie trzydziestu polskich duchownych prowadzi szesnaście misji na terenie diecezji Garoua (obejmuje ona dwie jednostki administracyjne: Adamawa i Północ). Teren powierzony Polakom - 22 tys. km , zamieszkuje ok. 220 tys. ludzi. W większości byli to (i są nadal) wyznawcy religii tradycyjnych. Liczba ochrzczonych zwiększyła się z 3,8 tys. w 1970 г., do 9 tys. w 1981 r. Sukcesy w pracy duszpasterskiej spowodowały wyznaczenie kolejnych 2 2 �Dimanche kaklaw sula kiyin buhul na pay dará е (27 Dimanche ordinaire) Ubuhma na wtongo Mangalva mazawbap paka, msshandolu, adds Г aqgla nok mazagrak ba, Icawbet diy en mazawbuhnan met suko, day ki kiy waza neti may day ki an met adanzan akani. Awlam saha dawtrem sa ka mbrayin nama dapsam day ki an madattoko. Daza Yezu Kristu Wutuko Daya nama gam Mangalva ñama, mssdadawzam maliy da nduko may da Zerjgile Sonido, gaganka may aza azva paka. Amen. Qzarjgiy madaban ( l Derewel na Genésc e r e leclure) (Gn 2, 18-24) Dawtan talni, Daya Mangalva agadak may edisín da dalvofurj. Anahak na: «Lew i daf mizilin dassangan makalargan ba. Anagadsan dak siddek ndan na wbohsani.» Daya Mangalva azavidik da dalva va van assana, zaged mameyed na guliya dit bingid pak ne disin, may ekesanak dať ka wla na va mbar edepsít iya di: zaga mamaya pak warah iya nan va daf adapsani. Daf epsitik iya sit zaged mameyed na guliya, sit biqgid ne disii] may sit zaged mameyed nawrah paka. Amina daf na darán an dagil siddek va ndan na wbohsan ba. Dasak na Daya Mangalva eprikgitik sin metúngit aka data, ha gap elenke. Daya Mangalva agamak embehe sa tukzlumni, dorbaga aska armahak si u w a glani. Da nda embehe an agam saza data, Mangalva azavadok gulku, may akiysantak data. Dasak na daf anahak na: «Gagank na, yar) slensler) sazet slenslende nawa, sluw saza sluw zuwa! Kawiyat i na gulku.» Ryc. 1. Jedna ze stron lekcjonarza z czytaniami na �Ví vaski daf wegil saka zlava saza afan dat mani, may warma kiyin dat guluk nani. may ndadai) sulegit pak ka wssuwa ka za taka. Эре1 na Mamjalva. e Szangiy masula'a ( 2 lecture) Derewel sit kretieijde Hébreux (He 2, 9-11) Mamdagani Yezu sidikke ambra tilit maslayde na Mangalva, ya gagank na, mawlan maknahan da nanek may da wgakdaka, vi azam sana may amia. Amia na daza grasiya na Matjgaiva i, vi ka wkohgit ďiy paka. Kpak kpak na, masdagefa zaga рак may Dayu na zaga paka, man aka wke kirtin dida a ma agakdak nani. Taslas i kpak azaban daf grak ngoh sa, daf an dakohgit ďiy pak daza azam saha nani. Vi Yezu an mazakpanet cfiy senibe na, may diy makpaqet senibe na, maalfa taka-'sq. Vi vaski wil awdanan dawiyet na milmiqgidwa ba. Эре1 na Marjgalva. Evangile na Yezu Kristu an Marc senido even (Mc 10, 2-12) Pay taka, Farisiyende azararpk aza Yezu may attokonak ka ttapan na: «Mapalsani tive san dał' darbahgan gabbat guluk nan sa?» Yezu azlansitik na: «Mi Moise anahsukum na gda di?» Anahanak na: «Moísc applansanak san daf na rbahat guluk nani, dapsat derewel a vata ka wnah na, muwdakka.» Yezu enehsitik na: «Vi mokkrokum bal i apsukum waza aska. 27 niedzielę zwykłą w zapisie w języku gidarskim �254 KRONIKA Polaków na stanowiska wikariuszy biskupich i wikariuszy generalnych diecezji. W 1991 r. 0 Eugeniusz Jureczko został przez Stolicę Apostolską podniesiony do godności biskupiej jako ordynariusz diecezji Yokadouma. Posługę sakramentalną i głoszenie Ewangelii starają się polscy misjonarze łączyć z miejscowymi zwyczajami. Wykorzystują też często znane im polskie zwyczaje ludowe. Przykładem jest wprowadzenie do tradycji miejscowego kościoła „święta zbiorów". Oto jak opisuje je, w jednej ze wsi gjdarskich, o. Stanisław Janowicz, przełożony delegatury w Figuil (sanktuarium maryjne, miejsce pielgrzymek Gidarów, istnieje tam klasztor sióstr karmelitanek kontemplacyjnych): „Obecnie we wszystkich wioskach, gdzie istnieją wspólnoty chrześcijańskie trwają dożynki. W miejscowych tradycjach całe życie ludzkie związane jest ściśle przede wszystkim z uprawą prosa. Jego zasiew, wzrost i dojrzewanie wyznacza najważniejsze w życiu wioski święta. Święto zbiorów - obchodzone bardzo uroczyście - staraliśmy się powiązać z tradycją chrześcijańską, czerpiąc wzór z naszych dożynek. I wydaje się, że - dzięki Bogu - to nam się udało. W święcie zbiorów najważniejszą sprawą jest dziękczynienie. Jest ono także zarazem wielkim świętem pojednania 1 dzielenia się. Zabija się wówczas koguta (ofiara) i młodzi biegną z nim szybko daleko w busz, by wynieść z wioski wszelkie zło, kłótnie, nienawiść... Wracając niosą pokój. Każdy powinien był w tym czasie pojednać się z drugim, usunąć wszelkie waśnie. Teraz następuje czas radości i dzielenia się. Ludzie przechodzą od zagrody do zagrody tańcząc, częstując się jedzeniem i miejscowym piwem z prosa. U chrześcijan ofiarą jest Eucharystia, pokój niesie Sakrament Pojednania a składane przed ołtarzem dary z plonów ziemi służą najbiedniejszym z wioski. Kapłan błogosławi owoce ziemi i pracy rąk ludzkich, odwiedza też i błogosławi zagrody. Podejmowany jest przy tym serdecznie przez ludzi, którzy nie zapominają mu ofiarować koguta" (cytat za materiałami z konferencji poznańskiej, zorganizowanej 4 lutego 1997 r. przez Centrum Afrykań­ skie, przygotowanymi przez ojców Krzysztofa Zieleńdę i Jarosława Różańskiego OMI). Problemy, na jakie napotykają misjonarze w Kamerunie można podzielić na dwie grupy. Do pierwszej należą sprawy otoczenia zewnętrznego: kryzys ekonomiczny i polityczny, ruchy integrystyczne w ramach wspólnot islamskich, napływ sekt religijnych. Do drugiej grupy trzeba zaliczyć problemy komunikacyjne związane z małą liczbą misjonarzy i barierą języko­ wą. Nie mając wpływu na uwarunkowania zewnętrzne, polscy misjonarze starają się budzić powołania kapłańskie wśród miejscowych katolików (wyświęcono już pierwszych miejscowych kapłanów). Wspaniałym przykładem walki z problemami w komunikowaniu się z miejscową ludnością jest dokonanie zapisu czytań mszalnych w języku gidarskim. Badania naukowe nad językiem gidarskim prowadzili w przeszłości K . Strumpell (w roku 1910), H . de Pedrals (1946), Daniel Barreteau (1981) i Russell G . Schuh (1984). Ostatnim badaczem był w 1993 r. Amery­ kanin polskiego pochodzenia Zygmunt Frajzyngier z Uniwersytetu Colorado. Wykorzystując wyniki tych badań, misjonarze pracujący na terenach zamieszkałych przez Gidarów (obecnie 8 Polaków i 1 Gidar) dokonali zapisu modlitw w tym języku używając ortografii francuskiej i systematyzując występujące w nim reguły gramatyczne. Prace te zapoczątkował w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych Francuz - o. Elie Beva, który opracował katechizm, modlite­ wnik i zbiór pieśni w języku gidarskim. Jego dzieło kontynuowali polscy misjonarze: Piotr Czyrny, Józef Leszczyński, Władysław Kozioł. Dzięki nim oo. Władysław Kozioł i Jean Maingle opracowali pierwszą gramatykę języka gidarskiego, która została opublikowana w Figuil w 1992 r. Utworzono wtedy w Guider Centrum Tłumaczeń Gidarskich kierowane przez Władysława Kozioła. W jego pracach uwzględniono różnice dialektów z różnych części kraju. Centrum współpracuje z Międzynarodowym Towarzystwem Lingwistycznym w Yaounde. Dzięki pracy całego zespołu można było rozpocząć tłumaczenie czytań mszalnych i Mszału. Prace te zaczęły się ukazywać drukiem w Poznaniu od 1994 r. Były to pierwsze teksty drukowane w języku gidarskim. Prowadzone są prace nad tłumaczeniem kolejnych wydawnictw: modlitewnika, katechizmu, Pisma Św. W związku z tym, że język gidarski nie zawiera terminów teologicznych, tłumacze korzystają z zapożyczeń (głównie francuskich). Dotyczy to także imion świętych. Imiona własne natomiast zostały zapisane w języku francu­ skim (język urzędowy w Kamerunie). Lekcjonarze zostały przyjęte i zaaprobowane przez �255 KRONIKA 217 działających w Kamerunie katolickich wspólnot gidarskich. Biorąc pod uwagę różnice związane z różnicami plemiennymi oraz różnice między dialektami tego języka, należy to uznać za sukces. Opracowanie zapisu języka gidarskiego ułatwia misjonarzom nie tylko pracę ewangelizacyjną, ale jest elementem walki z analfabetyzmem wśród Gidarów. Na płatne szkoły nie może sobie pozwolić większość Gidarów. Dlatego dużym powodzeniem cieszą się prowadzone przez misjona­ rzy „szkoły pod drzewem" (rodzaj szkółki niedzielnej) oraz Ośrodki Formacji i Animacji (rodzaj kursów zawodowych). W Figuil zorganizowano nawet kursy pisania i czytania w języku gidarskim. Dokonania polskich misjonarzy w Kamerunie opisywały już wielokrotnie wydawane przez OMI „Misyjne Drogi" (por. nr 5: 1996, z. 14 i nr 1: 1997, z. 15). Badacze tej części Czarnego Lądu znajdą tam z pewnością wiele ciekawych informacji. Piszę te słowa będąc pod wrażeniem spotkania zorganizowanego 4 lutego br. przez Centrum Afrykańskie w Poznaniu. Jest to pierwsza tego typu organizacja w Polsce łącząca Afrykanów na stałe mieszkających w Polsce. Sam z pewnym zdziwieniem dowiedziałem się, że w Poznaniu mieszka na stałe ponad stu Afrykanów. Celem, jaki stawia sobie Centrum Afrykańskie jest prowadzenie akcji informacyj­ nej o Afryce i jej problemach w naszym kraju. Jego powstanie należy powitać z uznaniem jako kolejny krok ku lepszemu poznaniu problemów Afryki w Polsce. Dla zainteresowanych nawią­ zaniem kontaktu z tą placówką podaję adres w Poznaniu: OMI, ul. Ostatnia 14. Andrzej Furier POŻYWIENIE I PODRÓŻNY. WPŁYW M I G R A C J I , I M I G R A C J I O R A Z T U R Y Z M U N A T R A D Y C Y J N E POŻYWIENIE E T N I C Z N E . X I M I Ę D Z Y N A R O D O W A K O N F E R E N C J A POŚWIĘCONA E T N O L O G I C Z N Y M B A D A N I O M N A D POŻYWIENIEM, C Y P R , 2-8 C Z E R W C A 1996 Konferencja, która odbyła się na Cyprze, stanowiła kontynuację cyklicznych spotkań etnologów i historyków z Europy i USA, organizowanych od 1970 roku. Inicjatorami konferencji byli profesorowie: Nils-Arvid Bringéus ze Szwecji (Lund) i Gunter Wiegehnann z R F N (Munster), autorzy znaczących prac, poświęconych problematyce pożywieniowej. Konferencje, organizowane początkowo co trzy lata, a ostatnio co dwa, zawsze poświęcone były jednej, ściśle określonej, tematyce, składającej się następnie na zbiorową publikację. Miejscem dotychczasowych obrad były: Szwecja (1970), Finlandia (1973), Wielka Brytania - Walia (1977), Austria (1980), Węgry (1983), Polska (1985), Norwegia (1987), U S A (1989), Irlandia (1992), R F N (1994), Cypr (1996). Etnolodzy zajmujący się problematyką pożywienia do 1994 r. tworzyli nieformalną grupę badawczą, której przewodniczył do 1985 r. prof, dr NA.. Bringéus z Lund, następnie mieszkający w tym samym mieście dr A. Salomonsson. W 1994 r. przewodnictwo objęła dr P. Lysaght z Irlandii (Dublin). Na Kongresie Międzynarodowego Towarzystwa Etnologii i Folkloru (SIEF - The International Society for Ethnology and Folklore), który odbył się w 1994 r. w Austrii (Wiedeń), grupa ta znalazła się w strukturze wyżej wymienionego Towarzystwa jako Międzynaro­ dowa Komisja do etnologicznych badań nad pożywieniem ( I C E F R - The International Comission for Ethnological Food Research), której przewodniczy dr P. Lysaght. Konferencja zorganizowana w stolicy Republiki Cypru - Nikozji w dniach od 2-8 czerwca 1996 г., zgromadziła 57 uczestników z 20 krajów: Austria (5 osób), Cypr (3), Czechy (1), Dania (1), Grecja (1), Holandia (1), Irlandia (2), Izrael (1), Łotwa (1), Norwegia (6), Polska (3), R F N (4), Rosja (1), Słowacja (2), Słowenia (1), Szkocja (4), Szwecja (5), Węgry (2), Włochy (1), USA (9). Otwarcia obrad dokonał przedstawiciel Ministerstwa Edukacji i Kultury, dr Erotokritou Erotokritos, podkreślając wagę problematyki konferencji dla mieszkańców Wyspy, uważanej za pomost łączący Europę z Azją, jak też będącej celem turystycznym i miejscem zatrudnienia dla wielu zagranicznych osób. Stąd też nieuniknione jest przenikanie różnorodnych wpływów �256 KRONIKA kulturowych. Następnie uczeni z Cypru i Grecji wygłosili referaty na temat pożywienia miesz­ kańców starożytnego Cypru (D. Michaelidos - Nikozja), oraz odżywczych wartości śródziem­ nomorskiej diety (A. Kafatos - Iraklion na Krecie), po czym uczestnicy zostali przewiezieni autokarem do położonej w górach Troodos miejscowości Agros, gdzie miała miejsce pierwsza część obrad. Po trzech dniach kontynuowano je we wsi Drousia, usytuowanej w południowo-zachodniej części Wyspy. Te typowo cypryjskie wsie wybrano na miejsce konferencji, aby jej uczestnicy mogli zapoznać się z serdeczną gościnnością Cypryjczyków oraz obserwować i oce­ nić, co dla nich znaczy tradycyjne pożywienie. Problematyka referatów dotyczyła trzech grap tematycznych: 1) imigracje a tradycyjne pożywienie etniczne; 2) podróż a migracja tradycyjnego pożywienia etnicznego; 3) turyzm a tradycyjne pożywienie etniczne. Prezentowany w referatach materiał pochodził albo z włas­ nych badań terenowych, prowadzonych przez ich autorów w środowisku miejskim (rzadziej wiejskim), albo był wynikiem poszukiwań archiwalnych. Stąd więc referaty dotyczyły zarówno współczesności, jak i przeszłości. Niektóre nadto poruszały zagadnienia teoretyczne. Referat B. Tschofena z Austrii (Wiedeń) budził zainteresowanie już samym tytułem, który brzmiał: „Historia kultury podana na talerzu". Dotyczył on „milenijnego chleba", który pojawił się w Austrii w 1996 r. w tysiącletnią rocznicę powstania kraju. Ten „urodzinowy chleb" spełniał nie tylko funkcję alimentacyjną, ale przede wszystkim poznawczą, informując o historii Austrii. W opinii referującego ten kulinarny przysmak może doskonale służyć przypomnieniu minionego czasu, dlatego też Austriacy obchodzili swoje święto z „milenijnym chlebem" i przygotowanym dla turystów kulinarnym programem. K . Kóstlin z Uniwersytetu Wiedeńskiego i przewodniczący S I E F podjął w swym referacie próbę ukazania roli, jaką we współczesnym życiu pełni etniczne pożywienie, jaką posiada ono wartość symboliczną w aspekcie szeroko pojętego turyzmu. Dla podróżującego po obcych krajach ze wszystkich dóbr kultury najbardziej dostępne jest pożywienie, a symboliczna funkcja wspólnego stołu wyraża się w akceptacji zasiadających przy nim oraz dzielących się jedzeniem osób. Pożywienie etniczne jest najbardziej autentyczne i najgłębiej tkwi swoimi korzeniami w kulturze. Stąd powiedzenie , Jesteśmy tym, co jemy" oddaje sedno rozumienia kultury. Interesujące zagadnienie odżywania tradycji kulinarnych jako atrakcji turystycznej przed­ stawili J . i J. Anderson z Logan w Utah (USA), w którym to stanie przed 150 laty osiedlili się Mormoni. Rocznica ta wpłynęła w Stanach Zjednoczonych na wzrost zainteresowań ich pożywieniem, przygotowywanym w specjalnych, żeliwnych naczyniach, stawianych na otwar­ tym ogniu, jak też przyczyniła się do organizowania festiwali kulinarnych. Wydawane są też liczne książki kucharskie zawierające przepisy dotyczące tradycyjnego sposobu przygotowy­ wania potraw. W drugim referacie autorzy omówili formę i funkcję żeliwnych naczyń do gotowania na otwartym ogniu, podkreślając zainteresowanie, jakie ostatnio budzą one wśród turystów, którzy zrzeszają się nawet w towarzystwa miłośników tego rodzaju wypoczynku, połączonego z konkursami gotowania w przenośnych naczyniach żeliwnych. Większość prezentowanych na konferencji referatów poświęcona była zmianom tradycyjnego pożywienia etnicznego pod wpływem imigracji, turystyki i działań politycznych. Na te ostatnie zwróciła uwagę T . Woronina z Rosji (Moskwa), mówiąc o skutkach tzw. pierestrojki na powstawanie rosyjskiego „biznesu turystycznego", otwieranie luksusowych restauracji. T. Ziemann z R F N (Freising) poświęciła uwagę konsekwencjom zjednoczenia Niemiec w 1990 r. dla sposobu odżywiania się mieszkańców nowych „landów", przed którymi stanęły nieograniczone możliwości nabywania nie dostępnych dawniej środków żywności. Mieszkańcy wschodniej części R F N - jak zauważyła referentka - nadal preferują tradycje kulinarne i przedkładają spożywanie posiłków w domu nad ich konsumpcję poza nim. Wpływ zmian politycznych w X X w. na rozwój pożywienia ludności czeskiej omówiła M . Ludvíkova z Czech (Brno), prezentując materiał dotyczący czterech przedziałów czasowych: 1) okres monarchii austro-węgierskiej do 1918 г.; 2) republika czecho­ słowacka do 1938 г.; 3) okupacja nazistowska 1939-1945; 4) okres po П wojnie światowej. Zagadnienie migracji i jej wpływu na pożywienie zarówno imigrantów, jak i mieszkańców krajów, w których się osiedlili, było przedmiotem licznych referatów. Zwracano w nich uwagę �KRONIKA 257 na znaczenie otwieranych w Europie i Stanach Zjednoczonych egzotycznych restauracji (np. chińskich, greckich, wietnamskich, tureckich - referaty między innymi: K . Noklebye Bertheau z Norwegii, R. Talbot ze Szkocji, G . M . Schuchat i H . Tangires z USA). Zmiany zwyczajów żywieniowych imigrantów tureckich w Szwecji oraz asyryjskich imigrantów również w Szwecji kolejno przedstawili: T . Koctürk ze Szwecji (Uppsala) i M . Abdalla z Polski (Poznań). Trady­ cje żywieniowe imigrantów polskich w Niemczech były przedmiotem referatu L . Bartkowiak -Rachny z R F N (Senden), a Słowaków mieszkających na Węgrzech - R. Stoličnej ze Słowacji (Bratysława). S. Dillnbergerová, również z Bratysławy, mówiła o wpływach imigrantów na tradycyjne pożywienie na Słowacji, a M . Godina-Golija ze Słowenii (Maribor) poświęciła swój referat imigrantom zamieszkującym Styrię. Problematyka turyzmu i jego wpływu na tradycyjne pożywienie etniczne omówiona została bądź z perspektywy historycznej, bądź współczesnej. Przeszłości dotyczył referat A. Fentona ze Szkocji (Edynburg), traktujący o domach, zajazdach i restauracjach, w których zatrzymywali się wędrujący przez Szkocję w ostatnich dwóch wiekach podróżnicy. J. Knezy z Węgier (Budapeszt) scharakteryzowała formy oraz rodzaje pożywienia podawanego w wiejskich gos­ podach wędrującym w latach 1696-1848 przez Transdanubię podróżnikom. Wiejskim karcz­ mom w X I X w., jako lokalnym ośrodkom innowacji żywnościowej na Węgrzech, poświęciła uwagę Węgierka E . Kisban z Budapesztu. Z. Szromba-Rys z Polski (Kraków), na podstawie własnych badań terenowych zreferowała tradycyjne pożywienie górali podhalańskich, będące atrakcją turystyczną oraz znakiem identyfikacji kulturowej mieszkańców tego regionu. Różnice smaku - turyzm a pożywienie mieszkańców Szwecji były przedmiotem referatu R. Valeri z Lund. Stwierdziła ona, iż pożywienie jest dla podróżnego łatwym do uchwycenia elementem różnicującym kultury, a także turystyczną atrakcją, z którą podróżny musi się zetknąć. Z tych względów referentkę interesowały różnice pomiędzy pożywieniem reklamowa­ nym dla turystów a tym, szczególnie cenionym przez ludność miejscową. Prowadzone przez autorkę w 1995 r. badania terenowe miały dać m.in. odpowiedź na następujące pytania: czym dla turysty jest jedzenie spotykane w kraju, po którym podróżuje oraz, które z elementów (np. wyśmienitość, zaciekawienie, unikalność) brane są pod uwagę przez proponujących pożywienie turystom w reklamie, a które przez odwiedzających kraj. Wpływ turyzmu na tradycyjne pożywienie mieszkańców Cypru omówił N . Andilios z Nikozji. Kulinarne propozycje dla turystów odwiedzających współcześnie stolicę Austrii zreferowa­ ła E . Horandner (Wiedeń), a o bogactwie i kolorowej ofercie austriackiej kuchni wspomniała w swym referacie G . Liesenfeld z Austrii (Wiedeń). M . Piskorska z Dublina zajęła się wpływem irlandzkiej pielgrzymki do Rzymu w Roku Świętym 1950 na rozpowszechnienie się w Irlandii włoskiego makaronu oraz na otwieranie włoskich restauracji, jak też podejmowanie w domach gości włoskimi potrawami i włoskim winem Chianti. Arabskim wpływom na średniowieczną kuchnię europejską poświęciła uwagę J.M. van Winter z Holandii (Utrecht), wyróżniając w nich takie kategorie, jak nowe ingrediencje (cukier, owoce cytrusowe) przyjęte ze świata arabskiego, nowe sposoby wykorzystania znanych już środków żywności lub ich lepsze zastosowanie oraz przepisów na potrawy kuchni arabskiej o egzotycznym i ostrym smaku. Kilka referatów poświęconych było jednemu wąskiemu tematowi, np. napojom z kwaś­ nego mleka, przygotowywanym na Łotwie (L. Dumpe z Rygi), pomarańczowej marmoladzie jako szkockiemu przysmakowi (U. Robertson z Edynburga), przemytowi cukru i sacharyny między północnym, wschodnim i południowym Tyrolem (H.O. Meinhard z Włoch - Meron). Prowadzony od ponad 30 lat w telewizji norweskiej przez panią E . Hovig kulinarny program pt. „Telewizyjna kuchnia" był przedmiotem analizy I . L . Мое Edvardsen z Oslo, która starała się m.in. dociec czy autorka programu obiektywnie prezentuje kuchnię norweską, jak i innych krajów, oraz czy jej pozytywne nastawienie nie odnosi się tylko do kuchni własnego kraju. Konferencja, której organizacji podjął się N . Andilios z Nikozji, przebiegała bardzo spraw­ nie i obfitowała w różnego rodzaju atrakcje turystyczne i kulinarne. W restauracjach hotelo­ wych codziennie uczestnicy obrad mieli okazję poznać cypryjskie potrawy, które ponadto �258 KRONIKA demonstrowane były na specjalnych pokazach kulinarnych, połączonych z ich degustacją i występami zespołów folklorystycznych. Nadmienić należy, iż w czasie obrad niektórzy refe­ renci prezentowali przywiezione przez nich kulinarne specjały (krakersy ze Szkocji, oszczypek z Podhala) stanowiące ilustrację omawianych referatów (H. Heather z Edynburga - „Turyzm a szkocie krakersy"). Każdy z uczestników otrzymał również przepis na narodową potrawę cypryjską, tj. pszeniczny pilaw - ressi. Podawana jest ona od setek lat na szczególne okazje, a przede wszystkim na wesela. Wśród mieszkańców Wyspy znane jest powiedzenie: „wesele bez ressi jest jak zima bez deszczu". Organizatorzy konferencji przygotowali interesujący program zwiedzania nie tylko zabyt­ ków i prywatnego archeologiczno-etnologicznego muzeum w Paphos, ale również rodzin­ nych wytwórni żywności (wędlin słodyczy, alkoholu, wody różanej, świec zapachowych itp.) w Agros, wsi usytuowanej w regionie słynącym z uprawy róż. Uczestnicy obrad mieli okazję zapoznać się z ośrodkiem wytwórczości ludowej w miejscowości Omodhoz, znanej z produkcji wyrobów ze skór, drewna, koronkarstwa. W Drousii natomiast przygotowano pokazy - wraz z degustacją - wytwarzania podpuszczkowego sera zwanego halloumi, specyficznego dla Cypru i dostępnego w oficjalnym handlu, oraz pieczenia chleba w wolno stojącym, glinianym piecu. Zgodnie z przyjętym zwyczajem, po zamknięciu obrad dyskutowano nad miejscem i tema­ tem następnej konferencji. Odbędzie się ona w 1998 r. w północnej Szwecji. Problematyka jej dotyczyć będzie związku pożywienia z naturą. Urszula Lehr, Zofia Szromba-Rysowa SPOTKANIE COSTUME COMMITTEE ICOM (INTERNATIONAL COUNCIL OF MUSEUMS) W ramach corocznych międzynarodowych spotkań Costume Committee jako jednej z sek­ cji I C O M kolejne z nich odbywało się w Pradze w dniach 2 9 I X - 4 X 1996. Jest już zwyczajem, że spotkania te poprzedza i kończy program dodatkowy. Tak więc w rzeczywistości tegoroczny meeting trwał od 2 7 I X i w tej wstępnej części odbywał się w Dreźnie pod patronatem Rüstkammer - Staatliche Kunstsammlungen i przy aktywnym udziale niestrudzonej kurator Jutty Baurnel. W części końcowej natomiast, tj. do 7 X 1996 przewidziany był pobyt w kilku miejscowościach na Morawach. Te dodatkowe wyjazdy prowadziły przez wystawy i magazyny muzealne, jak zresztą i w samej Pradze, w których na plan pierwszy wysuwały się zbiory historyczne odzieży i strojów, ich poszczególnych części składowych i dodatków, w niniejszym natomiast stopniu - stroje i odzież ludowa. W części zasadniczej głównym mottem konferencji było: stroje na wystawach, w przekazie i jako źródło informacji. Zróżnicowana zatem tematyka, obejmująca jeszcze zagadnienia kon­ serwacji łącznie ze sposobami magazynowania prezentowanymi od strony praktycznej stwarza­ ła szeroki wachlarz możliwości ukazania w licznych referatach wielu zagadnień. Oprócz więc sposobów ekspozycji i rekonstrukcji brakujących części strojów z X V - X I X w., strojów z gro­ bów królewskich Niemiec, Francji, Węgier, Czech, rekonstrukcji X-wiecznych strojów fińskich, XVni-wiecznych duńskich łącznie z rekonstrukcją włosów, uczesania, dłoni i umieszczenia na nich biżuterii była także mowa o starej fotograficznej dokumentacji strojów i jej znaczeniu jako źródle, o modzie, o strojach weselnych i ich prezentacji, o obuwiu, jego fasonach i firmach produkcyjnych, o symbolice współczesnej figuratywnej biżuterii, o nakryciach głowy kobiet w norweskim regionie Hordaland oraz o zmianach we współczesnych strojach Żydówek, muzułmanek i katoliczek na terenie Galilei. Jeden z referatów poświęcony był haftom zdobią­ cym stroje rosyjskich bojarów, a pisząca te słowa omówiła stan i wyniki badań nad strojami ludowymi w Polsce. Wśród pozostałych z ogólnej liczby 26 referatów odrębnością tematyki wyróżniał się dotyczący wprowadzenia zasobów strojów do Internetu. Poza specjalistycznymi �259 KRONIKA muzeami w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, z europejskich uczestniczą w nim Nordiska Museet w Sztokcholmie i Victoria and Albert Museum w Londynie. Sesje odbywały się głównie w narodowym muzeum techniki (Narodni Technické Muzeum) w Pradze, lecz właściwym aranżerem całości i gospodarzem programu było muzeum przemysłu i rzemiosła artystycznego w Pradze (Uměleckoprůmyslové Muzeum) i duszą oddana całej sprawie kurator dr E v a Uchalova. Warto podkreślić, że tematyka odzieży i strojów w ich historycznym, społecznym, ekonomicznym, konsumpcyjnym, nadto estetycznym oraz semiotycznym aspekcie pozwala na odkrywanie coraz to nowej problematyki pasjonującej wielu naukowców i muzeologów. Dowodem tego są nie tylko poruszane kwestie w przedstawianych referatach, ale także liczba bliska stu uczestników spotkania, spośród około 300 członków Costume Committee pochodzących z ponad 40 krajów świata. Do tego doliczyć można jeszcze członków pokrewnych komisji I C O M , zwłaszcza konserwatorskiej i tekstyliów. Polskę re­ prezentują dwie osoby, tj. historyk sztuki i etnograf, natomiast przedstawicieli z innych krajów jest po parę lub kilkanaście nawet osób. Barbara Bazielich W Y S T A W A POŚWIĘCONA P R O F . T A D E U S Z O W I S. G R A B O W S K I E M U I P R O F . JANOWI G R Z E G O R Z E W S K I E M U , SOFIA, 24 C Z E R W C A 1996 Mimo wielowiekowych tradycji stosunków polsko-bułgarskich, nasza wiedza o współpracy i wzajemnych oddziaływaniach w różnych dziedzinach jest albo znikoma, albo fragmentarycz­ na. Dlatego dobrze się stało, że w Polskim Instytucie w Sofii (24 czerwca 1996 r.) otwarto wystawę ukazującą postaci Jana Grzegorzewskiego (ok. 1850-1922) oraz Tadeusza Stanisława Grabowskiego (1881-1975) czyli tych, którzy zrobili najwięcej w zakresie stosunków polsko-bułgarskich w końcu X I X i początku X X w. Jan Grzegorzewski, zwany również „panem Bułgarem" (pseud. Janko, Algra) był przede wszystkim orientalista - jak zwykł się później podpisywać w korespondencji - „seniorem orientalistów polskich" i turkologiem. Niespokojny duch nosił go po Azji i Afryce, przemierzał Himalaje i Ararat, dotarł do Transwalu i pustyni Kalaharskiej oraz do Grenlandii. W celu realizowania swoich rozlicznych zainteresowań, ale również prowadzenia badań naukowych (lingwistycznych, folklorystycznych i - generalnie dotyczących kultury Wschodu) a także kwerend archiwalnych na ziemiach tureckich i bułgarskich, założył Stację Naukową Polską na Wschodzie „Hyacintheum" z dwoma ekspozyturami w Sofii i Konstantynopolu. Właśnie w nich powstało wiele opracowań naukowych badacza. Utrzymywał on ożywione stosunki z wieloma znawcami zagadnień Wschodu, m.in. w Bułgarii z prof. I . Sziszmariowem (badania nad Gagauzami czy sprawa grobu Wł. Warneńczyka) oraz z przedstawicielami buł­ garskiego świata kultury i polityki - D . Gabe, Stambołow, Cankow, Z . Stojanow czy P. Karawełow. Przed I wojną światową wielokrotnie kur­ sował między Sofią i krajem. W licznych korespon­ dencjach - jak pisał dr W. Jabłonowski w swo­ ich Pamiętnikach, „dziennikarstwo przedstawia p. Grzegorzewski, sam długi, z rozczochraną czup­ ryną, w długim [...] fraku" - i odczytach stale popularyzował ideę zbliżenia polsko-bułgarskiego. �260 KRONIKA W końcu lat dziewięćdziesiątych X I X w. przygotowywał podręczniki do nauki niektórych języków bałkańskich i bliskowschodnich, m.in. tureckiego, uzbeckiego, perskiego, a w dalszej kolejności bułgarskiego, rumuńskiego... Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości powróciły projekty ekspansji handlu polskiego na Wschód. Był bardzo popularny nie tylko w środowisku bułgarskim, ale i wśród mieszkających na tych terenach Polaków. Fascynował rozmówców, zapalał do swoich pomysłów. Prof. Tadeusz Stanisław Grabowski spędził w Bułgarii ponad 7 lat i - jak wszędzie podkreślał - b y ł to najpiękniejszy okres w jego życiu, chociaż w życiu obu narodów, polskiego i bułgarskiego, trudny i burzliwy. Pisano o nim w tym czasie, że charakteryzuje go „ruchliwość" i gorączkowość temperamentu człowieka młodego, który wszędzie chce być i wszystko wiedzieć, wszystko robić." Rzeczywiście był wszędzie... Najpierw (1910—1915) pracował jako lektor na Uniwersytecie Sofijskim, by następnie - z ramienia Naczelnego Komitetu Narodowego - reprezentować Polskę na terenie Turcji i Bułgarii. Od czerwca 1917 r. przebywał jako nieoficjalny reprezentant kraju, by wiatach 1918-1925 robić to oficjalnie jako charge d'affaires a następnie poseł RP. Cały ten czas poświęcał dziełu popularyzacji sprawy polskiej w Bułgarii i zbliżeniu obu narodów. Doprowadził do powstania „Polskiego Biuletynu" (2 poł. 1917 r.) i „Polskiego Przeglądu" (1918), przekształco­ nego w dwujęzyczny „Przegląd Polsko-Bułgarski" (1919-1925). Pismo to stało się organem bardzo prężnie działającego w Sofii (i poza nią) Towarzystwa Polsko-Bułgarskiego. Potrafił w nim i wokół siebie skupić grono wybitnych przedstawicieli nauki, sztuki i kultury bułgarskiej, entuzjastów zbliżenia polsko-bułgarskiego. Wielu z nich wcześniej już związał z ekspozyturą polskiego Biura Prasowego w Sofii (1915 г.). W skład Biura wchodzili m.in.: dr Bojan Penew, Stefan Kostów, Wanda Zembrzuska. Do stałych współpracowników należał adwokat Michaił Georgijew, dziennikarz Georgi Nikołow, kapitan artylerii Marinko Bratanow i poetka Dora Gabe-Penewa. Ogromne znaczenie popularyzatorskie miała seria Biblioteka Polska. Przybliżyła ona czytelnikowi bułgarskiemu najlepsze dzieła literatury polskiej, przypomniała historyczne związki obu narodów. W roku 1915 ukazała się broszura z polskim białym orłem na okładce, będąca wezwaniem do Bułgarów, pt. Polski apel do niezależnej Bułgarii. Poprzedziła ona „ankietę w sprawie Polski", skierowaną do najwybitniejszych przedstawicieli narodu bułgarskiego. Potem wychodziły kolejne rozprawy i artykuły. Stale też czynione były próby inspirowania bułgarskich dziennikarzy i polityków, aby pisali i poruszali problematykę polską, zgłaszali poparcie w walce narodu polskiego z Rosją. Mimo wyjazdu z Bułgarii, Grabowski przez lata utrzymywał kontakty z bułgarskimi przyjaciółmi. Drogi bohaterów Wystawy często przecinały się. Obaj uważali, jak się zdaje, że właśnie Polska powinna być geograficznym i kulturowym pośrednikiem pomiędzy Wschodem i Zachodem, a jednak się krytykowali... Grzegorzewski miał ogromną ochotę i - jego zdaniem - najlepsze predyspozycje, żeby reprezentować interesy Polski na Bałkanach z ramienia Naczelnego Komitetu Narodowego. Chciał sprawować tę misję poufnie, gdy tymczasem do Sofii wydelegowano, jako organizatora i kierownika Polskiego Biura Prasowego, T.St. Grabowskiego, a do Konstantynopola - Maciejowskiego. Oczywiście, jak zauważa Grzegorzewski, „obydwaj agenci są ludźmi wykształ­ conymi, zdolnymi, i gorliwymi patriotami", a „Pan Grabowski posiada znajomość jęz. niemieckie­ go i serbochorwackiego i przebywając już od wielu miesięcy w Bułgarii poduczył się też języka bułgarskiego [...] dla braku tylko znajomości francuszczyzny może doznawać pewnych trudności w znoszeniu się ze sferami dyplomatycznymi zwłaszcza przedstawicieli państw neutralnych." Obracali się w tych samych kręgach, znali tych samych ludzi, tak z inteligencji bułgarskiej, jak i z kolonii polskiej, ale - i znowu ubolewał Grzegorzewski - „Grabowski nie zauważył całej dotychczasowej działalności Polaków na Bałkanach, że jest tak jakby on przyjechał i dopiero się wszystko zaczęło..." No, bo jak można nie pamiętać o zasługach Grzegorzewskiego...! Grzegorzewski i Grabowski mieli te same zainteresowania naukowe, dotyczące związków polsko-bułgarskich (praca Grzegorzewskiego, Grób Warneńczyka, Kraków 1910 i Grabowskiego, Sprawa grobu i szczątków Wl. Warneńczyka, Warszawa 1911). Na Wystawie ukazano też szereg prac wskazujących na podobieństwo zainteresowań obydwu Bohaterów. Z pewnością też obaj byli ludźmi ogarniętymi pasją, ideą zbliżenia słowiańskich narodów. �KRONIKA 261 Scenariusz Wystawy oraz słowo wprowadzające przygotowała prof, dr hab. Urszula Kaczmarek ( U A M Poznań). Na planszach i w gablotach wystawiono materiały dokumentacyj­ ne, korespondencję, zdjęcia, oryginalne druki, które pozwalają zorientować się w bogactwie i różnorodności działań obu postaci. Wielostronne kontakty, w tym także z najwybitniejszymi przedstawicielami inteligencji bułgarskiej (prof. prof. В. Penew, Mładenow, Dora Oabe i in.) i reprezentacją polskiej kolonii w Bułgarii obrazują listy. Działalność naukową Grabowskiego i Grzegorzewskiego ukazują prezentowane na Wystawie książki. Warto podkreślić, że większość dokumentów czy ich kserokopii prezentowano publicznie po raz pierwszy. Należy się przy tym serdeczne podziękowanie dyrekcjom archiwów polskich i bułgarskich za ich udostępnienie. Wystawie towarzyszył plakat i zaproszenie, w których został wykorzystany ex libris prof. Grabowskiego, nawiązujący do jego słowiańskich zainteresowań. Ekspozycja spotkała się z dużym zainteresowaniem tak środowiska bułgarskiego, jak i tutejszej grupy polonijnej. Urszula Kaczmarek Z A L E C E N I E W SPRAWIE OCHRONY K U L T U R Y T R A D Y C Y J N E J I LUDOWEJ* Konferencja generalna Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw edukacji, nauki i kultury (UNESCO), odbywająca się w Paryżu od 17 października do 16 listopada 1989, na swej dwudziestej piątej sesji; uważając, że kultura tradycyjna i ludowa tworzy część ogólnoświatowego dziedzictwa ludzkości i że jest ono potężnym środkiem zbliżania różnych narodów i grup społecznych oraz potwierdzenia ich kulturowej tożsamości, biorąc pod uwagę jego społeczne, ekonomiczne, kulturowe i polityczne znaczenie, jego rolę w historii narodu i jego miejsce we współczesnej kulturze, podkreślając specyficzną naturę i znaczenie kultury tradycyjnej i ludowej jako integralnej części dziedzictwa kulturowego i żywej kultury, znając niezwykłą nietrwałość niektórych form kultury tradycyjnej i ludowej, szczególnie tych, które związane są z tradycją ustną i ryzykiem, iż ulec mogą zanikowi, podkreślając potrzebę uznania we wszystkich krajach roli kultury tradycyjnej i ludowej oraz zagrożenie, z jakim spotyka się ona ze strony różnorodnych czynników, sądząc, że rządy powinny odgrywać decydującą rolę w ochranianiu kultury tradycyjnej i ludowej i że winny one działać jak najszybciej, uznawszy na dwudziestej czwartej sesji, że „ochrona folkloru" powinna być przedmiotem zalecenia dla Krajów Członkowskich, w rozumieniu Art. I V , § 4 podstawowego aktu, przyjmuje niniejsze Zalecenie w dniu 15 listopada 1989 roku. Konferencja Generalna zaleca, aby Kraje Członkowskie wdrożyły poniższe postanowienia, dotyczące ochrony kultury tradycyjnej i ludowej, poprzez podjęcie środków prawnych lub innych, które byłyby niezbędne, zgodnie z porządkiem prawnym każdego kraju, aby zasady i środki określone w tym Zaleceniu mogły znaleźć zastosowanie na jego obszarze. Konferencja Generalna zaleca Krajom Członkowskim, aby przekazały niniejsze Zalecenia do wiadomości władz, służb i ciał odpowiedzialnych za sprawy związane z ochroną kultury tradycyjnej i ludowej, jak również, by dały je pod rozwagę różnym organizacjom i instytucjom zajmującym się kulturą tradycyjną i ludową oraz zachęciły je do nawiązania kontaktów z odpowiednimi organizacjami międzynarodowymi zajmującymi się jej ochroną. * W 1989 r na 25 Sesji U N E S C O w Paryżu zostało uchwalone „Zalecenie w sprawie ochrony kultury tradycyjnej i folkloru". „Zalecenie" to zostało podpisane również przez Polskę. Choć od tamtej pory minęło kilka lat, ze względu na jego znaczenie dla polityki kulturalnej, również w naszym kraju, a także z uwagi na fakt, że treść jego jest na ogół nieznana, Redakcja „Etnografii Polskiej" uznała, iż powinno się z nią zapoznać szersze środowisko naukowe. �262 KRONIKA United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization Organización de las Naciones Unidas para la Educación, la Ciencia y la Cultura Organisation des Nations Unies pour ('education, la science et la culture Организация Объединенных Наций повопросам образования, науки и культуры üUiílj j J J I j i^jÜJ Solili ^.Vl í J i i . Recommendation on the Safeguarding of Traditional Culture and Folklore Adopted by the General Conference at its twenty-fifth session Paris, 15 November 1989 Recomendación sobre la salvaguardia de la cultura tradicional y popular aprobada por la Conferencia General en su 25a. reunión París, 15 de noviembre de 1989 Recommandation sur la sauvegarde de la culture traditionnelle et populaire adoptée par la Conference genérale á sa vingt-cinquieme session Paris, 15 novembre 1989 Рекомендация о сохранении фольклора, принятая Генеральной конференцией на ее двадцать пятой сессии Париж, 15ноября 1989 г. ^jjljjl ( J J J J U Í J JJÍAAJJ \G i_jiijjLi ( 19 8 9 ^ 1 1 ^ 1 5 0 �KRONIKA 263 Konferencja Generalna zaleca, aby Kraje Członkowskie, w czasie i w sposób, który określa, składały Organizacji sprawozdania z działań, które zostały podjęte w celu wdrożenia tego Zalecenia. A. Definicja kultury tradycyjnej i ludowej tak jak ją pojmuje niniejsze Zalecenie: Kultura tradycyjna i ludowa jest sumą twórczości wynikającej ze wspólnoty kulturowej, opartej na tradycji i wyrażanej przez grupę lub jednostki, odpowiadającej oczekiwaniom tej wspólnoty, gdy idzie o jej tożsamość kulturową i społeczną, przy czym jej normy i wartości przekazywane są ustnie, drogą naśladownictwa lub w inny sposób. Jej formy obejmują między innymi język, literaturę, muzykę, taniec, zabawy, mitologię, obrzędy, zwyczaje, rękodzieło, architekturę i inne sztuki. B. Identyfikacja kultury tradycyjnej i ludowej Kultura tradycyjne i ludowa, jako forma ekspresji kulturalnej, musi być chroniona przez grupy i dla grup (rodzinnych, zawodowych, narodowych, regionalnych, religijnych, etnicznych itp.), których tożsamość wyraża. W tym celu Kraje Członkowskie winny wspierać odpowiednie poczynania badawcze o zasięgu narodowym, regionalnym, międzynarodowym mając na względzie: (a) dokonanie spisu narodowych instytucji zajmujących się kulturą tradycyjną i ludową z myślą o ich włączeniu do zbiorczych wykazów podobnych instytucji regionalnych i światowych; (b) stworzenie systemów identyfikacji i rejestracji (zbieranie, katalogowanie, transkrypcja) lub rozwój już istniejących systemów za pomocą poradników, przewodników po zbiorach, wzorcowych katalogów itp., mając na uwadze potrzebę koordynowania systemów klasyfikacji używanych przez różne instytucje; (c) dążenie do budowy znormalizowanej typologii kultury tradycyjnej i ludowej, której celem byłoby utworzenie: (1) ogólnego schematu klasyfikacji kultury tradycyjnej i ludowej przeznaczonego do wykorzystania w skali światowej, (2) szczegółowego wykazu kultury trady­ cyjnej i ludowej oraz (3) regionalnych klasyfikacji kultury tradycyjnej i ludowej, zwłaszcza poprzez terenowe badania pilotażowe. C. Zachowywanie kultury tradycyjnej i ludowej Zachowywanie kultury tradycyjnej i ludowej dotyczy dokumentacji odnośnie związanych z nią tradycji, mającej na celu w przypadku nieprzestrzegania lub ewoluq'i tych tradycji, umożliwienie badaczom i potencjalnym nosicielom tych tradycji dostępu do danych, pozwala­ jących im zrozumieć proces zmian, jakim te tradycje ulegają. O ile żywa kultura tradycyjna i ludowa, mająca charakter ewolucyjny nie może być chroniona bezpośrednio, to ta, która została utrwalona powinna być skutecznie chroniona. W tym celu, Kraje Członkowskie winny: (a) utworzyć narodowe archiwa, w których materiały mówiące o kulturze tradycyjnej i ludowej można by gromadzić w odpowiednio uporządkowany sposób i udostępniać; (b) utworzyć centralne archiwum narodowe w celu świadczenia pewnych usług (centralne katalogowanie, rozpowszechnianie informacji o materiałach mówiących o kulturze tradycyjnej i ludowej go normach stosowanych w działalności z nią związanej, łącznie z zagadnieniem jej ochrony); (c) utworzyć muzea lub działy kultury tradycyjnej i ludowej w muzeach już istniejących, gdzie mogła by ona być prezentowana; (d) uprzywilejować prezentacje tych form kultury tradycyjnej i ludowej, które podkreślają wartość żywych lub minionych świadectw tej kultury (położenie w terenie, sposób życia, wiedza, umiejętności); (e) ujednolicić metody gromadzenia i przechowywania; (f) kształcić zbieraczy, archiwistów, dokumentalistów i innych specjalistów w dziedzinie zacho­ wania kultury tradycyjnej i ludowej, od konserwacji materialnej do prac analitycznych włącznie; (g) zapewnić możliwość dostępu do wszystkich materiałów o kulturze tradycyjnej i ludo­ wej w archiwach oraz reprodukowania ich dla potrzeb instytucji regionalnych i społeczności kulturowych, zapewniając w ten sposób wspólnocie kulturowej, której to dotyczy, dostęp do zgromadzonych zbiorów. �264 KRONIKA D . Ochrona kultury tradycyjnej i ludowej Ochrona dotyczy opieki nad tradycjami związanymi z kulturą tradycyjną i ludową oraz jej nosicielami, z uwagi na to, że każdy lud ma prawo do swojej własnej kultury i że jego przynależność do tej kultury słabnie częstokroć pod wpływem kultury zindustrializowanej rozpowszechnianej przez środki masowego przekazu. Trzeba także zagwarantować status prawny i wsparcie finansowe podtrzymujące kulturę tradycyjną i ludową, zarówno w łonie społeczności, z których one wyszły, jak i poza nimi. W tym celu, Kraje Członkowskie powinny: (a) opracować i wprowadzić do programów nauczania, zarówno szkolnego jak pozaszkol­ nego, odpowiednie nauczanie i studia obejmujące kulturę tradycyjną i ludową, kładąc szczegól­ ny nacisk na należny jej szacunek w najszerszym znaczeniu tego słowa, biorąc pod uwagę nie tylko kulturę wiejską i rolniczą, lecz także tę, która powstaje w środowisku miejskim tworzona przez różne grupy społeczne, zawodowe, instytucjonalne itp., w ten sposób sprzyjając lepszemu zrozumieniu różnorodności kultur i widzenia świata, w szczególności chodzi tu o te kultury, które nie należą do kultur dominujących; (b) zapewnić wspólnotom kulturowym prawo dostępu do ich własnej kultury tradycyjnej i ludowej, popierając także ich działalność w dziedzinie dokumentacji, archiwizacji, badań itp., jak też pielęgnowania tradycji; (c) utworzyć interdyscyplinarną Radę Narodową kultury tradycyjnej i ludowej lub analo­ giczne ciało koordynujące, w którym interesy różnych grup byłyby zabezpieczone; (d) podtrzymywać moralnie i ekonomicznie jednostki i instytucje, które badają, upow­ szechniają, kultywują lub chronią elementy kultury tradycyjnej i ludowej; (e) promować badania naukowe odnoszące się do ochrony kultury tradycyjnej i ludowej. E . Upowszechnianie kultury tradycyjnej i ludowej Ludzie powinni być uczuleni na wagę kultury tradycyjnej i ludowej jako elementu tożsamości kulturowej. Aby umożliwić zrozumienie wartości kultury tradycyjnej i ludowej oraz konieczność jej ochrony, konieczne jest szerokie upowszechnienie elementów składających się na to dziedzictwo kulturowe. Przy tym upowszechniając należy dbać o to by nie deformować i zachować integralność tradycji. Sprzyjając poprawnemu upowszechnianiu Kraje Członkowskie powinny: (a) zachęcać do organizowania, na szczeblu krajowym, regionalnym lub międzynarodo­ wym takich wydarzeń z zakresu kultury tradycyjnej i ludowej jak święta, festiwale, filmy, wystawy, seminaria, kolokwia, warsztaty, staże, kongresy itp. kładąc nacisk na rozpowszech­ nianie i publikowanie materiałów, dokumentów i innych rezultatów powyższych poczynań; (b) zachęcać, prasę, wydawnictwa, telewizję, radio i inne krajowe i regionalne środki przekazu, aby w swoich programach więcej miejsca poświęcały materiałom z dziedziny kultury tradycyjnej i ludowej, np. poprzez subwencje, tworzenie stanowisk specjalistów od kultury tradycyjnej i ludowej w tych jednostkach, zapewniając odpowiednią dokumentację i rozpow­ szechnianie materiałów dotyczących kultury tradycyjnej j ludowej zebranych przez media oraz tworząc służby programowe zajmujące się nimi; (c) zachęcać władze regionalne, miejskie, stowarzyszenia i inne grupy zajmujące się kulturą tradycyjną i ludową do tworzenia pełnoetatowych miejsc pracy dla specjalistów zajmujących się tą kulturą, odpowiedzialnych za pobudzanie i koordynację związanych z nią działań na ich terenie; (d) wspomagać istniejące i tworzyć nowe instytucje produkujące materiały szkoleniowe (np. filmy video realizowane podczas ostatnich badań terenowych), zachęcać do wykorzy­ stywania tych materiałów w szkołach, muzeach etnograficznych, na krajowych i międzynaro­ dowych wystawach i festiwalach kultury tradycyjnej i ludowej; (e) dostarczać właściwych informacji o kulturze tradycyjnej i ludowej poprzez centra dokumentacji, biblioteki, muzea i służby archiwalne, jak również za pomocą biuletynów i czasopism poświęconych kulturze tradycyjnej i ludowej; (f) ułatwiać spotkania i wymianę osób, grup i instytucji zajmujących się kulturą tradycyjną i ludową, zarówno na poziomie krajowym, jak międzynarodowym, biorąc pod uwagę dwu­ stronne umowy kulturalne; (g) zachęcać międzynarodową społeczność naukową do przyjęcia kodeksu etycznego sprzyjającego zbliżeniu kultur tradycyjnych i wzbudzającego do nich szacunek. �KRONIKA 265 F . Ochrona kultury tradycyjnej i ludowej Kultura tradycyjna i ludowa, na którą składają się przejawy twórczości intelektualnej indywidualnej lub zbiorowej, zasługuje na zapewnienie jej ochrony, jak każda inna twórczość intelektualna. Taka ochrona kultury tradycyjnej i ludowej okazuje się konieczna jako środek pozwalający rozwijać, uwieczniać i upowszechniać w większym stopniu to dziedzictwo, zarów­ no w kraju jak i za granicą, bez uszczerbku dla jego prawnych interesów. Poza względami ochrony „własności intelektualnej", „ochrony wyrazu folklor", istnieje wiele rodzajów praw, które są już zalecane, i które mogą w przyszłości być zastosowane w oentrach dokumentacji i służbach archiwalnych poświęconych kulturze tradycyjnej i ludowej. W tym celu Kraje Członkowskie powinny: (a) odnośnie aspektów „własności intelektualnej", zwrócić uwagę kompetentnych władz na znaczenie prac U N E S C O i OMPI odnośnie własności intelektualnej, uznając jednak, że dotyczą one tylko jednego aspektu ochrony kultury tradycyjnej i ludowej i że istnieje pilna potrzeba przyjęcia odrębnych środków w różnych dziedzinach ochrony kultury tradycyjnej i ludowej; (b) odnośnie innych praw z tym związanych: (1) ochraniać informatora jako nosiciela tradycji (ochrona prywatności i poufności), (2) ochraniać interesy kolekcjonerów czuwając nad tym, aby zbiory były przechowywane w archiwach, w dobrym stanie i w sposób racjonalny, (3) podejmować niezbędne środki dla zabezpieczenia zebranych materiałów przed ich wykorzy­ staniem w sposób zamierzony lub niezamierzony, (4) przyjąć, że służby archiwalne odpowiada­ ją za użytkowanie i opiekę nad materiałami zebranymi. G . Współpraca międzynarodowa Zdając sobie sprawę z potrzeby intensyfikacji współpracy i wymiany kulturalnej, zwłaszcza poprzez łączenie zasobów ludzkich i materialnych dla realizacji programów rozwoju kultury tradycyjnej i ludowej, mając na celu ożywienie tej ostatniej, i dla prac badawczych prze­ prowadzanych przez specjalistów z jednego Kraju Członkowskiego, w drugim Kraju Człon­ kowskim, Kraje te powinny: (a) współpracować ze stowarzyszeniami, instytucjami i organizacjami międzynarodowymi i regionalnymi zajmującymi się kulturą tradycyjną i ludową; (b) współpracować w dziedzinie poznawania, rozpowszechniania i opieki nad kulturą tradycyjną i ludową, zwłaszcza przy pomocy takich środków jak: (1) wymiana wszelkiego rodzaju informacji i publikacji naukowych i technicznych, (2) kształcenie specjalistów, przy­ znawanie stypendiów na podróże, wysyłanie pracowników naukowych i technicznych oraz materiałów, (3) promowanie dwustronnych i wielostronnych badań w dziedzinie dokumentacji dotyczącej kultury tradycyjnej i współczesnej kultury ludowej, (4) organizowanie spotkań specjalistów, stażów naukowych i grup roboczych na określone tematy, szczególnie na temat klasyfikacji i indeksacji danych dotyczących kultury tradycyjnej i ludowej, jak również metod i nowoczesnych technik badań; (c) współpracować ściśle, aby zapewnić na płaszczyźnie międzynarodowej, tym którzy mają do tego prawo (wspólnoty lub osoby fizyczne czy prawne) korzystanie z praw ekonomicz­ nych, moralnych i tzw. sąsiedzkich, wynikających z badań, twórczości, kompozycji, przed­ stawiania, utrwalania i/lub upowszechniania kultury tradycyjnej i ludowej; (d) zagwarantować Krajom Członkowskim, na obszarze których są prowadzone prace badawcze, prawo do otrzymania od Kraju Członkowskiego prowadzącego badania kopii wszystkich dokumentów, nagrań video, filmów i innych materiałów; (e) powstrzymać się od wszelkich działań mogących narazić na szwank materiały kultury tradycyjnej i ludowej, pomniejszyć ich wartość lub utrudnić ich rozpowszechnianie czy użytkowa­ nie, niezależnie od tego czy dobra te znajdują się na terytorium własnym, czy innych państw; (f) podejmować niezbędne środki ochrony kultury tradycyjnej i ludowej przed zagrożeniami ze strony ludzi lub czynników naturalnych, na które jest ona narażona, w tym przed zagrożeniami wynikłymi z konfliktów zbrojnych, okupacji lub zamieszek publicznych innego rodzaju. Tłumaczenie z wersji francuskiej - Bronisława Kopczyńska-Jaworska �Mija już 11 lat od ogłoszenia konkursu pod tytułem „Fotografia chłopów polskich" przez redakcje dwóch pism „Nowej Wsi" i „Fotografii". W konkursie wzięło udział kilkaset osób z całej Polski, a jego efektem była wystawa, będąca wydarzeniem kultural­ nym roku. W ten sposób powstał dość pokaźny, bo liczący ponad 5000 sztuk zbiór fotografii polskiej wsi. Przeważają portrety ro­ dzinne, liczne są także fotografie upamiętniające np. szczególnie ważne w życiu chłopa ceremonie rodzinne, jak wesele i komunia, pogrzeb i inne ważne uroczystości w życiu całej społeczności lokalnej: dożynki, odpusty, przyjazd biskupa, itp. Pozostałe tematy zdjęć tego zbioru to praca codzienna, a więc np. żniwa, kopanie kartofli, międlenie lnu, ale również praca na obczyźnie - w Niem­ czech, Francji, służba wojskowa, itp. Fotografie pochodzą z obszaru całej Polski, chociaż największy stosunkowo zbiór stanowią zdjęcia z zachodniej części kraju (Śląska, Pomorza i Wielkopolski), zdecydowanie mniej jest zdjęć z dawnych polskich Kresów wschodnich. Najstarsze zdjęcie pochodzi z 1860 roku. Najnowsze natomiast są fotografie z czasów drugiej wojny światowej. Najwięcej jest zdjęć z okresu międzywojennego i pierwszych lat wojny. Cały zbiór znajduje się obecnie w Zakładzie Etnologii IAE PAN w Warszawie, gdzie został opracowany i uporządkowany, by umożliwić zainteresowanym sprawniejsze korzystanie z jego za­ wartości. Podstawowe dane dotyczące każdej fotografii - format, data, autor zdjęcia lub zakład fotograficzny (jeśli jest znany), miejscowość, region, nazwisko i adres nadawcy - umieszczono w komputerowej bazie danych. Zbiór został również uporząd­ kowany tematycznie, co powinno znacznie ułatwić dostęp do niego. Zbiór ten jest udostępniany na miejscu w Zakładzie Etnologii IAE PAN w Warszawie. Nasz adres: Zakład Etnologii, Instytut Archeologii i Etnologii PAN, 00-140 Warszawa, Al. Solidarności 105 tel. 20-28-81, w. 136, 137, 145 opr. Dagnosław Demski � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/f9266d9a0604b2aff014ebc119de65e8.pdf 18fdada042839a80729d5707bda0588a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1658 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1999 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1535 Title A name given to the resource Kronika / ETNOGRAFIA POLSKA 1999 t.43 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 1999 t.43, s.241-243 Creator An entity primarily responsible for making the resource / ETNOGRAFIA POLSKA 1999 t.43 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I K A „Etnografia Polska", t. X L I I I : 1999, z. 1-2 PL ISSN 0071-1861 INSTYTUT KASZUBSKI Idea utworzenia Instytutu Kaszubskiego jako miejsca w którym współpracowaliby ze sobą reprezentanci świata nauki związani z ruchem kaszubsko-pomorskim z racji swoich zainteresowań badawczych, korzeni rodzinnych czy też utożsamiania się z programowymi celami tegoż ruchu była od dawna obecna w gronie działaczy regionalnych. Wielokrotnie w różnych dokumentach programowych Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego wracano do tego pomysłu, wskazując na konieczność powstania takiej placówki oraz duże osiągnięcia kaszubsko-pomorskiego środowiska naukowego. Wychodząc z założenia, że idea Instytutu jest atrakcyjna i dla ruchu kaszubskiego bardzo istotna grono przedstawicieli świata nauki na początku 1996 r. podjęło działania przygo­ towujące do jego założenia. Pierwsze spotkanie dyskusyjne odbylo się 24 stycznia 1996 r. Uznano wówczas, że istnieje konieczność poszerzenia i intensyfikowania interdyscyplinarnych badań nad społecznością kaszubską, jej przyszłością i dniem dzisiejszym, problemami społecznymi, ekonomi­ cznymi, ekologicznymi itp. W stworzeniu programu takich badań pomocny może okazać się właśnie Instytut, jako miejsce spotkania osób reprezentujących różne ośrodki i dziedziny nauki, a jednocześnie przywiązanych do idei regionalnych. Instytut powinien ponadto spełniać zadania rozproszonego po całej Polsce kaszubsko-pomorskiego środowiska naukowego oraz pomóc w rozwijaniu współpracy międzynarodowej i promowaniu problematyki regionalnej za granicą. Zebranie założycielskie Instytutu odbyło się w Gdańsku 20 listopad 1996 r. Przyjęto na nim statut oraz stworzono rejestr najpilniejszych prac badawczych związanych z szeroko pojętą pro­ blematyką kaszubsko-pomorską: Opracowanie historii Kaszubów oraz pełnej, naukowej mono­ grafii regionalizmu kaszubsko-pomorskiego na tle innych podobnych ruchów w Polsce i Europie, opracowanie i wydanie mapy administracyjnej Kaszub (z podziałem na gminy) z jednoczesnym opracowaniem nazw miejscowości w języku kaszubskim, opracowanie i wydanie serii biografii naukowych głównych twórców regionu, opracowanie stanowiska wobec projektów ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych (w ten sposób podjęcie dyskusji nad statusem Kaszu­ bów jako grupy etnicznej), opracowanie i wydanie bibliografii kaszubskiej, uczestniczenie w przy­ gotowaniu strategii rozwoju regionalnego w poszczególnych województwach oraz w dyskusji nad projektami reformy ustroju terytorialnego państwa, kontynuacja i rozszerzenie badań nad profi­ lem socjologicznym Kaszubów a zwłaszcza wpływu transformacji ustrojowej, w tym wydanie serii monografii społeczno-ekonomicznych poszczególnych gmin, przygotowanie historii literatury, piś­ miennictwa i języka kaszubskiego, reedycja podstawowych dzieł literatury kaszubskiej w opraco­ waniu krytycznym, badania nad dziejami rodzin pomorskich, prowadzenie studiów porównaw­ czych nad Kaszubami i innymi grupami etnicznymi w Europie (w tym również wydawanie materiałów dotyczących tych grup). Instytut Kaszubski ma siedzibę w Gdańsku i jest niezależnym stowarzyszeniem grupującym ludzi, którym idee instytutowe są bliskie. Jednocześnie Instytut ściśle współpracuje ze Zrzeszeniem Kaszubsko-Pomorskim oraz Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wej­ herowie, co zostało zapisane w odpowiedni sposób w statucie Instytutu. Instytut został zarejestrowany 22 stycznia 1997 r. Zgodnie ze statutem, głównym jego celem jest „w nawiązaniu do potrzeb i oczekiwań społeczności kaszubskiej oraz tradycji badań kaszuboznawczych, organizowanie prac badawczych i popularyzowanie ich efektów, wzbogacenie i roz­ wijanie regionalnego ruchu kaszubsko-pomorskiego, integrowanie kaszubsko-pomorskiego środo­ wiska naukowego oraz podejmowanie działań na rzecz jego rozwoju". Cele te Instytut zamierza �242 KRONIKA osiągnąć poprzez organizację konferencji i seminariów naukowych, tworzenie zbiorów bibliotecznych, nawiązywanie kontaktów międzynarodowych oraz pomoc w rozwijaniu młodej kadry naukowej. Grono założycieli Instytutu stanowią: prof. Józef Borzyszkowski - historyk, Uniwersytet Gdański, prof. Edward Breza - językoznawca, Uniwersytet Gdański, prof. Hubert Bronk - eko­ nomista, rektor Uniwersytetu Szczecińskiego, dr Klemens Bruski - historyk, Uniwersytet Gdań­ ski, prof. Krystyna Dziworska - ekonomista, Uniwersytet Gdański, prof. Andrzej Groth - histo­ ryk, Uniwersytet Gdański, prof. Zbigniew Grzonka - biochemik, Uniwersytet Gdański, prof. Gerard Labuda - historyk, Polska Akademia Nauk, Poznań, ks. dr Wiesław Mering - filo­ zof, rektor Wyższego Seminarium Duchownego w Pelplinie, dr Cezary Obracht-Prondzyński - historyk i socjolog, Uniwersytet Gdański, prof. Wiktor Pepliński - historyk, Uniwersytet Gdański, red. Stanisław Pestka - publicysta, Gdańsk, prof. Hanna Popowska-Taborska - języko­ znawca, Polska Akademia Nauk w Warszawie, dr Kazimierz Przybyszewski - historyk, Uniwer­ sytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, dr Tadeusz Sadkowski - etnograf, Muzeum - Park Etno­ graficzny we Wdzydzach, prof. Jerzy Samp - historyk literatury, Uniwersytet Gdański, dr Witold Stankowski - historyk, Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Bydgoszczy, ks. mgr Eugeniusz Stencel - teolog, Wyższe Seminarium Duchowne w Pelplinie, prof. Brunon Synak - socjolog, Uniwersytet Gdański, prof. Marian Szczodrowski - germanista, Uniwersytet Gdański, prof. Zygmunt Szultka - historyk, Polska Akademia Nauk w Poznaniu, prof. Jerzy Treder - językoznawca, Uniwersytet Gdański, prof. Edmund Wittbrodt - Politechnika Gdańska, prof. Mieczysław Wojciechowski - historyk, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu. Decyzją Prezydium Zarządu Głównego Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego Instytut otrzy­ mał siedzibę w Domu Kaszubskim, ul. Straganiarska 20/22 (рок. 20). Zarząd Instytutu stanowią: prof, dr hab. Józef Borzyszkowski - Prezes, prof, dr hab. Edward Breza - Wiceprezes, prof, dr hab. Edmund Wittbrodt - Skarbnik, dr Cezary Obracht-Prondzyński - Sekretarz, prof, dr hab. Marian Szczodrowski, mgr Stanisław Pestka oraz prof, dr hab. Zygmunt Szultka - Członkowie Zarządu; Komisja Rewizyjna: prof, dr hab. Krystyna Dziworska - Przewodnicząca, prof, dr hab. Brunon Synak i dr Tadeusz Sadkowski - Członkowie. Sekretariat prowadzi p. Monika Nowicka. W 1998 r. zorganizowano: - Sesję z okazji 75-lecia Związku Polaków w Niemczech, w Buczku Wielkim na Krajnie, w ramach Kongresu Pomorskiego, 14 lutego (wspólnie z Oddziałem ZKP i dr J. Kęcińską); - Sesję popularnonaukową z okazji 650-lecia miasta Kościerzyny, Kościerzyna, 7 maja (wspólnie z Radą i Zarządem Miasta); - Konferencję „Biblioteka i szkoła w służbie kultury i literatury regionalnej", w Luzinie, 22 maja (wspólnie z biblioteką i władzami gminnymi); - „Żece i przigode Remusa, Aleksandra Majkowskiego. Powieść regionalna czy arcy­ dzieło europejskie?", Słupsk, 27-28 maja (wspólnie z WSP, Oddziałem ZKP, Tow. Literackim im. A. Mickiewicza); - Spotkania z prof. J.J. Smoliczem z Uniwersytetu w Adelajdzie (Australia) na temat roli wielokulturowości we współczesnym świecie, 26 czerwca; - Promocję książki Morze i Pomorze w Poezji, 22 czerwca; - Seminaria kaszubskie - spotkania z rzeźbiarzami przygotowującymi kaszubski wystrój ołtarza na pielgrzymkę Ojca św. w Gdańsku, 8 września w Łączyńskiej Hucie oraz 18 listopada i 4 grudnia w Gdańsku; - Promocję książki prof. В. Synaka, Kaszubska tożsamość - ciągłość i zmiana, 30 września; - Wystawę „Stryjec mało znany", Lębork, 12 października (główny organizator: Muzeum w Lęborku), Szczecin, 16 listopada (główny organizator: Książnica Pomorska); - „Muzea pomorskie i ich rola w umacnianiu tożsamości regionalnej" - konferencja z okazji 35-lecia MPiMKP w Wejherowie, 24 października; - Wystawę „1000-lecie Gdańska w wydawnictwach" (wspólnie z B G PAN, Fundacją B G PAN oraz Towarzystwem Miłośników B G PAN), 14 października; �243 KRONIKA - Konferencję poświęconą F . Lorentzowi (giówny organizator: IFPOL UG), 7 listopada 1998; - Konferencję poświęconą 150 rocznicy Wiosny Ludów i ruchu ludowego na Pomorzu, Piaseczno, listopad, połączona z odsłonięciem tablicy pamiątkowej ks. A. Wolszlegerera (główny organizator: J. Ejankowski i Muzeum Historii Ruchu Ludowego w Warszawie). Wydawnictwa: - Wspólnie z Książnicą Pomorską w Szczecinie, dzięki wsparciu wydawnictwa „Bernardi­ nům" w Pelplinie, wydano antologię Morze i Pomorze w poezji, z okazji zakończenia Kongresu Pomorskiego w Szczecinie, 5-7 czerwca 1998; - I K jest współwydawcą książki B. Synaka, Kaszubska tożsamość - ciągłość i zmiana (główny wydawca: Uniwersytet Gdański); - I K jest współwydawcą Księgi Jubileuszowej Królewskiego Miasta Stargardu Gdańskiego; - I K jest współwydawcą katalogu do wystawy „Stryjec mało znany" (wspólnie z Muzeum w Lęborku). opr. Józef Borzyszkowski WYSTAWA K I R G I S K I E G O FILCOWNICTWA W MUSEUM OF MANKING W LONDYNIE Wystawa ta, szeroko reklamowana w londyńskich muzeach, określana była jako przegląd „fascynujących namiotów Azji środkowej z Kirgizstanu." Wbrew tym zapowiedziom w Muzeum ukazano tylko wyroby z filcu. Nie pokazano żadnej jurty, dając tylko jej fotografie Widocznie sprowadzenie większej liczby zabytków, sponsorowane przez firmę British Petroleum, okazało się zbyt kosztowne. Wystawa dała przegląd 25 dużych, wzorzystych dywanów filcowych, przede wszystkim najefektowniejszych, dwustronnie wzorzystych syrmaków i podłogowych tekemetów. Resztę tej czasowej, umieszczonej w dwóch salach, wystawy zajęły typowe wykonywane dla turystów wyroby 0 mieszanych technikach pełnego spilśniania, aplikacji, haftu a nawet patchworku, czyli zszywania barwnych kompozycji z łatek. Była to technika do niedawna nieznana w Kirgistanie i nie mająca nic wspólnego z tradycjami filcownictwa tego kraju. Pokazano trochę przykładów ludowej odzieży wykonanej technikami tkackimi i zdobionej haftami. Na wystawie znalazła się także torba wykonana z haftowanej skóry. Słaba selekcja przedstawionego materiału świadczy zapewne o niewielkich zasobach kirgiskich muzeów, gdy idzie o tak dawną i rozpowszechnioną jeszcze technikę spilśniania. Brak danych co do datacji wyrobów (pochodzą one z X X w. a część jest zupełnie nowych). Nawet pamiętając o względnej nietrwałości filcu braki te trudno usprawiedliwiać. W pobliskim Kazachstanie przechowuje się w wielu muzeach znacznie starsze i lepiej poklasyfikowane wyroby. Nie wydano katalogu a niewielki folder daje jedynie podstawowe informacje o zamieszkiwaniu Kirgizów w jurtach co najmniej od VIII w. Dane o technikach wykonywania wzorzystych filców są skąpe. Brak wyraźnego rozróżnienia syrmaków czy syrdaków, nie wspomina się o tekemetach 1 tuskizach. Informacje o najnowszych syrdakach nie dają prawie wyobrażenia o nieco dawniejszych tradycyjnych rozwiązaniach uzyskiwanych spilśnianiem całych powierzchni. Przedstawiając drewnianą konstrukcję jurty nie wspomina się prawie o sposobach spilśniania dużych, jednobarwnych wojłoków, które ją pokrywały. Brak także informacji o wykonywaniu tradycyjnej odzieży z filcu, obuwia, nakryć głowy i całych okryć. Jedynie analizie ornamentu dywanów poświęcono nieco więcej uwagi. W organizacji tej wystawy, tak cennej ze względu na pionierski temat, zabrakło konsultacji naukowych. Można je było uzyskać w Międzynarodowym Stowarzyszeniu Filcarzy i u Mary Burkett, która zorganizowała w Anglii wspaniałą wystawę światowego pilśniarstwa. Wystawa ukazała głównie przeznaczoną dla turystów produkcję filcownictwa Kirgizstanu, nie informując o jej dawnych tradycjach. Irena Turnau �W A R U N K I P R E N U M E R A T Y - „ R U C H " S.A. 1. Wpłaty na prenumeratę przyjmowane są na okresy roczne. Cena prenume­ raty krajowej na 2000 r. wynosi 18.00 zł., a cena prenumeraty ze zleceniem dostawy za granicę jest o 100% wyższa od krajowej. 2. Wpłaty na prenumeratę: - na teren kraju-przyjmują jednostki kolportażowe „ R u c h " S.A. właściwe dla miejsca zamieszkania lub siedziby prenumeratora. - przyjmuje „Ruch" S.A. Oddział Warszawa 00-958 Warszawa, ul. Towaro­ wa 28, Konto: PBK X I I I Oddział Warszawa 11101053-16551-2700-1-67, zapewniając dostawę pod wskazany adres pocztą zwykłą w ramach opłaco­ nej prenumeraty. - na zagranicę - „Ruch" S.A. Oddział Warszawa, 00-950 Warszawa, ul. To­ warowa 28, Konto: PBK X I I I Oddz. W-wa 11101053-16551-2700-1-67. Dostawa odbywa się pocztą zwykłą w ramach opłaconej prenumeraty z wyjątkiem zlecenia dostawy pocztą lotniczą, której koszt w pełni pokrywa zleceniodawca. Dokładniejsze informacje o warunkach prenumaraty i sposobie zamawiania podaje: „ R u c h " S.A. Oddz. Warszawa, tel. 620-10-39,620-10-19, w. 2442,2366 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/1d694de3fa807a295f27500ea2579a64.pdf 1a358f55cdc8b9110f5edca7dc1c2723 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1674 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2000 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1549 Title A name given to the resource Kronika / ETNOGRAFIA POLSKA 2000 t.44 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 2000 t.44, s.209-222 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I K A „Etnografia Polska", t. X L I V : 2000, z. 1-2 P L ISSN 0071-1861 WYSTAWA F O T O G R A F I C Z N A „ŚW. WOJCIECH W P O L S K I E J K U L T U R Z E LUDOWEJ", 18.04 - 04.05.2000, C E N T R U M K U L T U R Y „ZAMEK" W POZNANIU W dniach od 18 kwietnia do 4 maja 2000 г., w Centrum Kultury „Zamek" w Poznaniu, w Holu Kolumnowym, miała miejsce wystawa fotograficzna „Św. Wojciech w polskiej kulturze ludowej". Zdjęcia pochodziły z Archiwum Pracowni Etnologii Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk Oddział w Poznaniu. Organizatorami wystawy była Pracownia Etnologii I A E PAN O/Poznań oraz C K . „Zamek" a jej sponsorami Władze Miasta Poznania, Międzynarodowe Targi Poznańskie oraz Piwnica Murna. Patronat medialny objęło Radio Merkury i „Gazeta Wyborcza". Wystawa przedstawiała zdjęcia wyobrażeń postaci św. Wojciecha i przejawów jego kultu w sztuce i kulturze polskiej. Fotogramy zostały wykonane przez etnologów z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN oraz zatrudnionych przez w/w Instytut etnologów pracujących na umowach zleconych. Zdjęcia są materiałem dokumentacyjnym z badań terenowych nad kultem św. Wojciecha w Polsce przeprowadzonych w okresie od sierpnia 1995 do lutego 1998, pod kierunkiem prof, dr hab. Marii Paradowskiej, kierownika Pracowni Etnologii I A E PAN O/Poznań. Badania finan­ sowane były przez Fundację na Rzecz Nauki Polskiej, Komitet Badań Naukowych oraz Instytut Archeologii i Etnologii PAN. Wędrując przez wioski i miasteczka pięćdziesięciu etnologów i studentów etnologii z Po­ znania, Warszawy i Krakowa zebrało ponad 2200 wywiadów, 380 ankiet, wykonało dokumenta­ cję w formie 1160 zdjęć i prawie 200 sprawozdań. Badacze próbowali dowiedzieć się, co Polacy wiedzą o swoim patronie, św. Wojciechu, czy w ogóle go znają i coś o nim słyszeli, o jego życiu, pochodzeniu i śmierci. Zbierali legendy, podania, przysłowia, przypowieści. Próbowali ustalić, czy kult św. Wojciecha jest powszechny, wypływający z indywidualnej religijności i głęboko zakorze­ niony, czy raczej połowiczny, okazjonalnie i odgórnie sterowany. Zbierali informacje o miejscach związanych w tradycji i historii z postacią świętego misjonarza, o jego sanktuariach, kościółkach rzekomo przez niego zakładanych lub jemu dedykowanych, o kamieniach, źródłach, wzgórzach i drzewach, przy których miał czynić cuda, nauczać, nawracać, chrzcić i uzdrawiać. Rejestrowali sztukę przedstawiającą postać św. Wojciecha w świątyniach, w prywatnych domach, kapliczkach i figurach przydrożnych. Nie wszędzie była okazja i możliwość wykonania zdjęć. Na wystawie pokazano małą cząstkę interesującego i cudownego świata kultury religijnej, choć na co dzień nie dostrzeganej, jednak nadal żywej i mocno zakorzenionej w polskiej historii i tradycji. Większość zaprezentowanych fotografii (około 156 sztuk) pochodziła z Wielkopolski, Kujaw, Małopolski i Pomorza, skąd materiał fotograficzny należący do Pracowni Etnologii jest najbogatszy. Projekt wystawy przygoto­ wała Anna Urbańska z Pracowni Etnologii I A E PAN O/Poznań, a opracował artystycznie Waldemar Idzikowski z C K . „Zamek". Autorami wystawionych zdjęć są: Piotr Andrusieczko (UAM), Rafał Beszterda (IAE PAN Poznań), Krystyna Hermanowicz-Nowak (IAE PAN Kra­ ków), Natalia Maksymowicz-Maciata (UAM), Agnieszka Oleśkowicz-Popiel (UAM), Alicja Pasek (UAM), Dariusz Sowul (UAM) i Anna Urbańska (IAE PAN Poznań). Z okazji wystawy wydany został przez C K . „Zamek" folder, którego autorkami są Maria Paradowska i Anna Urbańska. Na wystawie można było obejrzeć zdjęcia formatu 15/21 i 18/28, zgrupowane na trzynastu planszach. Trzy z nich przedstawiały kapliczki i figury przydrożne z woj. małopolskiego, głównie z doliny Popradu, doliny Dunajca i rejonu krakowskiego (miejscowości: Wiśniowa, Tymowa, �210 KRONIKA Kraków-Piaski, Kunowo, Łomnica Zdrój, Ciężkowice, Staszkówka, Dominikowice, Moszczenica Wyżna, Rajbrot, Łazany, Raciechowice, Librantowa, Rożnowice, Sitnica, Modlnica, Rożnów, Wola Krogulecka, Mystków). Na dwóch tablicach można było zobaczyć tzw. „kamienie św. Wojciecha" i „studzienki" z woj. wielkopolskiego i kujawsko-pomorskiego oraz jedno z woj. małopolskiego (miejscowości: Gościeszyn, Las Dąbrowa k/Maciejowa, Strzelno, Margonin, Pomarzany, Budziejewko, rewir leśny Gródek k/Drzycima). Między nimi znajdowały się plansze ze zdjęciami „dróg krzyżowych" św. Wojciecha z jego sanktuariów w Cieszęcinie na południowo- wschodnim skraju Wielkopolski i w Świętym Gaju w woj. warmińsko-mazurskim. Cztery tablice prezentowały figury, obrazy i witraże św. Wojciecha z 27 różnych kościołów z woj. pomorskiego (Gorzędziej), zachodnio-pomorskiego (Sępólno Wielkie, Wyszewo, Koszalin), kujawsko-pomorskiego (Gościeszyn, Strzelno, Inowrocław), warmińsko-mazurskiego (Święty Gaj, Pieniężno), wielkopol­ skiego (Krotoszyn, Kobierno, Rozdrażew, Janków Zaleśny, Wilkowyja, Rusko, Pogorzelica, Rojów, Lewków, Wągrowiec, Poznań), małopolskiego (Murzasichle, Jurgów, Rożnów, Ciężkowice, Gorlice), łódzkiego (Cieszęcin) i lubuskiego (Kargowa). Na kolejnej planszy przedstawiono 13 kościołów św. Wojciecha z woj. wielkopolskiego (Chrzypsko Wielkie, Margonin,, Wilkowyja, Pogorzelica, Rusko, Janków Zaleśny, Lewków, Budziejewko, Wągrowiec, Trzemeszno), dolno-śląskiego (Trzebicko Górne), małopolskiego (Rożnów) i warmińsko-mazurskiego (Święty Gaj). Ostatnia tablica poświęcona była relikwiarzom oraz rzadko spotykanym sztandarom i wotom dożynkowym związa­ nym ze św. Wojciechem. Spośród licznych relikwiarzy wybrano kilka z Poznania, Ruska, Pogorzelicy, Świętego Gaju i Rudy k/Wielunia. Między planszami zaprezentowano 13 dużych pojedynczych powiększeń formatu 50/70, wśród których przedstawiono V I stację „drogi krzyżowej" św. Wojciecha i tablicę pamiątkową ze Świętego Gaju, św. lipę z Cieszęcina, pod którą, według legendy, odpoczywał misjonarz, witraż z kościoła Św. Trójcy w Strzelnie, postaci św. Wojciecha z kapliczek przydrożnych z Moszczenicy Wyżnej, Dominikowie, Ciężkowic, Wiśniowej oraz z nagrobków kamiennych w Wiśniowej i Ra­ ciechowicach, sztandar z Murzasichla oraz relikwiarz z Pogorzelicy. Zwiedzanie wystawy roz­ poczynało się od trzech tablic, na których można było przeczytać o badaniach etnologicznych nad kultem św. Wojciecha w Polsce, o legendarnych „szlakach św. Wojciecha", jego kamieniach, studzienkach, drzewach, kapliczkach i kościołach oraz pokrótce przedstawiony życiorys świętego. Wernisaż wystawy połączony był z prezentacją najnowszej książki prof. Marii Paradowskiej p.t. / szedł przez łąki, pola, lasy. Święty Wojciech w tradycji ludowej, opublikowanej nakładem wydawnictwa „W drodze". Otwarciu wystawy towarzyszyło wielu gości ze środowiska poznańs­ kiego oraz prasa. Spotkanie otworzyła pani Anna Hryniewiecka, zastępca dyrektora ds. pro­ gramowych C K . „Zamek" oraz prof. Maria Paradowska. Po wystawie oprowadziła Anna Urbańska. Wernisaż zakończył się poczęstunkiem przygotowanym przez Piwnicę Murną z Po­ znania. W ciągu dwóch tygodni ekspozycja cieszyła się dużą frekwencją, co miało swoje odbicie w prasie poznańskiej. Wystawa zostanie zaprezentowana również w innych miejscach na terenie Poznania, jak i w innych miejscowościach. W czerwcu 2000 zdjęcia pokazywano w kościele p.w. św. Wojciecha w Poznaniu. Anna Urbańska NA NOWO O D C Z Y T A N I E / N A NOWO PISANIE, C Z Y L I AMERYKAŃSKIE I E U R O P E J S K I E BADANIA S L A W I S T Y C Z N E U SCHYŁKU W I E K U Tegorocznym miejscem spotkania slawistów amerykańskich i europejskich była stolica stanu Missouri, St. Louis, jeden z głównych ośrodków przemysłowo-handlowych centralnej części USA, miasto założone przez Francuzów w 1764 г., leżące nad rzeką Mississippi, znane też z pielgrzym­ kowego szlaku wielkiego Słowianina, papieża Jana Pawła I I . W dniach 18-21.XI. 1999 r. odbyła się tam 31st National Convention of the American Association for the Advancement of Slavic �KRONIKA 211 Studies (AAASS), która zgromadziła ponad 850 slawistów reprezentujących ośrodki uniwersytec­ kie i inne placówki naukowo-badawcze, głównie Ameryki Północnej, ale i niemalże wszystkich krajów Europy. W 300 panelach i obradach okrągłego stołu przedstawiono najnowsze spojrzenia na słowiańskie kraje w perspektywie ich historii, kultury, literatury, ekonomii i polityki, ze wskazaniem na preferencje, stan i kierunki badań, funkcje, konteksty, itp. Obserwowane od lat anglo-amerykańskie „głębokie czytanie" Rosji i tym razem stanowiło dominantę naukowych zainteresowań wielu dyscyplin, co potwierdza jednocześnie specyfkę slawi­ stycznych ośrodków uniwersyteckich w Ameryce i Europie Zachodniej, skąd w większości wywo­ dzili się referenci i dyskutanci. To szczególne zainteresowanie wielkim państwem wynika też z generalnej amerykańskiej tendencji do globalizmu i ujmowania rzeczywistości światowej dużymi figurami, co dostrzega się na bardzo wielu kongresach i konferencjach naukowych przy decydu­ jącym udziale komponentu amerykańskiego (globalizm kontra lokalność). Wprawdzie imponu­ jące było nadzwyczaj szczegółowe i wieloaspektowe rozpoznanie tego ogromnego obszaru badań (w jego części europejskiej i azjatyckiej), to prowokowało ono jednocześnie do różnorakich refleksji z megalomanią narodową i imperializmem kulturowym włącznie. Dla nakreślenia specyfiki zainteresowań slawistycznych zaprezentowanych podczas Konwen­ cji zasadne będzie przyjęcie kryteriów porządkujących, etnogeograficznego i etnohistorycznego, z wyeksponowaniem polskich tematów i kontekstów w aspekcie kultury i literatury oraz paneli stricte folklorystycznych, z uwagi na osobistą orientację naukową autorki tego omówienia - jednej z nielicznych przedstawicielek polskiego środowiska uniwersyteckiego biorących udział w Kon­ wencji w St. Louis. Rosja i jej byłe państwa satelickie (o nie w pełni jeszcze wykrystalizowanej nowej tożsamości), można by stwierdzić, przeglądając kilkudziesięciostronicowy program obrad (obecny też w Inter­ necie), wzbogacony o reklamy czołowych wydawnictw, głównie amerykańskich i angielskich, takich jak Indiana University Press, Cambridge University Press, Yale University Press, M.E. Sharpe Inc., University of Washington Press, Orbis Books London, i in. oraz new titles w większości wskazujące na wciąż żywą fascynację postkomunistycznym rosyjskim fenomenem i przeszłością oraz przyszłością tego byłego imperium, wzbudzającą naukowe emocje i spekulacje również w zderzeniu z nową sytuacją geopolityczną w odniesieniu do Europy Centralno-Wschodniej i Południowej. Właśnie ta konfiguracja geopolityczna, wyróżnik geopolityczny, stał się waż­ niejszy niż konfiguracje kulturowe w identyfikacji słowiańskich krajów. Konwencji towarzyszyła ogromna wystawa i sprzedaż książek tych i innych wydawnictw naukowych (także rosyjskojęzycznych z Rosji), ciesząca się ogromnym zainteresowaniem międzynarodowej grupy badaczy. Koniec tysiąclecia to czas prowokujący również do naukowego „rachunku sumienia", archi­ wizacji przeszłości - potężnej retrospekcji i ujęć prospektywnych w każdej dziedzinie wiedzy, także w naukach humanistycznych o orientacji slawistycznej. Konwencja AAASS w St. Louis potwierdziła tę prawidłowość. Historyczny rekonesans wartościujący w odniesieniu do Rosji określały cezury czasowe i differentia specifica poszczególnych okresów jej historii (expressis verbis wskazujące na jej model kultury, antytetycznej wobec kultury Europy Centralnej i Połu­ dniowej): Rusi Kijowskiej, Rosji średniowiecznej europejskiej, imperialnej i późnoimperialnej, wczesnonowoczesnej, Rosji Radzieckiej, sowieckiego czasu I I wojny światowej, Rosji stalinows­ kiej, późnego okresu stalinizmu (1945-1953), jak również Rosji poststalinowskiej, postsowieckiej, postkomunistycznej i ostatnich lat kryzysu. Szczegółowemu naukowemu oglądowi poddano więc m.in. kluczowe pojęcia w rosyjskiej historii: narodowość, etniczność, przemieszczenia ludności, problemy państwa, armii, rosyjskich reform prawnych, polityki wewnętrznej i zewnętrznej w ra­ mach dawnego Bloku Wschodniego i Wspólnoty Niepodległych Państw oraz nowych niepodleg­ łych państw, „budowania drogi do Kościoła", kultury mieszczańskiej, rewolucyjnej, popularnej, wizualnej, rytuałów i mitów „nowej kultury", perspektyw rosyjskiego federalizmu, zimnej wojny, estetyki radzieckiej władzy, własności i władzy, rosyjskiej edukacji, sprawiedliwości i pra­ wa, warunków zdrowotnych i demograficznych implikacji, kwestii kobiet, rosyjskiej ekonomii w aspektach globalizmu i regionalizmu, prowincjonalizmu, obywatelskiej edukacji, grup zawodo­ wych: robotników i chłopów oraz elit, prywatności i publiczności, opozycji metropolia (Moskwa, �212 KRONIKA St. Petersburg) - prowincja, ortodoksyjności, archiwów i bibliotek, rosyjskich kultur młodzieżo­ wych (ciągłości i zmian), utrzymywania porządku, programu gospodarczo-politycznego i strategii militarnych, oblicza islamu w Federacji Rosyjskiej, wzorów cenzury, śmierci i pamięci, transfor­ macji postaw i wartości, rosyjskiej prezydentury, Rosji w wieku elektroniki (też w aspekcie badań lingwistycznych), aeroprzestrzeni kultury (kosmonauci-bohaterowie), naukowców jako prze­ wodników Zachodniej kultury, społeczno-politycznej mapy Syberii, strategii adaptacji do nowego życia (lata dziewięćdziesiąte), wreszcie pisarzy oddających fikcję i prawdę historyczną w rosyj­ skiej literaturze: A. Puszkina, L . Tołstoja, F . Dostojewskiego, M . Gorkiego, W. Nabokowa, W. Makanina, W. Trifonowa, N. Sokołowa, M . Petruszewskiej, B. Achmaduliny, A. Sołżenicyna i literatury gułagu, rosyjskiego kina i mediów, nowostrojki w kanonie literackim, zbiorów, archi­ wów, diaspory, rosyjskiej poetyki (rytm, wiersz) i komparatywnej metryki oraz specyfiki studiów sowietologicznych i postsowieckich. Poszukiwanie nowej tożsamości stanowiło płaszczyznę łączącą ekspansję rosyjskiej orientacji w badaniach slawistycznych z pozostałymi ich narodowymi odmianami - w odniesieniu do państw Europy Wschodnio-Centralnej (głównie Czech, Słowacji, Polski, Węgier) i Południowej (Słowenia, Chorwacja, Serbia, Macedonia, Bułgaria, Rumunia, Albania). Mamy tu do czynienia z jednej strony z utrwalaniem narodowych wartości w realiach postkomunistycznej ekspansji sowieckiej, odejścia od sowieckiej zależności, jednak z tendencją do zaznaczania nowego panslawizmu, z dru­ giej strony z konstruowaniem nowych relacji w obliczu aktualnych procesów transformacyjnych w czasie przejścia - budowania nowej Europy. Na tendencje te wskazywały i badania szczegółowe dotyczące m.in. problemów tożsamości regionalnej i narodowej (Śląsk - Niemcy, Kresy, Biało­ ruś), powojennej rekonstrukcji Europy, antysemityzmu i lokalizmu, ekonomicznych i społecznych przeobrażeń, niezależnych mediów i demokratyzacji Centralnej i Wschodniej Europy, zmieniają­ cych się obrazów płci i narodowości (w literaturze i kinematografii), roh przestrzeni publicznych w konstruowaniu zbiorowej tożsamości, rozwoju społeczeństw obywatelskich, tradycji i innowacji we Wschodnio-Centralnej historii europejskiej, doświadczeń multikulturalizmu, etniczności, naro­ dowej tożsamości, również w perspektywie porównawczej (Bałkany), zmiany postaw i wartości, ról społecznych w okresie transformacji, miejsko-wiejskiego dysonansu (na Bałkanach), liderów politycznych i grup interesu, klasy średniej, imperium i narodowej tożsamości (Rosja - Ukraina), polityki kulturalnej w czasie przejścia, w obrazie dawnego Bloku Wschodniego, narodowości i konfliktów etnicznych, utrzymywania tożsamości, ponownego jej ustanawiania w aspekcie tra­ dycji kulturowej (Ukraina). Pochodną powyższych zagadnień, także aktualną u schyłku wieku, była relacja państwo - diaspora, dostrzegana w perspektywie społeczno-polityczno-kulturowej i literackiej w odniesie­ niu do emigracji węgierskiej, słowackiej, ukraińskiej, słoweńskiej, a przede wszystkim kwestii żydowskiej. Tej ostatniej poświęcono sporo uwagi w kontekście miejsca „innych", „przypad­ kowych obywateli" w kulturze rosyjskiej i podczas zimnej wojny, w obrazach rzeczywistości ukraińskiej, w XX-wiecznej Polsce i powojennych rekonstrukcjach struktur świadomościowych - antysemityzmu, lokalizmu i represji wraz z ambitną próbą stworzenia poetyki diaspory opartej na polsko-żydowskim dialogu literackim (w płaszczyźnie pisarstwa J. Maurer) oraz nowym odczy­ taniem „życia" w przekładzie, czyli problemów literatury emigracyjnej wyłaniających się z działal­ ności twórczej i doświadczeń H . Grynberga, E . Hoffman, A. Holland. Nie jest budujące spostrzeżenie o peryferyjności problematyki polskiej i innych państw Cen­ tralnej Europy w slawistyce amerykańskiej, peryferyjności rozumianej w wielu planach, zwłaszcza w obszarze interesującym filologa, czy badacza kultury. Częściej kontekst polski pojawiał się w nawiązaniach do europejskich aktualiów społeczno-pohtyczno-miHtarnych, potwierdzając pra­ widłowości rządzące rozwojem nauk społecznycyh (np. panele: sowiecki neokolonializm w powo­ jennej Polsce, przebudzenie do rewolucji - polska opozycja w 1988 г., pogłębianie się zróżnicowań we wschodnio-centralno-europejskiej klasie średniej). Jedynie dwa panele dotyczyły w całości polskiej literatury: młodej prozy polskiej (A. Stasiuk, S. Chwin), oraz polskiej najnowszej prozy i eseju (J. Pilch, P. Lisicki, H . Grynberg). Ponadto, przy temacie: konfiguracje wyobcowania we współczesnej poezji rosyjskiej i polskiej, analizowana była twórczość W. Szymborskiej obok �KRONIKA 213 M . Cwietajewej i A. Achmatowej; w innym panelu - determinanty kulturowe płci, interpretacje kobiet w X I X i wczesnym X X w. w Polsce, na Ukrainie i w Rosji - przywoływano N. Żmichowską łącznie z K . Pawłowa jako pisarki narodowe. Przy transformacjach narodowego mitu - analizie symbolicznej przestrzeni i etnicznej tożsamości w sztuce pojawił się W. Gombrowicz, w panelu: kontestowe dyskusje imperialne - polski i ukraiński orientalizm, W. Wężyk wraz z osobliwościami polskiego orientu oraz J . Sękowski wystąpili w triadzie z T. Szewczenką. Panoramiczne spojrzenie na przedmiot poznania i badania slawistycznych obszarów, zwłaszcza literackich, pozwala na kolejną refleksję uwydatniającą tendencję wyraźną w ostatnich latach w amerykańskiej nauce o literaturze - traktowania dzieła literackiego jako dzieła idei, zaintereso­ wań literaturą jako przekazem idei, odbijających system wartości wyznawanych w danym społe­ czeństwie, stosunki tam panujące, system władzy, traktowanie jej jako jednego z ogniw powszechnej debaty wokół kryzysów politycznych, ekonomicznych, społecznych, w tej konkretnej sytuacji istotnej w optyce transformacji ustrojowych czasu przejścia dla słowiańskich narodów Europy. Nie kategoria estetyki staje się dominująca w traktowaniu dzieła literackiego, lecz odniesienia kulturowe, społeczne, polityczne i ekonomiczne. Przy takiej orientacji peryferie literatury przyjmują status centrum, a kreowanie nowych arcydzieł jest próbą modyfikacji dotychczasowego kanonu. Ciągła aktualność kwestii rosyjskich, ukraińskich, żydowskich, postaw rewizjonistycznych, dekonstrukcyjnych stanowisk zdeterminowała więc i same obszary badań, i naukowy ich ogląd. Takie też było miejsce tematów literackich w ogromnym szeregu społeczno-politycznych dyskusji nad teraźniej­ szością narodów słowiańskich w zderzeniu z historią, która zawsze była „nauczycielką życia". W tej naideologizowanej przestrzeni słowiańskiego świata nie mogło zabraknąć innego z jej ważnych ogniw - kwestii kobiecych. Dotyczyły one konstruowania i dekonstruowania żeńskości we wschodniosłowiańskiej kulturze fin-de-siecle 'w, w polityce, w relacji do działania pamięci w archi­ wach i kulturze emigracyjnej, w czasopiśmiennictwie, w odniesieniu do organizacji kobiecych, kobiecych głosów w literaturze, ich nowych ról społecznych (m.in. kobiety-intelektualistki), w eko­ nomii handlowej. Również wśród sześciu paneli folklorystycznych jeden w całości dotyczył obrazu kobiet w tradycyjnych słowiańskich gatunkach: w ludowych opowiadaniach, we wschodniosłowiańskich pieśniach emigracyjnych, w rosyjskich dowcipach. Pozostałe folklorystyczne prezentacje dope­ łniały wizerunek Słowiańszczyzny Wschodniej, Zachodniej i Południowej o tradycyjne uwarunko­ wania światopoglądowe wpisane w system wierzeniowy uwidoczniony w tekstach werbalnych folkloru i w literaturze, w rytuale, w zachowaniach magicznych. Utrwalały tendencje zmierzające do budowania nowej tożsamości na podstawie starych wzorców, wyróżników, ale i powszechników kulturowych. Nie były to jednak prezentacje pogłębione. W odniesieniu do większości z nich dominująca była funkcja informacyjna i wycinkowość obserwacji analitycznych - co zdaje się być regułą wielu kongresów naukowych jako ekspresji naukowej tożsamości badacza, autorskiego zaznaczania pól badawczych, miejsc naukowej identyfikacji i integracji. T a etnokulturowa identyfi­ kacja w odniesieniu do piszącej te słowa dotyczyła polskiego folkloru magicznego i mechanizmów kodowania symbolicznych znaczeń w tekstach werbalnych towarzyszących sytuacjom liminalności naturalnej i okazjonalnej. Była to jednocześnie pierwsza w ramach AAASS promocja polskiej folklorystyki. Stała się ona możliwa dzięki pomocy finansowej Fundacji Kościuszkowskiej w No­ wym Jorku, za co również tą drogą autorka składa Fundacji serdeczne podziękowania. Nieustannie w takich okolicznościach nasuwa się smutna refleksja dotycząca właśnie bariery finansowej, nie intelektualnego potencjału polskiej humanistyki i jej miejsca w światowej wymia­ nie myśli. T a pełniejsza wymiana w odniesieniu do badań slawistycznych pozwoliłaby na za­ chowanie proporcji w oglądzie słowiańskiego, w tym i polskiego obszaru badawczego, bez poli­ tycznego koniunkturalizmu, natomiast z uwzględnieniem przesłanek wynikających ze społeczno-kulturowych różnic europejskiej geografii i analizy mitu słowiańskiego. Dla pełnej orientacji czytelników o zainteresowaniach folklorystycznych celowe wydaje się przywołanie zawartości programowej wszystkich paneli z tej dyscypliny 31 Konwencji AAASS zorganizowanych przez Stowarzyszenie afiliowane przy AAASS - Slavic and East European Folklore Association. Przy tej okazji warto nadmienić, iż Stowarzyszenie to wydaje pismo „SEEFA Journal", w którego vol. I V , no. 1 z 1999 r. znalazły się materiały dotyczące polskiej folklorystyki �214 KRONIKA (po raz pierwszy w historii tego pisma): Polish Folklore Studies at the End of the Twentieth Century (A. Brzozowska-Krajka) oraz Select Annotated Bibliography of Polish Folkloristics for the Period: 1990-1998 (A. Brzozowska-Krajka, A. Monies-Mizera). Program paneli folklorystycznych: I. Views of Women in Traditional Genres (Obrazy kobiet w tradycyjnych gatunkach) 1. P. Rappaport (University of Virginia): „Warming the Mermaid Ancestors in 'Sister-Killer' Folktales" (Ożywianie syreny w ludowych opowiadaniach o siostrze-zabójczyni); 2. R. Rothstein (University of Massachusetts): „The Girl He Left Behind: Women in East European Songs of Emigration" (Dziewczyna, którą pozostawił za sobą: kobiety we wschodnioeuropejskich pieśniach emigracyjnych); 3. J. Rouhier-Willoughby (University of Kentucky): „There Are Ladies Present: Images of Women in Russian Jokes" (Są tam obecne kobiety: obrazy kobiet w rosyjskich dowcipach). I I . South Slavic Epic (Epika południowosłowiańska) 1. J.M.Foley (University of Missouri): „The Challenge of Translating Moslem Epic from the South Slavic Tradition" (Trudne zadanie tłumaczenia muzułmańskiego eposu z południowosłowiańskiej tradycji); 2. L . Parpulova Gribble (Ohio State University): „Reprogramming the Time Machine: The Study of the Early South Slavic Epics" (Powtórne programowanie machiny czasu: studia nad wczesnymi eposami połuniowosłowiańskimi); 3. N. Renee Margulis (University of Cincinnati): „Marko Kraljevic in the Nineteenth Cen­ tury" (Marko Kraljevic w X I X wieku). III. Folk Beliefs in Tales and Literature (Wierzenia ludowe w opowiadaniach ludowych i literaturze) 1. A. Chumachenko (Ohio State University): „Wolves and Vovkulak in Ukrainian Dias­ pora" (Wilki i wilkołak w diasporze ukraińskiej); 2. J. Sagaidak Houkom (University of Pittsburgh): Representations of Evil in Nina Sadur's Prose" (Sposoby przedstawiania zła w prozie Niny Sadur); 3. A. Johns (University of California): „Koshchei Bessmertnyi in Slavic Folklore" (Nieśmier­ telny Kościej w folklorze słowiańskim). IV. Maintaining Identity, Reestablishing Identity: Folklore, Continuity, and Change (Utrzymy­ wanie tożsamości, ponowne ustanawianie tożsamości: folklor, kontynuacja i zmiana) 1. A.M. Ingram (University of Virginia): „Ukrainian Oral Folklore: Traditional and Modern Manifestations of Folk Belief (Ukraiński folklor ustny: tradycyjne i współczesne przeja­ wy ludowych wierzeń); 2. N.Kononenko (University of Virginia): „Ukrainian Courtship: Past and Present" (Ukraiń­ skie zaloty: przeszłość i teraźniejszość); 3. H . Rothstein: „Issues of Identity in Russian Children's Lore" (Kwestie tożsamości w rosyj­ skiej subkulturze dziecięcej). V. Slavic Magical Folklore (Słowiański folklor magiczny) 1. A. Brzozowska-Krajka (Maria Curie-Skłodowska University): „Polish Magical Folklore: Natural and Occasional Liminality" (Polski folklor magiczny: naturalna i okazjonalna liminalność); 2. S.A. Minyonok i Yelena V. Minyonok (Russian Academy of Sciences): „The Image of Rusalka in Russian Mythological Stories and Rituals" (Obraz rusałki w rosyjskich opo­ wiadaniach mitycznych i rytuałach); 3. J. Conrad (University of Kansas): „Female Spirits in South Slavic Folklore" (Duchy kobiet w folklorze południowosłowiańskim). �KRONIKA 215 VI. The Unclean Force: An Interdisciplinary Approach (Nieczysta siła: interdyscyplinarne podejście) 1. V.V. Sevastianova (University of Virginia): „The Unquiet Dead in Petrushevskaia's Short Fiction: Abandoned Wives and Protecting Mothers" (Niespokojny zmarły w opowiada­ niach Pietruszewskiej: porzucone żony i opiekuńcze matki); 2. K . Stauter-Halsted (Michigan State University): „Witchcraft and Identity in the Ninete­ enth-Century Polish Villages" (Czary i tożsamość w XlX-wiecznych wsiach polskich); 3. M . Storsved (North Dakota State University): „Preventivě Measures: Village Practices Concerning Undead" (Środki zapobiegawcze: wiejskie praktyki dotyczące żywych). Anna Brzozowska-Krajka MIĘDZYNARODOWE SYMPOZJUM „FOLKLORYZM NA PRZEŁOMIE S T U L E C I " („FOLKLORIZMUS NA PŘELOME STOROČI") BRATYSŁAWA - BAŃSKA B Y S T R Z Y C A , 10-12 listopada 1999 W dniach 10-12 listopada 1999 r. odbyło się na Słowacji, w Bańskiej Bystrzycy, międzynaro­ dowe sympozjum „Folkloryzm na przełomie stuleci". Zorganizowane zostało z okazji 10 rocznicy uchwalenia Deklaracji U N E S C O o ochronie kultury tradycyjnej i ludowej. Patronat nad sympo­ zjum objęło Ministerstwo Kultury Republiki Słowackiej, a jego głównymi organizatorami byli m.in.: Instytut Etnologii oraz Narodowe Centrum Oświatowe przy Słowackiej Akademii Nauk w Bratysławie, Katedra Etnologii Uniwersytetu im J.A. Komeńskiego w Bratysławie, stowarzysze­ nie „Przebudzona pieśń" (Prebudená pieseň) w Bratysławie oraz Rada Miejska w Bańskiej Bystrzycy. W spotkaniu wzięli udział przedstawiciele ośrodków naukowych, stowarzyszeń i pla­ cówek kulturalno-oświatowych ze Słowacji, Czech, Węgier oraz Polski. W ciągu trzydniowych obrad wiele miejsca i uwagi poświęcono przedstawieniu różnych po­ glądów i stanowisk w kwestii granic pojęciowych dyskutowanego na sympozjum zjawiska folkloryzmu. Właśnie m. in. temu zagadnieniu, jak i naświetleniu najważniejszych problemów związa­ nych z formami zachowania i ochrony folkloru poświęcony był wykład wprowadzający w tema­ tykę obrad, wygłoszony przez doc. dr Milana Leščáka - Folklorizmus ako forma uchovávania a ochrany etnokultúrnych tradicii. W dalszych wystąpieniach zaprezentowano wyniki badań nau­ kowych związanych z różnymi przejawami folkloryzmu w życiu współczesnym, kwestię dzi­ siejszej percepcji folkloryzmu i jego funkcji w społeczeństwie, perspektywy i projekty dalszego ukierunkowania rozwoju omawianego zjawiska w krajach Europy Środkowej. Poruszono też sprawy dokumentacji, archiwizacji, a także upowszechniania folkloru w różnych kręgach spo­ łecznych, biorąc pod uwagę nowe warunki społeczno-ekonomiczne, jakie zaszły w wyniku trans­ formacji systemowej. W szerokim wachlarzu referowanych, różnorodnych tematów wyłoniło się szereg opracowań o profilu ogólnym, przekrojowym, syntetyzującym. I tak, w referacie A. Móži wyeksponowano problemy ludowych, autentycznych i antropologicznych cech kultury narodowej {Autentické ludové a antropologické vlastnosti národnej kultury), J. Darulová mówiła o zjawisku folkloryzmu jako pośredniku identyfikacji z tradycją lokalną i regionalną {Folklorizmus ako prostriedok identifikácie s lokálnou a regionálnou tradiciou), w wystąpieniu A. Jackovej poruszony został problem roli społeczności lokalnych w rozwoju ludowej kultury {Záujem a postavenie obce pri rozvoji l'udovej kultury), a w referacie J. Zajonca była mowa o dziedzictwie kulturowym w perspektywie przekazu informacji {Kulturně dedičstvo - dedičstvo informácií). Żywotne problemy związane ze współczesnym obliczem folkloryzmu w mieście i na wsi poruszyli: V. Gruska {Rázcestia folklorizmu), M . Dubayová {Kultura - ludová kultura a kultivovanosť 21. storočia) i I.Krištek {Rozvoj vidieka, program obnovy dědiny a folklorizmus). Pewne aspekty współczesnych badań etnologicznych rozważał J. Michálek {Monografia v etnologickej spisbie), natomiast formy realizacji wytycz­ nych deklaracji U N E S C O o ochronie folkloru w Republice Czeskiej przybliżył słuchaczom J. Janear {Plněni doporučeni UNESCO k ochraně tradičné a lidově kultury w ČR). �216 KRONIKA Wiele wystąpień dotyczyło funkcjonowania folkloryzmu w środowisku szkolnym, zarówno w społeczności uczniowskiej szkół podstawowych, jak i w szkołach średnich i wyższych. W od­ czycie M . Benža naświetlone zostały zobowiązania słowackiej etnologii wobec słowackiego szkol­ nictwa (Podlžnosti slovenskej etnologie voči slovenskému školstvu), natomiast J . Čukan przedstawił problem wprowadzania treści związanych z tradycjami kulturowymi do szkolnej edukacji (Aplikácia kultúrnych tradicii v školskej výucbe). Szkół podstawowych dotyczyły referaty L . Revajovej (Uplatnenie poznatkov o tradičnej kultuře vo výucbe a výchove na ZŠ), V. Struhára (Výskům piesňověho folkloru žiakov ZŠ v Sliačoch), L . Vajduláka (Tradičná ludová kultura z pohVadu učitel'a základné] umeleckej školy), środowiska studenckiego natomiast wystąpienia Z. Beňuškovej (Ludová kultura v představách, vedomostiach a živote vysokoškolákow) i J. Hrušovský'ego (Vyso­ koškolský folklórny súbor a jeho podiel na udržiavani tradičnej Vudovej kultury). Z kolei J . Buřič mówił o oddziaływaniu folkloryzmu w środowisku uczniów szkół specjalnych (Folklorizmus a mentalne postihnutí). Zagadnienia treści związanych z folklorem w nowych programach szkol­ nych, będących wynikiem wdrażanej w bieżącym roku reformy powszechnej edukacji w Polsce (Folklor i folkloryzm w nowych koncepcjach edukacyjnych w Polsce) przedstawiła V. Przerembska. Niektóre z prezentowanych na sympozjum referatów dotyczyły takich dziedzin sztuki ludowej jak muzyka, taniec, teatr, plastyka. I tak na przykład J. Stráňavský zaprezentował przewidywane perspektywy rozwoju muzyki ludowej w trzecim tysiącleciu (L'udová hudba v treťom tisicroči), o współczesnej, instrumentalnej muzyce ludowej mówił D. Daloš (Využitie Vudovej nástrojovej hudby v súčasnom prostředí), SL O problemie folkloru i folkloryzmu w relacji do współczesnych gatunków folkloru (Folklor a folklorizmus vo vzťahu k folklórnym žánr om v súčasností) traktował egzemplifikowany interesującymi nagraniami referat E . Krekovičovej. Tańcem ludowym i jego współczesnymi prezentacjami zajęli się V.Urban (Ludový tanec na scéně a mimo nej), E . Varga (Pohl'ad vysokoškolského pedagoga na výučbu ludových tancov), P. Homolka (Súasný stav folklórneho hnutia z pohVadu metodika NOC), o problemach teatru ludowego i jego funkcjonowaniu w dzisiejszych czasach mówił M . Mikola (Podněty ludového divadla pre modeme scénické umenié), a o ludowych sztukach plastycznych O. Dangjová (Výtvarný folklorizmus a dnešok). Rękodzieła i ludowej kultury materialnej dotyczyły wystąpienia P. Černo i V. Černovej (L'udová výšivka vo světle počitacovej éry - modeme přístupy k spracovaniu ludovej výšivky a výrobě ludových krojov), którzy zaprezentowali w praktyce komputerowe haftowanie ludowych strojów, I . Chorvata (Úloha a charakter výrobkov ludového umenia áko turistických suvenirov v cestovnom ruchu), S. Dillnbergerovej (Využitie kultúrnych tradicii v turizme). Z kolei na pro­ blemach budownictwa ludowego koncentrowały się referaty L . Młynka (Dokumentácia a ochrana ludových technických stavieb) i D . Nociarowej (Folklorizmus vo vzťahu k architektuře a interiéru domácnosti na konci 20. storočia). Różne aspekty ludowego gawędziarstwa, jego funkcje i miejsce we współczesności przed­ stawiła w swym wystąpieniu H . Hlóšková (Ludové rozprávačstvo v procesoch folklorizmu), a o tra­ dycyjnych i nietradycyjnych tematach i wątkach we współczesnym folklorze traktował referat Z. Vanovičovej (Tradičné témy a netradičné látky v súčasnom folklóre). Jednym z problemów poruszonych na sympozjum było funkcjonowanie folkloryzmu w różnych regionach Słowacji, a także wśród Słowaków żyjących za granicą. Wyniki swych badań na te właśnie tematy zaprezentowali: I . Zuskinová (Podujatia propagajúcu a popularizujúce ludovú kulturu v Liptove, ich súčasný stav a perspektivy), E . Trgiňa (Podněty a ich napinanie na hornej Nitre), O. Křupa (Otázky folklorizmu v spojitosti s ludovými zvykmi Slovákov v Maďarsku), M.K. HrkTová (Zahraniční Slováci a slovenský folklór), V . Fegjová (Tradičné obycaje v mestskom prostředí). Kilka referatów poświęcono także działalności państwowych i niepaństwowych instytucji związanych z upowszechnianiem folkloru. Były to następujące odczyty: V. Sedlákovej (Úlohy Matice slovenskej pri získávaní, prezentácii a dokumentácii tradičnej ludovej kultury), V. KyseFa (Prebudená pieseň - pohlady, možnosti, a pósobenie neštátnej inštitúcie), E . Klepáčovej (Prvá informada o novozaloženom Kabinete tradičnej a ludovej kultury), J . Hamara (Slovenská národná sekcia CIOFF), Š. Zima (Ludová kultura zpohladu nestatných subjektov), M . Šipka (Vstup muzea do folkloristického prostredia). �KRONIKA 217 Na sympozjum o tematyce tak ściśle związanej z kulturą współczesną nie zabrakło oczywiście referatów dotyczących wykorzystania mass- i multimediów w procesie upowszechniania folkloryz­ mu. Tym właśnie zagadnieniom poświęciły swe wystąpienia H . Kysel'ová {Fond obrazových dokumentov NOC) i E . Akácsová {Internet - súcasně využitie a možnosti propagácie Vudovej kultury). Trzydniowym obradom towarzyszyła muzealna wystawa Tradycje w przemianach czasu oraz program sceniczny z udziałem zespołów folklorystycznych z różnych regionów Słowacji. Szeroko omawiane i dyskutowane na sympozjum procesy współczesnego rozwoju folkloryz­ mu, jego pozytywne, jak i w niektórych przypadkach (związanych np. z komercjalizacją życia) negatywne oddziaływania ukazane zostały w kontekście kulturowo-cywilizacyjnych przemian ostatnich lat. Spotkanie pozwoliło lepiej naświetlić obecny stan folkloryzmu w Słowacji i krajach sąsiednich, stan i kierunki badań nad nim, a także zainspirować kolejne działania w kierunku jego ochrony i dalszego, właściwie stymulowanego rozwoju. Violet ta Przerembska POBYT N A U K O W Y W B A M B E R G U W lutym 2000 została zawarta umowa pomiędzy Instytutem Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk w Warszawie i Otto-Friedrich-Universitát w Bambergu, dotycząca współpracy naukowej w zakresie badań nad problemami asymilacji, adaptacji i wzajemnych wpływów nie­ miecko-polskich. Ustalono w niej, że strona niemiecka będzie realizowała temat: „Między iden­ tyfikacją a asymilacją. Kulturowe problemy imigracji w rejonie poznańskim na przykładzie nie­ mieckich imigrantów od XVIII do X X wieku", strona polska natomiast: „Rodziny Bambrów w Bambergu i w Poznaniu. Dzieje, tożsamość, kultura. Studium porównawcze". Porozumienie zawarte jest na lata 2000-2005. Przewiduje ono m.in. wymianę doświadczeń i osiągnięć w badaniach, udział pracowników naukowych z obydwu krajów w poszukiwaniach bibiotecznych, archiwalnych i terenowych, wyjazdy etnologów na staże-pobyty studyjne do Niemiec i Polski, wymianę publi­ kacji. Koordynatorami są: ze strony Instytutu Archeologii i Etnologii PAN - prof, dr Maria Paradowska, a ze strony Otto-Friedrich-Universitát - prof. Klaus Guth. W ramach powyższego porozumienia, w dniach 15.03-15.04. 2000, przebywałam w Bamber­ gu. Wyjazd miał charakter rekonesansu naukowego. Głównym celem było nawiązanie kontaktów z rodzinami bamberskimi. Mogą się one okazać pomocne w dalszych poszukiwaniach powiązań pomiędzy miejscową i poznańską ludnością pochodzenia niemieckiego oraz zebraniu materiałów dotyczących emigracji do Polski w XVIII w. Pierwsze zadanie okazało się stosunkowo łatwe. Miałam zaszczyt poznać nadburmistrza Bambergu - Herberta Lauera, bardzo wysoko ceniącego sobie kontakty z Polską. Nadburmistrz i jego małżonka zaoferowali wszelką pomoc w dalszych pracach naukowych oraz wyrazili chęć podtrzymywania dotychczasowych, bardzo dobrych relacji z Towarzystwem Bambrów w Poznaniu. Nawiązałam także znajomość z przedstawicielami miejscowej elity intelektualnej, a więc pracowni­ kami Uniwersytetu, wydawnictw literackich, miejscowych archiwów, oraz ze zwykłymi obywatela­ mi, niezwykle przychylnie ustosunkowanymi do polsko-niemieckiego projektu badań. Szczególnie interesujące okazały się kontakty z rodzinami noszącymi nazwiska tożsame z nazwiskami pojawia­ jącymi się w Poznaniu. Bambrzy przez długi okres nie byli świadomi tego, że ich przodkowie osiedlali się w Polsce. Widać to nawet na przykładzie literatury, która wiele mówi o wyjazdach na Węgry, do Rosji i USA, a bardzo mało o emigracji do Polski. Od kilku lat sytuacja jednak zmienia się, głównie dzięki działaniom Towarzystwa Bambrów Poznańskich, organizującego wizyty bamberczyków w Poznaniu i wyjazdy poznaniaków do Bambergu. Spotkałam się z kilkoma osobami, które w ostatnich latach odwiedziły Poznań i w efekcie zainteresowały się historią wzajemnych stosunków oraz możliwością przeanalizowania na ich tle losów własnej rodziny. Przykładem może być rodzina Bayerleinów. W Poznaniu mieszkało kilku potomków osadników bamberskich o tym nazwisku. Trzech z nich na początku wieku X X było sołtysami w podpoznańskich wsiach Winiary, �218 KRONIKA Jeżyce i Górczyn. Bayerleinowie z Bambergu nie przypuszczali, że niektórzy ich przodkowie mogli wyemigrować do Polski. Po wizycie w Poznaniu oraz moich odwiedzinach zainteresowali się możliwością odszukania swoich polskich powiązań. Oprócz spotkań z ludźmi, zajmowałam się poszukiwaniami w miejscowym archiwum miejs­ kim. Zgromadzone tam archiwalia sięgają wieków średnich i dotyczą głównie samego miasta Bamberg. Są wśród nich pisma biskupów i książąt bamberskich adresowane zarówno do innych władców niemieckich, jak i do poddanych, podsumowania dorocznych zbiorów, informacje doty­ czące zawodów wykonywanych w minionych wiekach. Dokumenty uporządkowane są chrono­ logicznie i umieszczone w księgach dotyczących kilkunastoletnich odcinków czasu. Niestety, nie udało mi się znaleźć wśród nich odezwy skierowanej prawdopodobnie przez poznańskie władze miejskie lub arcybiskupa do mieszkańców Bambergu, nawołującej do osiedlania się w podpoznań­ skich wioskach. Wystosowano ją w związku z wyludnieniem Poznania w 1719 roku w wyniku wojny północnej i zarazy. Bardzo ciekawe są natomiast odnalezione przeze mnie karty osobowe mieszkańców Bambergu. Umieszczono je na mikrofilmach, ponieważ w większości są to bardzo stare dokumenty, sięgające X V I wieku. Najbardziej wartościowe są te, zawierające pełne informa­ cje, a więc imię i nazwisko mieszkańca, zawód, nazwiska jego rodziców, małżonka i dzieci, daty ich urodzin i zgonów, oraz wcześniejsze miejsca zamieszkania. W kartach znalazłam wiele nazwisk odpowiadających nazwiskom poznańskich Bambrów. Prześledzenie ich będzie z pewnością po­ mocne przy odnajdowaniu analogii. W moich poszukiwaniach natrafiłam także na artykuły z prasy i miejscowej kroniki z lat 1925-1972. Mówią one o emigracji do Polski zawierają cenne informacje, uwagi, i anegdoty. Ich wadą jest jednak brak obiektywizmu, wynikający z korzystania z publikacji asystenta Królew­ skiego Archiwum Państwowego M . Bára, pt. Die Bamberger bei Posen, z 1882 roku. Przez długie lata było to jedyne opracowanie tej tematyki. Książka ta napisana została tendencyjnie, z akcen­ tami antypolskimi. Celem jej autora było bowiem „przywrócenie" spolonizowanych potomków osadników z Bambergu do narodu niemieckiego. I tak dla przykładu Friedrich Metz (1953, s. 274.) w artykule pt. „Die Bamberger um die Stadt Posen" przytacza wypowiedź komendanta twierdzy poznańskiej, A. von Bogusławskiego: „Kiedy w 1860 przybyłem po raz pierwszy do stolicy Wielkopolski, gospodarze zasiedziali we wsiach bamberskich mówili po niemiecku, władali bardzo dobrze zarówno językiem literackim, jak i południowo-niemieckim dialektem. Teraz, pod koniec stulecia, polonizacja dokonała się całkowicie. Żaden człowiek we wsi nie zna więcej niż jedno słowo po niemiecku. Polonizacja wielu tysięcy Niemców dokonała się przed bramami stolicy prowincji, w twierdzy Poznań, na oczach najwyższych urzędników państwowych i władz szkolnych, z pomocą kościoła i szkoły". „Bamberger Standortchronik" zdecydowanie potępia tych Bambrów, którzy ulegli wpływom polonizacyjnym i zdecydowali się na spolszczenie swoich nazwisk, postuluje jednak żeby mimo wszystko „nie rzucać kamieniami w tych synów niemieckiej ziemi", ponieważ niektórzy z nich „nawrócili" się po wkroczeniu niemieckich wojsk do Polski (Qast 1942, s. 48). Autorzy z dumą podkreślają, że Polacy chętnie przejmowali od Bambrów sposób budowania domów, strój [nie będący w rzeczy­ wistości strojem bamberskim - przyp. A. SzJ czy sposoby świętowania, co jakoby miało świad­ czyć o wyższości kultury niemieckiej. Jak już wspomniałam, pomimo propagandowych uwag publikacje dostarczają wielu interesu­ jących wiadomości. Wszystkie odnalezione przeze mnie artykuły zawierają listy osadników. Na każdej z nich umieszczone są także nazwiska nie napotkane przeze mnie w polskich źródłach. I tak np. „Fránkischer Heimatbote" wymienia rodziny: Hissel i Steberg (Reinfelder 1972, s. 2). W „Geschichte der Stadt Posen" spotykamy Remelhamerów, Thieraufów, Stegertów i in. (Metz 1953, s. 270). Odszukanie polskich rodzin o tych samych nazwiskach może doprowadzić do odnalezienia kolejnych bamberskich potomków zamieszkujących Poznań. W jednym z artykułów mowa jest o emigracji z Bambergu na Węgry i do Rosji. Na Węgry osadnicy zaczęli przybywać po 1724 roku. Kraj ten, podobnie jak Polska, zniszczony był przez wojnę. Ponieważ bamberski arcybiskup Friedrich Karl posiadał tam znaczne dobra ziemskie, postanowił sprowadzić około 50 rodzin znających się na uprawie roli i winorośli oraz kilku cieśli, �KRONIKA 219 młynarzy i murarzy. Osadnicy byli wyznania katolickiego, ze swojej ojczyzny mogli zabrać majątek wartości 100 guldenów. Na miejscu arcybiskup zwolnił ich na pewien czas z obowiązku płacenia podatków. W roku 1763 caryca Katarzyna I I wystosowała pismo do wszystkich krajów europejskich, zachęcające do osiadania w Rosji. W swojej odezwie wychwalała klimat zbliżony do panującego we Francji, żyzną ziemię, jeszcze nigdy nie tkniętą ręką człowieka, obiecywała zwolnienie od podatków a nawet zwrot kosztów podróży. Jak się okazało, obietnice były tak kuszące i odpływ ludności tak duży, że biskup bamberski wydał z dniem 21.05.1766 r. zakaz wyjazdu do Rosji (Diener 1925, s.156). Legendarna pracowitość i sumienność mieszkańców tego miasta musiała być w Europie powszechnie znana, skoro właśnie te cechy zadecydowały o skierowaniu przez Węgry i Rosję zaproszenia do osiedlania. Temat dotyczący kolonizacji bamberskiej w sąsiadujących krajach jest w źródłach niemieckich bardzo dobrze opracowany, w przeciwieństwie do emigracji do Polski. Zachowały się archiwalia, powstało też kilka książek i opracowań naukowych. Ich wykorzystanie, oraz współpraca z autorami z pewnością może stanowić ważny element przy porównywaniu warunków emigracji do Polski. Bardzo ciekawe są rozmaite anegdoty, dotyczące przybyszów z Bambergu. Ilustrują one realia, w jakich odbywało się zasiedlanie oraz stosunek ówczesnych Polaków i Niemców do emigrantów. Pierwsza fala osadników, na ogół z Bambergu, przybyła do Poznania w roku 1719. Osadnicy przybywali wozami lub pieszo. „Bamberska kronika miejska" przytacza wypowiedź pani Handschuh, która wspomina, że jej ojciec przywiózł ją do Poznania na taczce (Qast 1942, s. 47). W pierwszej kolejności zasiedlona została wieś Luboń. „Tágliches Unterhaltung" utrzymuje, że koloniści zastali tam przy życiu zaledwie dwie osoby, pozostali mieszkańcy zginęli w wyniku wojny i dżumy (Schwertfeger 1929, s.18). Polacy określali mianem Bambrów także przybyszów z innych części Niemiec. I tak rodzina Jeske przybyła z Prus Wschodnich, osiedliła się we wsi Rataje, zyskała miano zarówno Bambrów, jak i Kaszubów. To drugie określenie z czasem zresztą objęło wszystkich mieszkańców Rataj (Metz 1953, s. 270). Co ciekawe, jedna z legend wskazuje na to, że emigrujący do Poznania nie cieszyli się zbytnią sympatią w swej ojczyźnie. Podobno po wyjeździe posądzono ich o kradzież figurki św. Jakuba, skąd od imienia tego świętego pojawiło się określanie „Jakubowy złodziej", stosowane wobec Bambrów (Qast 1942, s.48). Taki pogląd mógł być spowodowany zawiścią. Osadnicy przybywa­ jący do Polski pochodzili z przeludnionych wsi, byli bardzo biedni. Korzystne warunki osadnicze powodowały jednak, że dorabiali się znacznych majątków. Spekulowano więc zapewne o powo­ dach tak szybkiego wzbogacenia. Opisywane przeze mnie karty osobowe, fakty, legendy, wspomnienia i anegdoty udało się zebrać podczas pracy w Stadtarchiv, będącym jednym z trzech archiwów znajdujących się w Bam­ bergu. O ile zdążyłam się zorientować, inne archiwum bamberskie - archiwum państwowe, czyli Staatarchiv - nie posiada żadnych materiałów dotyczących wyjazdów do Polski. Można nato­ miast zdobyć tam informacje o emigracji do Rosji, USA i na Węgry. Pojawia się więc szansa na odtworzenie powiązań poznańskich osadników z wyjeżdżającymi do innych krajów, jak to miało miejsce choćby w wypadku rodziny Muth, której członkowie emigrowali zarówno do Wielko­ polski, jak i do Stanów Zjednoczonych. W trzecim z bamberskich archiwów - Archiv des Erzbischofs, znajdują się między innymi karty osobowe, podobne do tych, o których wspomina­ łam już wcześniej, lecz dotyczące mieszkańców wiosek należących do Arcybiskupstwa bamberskiego. Z pewnością są one bardzo cennym źródłem informacji, ponieważ duża część osadni­ ków osiemnastowiecznych wywodziła się właśnie z podbamberskich wiosek, z urzędów Baunach, Lichtenfels, Schesslitz i Hallstadt. Moja wizyta w Bambergu miała, jak już wspominałam, charakter rekonesansu. Ograniczony czas pobytu nie pozwolił mi na zapoznanie się z wieloma materiałami, w tym - znajdującymi się w Archiwum Arcybiskupim. Mam jednak nadzieję, przy okazji kolejnego wyjazdu uda mi się uzu­ pełnić zdobyte wiadomości. �220 KRONIKA LITERATURA Diener E . 1925, Zur Auswanderung aus Bamberg, Alt=Franken, Nr. 19, s. 155-158. Metz F . 1953, Die Bamberger um die Stadt Posen, [w:] G . Rhode, Geschichte der Stadt Posen, Neuendettelsau, s. 273. Qast W. 1942, Standortchronik, Bamberg. Reinfelder G . 1972, Bamberger Volksgruppe ber Posen, Frankischer Himatbote, nr 3, s. 1-3. Schwertfeger E . 1929, Die Bamberger in Posen, Tagliches Unterhaltung, s. 18. Agnieszka Szczepaniak SARA - KRÓLOWA WĘDROWCÓW. ŚWIĘTO SAINTES-MARIES-DA-LA-MER, PROWANSJA U ujścia Rodanu do Morza Śródziemnego, w departamencie Bouche-du-Rhone w Prowansji, znajduje się niewielka turystyczna miejscowość Saintes-Maries-de-la-Mer. Słynie ona z potężnego ufortyfikowanego kościoła (pamiątka po najazdach saraceńskich) pod wezwaniem Trzech Marii, do którego ściągają co roku tłumy pielgrzymów, szczególnie liczne 24 i 25 maja. Odbywa się wtedy święto poświęcone Marii Jakubowej (siostrze Matki Boskiej), której szczątki spoczywają obok relikwii drugiej świętej - Marii Salomei (matki apostołów Jana i Jakuba - jej święto obchodzone jest 22 października) i Sarze (ich czarnoskórej służącej). Choć dwie pierwsze kobiety zostały uznane przez Kościół za święte, to właśnie ta trzecia przyciąga największą uwagę pielgrzymów, ale i turystów, z tej racji, że uznali ją za swoją patronkę Romowie, którzy są szczególnie licznie obecni wśród wszystkich pielgrzymujących. Hagiografowie podają, że w 48 roku n.e. przybyła do Prowansji z Palestyny barka, cudownie wyrzucona na brzeg pomimo braku żagla i steru, która wiozła na swoim pokładzie grupkę uciekinie­ rów: owe trzy wymienione już wcześniej kobiety oraz św. Marię Magdalenę (to ona jest „brakującą" trzecią Marią w nazwie kościoła), św. Martę oraz św. Maksymiliana i Łazarza. W podzięce za cudowne ocalenie i szczęśliwe przybicie do brzegu, postanowili wznieść ołtarz z kamienia. Następnie rozdzieli się. Część z nich podążyła na zachód, część na wschód, a trzy najstarsze kobiety - Maria Jakubowa i Maria Salomeą wraz ze swoją służącą Sarą postanowiły zostać na miejscu, by szerzyć wśród mieszkańców wybrzeża Dobrą Nowinę. Gdy umarły, wokół wybudowanego przez nie orato­ rium i ich grobów powstawać zaczęło osiedle, a mała świątynia została przebudowana wkrótce na kościół. Kult tego miejsca szerzyć się zaczął począwszy od X V wieku, kiedy to król René d'Anjou, zwany Dobrym (pod jego panowaniem Prowansja przeżywała swój rozkwit jako potęga kulturalno-pohtyczno-ekonomiczna) nakazał w 1448 roku przeprowadzenie badań i wykopalisk na terenie kościoła. Odkryto wtedy, oprócz licznych śladów po starożytnych świątyniach (liguryjskich, celtyckich i grecko-rzymskich poświęconych kultowi bogiń płodności) oraz prehistorycznych cmentarzyskach, także pozostałości po pierwszym oratorium i ołtarzu, obok którego odnaleziono dwa szkielety wydzielające cudowny zapach... Wtedy też odkopano źródło z cudowną słodką wodą. Zmieszana z pyłem zdrapanym ze ścian kaplic, w których umieszczono później relikwie, czyli ciała dwóch Marii, miała ona uzdrawiać bóle oczu i likwidować bezpłodność kobiet. Niestety, nie odkryto trzeciego szkieletu - Sary. Choć nie kanonizowana, jest obecna w nau­ czaniu Kościoła, według którego owa ciemnoskóra Egipcjanka i wierna służąca pozostała do końca swych dni w Palestynie, nie wyruszając wcale w podróż. W księdze dewocyjnej z X V I w., która spisała w formie powieści żywot świętych „prowansalskich", przypisano Sarze rolę troskli­ wej służącej, odwiedzającej pasterzy, u których zaopatrywała swoje dwie panie w jedzenie i inne środki niezbędne do życia. Według tego źródła zresztą, dlatego właśnie Romowie mogą ją przyjąć za swój przykład i swoją patronkę (Guide de la Provence mysterieuse 1986). Według legendy cygańskiej, Sara była ich rodaczką, która jako jedna z pierwszych Romów otrzymała chrzest. Nazywana była przez swoich ziomków Sara-Kali, wywodziła się z rodziny przywódców i stała na czele taboru, który przywiodła nad brzeg Rodanu. W tym czasie Romowie �KRONIKA 221 praktykowali jeszcze religię politeistyczną i oddawali cześć bogini Isztar, której statuę nieśli na swoich ramionach i zanurzali w wodzie, prosząc o błogosławieństwo. Pewnego dnia Sara przeżyła wizję. Przewidziała w niej przybycie barki ze świętymi, którzy byli obecni przy śmierci Jezusa. Ale tego dnia morze było bardzo niespokojne, więc Sara widząc, że dobicie do brzegu jest prawie niemożliwe, rzuciła swój płaszcz na wodę. Posłużył on za linę holowniczą i pomogło to w szczęśliwym zakotwiczeniu łodzi. Święci ochrzcili potem Sarę, która pomagała im w szerzeniu Ewangelii {Guide..). W 1496 r. odnaleziono domniemany szkielet Sary; zbiegło się to niewątpliwie ze wzmiankami na temat instalowania się na wybrzeżu pierwszych taborów cygańskich. W wigilię „właściwego", czyli kościelnego święta ku czci Marii Jakubowej (25 maja) tłumy wiernych modlą się w kościele podczas nocnego czuwania, obchodzą dookoła kaplicę z czarną statuą Sary (umieszczoną na zachowanym starogreckim ołtarzu, poświęconym najprawdopodob­ niej Artemidzie), dotykają jej i pocierają o nią kawałkiem materiału bądź swoim ubraniem. Dzień wcześniej - 24 maja - wczesnym popołudniem, relikwiarze świętych Marii przenoszone są do górnej kaplicy św. Michała, a potem formuje się procesja Romów zmierzająca nad brzeg morza, niosących na swoich ramionach figurę ciemnoskórej Sary, której statua wykonana jest z gipsu pomalowanego na czarno. Następnego dnia odbywa się kolejna procesja po odprawieniu uroczys­ tej śpiewanej mszy porannej. Tym razem nad brzeg morza przenosi się barkę z figurami świętych, błogosławiąc morze, kraj i pielgrzymów. Szczegół, na który zwraca się największą uwagę i podkreśla się go najmocniej we wszystkich przewodnikach turystycznych to zjazd wielkiej liczby Romów. Podnoszący wartość widowiskowej procesji, tak przecież „egzotycznej" dzięki ich obecności, nie jest jednak obyczajem bardzo za­ mierzchłym. Pierwsze sygnały o obecności Romów podczas uroczystego święta w Saintes-Maries-de-la-Mer odnotowane zostały w 1849-1850 r. przez dziennikarza paryskiej gazety „LIllustration", wspominającego także o uczestniczeniu Romów w procesji i ich szczególnej adoracji dla czarnej figury Sary (Clebert 1982). A w zasadzie dopiero od 1935 г., kiedy to markiz Baroncelli polecił księżom, by wzięli sobie do pomocy Romów i sprawniej zorganizowali trasę i teren pochodu coraz liczniej przybywających pielgrzymów, można mówić o ich stałej, oficjalnej już obecności. Niewątpliwie fenomen pielgrzymek do tego miejsca i w ogóle powszechna cześć, jaką się mu oddaje, ma bardzo stare korzenie, na co wskazywałyby wykopaliska prowadzone w X V w. Poza tym, każdy szczegół wskazuje na liczne możliwości interpretacji symboliki i wymowy obchodów święta majowego, począwszy od imienia Sary (pokrewieństwo z imionami bogiń płodności staro­ żytnego Wschodu, jak np. Sarai na Kaukazie czy Sarasvati w Indiach, co już jest odwołaniem się do prawdopodobnego pochodzenia Romów), sam kult świętych kobiet (tradycja miejsca? - ślady po poprzednich kultach Wielkich Matek akurat w tym samym miejscu też mógłby być jakimś tropem), błogosławieństwo powiązane z zanurzaniem figur w wodzie i w ogóle pielgrzymka Romów nad brzeg morza (sama w sobie nie będąca czymś rzadkim w kulturze śródziemnomor­ skiej), co wydawało się niejakim kuriozum, zwłaszcza w powiązaniu z Romami, którzy w zasadzie nigdy nie parali się zajęciami związanymi z wodą (odnotowano nieliczne przykłady rodzin cygańs­ kich utrzymujących się „z morza" na tych terenach pod koniec X V I I I w.); (Guide...), a skoń­ czywszy - choć nie wyczerpuje to wcale tej symbolicznej skarbnicy - na pojawiającej się postaci św. Michała, szczególnie wymownej podczas święta wiosennego, jakim jest ono przecież. Nawet figura czarnej „świętej" wymagałaby studiów nad wcale nie rzadkim fenomenem prowansalskim - kultem czarnych Madonn (warto wymienić gwoli przykładu sanktuarium czarnej Madonny w Manosque, Berre, Mazane czy w Goult - zwanej, co więcej, Notre-Dame-de-Lumiere). Trudno jest w tym miejscu silić się na zwięzłą interpretację tego kultu, który tylko w 1999 roku przyciągnął 12 tysięcy uczestników (wliczyć w to trzeba tłumy turystów i tak przez cały rok zalewających malowniczą Prowansję). Niech jednak za podsumowanie wystarczy wypowiedź Blanki, młodej Romki wyjaśniającej powód, dla którego uczestniczy w pielgrzymce: „Sara jest królową wędrowców. Wskazała nam drogę do Boga. Przybyliśmy tu, by uczcić naszą pielgrzymką Sarę, ale także Marię Jakubowa i Salomee i by dać dowód, że wybraliśmy dobrą drogę. Jestem katoliczką i ten dzień jest dla mnie najważniejszy z wszystkich innych w moim życiu - pierwszy raz mogę uczestniczyć w pielgrzymce do Saintes-Maries-de-la-Mer" (Leroux 2000). �222 KRONIKA LITERARURA B e n o i t F . 1975, La Provence et le comtat Venaisstin. Artes et traditions populaires, Avignion, éd. Aubanel. C l e b e r t J . 1982, Les fetes en Provence, Avignon, Aubanel. L e r o u x R., Les Saintes-Maries á Pheures de pělerinage, La Provence, 24.05.2000, s 12. M a s s o n J . - R . (red.) 1986, Guide de ¡a Provence mystérieuse, Paris, éd. Sand. Inga Kuźma � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/50c58f45d1b4c5788a3ed8cf1f56c71b.pdf 5326a66e7161c1dbdd11ca0b7ab0674e Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1709 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2001 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1582 Title A name given to the resource Kronika / ETNOGRAFIA POLSKA 2001 t.45 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 2001 t.45, s.247-255 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I K A „Etnografia Polska", t. X L V : 2001, z. 1-2 P L ISSN 0071-1861 Z A P O M N I A N Y O D Ł A M DAJÓW W C H I N A C H , X I N P I N G , J U N N A N , 3-8.02.2001 Konferencja była wydarzeniem interesującym nie tylko z powodu treści merytorycznych, lecz może bardziej nawet ze względu na towarzyszące jej aspekty administracyjno-polityczne oraz stosunek chińskich intelektualistów do kultury mniejszości etnicznych. Uznałem zatem, że po­ czynione w jej trakcie obserwacje będą godne uwagi czytelnika polskiego. Konferencja nosiła nazwę „Kultura Huayao Dajów" i miała charakter międzynarodowy. Odbyła się na terenie autonomicznego powiatu Xinping dla grup etnicznych Y i oraz Dai, należącego do prefektury Yuxi w prowincji Junnan. Spośród ponad 40 zagranicznych uczestników większość stanowili uczeni z Tajlandii, w dalszej kolejności plasowali się Japończycy i obywatele Tajwanu. Dajowie południowych Chin liczą około miliona dwustu tysięcy osób i wchodzą w skład zespołu ludów tajskich, które w Chinach przekraczają 25 milionów. Zamieszkują oni prowincję Junnan, w większości pograniczne obszary z Tajlandią i Birmą. Podobnie jak ich tajscy pobratym­ cy za granicą, wyznają buddyzm i posiadają pismo, w którym stworzona została bogata literatura religijna, historyczna oraz prawnicza (kodeksy). Uważa się, że ludy tajskie przybyły na obecne tereny swego rozsiedlenia w pierwszym tysiącleciu naszej ery z północy, najprawdopodobniej z obszarów na południowy wschód od Tybetu. Hipotezę tę uprawdopodobnia fakt, że na przypuszczalnej trasie ich wędrówki znajdują się niewielkie enklawy Dajów, znane pod chińską nazwą Huayao Dai, której pierwszy człon oznacza w przybliżeniu 'wielobarwny strój'. Wszystkie one charakteryzują się tym, że wyznają animizm i nie znają pisma, co dowodzi wczesnego oderwania się od zasadniczego trzonu migrujących Tajów. Są więc swego rodzaju maruderami, którzy przechowali archaiczne cechy tąjskiego kom­ pleksu kulturowego. Nie byli oni dotąd przedmiotem badań naukowych i dopiero w ostatnich latach zainteresowali się nimi językoznawcy . Na terenie powiatu Xinping zamieszkują trzy grupy Huayao spośród dziewięciu znanych z terenu Junnanu. W Xinpingu liczą one ponad 40 tys. osób. Różnią się zrozumiałymi wzajemnie dialektami, szczegółami stroju i pewnymi zwyczajami. Mimo bliskości kulturowej i przestrzennej zachowują względem siebie endogamię a ich wioski w całości składają się z przedstawicieli konkretnej grupy. Uprawiają dobrze nawodnione doliny ( m i n . chińskiego odcinka rzeki Czer­ wonej), dzięki czemu uzyskują dwa plony ryżu w roku. W wyższych partiach rozlokowała się przybyła później ludność chińska, a na górskich halach dominują Y i . Ci ostatni są liczniejsi od Dajów, jednak przewodniczącym władz powiatu jest Daj. Mniejszości stanowią 70% ludności powiatu, która wynosi ok. 260 tysięcy . Formalny prymat Dajów jest swego rodzaju kompensacją historycznej podległości wobec Y i , którzy na tym terenie odgrywali rolę feudalnych suwerenów ściągających daniny dla siebie i poda­ tki dla administracji chińskiej, którą reprezentowali. Ta ostatnia nie zapuszczała się na owe obszary z powodu ich malaryczności, obecnie zlikwidowanej. Kłopoty zdrowotne nie odstraszyły 1 2 1 Z tego też względu wystąpienia na konferencji dotyczyły raczej innych ludów, o podobnym do Huayao Dai statusie etnicznym lub społecznym. Były też eseje historyczne w dowolny sposób powiązane z Huayao i stosujące metodologię porównawczą trudną do zaakceptowania w Europie. Powiaty chińskie są znacznie większe od polskich i porównywalne są jedynie miejscem w strukturze administracyjnej. 2 �248 KRONIKA jednak protestanckich misjonarzy, którzy usadowili się tu w początkach X X wieku. Kierownik misji opisał wspomnienia z pracy , której rezultaty przetrwały po części do dziś, o czym świadczy niedawne wznowienie działalności parafii wokół na nowo zbudowanego kościoła. Konferencja zorganizowana została staraniem miejscowych władz, z finansowym wsparciem prefektury (województwa) oraz prowincji. Za stronę naukową odpowiedzialność wziął na siebie Instytut Etnologii Akademii Nauk Społecznych Junnanu. Polski czytelnik odnajdzie tu więc nie tylko egzotykę miejsca, ale też stosunku do nauki jeśli chodzi o docenienie jej przez państwowych decydentów. Pieniądze na konferencję nie zostały jednak wyłożone bezinteresownie. Niegdyś zacofany powiat wszedł na ścieżkę szybkiego rozwoju, o czym świadczy unowocześnienie krajob­ razu urbanistycznego, dotyczące zwłaszcza stolicy powiatu - Guishanu, budowa hoteli, a przede wszystkim drogi szybkiego ruchu na miejscu dawnego traktu terenowego. Powiat, który do niedawna nie miał bitych dróg, i do którego nie zaglądali obcy nawet w celach handlowych, szczęśliwie nie został dotknięty industrializacją. Ale też dlatego należy do ubogich. Inwestycje winny się opłacić i w tym celu powstał plan przyciągnięcia ruchu turystycznego zorientowanego etnicznie. Jego centrum ma się stać specyficzna kultura Daj ów rozwijająca się wśród przyciągających swym pięknem gór Ailao. Władze powiatu liczą przede wszystkim na turystów krajowych, a po rozbudowie bazy hotelowej także na zagranicznych. Nie jest to plan nierealny, biorąc pod uwagę stosunkową bliskość stolicy prowincji - Kunmingu i trasy prowa­ dzącej do muzeum archaicznych brązów z czasów poprzedzających kulturę chińską na danym terenie (dwa tysiąclecia wokół przełomu er), które znajduje się w Lijiashan. Zainwestowano już nawet w 'wieś kulturową', swego rodzaju skansen otaczający żywą wioskę i złożony z wielu elementów kultury materialnej związanej z rzemiosłem ludowym (np. kieratowa tłoczarnia soku z trzciny cukrowej, wodna stupa do łuskania ryżu, również poruszana wodą kaszarnia ryżowa, farbiarnia, warsztat garncarski bez użycia koła, warsztaty tkackie i inne). Uczestnicy konferencji mogli ją oglądać w detalach. Więcej nawet; w słusznym przeświadczeniu, że część z nich stanie się propagatorami turystycznych walorów powiatu, zaproszono ich do przeprowadzenia badań terenowych przez dwa pełne dni poprzedzające konferencję. Dostarczono transport, profesjonalnych tłumaczy i pozostawiono pełną swobodę w doborze rozmówców i po­ ruszanych tematów. Autor tych słów zaskoczony był tak pełną otwartością, bowiem dotychczasowe jego doświad­ czenia obfitują w przykłady dyskretnej opiekuńczości ze strony miejscowych władz, która utrud­ nia swobodne planowanie badań. Chiny dzisiejsze nie są państwem zamkniętym w skali, w jakiej potocznie postrzega się je w Europie. Toteż owa opiekuńczość częściej jest wyrazem troski 0 wygodę cudzoziemca niż przejawem kontroli. Ta ostatnia jednak również występuje, nic więc dziwnego, że moi chińscy koledzy zapowiadali, że w Xinpingu nie będę miał okazji zobaczyć pewnych istotnych rzeczy, np. związanych z pierwotnymi wierzeniami czy krwawymi ofiarami ze zwierząt. K u obopólnemu zdziwieniu, żadnych ograniczeń nie napotkaliśmy. W konsekwencji, przez dwa dni badań w czterech wioskach mogłem zebrać materiał porównywalny z dwutygod­ niowym niemal plonem zwykłej pracy w innych miejscowościach. Tę efektywność zawdzięczam przede wszystkim doskonałym tłumaczom. Teren badań był oczywiście wcześniej przygotowany. Tradycyjne, izolowane od wielkiego świata wioski zostały uprzedzone o czekającym je napływie fali gości, jakiej nigdy w swej historii nie przeżyły. Byli wszak wśród nich przedstawiciele władz, chińskich uczonych, nawet mediów z nieoglądaną tu nigdy aparaturą filmową i na koniec cudzoziemcy. Nastąpiła swoista konfrontacja dwu stron, z których każda przyglądała się drugiej na zasadzie pełnej równorzędności. Przewagę jednak mieli goście, co jest naturalne w każdej społeczności. Oni też częściej zadawali pytania 1 wchodzili bez żenady tam, gdzie w normalnych warunkach wymagana jest zgoda gospodarza. Przygotowanie terenu zawierało także element aranżacji. Jeden z jej przejawów polegał na tym, że olbrzymia większość miejscowej ludności wystąpiła w strojach ludowych, z wyjątkiem 3 3 Dodd, W.C., The Tai race, elder brother of the Chinese, Cedar Rapids: Torch, 1923. �KRONIKA 249 mężczyzn, którzy zachowali jedynie prosty strój roboczy. Z rozmów z niektórymi dziewczętami można było przekonać się, że wolą one ubierać się na co dzień bez etnicznego nacechowania. Tym razem wszyscy otrzymali polecenie świątecznego przyodziania się (w warunkach chińskich polece­ nie przyjmuje formę sugestii). Nie skaziło to jednak rzeczywistości w sposób istotny, gdyż wszyst­ kie stroje były własne, nie wypożyczone, bowiem płeć żeńska (choć nie wszystkie małe dziew­ czynki) jest w nie wyposażona. Istotniejsza interwencja z zewnątrz dotyczyła zaplanowanego programu ceremonialnego. Zo­ staliśmy dopuszczeni do obserwowania trzech obrzędów odbywających się w różnych wioskach, z których tylko dwa przypadały zwyczajowo w danym dniu, trzeci zaś został przyspieszony o pięć dni w stosunku do tradycyjnego kalendarza. Pierwszą uroczystością był rytuał wyjścia w pole, czyli ceremonia wiosennej orki, drugą ofiara dla smoka (sprowadzająca się do wypędzania ze wsi złego ducha), trzecią zaś młodzieżowe święto wiosny połączone z miłosnymi spotkaniami na odosobnieniu. To ostatnie oglądaliśmy w wersji folkloryzowanej w postaci koncertu powiatowego zespołu artystycznego i połączonych z nim wydarzeń o charakterze jarmarku. Była to jednak wersja o tyle naturalna, że odbywała się w tej formie już po raz jedenasty jako doroczny festiwal wiosny, nałożony na tradycyjne święto młodych, któremu ciągle towarzyszy swoboda seksualna. Dwa pierwsze rytuały były okazją do przeprowadzenia badań nad wspólnotowym charak­ terem wsi dajskich oraz ich obrzędowością. Tę ostatnią trzeba było jednak śledzić indywidualnie, z odwołaniem się do instynktu badacza terenowego. Uroczystości bowiem odbywały się w róż­ nych miejscach, a ich program znany był tylko ludności miejscowej. Można stąd wnosić, że nie został on poważnie zakłócony obecnością obcych, których nie zapraszano specjalnie na każdą sekwencję obrzędową, ale też obecnych stamtąd nie wypraszano. Najogólniej mówiąc, zachowane zostały warunki dla obserwacji uczestniczącej i często od szczęśliwego zbiegu okoliczności zależało zetknięcie się z interesującą praktyką, jak na przykład interwencja wiejskiej czarownicy chroniącej wieś przed magiczną szkodliwością napływu masy obcych ludzi. Powierzchowne siłą rzeczy badania bez wątpienia przekonały o sukcesie procesu odrodzenia kultury etnicznej Huayao po okresie represji z czasów Rewolucji kulturalnej, której ekscesy dotarły także do tego, podówczas głuchego zakątka kraju. Odrodzenie to pozwoliło nie tylko na przywrócenie dawnej obrzędowości wraz z jej funkcjonariuszami (kapłani, czarownice), ale także pewnych instytucji życia wiejskiego związanych z konserwacją urządzeń publicznych (irygacja pól, wewnątrzwiejska infrastruktura), ze szczególnym akcentem na funkcjonowanie samorządu, który stał się możliwy dzięki wyborom do rad wiejskich. Wszystkie te elementy składają się na od­ tworzenie, przynajmniej w ogólnych zarysach, wspólnoty wiejskiej. Relacja między współczesną i dawną wspólnotą z pewnością nie sprowadza się do tożsamości. Odnalezienie różnic wymaga jednak głębszych badań. Interesujące były także spostrzeżenia na temat inicjatywy handlowej w odwiedzanych wsiach. Na każdym niemal kroku w Chinach, gdzie gromadzą się z jakiegoś powodu przybysze, wykwitają stragany drobnych kupców. W słabszym stopniu dotyczy to mniejszości etnicznych, natomiast Huayao w ogóle nie dostrzegli w napływie gości okazji do zarobienia. Jedna tylko wieś, w której corocznie odbywa się festiwal wiosny, przyciągający też mieszkańców sąsiednich wiosek, była na tę okoliczność przygotowana, choć w bardzo skromnym wymiarze. W pozostałych przyjmowano nas jak autentycznych gości, nie podejrzewając, że tłum przybyłych to potencjalni klienci i de­ monstrując w ten sposób własny niemerkantylny etos. Może on skończyć się z napływem tury­ stów. Już obecnie młodzi mieszkańcy wsi, którzy po gimnazjum nie kontynuują z reguły nauki i pozostają w domu, marzą o życiu urozmaiconym technicznymi wynalazkami współczesności, o których dowiadują się ze swych najczęściej czarno-białych telewizorów. Zapowiada to istotne zmiany w przyszłości. Stały się one przedmiotem gorącej debaty na konferencji, zwłaszcza na jej sekcji poświęconej turystyce. Zaskakiwała niemal powszechna jednomyślność mówców ze strony chińskiej, zarówno uczonych, pisarzy (także pochodzenia mniejszościowego), jak i dziennikarzy. Wszyscy ostrzegali przed niebezpieczeństwem utraty 'tradycyjnej' kultury i specyfiki etnicznej, optując za utrzyma­ niem swego rodzaju skansenu kulturowego. Nie dotarły do nich, wyraźnie słyszalne w rozmowach �250 KRONIKA z młodzieżą głosy o tym, że chcą żyć jak pozostali Chińczycy w wygodnych nowych domach i korzystać z dobrodziejstw cywilizacji. Jeśli zaś dotarły, to odrzucili oni ten punkt widzenia i nawoływali do wznoszenia barier przed zgubnym wpływem świata zewnętrznego. Podobną retorykę znamy również z nieodległego polskiego doświadczenia. Jej motywy są przypuszczalnie w obu wypadkach podobne. Nie jest jednak wykluczone, że w przypadku inte­ ligencji chińskiej dochodzi jeszcze poczucie winy za wielowiekowy proces asymilowania mniej­ szości, lub przynajmniej odrzucania tych, którzy nie godzili się na upodobnienie do Chińczyków. Dziś ta inteligencja, w przypływie ekspiacji, nie tylko daje mniejszościom przyzwolenie na po­ zostawanie sobą, ale stara się nawet uwiązać je do swojej tożsamości. Nie dostrzega najprawdo­ podobniej tego, że ową tożsamość można zachować przy jej zmienionych znakach zewnętrznych. Konserwacja dawnych znaków staje się nagle sprawą priorytetową. Niepokoi myśl, że taka sama postawa przyjęta zostanie przez miejscowe władze administracyjne, tyle że motywowana chęcią podtrzymania źródeł dochodu dla całego powiatu, gdyż swoiste zacofanie Dajów urosło do rangi towaru na rynku turystycznym. Sławoj Szynkiewicz „ K R O N I K I SEJNEŃSKIE". O Ś R O D E K POGRANICZE - SZTUK, K U L T U R , N A R O D Ó W Scenariusz, reżyseria i prowadzenie pracy z dziećmi: Bożena Szroeder. Współpraca: Małgorzata Sporek-Czyżewska, Urszula Wasilewska, Jerzy Czyżyński i Wiesław Szumiński. Scenografia: makieta przedwojennych Sejn wykonana z wypalanej gliny przez dzieci oraz patchwork owe „Anioły Sejneńskie". Grają dzieci z Sejn - Litwini, Rosjanie-staroobrzędowcy i Polacy. Forma działania Ośrodka „Pogranicze - sztuk, kultur, narodów" jest „formą ogarniającą różne dziedziny życia w jednym, czyli zagarniającą różne praktyki, różne sfery życia w jednym" (Czyżewski 2001, s. 9). Tak też „Kroniki Sejneńskie" to nie tylko przedstawienie - jest to kilkuetapowe przedsięwzięcie mieszczące się w nurcie animacji kultury. Przedsięwzięcie poprzedził konkurs dla dzieci pt. „Nasze dobre, stare Sejny", w wyniku którego wyłoniono grupę kilkunastu autorów najciekawszych prac i podjęto z nimi dalszą pracę. Najpierw było to poznawanie historii własnej rodziny. Na podstawie rozmów z krewnymi i ich wspomnień dzieci wyrysowały na wielkim płótnie mapę przedwojennych Sejn, na której zaznaczyły wszystkie ważne dla opowieści miejsca. Tak powstała mapa: zarówno realnego miasta, jak i miejsca mitycznego. Następnie na piaskowej podstawie stworzona została makieta Sejn - gliniane domki, świątynie, postaci. Kolejnym etapem przedsięwzięcia były „badania etnograficzne" - dzieci udały się do najstar­ szych mieszkańców, aby zebrać ich wspomnienia i opowieści o przedwojennych Sejnach. Roz­ mówcami byli często członkowie własnej rodziny, sąsiedzi, znajomi. Pozwoliło to dzieciom wejść w sytuację prawdziwej rozmowy , gdyż - jak pisze Gadamer - „współprzynależność zawsze 1 2 1 Krzysztof Czyżewski jest kierownikiem i założycielem Ośrodka „Pogranicze - sztuk, kultur, narodów". „Prawdziwą rozmową" nazywam rozmowę rozumianą zgodnie z filozofią Martina Bubera i Hansa-Georga Gadamera. Najistotniejszą kwestią jest tu otwartość uczestników rozmowy: „Ta otwartość jednak nie jest tylko otwartością na tego, od kogoś chce się coś usłyszeć. Raczej ten, kto chce w ogóle coś usłyszeć, jest w zasadniczy sposób otwarty. Bez takiej otwartości na siebie nawzajem nie ma rzetelnego związku między ludźmi" (Gadamer 1993, s. 336) oraz podmiotowe 2 �KRONIKA 251 oznacza zarazem możność słuchania się nawzajem" (Gadamer 1993, s. 336). Dzieci nie były obciążone bagażem metodologii i naukowych przed-sądów. W ten sposób proces zbierania opo­ wieści zbliżył się do postulatów etnografii nieprzezroczystej (patrz: Tokarska-Bakir 1995). Przede wszystkim kontakty takie jedynie w minimalny sposób są zagrożone przekształceniem się w wiwi­ sekcję. Nie służą też spisaniu historycznego raportu, który uprzedmiotowiłby tak rozmówców, jak i same opowieści. Nie ma tu miejsca dla obiektywnego skryby rodem z paradygmatu moderni­ stycznego - są dzieci wsłuchane we wspomnienia dziadków. Następuje powrót do ustnego prze­ kazu tradycji, charakterystycznego dla kultury oralnej. Dzięki temu nie jest ona „po prostu procesem, który poznajemy poprzez doświadczenie i który uczymy się opanowywać, lecz języ­ kiem, t j . mówi ona sama z siebie niczym jakieś t y " (Gadamer 1993, s. 333). Tym bardziej nie jest tradycją wyuczoną z podręcznika, zewnętrzną i obcą wobec doświadczeń poznających j ą dzieci - staje się czymś bliskim i w pewnym sensie własnym. Opowiedziane podczas „badań" historie zostały przez dzieci spisane w postaci kilkunastu maleńkich książeczek. Są one pozbawione jakichkolwiek dat, co - jak stwierdził prof. Roch Sulima - nadaje im wymiar absolutny. W tym sensie, mimo że są zapisane, nabierają charakteru bezczasowego, typowego dla tekstów kultury oralnej (por. Zumthor 1986, s. 42). Warto zauważyć, że książeczki tracą swoją rolę informacyjną, jako że zapisane w nich historie są już czytelnikom znane z przedstawienia. Stają się one w dużo większym stopniu przedmiotem niż przekaźnikiem treści, skupiają uwagę na swej fizyczności, aspekcie materialnym. Następuje tu zatem przesunięcie od tematyczności ku rematyczności . W efekcie powstała barwna opowieść o przedwojennych Sejnach. Nie są to Sejny historyków, socjologów czy nawet etnografów - choć może tych ostatnich najbardziej. To miasto widziane oczyma dzieci. Rozmówcy, opowiadając o przedwojennych Sejnach, wracają do czasów, gdy byli dziećmi, do krainy dzieciństwa. W tej krainie ważniejsza od bohaterów oficjalnej historii staje się na przykład młoda żydowska dziewczyna, piękna Rachela. Gdy umarła, zakochany w niej młodzieniec odkopał jej trumnę, aby się z nią pożegnać. Widziana z tej perspektywy historia Sejn jest „historią nie zbudowaną z dat i wydarzeń, ale ze wspomnień dawnego życia miasta, zapamiętanego z dzieciństwa i wczesnej młodości", jak głosi ulotka informująca o przedstawieniu „Kronik Sejneńskich". Ostatnim etapem przedsięwzięcia jest bowiem, jak zostało to zasygnalizowane na początku, przedstawienie pod tytułem „Kroniki Sejneńskie". Grają w nim dzieci, które brały udział w projekcie. Scenografię stanowi gliniana makieta Sejn i patchworkowe anioły sejneńskie - również dzieło młodych twórców. Przedstawienie jest zazwyczaj wystawiane podczas innych imprez kultura­ lnych, które odbywają się w ośrodku „Pogranicze" . Przedstawienie otwiera postać Latarnika gaszącego na noc światła. To od jego Pomocnika widz słyszy pierwsze opowieści o mieszkańcach Sejn. Następnie zjawiają się Anioły, które wprowadzają widza w świat religijny - a w zasadzie wieloreligijny - tych ludzi. Podnosząc z makiety miasta kolejne świątynie, opisują i odśpiewują modlitwy poszczególnych wyznań. Potem pojawiają się opowieści o codziennym życiu miasta - łącznikiem między obiema częściami jest wspomniana już wyżej historia śmierci Racheli. 3 4 traktowanie partnera dialogu: „Każdy rozmówca rozumie tutaj partnera, do którego [...] się zwraca jako to osobowe istnienie. Rozumienie kogoś oznacza w tym kontekście zarazem realizację możliwego dla rozmówcy w danej chwili stopnia uobecnienia. [...] Rozmówca jednak nie tylko postrzega tego, który w ten sposób jest dlań obecny, lecz przyjmuje go jako swego partnera, a to znaczy: potwierdza na ile jest do tego zdolny, ten drugi byt" (Buber 1992, s. 151). Terminy „tematyczność" i „rematyczność" stosuję za J. Tokarską-Bakir, która pisze: „W przyjętym tu znaczeniu remat jest tym, co się mówi, temat zaś - tym, o czym jest mowa. W sferze zachowań zachowaniem rematycznym będzie zauważanie materialności tekstu, jego formy rzeczowej (kult księgi jako rzeczy świętej), zachowaniem tematycznym - skupienie na jego treści, podczas gdy forma jest dla analizującego przezroczysta semantycznie" (Tokarska-Bakir 1997, s. 8-9). Autorka mniejszego omówienia miała okazję zobaczyć to przedstawienie podczas konferencji „Animacja kultury - doświadczenie i przyszłość", zorganizowanej przez Instytut Kultury Polskiej U W we współpracy z Ośrodkiem Pogranicze, która miała miejsce w Sejnach w dniach 5-8.04.2001. 3 4 �252 KRONIKA Wszystkie opowieści przedstawiane są w poetyce małomiasteczkowych plotek i sensacji. Konwencja ta jest doskonale uchwycona i odgrywana przez młodych aktorów. Anioły zamieniają się w rozplotkowane Kumoszki. Została tu w pełni wyzyskana specyfika przekazu ustnego. Jak pisze Bartmiński, „nawrót do form mówionych wynika z narastającego przekonania o nie dających się niczym zastąpić humanistycznych wartościach komunikacji ustnej, jej natural­ ności, jej głębokim związku z osobowością człowieka. Mówienie bardziej niż pisanie jest auten­ tycznym świadectwem postawy, wrażliwości, mentalności" (Bartmiński 1989, s. 3). Dlatego relacje o przedwojennych Sejnach są nie tylko barwne, ale też brzmią bardzo prawdziwie - nie ma się t u wrażenia „literackości". Miasto, którego obraz wyłania się ze sztuki „Kroniki Sejneńskie", zostaje ożywione w wyobraźni widzów. Ważnym elementem przedstawienia są pieśni. „Ach, jak oni się pięknie - modlą!" wołają Anioły i słychać pieśni Rosjan-staroobrzędowców, Polaków-katolików, Żydów-chasydów. Okrzyk „Cyganie przyjechali!" wprowadza romską pieśń o tułaczym losie. Opowieści o litewskim weselu towarzyszą pieśni weselne i korowodowe. Dzieci polskie, litewskie i starowierskie uczyły się nawzajem swoich pieśni, razem poznawały żydowskie niguny i muzykę cygańską. Całe przedsięwzięcie doskonale mieści się w nurcie działalności kulturalnej Ośrodka „Po­ granicze - sztuk, kultur, narodów". Jest to uprawianie „kultury czynnej, czyli tej kultury, która nie jest kulturą prezentacyjną, nie jest oparta na prezentacji i odbiorze, tylko współuczestnictwie, czy współistnieniu w jednym strumieniu" (Czyżewski 2001, s. 9). Zgodnie z nazwą ośrodka, przez który zostało zrealizowane, omawiane przedsięwzięcie znajduje się na pograniczu sztuk, kultur i narodów. Sztuk - bo samo przedstawienie „Kroniki Sejneńskie" jest tylko, jak zostało powie­ dziane, częścią większego przedsięwzięcia kulturalnego, w skład którego wchodzi nie tylko działal­ ność teatralna, ale w szerokim rozumieniu artystyczna (gliniana makieta, patchworki, książeczki). Kultur - przede wszystkim ustnej i pisma. Ale też przedwojennej kultury małego miasteczka i współczesnej kultury masowej, której uczestnikami są - chcąc nie chcąc - dzieci będące realiza­ torami tego projektu. Narodów - nie tylko polskiego, litewskiego i rosyjskiego, których przed­ stawiciele brali udział w przedsięwzięciu, ale również żydowskiego, niemieckiego i romskiego. Choć nie ma ich w dzisiejszych Sejnach, nie mogą więc uczestniczyć w przedstawieniu, to zostali przywołani we wspomnieniach, w których odgrywali istotną rolę. Na koniec warto przywołać sytuację współczesnej etnologii, rozdartej między nauką a sztuką. Oczywiście przedsięwzięcie, które zaowocowało przedstawieniem „Kronik Sejneńskich" nie poma­ ga w rozwiązaniu dylematu, czy uprawiając etnologię, uprawiamy (lub uprawiać powinniśmy) dziedzinę należącą raczej do nauki czy do sztuki (science czy art). Pokazuje jednak, że czasem sztuka może stać się etnologią. Zuzanna Grębecka LITERATURA B a r t m i ń s k i J. 1989, Opozycja ustności i literackości a współczesny folklor, Literatura Ludowa, nr 1, s. 3-11. B u b e r M . 1992, Ja i Ty. Wybór pism filozoficznych, Warszawa. C z y ż e w s k i K . 2001, Funkcjonowanie niezależnej instytucji kultury, referat wygłoszony podczas konferencji „Animacja kultury - doświadczenie i przyszłość", Sejny 5-8.04.2001, mps w posiadaniu autorki mniejszego omówienia. G a d a m e r H . - G . 1993, Prawda i metoda, Kraków. T o k a r s k a - B a k i r J. 1995, Dalsze losy syna marnotrawnego. Projekt etnografii nieprzezroczy­ stej, Polska Sztuka Ludowa. Konteksty, nr 1, s. 13-22. - 1997, Wyzwolenie przez zmysły. Soteriologiczne aspekty religijności tybetańskiej, Wrocław. Z u m t h o r P. 1986, Właściwości tekstu oralnego, Literatura Ludowa, nr 1, s. 41-58. �KRONIKA 253 WYSTAWA „WIGILIA - CZAS O C Z E K I W A N I A , CZAS M A G I I " Muzeum Etnograficzne im. Marii Znarnierowskiej-PrufFerowej w Toruniu, 12.12.2000 - 11.03.2001., komisarz wystawy: Teresa Okoniewska, scenariusz: Hubert Czachowski, Iwona Święch Wigilia Bożego Narodzenia w kalendarzu świąt polskich zajmuje pozycję szczególną. W Polsce otoczona jest splendorem, który w świecie chrześcijańskim przysługiwać powinien raczej Wielka­ nocy. To jednak Wigilia jest punktem centralnym polskiego świętowania, najbardziej oczekiwa­ nym i cenionym. Kojarzy się z ciepłem i bezpieczeństwem rodzinnego domu. Samotność i brak serdecznego kontaktu z innymi ludźmi są wówczas najdotkliwiej odczuwane. Większość Pola­ ków byłaby w stanie określić, jaka Wigilia powinna być, jaka zaś z pewnością nie. Potrafili­ by naszkicować scenariusz tego święta oraz wyodrębnić (wymienić) jego istotne elementy, choćby: pierwszą gwiazdkę, choinkę, dzielenie się opłatkiem, wieczerzę, prezenty, kolędy, być może wyjście na pasterkę. Często, kiedy religijny wymiar tego święta zaciera się lub zanika zupełnie, jest ono nadal obchodzone, choć na innej już płaszczyźnie. Uzasadnieniem jego ciągłej obecności staje się przy­ pisywana mu dawność. W Wigilii splata się i nakłada na siebie wiele wątków wywodzących się z różnych źródeł (z tradycji chrześcijańskiej, antycznej czy starosłowiańskiej). Mamy tu do czynienia z ogromnym nagromadzeniem sensów symbolicznych, często niezrozumiałych dla współczesnego człowieka, a przecież kultywowanych. Jednocześnie każdy z nas nosi w sobie pewien mityczny obraz Wigilii, do którego się odwołuje. Jest on zbudowany z elementów o różnym pochodzeniu, ale w naszej świadomości funkcjonuje jako niezmienna, harmonijna całość, mająca status odwiecznej, danej na samym początku. Próbą pokazania, że to, co postrzegamy jako jednolite i niezmienne, było bardzo zróżnicowane i ulegało wielu przeobrażeniom w czasie, była prezentowana w toruńskim Muzeum Etnograficznym wystawa pt.: „Wigilia - czas oczekiwania, czas magii". Już samo sformułowanie tytułu wskazywało na postrzeganie Wigilii jako święta wielowarstwowego, w którym splatają się elementy różnego pochodzenia. Z jednej strony, jest to czas oczekiwania na przyjście Zbawiciela, a więc przede wszystkim ma wymiar chrześcijański. Z drugiej strony, jest to okres, w którym dawniej wykonywano wiele praktyk magicznych, mających korzenie w czasach przedchrześcijań­ skich. Ich rola polegała na zabezpieczaniu urodzaju, życia ludzi i hodowanych zwierząt oraz gwarantowaniu zdrowia i pomyślności... a także zamążpójścia w przypadku panien na wydaniu. Wystawa była próbą przełamania dominującej dotychczas w muzealnictwie konwencji prezen­ towania obrzędów. W przypadku Wigilii ograniczano się zazwyczaj do przedstawienia tradycyj­ nego stołu wigilijnego danego regionu. W dużej mierze umacniało to przekonanie odbiorców o jednorodnym charakterze tego święta i jego niezmienności w czasie. Autorzy zdecydowali się zerwać z jednowymiarowym wizerunkiem Wigilii, proponując w zamian zróżnicowany, polifoniczny obraz tego święta. Uzyskali go tworząc na ekspozycji wystawowej osiem aranżacji przedstawiają­ cych wieczór wigilijny w różnych miejscach i czasie. Na parterze przedstawiono dziewiętnasto­ wieczne wigilie rodzin chłopskich z czterech wybranych regionów zróżnicowanych przede wszyst­ kim pod względem wyznaniowym, a także majątkowym. Można było obejrzeć wigilię katolickich Kurpiów, prawosławnych mieszkańców Podlasia, Hucułów wyznania greckokatolickiego oraz ewangelików, Górali Śląskich z Beskidu. Na piętrze zaś znalazły się wigilie prezentujące różne czasy i stany społeczne: szlachty wileńskiej z końca X I X w., podkrakowskich chłopów z początku X X w., Kaszubów zajmujących się rybołóstwem z okresu dwudziestolecia międzywojennego oraz mieszkańców miasteczek wielkopolskich z 60. lat wieku X X . Takie ujęcie tematu pokazało jak to samo święto, w zależności od wielu czynników, mogło w różny sposób być rozgrywane. To, co większość z nas nosi w sobie jako obraz „tradycyjnej Wigilii polskiej" zostało skonfrontowane z wieloma obliczami tego święta. Autorzy wystawy zaproponowali widzowi dyskusję z tym popularnym, zwłaszcza w mediach, mitem. Okazało się bowiem, że to, czemu przypisywaliśmy miano odwiecznego i typowego, wcale takim nie jest, np. zwyczaj dzielenia się opłatkiem nie funkcjonował ani na Podlasiu, ani u Hucułów, Górali �254 KRONIKA Śląskich, czy Kaszubów. Obowiązujący na wieczerzy post również okazał się nie mieć charak­ teru powszechnego, nie przestrzegali go Górale Śląscy. Różnie wyglądał stół wigilijny, którego funkcję zresztą pierwotnie spełniała ława. Odmiennie przebiegała wieczerza, różną formę i in­ tensywność miały zabiegi magiczne. Przykłady można by mnożyć, ale mija się to z celem. To wszystko pięknie i dogłębnie prezentowała wystawa, jednocześnie pokazując wyższość obrazu nad suchym opisem i wyliczaniem. Oczywiście, mimo całego zróżnicowania obecne są pewne elementy wspólne w obchodzeniu święta: przede wszystkim jest to szczególny wymiar tego wieczoru. Wszędzie był on ukoronowa­ niem i kulminacją czasu oczekiwania. Powszechnie wierzono również w skuteczność wszelkich podejmowanych w tym czasie praktyk magicznych. Wieczór miał skodyfikowany charakter, jego punktem centralnym była zawsze wspólnie spożywana uczta. Pojawiały się, co prawda w postaci odmiennych potraw, te same produkty: przede wszystkim miód, mak, ziarna zbóż. Powszechne były również postacie kolędników. Jako, że uczta była kulminacyjnym momentem wieczoru, centrum każdej z aranżacji stanowił zastawiony stół bądź ława. Był to element podstawowy, jednak w przeciwieństwie do powszechnej dotychczas praktyki muzealnej, nie jedyny. W tej wystawie zadbano o umieszczenie go w kontekście, w którym funkcjonował, czyli w pomieszczeniu. Dlatego właśnie każda aranżacja to wnętrze domu. Wywoływało to wrażenie intymności i poczucie ciepła, a anonimowego widza przemieniało w wigilij­ nego gościa. Przestrzeń domowa została wypełniona elementami kreującymi świąteczny charakter, ale również tymi, które były tu obecne na co dzień. Piec, meble, inne sprzęty stały się niezbędnym tłem wydarzenia. Widoczne było ogromne skupienie twórców wystawy na każdym ze szczegółów. Nic nie trafiło tu przypadkowo, nie zajęło również przypadkowego miejsca. W koncepcji wystawy ważną rolę pełniła również przestrzeń zewnętrzna w stosunku do zaaranżowanych wnętrz. Jej obecność, układ i charakter stworzyły wrażenie wchodzenia i opusz­ czania domowej przestrzeni, jednocześnie widzowi dały możliwość „oddechu", oddzielenia wra­ żeń, jakie wywoływała każda z aranżacji. Na parterze część tego obszaru zajęły świerki i sosny, przywołując obraz lasu, przestrzeni silnie związanej z życiem dziewiętnastowiecznych chłopów. Przestrzeni niebezpiecznej, ciągle ujarzmianej, pozostającej w opozycji do tego, czym jest dom i rodzina skupiona przy ognisku domowym. Na piętrze pojawiły się w tej strefie reprodukcje grafik, przedstawiające sceny świąteczne. Czyżby miało to sugerować zmniejszanie się roli krajo­ brazu przyrodniczego w życiu grup tu zaprezentowanych? Wigilia wieńczy okres oczekiwania, jednocześnie jest zapowiedzią i rozpoczęciem czasu o in­ nej jakości: czasu świątecznego. Ten aspekt został również zaakcentowany w wystawie. Opisy towarzyszące każdej z aranżacji nie ograniczyły się wyłącznie do samego wieczoru wigilijnego, wykroczyły poza jego ramy. Podkreśliły związek z poprzedzającym go adwentem oraz świątecz­ nym czasem, który rozpoczyna. Opisy te stanowiły integralną część każdej z aranżacji, bez nich prezentowany obraz byłby nie do końca czytelny. W jednym przypadku jednak zastrzeżenia mogło budzić usytuowanie planszy z opisem; zasłoniła ona nazbyt huculski piec, co zubożyło w dużym stopniu pieczołowicie przygotowany obraz. Wszystkie elementy budujące dramaturgię wieczoru zaznaczono w tekstach tłustym drukiem. Jednocześnie w samych aranżacjach to, co uznano za najistotniejsze, wyeksponowano operując światłem. W celu uwypuklenia zróżnicowania w świętowaniu Wigilii, zdecydowano się zestawić ze sobą jak najbardziej kontrastowe obrazy. Uczyniło to całe przedsięwzięcie bardziej widowiskowym i barwnym, a przez to bardziej interesującym dla widza. Wystawie towarzyszyła muzyka korespondująca z poszczególnymi aranżacjami. Dźwięk speł­ niał tu ważną rolę, intensyfikując wrażenie świątecznego nastroju, łagodził także dominację wizu­ alnych wrażeń. Elementem pomagającym w poruszaniu się po wystawie był katalog, w którym można było znaleźć m.in. analizę Wigilii jako święta oraz charakterystykę i genezę konstytuujących j ą elemen­ tów. Jego lektura pozwalała widzowi zorientować się w wielowarstwowości znaczeń, pomagała uporządkować wrażenia. Z jednej strony wzmacniała czytelność obrazu, z drugiej - konieczność korzystania z niego mogła wywoływać znużenie. �KRONIKA 255 To, co zawsze wywołuje u większości widzów irytacje we wszelkiego rodzaju muzeach, to niemożność dotykania eksponatów oraz konieczność respektowania granic wyznaczonych różnego rodzaju linkami, tasiemkami, czy sznurkami. Z pewnych względów zrozumiała jest ich obecność, ale chyba nigdy nie zdobędą sympatii zwiedzających. Możliwość znalezienia się w ob­ rębie zaaranżowanych wnętrz oraz obejrzenia eksponatów z różnych perspektyw wprowadziłaby więcej dynamiki, byłaby impulsem do zadania wielu nowych pytań i sformułowania spostrzeżeń. Przez jej brak, potencjał wystawy został nie do końca wykorzystany. Przygotowania do wystawy zajęły dwa lata. Pierwszy etap polegał na żmudnym „wertowniu" literatury w poszukiwaniu opisów Wigilii oraz penetrowaniu muzeów, by ustalić jakie eksponaty są do dyspozycji. Na podstawie tego powstały scenariusze wielu aranżacji, z których wybrano ostatecznie osiem. Kolejnym punktem była już praca nad ich realizacją. Na wszystkich tych etapach pojawiał się w praktycznym wymiarze problemem wielokrotnej interpretacji, który jest tak żywo analizowany w ramach współczesnej antropologii. Przy realizowaniu tego typu wystawy autorzy na bazie dostępnych opisów etnograficznych mających charakter kreacji literackich i za­ wierających subiektywny obraz opisywanej rzeczywistości, tworzą swoją wizję. Jakby tego było mało, każdy widz na podstawie wykreowanej rzeczywistości w obszarze muzeum, konstruuje sobie prywatny obraz prezentowanego tematu. Trudno tego uniknąć, nie o to w gruncie rzeczy zresztą chodzi. Istotne jest raczej bycie świadomym tego faktu. Autorzy wystawy z pewnością nimi byli. Rzetelnie informowali, że każda z ich aranżacji to pewien model, nie twierdzili, że odzwierciedlają one rzeczywistość, na którą wskazują. Obecność tego rodzaju refleksji jest bardzo ważna, jednocześnie interesujące jest czy i na ile wpłynęło to na sposób patrzenia zwiedzających. Pojawienie się na wystawie aranżacji związanych ze szlachtą czy z mieszkańcami wielkopol­ skich miasteczek z lat 60. wydaje się być nowością w takim miejscu, jak muzeum etnograficzne. Świadczy to o wyzwalaniu się tego typu instytucji z ograniczeń tematycznych, zawężonych dotych­ czas do kultury zwanej chłopską. Dużym walorem wystawy była jej siła oddziaływania na widza. Temat oraz sposób jego ujęcia wywoływał u wielu zwiedzających uczucie nostalgii, przywoływał wspomnienia, korespondował z indywidualnymi doświadczeniami. Można się było o tym przekonać przysłuchując się głośnym komentarzom widzów, czy wertując księgę pamiątkową. Najwięcej emocji budziła aranżacja przedstawiająca Wigilię z lat 60. XX-go wieku. Działo się tak, prawdopodobnie, z dwóch powo­ dów. Przede wszystkim dotyczyła ona czasów przez większość pamiętanych. W przypadku mło­ dych osób, obraz ten wiązał się często ze wspomnieniem domu dziadków, z czasem spędzonego u nich dzieciństwa. Po drugie, usytuowanie tego, co ciągle tak obecne i żywe we wspomnie­ niach, w przestrzeni muzealnej, kojarzonej z przechowywaniem tego, co bezpowrotnie minione, wywołuje wstrząs, każąc patrzeć na prywatny świat wspomnień z innej perspektywy. Olga Kwiatkowska �WARUNKI PRENUMERATY - „RUCH" S.A. 1. Wpłaty na prenumeratę przyjmowane są na okresy roczne. Cena prenumeraty krajowej na 2002 r. wynosi 25.00 zł., a cena prenumeraty ze zleceniem dostawy za granicę jest o 100% wyższa od krajowej. 2. Wpłaty na prenumeratę: - na teren kraju - przyjmują jednostki kolportażowe „Ruch" S.A. właściwe dla miejsca zamieszkania lub siedziby prenumeratora. 3. Cena prenumeraty ze zleceniem dostawy za granicę: Cena prenumeraty + rzeczywiste koszty wysyłki. Zlecenia na prenumertę dewizową, przyjmowane od osób zamieszkałych za granicą, realizowane są od dowolnego numeru. Wpłaty przyjmuje Oddział krajowy Dystrybucji Prasy „Ruch" SA na konto: Pekao SA IV O/W-wa 12401053-40060347-2700-401112-001 lub kasa Oddziału. 4. Informacji o warunkach prenumeraty i sposobie zamawiania udziela „RUCH" SA OKDP, 00-958 Warszawa, skrytka pocztowa 12, ul. Jana Kazimierza 31/33 lub telefonicznie: (22) 5328-731, 5328-820, 5328-816; fax 5328-732; internet: www.ruch.pol.pl; e-mail: prenumerata@okdp.ruch.com.pl 5. Terminy przyjmowania wpłat na prenumeratę krajową i zagraniczną: do 5.12 - na pierwszy kwartał roku następnego, na I półrocze i na następny rok. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/003004dac17f4807f9bfa4fe5d8c89fe.pdf 2a285d684cd1bacf0f5e1e0f9e7746d1 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1723 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2002 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1595 Title A name given to the resource Kronika / ETNOGRAFIA POLSKA 2002 t.46 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 2002 t.46, s.273-282 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I K A „Etnografia Polska", t. X L V I : 2002, z. 1-2 PL ISSN 0071-1861 KOMUNIKACJA MIĘDZYKULTUROWA WE WSPÓŁCZESNEJ DIASPORZE. MIĘDZY ODTWARZANIEM „MAŁEJ OJCZYZNY", DOPASOWANIEM DO OBCEJ KULTURY I TOŻSAMOŚCIĄ PONADNARODOWĄ KONFERENCJA NIEMIECKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO, M O N A C H I U M , PAŹDZIERNIK 2000 Wciąż mało wiemy o niemieckiej etnologii, a ostatnio pojawiło się w niej wiele ciekawych inicjatyw. Ważnym forum dialogów naukowych jest Niemieckie Towarzystwo Ludoznawcze - Deutsche Gesellschaft für Volkskunde (DGV) - z kilkoma specjalistycznymi komisjami. Prawdopodobnie najmłodszą z nich jest komisja ds. komunikacji międzykulturowej (Kommission für Interkulturelle Kommunikation), która zorganizowała już czwartą konferencję. Jej dzia­ łalność wiąże się w dużym stopniu z edycją serii Miinchener Beitrage zur Interkulturellen Kom­ munikation (11 tomów). Konferencja „Komunikacja międzykulturowa we współczesnej diasporze", zorganizowana w dniach 6-8 października 2000 roku w Monachium, zgromadziła znanych badaczy niemieckich oraz kilka osób z zagranicy. Zaprezentowano na niej 16 referatów, zgrupowanych w 4 sekcjach. W pierwszym dniu, oprócz oficjalnych wystąpień dziekana wydziału nauk o kulturze Uni­ wersytetu im. L . Maksymliana oraz głównego organizatora - prof. Aloisa Moosmüllera (autora książki o amerykańskich i niemieckich firmach w Japonii), pojawiły się trzy referaty. Mery­ torycznego wprowadzenia dokonała Waltraud Kokot (Hamburg) - współredaktorka pracy Ethnologie Europas. Grenzen. Konflikte. Identitaten (Reimer Verlag 1996) i badaczka potomków pontyjskich repatriantów w Salonikach. Następnie Ulrike Krasberg (Frankfurt nad Menem) przed­ stawiła niektóre aspekty funkcjonowania diasporycznych środowisk w warunkach globalizacji, wychodząc od sytuacji w północnomarokańskim mieście Nador. Pod względem faktogra­ ficznym interesujący był referat na temat życia ekskluzywnej grupy niemieckich menadżerów w Ankarze. Wygłosił go autor unikatowej książki o komunikacji międzykulturowej w miejscu pracy (zakłady B M W ) - Asker Kartari. Następnego dnia odbyły się dwie sekcje: „Niemcy w diasporze - Diaspora w Niemczech" (dopołudniowa) oraz „Tożsamość kulturowa w kontekście ponadnarodowym" (po południu). Pierwszym referentem był Ullrich Kockel (Bristol), który zaprezentował referat na temat tożsa­ mości lokalnej niemieckich skupisk na Wyspach Brytyjskich („Heimat gibťs im Englischen nicht"). Nawiązywało do tego wystąpienie Larsa Kabla (Limerick), „High walls und barking voices", poświęcone stereotypowi niemieckich imigrantów w wiejskich rejonach zachodniej Irlandii. Interesujący okazał się referat Klausa i Juliany Roth, reprezentujących środowisko gospodarzy, o pracownikach z Niemiec delegowanych służbowo do Moskwy. Ukazano w nim zarówno trudności w zakresie komunikacji międzykulturowej, odtwarzanie na obczyźnie małej ojczyzny, jak i próby dostosowania się grupy do nowej sytuacji, głównie na przykładzie warun­ ków mieszkaniowych, pracy, realizacji potrzeb estetycznych i towarzyskich. W kolejnym wystą­ pieniu niżej podpisany skoncentrował się na barierach komunikacji międzykulturowej, odwołu­ jąc się do przykładu zróżnicowanego, zamkniętego i częściowo zmarginalizowanego środowiska polskich emigrantów zarobkowch w Monachium. Referat Judith Schlehe (Brema), zamykający tę sesję, poświęcony był życiu kobiet z krajów zachodnich na terenie Indonezji i ukazał ich zagubienie w miejscowym społeczeństwie (diaspora w tłumie). Obrady sesji popołudniowej miał otwierać tekst o Niemcach w Meksyku, lecz autorka (I. Dobler) nie dotarła do kraju. Osobą, która ponownie zwróciła uwagę słuchaczy na Indonezję �274 KRONIKA jako kraj pobytu niemieckich pracowników był Tom Hufnagel (Monachium). Jego referat, ciekawy pod względem technicznym, był zasadniczo wizją nowego projektu badawczego. Wspólne opracowanie Joany Breidenbach (Berlin) oraz Pála Nyíri'ego (Oxford) dotyczyło tzw. „azjatyc­ kich (chińskich) wartości" w kontekście „Intercultural Communication Industry" i manipulowa­ nia nimi przez elity władzy, na przykładzie środowisk imigranckich w Anglii i na Węgrzech. Następnym mówcą był znany badacz, Thomas Schippers z Nicei, który poświęcił swój krótki referat problemowi pamięci migrantów i konstrukcji nostalgii. W trzecim dniu konferencji referaty koncentrowały się wokół tematu „Diaspora między for­ m ą klasyczną i wirtualną". Mijał Gandelsman-Trier (Hamburg) przedstawiła najpierw dzieje, strukturę i organizację żydowskiego skupiska w Montevideo. Następnie Bernhard Fuchs (Wie­ deń) zaprezentował materiały dotyczące nepalskich emigrantów w stolicy Austrii, koncentrując się na ich zabiegach w celu stworzenia namiastki ojczyzny w obcym środowisku. Centralnym punktem referatu Wiaczesława Popkowa, w sprawie mniejszości ormiańskiej, azerskiej i czeczeń­ skiej w Kałudze, była natomiast relacja diaspora - grupa etniczna. Ostatnie wystąpienie poświę­ cono obecności i prezentacji diasporycznych grup w internecie, w kontekście uwarunkowań toż­ samości ponadnarodowej. Jego autorki - wspomniana J. Breidenbach oraz I . Zukriegl - zasługują na uwagę, gdyż wspólnie wydały książkę Tanz der Kulturen (1999), która spotkała się w Niem­ czech z dużym zainteresowaniem. Całość uzupełniona była licznymi komentarzami, wyjaśnieniami, dopowiedzeniami. Zapał dyskutantów kierował się przede wszystkim ku kilku kwestiom: sprawności pojęcia „diaspora" w funkcji narzędzia analitycznego, możliwości odnoszenia go również do grup o rodowodzie pozaetnicznym, wreszcie specyfiki współczesnych form diaspory. Z krytyką spotkały się nie­ które bardziej jednostronne podejścia, częsty brak uzupełniającego spojrzenia od strony grupy dominującej oraz nasycanie wystąpień treściami biograficznymi, co staje się znacznym manka­ mentem w nauce zachodniej. Z punktu widzenia reprezentanta polskiej etnologii konferencja ta zasługuje na uwagę. Uka­ zała ona bowiem wiele trwałych i nowych pól badawczych, przejawów obecnej aktywności specjalistów i wcale obiecujących projektów. Podkreślenia wymagają w szczególności takie jej cechy, jak: obecność zmodernizowanego spojrzenia na niemieckich emigrantów, zainteresowanie środowiskiem pracowniczym (w tym kraju ma ono sporą tradycję), dostrzeżenie etnicznego wymiaru biznesu oraz krytyczna percepcja procesów o zasięgu globalnym. Konferencja ujawniła także łatwość ponownego kojarzenia europejskiej i pozaeuropejskiej etnologii w Niemczech (oddzielonych przed półwieczem), jak również postępy w rozwijaniu kontaktów międzynarodo­ wych przez to środowisko. W tym kontekście konferencja była miarodajnym wskaźnikiem tren­ dów rozwojowych etnologii u naszych sąsiadów oraz szczęśliwego jej wkomponowania w ramy interdyscyplinarne, właśnie dzięki symbiozie z „komunikacją międzykulturową" - głównym kierunkiem uzupełniającym dla monachijskich studentów. Aktywność Komisji nie ogranicza się bynajmniej do obszaru Niemiec, czy do strefy nie­ mieckojęzycznej. Czynione są bowiem zabiegi o to, aby wkomponować j ą w struktury najpo­ ważniejszego stowarzyszenia specjalistycznego - „Société Internationale d'Ethnologie et de Folkore" (SIEF). Pomysł zgłoszony w 1998 r. na konferencji w Amsterdamie (K. Roth) jest realizowany z powodzeniem. Mieczysław Trojan PROJEKT NOWEGO PODRĘCZNIKA DO METOD BADAŃ TERENOWYCH ŁÓDŹ, 3-4 GRUDNIA 2001 R. W dniach 3 i 4 grudnia 2001 r. odbyła się w Łodzi konferencja pod tytułem „Metodologiczne problemy badań terenowych", zorganizowana przez Zakład Teorii i Metodologii Kultury Katedry Etnologii Uniwersytetu Łódzkiego. Główną organizatorką i osobą czuwającą nad przebiegiem wystąpień oraz dyskusji była dr hab. Katarzyna Kaniowska wraz z dr hab. Grażyną E. Karpińską. �275 KRONIKA Przez dwa dni słuchacze mieli okazję zapoznać się z siedmioma wystąpieniami przygoto­ wanymi nie tylko przez etnologów , ale także przez socjologa wsi, muzealnika-etnologa oraz historyka . Uczestnicy zaproszeni do wygłoszenia swoich referatów reprezentowali ośrodki nau­ kowe z Warszawy, Łodzi, Torunia, Poznania i Katowic. Celem tej konferencji było nie tylko umożliwienie wymiany doświadczeń zdobytych podczas badań w terenie, które w dodatku można było ująć w tak różnorodny sposób i przy pomocy odmiennych metod, niż „klasyczne" etnologiczne (vide przedstawiciele innych dyscyplin niż etnologia), ale także stworzenie podwalin pod projektowany przyszły podręcznik do etnologicznych i antropologicznych metod badań terenowych. Sprawa jest ważna i zarazem pilna, gdyż w zasadzie do tej pory studenci etnologii mogli posiłkować się jedną tylko pozycją polską, jaką jest skrypt dla studentów I roku etnologii profesor Bronisławy Kopczyńskiej-Jaworskiej, Metodyka etnograficznych badań terenowych, z 1971 r. Poszczególne referaty koncentrowały się wokół zagadnień metodycznych i tematycznych bli­ skich każdemu z referujących, którzy opisywali na przykładzie własnych badań rozmaite trud­ ności i problemy wyłaniające się z przyjętego podejścia badawczego, skonfrontowanego z real­ nym życiem i z rzeczywistym terenem. Kładziono nacisk na rezultaty tych konfrontacji w postaci nie tylko późniejszych etnologicznych plonów pisarskich, co przede wszystkim na efekty bie­ żące, problemy pojawiające się „na gorąco", w trakcie pracy w terenie, wśród ludzi i z ludźmi. I tak, dr hab. I . Kabzińska zaprezentowała referat nt. „Metoda biograficzna w badaniach nad tożsamością (etniczną, narodową, kulturową) z perspektywy badań terenowych przeprowadzo­ nych na Białorusi". Dr K. Woźniak mówił „O zastosowaniu metod historycznych w badaniach nad społecznością łódzkich luterán", dr M . Gerlich o „Bezradności etnologa, czyli badacz wśród śląskiej ludności rodzimej", prof. M . Wieruszewska o „Nieoczekiwanym wyniku jako przyczynku do refleksji nad testowaniem założeń", mgr R. Zydel o „Specyfice badań nad stylem życia ludzi ubogich w środowisku dawnych PGR-ów", dr J. Święch o „Metodologicznych problemach badań przy realizacji ekspozycji skansenowych", a dr hab. M . Zowczak o „Laboratorium etnograficz­ nym jako typie praktyki badawczej". Choć już same tytuły wprowadzały w wiodącą tematykę spotkania, nie objaśniły wszystkiego, co wydawało się szczególnie interesujące, mianowicie fenomenu, zresztą nie do końca nowego, ale tak wprost i otwarcie wyrażanego podczas tej konferencji, a dotyczącego pozycji etnologa w terenie. Istotny był nacisk kładziony na postawę etyczną badacza. Dotychczasowy paradygmat (wbrew potocznym obserwacjom ciągle mający swoich zwolenników) stawiający właśnie etno­ loga na pozycji uprzywilejowanej względem informatorów, w świetle zaprezentowanych wystą­ pień uległ jakby zawieszeniu i przewartościowaniu. Niemal wszyscy uczestnicy spotkania pod­ kreślali sytuacje wymuszające poniekąd zaangażowanie etnologa i to nie tylko w sam temat i optykę badawczą - co logiczne i uprawomacniające jego pobyt w terenie - ale także w sprawy tych, u których gości. Oczywiście, zaangażowanie to może przybrać wiele postaci i różne formy, od pomocy materialnej po nawiązanie nowych, ścisłych więzów przyjaźni, ale obecne dostrze­ żenie tego problemu, że etnolog rzeczywiście nie jest kimś „przezroczystym" ani neutralnym nabiera szczególnego znaczenia podczas badawczej praktyki terenowe] . Taka optyka - postawa 1 2 3 1 Jak dr hab. Iwona Kabzińska, dr hab. Magdalena Zowczak, dr Marian Gerlich, mgr Robert Zydel. W kolejności: prof, dr hab. Maria Wieruszewska, dr Jan Święch, dr Krzysztof Woźniak. Stać się to może bardziej dobitne, jeśli jeszcze raz przyjrzeć się terenowi badań referentów i tym samym uświadamiając sobie wszelkie możliwe problemy (i to wcale nie teoretyczne), jakie może tam spotkać etnolog, począwszy od Śląska i licznych problemów z przynależnością naro­ dową i etniczną tamtejszej ludności, poprzez historię życia pojedynczych ludzi, z pochodzenia Polaków, zamieszkujących dawne republiki sowieckie, których los został tak tragicznie spleciony z niełatwą przecież „wielką" historią Europy Wschodniej w ubiegłym wieku, przez przypadki szczególne, bardzo osobiste, a mianowicie konwersje (aspekt ten był między innymi badany 2 3 �276 KRONIKA zaangażowana, wręcz współczująca, empatyczna - narzuca pytanie o granice owego zaangażo­ wania i niewątpliwie najlepiej udowadnia, że zmiana terminologii z „informatorów" na „roz­ mówców", z „wywiadu" na „spotkanie-rozmowę", nie jest górnolotnym i poetyckim „dohumanizowaniem" naszej praktyki badawczej, ale logiczną zmianą języka, który dostraja się do zmienionych okoliczności i innego typu przeżywania swojej pozycji w terenie wobec tzw. innych. Niewątpliwie ulegają one przeobrażeniu. Wynika to też z przyjętej przez większość gosz­ czących na konferencji praktyków terenowych metody biograficznej. Być może, za wyjątkiem M . Zowczak, która - układając program laboratoriów dla studentów z zakresu religijności ludo­ wej z terenów Polski wschodniej i dawnych Kresów - przyjmuje perspektywę hermeneutyczną w interpretacji zebranych materiałów, czas samego pobytu grupy w terenie jest długi, niemal symbiotyczny, a tryb pracy opiera się na ścisłym współdziałaniu grupy studentów. Pójście drogą hermeneutyczną, posługując się przy tym raczej scenariuszem rozmowy, niż ścisłymi i bezwględnymi wytycznymi do przeprowadzenia wywiadu, a także - co wiąże się ściśle z metodą biograficzną - „zaufanie" tokowi rozmowy i biografii rozmówcy, który w zasadzie zupeł­ nie samodzielnie wyznacza kamienie milowe swojego życiorysu i jest twórcą tego spotkania, umieszczają etnologa na pozycji już nie wszechwiedzącego koordynatora, ale partnera dialogu. Zasygnalizowane tu problemy to oczywiście nie wszystko, o czym mówiło się podczas kon­ ferencji. Niezwykle interesującym wątkiem były tak żywo i osobiście zaprezentowane własne doświadczenia z praktyki badawczej, już nie w postaci suchych założeń i metod, lecz w formie opowieści z postępowania w terenie a vista. Właśnie te relacje oraz dyskusje, jakie one wywoły­ wały, dostarczyły ciekawego materiału do przemyśleń i do jednego z ważniejszych wniosków, który mógł się nasunąć, będącego jednak „starą prawdą", a mianowicie, że ostatnie słowo i tak należy do terenu badań, jaki wybierze etnolog. To właśnie wszelkie sytuacje, ludzie, relacje, jakie on napotka, jakie uda mu się nawiązać, w jakie zdoła wejść, przeżyć i zaobserwować, osta­ tecznie zmodyfikują kształt jego interpretacji i założeń. Zaproszeni goście odsłaniali otwarcie kulisy swojego warsztatu terenowego, do jakich „tak­ tyk" uciekają się, z czym mają problemy, co czyni ich bezradnymi. Spotkanie to stało się bardzo ważnym i ciekawym forum - autentycznym - wymiany tego typu doświadczeń czynionych z całkowitą otwartością, za co ci wszyscy, którzy mieli okazję przysłuchiwać się wystąpieniom i dyskusjom chcą serdecznie podziękować gościom oraz organizatorom. Konferencja ta jest pierwszą z cyklu planowanego przez Zakład Teorii i Metodologii Kultury KE UŁ. Następne spotkania mają podjąć kolejne, istotne problemy dla współczesnej polskiej etnologii, dostarczając materiałów do opracowania, wcześniej już wspomnianego, nowego po­ dręcznika do metod badań terenowych. Inga Kuźma ROLA KONTAKTÓW POLSKO-SYBERYJSKICH (W X I X I X X W.) WE W Z A J E M N Y M KSZTAŁTOWANIU SIĘ WIARY I KULTURY W dniach 26-28 czerwca 2001 r. miała miejsce pierwsza po czasach PRL i pierwsza w stosun­ kach polsko-syberyjskich międzynarodowa konferencja naukowa: „Kościół katolicki na Syberii. Historia - teraźniejszość - przyszłość". Wspólnym wysiłkiem zorganizowały ją: Ośrodek Badań Wschodnich i Instytut Historyczny Uniwersytetu Wrocławskiego, Centrum Duchowości Klaretyńskiej oraz Oddział Dolnośląski Stowarzyszenia „Wspólnota Polska". Wśród zaproszonych gości i uczestników sesji byli historycy, etnografowie, antropologowie kultury i katecheci. w trakcie zbierania materiałów o społeczności łódzkich luterán), aż po wyjątkowo trudną obecną sytuację mieszkańców wsi, a zwłaszcza byłych pracowników PGR-ów. �KRONIKA 277 Obrady uświetniła uroczysta sesja plenarna, zorganizowana w Auli Leopoldyńskiej Uniwersytetu Wrocławskiego. Zebranych powitał Przewodniczący Rady Naukowej Ośrodka Badań Wschod­ nich Uniwersytetu Wrocławskiego, a zarazem kierownik Zakładu Historii Polski i Powszechnej X V I - X V I I I w. Uniwersytetu Wrocławskiego - prof, dr hab. Krystyn Matwijowski. Zauważył on, że wybór problematyki tego spotkania jest nie tylko aktualny, ale i niezmiernie ważny. Podkreślił wielostronne oddziaływanie Kościoła na życie wiernych oraz szczególny wkład Polaków w roz­ wój religijny, naukowy, kulturalny i gospodarczy Syberii. Serdecznie podziękował dr. Antoniemu Kuczyńskiemu (Uniwersytet Wrocławski), dzięki którego zabiegom i staraniom przygotowana konferencja mogła rozpocząć się w zaplanowanym składzie osobowym i w przyjemnej atmosfe­ rze. Nie bez znaczenia okazał się także wybór miejsca tego spotkania naukowego. Gościnność księży klaretynów pozwoliła dostrzec nie tylko uroki wielkiego miasta, jakim jest Wrocław, ale również poznać i docenić przepiękne okolice Krzydliny Małej (położonej na południowy zachód od Wołowa). Przemówienie inauguracyjne wygłosił Prorektor ds. Studenckich Uniwersytetu Wrocławskie­ go, prof, dr hab. Rościsław Żerelik. Witając zebranych w imieniu kolegium rektorskiego, z satys­ fakcją odnotował, iż konferencja odbywa się na Uniwersytecie Wrocławskim, który przygoto­ wuje się do jubileuszu 300-lecia istnienia (w roku 2002). Nawiązał też do wizyty Jana Pawła I I na Ukrainie (w Kijowie i we Lwowie) i do postaci arcybiskupa greckokatolickiego Andrzeja Szeptyckiego, który w latach 1920-1923 zabiegał o poparcie dla sprawy ukraińskiej w Rzymie i aktywnie wspierał działanie ukraińskiego ruchu narodowego. Na zakończenie mówca życzył wszystkim owocnych obrad, a także przyjemnego pobytu we Wrocławiu i w Krzydlinie Małej. Po zakończeniu części oficjalnej goście i uczestnicy konferencji wysłuchali referatów plenarnych. Autor pierwszego, ks. prof, dr hab. Franciszek M . Rosiński (Wrocław), odwołał się do cza­ sów franciszkanina z Wrocławia - Benedykta Polaka i jego udziału (w latach 1245-1247) w podróży do Chana mongolskiego w Karakorum. Kolejny referent - prof, dr hab. Zbigniew J. Wójcik (Muzeum Ziemi w Warszawie) - na podstawie odnalezionych przez siebie źródeł zaprezentował postać Józefa Kalinowskiego, uczestnika powstania styczniowego w 1863 r. (ska­ zany za to na 10 lat katorgi; karę odbywał w Usolu). W swojej wypowiedzi prof. Wójcik zawarł też niezwykle interesujące wzmianki, dotyczące aspektów życia codziennego, kultury, obycza­ jów i religii mieszkańców Syberii. Część plenarną zakończyło wystąpienie prof. dr. hab. Bolesława S. Szostakiewicza (Irkuck), poświęcone dziejom Kościoła rzymsko-katolickiego w Irkucku. W ciekawy sposób odwołał się on do porównania Kościoła na tym terenie do pomnika religijnej i polonijnej przeszłości kraju nad Angara. Po zakończeniu obrad w Auli Leopoldyńskiej Uniwersytetu Wrocławskiego uczestnicy sesji zostali przewiezieni do Domu Rekolekcyjnego Misjonarzy Klaretynów w Krzydlinie Małej. Kolejny dzień (27 czerwca) rozpoczął się poranną mszą świętą, odprawioną w intencji wier­ nych Kościoła katolickiego i polskiej diaspory na Syberii. Wznowione obrady prowadzone były (27-28 czerwca) w dwóch sekcjach. Nowe spojrzenie badaczy na wiele spośród prezentowanych przez nich kwestii pozwoliło dostrzec mnóstwo pomijanych do tej pory w historiografii zagad­ nień. Dzięki temu uczestnicy sesji mieli możliwość wysłuchania oryginalnych referatów. W sekcji pierwszej prezentację referatów rozpoczął dr Jan Trynkowski (Warszawa) wystąpie­ niem poświęconym postaci księdza kapucyna Elizeusza Głębockiego z Uściługa, który przez kilkadziesiąt lat wędrował po Syberii, niosąc zesłańcom opiekę duchową i słowa zbawienia. Zmarł w 1798 r. w Tobolsku. Wystąpienie ks. mgr. Andrieja Maslennikowa SJ (Nowosybirsk) zostało poświęcone historii Kościoła katolickiego na Syberii Zachodniej w latach 1812-1900. Referent zwrócił w nim uwagę słuchaczy na zasięg terytorialny parafii na tym terenie, na budowle sakralne i na skład narodowy wiernych. Omówił te kwestie na konkretnych przykładach, cytując ciekawy materiał archiwalny. Mgr Bazyli Chaniewicz (Tomsk), na podstawie świadectw pisanych: publicystyki i wspom­ nień, przygotował interesującą analizę, która dotyczyła tomskich katolików w kontekście kontaktów polsko-syberyjskich ( X V I I I - X X w.). Nie zabrakło w niej również elementów ukazu­ jących drogi życiowe katolików, zawartych w unikalnych materiałach źródłowych. �278 KRONIKA Kolejni mówcy: prof, dr hab. Zbigniew J. Wójcik, dr Eugeniusz Niebelski (Lublin), dr Irina Nikołajewna Nikulina (Barnaul), dr Anna Maria Stogowska (Archiwum Państwowe w Płocku), ks. prof, dr hab. Franciszek M . Rosiński, poświęcili swoje wystąpienia księżom zesłanym na Syberię po 1863 r. Ukazali oni sylwetki pamiętnikarzy, kapłanów z guberni płockiej, a także fundamentalne znaczenie pionierskiej pracy księży przebywających w Ałtaju i rolę misji fran­ ciszkańskiej na Sachalinie. Zwrócili uwagę słuchaczy na walory poznawcze i etyczne wykorzy­ stanych dokumentów. Doskonała znajomość podjętych przez nich zagadnień pozwoliła im na ocenę wiarygodności prezentowanych przekazów. Z przedstawioną powyżej problematyką świetnie korespondował materiał przygotowany przez znakomitego badacza i znawcę dziejów Syberii - dr. Antoniego Kuczyńskiego. Zebrane przez niego źródła i literatura pozwoliły na nowo odczytać wspomnienia księdza Mikołaja Kulaszyńskiego, przebywającego w miejscowości Tunki. Prawdopodobnie już w końcu 1863 r. ks. Kulaszyński został skazany na osiedlenie się na Syberii. Początkowo przebywał w guberni krasnojarskiej, a od 1865 lub 1866 r. w Tunki. Następnie mgr Sergiusz Wincenty Fiel, wiceprezes ds. Polonii Syberii i Dalekiego Wschodu (Kongres Polaków w Rosji), w interesujący sposób przybliżył zebranym rolę polskiego kościoła parafialnego w Tiumeniu. Zaprezentował przy tym ciekawe materiały (m.in. film na taśmie video) poświęcone powstawaniu parafii w Tiumeniu. Obrady w sekcji pierwszej, w dniu 27 czerwca, zakończyły się wystąpieniem dr Niny Andriejewny Jakowlewny (Barnaul). Ciekawie zaprezento­ wała ona historię Kościoła katolickiego w Barnaule w początkach X X w. Spotkanie w sekcji drugiej rozpoczął dr Mariusz Korzeniowski (UMCS), który przedstawił rolę duchowieństwa rzymskokatolickiego w akcji pomocy uchodźcom polskim na Syberii w latach I wojny światowej. Omówił angażowanie się księży katolickich do pracy duszpasterskiej i ich posługę kapłańską na Syberii w lokalnych parafiach. Na konkretnych przykładach przekonywał on, że działalność polskich księży - jeńców uchroniła skazanych od demoralizacji, dawała pozytywne rezultaty w postaci zachowania wiary Ojców i nadziei Polaków na powrót do Ojczyzny. Referat dr Heleny Owsiany (Warszawa) poświęcony był m.in. trudnej sytuacji duchownych katolickich, przebywających w więzieniach i na zesłaniu w Imperium Rosyjskim i Rosji Radziec­ kiej w latach 1914-1921, mgr Ida Zaikina (Moskwa) omówiła natomiast działalność Delegatury PCK w Moskwie na rzecz duchowieństwa katolickiego, skazanego na pobyt w łagrach syberyj­ skich (1926-1937). Ks. prof, dr hab. Roman Dzwonkowski SAC (KUL) zaprezentował zagadnienie misji, jaką mieli do spełnienia księża katoliccy, przebywający w łagrach. Dr Jerzy Grabiński (Warszawa) podjął się prezentacji oryginalnego tematu: „Od Archangielska do Irkucka. Martyrologium duchowieństwa białoruskiego w X X w." Z wielkim zainteresowaniem zebrani wysłuchali wystą­ pienia prof. dr. hab. Albina Głowackiego (Uniwersytet Łódzki), który w ciekawy sposób przed­ stawił politykę Związku Patriotów Polskich w ZSRR wobec spraw wiary i religii. Rozpoczął on od zaprezentowania politycznych uwarunkowań działalności ZPP w latach I I wojny światowej. Następnie wskazał, w jakim zakresie problematyka religii znalazła odbicie w oficjalnych doku­ mentach instancji ZPP szczebla centralnego i terenowego. Bodaj najwięcej uwagi poświęcił przykładom obecności elementów życia religijnego w pracy dydaktycznej i wychowawczej placówek oświatowo-opiekuńczych dla dzieci polskich w ZSRR. W kolejnych wystąpieniach dominowały zagadnienia obejmujące szeroko rozumianą pro­ blematykę życia religijnego polskich zesłańców w latach I I wojny światowej. Mówcy, m.in. dr Aleksander Srebrakowski (Uniwersytet Wrocławski), mgr Przemysław Nagel (Kraków), podkreślali, że świeccy przejmowali rolę księży, a wyjątkowo silnie kultywowały swoje wyznanie kobiety. Szczególnie zaznaczono rolę wiary w przetrwaniu na zesłaniu i w obozach. Dr Małgorzata Ruchniewicz (Uniwersytet Wrocławski) w swoim referacie wiele uwagi po­ święciła postępującej dehumanizacji życia polskich łagierników i zesłańców. Prof. dr hab. Jerzy Supady (Akademia Medyczna w Łodzi) omówił posługi religijne księży więzionych w łagrach sowieckich i prowadzoną przez nich pracę duszpasterską (na tle warun- �KRONIKA 279 ków panujących na Syberii). Wspomniał również o gromadzonych przez księży zbiorach etnograficzno-antropologicznych. Obrady w sekcji drugiej, w dniu 27 czerwca, zakończyła mgr Olga Podborska (Krasnojarsk). Przedstawiła ona krótką informację o materiałach archiwalnych na temat pobytu ks. Waltera Ciszka SJ w łagrach ZSRR. Wieczór uświetnił panel z udziałem księży pracujących na Syberii i symboliczne sadzenie drzew, upamiętniających spotkanie uczonych w Krzydlinie Małej. W dniu 28 czerwca wspólne obrady obu sekcji rozpoczął mgr Bazyli Chaniewicz, prezen­ tując referat poświęcony katolickiej społeczności Tomska w drugiej połowie X I X w. i postaci księdza Walerego Gromadzkiego, skazanego w 1861 r. na osiedlenie na Syberii. Ks. Gromadzki przebywał w Omsku, a następnie w Tomsku. Założył Towarzystwo Dobroczynności. Opiekował się tamtejszymi katolikami. Kolejny referent, prof, dr hab. Bolesław Szostakowicz, zaprezentował kilka nieznanych do­ kumentów archiwalnych, informujących o księdzu Krzysztofie Marii Szwermickim (1812-1894), proboszczu parafii katolickiej w Irkucku. W skrócie przedstawił jego losy (w 1832 r. ksiądz założył habit zakonny marianów) i aktywną działalność polityczną, która doprowadziła go do skazania na bezterminową katorgę na Syberii, zamienioną na zamieszkanie w guberni irkuckiej pod dozorem policyjnym. Wspomniał też, że od października 1855 r. ks. Szwermicki pełnił obo­ wiązki proboszcza irkuckiego. Nie pominął także faktu, iż duchowny ten został mianowany przez papieża Leona X I I I misjonarzem apostolskim całej Syberii. Nie zabrakło również informacji, przygotowanej na podstawie unikalnej korespondencji przez mgr Adriannę Kurowską z Uniwersytetu Wrocławskiego, poświęconej postaci franciszkanina Maurusa Klugi i jego misyjnej posłudze na Syberii i w Charbinie. M . Kluga rozpoczął swą dzia­ łalność misyjną w 1912 r. w Chinach, a następnie objął nią także ludność zamieszkującą tereny północnej Syberii. Na szczególne podkreślenie zasługuje przedstawienie roli Kościoła katolickiego jako czyn­ nika integracji polskiej diaspory na Syberii w pierwszej połowie X I X w. (referat mgr Renaty Opłakańskiej z Abakanu). Mgr Lilianna Światek (Uniwersytet Łódzki) zwróciła uwagę na problematykę religijną, obecną w zesłańczym dzienniku Marii Duniec. Ma on bezcenną wartość dla badaczy skomplikowanych losów obywateli polskich po 17 września 1939 г., opisywane w nim kwestie były bowiem odnoto­ wywane na bieżąco, a nie po upływie wielu lat, kiedy to pamięć ludzka bywa zazwyczaj zawodna. Dr Daniel Boćkowski (Warszawa) omówił trudną rolę matki na zesłaniu. Na konkretnych przykładach referent przekonywał, że wiara w Boga była dla zesłańców otuchą, pociechą, na­ dzieją na odmianę losu i duchowym ukojeniem. Mgr Agata Wiśniewska (Warszawa) przedstawiła tożsamość narodową mieszkańców Wierszyny na Syberii na podstawie niezwykle interesującego materiału etnograficznego. W swoim wystąpie­ niu skupiła się na dwóch aspektach: roli i znaczeniu Kościoła oraz wyznania katolickiego. Dr Marcin Soska (Warszawa) scharakteryzował odradzanie się Kościoła katolickiego w Wierszynie, Usolu Syberyjskim i Angarsku. Pobyt na tych terenach w roli katechety pozwolił mu na zaprezentowanie unikalnych materiałów zdjęciowych. Referat mgr. Marka Koprowskiego (Częstochowa) dotyczył dziejów parafii w Błagowieszczeńsku. Jerzy Badura (Krasnojarsk) zaprezentował informacje o Kościele w Krasnojarskim Kraju, gdzie w latach 1992-2000 powstało 40 wspólnot parafialnych, z których jednak tylko 29 ma udokumentowaną działalność. Praca w charakterze katechetki ułatwiła mgr Annie Czerwonce poznanie losów Kościoła na Syberii. Zostały one przedstawione przez nią na przykładzie parafii w Bijsku. Parafię tę zareje­ strowano dopiero w 1998 r. W tym samym roku odrodziła się tam struktura Kościoła katolickiego. Referentka zauważyła, iż omawiana parafia to nie tylko Bijsk, ale również tereny położone w promieniu ok. 200 km od niego. Duże odległości sprawiają, że spośród wszystkich parafian �280 KRONIKA zaledwie ok. 30 osób systematycznie uczęszcza do kościoła. Poświęcenie i głęboka wiara wyjaś­ niają decyzje wyjazdu na odległe tereny Syberii w roli katechetów. Codzienna obecność na tych terenach i żywe relacje pozwalają dostrzec zachodzące zmiany we wzajemnych kontaktach polsko-syberyj skich. * Wielu z nas kojarzy Syberię z łagrami, zesłaniami, cierpieniami, nędzą i męką milionów ludzi. Omawiana konferencja - miejmy nadzieję - pozwoliła nieco zmienić ten wizerunek, z pewnością zaś wniosła do obrazu Syberii nowy, istotny element: obecność i rolę Kościoła katolickiego. Uważam, iż istnieje uzasadniona potrzeba organizowania spotkań, które pomogą wyelimino­ wać tkwiące w nas stereotypy, pozwolą uważnie przyjrzeć się problemom, troskom i bolączkom mieszkańców rozległego terytorium byłego ZSRR - państwa, w którym religia katolicka przez wiele lat była prześladowana. Jednak wiara i religia trwały, mocno zakorzenione w społeczeństwie radzieckim. Nie wolno było jednak uczciwie o nich pisać, ani publicznie rozmawiać. Należy więc docenić współczesne zabiegi, mające na celu powstawanie i rejestrowanie nowych parafii, a także odradzanie się wzajemnych kontaktów polsko-syberyj skich. Okazuje się, że nawet ogromne odległości nie stanowią przeszkody w podejmowaniu działań w tym kierunku. Tłumaczy to chociażby fakt pokonania przez wielu uczestników omówionego spotkania naukowego tysięcy kilometrów i dotarcie przez nich do Polski. Wszyscy, którzy byli uczestnikami tej interesującej konferencji, zapowiedzieli kontynuację podjętej w Krzydlinie Małej problematyki. Pozostaje nam życzyć sobie kolejnych takich uda­ nych spotkań w jeszcze liczniejszym gronie. Lilianna Światek WYSTAWA „GRODNO I WOŁKOWYSK W I I RZECZYPOSPOLITEJ" W M U Z E U M ETNOGRAFICZNYM W GDAŃSKU OLIWIE, 12 LIPCA - 31 PAŹDZIERNIKA 2001 A U T O R K A SCENARIUSZA WYSTAWY: W I K T O R I A B L A C H A R S K A , A U T O R K A ARANŻACJI PLASTYCZNEJ: H A N N A BŁASZKOWSKA-GREGOR Wystawa „Grodno i Wołkowysk w I I Rzeczypospolitej" stanowiła kolejną propozycję M u ­ zeum Etnograficznego (Oddziału Muzeum Narodowego w Gdańsku) w cieszącym się dużą popularnością cyklu „Podróże sentymentalne po dawnych kresach". Celem wystawy było poka­ zanie wizerunków Grodna i Wołkowyska w okresie międzywojennym oraz przybliżenie życia i działalności mieszkańców tych kresowych miast dawnego województwa białostockiego. Wystawa prawie w całości powstała z pamiątek i zbiorów prywatnych grodnian i wołkowyszczan, osiedlonych po I I wojnie światowej w Trójmieście, Elblągu, Toruniu, Krakowie i w War­ szawie. Na wystawie zgromadzonych zostało około 600 obiektów pochodzących od 90 osób. Ekspozycja zorganizowana została przy współudziale Stowarzyszenia Przyjaciół Ziemi Grodzień­ skiej i Wileńskiej z siedzibą w Gniewie, Stowarzyszenia Grodnian im. Elizy Orzeszkowej w Warszawie, Stowarzyszenia Rodzin Ziemi Wołkowyskiej w Gdańsku oraz Oddziału Pomor­ skiego Stowarzyszenia „Wspólnota Polska". Podzielona na dwie części wystawa, w podobnym ujęciu przedstawiała sylwetkę międzywo­ jennego Grodna i Wołkowyska - dwóch sąsiadujących ze sobą miast dawnego województwa białostockiego. Zaprezentowane mapy umiejscawiały oba miasta na terytorium I I Rzeczypospoli­ tej. Na wystawie pokazana została też niemiecka mapa sztabowa, obejmująca teren od Grodna do Wołkowyska, z okresu I wojny światowej (1915 г.), z polskim nazewnictwem miejscowości. Plany miast ukazywały nazwy i rozmieszczenie ulic. Panoramy miast i widokówki oddawały wygląd obu miejscowości. Utrwaleni przez fotografów mieszkańcy przechadzający się po Grod­ nie czy Wołkowysku, kąpiący się w Niemnie czy Wołkowyi, uprawiający sporty, biorący udział �KRONIKA 281 w uroczystościach ożywili ulice miast. Te reportażowe zdjęcia wiele mówiły o dniu codziennym i świątecznym ich mieszkańców. Najwięcej pamiątek związanych było ze szkolnictwem w obu miastach. Na wystawie wyeksponowane zostały dwa sztandary szkolne: jeden z Grodna i jeden z Wołkowyska. Niezwykle wzruszającą historię posiada sztandar szkoły powszechnej nr 4 w Wołkowysku, który zanim znalazł się w Polsce przeszedł wraz z rodziną Szarejków całą gehennę zesłania i przejechał tysiące kilometrów z Polski do Kazachstanu i z powrotem. Tę nie­ codzienną historię szczególnie odnotowaliśmy na naszej wystawie, tym samym oddając po latach hołd woźnej szkoły - Marii Szarejko, która ocaliła sztandar. Na co dzień sztandar przechowy­ wany jest jako wyjątkowa pamiątka w rodzinie Szarejków w Krakowie. Dopiero po raz drugi udostępniony był publiczności. Zagadnienia związane ze szkolnictwem zilustrowane zostały nie tylko poprzez fotografie, ale również świadectwa, zeszyty, podręczniki szkolne, pamiętniki uczniów, legitymacje, tarcze, dyplomy. Znajdujące się na planszach fotografie zbiorowe sprawiały, iż zwiedzający często odnajdywali na nich siebie, swoich bliskich i znajomych. Po raz pierwszy na wystawie zaprezentowano rysunki Józefa Wanatowskiego - nauczyciela rysunku w Pań­ stwowym Gimnazjum Męskim im. Adama Mickiewicza w Grodnie, wśród których znalazły się także karykatury nauczycieli szkół grodzieńskich. Ściśle związane ze szkolnictwem sprawy har­ cerstwa ukazano poprzez kroniki, legitymacje, znaczki i krajki harcerskie, fotografie drużyn i znanych harcerzy. Oprócz szkolnictwa niebagatelną rolę w życiu obu miast odgrywało wojsko, które również na wystawie zaprezentowano. Na fotografiach zobaczyć można było postacie generałów z Dowódz­ twa Okręgu Korpusu nr III: Aleksandra Liwinowicza, Franciszka Kleeberga, Michała Karaszewicza-Tokarzewskiego, Józefa Olszyny-Wilczyńskiego. Odnotowany został 76 Lidzki Pułk Piechoty im. Ludwika Narbutta, 81 Pułk Strzelców Grodzieńskich im. Króla Stefana Batorego, z jego dowódcą płk. Stanisławem Maczkiem. Zaakcentowany na wystawie został słynny 3 Pułk Strzelców Konnych w Wołkowysku. Istniejące w Krakowie Koło Żołnierzy 3 PSK umożliwiło prezentację autentycznego munduru jednego ze strzelców - wachmistrza Tadeusza Orłowskiego. Na wystawie znalazły się także broszury poświęcone pułkowi, fotografie, odznaka pułkowa oraz „żurawiejka" na jego temat, zaczynająca się od słów „Słabi w szabli, mocni w pysku, to są strzelcy z Wołkowy­ ska..." Kolejny wątek wystawy przedstawiał znaczenie duchowieństwa w życiu obu miast. Wielu pracujących w Grodnie i Wołkowysku duchownych wyróżniało się społeczną i patriotyczną działalnością. W kościele franciszkańskim w Grodnie działał w latach 1922-1927 św. Maksymilian Kolbe, wydający pismo Rycerz Niepokalanej. Franciszkaninem, objętym później procesem beatyfi­ kacyjnym, był też o. Melchior Fordon. W Grodnie urodził się Henryk Hlebowicz - niezapomniany duszpasterz akademicki, uznany za błogosławionego. Działał tu również ksiądz Franciszek Hrynkiewicz pełniący obowiązki prefekta w szkole powszechnej ss. Nazaretanek i w Państwowym Gimnazjum Męskim im. Adama Mickiewicza. Dla dobra szkolnictwa grodzieńskiego wielce zasłu­ żył się ksiądz kanonik Antoni Kuryłłowicz (1876-1954). Dzięki temu, że rodzina ks. Antoniego Kuryłłowicza po wojnie zamieszkała w Gdańsku, przechowując po nim wiele rodzinnych pamiątek, postać tego społecznika w znacznej mierze odnotowana została na wystawie. Wśród pamiątek po księdzu znalazły się obrazy malowane przez wileńską malarkę - Łucję Bałzukiewicz, które wisiały w apartamencie księdza w klasztorze bernardyńskim. Po raz pierwszy zaprezentowane one zostały szerokiej publiczności. Jeden z jej obrazów, z 1912 roku, przedstawia wnętrze mieszkania księdza. Na namalowanej przez artystkę kanapie księdza widnieje poduszka z orłem w koronie. Poduszka ta w dobrym stanie przetrwała do dzisiaj w rodzinie księdza i j ą także można było oglądać na wystawie. Ksiądz kanonik, będący jednocześnie prezesem Polskiej Macierzy Szkolnej, dyrektorem i założycielem szkoły powszechnej, tzw. bernardyńskiej, za liczne swoje zasługi w działalności społecznej odznaczony został w 1938 roku Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Niestety, medal nie zachował się, na wystawie zaprezentowano jedynie oryginalny dyplom odzna­ czenia. Pokazywane na wystawie albumy przygotowywane przez uczennice szkoły dla księdza z okazji jego jubileuszy tak wiele mówiły o szkole w jej codzienności i dniu świątecznym. Stanowić mogą znakomity materiał do badań szkolnictwa grodzieńskiego. Doskonałe fotografie Mikołaja Rubinszteina ukazywały portret szkoły, uczennic, grona pedagogicznego, sceny z przedstawień �282 KRONIKA teatralnych, regularnie wystawianych w szkole. Nas dzisiaj zaskakują niezwykle misterne, wyko­ nane z artyzmem rysunki, którymi uczennice dekorowały album. W Wołkowysku natomiast wybit­ ną postacią wśród duchownych był ksiądz dziekan Bolesław Sperski (1871-1949), gorący patriota i społecznik, jeden z założycieli Tygodnika Wołkowyskiego, którego postać również zasygnalizowa­ liśmy poprzez fotografie i dokumenty przez niego podpisane. Na wystawie obejrzeć można było przedwojenne publikacje i przewodniki po Grodnie i okoli­ cach, oryginalne gazety z okresu międzywojennego, afisze teatralne, programy kin, reklamy firm istniejących w Grodnie i Wołkowysku - tak wiele mówiące o życiu gospodarczym obu miast. Ory­ ginalne wyroby fabryk grodzieńskich zaprezentowane zostały poprzez meble z Fabryki Dykty Braci Braun w Grodnie, użyczone przez rodzinę Skinderów, oraz skórzane oprawy albumów i no­ tesów z Niemeńskiej Fabryki Wyrobów Artystycznych, Skórzanych, Reklamowych i Biurowych. Obok emblematów i reklam sklepu obuwniczego Braci Borsukiewiczów z Grodna znalazł się też na wystawie ich autentyczny wyrób w postaci czarnych atlasowych pantofelków, tzw. prunelków. Wśród innych elementów stroju znalazły się mankiety i muszki męskie oraz getry męskie zakładane na pantofle. Dzięki temu, iż córka znanego grodzieńskiego cukiernika - Leonarda Szypowskiego, mieszkająca obecnie w Gdyni, wypożyczyła na wystawę rodzinne pamiątki również i jego postać zaistniała na wystawie. W części dotyczącej Wołkowyska, obok fotografii prezentującej cementow­ nię z Rosi, obejrzeć też można było oryginalną cegłę przywiezioną stamtąd. Oprócz autentycznych pamiątek pochodzących z okresu międzywojennego na wystawie obej­ rzeć też można było artystycznie odtworzone wizerunki ziemi grodzieńskiej i wołkowyskiej. Grodno dodatkowo przybliżały znajdujące się na wystawie akwarele Witolda Kołbana. Urodzony w 1935 roku w Grodnie, a mieszkający obecnie w Tychach, artysta - po latach i po podróży w swoje rodzinne strony w 1994 roku - postanowił stworzyć portret miasta swojego dzieciństwa. Podróż po przeszło 50 latach w rodzinne strony dostarczyła artyście wielu wzruszeń i stanowiła źródło inspiracji. Akwarele zaprezentował po raz pierwszy w tyskiej galerii w 1996 roku. W folde­ rze do wystawy autor prezentowanych prac napisał: „Pamiętałem to miasto z zielonych zaułków, zadbanych, tajemniczych uliczek, zachwycających kościołów i niepowtarzalnej polskiej atmosfery. Postanowiłem stworzyć portret miasta - mojego - znanego mi z wczesnych lat młodzieńczych. Korzystałem z pamięci dziecka wychowanego w miłości do rodzinnego kraju, do ojczystej mowy i kultury. Spróbowałem namalować pejzaże lat dziecinnych, podpierając się starymi fotografiami, rycinami, opowieściami mieszkańców i własną miłością do tego wspaniałego grodu." Podobnie odtworzony obraz ziemi wołkowyskiej został na wystawie ukazany poprzez rysunki Witolda Karpyzy. Urodzony w 1913 roku w Zieleniowcach (pow. wołkowyski) Karpyza, obecnie emerytowany nauczyciel mieszkający w Gorzowie Wlkp., jest niestrudzonym popularyzatorem ziemi wołkowyskiej. Jest autorem licznych opracowań dotyczących powiatu wołkowyskiego. Wybrane obiekty architektoniczne regionu umieścił na około 100 rysunkach. Umiejętność ryso­ wania posiadł uczęszczając do Rysunkowego Ogniska Liceum Krzemienieckiego. Rysunki po­ wstały podczas wycieczek, a także z pamięci i starych fotografii. Zainteresowani historią mogli znaleźć na jego rysunkach źródło informacji o Kresach, inni mogli podziwiać różnorodność archi­ tektury ziemi wołkowyskiej wielokulturowego regionu zamieszkiwanego przez Polaków, Rosjan, Białorusinów, Żydów, Tatarów. Dzisiaj wiele przedstawionych przez Witolda Karpyzę obiektów już nie istnieje. Pozostały tylko cieniem w pamięci, mglistym wspomnieniem. Rysunki Kapryzy poprowadzone subtelną kreską wydobywają je z tej mglistości. Dzięki nim świat dawnych dwor­ ków, bożnic, kościołów, cerkwi, meczetów okolic Wołkowyska ocalony został od zapomnienia. Wystawę można było zwiedzać słuchając nagrań autentycznych pieśni polskich, wykonywa­ nych współcześnie przez Polaków na Białorusi. Wystawa wzruszała, przypominała, jak również wypełniała lukę w naszej edukacji, dotyczącą tego terenu i okresu. Ekspozycję w Oliwie zwie­ dziło ponad 3000 osób, pozostawiając często ślad swojego wzruszenia i uznania dla wystawy w księdze wpisów. Wystawie towarzyszył katalog pod tym samym tytułem. Wiktoria Blacharska � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/c21e16d44a5ffc4c80e94f1682b5f872.pdf b77318c841154d81dc85e8fecdc42ce0 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1740 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2003 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1611 Title A name given to the resource Kronika / ETNOGRAFIA POLSKA 2003 t.47 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 2003 t.47, s.347-363 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I K A „Etnografia Polska", t. XLVII: 2003, z. 1-2 PL ISSN 0071-1861 ANTROPOLOGICZNE B A D A N I A WŁASNOŚCI W NIEMCZECH Mimo, że Niemcy są dla Polski jednym z najważniejszych i najbliższych sąsiadów, to do dzisiaj niewiele wiadomo na temat współczesnej, niemieckiej etnologii i antropologii kulturowej: instytucji i prowadzonych badań. W ostatnich latach czołowe miejsce wśród tamtejszych pla­ cówek prowadzących badania społeczne zajął bezspornie Max Planck Institut für Ethnologische Forschung (MPI) w Halle. Jest to instytucja w pracach której dominuje język angielski, więc znacznie częściej spotkać się można z nazwą Max Planck Institute for Social Anthropology. Został on założony w roku 1999 w ramach Towarzystwa Maxa Plancka (odpowiednika Pol­ skiej Akademii Nauk), przez dwóch antropologów: prof. Günthern Schlee (z University of Bielefeld, Niemcy) i prof. Chrisa Hanna (z University of Kent, Wielka Brytania). Instytut składa się z dwóch departamentów: „Integration and Conflict" (Integracja i konflikt), prowadzonego przez pierwszego z założycieli i „Postsocialist Eurasia" (Postsocjalistyczna Eurazja), którego dyrektorem jest prof. C. Hann. Ponadto działają tam dwie grupy: „Legal Pluralism" (Prawny pluralizm), kierowana przez prof. prof. Keebet i Franza von Benda-Beckmann (Erasmus Univer­ sity i Wageningen University, Holandia) oraz „Siberia Project" (Projekt syberyjski), nad którą pieczę trzymają obaj dyrektorowie instytutu. Od roku 1999 w Instytucie realizowany był szeroki program badawczy „Property relations" (Stosunki własnościowe), zakończony w tym (2003) roku konferencją „Changing Properties of Property" (Zmieniające się właściwości własności), która odbyła się w dniach 2-4 lipca. Konferencja rozpoczęła się w środę (02.07.) o 9:30 w głównej sali seminaryjnej Max Planck Institute for Social Anthropology, przywitaniem, wygłoszonym przez prof. C. Hanna. Następnie głos zabrali: prof. prof. K. i F. von Benda-Beckmann oraz Melanie Wiber (z University of New Brunswick, Kanada), którzy wygłosili wspólny referat „The properties of property: an intro­ duction to the Workshop (Właściwości własności: wprowadzenie do sesji). Wystąpienie to skła­ dało się głównie z pytań badawczych, dotyczących własności i kwestii z nią związanych. Prof. K. von Benda-Beckmann zauważyła, że w ostatnich latach powstało wiele nowych typów włas­ ności oraz diametralnie zmieniły się stosunki własnościowe. Jej zdaniem, ma to ogromny wpływ na życie społeczne ludzi. Wspomniała także o problemach definicyjnych, trudnościach w roz­ dzieleniu własności prywatnej i publicznej oraz narzucaniu innym kulturom europejskiego rozumienia własności. Wypowiedź prof. F. von Benda-Beckmann dotyczyła przede wszystkim uosabiania własności z prawami człowieka oraz różnorodności form własności i ich powiązań. Prof. M . Wiber, dodała, że rodzaje własności zmieniają się ponieważ człowiek jest wyposażany w coraz to nowsze przedmioty i obiekty. Zwróciła także uwagę na kwestie własności intelektual­ nej i dziedzictwa kulturowego, regionalnego i lokalnego rozumienia własności oraz trudności w znalezieniu wspólnych punktów w stosunkach własnościowych. O 10:00 rozpoczęła się pierwsza sesja: „Property, the state and beyond" (Własność, państwo i dalej), którą poprowadził gospodarz - prof. C. Hann. Jako pierwszy głos zabrał dr Toon van Meijl (Univeristy of Nijmegen, Holandia), który wygłosił referat pt. „Who owns the fishe­ ries? Changing views of property and its distribution in postcolonial Maori society" (Kto jest 1 1 Towarzystwo Maxa Plancka zostało założone w roku 1948, jako spadkobierca Towarzystwa Kaisera Wilhelma. Nazwane na cześć znanego niemieckiego fizyka, żyjącego w latach 1858-1947. �348 KRONIKA właścicielem terenów rybackich? Zmieniająca się perspektywa własności i jej rozpowszechnia­ nie w postkolonialnej społeczności Maorysów). W swoim wystąpieniu przedstawił on proces przekazywania Maorysom ich terenów rybackich przez rząd Nowej Zelandii. Po przerwie na kawą, konferencję prowadził dr Thomas Widlok (z MPI), a jako pierwsza głos zabrała dr Deborah James (z London School of Economics and Political Science). Jej wystą­ pienie, zatytułowane „The tragedy of the private: owners, communities and the state in South Africa's land reform programme" (Tragedia prywatnego: właściciele, społeczności i państwo w południowo-afrykańskim programie reformy ziemskiej), dotyczyło przekazywania ziemi bia­ łych posiadaczy („sprzedających z własnej woli") w ręce ludności murzyńskiej („kupujących z własnej woli") oraz trudności w przezwyciężeniu rozumienia własności z okresu apartheidu. Diametralnie inne było wystąpienie prof. Esther Kingston-Mann (z University of Massachu­ setts, USA), zatytułowane „The romance of privatization: historical case studies from England, Russia and Kenya" (Romantyka prywatyzacji: historyczne studia przykładów z Anglii, Rosji i Kenii). Autorka przedstawiła w nim podejście do prywatyzacji: posiadaczy ziemskich i chłopów w Anglii, chłopów w Rosji po roku 1906 oraz rolników postsocjalistycznych (ze szczególnym uwzględnieniem Kenii w połowie X X wieku). Po godzinnej przerwie na lunch, o godzinie 14:00 kolejną część sesji poprowadziła dr Julia Eckert (z MPI). Jako pierwszy wystąpił dr Tilman Hannemann (z University of Bremen, Niemcy) z referatem pt. „Disposal rights on property and women's inheritance in greater Kabylia: from local notions and religious politics to colonial emancipationist ideology" (Prawo rozporządzania własnością i kobiecym spadkiem w Dużej Kabylii: od lokalnego rozumienia i polityki religijnej po kolonialną ideologię emancypacyjną). Przedstawił on historyczny proces kształtowania się praw kobiet w Kabylii do własności: spadku lub posagu, w okresie francuskiej kolonizacji. Rozdźwięk między przepisami a praktyką został opisany jako uwikłany w lokalne rozumienie własności, w praktykę religijną, ale także inteligencki ruch na rzecz emancypacji kobiet. Kolejny referat, zatytułowany „Land regulation in a Mexican community. A practice approach to property rights" (Regulacje ziemskie w społeczności meksykańskiej. Podejście praktyczne do praw własności), został przedstawiony przez dr Monique Nuijten (z Wageningen University, Holandia). Był on w całości poświęcony meksykańskiemu prawu rolnemu z lat 90-tych X X wieku i rządowemu programowi PROCEDE oraz trudnościom w ich wprowadzeniu, ze względu na tra­ dycyjne więzi społeczne i rozumienie własności w Meksyku. Po przerwie na kawę, dalszą część konferencji poprowadziła prof. K. von Benda-Beckmann, a jako pierwszy głos zabrał prof. Charles Geisler (z Cornell University, USA). W swoim referacie zatytułowanym „Ownership and the edges of globalization" (Posiadanie i granice globalizacji), zastanawiał się on nad przyszłością własności i posiadania w globalizującym się świecie. Szcze­ gólny nacisk autor położył na de-terytorializację państw i utratę ich suwerenności. Jako ostatni wystąpił prof. G. Schlee z referatem pt. „Restitution and compensation in postwar Somalia" (Restytucja i kompensacja w powojennej Somalii), poświęconym pracom organizacji międzynarodowych nad zwrotem własności lub kompensacjami dla ludzi, którzy stracili swoją własność podczas wojny w Somalii. Szczególny nacisk położył autor na kwestię powiązań własności z procesem pokojowym oraz trudnością, wręcz niemożliwością wprowadze­ nia w życie rezolucji dotyczących własności ze względu na panującą w Somalii przemoc. W czwartek (03.07) kolejną sesję, zatytułowaną „Lessons from post-socialist developments" (Lekcje z rozwoju postsocjalistycznego), rozpoczął prof. G. Schlee, a jako pierwsza wystąpiła prof. Pauline Peters (z Harvard University, USA) z referatem „Beyond embeddedness: a challange raised by a comparison of the struggles over land in African and postsocialist countries" (Wychodzenie z kryzysu: wyzwanie rzucone przez porównanie walki o ziemię w Afryce i kra­ jach postsocjalistycznych). Na podstawie badań terenowych, porównała ona proces prywatyzacji ziemi w Afryce z krajami postsocjalistycznymi Europy, znanymi jej głównie z literatury. Kolejny referat pt. „Land as asset, land as liability: property politics in rural Central and Eastern Europe" (Ziemia jako środek, ziemia jako odpowiedzialność: polityka własnościowa na obszarch wiejskich Europy Środkowej i Wschodniej), przedstawił dr Thomas Sikor (z Humboldt �KRONIKA 349 University, Niemcy). Bazując na przykładach z Bułgarii, Czech i Polski przedstawił on pro­ ces prywatyzacji w kontekście wypełniania przez nowych właścicieli ziemskich obowiązku ochrony środowiska. Po krótkiej przerwie, dalszą część konferencji poprowadziła prof. M . Wiber, a jako pierwszy wystąpił prof. C. Hann z referatem pt. „The moral economy of decollectivisation: historical justice and contemporary survival in the postsocialist countryside" (Moralna ekonomia de-kolektywizacji: historyczna sprawiedliwość i współczesne przetrwanie w postsocjalistycznej wsi). Referat ten był podsumowaniem badań pracowników instytutu w ramach programu badawczego „Property relations", którego owocem będzie praca zbiorowa pod redakcją C. Hanna pt. „The postsocialist agrarian question". Kolejny referat, zatytułowany „Land reform and farm restructuring in Russia. Property and production relations in post-Soviet farm enterprises" (Reforma ziemska i transformacja rolna w Rosji. Własność i stosunki produkcyjne w post-sowieckich przedsiębiorstwach rolnych), przed­ stawił mgr Oane Visser (z University of Nijmegen, Holandia). Autor, na podstawie badań prze­ prowadzonych w obszarach wiejskich w północnej, środkowej i południowej Rosji, opisał funk­ cjonowanie prywatyzowanych sowchozów, które obecnie zmieniają się w przedsiębiorstwa rolne. Jako ostatni tego dnia wystąpił dr John Eidson (z MPI) z referatem pt. „Real existing socialist property. Orthodox theory and heterodox practices among cooperative farmers in the German Democratic Republic" (Realnie istniejąca własność socjalistyczna. Teoria ortodoksyjna i heterodoksyjna praktyka wśród rolników kolektywnych w NRD). Wypowiedź ta koncentrowała się wokół pytania „jak faktycznie wpłynął socjalizm na stosunki własnościowe?". Autor wyróżnił cztery poziomy tych stosunków: partyjną definicję własności, wprowadzenie reformy rolnej i kolektywizacji, zmianę struktury stosunków własnościowych na wsi oraz doświadczenia ludzi uwikłanych w te procesy. Piątek (04.07) rozpoczął się kolejną sesją „Between private and public" (Między prywatnym i publicznym), którą otworzyła i poprowadziła dr Anne Griffiths (z University of Edinburgh, Wielka Brytania). Prof. M . Wiber przedstawiła referat pt. „Relative publics, repatriation, and cultural property: Which public? Whose culture?" (Względność publicznego, repatriacji i włas­ ności kulturowej: Jakie publiczne? Czyja kultura?). Na przykładzie kradzieży szamańskich atry­ butów z kanadyjskiego muzeum etnograficznego, wskazała szerokie grono „rzekomych" właś­ cicieli tych przedmiotów i dowiodła względności pojęć własność publiczna - prywatna. Niezwykle ciekawe ujęcie własności przedstawił także prof. Gisli Palsson (University of Iceland, Islandia) w referacie „Appropriating family trees: genealogies in the age of genetics" (Dopasowanie drzew genealogicznych: genealogie w erze genetyki). Opisał on islandzki projekt stworzenia bazy z danymi genetycznymi Islandczyków i ich przodków oraz sporu dotyczącego praw własności do rzeczonej bazy danych. Po krótkiej przerwie dalszą część sesji poprowadził prof. Robert Layton (z University of Durham, Wielka Brytania). Kolejny referat, zatytułowany „How communal is communal, and whose communal is it? Lessons from Minangkabau" (W jaki sposób komunalne jest komunalne i czyje jest? Lekcje z Minangkabau), przedstawili prof. prof. K. i F. von Benda-Beckmann. Opie­ rając się na przykładach z Indonezji, zauważyli, że istnieje wiele rodzajów własności komunal­ nych i wynikających z nich praw. Z kolei, prof. Edella Schlager (z University of Arizona, USA) w swoim wystąpieniu pt. „Cooperation and opportunism among property rights holders" (Współpraca i oportunizm mię­ dzy beneficjantami praw własności), opisała strukturę i zasady korzystania z zasobów wodnych rzeki Kolorado. Funkcjonujący tam system, przyznaje pierwszeństwo eksploatacji rzeki, tym, którzy osiedli nad nią jako pierwsi. Po przerwie na lunch, rozpoczął się ostatni blok konferencji: „Property and economics" (Włas­ ność i ekonomia), który poprowadził prof. C. Hann. Mgr Frank Muttenzer (z Ecole Supérieure des Sciences Agronomiques, Madagaskar) wystąpił z referatem pt. „The folk conceptualization of property and forest-related going concerns in Madagascar" (Ludowa konceptualizacja włas­ ności i rozgrywających się kwestii związanych z lasami na Madagaskarze). Był on poświęcony �350 KRONIKA przejmowaniu kontroli nad otaczającymi lasami przez wspólnoty wiejskie na Madagaskarze, w kontekście tak zwanej postkolonialnej demokratyzacji . Dr Uta-Maria Niederle (z Max Planck Institute for Research into Economic Systems, Niem­ cy) zaprezentowała zupełnie odmienne spojrzenie na własność - z punktu widzenia ekonomisty. Jej wystąpienie zatytułowane „Naturę and evolution of property: an economic view on anthro­ pological findings" (Natura i ewolucja własności: ekonomiczne spojrzenie na antropologiczne znaleziska), opierało się w całości na braku wspólnych punktów w ekonomicznych i antropo­ logicznych definicjach własności. Po krótkiej przerwie, ostatnią część konferencji poprowadził prof. F. von Benda-Beckmann, a referat przedstawił prof. Robert Hunt (z Brandeis University, USA). Jego wystąpienie pt. „Work, property, incentive: the curious case of forager food sharing" (Praca, własność, stymulacja: przypadek podziału pożywienia w społecznościach myśliwsko-zbierackich), dotyczyło różnego rodzaju form własności i ich różnorodności wśród tradycyjnych społeczności myśliwskich. Prof. C. Hann podziękował serdecznie uczestnikom i poruszył kwestię publikacji przedsta­ wionych referatów w pracy zbiorowej we wrześniu b.r., na zakończenie otworzył dyskusję. W jej trakcie uczestnicy zauważyli brak zadowalających podejść teoretycznych i metodologicznych do stosunków własnościowych. Podkreślali także, że tytuł konferencji dobrze oddał zawartość prezentowanych referatów. Końcowa część dyskusji poświęcona była niejasności i wieloznaczności pojęcia „własność". Poszczególne osoby zastanawiały się nad słusznością umieszczania wielu kwestii w tzw. „koszyku własności". Jako ostatni głos zabrał prof. F. von Benda-B eckmann, który postulował kontynuację prac na teoretycznymi ujęciami własności, podziękował również wszyst­ kim uczestnikom za wkład w konferencję. Podczas konferencji nie zabrakło także okazji do bliższego poznania uczestników. Po zakoń­ czeniu pierwszego dnia, odbyło się przyjęcie w Instytucie. Drugiego dnia natomiast organizatorzy zaprosili wszystkich do restauracji na uroczystą kolację. Konferencja była wydarzeniem niezwykle ciekawym, mieszczącym się w ramach nowych antropologii, takich jak 'antropologia prawa' czy 'antropologia organizacji'. Wśród wszystkich wystąpień, moje szczególne zainteresowanie wzbudziły wystąpienia dr Toona van Meijl, prof. Charlesa Geislera, prof. Chrisa Hanna, prof. Melanie Wiber, prof. Gisli Palssona oraz prof. Roberta Hunta. Oczywiście, nie chcę przez to powiedzieć, że pozostałe były mniej ciekawe, jednak te wymienione były związane z moimi własnymi zainteresowaniami badawczymi lub po prostu przedstawione w inspirujący i niekonwencjonalny sposób. 2 Jarosław Der lic ki SYMPOZJUM JEDWABNEGO SZLAKU W X I A N (CHINY) W dniach 18-21 listopada 2002 r. odbyło się w Xian (Chiny) sympozjum LTNESCO poświę­ cone podsumowaniu 10-letniego projektu przyznającego stypendia na badania naukowe dotyczące tematów związanych ze starożytnym Jedwabnym Szlakiem (Hirayama Silk Roads Fellowship Programme). Dlatego też na podsumowaniu sympozjum gośćmi honorowymi byli organizatorzy projektu, w tym fundator stypendium, japoński artysta malarz prof. Ikuo Hirayama, oraz inni działacze UNESCO - m.in. Ahmed Jalali, Noboru Noguchi. Oprócz organizatorów w spotkaniu udział wzięło 50 naukowców - w tym 10 wybitnych specjalistów w tej dziedzinie oraz 40 wy­ branych stypendystów. Organizatorami sympozjum byli: Stowarzyszenie Przyjaźni z Zagranicą w Shaanxi, Biuro do Spraw Kulturowych Reliktów prowincji Shaanxi, Komitety UNESCO w Chinach i w Japonii, Fundacja Dziedzictwa Kulturowego w Chinach oraz Stowarzyszenie Przy­ jaźni Japońsko-Chińskiej. Gospodarzem sympozjum był rząd prowincji Shaanxi, a sale wykła­ dowe udostępnił uniwersytet im. Jiao Tong w stolicy prowincji Xian. Przeprowadzanej przez rząd na siłę, bez uwzględnienia ludzkich potrzeb czy zwyczajów. �KRONIKA 351 Program stypendium „Jedwabnego Szlaku" objął ogółem 100 stypendystów z 29 krajów (w tym 5 z Polski). Sympozjum wieńczyło także obchody roku Dziedzictwa Kulturowego, za który ONZ uznało rok 2002. Interesującą postacią jest fundator stypendiów prof. Ikuo Hirayama. Jako dziecko przeżył on wybuch bomby atomowej w Hiroszimie. Uratował się, lecz dopiero po wielu latach uwolnił się od chorób spowodowanych napromieniowaniem. Był stypendystą UNESCO w 1963 r. jako artysta malarz. Pamiętając tragedię Hiroszimy postanowił głosić pokój i zrobić wszystko, aby przyczynić się do ratowania pozostałości i śladów różnych historycznych kultur rozkwitających w przeszłości wzdłuż Jedwabnego Szlaku. Tworząc programy w ramach UNESCO i finansując je, zainicjował ideę stworzenia „kulturowego Czerwonego Krzyża". Według tej koncepcji, wiele obiektów dawnych kultur, które np. skradziono i nielegalnie wywieziono z kraju, w którym powstały, należy traktować jako „kulturowych uchodźców", tak jak np. dzieła sztuki pochodzące z Muzeum Sztuki w Kabulu lub doliny Bamiyan w Afganistanie. Sympozjum wieńczące ten projekt było zatem tylko niewielką częścią szerokiej działalności zmierzającej do poznawania i ochrony zabytków dawnych kultur. Referaty wygłoszone na nim dotyczyły wielu dziedzin nauki - historii, archeologii, historii sztuki, architektury, sztuki, antro­ pologii, lingwistyki, numizmatyki i metod konserwacji. Poruszały również zakres problematyki z różnych obszarów, będących częścią starożytnego Jedwabnego Szlaku, prowadzącego z róż­ nych stron, z Bliskiego Wschodu, Europy, Indii, Azji Centralnej, do chińskiego miasta Changan (współczesne Xian). To historyczne miasto, niejednorodne kulturowo, z dość liczną ludnością muzułmańską, było początkiem starożytnego szlaku. Interesujące były referaty specjalistów z różnych dziedzin, zajmujących się Jedwabnym Szla­ kiem, zaproszonych na sympozjum w charakterze ekspertów. „Zagadki starożytnego Jedwabnego Szlaku" (Richard N . Frye), „Odmiany kultu przodków odzwierciedlone w sacrum i profanum" (Isenbike Togan), „Nowe dokumenty baktryjskie z Guzgan" (Nicholas Sims-Williams), „Gdzie Wschód styka się z Zachodem: kamienne meble pogrzebowe obcokrajowców żyjących w Chinach" (Judith Lerner, Annette Juliano), „Wpływy buddyjskie na obrzędy Bema" (Yutaka Yoshida), „Doli­ na Orkhon jako obszar cywilizacji koczowniczej i miejsce wymiany kulturowej" (Norov Urtnasan). Prezentowane przez stypendystów materiały można podzielić na: referaty dotyczące stoso­ wania nowych metod i analiz, służących np. konserwacji zabytków; referaty analizujące odkryte dokumenty (Baktria, Persja), stare teksty (Mezopotamia) czy inskrypcje nestoriańskie. Osobną dziedzinę obejmowały referaty poświęcone wpływom Jedwabnego Szlaku na islamską sztukę (kaligrafia, miniatury), architekturę (karawanseraje), czy rzemiosło, np. wyrób szkła. Pozostałe prezentacje obejmowały wiele innych aspektów tej starożytnej drogi - szlaki morskie, fortyfikacje wojskowe, ruchy nomadów, drogi ekspansji buddyzmu w Azji, czy też indyjską odnogę Jedwab­ nego Szlaku, łącząca Azję Południową z Azją Centralną. Kilka prezentacji poruszało tematy antropologiczne. Przeważały rozważania nad kulturą nomadów pojawiających wzdłuż rożnych odcinków jedwabnego szlaku („Etniczne aspekty dzie­ j ó w nomadów wzdłuż Jedwabnego Szlaku", Bilegt Luvsanvandan z Mongolii). Omawiano wpływ dawnych koczowników przybyłych do Azji Południowej z Azji Centralnej na kulturę miejsco­ wych ludów oraz wkład ich kultury w formowanie się cywilizacji indyjskiej. Wskazano również na pewne elementy kulturowe potencjalnie łączące współczesnych koczowników i pasterzy tego obszaru, obcego pochodzenia ze starożytnymi nomadami („Koczowniczy wzdłuż indyjskiej od­ nogi Jedwabnego szlaku", Dagnosław Demski z Polski). Poza tym Zulyani Hidayah z Indo­ nezji przedstawił referat pt. „Żywność malajska w erze Srivijaya i jej związki z Jedwabnym Szlakiem", a Raushan Mustafina z Kazachstanu - „Kobiety i religie na granicy stepu intensyw­ nych Jedwabnego Szlaku". Obok prezentacji osiągnięć naukowych, uczestnicy sympozjum dyskutowali również na temat, co należałoby uczynić obecnie, kiedy wiele zabytków i materiałów etnicznych znika z terenów położonych na szlaku z upływem czasu. Dochodzi do zniszczeń zabytków lub wywo­ żenia ich za granicę. Proceder ten wymaga zdecydowanych działań na szczeblu rządów poszcze­ gólnych krajów i na forum ONZ. Stąd apel zebranych naukowców i działaczy UNESCO, aby �352 KRONIKA Jedwabny Szlak uznać za dziedzictwo kultury ludzkości. Dzięki temu uzyskałby on status gwaran­ tujący większą troskę o zachowanie obiektów leżących na tej trasie, liczącej tysiące kilometrów. Deklarację przyjęto jednogłośnie, podkreślając m. in., że ludzkość zostawiła po sobie wiele przykładów dziedzictwa kulturowego, zarówno namacalnego, w postaci obiektów materialnych, jak i nieuchwytnego, w formie idei. Utrata tego dziedzictwa będzie nieodwracalna. Z nastaniem X X I w. obowiązek ten nabrał szczególnej wagi. Obiekty należące do dziedzictwa kultur przesz­ łości są stale zagrożone zniszczeniem nie tylko z powodów naturalnych, ale dzieje się też tak w konsekwencji działalności człowieka (urbanizacja, trzęsienia ziemi, konflikty międzynarodowe, wojny domowe i terroryzm). Chociaż do tej pory już 33 miejsca zostały umieszczone na liście zagrożeń światowego dziedzictwa, to w istocie dużo większa liczba takich obiektów wymaga natychmiastowej ochrony i konserwacji. W związku z ideą przekazywania cennych obiektów światowego dziedzictwa następnym gene­ racjom, UNESCO ustanowiło „Konwencję dla Ochrony Kulturowej Własności na Wypadek Kon­ fliktów Zbrojnych". UNESCO nalega, by społeczność międzynarodowa ratyfikowała tę konwen­ cję. Deklaracja z Xian została przesłana w liście do sekretarza generalnego ONZ Kofi Annana. O trafności i dalekowzroczności tej idei świadczą wypadki zaistniałe w trakcie wojny w Ira­ ku, w lutym 2003 roku, kiedy to łupem złodziei padły cenne zbiory dziedzictwa narodowego z kolekcji Muzeum Narodowego w Bagdadzie. Dagnosław Demski „KULTURA I ŚWIADOMOŚĆ POLAKÓW N A WSCHODZIE. TRADYCJA I WSPÓŁCZESNOŚĆ" Wrocław-Krzydlina Mała, 10-12 października 2002 Tematyka konferencji, zorganizowanej przez Katedrę Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Wrocławskiego, Ośrodek Badań Wschodnich tegoż Uniwersytetu oraz Oddział Dolnośląski Stowarzyszenia „Wspólnota Polska", została zakreślona bardzo szeroko. Umożliwi­ ło to jej uczestnikom przedstawienie wielu zagadnień, składających się na niezwykle ciekawą całość, ukazującą różne oblicza polskości, jej przejawy, działania podejmowane dla zachowania i rozwoju polskiego dziedzictwa (obecnie i w przeszłości), jak też wskazującą na problemy, z jakimi borykają się Polacy na Wschodzie (w tym przypadku termin 'Wschód' dotyczy przede wszystkim wybranych obszarów dawnego Związku Radzieckiego). Podczas sesji plenarnej prof. Ewa Nowicka przypomniała - przedstawione już w jednej z publikacji (Nowicka 2000) - typy polskości, odwołując się do przykładów Litwy (polskość zagrożona), Białorusi (polskość ograniczona), Syberii (polskość sentymentalna) i Kazachstanu (polskość rezydualna). Moim zdaniem, przypisywanie jednego typu polskości zbiorowości za­ mieszkującej poszczególne państwa czy obszary geograficzne prowadzi do znacznych uprosz­ czeń, schematów, do tworzenia modeli nie mających odniesienia do rzeczywistości. W każdym z wymienionych państw czy obszarów geograficznych można bowiem z pewnością spotkać różne odmiany polskości. Można też, być może, wskazać jeszcze wiele innych ich rodzajów. Do takich wniosków prowadzą m.in. badania, jakie przeprowadziłam wśród Polaków mieszkających w za­ chodnich i centralnych rejonach Białorusi (Kabzińska 1999). Do referatu E. Nowickiej odniosła się też krytycznie w swoim wystąpieniu (w drugim dniu konferencji) prof. Elżbieta Smułkowa. Polaków na Białorusi, ich historii i perspektyw, aktualnych problemów i zagrożeń, koniecz­ ności obrony przed asymilacją, powstrzymania migracji, tworzenia polskiej inteligencji w Repu­ blice Białoruś, dotyczył referat dr. Tadeusza Kruczkowskiego, prezesa Związku Polaków na Białorusi (z referatu tego jasno wynika, że polskość na Białorusi jest dziś nie tylko ograniczona, r 1 1 W związku z nieobecnością dr. Kruczkowskiego we Wrocławiu, referat został odczytany przez p. mgr Helenę Giebień. �KRONIKA 353 ale i zagrożona). Tematem referatu ks. prof. Franciszka Rosińskiego była natomiast nieznana szerzej sytuacja religijno-kulturowa Polaków na Sachalinie w połowie X X wieku. Z uwagi na dużą liczbę zgłoszonych wystąpień, organizatorzy zmuszeni byli dokonać po­ działu na dwie sekcje, co - jak zawsze w takich przypadkach - pozbawiło uczestników Konfe­ rencji możliwości wysłuchania wszystkich referatów. W Sekcji I dominowała tematyka tożsamościowa. Mówiono o niej m.in. na przykładzie twór­ czości literackiej osób związanych z Wileńszczyzną (regionem będącym „małą ojczyzną" dla wielu Polaków) reprezentujących jeden z nurtów pisarstwa narodowego. Autorka referatu, dr hab. Krystyna Kossakowska-Jarosz, z Opola, operowała terminami 'antropologia miejsca', 'geografia pamięci i emocji', 'antropologia refleksyjna'... Warto zastanowić się nad tym, co kryje się pod tymi efektownymi nazwami . Grupa słuchaczy pomaturalnej szkoły rolniczej w Białej Wace (Wileńszczyzną), studiujących w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie (m.in. na kierunkach: agroturystyka i dziedzictwo kulturowe w regionie) stała się obiektem obserwacji mgr Anny Adamowicz (Wilno) i dr Ireny Kotowicz-Borowy (Warszawa). Badaczki interesował wpływ pobytu w Polsce i w środowisku studencki na tożsamość narodową młodych Polaków z Litwy. Okazało się, że badana grupa czuła się w Polsce (wśród „swoich") bardziej obco niż na Litwie (wśród „obcych" - Litwinów), co w wielu przypadkach przyczyniło się do zmian identyfikacji narodowej oraz do wzrostu pozytywnych ocen Wileńszczyzny jako miejsca zamieszkania. O tym, jak złożonym pojęciem jest 'polskość', jak wiele ma ona twarzy i jak różne są typy i poziomy polskiej tożsamości, mówiła prof. dr hab. Elżbieta Smułkowa (Warszawa). Wymieniła ona i scharakteryzowała następujące kategorie: Polacy o bardzo wyraźnej świadomości narodo­ wej, Polacy z pochodzenia oraz „kościelni Polacy", opierający swą identyfikację wyłącznie na katolicyzmie. E. Smułkowa podkreśliła, że - mówiąc o Polakach na Wschodzie - powinniśmy pamiętać o zróżnicowaniu tej zbiorowości i unikać generalizacji. Również badając szczegółowe zagadnienia, np. relacje „swoi" - „obcy", musimy wziąć pod uwagę to, że może ona kształtować się i funkcjonować odmiennie na różnych terenach. O kilku typach polskości mówiła także dr Anna Engelking (Białystok), odwołując się do własnych badań terenowych przeprowadzonych na Grodzieńszczyźnie. Wyróżniła ona Polaków świadomych narodowo oraz Polaków-katolików, reprezentujących - jej zdaniem - przednarodowy lub anarodowy wariant polskości. Z takim stwierdzeniem trudno się zgodzić. Z badań prze­ prowadzonych przeze mnie (również na obszarze Grodzieńszczyzny) wynika np., że katolicyzm - utożsamiany z polskością - jest często traktowany jako podstawowy wyznacznik tożsamości narodowej, a zarazem znaczący element polskiej kultury (Kabzińska 1999). W wielu przypad­ kach ponadto, kategorie polskości wymienione przez autorkę referatu występują łącznie. Wiele kontrowersji i ożywioną dyskusję wzbudził referat dr. Juliana Z. Winnickiego (Wro­ cław). Autor szczegółowo przeanalizował białoruskie - obowiązujące współcześnie - podręczni­ ki szkolne i akademickie do nauki historii, by ukazać, w jaki sposób budowana jest dziś historia Białorusi, jakim warsztatem posługują się twórcy podręczników i jaki jest ich stosunek do dzie­ jów Polski i Polaków (szerzej na ten temat patrz: Winnnicki 2003). O Polakach na Białorusi mówił dr Mirosław Sobecki (Białystok), przedstawiając wyniki ba­ dań pilotażowych dotyczących m.in. różnych typów identyfikacji (religijnej, narodowej, regio­ nalnej, kulturowej, europejskiej) członków tej grupy. Poruszył on także bardzo ważną kwestię, jaką jest zakres znajomości polskiej kultury przez Polaków mieszkających na Białorusi, ich funk­ cjonowanie w polskiej przestrzeni kulturowej i jej wpływ na identyfikację poszczególnych osób. Wyniki wstępnych badań nad stanem świadomości narodowej i środowiskowo-grupowej mieszkańców wybranych zaścianków szlacheckich na Grodzieńszczyźnie przedstawił Paweł Masłowski (Wrocław). Autor postawił bardzo ważne pytanie: Czy istnieje polskość na badanych przez niego terenach i jaki jest jej stan? Dalsze badania pokażą, jaka będzie odpowiedź. 2 2 O znaczeniu pojęć takich jak: 'geografia pamięci i emocji', a także wielu innych, należą­ cych do obszaru tzw. 'geografii kulturowej', pisze m.in. Roch Sulima (2001, s. 129-130). �354 KRONIKA Inne pytanie dotyczy pozytywnych i negatywnych czynników wpływających na stan świado­ mości narodowej Polaków. Kwestia ta (rozpatrywana na przykładzie Białorusi i Ukrainy) była przedmiotem referatu ks. prof. Romana Dzwonkowskiego SAC (Lublin). Do czynników pozy­ tywnych ks. Dzwonkowski zaliczył: wybór Polaka na papieża, rozwój polskiego szkolnictwa i polskojęzycznej prasy oraz odrodzenie życia religijnego. Czynnikami negatywnymi są: niski stopień pamięci historycznej i poziomu wykształcenia polskiej społeczności w badanych krajach, a także brak wychowania religijnego młodego pokolenia. Ksiądz Dzwonkowski stwierdził po­ nadto, że usuwanie języka polskiego z Kościoła na Ukrainie i Białorusi prowadzi do „samobój­ stwa etnicznego" mieszkających tam Polaków, dla których od wieków Kościół był bastionem polskości, a katolicyzm - „polską wiarą". Sytuacja Polaków na Litwie i Białorusi była przedmiotem referatu dr. Cezarego Żołędowskiego (Warszawa). Ukazał on różnice w relacjach Polaków z grupą dominującą w tych krajach, szukając ich przyczyn w odmiennych realiach politycznych, historycznych, ekonomicznych oraz różnych modelach społeczeństwa. Wiele uwagi poświęcono kwestiom językowym, ich związkom z zachowaniem polskiej toż­ samości, w tym również - bolesnemu dla znacznej większości Polaków mieszkających na tere­ nach byłego Związku Radzieckiego - problemowi ograniczania dostępu do języka polskiego w kościołach. Irena Czerniak (Grodno) przedstawiła wyniki swoich badań nad językiem kazań wygłasza­ nych przez księży pracujących na Grodzieńszczyźnie oraz związkiem wyboru języka homilii z identyfikacją narodową duchowieństwa. Językowi liturgii poświęcony był także bardzo intere­ sujący referat mgr Heleny Giebień (Lida - Wrocław), oparty również na wynikach badań tereno­ wych, przeprowadzonych przez nią w wybranych parafiach powiatu lidzkiego. Zgromadzone materiały znakomicie ilustrują sytuację językową w poszczególnych parafiach. Ukazują ponadto relacje między wiernymi i duchowieństwem, konflikty na tle językowym, spadek autorytetu księży w związku z ich udziałem w procesie depolonizacji Kościoła. Autorka podkreśliła, że księża nie mówią poprawnie w żadnym języku, posługują się mieszanką językową, co jest negatywnie odbierane przez wiernych. Ogranicza też możliwość nauczania któregoś z języków używanych w kościołach na Białorusi za pośrednictwem duchowieństwa. Z dużym zainteresowaniem wysłuchano referatu mgr. Koj ego Mority (Kioto - Warszawa) na temat „mowy prostej" - funkcjonującej współcześnie na Białorusi i w przeszłości na terenach Wielkiego Księstwa Litewskiego, zmian w sposobie rozumienia tego terminu i znaczenia, jakie mu przypisywano - od opozycji wobec języka sakralnego po język „drugiej kategorii", przeciw­ stawiany językom pisanym, literackim. W kilku wystąpieniach wskazano na rolę prasy polskiej w upowszechnianiu polszczyzny i kształtowaniu polskiej tożsamości. Przedmiotem uwagi badaczy były zarówno tytuły wydawane w przeszłości, np. wychodząca w latach 1912-1914 gazeta Nad Swisłoczą (referat dr. Dariusza Tarasiuka z Lublina), jak też ukazujące się współcześnie. Takim tytułem jest m.in. Głos znad Niemna - pismo Związku Polaków na Białorusi. Mówiła o tym mgr Tatiana Zaleska (Grodno), jedna z redaktorek Głosu, przypominając również tradycje polskiej prasy na Białorusi. Beata Biesiadowska (Warszawa) omówiła natomiast szereg tytułów prasowych przeznaczonych dla Polaków na Łotwie {Słowo polskie, Nasz czas, Echo Rygi, Polak na Łotwie, Czas Łatgałii). Autorka stwierdziła, że sytuacja prasy polskiej na Łotwie jest bardzo trudna, przede wszystkim ze względów finansowych, ale też np. z uwagi na kłopoty z dystrybucją. Niektóre tytułu (przede wszystkim wydawane w Warszawie Echo Rygi) znane są tylko z nazwy; żaden z rozmówców mgr Biesiadowskiej nie widział ich na oczy. Dwa referaty dotyczyły cmentarzy. Grzegorz Tokarz (Wrocław) omówił kwestię cmentarza Orląt Lwowskich we współczesnej publicystyce polskich nurtów politycznych. Nieznane szerzej źródła, przytoczone przez dr. Tokarza, ukazały w nowym, niezwykle ciekawym świetle problem lwowskiego cmentarza, jednostronnie i wybiórczo ukazywany w krajowych mediach. Bardzo interesujący referat, dotyczący polskich grobów na cmentarzu katolickim w Kiszyniowie (Mołdawia), przedstawiła mgr Regina Bogucka-Lebiedź (Wrocław). Ukazała ona drama- �KRONIKA 355 tyczną walkę Polaków o ocalenie pamiątek polskiej przeszłości, jak też rolę cmentarza w za­ chowaniu ich tożsamości narodowej i ciągłości kulturowej. Podkreśliła również, że cmentarz katolicki odegrał znaczącą rolę w tworzeniu poczucia wspólnoty kiszyniowskich Polaków. Podobne znaczenie ma Cmentarz Orląt dla ludności polskiej mieszkającej we Lwowie (mówił o tym G. Tokarz). Zdecydowana większość referatów przedstawionych w Sekcji I dotyczyła Białorusi. Poje­ dyncze wystąpienia poświęcone były Litwie, Ukrainie, Łotwie i Mołdowie. Dwa referaty doty­ czyły natomiast Polaków z Bukowiny (Rumunia). Przedmiotem uwagi dr. Eugeniusza Kłoska (Wrocław) i mgr Heleny Krasowskiej (Warszawa) był język badanej grupy, jej „małe ojczyzny", działania na rzecz odrodzenia polskości i zachowania polskiej kultury. Badaczy zainteresowały też np. sposoby świętowania, widziane jako element tożsamości. Przedstawione referaty oparte były na wynikach badań terenowych przeprowadzonych w bukowińskich wioskach. Obserwacjami z pobytu wśród Polaków na Kaukaskich Wodach Mineralnych podzielił się z uczestnikami konferencji ksiądz Stanisław Draguła (Wrocław). Opowiedział on również o ak­ cjach podejmowanych na rzecz polskiej mniejszości mieszkającej w tym odległym i nieznanym w Polsce zakątku świata, m.in. o działalności charytatywnej i duszpasterskiej. W swoim referacie omówiłam bardzo trudną sytuację Kościoła Rzymskokatolickiego w Rosji, zastanawiając się nad wpływem nasilającego się obecnie konfliktu między Kościołem i Cerkwią Prawosławną na wiernych, przede wszystkim na Polaków, stanowiących większość wśród rosyj­ skich katolików. Ukazałam przyczyny kryzysu i zagrożenia dla przyszłości Kościoła, wynikające m.in. z ponawianych przez Cerkiew oskarżeń o prozelityzm i żądań ograniczenia działalności misyjnej (również katechetycznej, charytatywnej i zakonnej), jak też z podkreślania obcości ka­ tolicyzmu na „kanonicznych terytoriach prawosławia". Część referatu poświęciłam problemowi depolonizacji Kościoła na Białorusi, Ukrainie i Litwie. Wystąpienia prelegentów z I I Sekcji zasadniczo można podzielić na dwie grupy: do pierwszej zaliczają się referaty dotyczące sytuacji Polaków na Kresach Wschodnich oraz w Imperium Rosyjskim, zaś do drugiej - wystąpienia traktujące o problemach adaptacji Polaków ze Wschodu, którzy - w ostatnich latach - zdecydowali się na osiedlenie w naszym kraju. W trakcie prac I I sekcji przedstawiono łącznie 30 referatów, po których odbywała się dyskusja. Ze względu na ograniczony charakter tego sprawozdania omawiamy zaledwie kilka wystąpień, które, naszym zdaniem, były szczególnie cenne. Jan Trynkowski w referacie pt. Polscy zesłańcy wobec ludów autochtonicznych Zabajkala podkreślił przede wszystkim konieczność adaptacji Polaków do zupełnie nowych, nieznanych warunków. Autor miał na myśli zarówno konieczność przystosowania się do odmiennej przy­ rody, jak też przymus przewartościowania sposobu myślenia w kontaktach z ludnością auto­ chtoniczną. Warto powtórzyć za autorem, iż polscy zesłańcy w nowych warunkach podejmowali nie tylko wyzwanie przetrwania, lecz także prowadzili szereg przedsięwzięć o charakterze oświa­ towym i cywilizacyjnym, szczególnie w końcu lat 30-tych i 40-tych X I X wieku, gdy na Zabaj­ kalu pojawili się znakomicie wykształceni i zorganizowani zesłańcy ze Stowarzyszenia Ludu Polskiego. Postawy Polaków względem ludów autochtonicznych były spolaryzowane: z jednej strony dominowało poczucie wyższości i pogarda, z drugiej - zainteresowanie, tolerancja, spora­ dycznie nawet fascynacja. W dalszej części prac sekcji referat przedstawił dr Marek Gawęcki {Kontakty z ojczyzną a tożsamość Polaków w postsowieckim Kazachstanie). W pierwszej części swego wystąpienia ustosunkował się do wydarzeń historycznych ostatniego wieku, w tym do kolejnych akcji zsyłek Polaków do Kazachstanu i osiedlania na wieczność, bez nadziei na powrót w ojczyste strony. Losy ludności polskiej w Kazachstanie wpisane były w sekwencje kolejnych wydarzeń histo­ rycznych - a szczególnie I I wojny światowej; w dalszych latach nawet te ułomne związki pomię­ dzy drewnimi Poljakami a ojczyzną zaniknęły. Po okresie przemian początku lat 90-ych władze RP przystąpiły do odbudowywania związków pomiędzy krajem a Polakami w Kazachstanie. Warto tu - za Autorem - wskazać na wyznanie jako ważki czynnik stanowiący element określenia narodo­ wego Polaków. Położenie naszych rodaków w Kazachstanie zmieniło się wraz z rozbudzeniem �356 KRONIKA aspiracji narodowych Kazachów. Szereg dyspozycji prawnych przyjętych w połowie lat 90-ych nastawionych było na dyskryminację ludności napływowej, w tym również Polaków. W pewnym sensie efekty działań władz kazachskich można dostrzec nawet na podstawie spisu ludności z 1999 roku. Zgodnie z nimi, na obszarze całej republiki mieszkało ponad 47 tysięcy naszych rodaków (w 1989r. było ich prawie 60 tys.). Jak zauważył sam Autor, podjęte w latach 90-ych działania władz polskich nie wpłynęły znacząco na rozwój polskiej kultury i odrodzenie świa­ domości narodowej Polaków mieszkających w Kazachstanie. O losach Polaków w azjatyckiej części byłego ZSRR mówił w trakcie swego wystąpienia (Cena polskości - spojrzenie na tożsamość Polaków na Dalekim Wschodzie w oparciu o losy wspólnot z Błagowieszczeńska i Wladywostoku) ks. Włodzimierz Siek SVD. Na podstawie wła­ snych doświadczeń duszpasterskich opisał losy i sytuację wiernych z podległej mu parafii. Zaznaczył on m.in., że osoby narodowości polskiej, które w każdym kolejnym pokoleniu odczu­ wają coraz mniejszą więź z ojczyzną, nie zawsze trafiały na Daleki Wschód z przymusu. Bez wątpienia stosunek władz RP do ludności polskiej zmienił się po 1989 roku. O jednym z najważniejszych elementów tej zmiany traktowało wystąpienie p. Krystyny Staroń. Referat pt. Wspomaganie nauczania polskiego na Wschodzie przez nauczycieli z Polski zawierał bardzo szczegółowe (i aktualne) dane o rozmiarach i kierunkach pomocy udzielanej polskojęzycznym szkołom w byłym ZSRR. Autorka przybliżyła początki pracy nauczycieli w 1989r. (jeszcze w czasach ZSRR), a następnie zaznaczyła, iż początek nowego wieku oznaczał rozpoczęcie dzia­ łalności polskich pedagogów w Armenii, Kirgistanie oraz w Estonii. Dla wielu osób może być zaskoczeniem, że na tak olbrzymim terytorium byłego ZSRR pracuje łącznie 152 nauczycieli z Polski, których praca nie ogranicza się do przeprowadzenia lekcji. Polski nauczyciel w odległej syberyjskiej osadzie jest także instytucją, osobą darzoną zaufaniem przez lokalną społeczność, kimś, kto dzieli los z ludnością autochtoniczną. Do efektów pracy nauczycieli Autorka zaliczyła rozbudzenie zainteresowania polską kulturą, a także wzrost poczucia tożsamości kulturowej i etnicznej wśród pobierających naukę dzieci i dorosłych. O podobnej problematyce traktował referat pt. Szkolnictwo polskie w obwodzie lwowskim na Ukrainie, dr Aleksandry Lubonewicz. Autorka zaznaczyła na wstępie, że do 1989r. na obszarze republiki funkcjonowały zaledwie dwie szkoły z wykładowym polskim. Współcześnie funkcjonują przedszkola, szkoły oraz szkoły sobotnie (narodowościowe). Autorka podkreśliła, iż najbardziej efektywną formą przybliżenia do polskości są szkoły podstawowe, w których naucza kadra peda­ gogiczna, często posiadająca dyplomy ukończenia szkół wyższych w Polsce. Jednak, jak wynikało z referatu, szkolnictwo polskie nie dociera do wszystkich skupisk Polaków w tym kraju. Trwające dwa dni wystąpienia I I sekcji pozwoliły jej uczestnikom na jeszcze pełniejsze roz­ poznanie historii, a także współczesności Polaków w byłym ZSRR. Autorzy licznych wystąpień podkreślali, stosunkowo mało znaną polskiemu społeczeństwu, kwestię roli cywilizacyjnej na­ szych rodaków w byłym Imperium Rosyjskim. Kilkoro autorów, którzy zdecydowali się na opi­ sanie teraźniejszości ludności polskiej w post-radzieckich republikach, wskazało na problemy wynikające z konieczności funkcjonowania Polaków na tych terenach w zmieniających się wa­ runkach ustrojowych. Burzliwa dyskusja, jaka toczyła się po wielu referatach i uwaga, z jaką słuchano każdego wystąpienia świadczą o tym, że konferencja była niezwykle potrzebna. Jeden z uczestników zapytał, jakie korzyści przyniesie ona Polakom na Wschodzie. Pytanie to łączy się m.in. z kwe­ stią udziału badaczy, również tych, którzy prezentowali efekty swoich prac podczas Konfe­ rencji, w rozwiązywaniu problemów polskiej zbiorowości, mieszkającej za naszą wschodnią granicą. Jako badacze nie mamy najczęściej możliwości podejmowania decyzji o znaczeniu politycznym, ani też np. wpływania na rządy krajów, w których - poza granicami Macierzy - mieszkają Polacy, by pomóc im w rozwiązywaniu trudnych problemów. Ważne jest natomiast samo zaangażowanie się w badania, informowanie o ich wynikach, odkrywanie kolejnych kart z przeszłości i współczesności naszych rodaków, tworzących grupy mniejszościowe w różnych krajach świata. Stąd - potrzeba publikowania efektów badań, także prezentowanych podczas omawianej tu Konferencji. �357 KRONIKA Wielkie uznanie, a także słowa podziękowania za trud i wysiłek należą się organizatorom: dr Małgorzacie Michalskiej i dr. Antoniemu Kuczyńskiemu, a także księżom klaretynom, w których Ośrodku (w Krzydlinie Małej) mogliśmy gościć. Mamy nadzieję, iż spotkania przybli­ żające wiedzę o historii i współczesności Polaków w byłym ZSRR będą odbywały się częściej. Tematów do rozmów na pewno nie zabraknie. LITERATURA K a b z i ń s k a I . 1999, Wśród„kościelnych Polaków". Wyznaczniki tożsamości etnicznej {naro­ dowej) Polaków na Białorusi, Warszawa, Instytut Archeologii i Etnologii PAN. N o w i c k a E. 2000, Polacy czy cudzoziemcy? Polacy za wschodnią granicą, Kraków, Wydaw­ nictwo „Nomos". S u l i m a R. 2001, Glosy tradycji, Warszawa, Wydawnictwo DiG. W i n n i c k i Z.J. 2003, Współczesna doktryna i historiografia białoruska {po roku 1989) wobec Polski i polskości, Wrocław, Oficyna Wydawnicza Arboretum. Paweł Hut, Iwona Kabzińska „ODKRYWANIE HUCULSZCZYZNY" 11 października 2002 roku Muzeum Etnograficzne w Gdańsku Oliwie otworzyło wystawę pt. „Odkrywanie Huculszczyzny", która prezentowana była do końca lutego 2003 roku. Jej drugą edycję wyeksponowano w Muzeum Etnograficznym we Wrocławiu w dniach - od 10 kwietnia do końca sierpnia 2003 roku. Wystawa ta poświęcona została polskiej fascynacji terenem Huculszczyzny. Region ten, na­ leżący w okresie międzywojennym do I I Rzeczypospolitej, niegdyś modny i często odwiedzany przez turystów, kuracjuszy, twórców i badaczy, zostając na skutek decyzji jałtańskich po drugiej stronie granicy, na długie lata znika prawie całkowicie z horyzontu naszej świadomości. Rene­ sans zainteresowań Huculszczyzną obserwujemy od lat 90-tych, co wiąże się z powstaniem nie­ podległej Ukrainy i otwarciem regionu na ruch turystyczny. Huculszczyzną oczarowywała przy­ byszów przed 100 laty i podobnie oddziałuje teraz. Wystawa ukazywała przejawy tej fascynacji w malarstwie, literaturze, etnografii, krajoznaw­ stwie, fotografii, kolekcjonerstwie huculskich pamiątek, zarówno dawniej, jak i dziś. Celem wy­ stawy było ukazanie fenomenu Huculszczyzny i jego odzwierciedlenia w polskiej, zbiorowej świadomości. Oliwska wystawa była pierwszą tak szeroką i wieloaspektową prezentacją zjawi­ ska „Huculszczyzną" w Polsce. Wykorzystano w niej zbiory wielu muzeów polskich, bibliotek oraz kolekcje prywatne. Wystawa składała się z dwóch integralnych części. Pierwsza, pt. „Huculszczyzną w sztuce", prezentowała obraz regionu utrwalony przez malarzy, grafików, rysowników, drzeworytników głównie z końca X I X i 1 poł. X X wieku. Na płótnach wielu malarzy można było odnaleźć oma­ wianą krainę i zamieszkujących j ą ludzi. Pokazano prace czterech największych malarzy Hu­ culszczyzny: Fryderyka Pautscha, Kazimierza Sichulskiego, Teodora Axentowicza i Władysława Jarockiego. Obok tych słynnych nazwisk znaleźć można było inne: Stanisława Daczyńskiego, Józefa Jaroszyńskiego, Karola Zyndrama Maszkowskiego, Stanisława Jankowskiego, Józefa Jaśniewicza, Leona Kowalskiego, Michała Borucińskiego, Seweryna Obsta, Zygmunta Józefczyka, Juliusza Zubera. Poprzez grafikę i rysunek Huculszczyznę przybliżali: Edmund Bartłomiejczyk, Leon Wyczółkowski, Wacław Wąsowicz, Władysław Żurowski. Postaci Hucułów ukazane zo­ stały także na rycinach publikowanych w różnych czasopismach z przełomu X I X i X X wieku. Wielu malarzy zafascynowanych było postaciami Hucułów i ich grekokatolickimi obrzędami, stąd najczęstszymi tematami były portrety Hucułów, sceny z życia obrzędowego, wizerunki cerkwi. �358 KRONIKA Niewiele powstało prac pejzażowych. Artyści na pierwszym planie umieszczali z reguły postacie Hucułów oraz sceny z ich życia. Płótna malarzy stanowiły cenne uzupełnienie drugiej części wystawy nazwanej „Huculszczyzna w etnografii i krajoznawstwie". Tę część wystawy otwierały mapy tego terenu. Towarzystwo Karpackie w Warszawie specjalnie na wystawę przygotowało mapę zasięgów Huculszczyzny według różnych badaczy. Zaprezentowane zostały także czeskie, austriackie i polskie wojskowe mapy Czarnohory. Obok map ukazane zostały najstarsze i międzywojenne przewodniki po tym terenie. Można było zobaczyć oryginalny przewodnik Jana Gregorowicza z 1881 roku oraz nieco późniejszy przewodnik Leopolda Wajgla. Obok górskich, znanych przewodników - Mieczysława Orłowicza czy Henryka Gąsiorowskiego - zaprezentowany został kajakarski przewodnik po Prucie i Czeremoszu Stanisława Szymborskiego. Poprzez publikacje w czasopismach i wydane prace zaprezentowany został dorobek naukowy badaczy Huculszczyzny. Wielki wkład w pozna­ nie etnografii Huculszczyzny wnieśli tacy badacze jak: Wincenty Pol, Oskar Kolberg, Adam Fischer, Jan Falkowski, Włodzimierz Harasymiuk, Włodzimierz Szuchiewicz.. Podkreślono także wielki wkład Oskara Kolberga w tworzenie słynnej wystawy etnograficznej w 1880 roku w Koło­ myi, która w znacznej mierze spopularyzowała i rozsławiła region. Mocnym akcentem zaznaczony został na wystawie dorobek badawczy Henryka Gąsiorowskiego. Po raz pierwszy pokazane zostały jego oryginalne albumy z najstarszymi fotografiami Czarnohory, wykonanymi przez niego na pocz. X X w oraz widokówkami, które także sam wydawał. Rodzina Gąsiorowskich udostępniła również na wystawę dyplom nadania honorowego członkostwa PTT w Kołomyi dla H. Gąsiorowskiego oraz zakupioną przez niego w 1906 roku, w Szkole Przemysłu Drzewnego Kołomyi, kołyskę. Eksponat nie doczekał się końca wystawy z uwagi na przyjście na świat kolejnego Gąsiorowskiego (kołomyjska kołyska służy bowiem kolejnym pokoleniom Gąsiorowskich, jest swoistą sztafetą, wciąż obecną w życiu rodziny). Henryk Gąsiorowski był nie tylko znakomitym krajoznawcą, autorem do dziś cenionego przewodnika po Beskidach Wschodnich, ale także fotografem, etno­ grafem, kolekcjonerem zabytków huculskich. Jego kolekcja, złożona w Muzeum w Grudziądzu, dzięki wystawie mogła być zaprezentowana szerokiej publiczności, a postać niezwykle zasłużo­ nego dla popularyzacji Huculszczyzny człowieka mogła wyjść z cienia. Na wystawie ukazane zostały też prace literackie związane z Huculszczyzną. Wymienić tu należy dramat Józefa Korzeniowskiego Karpaccy górale, od którego zaczęła się kariera pieśni „Czerwony pas", oraz słynną tetralogię Stanisława Vincenza Na wysokiej połoninie, która rozsła­ wiła Huculszczyznę daleko poza jej granicami. Zaprezentowane na planszach fotografie ukazy­ wały Huculszczyznę z początku X X wieku i współczesną. Porównując je można było odnaleźć wiele podobieństw w krajobrazie. I choć dużo się przez lata zmieniło, wciąż jeszcze można od­ naleźć na Huculszczyźnie drewniane cerkiewki, stare kapliczki, charakterystyczne ogrodzenia zwane woiyniami, ludzi śpieszących na odpusty w strojach ludowych i oczywiście piękno dzikich, ukwieconych gór. Autentyczne stroje Hucułów, z mnóstwem ozdób i dodatkowych atrybutów, również zostały pokazane na wystawie. W klimat Huculszczyzny wprowadzała zaaranżowana na wystawie izba huculska z charak­ terystycznym piecem, kolorowymi tkaninami, obrazkami na szkle malowanymi, skrzyniami zdo­ bionymi w typowe dla tego regionu rozety, sprzętami domowymi, naczyniami. Zwiedzających zachwycała różnorodnością form, ciepłymi, zielono-brązowymi barwami i bogactwem orna­ mentyki ceramika pokucka. Na wystawie znalazły się dzbany, talerze, świeczniki (trijce), kropielniczki, szkatułki, solniczki wykonane na przełomie X I X i X X wieku przez huculskich mistrzów ceramicznych z Kosowa, Kut, Kołomyi, Pistynia. Niedościgłym mistrzem tego rzemio­ sła był Aleksander Bachmiński (Oleksa Bachmatiuk). W swoim życiu ozdobił około 150 pieców, które często sam stawiał. Piec u Bachmatiuka zamówił także cesarz Franciszek Józef I , który zachwycił się wyrobami huculskimi na wielkiej wystawie etnograficznej w 1880 roku w Koło­ myi. Nieograniczony był zakres kafli piecowych Bachmatiuka - to prawdziwa feeria obrazów i tematów, w których rzeczywistość splata się z baśnią i światem ludowych wierzeń. Na piecach huculskich tworzona była swoista ikonografia życia Hucułów, przedstawiona za pomocą pro­ stego, naiwnego malarstwa. Odnaleźć można na kaflach scenki z życia codziennego, postacie �KRONIKA 359 żołnierzy, muzykantów, tancerzy, zwierząt, sylwetki domów i cerkwi. Piece huculskie do dziś stanowią niezwykłą wartość kolekcjonerską. Huculi słynęli także z wyrobu bogato zdobionych przedmiotów drewnianych i mosiężnych. Wyroby te bardzo chętnie nabywali turyści. Rozwinął się więc swoisty przemysł ludowy nastawiony na wytwarzanie pamiątek. Na wystawie pokazane zostały intarsjowane i inkrustowane koralikami i macicą perłową talerze, laski, szkatułki, noże do papieru, papierośnice, kielichy, potrójne świeczniki będące wyrobami słynnych mistrzów: Szkryblaków, Siemieniukow, Hrymaluków działających pod koniec X I X i w 1 poł. X X w. Do dzisiaj tworzy się na Huculszczyźnie podobne wyroby, choć już bez takiej pieczołowitości i mi­ strzostwa, jak dawniej. Współczesne polskie i ukraińskie publikacje poświęcone Huculszczyźnie zamykały tę część wystawy. Na otwarcie wystawy przybyły tłumy miłośników Hucułszczyzny, nie tylko z Trójmiasta. Już w drzwiach muzeum witała gości kapela „Czeremosz" Romana Kumłyka z Werchowyny (d. Żabie­ go), która później dała mały koncert. Całonocny występ kapeli odbył się w Bacówce na Jantarowej. Znakomity muzyk huculski Roman Kumłyk jest już w Polsce znany, toteż na koncert jego kapeli przybyło wielu wielbicieli muzyki huculskiej. 12 października odbyła się w Pałacu Opatów w Oliwie całodniowa, międzynarodowa sesja popularnonaukowa towarzysząca wystawie. Zorganizowana została we współpracy Muzeum Etno­ graficznego w Oliwie z Towarzystwem Karpackim w Warszawie. Konferencja w znakomity spo­ sób poszerzała zagadnienia zasygnalizowane na wystawie. Towarzystwo Karpackie, na którym spoczywał główny ciężar organizacji sesji, uznało, że jej celem jest nie tylko przedstawienie polskiego i ukraińskiego dorobku w zakresie poznawania Huculszczyzny, ale także próba okreś­ lenia obszarów możliwej współpracy obu narodów w działaniach na rzecz ochrony środowiska kulturowego i przyrodniczego tej części Karpat oraz jego promocja. Intencje organizatorów naj­ lepiej oddają sformułowane w komunikacie słowa: „Huculszczyznę odkrywano już wielokrotnie. Odkrywali ja Polacy i odkrywali j ą Ukraińcy, jak dotychczas - z reguły osobno. Chcielibyśmy, aby nasza sesja była pierwszym krokiem do wspólnego jej odkrywania, ale też do wspólnych wysiłków na rzecz chronienie jej unikatowego środowiska przyrodniczo-kulturowego". List intencyjny organizatorów spotkał się z nadspodziewanie dużym zainteresowaniem. To­ też listę chętnych referentów dość szybko zamknięto, z uwagi na ograniczony czas konferencji. Materiały dotyczące Huculszczyzny zaprezentowali naukowcy i krajoznawcy, specjaliści róż­ nych dziedzin z Polski i Ukrainy. Przedstawione referaty poświęcone były etnografii i architektu­ rze Huculszczyzny, jej percepcji w literaturze i malarstwie, badaniom tego terenu, turystyce w kontekście przeszłości i teraźniejszości. Referat wprowadzający Andrzeja Wielochy (Towa­ rzystwo Karpackie w Warszawie) zaznajamiał z granicami Huculszczyzny, wyznaczanymi przez różnych badaczy, oraz kryteriami oceny zasięgów tego obszaru. Roman Czmełyk (Muzeum Etnograficzne we Lwowie) przybliżył ukraińskie badania etnograficzne prowadzone po I I wojnie światowej. Mówił też o wspólnej austriacko-ukraińskiej inicjatywie badań Huculszczyzny. Temat badań etnograficznych kontynuowała autorka wystawy, Wiktoria Blacharska (Muzeum Etnogra­ ficzne w Gdańsku), koncentrując się na osiągnięciach polskich etnografów i muzealników w tym zakresie. Iwan Hreczko ze Lwowa mówił o złej kondycji kultury ludowej Hucułów za czasów władzy radzieckiej i o trudnościach, na jakie napotykali wówczas kolekcjonerzy i zbieracze za­ bytków kultury materialnej Hucułów. Ihor Czehowskij - etnograf z Uniwersytetu w Czerniowcach - zaprezentował swój materiał poświęcony praktykom magicznym Hucułów. Urszula Janicka-Krzywda (Muzeum Etnograficzne w Krakowie) mówiła o opryszkach huculskich na podstawie mitów i folkloru słownego Huculszczyzny. O tym jak pisano o Hucułach w literaturze austriac­ kiej dowiedzieć się można było z referatu Renaty Makarskiej (Instytut Slawistyki Uniwersytetu w Jenie). Nieznany obraz Huculszczyzny, wyłaniający się z listów Stanisława Vincenza do ukra­ ińskich przyjaciół, bardzo interesująco zaprezentowała Olga Ciwkacz z Uniwersytetu w Iwano-Frankiwsku (d. Stanisławowie). O huculskich inspiracjach w malarstwie polskim opowiedział Grzegorz Niewiadomy (Polskie Towarzystwo Tatrzańskie w Gdańsku). Zagadnienia związane z architekturą ludową Huculszczyzny i badaniami prowadzonymi od lat na Huculszczyźnie przez zespół architektów Politechniki Łódzkiej za pomocą slajdów przedstawił Włodzimierz Witkowski. �360 KRONIKA Osiągnięcia nieznanego szerszemu gronu, a niezwykle zasłużonego, badacza Huculszczyzny - Henryka Gąsiorowskiego - zaprezentował Kazimierz Ciechanowicz z Gdańska, etnografka Anna Mielczewska (Muzeum w Grudziądzu) omówiła natomiast szczegółowo kolekcję huculską Henryka Gąsiorowskiego, znajdującą się w zbiorach grudziądzkiego muzeum. O działalności szkoły rzemiosł artystycznych w Kosowie w kontekście tradycji i współczesności dowiedzieć się można było z referatu Katarzyny Tur-Marciszuk (Lublin). Andrzej Ruszczak z Gdańska omówił działalność Czarnohorskiego Oddziału PTT, a Igor Jakiwczuk z Wydziału Turystyki w Jaremczu zasygnalizował zagadnienia związane z rozwojem współczesnej turystyki na Huculszczyźnie i współpracy polsko-ukraińskiej w tym zakresie. W oliwskiej sesji wzięło udział kilkadziesiąt osób z całej Polski. Referaty wygłoszone na sesji opublikowane zostały przez Towarzystwo Karpackie w najnowszym, 25 numerze Płaju, do którego odsyłam zainteresowanych. Jak zwrócili uwagę badacze ukraińscy, była to pierwsza konferencja tak wieloaspektowo omawiająca ten ciekawy region. Szeroko zakrojone działania związane z zaprezentowaniem Huculszczyzny odbiły się wiel­ kim echem nie tylko w Trójmieście i nie tylko wśród muzealników. Wystawa i sesja zwróciły szerokiej publiczności uwagę na ten urzekający, niegdyś położony w najodleglejszym zakątku Polski region, mocno obecny w świadomości Polaków dawniej i intensywnie odkrywany dziś. Mam też nadzieję, że te działania były swoistą promocją pięknego i gościnnego regionu, który warto odwiedzić, aby powędrować po mało zadeptanych górach ,zapoznać się z kulturą Hucułów i dla siebie samego odkryć urok tego terenu. Wiktoria Blacharska „SZTUKA KORONKI. STRÓJ I WNĘTRZE" Muzeum Etnograficzne im. Marii Znamierowskiej - Priifferowej w Toruniu, maj - wrzesień 2002. Scenariusz i komisariat wystawy: Kinga Turska - Skowronek Do muzeum przychodzi się przede wszystkim, by patrzeć, oglądać. W trakcie wędrówki po wystawie wzrok staje się najintensywniej zaangażowanym zmysłem. Kontakt z obiektami i ich układem może u każdego z widzów uruchomić różnego rodzaju skojarzenia uwarunkowane osobowością i prywatną „historią" odbiorcy, a w efekcie - rodzić osobiste przeżycia. Może się tak dziać, ale nie musi. Odwiedzający często oczekują od muzeum czegoś więcej, jakiejś propo­ zycji, która pomogłaby wywołać intensywniejsze przeżycie, czy przeobraziłaby ich z biernych widzów w uczestników. Oczywiście, wokół każdej wystawy mogą być i są kreowane różnego rodzaju wydarzenia okołomuzealne. Rzadko jednak się zdarza, by były one traktowane jako nie­ zbędny element towarzyszący ekspozycji. Zazwyczaj mają one charakter drugoplanowy. Dlatego warto zwrócić uwagę na propozycje, które oferowała wystawa „Sztuka koronki. Strój i wnętrze", a właściwie projekt o tym samym tytule obejmujący również pokazy i warsztaty wykonywa­ nia koronek, a także sprzedaż niezbędnych narzędzi i materiałów do ich wyrobu. Sama wysta­ wa była monografią jednego, wąskiego tematu. Taki rodzaj prezentacji należy dziś do kanonu wystawiennictwa etnograficznego. Dzięki wiążącym się z wystawą, pozostałym elementom przedsięwzięcia zyskała ona jednak nowe walory. Projekt u samego początku został tak po­ myślany, by dać odbiorcy kilka niezależnych, ale połączonych ze sobą propozycji uczestnictwa w muzealnym wydarzeniu. Wystawa prezentowała koronki wytwarzane ręcznie, występujące w środowisku wiejskim i miejskim od końca X I X do końca X X wieku. Eksponaty pochodziły z obszaru, który po I I wojnie światowej znalazł się w granicach Polski, choć można było znaleźć wyjątek od tej reguły, a mianowicie serwetę z przynależącego przed 1939 rokiem do Polski woj. wileńskiego. �361 KRONIKA Na kształt wystawy miało wpływ kilka kryteriów. Jednym z ważniejszych był podział na koronkę tworzoną i występującą w środowisku wiejskim oraz miejskim. Stąd pierwsza część wystawy dotyczyła koronki funkcjonującej w kulturze wsi, głównie z przełomu X I X i X X wieku. Skupiono się na prezentacji koronki szydełkowej jako najpowszechniej stosowanej do zdobienia wnętrz na wsi. Ponadto zdecydowano się na ukazanie wykorzystania koronki w strojach odświęt­ nych Kurpiów z Puszczy Białej i Zielonej oraz Górali Śląskich. Zdobnictwo tego rodzaju było bardzo charakterystyczne dla odzieży wymienionych grup etnograficznych, zyskało zróżnicowa­ ne i spektakularne formy. W pierwszej części ekspozycji znalazły również miejsce przykłady koronek tworzonych współcześnie na Kurpiach i w Beskidzie Śląskim dla odbiorców z miasta. Druga część wystawy przedstawiała koronkę wytwarzaną i stosowaną w środowisku miejskim, przy czym istotny i podkreślany był fakt, że niektóre z tych rodzajów koronek stanowiły inspira­ cję dla twórczości wiejskich koronczarek. Zaprezentowano tu również przykłady koronek kloc­ kowych i siatkowych z wnętrz wiejskich, pochodzących z 2 poł. X X wieku. Drugim, ważnym kryterium, które zastosowano aranżując wystawę, była technika wykonania koronki. Wydzielono cztery grupy koronek: szydełkową, klockową, siatkową i czółenkową. Ko­ ronka szydełkowa, jako najpopularniejsza na wsi, miała najbogatszą reprezentację. Wyłącznie jej poświęcona była pierwsza część wystawy. W obu częściach natomiast dążono do ukazania, w jaki sposób koronkę wykorzystywano do zdobienia wnętrz domowych oraz odświętnej odzieży. Koronki zaprezentowano głównie na obitych ciemnoniebieską tkaniną planszach, co dało bardzo ciekawy efekt pod względem estetycznym. Zastosowanie kontrastowego tła pozwoliło uwypuklić różnorodność wzorów koronek, podkreśliło ich ażurową strukturę. Ten zabieg oraz wertykalna prezentacja obiektów, zajmujących w pierwotnym środowisku najczęściej horyzon­ talne położenie, pozwoliły widzowi zobaczyć znane mu często przedmioty, w nowy, interesujący sposób. Koronki w kształcie kół różnych rozmiarów, widywane w codziennym życiu przeważnie we fragmentach, wystających spod wazonu, misy z owocami, doniczki, można było zobaczyć inaczej. Ich kształt mógł np. przywołać bardzo dalekie, niecodzienne, a nawet szokujące skoja­ rzenie z występującymi w kulturze Dalekiego Wschodu mandalami . Oczywiście, wschodnie mandale są bardzo zróżnicowane pod względem przedstawianych motywów. Tym, co je łączy jest kształt koła i wyraźnie zaznaczony centralny punkt oraz spełnianie roli kontemplacyjnej i wspomagającej koncentrację (Jung 1993, s.79-87). Koronkowe formy w kształcie koła z zaak­ centowanym punktem centralnym także zapraszały do kontemplacji i skupienia. Pozwalały oder­ wać się od codzienności, dając wytchnienie i odpoczynek. Była to oczywiście jedna z możliwych ścieżek. Wystawa została tak pomyślana, by estetyczne doznania nie stanowiły jedynych, które widza na niej spotkają. Prawdopodobnie, gdyby rozmieszczenie obiektów na pionowych planszach było jedyną formą zaprezentowaną widzowi, ten szybko uległby uczuciu znużenia. Dlatego dobrze się stało, że werty­ kalny porządek, zbudowany przez plansze, został urozmaicony innymi propozycjami. Jedną z nich były gabloty budujące płaszczyzny horyzontalne i skłaniające do innego patrzenia, ku dołowi. Za­ prezentowano w nich głównie narzędzia potrzebne do wyrobu poszczególnych koronek, a także wstawki do poduszek, czepce szydełkowe Górali Śląskich, kołnierzyki, niektóre serwetki. Inną formą urozmaicenia wystawy, a jednocześnie podstawową, jeżeli chodzi o ukazanie spo­ sobów, w jaki wykorzystywano koronkę we wnętrzu domu i do zdobienia stroju, stały się aranża­ cje przestrzenne, stworzone za pomocą sprzętów domowych oraz ustawienie manekinów. Widz nie tylko mógł zapoznać się z wielością wzorów wstawek do poduszek, ale również zobaczyć, jak prezentowały się one na samej poduszce, a ta - na łóżku. Dane mu było obejrzeć nie tylko różnorodność serwetek, ale również, w jaki sposób zdobiły one stół, święty kąt, bieliźniarkę itd. W końcu, mógł podziwiać nie tylko poszczególne elementy odzieży zdobione koronką, ale zoba­ czyć, jak wyglądał odświętny strój w całości. Zastosowanie plansz, gablot i aranżacji przestrzennych dało widzowi możliwość ujrzenia pre­ zentowanego zjawiska, zarówno w szczegółach, jak i w szerszym spektrum. Zastosowanie plansz 1 W sanskrycie słowo mándala oznacza koło. �362 KRONIKA sprawiło, że koronka stała się główną bohaterkę wydarzenia. Plansza stanowiła dla niej tło, umoż­ liwiła i skłaniała do kontemplacji detalu. Aranżacje wnętrz pozwoliły natomiast zobaczyć koron­ kę jako element większej całości, uzmysłowić sobie jej dekoracyjną rolę wobec przestrzeni do­ mowej, a także wobec człowieka. I tak, widz zwiedzając wystawę miał do czynienia na przemian to z jedną perspektywą, to drugą: kadr, rozszerzenie planu, kadr, rozszerzenie planu... Wystawie towarzyszyły teksty dotyczące definicji, historii i funkcji koronki, opisujące po­ szczególne techniki wykonania. Pewne zastrzeżenia mógł budzić monotonny język komentarzy dotyczących historii i opisu technik. Sformułowanie lapidarnych, a jednocześnie wyczerpują­ cych tekstów w przypadku tej tematyki jest jednak niezwykle trudne. W ramach pierwszej części wystawy zorganizowano „sklepik", gdzie można było nabyć go­ towe koronki, narzędzia i materiały niezbędne do ich wyrobu. Zaaranżowano go w konwencji wystawy, tak że granica pomiędzy nimi była bardzo delikatna. Warto zwrócić uwagę na dyskretne umieszczenie znaków firmowych sponsorów. Widz pod­ czas zwiedzania był właściwie „chroniony" przed kontaktem z nimi (natrafiał na nie tuż przy wyjściu). W czasach, kiedy człowiek „skazany" jest na wszechobecność reklam, takie rozwiąza­ nie mogło budzić tylko wdzięczność. Tu musi jednak paść pewna krytyczna uwaga dotycząca tytułu projektu i wystawy. Był on krótki, zgodnie z wymogami współczesnej komunikacji językowej, ale, niestety, nie-komunikatywny. Już pierwszy człon: „Sztuka koronki" mógł budzić wątpliwości. Słowo 'sztuka' jest w języku polskim wieloznaczne i prócz związku ze sferą artystyczną może również być określeniem doty­ czącym ilości (np. jedna sztuka koronki, dwie sztuki koronki). Dołączenie do pierwszego członu tytułu drugiego: „Strój i wnętrze" spowodowało dalsze komplikacje i wzmocniło niejasność komu­ nikatu, bo o jakie wnętrze chodzi? Koronki? Stroju? A może o wnętrze ludzkie, a jeśli tak, to czy 0 jego wnętrze jako organizmu biologicznego, czy też wnętrze rozumiane psychologicznie? W przypadku omawianej wystawy nie można poprzestać jedynie na informacji o samej eks­ pozycji, ponieważ została ona pomyślana jako część szerszej formuły. Pominięcie milczeniem kompleksu działań okołowystawowych zubożyłoby obraz przedsięwzięcia. Wystawa prezento­ wała przede wszystkim koronkę jako dzieło sztuki, eksponując jej walory estetyczne. Jak jednak napisała w komentarzu wystawy autorka projektu, sztuką jest dla niej samo dzieło, ale również proces jego tworzenia (Turska-Skowronek 2002, s. 5). Dlatego tak ważnym elementem projektu stały się pokazy, w trakcie których widzowie mogli być świadkami powstawania koronek, podzi­ wiając jednocześnie biegłość i kunszt koronczarek. Istotną rolę spełniły też kursy poszczegól­ nych technik koronczarskich, w których można było spróbować swoich sił w roli autora koronek. Pokazy wykonywania koronek zostały przygotowane na otwarcie wystawy. Warsztaty twór­ ców usytuowano tak, by każdy znalazł się w pobliżu tej części wystawy, która była poświęcona demonstrowanej technice. Dzięki temu widzowie mogli jednocześnie obserwować przebieg pra­ cy koronczarskiej i jej efekt. Możliwość kontaktu z twórcą jest zawsze elementem aktywizują­ cym widza i uatrakcyjniającym wystawę. Oczywiście, najbardziej pożądane by było, aby takie pokazy odbywały się w trakcie całego okresu trwania wystawy. Niestety, z wielu przyczyn, m.in. organizacyjnych, nie było to możliwe. W to miejsce zastosowano inne rozwiązanie. Pokazy utrwa­ lono na video i przygotowano film prezentujący wykonywanie koronki klockowej, czółenkowej, siatkowej, i szydełkowej. Każdy ze zwiedzających, jeśli tylko zechciał, miał możliwość obejrze­ nia na miejscu filmu i poszerzenia w ten sposób swojej wiedzy o te aspekty fenomenu koronki, których nie można zaprezentować w sposób statyczny. Dużym walorem filmu były komentarze 1 opowieści twórców koronek. Należałoby jednak poprawić jego jakość techniczną. Obok wystawy i pokazów bardzo istotnym elementem projektu były kursy poszczególnych technik koronczarskich. Odbyło się dwadzieścia pięciodniowych warsztatów, w których wzięły udział 182 osoby, z różnych stron Polski. Uczestnicy, a właściwie uczestniczki, w ramach opłaty za kurs otrzymywały na czas jego trwania bilet umożliwiający wielokrotne zwiedzanie wystawy. Taki rodzaj kontaktu z ekspozycją miał zupełnie inną jakość, niż jednorazowa wizyta. Dzięki tej formie i zajęciom praktycznym w profesjonalny sposób zapoznano z problematyką koronek duże grono osób. Warsztaty stały się jednocześnie pretekstem do tworzenia więzi pomiędzy uczest- �KRONIKA 363 niczkami kursów. Wspólnie spędzany czas, wspólna praca i zainteresowania prowadziły do ukon­ stytuowania się grupy, być może tylko na czas trwania warsztatów, lecz nie długość kontaktów jest istotna, ale ich jakość i intensywność. Wojciech Burszta pisał (za Michel Maffesoli), że typowym zjawiskiem dla współczesnej kul­ tury jest tworzenie się „nowoplemion", czyli „czasowych wspólnot empatycznych, w ramach których realizuje się jakiś określony «pomysł na życie», aby choć na krótko, uciec od polikulturowości i nieokreśloności codziennych realiów" ( Burszta 1998, s. 165). Istnieje bardzo szerokie spektrum grup, które można określić mianem „nowoplemion", od kolekcjonerów znaczków począwszy, na grupach o charakterze religijnym skończywszy. Jak twierdzi Burszta: „Nowoplemiona zapewniać mają swoim członkom jakiś rodzaj zakotwiczenia i usensownienia własnego życiorysu, gwarantują i oferują minimum komfortu, że jest się w grupie, do której można metonimicznie przylegać" (tamże). Tradycyjne więzi społeczne: rodzinne, zawodowe, czy sąsiedzkie nie zaspokajają już potrzeb współczesnego człowieka. W związku z tym poszukiwane i budowa­ ne są nowe więzi, m.in. na bazie wspólnych zainteresowań, tak jak miało to miejsce na warszta­ tach koronczarskich, organizowanych w ramach opisywanego projektu. Być może, dzięki propo­ zycji Muzeum powstało kolejne „nowoplemię", umożliwiające pewnej grupie współczesnych kobiet zaspokojenie potrzeb, które nie są realizowane w ich środowisku? Autorka projektu pod­ kreśliła, że bardzo istotny był dla niej jego warsztatowy aspekt, ze względu na propozycję, którą oferował kobietom: „wyrwanie" z kręgu codzienności poprzez zmianę miejsca, środowiska, odmienny rodzaj aktywności . W tym kontekście można pokusić się o stwierdzenie, że projekt zyskał nawet walory terapeutyczno-społeczne. Odwiedzający wystawę mógł poprzestać na tradycyjnym jej oglądzie, mógł go jednak wzbo­ gacić poprzez bezpośrednie obejrzenie pokazów wykonywania koronek przez twórców lub filmu o koronkach. Dzięki kursom miał też możliwość przeobrażenia się z widza w autora koronek. 2 Olga Kwiatkowska LITERATURA B u r s z t a W.J. 1998, Antropologia kultury, Poznań, Wydawnictwo Zysk i S-ka. J u n g C G . 1993, Mandala. Symbolika człowieka doskonałego, Poznań, Wydawnictwo Brama - Księga Włóczęgów i Uczonych. T u r s k a - S k o w r o n e k K. 2002, Komentarz wystawy. 2 Informacja pochodzi z wywiadu przeprowadzonego przez autorkę recenzji z Kingą Turską-Skowronek. �WARUNKI PRENUMERATY - „RUCH" S.A. 1. Wpłaty na prenumeratę przyjmowane są na okresy roczne. Cena prenumeraty krajowej na 2004 r. wynosi 25,00 zł, a cena prenumeraty ze zleceniem dostawy za granicę jest o 100% wyższa od krajowej. 2. Wpłaty na prenumeratę: - na teren kraju - przyjmują jednostki kolportażowe „Ruch" S.A. właściwe dla miejsca zamieszkania lub siedziby prenumeratora. 3. Cena prenumeraty ze zleceniem dostawy za granicę: Cena prenumeraty + rzeczywiste koszty wysyłki. Zlecenia na prenumeratę dewizową, przyjmowane od osób zamieszkałych za granicą, realizowane są od dowolnego numeru. Wpłaty przyjmuje Oddział krajowy Dystrybucji Prasy „Ruch" SA na konto: Pekao SA I V O/W-wa 12401053-40060347-2700-401112-001 lub kasa Oddziału. 4. Informacji o warunkach prenumeraty i sposobie zamawiania udziela „RUCH" SA OKDP, 00-958 Warszawa, skrytka pocztowa 12, ul. Jana Kazimierza 31/33 lub telefonicznie: (22) 5328-731, 5328-820, 5328-816; fax 5328-732; internet: www.ruch.pol.pl; e-mail: prenumerata@okdp.ruch.com.pl 5. Terminy przyjmowania wpłat na prenumeratę krajową i zagraniczną: do 5.12 - na pierwszy kwartał roku następnego, na I półrocze i na następny rok. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/1bacb54c609c2a751a287646bc8e3b69.pdf c62d7580a3612d28b6540aab21467d18 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Etnografia Polska Subject The topic of the resource etnografia, etnologia Description An account of the resource czasopismo Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958- Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource polski Creator An entity primarily responsible for making the resource IAiE PAN ( d.IHKM PAN) Publisher An entity responsible for making the resource available IAiE PAN Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1756 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2004 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1626 Title A name given to the resource Kronika / ETNOGRAFIA POLSKA 2004 t.48 Description An account of the resource ETNOGRAFIA POLSKA 2004 t.48, s.253-262 Language A language of the resource pol. Publisher An entity responsible for making the resource available Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R O N I K A „Etnografia Polska", t. X L V I I I : 2004, z. 1-2 PL ISSN 0071-1861 ANIOŁY NA/W Z I E L O N Y M WZGÓRZU: KONFERENCJA ANGELOLOGICZNA, KARPACZ, 2 1 - 2 3 LISTOPADA 2003 Obserwowane w Polsce po 1995 roku ożywienie zainteresowania aniołami zaowocowało wie­ loma publikacjami, głównie o charakterze popularnym i popularnonaukowym. Anioły również „zeszły na ziemią" w postaci zmaterializowanej - ogromnej mnogości figurek dostępnych tak w sklepach z dewocjonaliami w miejscach kultu (np. Częstochowa), jak i w pamiątkarskich i innych. Stały się przedmiotem kolekcjonerstwa, ale też naukowych dysput. Pierwsza inter­ dyscyplinarna sesja naukowa poświęcona tematyce anielskiej odbyła się u jezuitów w Krakowie w 1999r. Jej celem było - jak czytamy w tomie pokonferencyjnym - „przypomnienie o istotach anielskich, rozbudzenie na nowo wrażliwości na impulsy duchowych mocy, ideą zasadniczą zaś propagowanie wartości duchowych bliskich ludzkiej oraz anielskiej etyce: bezinteresowna pomoc, miłość, skromność, pracowitość. Idea równoległa to potępienie i napiętnowanie działalności złych duchów, przejawiającej się w wielu cywilizacyjnych bolączkach współczesności: brak wrażli­ wości na duchowy wymiar istnienia, konsumpcyjny styl życia, epatowanie przemocą, gloryfikacja w kulturze i obyczajowości wartości destrukcyjnych: brutalność, agresja, oszustwo, nieróbstwo" (por. Księga o aniołach, red. Herbert Oleschko, Kraków 2003). Zgoła inny cel towarzyszył ogólnopolskiej konferencji naukowej „Anioł w literaturze i kultu­ rze", zorganizowanej przez prof. Jolantę Ługowską z Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu Wrocławskiego w ramach przyznanego jej subsydium profesorskiego Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej, przy współpracy dra Jacka Skawińskiego (należy zaznaczyć, iż również w ramach tego subsydium ukazała się „Bibliografia zawartości 'Literatury Ludowej' za lata 1981-2002", wyd. Wrocław 2003, opracowana przez Macieja Edera, tak oczekiwana zwłaszcza przez folklorystów) i odbywającej się „bliżej nieba", czyli w ośrodku wypoczynkowym Zielone Wzgórze, który zacho­ wał styl architektoniczny z przełomu w. X I X i XX, położonym u stop Śnieżki, na malowniczym zboczu góry Karpatki na wysokości 727 m. n.p.m. Ta lokalizacja okazała się być doskonałym połączeniem duchowości i pragmatyzmu, a zatem jakości nieobojętnych w „obcowaniu" z transcen­ dencją. Przesłaniem konferencji, w zamyśle organizatorów, było „prześledzenie form obecności 'tematów anielskich' w różnych odmianach literatury wysokoartystycznej, literaturze i kulturze popularnej, twórczości adresowanej do dzieci i młodzieży, podstawowych gatunkach folkloru oraz szeroko rozumianej komunikacji językowej. O wyborze tematu konwersatorium zadecydowała rze­ czywista żywotność i spektakularna obecność we współczesnej kulturze problematyki anielskiej. Mówić wręcz można ojej swoistej ekspansji, wyrażającej się między innymi w obecności na rynku wydawniczym - poza wspomnianymi odmianami beletrystyki - licznych publikacji o charakterze popularyzatorskim, ezoterycznym (opisy spotkań ze Skrzydlatymi Istotami), a także poradniko­ wym (przewodniki duchowe). Znaczący wydaje się też fenomen popularności filmów i seriali tele­ wizyjnych, których głównym bohaterem jest Anioł. Godne zauważenia i refleksji badawczej są też motywy 'angelologiczne' w sztukach plastycznych, a zwłaszcza w popularnym (zwykle okazjonal­ nym, np. bożonarodzeniowym) zdobnictwie czy przejawach religijnego kiczu". Taka szeroka formuła konferencji wymagała oczywiście interdyscyplinarnych ujęć tematu głównego, co istotnie znalazło odzwierciedlenie w referatach ponad 40 uczestników pochodzą­ cych z kilkunastu ośrodków akademickich Polski i reprezentujących różne dyscypliny badawcze i opcje metodologiczne. Obrady odbywające się w dwu paralelnych sekcjach poprzedziły wystą­ pienia plenarne: ks. Franciszka Rosińskiego (Wrocław) nt. „Biblijnej koncepcji aniołów i innych duchów", Gertrudy Skotnickiej (Gdańsk) - „'Tam, gdzie spadają anioły' Doroty Terakowskiej" �254 KRONIKA i Anny Brzozowskiej-Krajki (Lublin) - „Chroń i prowadź do nieba: mediacyjna struktura anioła w folklorze polskim". Już referaty te były sygnałem potencjalnych pól badawczych tematyki anielskiej, jej osobliwości i ich wzajemnych powiązań: perspektywy źródła-wzorca - teologicz­ nego genotypu - Biblii (jedynej jej językowej analizy w aspekcie obrazu anioła dokonała Krystyna Herej-Szymańska, Kraków) i fenotypowych realizacji, czyli artystycznego i społecznego „prze­ kładu" paradygmatu biblijnego w obszarze indywidualnej wyobraźni twórczej - literatury (anioł jako symboliczna figura literacka, literackie reinterpretacje motywu) i wyobraźni zbiorowej - tekstów folkloru i kultury typu ludowego. Obrady w sekcjach rozszerzyły te pola zwłaszcza 0 literaturą polską głównego nurtu, kulturę popularną, film, sztuki plastyczne, ale także przekro­ czyły granice literatury i kultury polskiej oraz chrześcijańskiej ideologii 'boskich heroldów". Literackie rekonstrukcje motywów anielskich w większości miały charakter zintelektualizowanych interpretacji odsłaniających zarówno jednostkowe wizje poszczególnych poetów, pisa­ rzy, dramaturgów, jak i światopogląd epok - tych szczególnie „uduchowionych" jak romantyzm, Młoda Polska i współczesność oraz pozostałych. Zatem staropolski literacki rekonesans angelologiczny zaprezentował Dariusz Dybek (Wrocław), ukazując sarmackie anioły i różnice w przed­ stawianiu idei tych mieszkańców zaświatów w twórczości Mikołaja Reja i Wacława Potockiego. Romantyczne anioły polskiego losu omówiła Ewa Grzęda (Wrocław), zaś Magdalena Bąk (Cieszyn) anielskie metamorfozy w „Poema Piasta Dantyszka herbu Leliwa o piekle" Juliusza Słowackiego. Natomiast według Doroty Szagun (Zielona Góra) romantyczną specyfikę anioła 1 anielskości najpełniej zilustrowała poezja Kornela Ujejskiego i Cypriana Kamila Norwida. Z kolei młodopolski rekonesans literacki tematyki angelogicznej dokonał Marek Kurkiewicz (Bydgoszcz). Na szczególną manifestację indywidualizmu twórczego wskazywał referat Agniesz­ ki Grzelak (Bydgoszcz) pod znamiennym tytułem: „Gdzie mieszka anioł Bolesława Leśmiana? (o wierszu 'Anioł')". Współczesność literacka jako baza interpretacyjna dla motywu anioła w ludzkiej i pozaludzkiej przestrzeni, jego językowego obrazu, intertekstów biblijnych dla lite­ rackich wizji znalazła odzwierciedlenie w 4 referatach: w odniesieniu do poezji Kazimiery Iłłakowiczówny (Maria Jakitowicz, Toruń) i Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego (A. Maskiewicz, Szczecin) oraz w prozie biblijnej Romana Brandstaettera - kreacja Malaach-Jahwe (Anastazja Seul, Zielona Góra) i psychiatryczna angelologia w „Szpitalu Przemienienia" Stanisława Lema, w „Obłędzie" Jerzego Krzysztonia i „Pod mocnym aniołem" Jerzego Pilcha (Agnieszka Urbańska, Wrocław). Całościowego, aczkolwiek schematycznego przeglądu motywu angelus sacer w po­ ezji polskiej dokonała Katarzyna Jarosińska (Elbląg), informując jednocześnie o mającej się wkrótce ukazać w jej opracowaniu antologii angelologicznej. Natomiast postać anioła w drama­ cie była przedmiotem zainteresowania Mariusza Bartosiaka (Łódź). W literacko-kulturowych rozważaniach problematyki angelicznej wyodrębnił się ponadto wyraźny nurt skoncentrowany wokół relacji anioł-dziecko, angelizacji dziecka. Literackie krea­ cje aniołów-dzieci: „anioł pół centymetra nad ziemią" rozpatrywała Magdalena Jońca (Wrocław), a ewolucję motywu anioła w wierszach dla dzieci: od Stanisława Jachowicza do Wacława Oszajcy prześledziła Jolanta Ługowska (Wrocław), zaś w czytankach dla dzieci w młodszym wieku szkol­ nym, z przesłaniem „być aniołem dla drugich" - Bożena Olszewska (Brzeg). Z perspektywy językoznawczej analizę najczęstszych skojarzeń słownych dla tematu „anielskiego" przedstawili Jolanta i Roman Wróblewscy (Wrocław), zaś w fantazjach dziecięcych Dorota Wojciechowska (Wrocław). W kręgu refleksji dotyczącej anioła jako postaci medialnej sytuował się referat Ryszard Waksmunda (Wrocław), w którym autor przeprowadził analizę XX-wiecznego perio­ dyku dla dzieci pt. „Anioł Stróż". Przeciwstawieniem autoteliczności specyficznej dla literackiego świata wyobraźni indywi­ dualnej i religijności typu filozoficzno-refleksyjnego była swoista utylitarność folkloru, kultury ludowej i popularnej, której trzonem światopoglądowym pozostawała pobożność ludowa. Różnice te zauważamy również w odniesieniu do interesującego nas mitu ciągle żywego, czyli mitu anioła. Jego funkcjonowanie w wyobraźni zbiorowej tradycyjnej i współczesnej odsłaniały wystąpienia: Ewy Serafin (Wrocław) - bazujące na ludowych opowiadaniach (Typ 759, 795, 796 - Dziwne uczynki anioła); Joanny Krawczyk (Łódź) - dotyczące aniołów śmierci na podstawie tradycyj- �255 KRONIKA nych pieśni pogrzebowych; Krystyny Kossakowskiej-Jarosz (Opole) - charakteryzującej „aniel­ ską kobietę" w wariancie śląskim, ale też Elżbiety Berendt (Wrocław) analizującej problem estetyzacji anielskich przedstawień w kulturze ludowej; Dobrosławy Grzybkowskiej (Wrocław) zde­ rzającej tradycję biblijną i kulturową w odniesieniu do trzech archaniołów (Michała, Gabriela, Rafała); Katarzyny Kaczor (Gdańsk), poszukującej podobieństw ewolucji postaci elfów i anio­ łów w kulturze popularnej. Osobna grupa referatów dotyczyła ars angelica, zatem sposobów racjonalizacji duchowych treści, ich transformacji w postać obrazu plastycznego. Zaprezentowane z tego zakresu referaty obejmowały wizerunek anioła w malarstwie i grafice przełomu X I X i XXw. (Maria Gutterwil, Wrocław), ikonografii skrzydeł anielskich w malarstwie europejskim (Justyna Bajda, Wrocław), obrazków świętych z motywem anioła w przestrzeni życia codziennego (Robert Piotrowski, Toruń), aniołów w herbach miast polskich (Elżbieta Borysiak, Helena Kwiecińska, Kraków), anio­ łów w nowoczesnej sztuce żydowskiej (Małgorzata Stolarska, Wrocław) oraz w sztuce Boliwii (Ewa Kubiak, Łódź). Natomiast w płaszczyźnie sztuk wielokodowych sytuowały się filmowe obrazy anioła - od „Wspaniałego życia" do „Anioła w Krakowie" przywołane w wystąpieniu Arkadiusza Lewickiego (Wrocław). Na uniwersalizm tematyki anielskiej, ale też jej personalnie ukształtowane aspekty i ich spe­ cyfikę w obrębie określonej konfesji religijnej wskazywały referaty z bazą materiałową wykra­ czającą poza granice Polski. Zatem toposem anioła w mitologii arabskiej zainteresowała się Karolina Augustyniak (Łódź), zaś żydowskie wizerunki anioła i ich literacko-kulturowe interpre­ tacje przedstawiła Małgorzata Łoboz (Wrocław). Literaturę rosyjskojęzyczną reprezentował „Ognisty anioł" Walerija Briusowa (Anna Klepaczko, Łódź), natomiast anglojęzyczną trylogia Philipa. Pulmana „Mroczne materie" i relacje w niej między człowiekiem, aniołem i Bogiem (Maciej Oziewicz, Wrocław), anioł u Johna Ronalda R. Tolkiena (Marek Pustowaruk, Wrocław), Lucyfer w personalnej mitologii Kennetha Angera (Maciej Ożóg, Łódź) oraz diabelska anielskość w „Szatańskich wersetach" Salmana Rushdiego (Justyna Deszcz, Wrocław). Konferencja na/w Zielonym Wzgórzu skupiła zatem do wspólnej angelologicznej dyskusji literaturoznawców, językoznawców, folklorystów, religioznawców, antropologów, teoretyków kultury i historyków sztuki, którzy poświęcając swoje badania wertykalnej przestrzeni ludzkiego działania nie powiedzieli jeszcze ostatniego słowa. Wymiernym plonem konferencji będzie przy­ gotowywana publikacja książkowa, która z pewnością znajdzie szeroki czytelniczy odbiór. W jej świetle nabierze też nowego sensu centralna opozycja aksjologiczna Anioł-Diabeł, bowiem zgod­ nie z sentencją S. Rushdiego, „w każdym artyście, a może i w wyobraźni każdego z nas, zaist­ niały zaślubiny Nieba i Piekła". Anna Brzozowska-Krajka WSPÓŁCZESNA ETNOLOGIA FRANCUSKA - SESJA SOCIÉTÉ D'ETHNOLOGIE FRANÇAISE, MUSÉE NATIONAL DES ARTS ET TRADITIONS POPULAIRES, PARYŻ, 17-19 MARCA 2004 Sesja naukowa, jaka miała miejsce w tym roku w Paryżu, w siedzibie Musée National des Arts et Traditions Populaires (MNTAP), odbywa się już od dziesięcioleci. Jest miejscem otwar­ tym nie tylko dla współczesnych etnologów i antropologów francuskich (i wszystkich członków Société d'Ethnologie Française - SEF), lecz także przedstawicieli innych dyscyplin (archeologów, geografów, socjologów, muzealników, kulturoznawców, folklorystów, czy historyków - swojego czasu obecni byli na sesjach historycy tworzący szkołę „Annales"). Przybywają oni na zaprosze­ nie prof. Guy Barbichona, odpowiedzialnego za stronę naukową tych swoistych seminariów, i prezentują przed publicznością swoje osiągnięcia badawcze oraz rezultaty przedsięwzięć nauko­ wych w formie wykładów, poddając je pod ogólną dyskusję. �256 KRONIKA Celem, jaki od lat już przyświeca tym seminariom, organizowanym z ramienia SEF, jest śle­ dzenie na bieżąco wydarzeń naukowych ze świata nauk społecznych i dotyczących kultury Fran­ cji. Do udziału zapraszani są naukowcy, którzy zajmują się zagadnieniami będącymi już trady­ cyjnymi zainteresowaniami wyżej wymienionych nauk i nowymi, współczesnymi problemami. Są to między innymi tematy, takie jak: struktura rodzinna i stosunki pokrewieństwa, klasy wieku i ich status, formy współżycia społecznego (struktury, związki, relacje), problemy dotyczące prze­ strzeni, kultura organizacji (w tym różnych miejsc pracy) i rozmaitych stowarzyszeń, rytuały i symbole religijne oraz świeckie, tematy traktujące o różnorako rozumianej tożsamości, także zagadnienia dotyczące ciała, folkloru słownego, życia politycznego, ekonomii, sportu, itp. Spot­ kania te, poza tym, że prezentują rzeczywiście najnowszy dorobek naukowy naszej dyscypliny i jej pokrewnych z terenu Francji, stają się także swoistą kroniką rozwoju etnologii i jej inspiracji na przestrzeni lat. Obserwować można przemiany zachodzące na poziomie interpretacji, poszuki­ wanie nowych terenów badawczych, nowych źródeł, reinterpretacji, itp. W tym roku, przez trzy marcowe dni, można było wysłuchać 10 wykładów na następujące tematy (tytuły wystąpień podaję w tłumaczeniu na język polski): Francis Dupuy, „Antropologia i ekonomia. Przykład z Lande" (wykładowca z Uniwersytetu w Poitiers); Michel Colardelle, „Archeologia i etnologia. Badania osady średniowiecznej w Charavines" (Dyrektor MNTAP - CEF, Paryż); Françoise Cribier, „Starość: migracje i styl życia" (emerytowana profesor CNRS, Paryż); Georges Ravis, „Antropologia społeczności pasterskich - pasterstwo śródziemnomorskie" (eme­ rytowany wykładowca Uniwersytetu Provence); Guy Barbichon, „Współczesna etnologia fran­ cuska - tematy, tendencje, badania" (profesor CNRS-CEF, Paryż); Jacques Maître, „Religijne instytucje i praktyki na przykładzie Kościoła Katolickiego we Francji" (profesor CNRS, Paryż); Nicolas Hatzfeld, „Etnografia i historia pracy - na przykładzie organizacji pracy w fabrycznej montażowni" (Uniwersytet w Evry); Christelle Hamel, „Gender i etniczność - przypadek mło­ dych Francuzów o korzeniach arabskich" (Uniwersytet w Bourgogne). W ostatniej chwili wpro­ wadzono zmiany do pierwotnego programu i zamiast nieobecnych Michela Hastingsa, który miał zaprezentować odczyt o antropologii politycznej, oraz Claudine Mod'se, która zajmuje się bada­ niami nad społeczną tożsamością na przykładzie grup hip-hopowych, poproszono o przybycie Martine Duquesne z wykładem pod tytułem „Wprowadzenie do etnologii symbolicznej - analiza rybackich zwyczajów śródziemnomorskich". Głos zabrał ponownie G. Barbichon, przedstawia­ jąc temat „Czas i pamięć - symbole i rytuały polityczne i świeckie". Nie sposób zaprezentować w tym miejscu nawet w skrócie treści wszystkich wystąpień, lecz omówię przynajmniej jedno, autorstwa G. Barbichona, prezentujące syntetyczne spojrzenie na współczesną etnologię francuską. Ujęcie, jakie zaproponował Barbichon, odnosi się do etnologii jako dziedziny, którą określają i definiują przedmioty jej zainteresowań. Konsekwencją zaś tego jest mnogość i różnorodność metod, które stosuje się do analizy i interpretacji owych różnych i licznych tematów i zagadnień. Swoje wystąpienie Barbichon skupił na czterech aspektach - według niego najbardziej zakorze­ nionych w etnologii francuskiej - takich jak: 1) subiektywizacja; 2) konstruowanie (niemal wy­ najdywanie) tematów i pojęć wprowadzanych później do dyskursu etnologicznego; 3) inspiracja historią w etnologii oraz 4) stan obecny etnologii we Francji - nowe i stare zainteresowania. Po pierwsze zatem, istnieje taki nurt zainteresowań, który - ogólnie to ujmując - skupia się wokół emocjonalności, percepcji religijnej, mistycznej, zjawisk duchowych, sakralnych, symbo­ licznych, itp. Prowadzi to do powszechnego stosowania i używania terminu, bardzo charaktery­ stycznego dla tego typu prac, jak „obraz" bądź „wizerunek". Wynika to z odrzucenia dawniej obowiązującego obiektywizmu. Takie podejście traktowane jest obecnie jako zupełnie nie­ adekwatne wobec wyżej wymienionych tematów. Rozwiązania poszukano w zmianie nomenkla­ tury, która narzuca zmianę całej optyki. Stąd tak wielka popularność (obok terminu „obraz" czy „wizerunek") badań skoncentrowanych np. wokół „tożsamości" (będącej niczym innym jak ro­ dzajem „obrazu" samego siebie lub swojej grupy) bądź „odmienności", „inności" (będącej również obrazem kogoś lub społeczności). Innymi jeszcze słowami-kluczami, charakterystycznymi dla tego nurtu badawczego, jest posługiwanie się pojęciem „swoistości", czy „indywiduacji". �257 KRONIKA Ta ugruntowana już mocno perspektywa badawcza („z wnętrza", „od środka"), wiąże się ściśle z drugą tendencją, której patronować mógłby sparafrazowany cytat z Barthesa (który lapi­ darnie stwierdzał, że „wszystko jest znakiem"): „wszystko jest sensem". Większość badaczy kon­ centruje swoje poszukiwania wokół interpretacji znaczenia wybranych zjawisk i to spojrzenie na zjawiska kultury przeważa równie zdecydowanie, jak wspomniane powyżej. Aspekt trzeci dotyczy zagadnienia wzajemnych związków i inspiracji pomiędzy nią a histo­ rią. Co najmniej przed 30 laty we Francji ukształtowała się „antropologia historyczna". Tym zaś, co zajmuje j ą najbardziej są transformacje i metamorfozy, jakie przechodzą zjawiska w kulturze. Aspekt ostatni, czwarty, był próbą ustanowienia swoistego inwentarza tematów obecnie zajmujących francuskich etnologów. Siedząc chociażby literaturę przedmiotu (bardzo obfitą we Francji w porównaniu z Polską - etnolodzy tamtejsi więcej piszą i więcej wydają i to wcale nie kilka tylko uznanych nazwisk, lecz ogół, ale stoją za tym także większe nakłady finansowe na humanistykę), Barbichon podkreślił, że do przeszłości odeszły badania nad kulturą wiejską i „ludową". Najwięcej miejsca zajmuje antropologia miasta, do której zalicza się nie tylko bada­ nia przestrzeni miejskiej, ale w ogóle wszelkich zjawisk, jakie zachodzą w kulturze współczesnej, kulturze mass mediów. Popularnym obecnie tematem jest także szeroko rozumiane i interpreto­ wane pojęcie „granic" i „obcości", ich przekraczania, ustanawiania, czy obchodzenia. Pojawia się duża liczba prac, traktujących o grupach, których tożsamości nie wyznacza etniczność, język, wyznanie, itp. co raczej określony ethos, w tym zawodowy. Nie brakuje także badań poświęco­ nych relacjom człowieka z przyrodą, czy dotyczących dzieciństwa. Wypada tylko żałować, że SEF, wydając jedno z najważniejszych pism etnologicznych we Francji, jak „Ethnologie française" (do której można przyrównać ze względu na charakter i wagę „Etnografię Polską" oraz „Lud"), nie publikuje, choćby w formie kilkustronicowego suplementu, programu corocznego spotkania wraz z krótkimi streszczeniami poszczególnych wystąpień. Oprócz tego żałować również można, że żaden z naszych ośrodków etnologicznych nie pomyślał o podobnej formule seminariów ogólnopolskich, które dałyby okazję do zapoznania się co jakiś czas z polską etnologią i antropologią „w ogóle", a nie tylko przy okazji tematycznych konferencji, które przecież nie grupują nawet większości środowiska etnologicznego, lecz jedy­ nie wybrane grono ściśle nimi zainteresowanych osób. Inną refleksją, która mi się nasuwa, jest obserwowalny wielki nacisk na badania terenowe. Praktycznie wszystkie wystąpienia tego­ roczne, jak i z lat ubiegłych, przedstawiane są z perspektywy „terenowców". Odsłaniają oni ku­ lisy swojego warsztatu, również na poziomie późniejszej praktyki interpretacyjnej, koncepcyj­ nej, teoretycznej, zaś sam wybór tematów i miejsc, gdzie prowadzą oni swoje prace, świadczy o tym, że etnologia realizuje postulat interdyscyplinarności, począwszy od wyboru zagadnień po metody i techniki oraz teorie (dlatego sesje te nie stroniły nigdy od obecności przedstawicieli pokrewnych nam dyscyplin). Inga Kuźma „WSZYSTKO JESZCZE PRZED TOBĄ": BYĆ MŁODYM N A SYBERII Max Planck Institut für ethnologische Forschung (MPI) w Halle (Niemcy) to niezwykle prężny ośrodek, prowadzący badania antropologiczne koncentrujące się wokół zagadnień: konfliktu i tożsamości, postsocjalistycznej Eurazji, prawnego pluralizmu oraz Syberii . W ramach tego ostatniego kierunku badań w roku 2003 utworzono w Instytucie Siberian Studies Center (Centrum Studiów Syberyjskich), które zastąpiło dotychczasową Siberia Project Group (Grupę Projekt Syberyjski). W jego skład weszło grono młodych naukowców z Europy Środkowej i Zachodniej, m.in. Francji, Niemiec, Polski i Węgier. 1 1 Na ten temat patrz: Etnografia Polska, t. X L V I I : 2003, z. 1-2, s. 347-350. �258 KRONIKA W dniach 15-17 listopada 2003 roku wspomniane Centrum zorganizowało międzynarodową konferencję naukową pod podwójnym (angielskim i rosyjskim) tytułem: „ Wszystko jeszcze przed tobą": Być młodym na Syberii dzisiaj. Udział w konferencji wzięło wielu znakomitych naukow­ ców europejskich, zajmujących się problematyką syberyjską, m.in. Piers Vitebsky (z University of Cambridge, Wielka Brytania), David G. Anderson (z University of Aberdeen, Wielka Bryta­ nia), Tuula Tuisku (z University of Oulu, Finlandia) i Dimitrij Funk (z Rosyjskiej Akademii Nauk). W wieczór poprzedzający konferencję odbyło się nieformalne, aczkolwiek ujęte w pro­ gramie, spotkanie uczestników, podczas którego mieli oni okazję poznać się wzajemnie lub też odświeżyć zawarte wcześniej znajomości. Program konferencji składał się z powitania, referatu wprowadzającego, 9 paneli tematycz­ nych, dyskusji końcowej oraz prezentacji specjalnej. Panele składały się z dwóch wystąpień (po 25 minut), podsumowania przedstawionego przez osoby prowadzące panel, otwartej dyskusji oraz 15-minutowej przerwy. Każdego dnia, zazwyczaj między 12 —13 przewidziany był godzinny lunch przygotowywany przez MPI. Sama konferencja rozpoczęła się w sobotę 15 listopada powitaniem wygłoszonym przez koordynatora Centrum, a jednocześnie głównego organizatora przedsięwzięcia - Joachima Otto Habecka (MPI). Występujący, w krótkim, 10-minutowym wystąpieniu, powitał uczestników, opowiedział pokrótce o tradycji badań syberyjskich w Halle oraz wyjaśnił tytuł konferencji. Jego zdaniem problematyka młodzieży syberyjskiej jest ciekawa o tyle, że sama młodzież jest pozba­ wiona wielu wyborów, które z kolei są ograniczone przez współczesną sytuację panującą na Syberii (odległości i problemy z transportem, warunki ekonomiczne, polityczne, itd.). Autor pod­ kreślał, że młodzież na Syberii straciła kontakt z tradycyjnym życiem przodków i jednym z celów konferencji jest próba odpowiedzi na pytanie: czy młodzież chce prowadzić tradycyjny sposób życia, a jeśli tak, to dlaczego? Jako pierwszy, z referatem wprowadzającym, wystąpił David G. Anderson, autor znanej i głośnej pracy, pt. Identity and ecology in Arctic Siberia: the number one reindeer brigade. Jego wystąpienie, zatytułowane "Everything is still before you ": the ironies, history and the future of youth politics in Siberia („Wszystko jeszcze przed tobą": ironie, historia i przyszłość polityki młodzieżowej na Syberii) dotyczyło przede wszystkim ironii zawartej w sformułowaniu będą­ cym pierwszą częścią tytułu wystąpienia. Podkreślał także, że tworząc politykę młodzieżową nie należy kierować się kryteriami narodowościowymi, natomiast należy j ą rozpatrywać z punktu widzenia cyrkumpolarnego (podbiegunowego). Na zakończenie prelegent podkreślił potrzebę określenia 'młodzieży' w kontekście pokoleń, jej umiejscowienie w wyobrażeniach działaczy narodowych oraz wartość ironii w procesie nauki. O godzinie 9 rozpoczęła się pierwsza sesja konferencji, zatytułowana: To stay or not to stay? Social cohesion versus social erosion (Zostać czy nie? Społeczna zwartość kontra społeczna erozja), którą poprowadził wieloletni działacz organizacji pozarządowych, realizujących projekty na Syberii - Jacob Clemmesen (Fredriksberg, Dania). Jako pierwsza wystąpiła Tuula Tuisku z referatem pt. „ The young people don 't care about anything": choices of rural youth in the Nenets Autonomous Okrug („Młodym ludziom na niczym nie zależy": wybory młodzieży z prowincji w Nienieckim Okręgu Autonomicznym). Omówiła w nim współczesną sytuację prowincjonalnej młodzieży w kontekście zainteresowania tradycyjnym sposobem gospodarki (głównie hodowli reniferów), edukacji, migracji i konfliktu wartości między różnymi pokoleniami. Kolejne wystąpie­ nie, zatytułowane Community life and well-being - the situation for youth in eastern Siberia (Życie wspólnoty i dobrobyt - sytuacja młodzieży we wschodniej Syberii), zostało przedstawione przez Anthonyego Glendinninga (University of Aberdeen, Wielka Brytania) i Olgę Kolesnikova (Syberyjski Oddział Rosyjskiej Akademii Nauk w Nowosybirsku). Referat dotyczył przede wszystkim wyników ankiety socjologicznej przeprowadzonej w ciągu ostatnich 3 lat wśród mło­ dzieży z trzech rejonów obwodu nowosyberyjskiego na temat życia we wspólnocie i dobrobytu. 30 CK) 45 2 2 Współautor referatu Jurij Popkov (Syberyjski Oddział Rosyjskiej Akademii Nauk w Nowo­ sybirsku) był nieobecny. �259 KRONIKA Kolejną sesję, zatytułowaną Employment, entrepreneurs, business (Zatrudnienie, przedsiębior­ cy, biznes) otworzył o i l Dimitrij Funk. Jako pierwsza wystąpiła Tatiana Bujanowa (Uniwer­ sytet Pedagogiczny w Tomsku) z referatem w języku rosyjskim Bezrabotica i zanjatost ' molodezi iz cis la korennyh maloćislennyh narodov v Sibiri (na primere Tomskoj oblasti, poselka Ivankino) (Bezrobocie i zatrudnienie młodzieży spośród małych rdzennych ludów Syberii - na przykładzie obwodu tomskiego, osady Iwankino). Autorka omówiła główne problemy związane z zatrud­ nieniem młodzieży w tradycyjnych gałęziach gospodarki Selkupów, takich jak rybołówstwo czy wyrobnictwo kory brzozowej. Tematyka pracy została także poruszona w wystąpieniu Władimira Dmitrijewa (Rosyjska Akademia Nauk Rolniczych): Maloćislennye narody Severa i maloe predprinimatelstvo: sag navstrecu (Małe ludy Północy i mała przedsiębiorczość: krok naprzód). Referat ten dotyczył przede wszystkim rozwoju, zagrożeń oraz perspektyw dla małej przed­ siębiorczości wśród małych ludów Północy na Syberii. Kolejna sesja Communities and media (Wspólnoty i media) rozpoczęła się o 14 ; popro­ wadził j ą Florian Stammler (University of Cambridge). Jako pierwsza wystąpiła Petra Hulova (Charles University, Czechy) z referatem Problems of contemporary Buryat youth and the local press (Problemy współczesnej młodzieży buriackiej a prasa lokalna). Autorka, na podstawie czasopism studenckich w Buriacji, przedstawiła problemy tamtejszej młodzieży związane, np. z samorealizacją czy też alkoholizmem. Na opiniach wyrażanych na forum internetowym oparte było także kolejne wystąpienie zatytułowane Problemy i perspektivy razvitija burjatskoj kul'tury głazami molodyh ucastnikov foruma sajta burjatskovo naroda (www.buryatia.org) (Problemy i perspektywy rozwoju kultury buriackiej oczami młodych uczestników forum internetowego narodu buriackiego) przedstawione przez Radżanę Dugarową (Rosyjska Akademia Nauk). Jednak w przeciwieństwie do poprzedniczki zajęła się ona raczej postrzeganiem przez młodzież kultury i historii Buriatów oraz ich przyszłości. Ostatnią tego dnia sesję: Education, part one: living in an institution (Edukacja, część pierw­ sza: Życie w instytucji), poprowadził Brian Donahoe (MPI). Jako pierwsza wystąpiła Elena Ljarskaja (Uniwersytet Europejski, Sankt Petersburg) z referatem Mesto severnyh internatov v kul'ture sovremmenyh jamal'skih nencev (Północne internaty w kulturze współczesnych jamalskich Nieńców). Autorka podkreślała pozytywny wpływ szkół z internatem na zachowanie kultury i języka przez Nieńców z Jamału. Jako druga wystąpiła Elena Khlinovskaia-Rockhill (University of Cambridge) z referatem pt. The state is my family: children in state care institutions (Państwo jest moją rodziną: dzieci w państwowych instytucjach opiekuńczych), poświęconym ciągle wzra­ stającej liczbie dzieci pozostających bez opieki rodziców, a także próbom zastąpienia im rodzin przez państwo. Wieczorem organizatorzy zaprosili uczestników konferencji na uroc2^ystą kolację. Kolejny dzień konferencji rozpoczął się o 9 sesją Ritual and identity (Rytuał i tożsamość), poprowadzoną przez Benedikte Kristensen (University of Copenhagen). Jako pierwszy wystąpił Stefan Krist (Eotvos Lorand University, Węgry) z referatem Where going back is a step forward: how re-traditionalisation of sport games fits the needs of young people in post-soviet Buryatia (Gdzie krok w tył jest krokiem naprzód: jak re-tradycjonalizacja gier sportowych wypełnia potrzeby młodych ludzi w post-sowieckiej Buriacji). Autor przedstawił zmiany, które zaszły w grach sportowych towarzyszących większości świąt w Buriacji po roku 1991, odsłaniając równo­ cześnie niuanse buriackiej re-tradycjonalizacji. Tematyce buriackiej poświęcony był także kolejny referat zatytułowany The social meaning of religion in the shaping of collective identities among students at Ulan-Ude University (Znacznie społeczne religii w kształtowaniu zbiorowych toż­ samości studentów z uniwersytetu w Ułan-Ude), przedstawiony przez Anouskę Traast (Free University Amsterdam, Holandia). Prelegentka poruszyła w nim kwestię odrodzenia religijnego w Buriacji oraz wpływu religii na formowanie się tożsamości młodzieży uniwersyteckiej. Kolejną część konferencji, zatytułowaną Acquiring experience, acquiring tradition (Pozy­ skać doświadczenie, pozyskać tradycję) poprowadził Joachim Otto Habeck. Pierwszy referat, zatytułowany Vzroslenie kak osvoenie tradicionnyh cennostej v poselke Markovo na Ćukotke (Dorastanie jako oswojenie tradycyjnych wartości w wiosce Markowo na Czukotce) przedstawiła Marina Hakkarajnen (Uniwersytet Europejski, Sankt Petersburg). Dotyczył on przede wszystkim 3 0 00 45 �260 KRONIKA koncepcji pokolenia jako grupy ludzi, którzy przyswoili sobie odpowiednią ilość tradycji. W takim ujęciu przekraczanie granic pokoleniowych wiąże się ze zdobywaniem doświadczenia. Jako drugi wystąpił John Ziker (Boise State University, Stany Zjednoczone) z referatem Tradi­ tion and conflict between generations in Taimyr: the logie of conformity and dialectic oflearning (Tradycja i konflikt między pokoleniami na Tajmyrze: logika przystosowania i dialektyka uczenia). Wystąpienie to skupiało się na sposobach konstruowania argumentów, które pro­ mują pewne wartości, czy też dobra społeczne, odrzucane z reguły przez młodzież, a następnie przyswajane w późniejszym wieku. Przedostatni panel tego dnia, zatytułowany Education, part two: School as a challenge (Edu­ kacja, część druga: Szkoła jako wyzwanie) poprowadziła Virginie Vate (MPI). Referat zatytuło­ wany Ethno-pedagogy: the curse or the eure? The role of the school among youth in Nelemnoe (Yakutia) (Etno-pedagogika: przekleństwo czy lekarstwo? Rola szkoły w życiu młodzieży w Nielemnoje (Jakucja)) wygłosił autor tego tekstu, przedstawiając rezultaty prowadzonych, w jednej z syberyjskich szkół, programów etno-pedagogicznych. Drugie wystąpienie: Molodo - zeleno?! (Młodo - zielono?!) Świetlany Tiuhteniewoj (Instytut Ałtaistyki im. Surazakowa, Górno-Ałtajsk) dotyczyło przede wszystkim trudnej sytuacji młodzieży ałtajskiej oraz przepaści między mło­ dzieżą miejską i wiejską. Drugi dzień konferencji zakończył się sesją The futurę ofthe souls (Przyszłość dusz), prowa­ dzoną przez Alexandra Kinga (University of Aberdeen). Jako pierwszy wystąpił Rane Willerslev (University of Manchester) z referatem Suicide, personhood and the recycling of souls: a case study of the Upper Kolyma Yukaghir of north-eastern Siberia (Samobójstwo, osobowość i wy­ miana dusz: przykład Jukagirów znad górnej Kołymy z północno-wschodniej Syberii). Prelegent zaproponował wypracowanie nowego, antropologicznego podejścia do badań nad znaczeniem samobójstwa, osobowości i wymiany dusz wśród rdzennych mieszkańców Syberii. Ostatni refe­ rat: The practice of survival: livelihoods in a post-Soviet Arctic community (Praktyka przetrwa­ nia: wyżywanie w post-sowieckiej arktycznej wspólnocie) wygłosił Janno Simm (University of Tromso, Norwegia). Jego wystąpienie dotyczyło przetrwania oraz planów na przyszłość chantyjskiej młodzieży. Referatowi towarzyszył film nakręcony przez autora podczas kilkumiesięcz­ nych badań. Po zakończeniu sesji goście zostali zaproszeni przez organizatorów na kolację. Ostatni dzień konferencji rozpoczął się o 9 panelem Existence in a parallel world? (Trwa­ nie w świecie równoległym?), prowadzonym przez znanego brytyjskiego antropologa - Piersa Vitebskyego. Pierwszy referat przedstawiły dwie autorki - Tatiana Barchunowa (Państwowy Uniwersytet w Nowosybirsku) i Natalia Bieleckaja (Centrum Informacyjne Edukacji Humanitar­ nej, Nowosybirsk). Wystąpienie zatytułowane Without fear and reproach: roleplaying-games community challenging mainstream culture (Bez strachu i wyrzutów: wspólnota RPG stawia wyzwanie głównym nurtom kultury) dotyczyło społeczności uczestników gier RPG: sposobów konstruowania poczucia wspólnoty, wewnętrznych zasad oraz przejawów tożsamości z grupą oraz odgrywanymi postaciami. Kolejny prelegent - Aimar Ventsel (Estońskie Muzeum Litera­ tury) - wygłosił referat Stars without money: Sakha ethnic musie business, upward mobility, a friendship (Gwiazdy bez pieniędzy: przemysł jakuckiej muzyki etnicznej, ruchliwość społecz­ na i przyjaźń). Autor przedstawił w nim nieformalną strukturę przemysłu muzyki etnicznej w Jakucji, która opiera się na niezwykle rozbudowanym systemie pokrewieństwa i znajomości. Po podsumowaniu obu wystąpień, otwartej dyskusji nad nimi oraz krótkiej przerwie rozpo­ częła się dyskusja końcowa. Joachim Otto Habeck zaproponował, aby sprowadzić j ą do czterech kluczowych pojęć pojawiających się podczas konferencji: tradycji, edukacji, tożsamości i osobo­ wości. Mówiąc o tradycji, podkreślił, że nie udało się określić czym ona jest, mimo że sformu­ łowanie to było podczas konferencji często używane. Z pojęciem tradycji wiązała się także, poja­ wiająca się wielokrotnie, tematyka edukacji. Prelegent zaznaczył, że z przedstawionych referatów wynika, że edukacja to różne sposoby przekazywania wiedzy. Prowadzący wyraził również swoje zadowolenie, że o tożsamości mówiono inaczej niż w latach 70-tych - 80-tych, np. nikt nie 30 3 Role-Playing Game. �261 KRONIKA próbował wyprowadzać dokładnej etnogenezy omawianych grup. Z kolei z referatów dotyczą­ cych osobowości wyłaniało się, jego zdaniem, desperackie zapotrzebowanie mieszkańców Syberii na stabilizację wszelkich aspektów życia (społecznych, ekonomicznych, politycznych, itd.). Anouska Traast, nawiązując do stabilizacji, powiedziała, że z jej badań wynika, iż mieszkań­ cy Syberii wyróżniają trzy okresy: optymizmu związanego z rozpadem ZSRR i uzyskaniem niepodległości przez poszczególne republiki, pesymizmu zmagań ekonomicznych oraz okresu stabilizacji. Zauważyła także, że na konferencji ani razu nie padło słowo - 'transformacja' - i w związku z tym można już chyba mówić o post-post-sowieckości. Z kolei zdaniem Agnieszki Halemby (MPI), stabilizacja nastąpiła także wśród samych antropologów, którzy niegdyś zajmo­ wali się wyłącznie szamanami i hodowlą reniferów, a obecnie - co udowodniła niniejsza kon­ ferencja - prowadzą różnorodne badania na Syberii. Podkreśliła ona także, że do niedawna na ludy syberyjskie patrzono tylko jak na ofiary systemu, natomiast dzisiaj perspektywa się zmienia i zaczyna sieje postrzegać jako aktywnych uczestników życia na Syberii. Rane Willerslev powiedział, że zainteresowania badaczy oraz sama 'antropologia Syberii' bardzo się zmieniły, gdyż trzy lata temu na podobnej konferencji mówiło się wyłącznie o trans­ formacji i przemianach, natomiast ta konferencja ukazuje różnorodność perspektyw badawczych. Z kolei John Ziker powrócił do kwestii tradycji, mówiąc, że ciężko wyjaśnić czym jest tradycja, ale jednocześnie można powiedzieć czym nie jest. Jego zdaniem, wszystko co określa się słowem sovremennye (współczesne) - nie jest tradycją, np. sovremennaja odzież w przeciwieństwie do tradycyjnej. Głos ponownie zabrała Agnieszka Halemba zaznaczając, że badania syberyjskie powinny ostatecznie zamknąć rozdział transformacji i przejść dalej, np. do badań nad pokrewień­ stwem czy wymianą dusz. W zakończonej konferencji podobało się jej, że badacze z Europy Zachodniej i Wschodniej znaleźli wspólny język. Nawiązując do tematów badawczych, Piers Vitebsky powiedział, że antropologia jest dynamiczna, a na pewnych obszarach tworzą się specjalizacje badań antropologicznych, np. w Afryce bada się pokrewieństwo, na Melanezji - osobowość, a na Syberii - post-sowieckość. Jednak, jego zdaniem, w ostatnim czasie antropo­ lodzy wszelkich orientacji powracają do Człowieka jako głównego przedmiotu badań, zamiast skupiać się na wspomnianym już pokrewieństwie czy post-sowieckości. Refleksją na temat tra­ dycji podzieliła się także Swietłana Tiuhteniewa, zaznaczając, że odrodzenie tradycji na Syberii to częstokroć tworzenie jej od nowa. Ostatnia część dyskusji poświęcona była globalizacji na Syberii. Joachim Otto Habeck pod­ kreślił, że nowe technologie, środki komunikacji (np. internet) zmieniają stosunki między tajgą a miastem. Florian Stammler dodał, że ludzie na Syberii nie chcą już oglądać kaset VHS, wolą kupić sobie telewizję satelitarną i oglądać MTV. Właśnie badanie relacji globalne/lokalne może stać się nowym kierunkiem studiów syberyjskich. Na zakończenie Joachim Otto Habeck powiedział, że MPI postara się opublikować referaty przedstawione na konferencji, podziękował gorąco wszystkim uczestnikom za udział i zaprosił na dodatkową prezentację poświęconą pomocy humanitarnej po trzęsieniu ziemi na Ałtaju. Omówiona tu konferencja była wydarzeniem niezwykle ważnym z kilku powodów. Po pierw­ sze, uwieńczyła kilkuletni okres badań prowadzonych na Syberii przez międzynarodową ekipę z MPI. Po drugie, udział w niej wzięli zarówno 'syberiolodzy' ze Wschodu, jak i z Zachodu; dzięki temu możliwa była wymiana doświadczeń i poznanie różnych perspektyw badawczych. Po trzecie, tematyka konferencji odbiegała w dużym stopniu od zagadnień transformacji, skupiała się natomiast na problemach ludzi młodych, którzy w najbliższych dziesięcioleciach będą współ­ tworzyć syberyjską rzeczywistość. I wreszcie, last but not least, podczas konferencji nie zabrakło spotkań kuluarowych, które sprzyjały wymianie doświadczeń i rozmowom na gruncie bardziej towarzyskim, a przez to bardziej antropologicznym, bo bliższym zwykłym ludziom. 4 Jarosław Der lic ki 4 Część prezentowanych referatów zostanie opublikowana w periodyku Sibirica. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/04df94b9154b1e4f3aa2f0b111f2983f.pdf e42a853fe03bc7af00fdb2aaadbeea4b Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1995 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1946 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1851 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1939-45 t.36 Description An account of the resource LUD 1939-45 t.46, s.402-424 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 402 K r o n i k a Odszukanie teki podhalańskiej Oskara Kolberga W kronice X I rocz. „Wierchów" (1933) na str. 249 zamie­ ściłem notatkę p t . „Rrzekome teki Oskara Kolberga o Podhalu i Spiszu". Obecnie prostuję tę informację, ponieważ cenną tekę odnaleziono. Kolberg był sześć tygodni pod Tatrami i Pieninami w r. 1857 o czym sam pisał w warszawskim Ruchu Muzycznym (korespon- , dencja z Wiednia, 1857, 1, str. 203 — 206). j e g o Życiorysy po- j dawały, że w spuściźnie po nim pozostały wśród niewydanych i tek materiały do etnografii Podhala, Nowotaiszczyzny i Spiszą ! (por. Hieronim Łopaciński w Albumie biograficznym zasłużo­ nych Polaków i Polek wieku XIX, t . I , str. 480, Warszawa 1901; A d a m Fischer w Ziemi, 1914, V , nr 8). Za tymi góral- ! skimi materiałami na prośbę prof. Chybińskiego i moją rozpo­ czął poszukiwania ś. p . Seweryn Udziela, zmarły w 1937 r . dy­ rektor Muzeum Etnograficznego w Krakowie. Poszukiwania nie dały wyników,, interesującej nas teki w zbiorach Komisji Etno- * graficznej Pol. A k a d e m i i Umiejętności nie znaleziono. Udziela ; zawiadomił nas o ujemnym wyniku i wyraził przypuszczenie, że f ten dział spuścizny Kolbergowskiej bezpowrotnie zaginął, że 1 jednak napewno istniał. Na podstawie tej informacji podałem Ą wówczas wiadomość o rzekomo istniejących tekach. j Tymczasem do porządkowania papierów Komisji Etnogra- J ficznej zabrał się dr Tadeusz Seweryn - i tę tekę odszukał! 1 Informuje o t y m szczęśliwym znalezieniu Karol Hławiczka w arty-., 1 kule Niewydane zbiory Oskara Kolberga („Pion" 1936, nr 47), j j Hławiczka podaje przegląd całej spuścizny Kolberga, a co do j teki; Górale — Podhalanie Beskidowi, mającej nr 1 1 , w y r a ż a j słusznie zdziwienie, że leżała tak długo w zapomnieniu. Bo oka- i �403 żuje się, że Już w 1905 r. przygotowywał ją do druku Stanisław Zdziarski. Przygotowany przez niego manuskrypt czeka od co najmniej 30 lat na wydanie. Juliusz Zborowski Na m a r g i n e s i e na programu badań Ziemiach etnograficznych O d z y s k a n y c h Odzyskane ziemie zachodnie, leżące między granicą z r o ­ ku 1939 a Odrą i Nysą stanowią dla etnografów niesłychanie ciekawy i trudny problem do rozwiązania. Powstaje pytanie co, i jak należy badać na tych ziemiach, które na skutek działań ostatniej wojny uległy zupełnemu przeobrażeniu etnicznemu. Struktura kulturowa tych ziem składa się z k i l k u warstw, nie sięgając czasów prehistorycznych, już w czasach historycznych . zalegały te ziemie plemiona słowiańskie, na które nasuwały się z biegiem czasu formacje saskie, turyńskie i frankońskie, jed­ nakże ślady kultury słowiańskiej nie znikły całkowicie, stanowią raczej stare podłoże zachowane t u i ówdzie w pewnych formach kultury społecznej i duchowej a także materialnej. Zmiany ludnościowe na tych ziemiach, jakie się dokonują w chwili obecnej spowodowały osobliwe dla etnografa zjawisko, ludność polska migrująca na północne ziemie przede wszystkim z północnego wschodu, a na p o ł u d n i o w e - z południowego wscho­ du niesie г sobą kulturę społeczną i duchową a niewątpliwie i elementy kultury materialnej sobie właściwe. Jakimi drogami kroczyć będzie synteza, jak wyglądać będzie krystalizacja sto­ sunków etno-socjologicznych na tych obszarach.trudno przewidzieć. Problem ten, tak ważny dla Polski, znalazł swój wyraz w wydanym przez Instytut Bałtycki komunikacie Działu Informacji Naukowej nr 12, w którym Bożena Stelmachowska omawia w artykule „Pomorze w programie badań etnograficznych" program przyszłych badań. A u t o r k a ujęła zagadnienie bardzo trafnie, przyszłe badania terenowe na tych ziemiach muszą dać odpowiedź jakie mieszczą się tam r e l i k t y dawnej kultury polskiej lub słowiańskiej, jakie j j j t ; �404 zarysowują się formy i kierunki dokonywującej się ewolucji et­ nicznej, oraz jakie są zadatki przyszłego rozwoju. Jeśli idzie o terytorialne wyznaczenie pewnych szlaków dla zamierzonych badań etnograficznych, wysuwa jako osobne całości: badania Prus Wschodnich z Ziemią Malborską, Warmią i Mazurami, w których zachowały się i są do dziś żywotne etniczne g r u p y polskie; badanie Pomorza zachodniego z Ziemią Lubuską po Odrę a nawet z jej przekroczeniem, po Ł a b ę aż do Wezery z jednej, a w y s p y Rugię, Uznam, Wołyń z drugiej strony, jako terenu zasięgu Słowian, L u c k ó w , Wotinian, Obodrytów, Połabian oraz Łużyczan i wreszcie badania na Dolnym Śląsku, na którym znowu zwłaszcza w dawnym pasie granicznym znajdą się zjawiska rdzennie polskie, l u b nawiązujące do Czechów i Słowaków. T y m terenowym badaniom etnograficznym muszą towarzyszyć równoległe badania etnograficzno-historyczne na całym obszarże Polski, wiadomości bowiem o kulturze ludowej z ubiegłych wieków są dotąd skąpe, byłoby zaś rzeczą wielce niebez­ pieczną operowanie analogiami występującymi w przestrzeni nie zbadawszy ich historycznego aspektu. Ramowo t y l k o nakreślony plan olbrzymich badań etnogra­ ficznych których przeprowadzenia winny się podjąć przede wszystkim katedry etnografii, instytuty: Bałtycki, Ziem Zachódnich i Śląski oraz muzea regionalne i centralne, muszą obudzić żywy oddźwięk, następstwem czego mogłaby być zwołana k o n ferencja dla przedyskutowania tych problemów oraz opracowania bardziej szczegółowych planów. Są to niezwykle ważne postulaty nietylko etnografii polskiej, ale i obecnej chwili dziejowej. Józef Gafek j j \ j i j ! : i : ' j j ' i j i ''i Sprawozdanie Etnograficznej z działalności Instytutu Śląskiego Komisji w Bytomiu W zrozumieniu doniosłych zadań, jakie ma do spełnienia nauka polska na Śląsku w zakresie etnografii, w grudniu 1945 г. (14.XH) została powołana do Życia Komisja Etnograficzna Instytutu Śląskiego. 1 i Щ Щ J Щ �405 Zadaniem nowopowstałej Komisji Etnograficznej jest stwo­ rzenie na Śląsku stałego ośrodka pracy naukowej w zakresie etnografii, oraz pozyskanie do współpracy nad t y m i zagadnienia­ mi uczonych z innych środowisk Polski. Plan prac określony na zebraniu przewiduje: I) stworzenie w Instytucie Śląskim pracowni etnogra­ ficznej, II) inwentaryzacje, etnograficznych zbiorów muzealnych, rycin, klisz fotograficznych i bibliotek etnograficznych, III) opracowanie bibliografii etnografii śląskiej, I V ) opracowanie i wydanie zbiorowej pracy etnograficznej „Lud Śląski", V ) przygotowanie i przeprowadzenie latem w r. 1946 ba­ dań terenowych, V I ) nawiązanie kontaktu i współpracy z ośrodkami uniwer­ syteckimi, V I I ) uruchomienie sieci korespondentów terenowych, V I I I ) reaktywowanie śląskiego oddziału Towarzystwa Ludo­ znawczego i Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Pracami Komisji Etnograficznej kieruje przewodniczący mgr. Mieczysław Gładysz, wiceprzewodniczący mgr. Józef Ligęza, sekretarz mgr. Maria Suboczowa. Zebrania Komisji Etnograficznej odbywają się raz w mie­ siącu. Przedmiotem ich są referaty i dyskusje poświęcone zagad­ nieniom etnografii i etnologii. M. S. Etnografia bułgarska po 1944 roku Koniec wojny zastał etnografię bułgarską w stanie o wiele gorszym w porównaniu z jej stanem przedwojennym, mimo że Bułgaria nie brała udziału w samej wojnie, jak inne kraje sło­ wiańskie. Wprawdzie personalnie nie było strat w tej dziedzinie nauki, ale też nie dokonano niczego pozytywnego, a przeciwnie lakres jej i znaczenie się skurczyły. Wydawnictwa: „Izwiestija na Narodnija Etnografeki M u z e i " oraz „Bułgarski naród" przestały �406 wychodzić jeszcze w roku 1942 i nie wznowiono ich dotąd. N o ­ wa era historyczna zastała etnografię bułgarską dosłownie w rozb i c i u - s a m o muzeum etnograficzne zostało spalone podczas bom­ bardowania w dniu 30 marca 1944. Zaczęło się ono organizować na nowo w styczniu 1945 r. pod kierownictwem Vakarelskiego Chr. Z inwentarza Muzeum Etnograficznego ocalały po pożarze: tylko / eksponatów, a to przeważnie kostiumy i metalowe ozdoby kobiece. Ocalało również archiwum muzykologiczne (rę­ kopisy i diskoteka). Reszta zbiorów, t j . ok. 5000 eksponatów (całkowite kolekcje kilimów, rzeźb w drzewie, grawiury i sztampy, ceramika, naczynia miedziane, dwa domy ludowe, oręż turecki i kaukaski, chleby obrzędowe, tkactwo, obróbka drzewa, rolnic­ two, pasterstwo, łowiectwo, rzemiosło itd.) uległo zupełnemu znisz­ czeniu. Pożar zniszczył nadto doszczętnie bibliotekę, laborato­ rium fotograficzne, archiwum folklorystyczne oraz umeblowanie. 2 3 Po pokonaniu — połowicznym zresztą - najpierwszych prze­ szkód, przede wszystkim lokalowych, Muzeum zdołało zorga­ nizować: 1) Oddział odzieży i ozdoby—z 1 kustoszem i 1 asystentem, 2) „ kultury materialnej — (bez odzieży i ozdób) z 1 kustoszem i 1 asystentem, 3) „ f o l k l o r y s t y c z n y - z 1 kustoszem i 2 asystentami, 4) „ muzyki i t a ń c a - z 1 kustoszem i 2 asystentami, 5) służba artystyczna — z 5 artystami-malarzami i 1 rzeź­ biarzem, 6) służba dla architektury l u d o w e j - z 1 architektem, i 7) odpowiednia liczba technicznego i niższego personelu, • Ze względu na to, że żyjemy w czasach zaniku tradycyj1 nych zwyczajów ludu, Muzeum skierowało swoją działalność przel ważnie na teren. Praca terenowa (zbieranie, opis, szkicowanie, 4 rozsyłanie ankiet) jest dlatego choćby teraz szczególnie ważna, | że Muzeum musi uzupełnić swoje braki. j Równolegle z Muzeum działa i Towarzystwo Ludoznawcze Л (Bułgarsko Narodouczno Drużestwo), które mieści się na razie j w gmachu Muzeum. Skupia ono w s z y s t k i c h - n i e l i c z n y c h zresztą— i l �407 specjalistów etnografów oraz miłośników tej dziedziny. Zadanie Towarzystwa polega na zorganizowaniu sieci korespondentów w całym kraju, których liczba dochodzi w tej chwili do 1800 osób. Są to przeważnie nauczyciele i profesorowie gimnazjum, którzy pod kierownictwem zarządu Towarzystwa oraz dyrekcji Muzeum zbierają materiał monograficzny i eksponaty. Te właśnie ekspo­ naty mają wejść w skład inwentarza Muzeum. W ciągu l * / r o k u zebrano w ten sposób 2200 eksponatów z zakresu kultury ma­ terialnej oraz zgromadzono materiał opisowy objętości 5000 stron rękopisu. Niezależnie od tego są gotowe do druku: X V t o m „Izwiestija na Narodnija Etnografski M u z e j " , U tom „Bułgarski naród", 4 zeszyty większego tomu pt. „Odzież ludowa bułgar­ ska". A k c j a wydawnicza walczy z dużymi trudnościami, mimo to jest nadzieja ostatecznego ich pokonania. Liczbowo etnografia bułgarska przedstawia się na razie całkiem niedostatecznie. Oprócz piszącego, który zajęty jest przeważnie organizowaniem Muzeum Etnograficznego, jako jego dyrektor, oraz pełni funkcję prezesa Towarzystwa Ludoznawcze­ go, na polu etnografii pracują: R. D . K a c a r o v a - m u z y k a ludowa, M. Veleva ( M . Todorowa-Veleva) — kroje ludowe, V . Venedyk o w a - k u l t u r a materialna, E. Lepavcowa — k r o j e ludowe. Reszta nadziei, to młodzi asystenci, angażujący się z entuzjazmem do pracy na polu etnografii i folkloru. Studentom etnografii uniwersytet daje — tak jak i przed­ tem — tylko historyczno-etnograficzne wiadomości. Ostatnio jed­ nak przyjmuje się jako seminaryjne prace materiały zebrane w terenie na podstawie instrukcji Chr. Vakarelskiego. Dzięki temu zakład uniwersytecki zebrał pokaźne już archiwum, które stanowi ładną podstawę do prac syntetyczno-porównawczych. Etnografia bułgarska pragnie nawiązać ścisły i stały kon­ takt ogólny i personalny z etnografią słowiańską, szczególnie z polską. W Bułgarii jest dużo na polu etnografii do zrobienia, istnieje jeszcze żywy materiał i stosunki z polską etnografią mogą mieć dla naszych poczynań duże znaczenie. a Chr. Vakarelski �408 Polski Atlas Etnograficzny X X I walne zebranie Towarzystwa Ludoznawczego, odbyte w Lublinie dnia 22 listopada 1945 roku poleciło Zarządowi zor­ ganizować pracę badawczą i wydawniczą nad Polskim Atlasem Etnograficznym, który ma być podstawą syntezy etnografii p o l ­ skiej, tak jak jest nią dla etnografii francuskiej atlas Gillerona i dla etnografii niemieckiej „Atlas der deutschen V o l k s k u n d e " . W Polsce jedynym poważnym osiągnięciem tego rodzaju jest Atlas Kultury Ludowej opracowany przez prof. Kazimierza Mo­ szyńskiego i J. Klimaszewską, wydany przez Komisję Etnogra­ ficzną Akademii Umiejętności w Krakowie, w roku 1936. T r z y zeszyty wymienionego atlasu obejmujące 22 karty, uwzględniają w szerokim zakresie zasięg zjawisk kultury duchowej oraz zwią­ zany z nią materiał językowy. T o niezwykle ważne osiągnięcie etnografii polskiej nie obejmuje jednak całokształtu zjawisk, nie opracowana jest kultura materialna i społeczna, a także niektóre dziedziny zjawisk kultury duchowej, to też inicjatywa Towarzy­ stwa Ludoznawczego będzie j a k g d y b y przedłużeniem rozpoczę¬ tego dzieła. Kartograficzne ujęcia zagadnień etnograficznych znaleźć można tylko w niektórych dziełach i opracowaniach polskich z ważniejszych na uwagę zasługują 21 mapek odnoszących się do zasięgu zjawisk kultury materialnej w dziele „Kultura ludo­ wa Słowian" K. Moszyńskiego oraz dwie mapki tegoż autora w części I I , odnoszące się do zjawisk kultury duchowej; obejmują one jednak teren daleko szerszy, mianowicie całą Słowiańszczy­ znę. Poza dorobkiem prof. Moszyńskiego zasługują na uwagę mapki: A . Bachmanna, mapa nazw uroczystości pożniwnej w P o l ­ sce, oparta na pracy J. S. Bystronia, a zamieszczona przez A d a ­ ma Fischera w Ludzie Polskim (str. 145); A . Bachmanna, mapka rozpowszechnienia pazdurów i śparogów w pracy tegoż autora Dach w słowiańskim budownictwie ludowym (Lwów 1929); A . Bachmanna, mapka rozpowszechnienia materiałów używa- J nych do pokrycia dachów, oraz mapka typów ustawiania krokwi; �409 Jana Fałkowskiego, mapka zasięgu sochy dwupolicowej i łopatkowej, w pracy Narzędzia rolnicze typu rylcowego, (Lwów 1931), oraz Leona Popiela 26 mapek w pracy Stępa w Polsce (Lwów 1937). Do opracowań tych dodać należy pracę prof. Kazimierza Nitscha, Z geografii wyrazów polskich, Rocznik Slawistyczny 1918 T. VJII, gdyż praca ta przedstawia zasięgi nazw rozmai­ tych wytworów kultury ludowej. Oprócz tego istnieje cały sze­ reg kartograficznych ujęć rozmaitych zagadnień etnograficznych, związanych z poszczególnymi grupami etnicznymi, ale ujmujących zagadnienie na zbyt wąskim obszarze. Ujęcia te stanowią do­ skonały gotowy już materiał dla przyszłego Atlasu Etnograficz­ nego, musi być on jednak opracowany i rzutowany na cały obszar Polski i dlatego wymaga jeszcze rozszerzenia. Z przeglądu kartograficznego dorobku etnografii polskiej wynika więc, że nie przedstawia się on dostatecznie zadawala­ jąco, i wymaga poważnego wkładu pracy. O konieczności na­ tychmiastowego podjęcia akcji świadczy stanowisko prof. К. M o ­ szyńskiego, prezesa Towarzystwa Ludoznawczego, który nietylko ustosunkował się przychylnie do tego przedsięwzięcia, ale oddał do dyspozycji swoje własne archiwum materiałów, gromadzone od lat z myślą o atlasie. Doświadczenia badawcze prof. К. M o ­ szyńskiego oraz współpracownicy jego J. Klimaszewskiej staną się równie realnym wkładem w pracach nad atlasem, co i ma­ teriały. Okres pracy przygotowawczej, to jest okres gromadzenia materiałów do atlasu pójść musi dwiema drogami, wyznaczenie zasięgu poszczególnych zjawisk oprzeć się musi na bogatej, choć nierównomiernej literaturze dotychczasowej, której dane dostar­ czą kilkudziesięciu punktów informacyjnych dla poszczególnych zagadnień, oraz na zebraniu ankiet z całego obszaru etnogra­ ficznego Polski. Korzystanie z publikowanych materiałów wyma­ ga dużej ostrożności, gdyż nie wszystkie dane zasługują na wiarygodność i tu krytyka źródeł jest zagadnieniem niezwykle ważnym i p i l n y m . Trzecią grupę materiałów stanowi archiwum Towarzystwa �410 Ludoznawczego, w którym znajduje się wiełe niewyzyskanych dotychczas ankiet przeprowadzonych jeszcze za czasów A n t o ­ niego Kaliny, oraz kompletny słownik roślin, zwierząt i niektó¬ r y c h zjawisk zebrany p o d redakcją prof. A d a m a Fischera. Wszystkie te dane są niewystarczające dla stworzenia atlasu, nie reprezentują bowiem dostatecznej ilości miejscowości, wykazują pewne luki, pochodzą z różnych czasów i nie obejmują cało­ kształtu materiału etnograficznego, pozwalają jednak zorientować się w zagadnieniach i dają zasięgi pewnych zjawisk. Podstawowym źródłem materiałów dla atlasu będą odpo­ wiedzi na ankiety przeprowadzone przez stałych członków kore­ spondentów. A n k i e t y te szczegółowo opracowane, zostaną rozesła­ ne jeszcze w tym roku przez redakcję atlasu. Pewne opóźnienie w pracy tej jest usprawiedliwione tym, że rozesłanie samych ankiet musi być poprzedzone zorganizowaniem członków kore­ spondentów, przy czym postanowiono zwrócić się przede wszyst­ kim do osób znanych z zainteresowań zagadnieniami ludoznaw­ czymi, dawnych korespondentów i członków Towarzystwa. W akcji tej wezmą udział katedry etnografii, muzea regionalne i centralne, instytuty oraz szerokie rzesze nauczycielstwa, chodzi bowiem o zagadnienie pierwszorzędnej wagi. Rzecz zrozumiała, że udział w akcji ankietowej jest dobrowolny, dobrowolność bo­ wiem jest warunkiem wartości odpowiedzi, jest selekcjonującym alembikiem wszystkich tych, którzy mają bodaj amatorskie zami­ łowanie do kultury ludowej. Dotychczasowe wyniki zorganizo­ wania takiej sieci doprowadziły do liczby 234 członków k o ­ respondentów z obszarów głównie wschodnich a mianowicie w o ­ jewództwa lubelskiego, białostockiego i rzeszowskiego, w naj­ bliższym czasie zostaną zorganizowane dla akcji atlasu tereny południowe, zachodnie i północne. Osobne zagadnienie stanowi konstrukcja ankiet; wady i za­ lety akcji ankietowej są dostatecznie znane, t o też byłoby bez­ celowe rozpatrywanie tych zagadnień na t y m miejscu, idzie o t o , aby treść ankiety pozwoliła na trafne sformułowanie odpowiedzi. Ankieta obejmie obok opisu formy zjawiska i jego funkcji rów­ nież materiał językowy, dlatego też stanowić będzie materiał dla językoznawców. D o pracy nad zredagowaniem ankiet zostaną za- �4U proszeni wszyscy polscy etnografowie, z uwzględnieniem ich specjalizacji. Opracowane przez nich projekty, po zrecenzowaniu przez osobną komisję zostaną ostatecznie rozesłane w teren. Zebrany następnie materiał ankietowy zostanie opracowa­ ny i porównany z literaturą, będzie to moment podwójnej kontroli, z jednej strony zostanie skontrolowana literatura etno­ graficzna, z drugiej ankieta, w wypadkach zaś wątpliwych należy się liczyć z koniecznością wysłania w teren wyszkolonych etno­ grafów, dla całkowitego ustalenia zjawiska. Układ całego atlasu będzie się trzymał tradycyjnego po­ działu monografii etnograficznych, gdyż gwarantuje to przejrzy­ stość dzieła i planowość w pracy. Ma to jeszcze i tę dobrą stro­ nę, że na pierwszy ogień pójdzie kultura materialna, która nie sprawi członkom korespondentom takich trudności, jak inne dzie­ dziny. Konkretność realiów, konieczność jasnego i ścisłego w y ­ powiadania się będą dobrym przeszkoleniem dla szerokich rzesz współpracowników atlasu. Jeśli idzie o stronę graficzną atlasu, t o za najkorzystniej­ szy format należy uznać kontur w podziałce 1:200.000. Cięcia należy wykonać wzdłuż południków 13 i 27 oraz wzdłuż równo­ leżników 44 i 55, a więc tak, jak na mapie Szaflarskiego: Pol­ ska i obszary przyległe. Tereny leżące za granicami państwa oraz Ziemie Odzyskane zostaną opracowane na podstawie lite­ ratury, ograniczenie do obszarów ściśle etnograficznych nie da­ łoby w wielu wypadkach żadnego obrazu, a wprowadzenie stanu obecnego wprowadziłoby niesłychany chaos. Pozostaje sprawa nadająca się do szerokiej dyskusji, czy i jak należy traktować materiał z ziem zachodnich, które weszły w stadium krystalizacji nowej struktury etnicznej. Zjawiska migracyjne związane z przesiedleniem ludności są niesłychanie ciekawe i uderzające. Rejestracja tych faktów na marginesie atlasu byłaby może rzeczpożądaną, łączy się to zresztą z zagadnieniem przeprowadzenia badań tych ziem, zakrojonych na szeroką skalę a proponowanych przez Instytut Bałtycki (Dział Informacji N a u k o w e j , Л» 12, Bo­ żena Stelmachowska, Pomorze w programie badań etnogra­ ficznych). N a zakończenie dodać musie, że ogromny trud przygoto- �412 wania i przeprowadzenia prac nad atlasem etnograficznym, p o d ­ jęty przez Towarzystwo Ludoznawcze oraz przez czołowych etno­ grafów polskich wymagać będzie finansowego poparcia ze strony czynników państwowych, fundusze bowiem jakimi rozporządza Towarzystwo Ludoznawcze są o wiele za skromne do wykonania tak wielkiego dzieła, to też należy oczekiwać zainteresowania się ze strony urzędowych czynników polskich tak poważnym wydawnictwem, jakim zapowiada się Polski Atlas Etnograficzny. Józef Sprawozdania Towarzystwa XX z Walnych Gajek Zebrań Ludoznawczego Walne Zebranie T. L X X Walne Zgromadzenie Towarzystwa Ludoznawczego o d ­ było się we Lwowie, dnia 4.1V 1939, w pracowni Zakładu Etno­ logicznego Uniwersytetu Jana Kazimierza i miało przebieg na­ stępujący: Po zagajeniu zebrania przez prezesa Towarzystwa, prof, dr Jana Czekanowskiego i po wysłuchaniu sprawozdania kasowego (doc. Falkowski), na wniosek dr Poratyńskiego udzieliło Walne Zebranie ustępującemu Zarządowi pełnego absolutorium. Następnie przyjęło przez aklamację Zgłoszoną przez F. Jednoroga listę członków nowego Zarządu i Komisji Rewizyjnej. W skład nowego Zarządu weszli: prof, dr J . Czekanowski w charakterze prezesa, prof, dr Fr. Bujak i prof, dr L . Kozłówski jako wiceprezesi, prof, dr A . Fischer jako sekretarz, doc. J. Falkowski — skarbnik, mgr. W . Jagiełło - zastępca skarbnika. Członkami Wydziału wybrani zostali: dr A . Bachmann, dr St. Badeni, prof. A . Chybiński, prof. P. Dąbkowski, prof. J. Janów, dr Z . Jakubowski, ks. dr F . Konieczny, prof. J. Kuryłowicz, ks. prof. В . Rosiński. Do Komisji Rewizyjnej weszii: dr J. Rolny, W . Włodzimirski. Poratyóski, dr W - �413 W skład Komitetu Redakcyjnego weszli: prof. A . Chyblński, prof. J. Czekanowski, doc. J. Falkowski, prof. A . Fischer, prof. E. Frankowski, prof. L . Kozłowski. Zebranie zamknęła dyskusja na temat X X X V I tomu „Ludu" i proponowanych „Prac Etnograficznych". Przebieg X X Walnego Zebrania, nie umieszczony w „Księdze Protokółów" Towarzystwa, odtworzono na podstawie zachowanych odręcznych zapisek protokulanta oraz notatki w „Wieku N o w y m " z dnia 7.1V 1939, którą reprodukujemy: „Towarzystwo Ludoznawcze we Lwowie na swym walnym zgromadzeniu, po udzieleniu absolutorium ustępującemu Zarzą­ dowi, wybrało nowy Zarząd w nast. składzie: prezes prof. J. Czekanowski, wiceprezesi: prof. Fr. Bujak i prof. L . Kozłowski, sekretarz: prof. A . Fischer, skarbnik: doc. J. Falkowski, zast. skarbnika: mgr W . Jagiełło, członkowie: dr A . Bachmann, dr St. Badeni, prof. A . Chybiński, prof. P. Dąbkowski, prof. J. Janów, dr Z. Jakubowski, ks. dr F. Konieczny, prof, J. Kuryłowicz, ks. prof. В- Rosiński. XXI Walne Zebranie T. j j ! I L. X X I Wałne Zebranie Towarzystwa Ludoznawczego odbyło się dnia 22 listopada 1945 roku w Zakładzie A n t r o p o l o g i i i Soc­ jologii K . U , L . w Lublinie. Na zebraniu b y l i obecni członkowie: prof. Jan Czekanowski, Józef Gajek, Leon Hatban, A . Jahn, Juliusz Kleiner, Stefan Kawyn, Tadeusz Milewski, Jan Mydlarski, Mieczysław Popławski, Czesław Strzeszewski, oraz o. E. Bulanda (T. J.), 1. Badaszkówna, T . Delimat, W . Goliszewska, H . Hołdys, E. Konik, J. K o l tun, J. K u b i c k i , ; M . Kwiatkowska, Z. Lorenowicz, ks. T . M i i i k , J. PleŚniarowicz, Z. Przybylska, T . Dzierży kraj-Rogalski, M . Bechczyc-Rudnicka, H . Syska, Z. Todys, M . Żywirska. L . W o j tasińska. Przedmiotem obrad X X I walnego zebrania było wznowienie działalności Towarzystwa Ludoznawczego, ustalenie zakresu i metod pracy, omówienie środków finansowych oraz zatwierdzenie nowej siedziby, wybór nowego zarządu i uchwalenie pełnomoc­ nictw w celu usprawnienia pracy. -I i 'i j .f i i '? �414 Posiedzenie zagaił prof, dr J. Czekanowski przemówieniem w którym przedstawił w krótkim zarysie dzieje Towarzystwa L u ­ doznawczego od momentu jego założenia do chwili obecnej. Pre­ legent podkreślił, że właśnie w roku 1944 upływa 50 lat istnie­ nia Towarzystwa Ludoznawczego, przypomniał zasługi pierwszego prezesa Antoniego Kaliny, zobrazował trudy i poczynania zało­ życieli Towarzystwa oraz ich chlubne osiągnięcia, wśród których osobne zasługi ma zmarły w czasie wojny sekretarz i redaktor prof. A d a m Fischer. Profesor Czekanowski stwierdził, że j a k k o l ­ wiek chwila dzisiejsza bardzo różni się od czasów założenia T o ­ warzystwa, to jednak postawienie prac na przedwojennym pozio­ mie wymagać będzie od członków Towarzystwa dużego zapału i wytężonego wysiłku. Konieczność wzmożenia energii potęguje jeszcze fakt utraty co najlepszych członków oraz szeregu uczo­ nych polskich w czasie tak niedawno zakończonej wojny. W związku z t y m odczytał prof. Czekanowski listę zabitych, zmar­ łych lub zaginionych członków Towarzystwa Ludoznawczego, która przedstawia się następująco: prof, dr Maurycy AUerhand, 1943, obóz koncentracyjny, Jędrzej Cierniak, Palmiry, prof, dr Stanisław Głąbiński, 1944, obóz koncentracyjny, doc. dr Stanisław Klimek, 1939, w wal«e pod Umiastowero, prof, dr Leon Kozłowski, prof, dr Franciszek N o w i c k i , rozstrzelany, dr Henryk Perls, 1943, obóz koncentra­ cyjny, prof, dr Stanisław Poniatowski, 1945, obóz koncentracyjny, dr Stanisław Badeni, Kraków 1943, prof, dr A d a m Fischer Lwów 1943, ks. dr Franciszek Konieczny. Lwów 1943, dr Andrzej Lubomirski, 1945, d r Jan Poratyński, Lwów 1941, Marian Wawrzeniecki. Pamięć ich uczcili zebrani przez powstanie. Po przemówieniu prof. Czekanowskiego przeczytał prof. Józef Gajek sprawozdanie z X I X i X X walnego zebrania, po­ czerń przedstawił projekt planu pracy Towarzystwa Ludoznaw­ czego na najbliższy okres. Prace Towarzystwa pójść muszą nadal w kierunku wytkniętym przez poprzednie lata, będą one polegać na dalszym wydawnictwie „Ludu", którego ostatni t j . X X X V I tom został całkowicie w roku 1939 zniszczony. Nawiązując do słów prof. Czekanowskiego o przełomie, jaki się dokonał w redakcji �415 „Ludu" po pierwszej wojnie światowej w związku z nadaniem czasopismu ściśle etnograficznego charakteru, stwierdził, że da]szym rozwinięciem tej myśli będzie publikowanie „Prac i mate­ riałów etnograficznych", oraz przygotowanie i wydanie Polskiego Atlasu Etnograficznego. Uzasadniając wybór Lublina na nową siedzibę Towarzys­ twa Ludoznawczego podkreślił, że skupienie specjalnej uwagi na Lubelszczyźnie, uważanej za ostro wyodrębniający się teren r u ­ bieży wschodniej zjawisk kulturowych, może korzystnie się o d ­ bić na badaniach i wynikach prac słowianoznawczych. W zakończeniu przedstawił dotychczasowy przebieg prac Komitetu Reaktywującego, które poprzedziły zwołanie X X I wal­ nego zebrania. Sprawozdanie swoje zamknął wnioskiem o udzie­ lenie Komitetowi absolutorium. Wniosek ten został jednogłośnie przyjęty, poczym odczytano listę nowego zarządu, redakcji „Lu­ d u " i Komisji Rewizyjnej. Po dokonaniu wyboru skład nowego Zarządu przedstawia się następująco: Z A R Z Ą D P r e z e s - p r o f . dr Kazimierz Moszyński, Kraków, V.-prezesi: prof, dr Jan Czekanowski, L u b l i n , prof, dr Leon Halban, L u b ­ lin, Sekretarz - prof, dr Józef Gajek, Lublin, Zast. sekr. — dr Roman Reinfuss, Kraków. CZŁONKOWSE ZARZĄDU Prof, dr J. St. Bystroń, Warszawa, prof, dr K. Dobrowol­ ski, Kraków, prof, dr E. Frankowski, Poznań, nacz. J. N . Kło­ sowski, Lublin, dr J. Zolna-Manugiewicz, Warszawa, prof, dr j . Mydlarski, Lublin, doc dr J. Obrębski, Łódź, doc. dr B. Stel­ machowska, Toruń, dyr. J. Świeży, Lublin, prof, dr L . Węgrzy­ nowicz, Kraków, mgr K . Zawistowicz, Lódź, d y r . dr J. Zboro­ wski, Zakopane. KOMITET REDAKCYJNY D r Е- Bulanda, dr W . Dynowski, prof, dr J. Gajek, mgr. M . Gładysz, mgr. J. Klimaszewska, mgr. A . Kutrzebianka, dr R. Reinfuss, prof, dr T . Seweryn, dyr. T. Szeligowski, dr M . Znamierowska-Prufferowa. �416 KOMISJA REWIZYJNA Dr M . Letki, Lublin, mgr W . Ziółkowski, Lublin. prof, d r A . M a l i c k i , Lublin, d y r . Następnie prof. L e o n Halban postawił wniosek o udzielenie Zarządowi pełnomocnictw w sprawie ustalenia wysokości i płat­ ności składek, w sprawach dotyczących majątku Towarzystwa, podejmowania przedsięwzięć w y d a w n i c z y c h i naukowych, ewen­ tualnego angażowania płatnych pracowników, dokooptowania członków do Zarządu, gdyby tego zaszła potrzeba, oraz ustale­ nia przewodniczących Zarządów prowincjonalnych. W n i o s k i te należycie umotywowane przez prof, Halbana przyjęto jedno­ myślnie. Prof. Halban w dalszym ciągu omówi! szereg poprawek w Statucie T . L . , które muszą być dokonane, Statut bowiem zatwierdzony jeszcze w roku 1894 reskryptem b. Namiestnictwa Galicyjskiego obowiązywał do r. 1939. Wobec zasadniczych zmian warunków, jakie zaszły o d tego czasu zmiany w Statucie są k o ­ niecznością a realizacja ich będzie zarazem spełnieniem postu­ latów wysuniętych na X I X walnym zebraniu w roku 1934. Szczegółową propozycję zmian i przeróbek zatwierdzono jedno­ myślnie. W wolnych wnioskach zabrał głos prof. Juliusz Kleiner proponując, aby walne zebranie złożyło podziękowanie t y m wszy­ stkim, którzy dołożyli starań nad wznowieniem działalności sta¬ rego i zasłużonego Towarzystwa. Wniosek został przyjęty przez aklamację. W dyskusji nad działalnością T. L . w najbliższym czasie ustalono, że zostaną podjęte prace wydawnicze a mianowicje: 1) zostanie wznowiona publikacja periodyku T . L . „Lud", który będzie obejmował rozprawy z zakresu przede wszystkim etnografii i etnologii oraz nauk pokrewnych antropologii, prehistorii i językoznawstwa. 2) Zostaną wydane „Prace i materiały etnografic7ne" obej­ mujące materiał etnograficzny z terenu całej Polski. 3) Projektuje się założenie Centralnego A r c h i w u m Materia­ łów Etnograficznych w Lublinie, które w oparciu o an- �417 kietę - stworzy podstawy dla Atlasu Etnograficznego Polski. 4) Przygotowanie i wydanie „Etnograficznego Atlasu Polski". Ostatni punkt należy uważać za najbardziej istotną pracę w powojennych zamierzeniach T . L . W dyskusji nad programem zabrali głos: prof. Czekanów, ski, Kleiner, Halban, Mydlarski, Stelmachowska. Ze szczegól­ nym uznaniem przyjęto wniosek dyr. T . Szelmowskiego o ko­ nieczności wszczęcia badań nad melodyką ludową, która repre­ zentuje stary, rodzimy element w duchowej kulturze ludowej. Na tym zamknięto X X I walne zebranie T. L . Odpis z protokółu. Statut Towarzystwa I. Ludoznawczego Nazwa ( sledilba. § *• „Towarzystwo Ludoznawcze- z siedzibą w Lublinie. I I . cel i trodhl. § 2. Celem Towarzystwa, obejmującego swoim działaniem cały obszar Rzeczypospolitej Polskiej, jest naukowe badanie ludu polskiego i sąsiednich, oraz rozpowszechnianie zebranych o nim wiadomości. § 3. > Środki do osiągnięcia tego celu są: 1 . zgromadzenia, odczyty, wykłady . pogadanki; 2. zbieranie wszelkich wiadomości, dotyczących ludu; 3. rozpowszechnianie zebranych wiadomości w pismach i innych wydawnictwach, tudzież za pośrednictwem wła­ snego organu i własnych wydawnictw; 4. wspieranie prac literackich, wydawnictw obrazowych, opisujących lub przedstawiających lud, oraz wszelkich innych na tym polu przedsięwzięć; 5. zakładanie księgozbiorów i muzeów; 6. ustanawianie delegatów do zbierania w danej okolicy potrzebnych wiadomości; Led, T. XXXVI 27* �418 7. zawiązywanie w powiatach oddziałów Towarzystwa; 8. tworzenie sekcyj naukowych w swym łonie. HI. Cliortkowle. § 4. Towarzystwo składa się z członków: czynnych, założycieli, honorowych i korespondentów. § 5. Członkami Towarzystwa mogą być osoby fizyczne, niepo­ szlakowanego charakteru-bez różnicy płci, oraz osoby prawne. Członkowie przyjmują zobowiązania statutem nałożone. § 6. Każdy, zajmujący się ludoznawstwem, może być członkiem czynnym, jeżeli Zarząd przyjmie jego zgłoszenie. § 7Członkiem założycielem zostaje ten, kto na cele Towarzy­ stwa złoży jednorazowo kwotę, której wysokość oznacza Walne Zgromadzenie, § 8. Członków honorowych mianuje Walne Zgromadzenie na wniosek Zarządu z pośród osób, które położyły wybitne zasługi na polu ludoznawstwa. § 9. Członków korespondentów mianuje Zarząd Towarzystwa, a) Prawa członków. % 10. I: II! Każdemu członkowi przysługuje prawo: 1. korzystania ze wszystkich urządzeń Towarzystwa; 2. brania udziału czynnego w Walnym Zgromadzeniu; 3. wyboru i wybieralności; 4. wprowadzania gości do lokalu; 5. podawania wniosków na piśmie Zarządowi; 6. otrzymywania organu Towarzystwa i innych wydawnictw po cenach zniżonych; Członkowie korespondenci korzystają z praw wymienio¬ nych pod 1 i 5. �419 Członkowie założyciele korzystają z wszelkich praw człon­ ków czynnych. Członkowie honorowi korzystają z wszelkich praw członków czynnych. b) Obowiązki § członków. 11. Każdy członek obowiązany jest do popierania celów Towa­ rzystwa, tudzież do przestrzegania postanowień tego statutu. § 12. Członkowie czynni uiszczają roczną wkładkę w wysokości oznaczonej przez Walne Zgromadzenie. Zarząd ma prawo obniżania wkładek rocznych. Członkowie założyciele, honorowi i korespondenci nie są zobowiązani der wnoszenia wkładek. c) Wystąpienie i wykluczenie § członków. 13. Członek, który ma zamiar wystąpić z Towarzystwa, winien pisemnie zawiadomić Zarząd najpóźniej na miesiąc przed koń­ cem roku kalendarzowego. Występujący jest jednak obowiązany do uiszczenia cało­ rocznej wkładki. § 14. Członkowie którzy zalegają z całoroczną wkładką, mogą być uznani za występujących z Towarzystwa; winni są jednak uiścić zaległe wkładki roczne aż do dnia, w którym Zarząd uzna ich za występujących. § 15. Wykroczenie plamiące dobre imię członka, lub działanie tegoż na szkodę Towarzystwa, wystarcza do wykluczenia go z Towarzystwa. § 16. O wykluczeniu rozstrzyga Zarząd; wolno jednak wykluczo­ nemu odwołać się do Walnego Zgromadzenia. Aż do czasu uchwały Walnego Zgromadzenia prawa człon­ ka wykluczonego zostają w zawieszeniu. �420 IV, Hafotck. § 17. Majątek Towarzystwa powstaje: 1. z wkładek członków założycieli; 2. z wpisowego; 3. z rocznych wkładek członków czynnych, 4. z rozsprzedaży wydawnictw; 5. z dochodu z odczytów i innych przedsiębiorstw Towa­ rzystwa; 6. z darów i zapisów; 7. z dochodów nadzwyczajnych. § 18. Dochody i fundusze mogą być zużywane tylko n * statutern przewidziane cele i administracje Towarzystwa. v . Władca, Sprawami i Zarząd. § 19. Towarzystwa zawiaduje a) Walne Walne Zgromadzenie Zgromadzenie. § 20. Walne Zgromadzenia są: zwyczajne i nadzwyczajnej zwo­ łuje je Zarząd. Zwyczajne odbywa się raz w roku, mianowicie w s t y c z n i u nadzwyczajne zaś, jeżeli tego zażąda przynajmniej 1/3 członków Towarzystwa, lub Zarząd uzna tego potrzebę. § 2i. j Zarząd zawiadamia członków pisemnie o Walnym Zgromadzeniu i ogłasza je co najmniej w dwu dziennikach, przynajmniej na 8 dni naprzód. § 22. Walnemu Zgromadzeniu przewodniczy prezes, lub jego zastępca. § 23. Do zakresu działania Walnego Zgromadzenia należy: 1. wybór prezesa, dwóch zastępców prezesa i członków Zarządu, oraz komisji kontrolującej, złożonej z 3 człon- , * ' I i i 1 g I I �421 2. 3. 4. 5. 6. 7. ków, a mającej po zbadaniu ksiąg kasowych Towarzy­ stwa przedkładać odpowiednie wnioski na dorocznym Walnym Zgromadzeniu; mianowanie członków honorowych na wniosek Zarządu; załatwienie rocznego sprawozdania z czynności Zarządu, oraz uchwalenie budżetu na rok następny; załatwienie wniosków Zarządu, komisji kontrolującej i członków, o ile te ostatnie przynajmniej 7 dni przed­ tem podano Zarządowi na piśmie, lub jeżeli Walne Zgromadzenie uchwali nagłość; zmiana statutu; załatwienie zażaleń członków na Zarząd; rozwiązanie Towarzystwa. § 24. Do prawomocności uchwał Walnego Zgromadzenia jest po. trzebna obecność przynajmniej 10% członków Towarzystwa, do uchwały jednak rozwiązania Towarzystwa 2/3 wszystkich członków. Jeżeli na pierwszym Walnym Zgromadzeniu nie zbierze się potrzebna ilość członków, Zarząd zwoła najdalej w ciągu 15 dni ponownie Walne Zgromadzenie, którego uchwały będą prawo­ mocne bez względu na ilość obecnych członków. % 25. Uchwały na Walnym Zgromadzeniu zapadają zwykłą więk­ szością głosów z wyjątkiem uchwał co do zmian statutu, do któ¬ rych prawomocności jest potrzebna większość 2/3 obecnych członków. W razie równości głosów rozstrzyga przewodniczący. b) Zarząd. § 26. Zarząd składa się z prezesa, z 1 zastępców prezesa i najwy­ żej 12-tu członków Zarządu, którzy wybierają ze swego grona pierwszego i drugiego sekretarza, skarbnika, redaktora „Ludu" i w miarę potrzeby innych. § 27. Walne Zgromadzenie wybiera z pomiędzy członków czyn­ nych prezesa i 2 zastępców, prezesa na rok jeden, zaś członków Zarządu na lat trzy. �422 Co roku ustępuje 1/3 członkonków Zarządu. W pierwszym r o k u po obecnym wznowieniu działalności Towarzystwa, człon­ ków ustępujących oznacza się przez losowanie. Podobnie los rozstrzyga w r o k u drugim, co do pozostałych członków. W d a l ­ szych latach ustępują co roku ci członkowie Zarządu, którzy już trzy lata w Zarządzie zasiadali. Oprócz w y b o r u ustępujących z turnusu członków Zarządu, Walne Zgromadzenie wybiera no­ wych w miejsce tych, których mandaty z jakiegokolwiek powodu wygasły poza turnusem. Jeżeli miejsce członka Zarządu zostanie pomiędzy jednym a drugim Walnym Zgromadzeniem opróżnione, Zarząd może w jego miejsce dokooptować nowego. Kooptacja musi być przedstawiona najbliższemu Walnemu Zgromadzeniu do zatwierdzenia. Oprócz wyboru ustępujących z turnusu 4 członków Zarzą­ d u , Walne Zgromadzenie przedsiębierze co roku wybór uzupeł­ niający tych członków, którzy w inny sposób z Zarządu występują. § 28. Posiedzenia miesiącu. Zarządu odbywają się przynajmniej raz w § 29, Do zakresu działania Zarządu należy: 1 . wykonywanie uchwał Walnego Zgromadzenia; 2. załatwianie bieżących spraw Towarzystwa; 3. przyjmowanie i wykluczanie członków; oraz wnioski w sprawie mianowania członków honorowych; 4. przyjmowanie darów i Zapisów, Towarzystwu poczy­ nionych; 5. postanowienia w sprawie umieszczania kapitałów; 6. zawieranie kontraktów i innych umów Towarzystwa; 7. układanie regulaminów i instrukcji; 8. przygotowywanie sprawozdań i wniosków dla Walnego Zgromadzenia; 9. mianowanie członków korespondentów; 10. mianowanie przewodniczących sekcji naukowych; 11. mianowanie delegatów do czynności przez Zarząd im wskazanych, a objętych niniejszym statutem; �423 12. obniżanie wkładek rocznych niektórym członkom, a na­ wet uwalnianie ich od płacenia tychże; 13. zawiązywanie oddziałów Towarzystwa; 14. wszelkie zarządzenia potrzebne do osiągnięcia celów Towarzystwa; 15. przyjmuje i zwalnia płatnych pracowników Towarzystwa, określa ich obowiązki i pobory. § 30. Do ważności uchwał Zarządu potrzebna jest obecność 3-ch członków i prezesa, lub jego zastępcy. § 31. Uchwały Zarządu zapadają bezwzględną większością gło­ sów. Przewodniczący obradom rozstrzyga w razie równości głosów. Prawa i obowiązki Prezesa. § 32. Prezes reprezentuje Towarzystwo na zewnątrz_ Dokumenty, zawierające prawne zobowiązania Towarzystwa, podpisuje prezes, jeden członek Zarządu i sekretarz; inne pis­ ma, z Towarzystwa wychodzące, prezes i sekretarz. § 33. Prezes czuwa nad wykonaniem statutu i regulaminu, oraz przewodniczy wszystkim zebraniom Towarzystwa. § 34. W razie przeszkody lub nieobecności prezesa, zastępuje go we wszystkich czynnościach zastępca prezesa. VI. Spory. § 35. Spory między członkami, wynikające ze stosunków Towa­ rzystwa, rozstrzyga w drodze polubownej bez dalszego odwoła­ nia Zarząd, spory zaś między członkami a Zarządem Walne Zgromadzenie. O d orzeczenia Zarządu, względnie Walnego Zgromadzenia, nie ma odwołania. Spory pomiędzy Towarzystwem, a osobami, do Towarzystwa nie należącymi wynikłe, należą do sądów cywilnych. �424 VII. Postano wlania końcowe. § 36. W razie rozwiązania Towarzystwa, majątek/jego przechodzi, o ile ostatnie Walne Zgromadzenie inaczej nie postanowi, na własność Komisji Antropologicznej, ustanowionej przy P. A . U . w Krakowie. N a mocy decyzji Wojewody Lubelskiego z dnia 15 stycz­ nia 1946 r. L . S. P. H/2321/45, wydanej na podstawie art. 21 prawa o Stowarzyszeniach z dnia 27.X 1932 r. (Dz. U . R. P., № 94, poz. 808) wpisano do rejestru Stowarzyszeń i Związ­ ków Urzędu Wojewódzkiego Lubelskiego К 21 Stowarzyszenie p n . „Towarzystwo Ludoznawcze w L u b l i n i e " . Lublin dnia 15 stycz­ nia 1946. Pieczęć okrągła: godło państwowe, Urząd Wojewódzki Lubelski. Za wojewodę: Naczelnik Wydziału Społeczno-Polity cznego St. Wojtowicz. Odpis niniejszy Statutu i treść decyzji Wojewody L u b e l ­ skiego są zgodne z oryginałem, który znajduje się w aktach Towarzystwa. | I ] i � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/0a547d255434c11193e9f499d20ad528.pdf 253d65192029bf54b7a0e6ba477f00a7 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5134 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1946 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4763 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1946 t.37 Description An account of the resource LUD 1946 t.37, s.430- 532 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text KRONIKA LUDOZNAWSTWO W JUGOSŁAWII 1939—1947 Г^-гКт T T o i »«г»тло T v w l n T o c i o f o l o w n . n v л*»- JligO^łj^Y/li TOZV,' 1 - jała się działalność na polu ludoznawstwa w latach 1939, 1940 i z-początkiem roku 1941 — do wybuchu wojny na Bałkanach. W niektórych dziedzinach dała się zanotować nawet szersza dzia­ łalność i intensywniejsza. W Ljubljanie, centrum ludoznawczym w Słowenii, reprezen­ tuje ludoznawstwo jugosłowiańskie «Etnolog», organ tamtejszego Muzeum Etnograficznego, pozostawał pod redakcją kierownika muzeum dra Niky Żupanića. W drugim centrum Słowenii, Mari­ borze, skupia się ruch ludoznawczy w tamtejszym muzeum, a wła­ ściwie jego zbiorach etnograficznych, znajdujących się pod kie­ rownictwem Franja Basa oraz w organie «Zgodovinskega druśtva», «Gasopisu za zgodovino in narodopisje* (XXXIV — 1939, XXXV — 1/2, 1940). Duży wpływ na rozwój ludoznawstwa słoweńskiego w tych czasach wywarła działalność wychowawczo-naukowa dra Niky Żupanića, który w r. 1940 objął katedrę etnologii na uniwersyte­ cie w Ljubljanie. Katedrę religiologii na wydziale teologicznym w Ljubljanie zajmował wtedy etnolog prof, dr Lambert Ehrlich (którego w r. 1940 zabito na ulicy w Ljubljanie). Poważną rolę w ludoznawstwie słoweńskim, a w szczególno­ ści w systematycznym zbieraniu i badaniu muzyki ludowej, od­ grywa «Instytut folklorystyczny* słoweńskiej «Glasbene matice» w Ljubljanie pod kierownictwem Franca Marolta. W latach tych �427 organizowano w Słowenii, podobnie zresztą jak w Chorwacji, festivale ludowe, względnie ludoznawcze (np. w Białej Krainie). Naówczas urywa się w Chorwacji wydawanie, «Zbornika za narodni zivot i obicaje jużnih Slavena» (wzgl. «hrvatskoga naroda», jak podano w ostatni tomie) przez Akademię jugosłowiań­ ską nauk i sztuk; wyszedł jeszcze tom X X X I I , 1 i 2 (1939 i 1940) ze streszczeniem przeważnie prac z zakresu literatury ustnej i od­ tąd wydawnictwo to przestało wychodzić. Jeszcze Akademia zdo­ łała oddać do druku W ostatniej niemal chwili przed wojną tom (jeden z najcenniejszych) znanego dzieła Т. X. Kuhaća: «Jużnoslovjenske narodne popijevke, 1940» pod redakcją dr B. śirolyego i V. Dukata; wydrukowane arkusze znaleziono po zbombardowa­ niu Belgradu na szczęście nieiisykndznnp Chorwackie Narodowe Muzeum Etnograficzne w Zagrzebiu kontynuowało swoją działalność (kierownikiem tego muzeum zo­ stał w jesieni 1939 autor niniejszego artykułu), a mianowicie w znowiło przerwane w г.. 1935 wydawanie «Etnografskih istrażivanja i %iaÓ. » (tom I I , 1940). Muzeum to próbowało zorganizo­ wać w r. 1940 «Spólnotę prac ludoznawczych*, do której wchodzą ważniejsze towarzystwa ludoznawcze. Organem tej Spólnoty był «Glas Narodoznanstvene radne zajednice», którego zadaniem było udzielanie rzeczowych wskazówek ludoznawcom, przeważnie na­ uczycielstwu (w związku z tym dołączone były do I zeszytu «Glasu» — jedynego jaki wyszedł — 3 specjalne kwestionariusze). Obok Akademii i Muzeum ważny ośrodek ludoznawstwa sta­ nowi seminarium etnologiczne przy katedrze etnografii oraz kate­ dra religioznawstwa na wydziale teologicznym (prof, dr Aleksan­ der Gahs). W tym czasie seminarium etnologiczne wydaje «Publikacije Etnolośkoga seminara svencilista u Zagrebu»; z wielkim trudem wydano w r. 1939 pierwszy tom «Oraće spave u Hrvata» — asystenta seminarium Branimira Bratanica, zawierający część opisową, klasyfikacyjną i kulturowo-geograficzną tej obszernej pracy. W wydawnictwie «Matice hrvatska» znajdują się niektóre publikacje wybitnie ludoznawcze, np. tom V I I I (1939) i IX (1940), jako ciąg dalszy słynnego zbioru ludowych pieśni chorwackich, obejmujący pieśni epickie, hajduckie itp., potem mały podręcznik t r �428 «Hrvatska narodna glasba» (Pregled hrvatske muzikologije) dra Bożidara Śirolyego i «Godina dana hrvatskih narodnih obićaja» ( I , I I — 1939) dra Milovana Gavazziego. Na wzmiankę zasługuje jeszcze «Kreśevo» Augustyna Kristića (1940), mała monografia h i storyczno-etnograficzna tego miasteczka w Bośni środkowej, po­ siadającego odległą i chlubną tradycję. Poza tym wiele materiału etnograficznego znaleźć można w czasopismach chorwackich, zwłaszcza z zakresu muzykologii ludoznawczej w czasopiśmie «Sveta Cecilija». Do lat tych należą prace wstępne do jednego z najpoważ­ niejszych wydawnictw chorwackich, a mianowicie «Hrvatska enciklopedija», której nie sposób pominąć w przeglądzie niniejszym, gdyż poświęcono w niej dużo miejsca zarówno etnologii ogólnej, jak i ludoznawstwu narodów słowiańskich, przede wszystkim zaś Chorwatów i innych Słowian południowych. Z działalnością ludoznawczą, ale poza zakresem ściśle fa­ chowym, ma związek organizacja światowa chłopstwa chorwac­ kiego «Seljaćka sloga». Wyrażała się ona w urządzaniu festivalow («smotre»), poświęconych niefałszowanej kulturze tradycyjnej, wyrażającej się głównie w pieśniach, tańcach, ubiorach i zwycza­ jach ludowych. Organizacja ta, korzystając ze współpracy facho­ wych ludoznawców i muzykologów, urządzała wielkie festivale nie tylko w Zagrzebiu i większych środowiskach, ale i w mniejszych miastach oraz we wsiach. W r. 1940 zawiązano 1100 oddzia­ łów lej organizacji w całej Jugosławii. Celem tych uroczystości było zachęcenie chłopów do pielęgnowania tradycji regionalnych i, o ile się da, do odświeżenia swego dziedzictwa kulturalnego. Z drugiej zaś strony chciano jak najlepiej manifestować tradycje chłopskie przed oczami mieszczan, którzy tym sposobem zbliżali się do życia i kultury wsi i uczyli się ją cenić, z trzeciej zaś strony ujawniały te festyny zjawiska pierwszorzędnej wartości nawet ze stanowiska ściśle naukowego. Inna znów organizacja oświatowa w Zagrzebiu «Klub А В С», zgodnie ze swymi celami oświatowymi oraz upowszechnieniem kultury ludu w całym narodzie, rozpo­ czyna druk «Pregled etnograf i je Hrvata» Milovana Gavazziego (ukazał się dotąd zeszyt I , 1940, obejmujący cześć kultury male- �429 rialnej). Jednocześnie ludoznawstwo wchodzi do programu szkół średnich i w związku z tym pojawia się nowa, choć niedoskonała jeszcze książka szkolna dla V I I klasy szkół średnich V. Balenovića: «Etnologija» (Zagreb, 1940), następne jej wydanie w r. 1940 przerobione i poprawione, ale zepsute współczesnymi pretensjami politycznymi . Zgodnie z całym tym niby ruchem ludoznawczym idzie ręka w rękę dążenie towarzystw oświatowych w banowinie chorwac­ kiej, żeby nauczycielstwo szkół ludowych zbliżało się z jednej strony do ludu, jego życia i kultury, z drugiej zaś, żeby się stało pożytecznym pracownikiem na polu nauki, t j . krajoznawstwa względnie ludoznawstwa. W związku z tym nakazano każdej szkole ludowej, tj. nauczycielstwu i młodzieży, opracować «etnografsku spomenicu» (tyle co memoriał ludoznawczy), tzn. życia i kultury ludu dawnej wsi względnie obszaru. Celem przygotowania- fachowych sił do kierowania oraz kon­ trolowania takimi pracami, urządzono w Zagrzebiu specjalny (nieslety bardzo krótki) kurs dla inspektorów szkół ludowych. Oprócz tego kursu w r. 1939/40 było jeszcze kilka podobnych krótkich kur­ sów ludoznawczych dla dziennikarzy i warstw szerszych. W r. 1940 z inicjatywy prezesa wyżej wymienionej organi­ zacji «Seljaćka sloga» odbyło się w Zagrzebiu zgromadzenie na­ uczycieli, studentów, pracowników publicznych i innych zajmują­ cych się ludoznawstwein. Poza Zagrzebiem działalność ludoznawcza ogniskuje się w miastach prowincjonalnych, zwłaszcza tam, gdzie istnieją, względnie w tych lalach powstają zbiory etnograficzne, np. w mia­ stach: Varazdin, Osijek, Poźega, Dubrownik oraz Split znanych z drogocennych zbiorów etnograficznych z Dalmacji. Ten, świetną przyszłość rokujący ruch ludoznawczy w Chorwacji, przerwany został z wybuchem wojny w kwietniu 1941 г., która zniszczyła prawie wszystko, co dotychczas osiągnięto. ł 1 N a u k ę etnologii w szkołach ś r e d n i c h w J u g o s ł a w i i r o z p o c z ę t o już w r. 1932 (jest to zasługa ś p . prof. T i h o m i r a R. Djordjevica, oraz książki szkolnej śp. prof. Jovana Erdeljanovica). �430 Żywe środowisko ludoznawcze istniało już dawno w Bośni, Serajewie, gdzie działalność wydawnicza skupiała się głównie w «Muzeum krajowym Bośni i Hercogowiny» (a raczej w jego oddzielę etnograficznym pod kierownictwem Milana Karanovica), oraz w długoletniej publikacji «Glasnik Zemaljskog muzeja u Bo­ śni i Heroegovini» (Tom L I , 1939, L I I , 1940). Dodać należy, że Serajewie dosyć miejsca poświęcano przyczynkom ludoznawczym także i w innych wydawnictwach: kalendarzach, czasopismach l i ­ terackich itp. Mniejszym ośrodkiem ruchu ludoznawczego w północnej Bo­ śni jest Banjaluka, gdzie naówczas istnieje «Muzau:m bamowiny wrbaskiej» (pod kierownictwem artysty malarza Spira Bocarića) ze zbiorami przeważnie etnograficznymi, ale i postronnymi, które z etnografią zarówno pod względem przedmiotowym, jak i ekspo­ zycyjnym mały mają związek. Wychodzi tu czasopismo «Razvitak», w którym dużo miejsca zajmują-przyczynki etnograficzne, przeważnie folklorystyczne. W północnych krajach Jugosławii w ówczesnej Wojwodynie) działalność ludoznawcza w tych czasach była ograniczona i wąska. Poważne środowisko etnologiczno-etnograficzne w przedwo­ jennej Jugosławii stanowił Belgrad, który nie tylko kontynuuje swe prace dotychczasowe, ale rozszerza je i pogłębia. Na uniwer­ sytecie przedstawicielami etnologii względnie etnografii są: prof. dv Tihomir R. Djordjevic i prof, dr Jovan Erdeljanovic, poza nimi wygłaszają docenci wykłady na tematy zbliżone do etnografii (o poezji ludowej, tradycjach socjahio-prawnych, o cinearaeh itp.). W łych latach kontynuuje żywą działalność również prof, dr Veseiin Cajkanovic na wydziale teologicznym uniwersytetu belgradz­ kiego, jeden z na j czynniej szych folklorystów serbskich. Intensywną akcję wydawniczą prowadzi też «Serbska kr. Akademia* w Belgradzie, która w ostatnich latach z okresu wojny wydrukowała kilka tomów edycji «Srpski etnografski zbornik»: tom LIY (Milenko S. Filipovic, Obićaji i verovanja u Skopkoj kotlini, 1939 (LV) jako księga 29 serii Naselja i poreklo stanownis'wa 1940. (LVII) Mihajlo Pelrovic Djerdapski ribolovi, (tom L V I ] jednak nie ukazał się w druku). W zbiorze «Posebna izdanja» tej �431 akademii wyszła książka V. Gajkanovica: O srpskom vrhovnom Bogu (1941). Poza tym rozwija żywą czynność Muzeum etnograficzne w Belgradzie pod kierownictwem dra Borivoja M. Drobnjakovica, którego organ «Glasnik Etnograskog Muzeja u Beogradu» dosięga w latach 1939—1940 tomu X i X I . Zawiera on rozprawy, obfite przyczynki, notatki, materiały bibliograficzne, biograficzne i inne. Muzeum wydaje wtedy także «Uputstwa za prikupljanje grade 0 narodnim igrama» (1940, przygotowane przez Milicę S. Janković, kierującą oddziałem tańców ludowych tegoż muzeum. W tych czasach uśmiechnął się na chwilę los do tegoż muzeum. Zdecy­ dowano bowiem, by zburzyć starą, nieodpowiednią budowlę mu­ zeum, a wybudować nowa, czyniącą zadość wszystkim wymaga­ niom nowoczesnego muzeum etnograficznego. Ale złośliwy rozwój stosunków nie pozwolił, Ъу się len projekt zrealizował. Ledwie bowiem zburzono starą budowlę, a muzeum przesiedlono tymcza­ sowo do małego budyneczku, wybuchła wojna i cały plan wznie­ sienia budynku odłożony został na czas późniejszy. W Belgradzie istnieje zespół różnych badaczy poezji ludo­ wej Słowian południowych oraz innych narodów bałkańskich, ale organ tego zespołu urywa się na łomie V I (1939), pełnym przy­ czynków pisanych przez folklorystów, historyków literatury i f i ­ lologów na temat poezji ludowej, epickiej i lirycznej, prozaicznej 1 wierszowanej. Przyczynki folklorystyczne dadzą się odszukać lakżc w innych wydawnictwach belgradzkich tego czasu, jak '<Srpski knjizevni glasnik», «Umetnićki pregled» itp. Żywym środowiskiem etnograficznym jest iównież Skoplje (Skopie) na obszarze macedońskim, obfitującym w doskonale za­ chowane zabytki dawnej kultury ludowej. W latach przedwojen­ nych wyszedł lam tom XIX, XX i X X I (1939, 1940) «Glasnika Skopskog naućnog druślva» z kilkoma cennymi przyczynkami l u ­ doznawczymi. «Muzeum Serbii południowej* w Skopiu (pod kierownictwem prof, dra Vojislava S. Radovanovica) zaczyna w r. 1940 swoją nową publikację «Godiśnjak Muzeja Jużne Srbije (wyszedł tylko tom I ) . Na wydziale filozoficznym w Skopiu katedrę etnologii objął pło- �432 dii у ludoznawca serbski prof, dra Milenko S. Filipovic. Z jego ini­ cjatywy powstało w r. 1940 «Towarzystwo etnologiczne w Skopiu* i uruchomiono wydawanie fachowego czasopisma pod tytułem: «Elnologija» pod własną redakcją (do początku wojny wyszły 4 zeszyty I tomu, 1940 i 1 zeszyt tomu I I , 1940). W tych pięciu zesyztach wybitny ludoznawca serbski omawia różne tematy z za­ kresu etnografii jugosłowiańskiej z wyłączeniem obszaru połud­ niowego. Z powyższego przeglądu okazuje się, że w ostatnich latach przed wybuchem wojny na Bałkanach rozwinęły się w Jugosławii poszukiwania w różnych kierunkach etnografii i rozpoczęto wiele poważnych prac i publikacji. Był to jakiś nieświadomy ruch oży­ wiający spólnotę narodów Jugosławii i ich instytucje. Z wybu­ chem wojny i podczas jej trwania od kwietnia 1941 do jesieni 1944 względnie do maja 1945 (zależnie od poszczególnych części Jugo­ sławii) urywa się lub nawet całkowicie niszczy to wszystko, co z takim trudem i entuzjazmem zostało stworzone. W Belgradzie muzeum etnograficzne na szczęście zostało nieuszkodzone podczas bombardowania miasta i później. Ale kontynuacja jakichkolwiek publikacji na długi czas została uniemożliwiona. Wykłady na uni­ wersytecie zostały przerwane, obaj dotychczasowi profesorowie zostali spensjonowani i obaj zmarli podczas wojny, — prof. R. Erdeljanov;ić, 1943, wskutek cierpień wojennych, i prof. Djordjevic. 1911. Akademia w Belgradzie przerywa też całkowicie swoją dzia­ łalność. W ogóle w całej Serbii podczas wojny nic istnieje żadna oficjalna działalność ludoznawcza. Ci spośród ludoznawców Ser­ bii, którzy zostali żywi, pracują zupełnie na uboczu, o ile praco­ wać mogą. Podobnie dzieje się w Skopiu. Zbiory etnograficzne mu­ zeum w Skopiu podczas ostatnich lat wojny ucierpiały wiele. Mu­ zeum tym kierował znany etnograf bułgarskói Hristo Vakarelski. Nieco lepiej było w innych ośrodkach względnie ziemiach. Muzeum w Serajewie prowadzi swą działalność (kierownikiem od­ działu etnograficznego był przez pewien czas Vejsil Ćurćić), dru­ kuje się glasnik lego muzeum ( L I I I 1941, L I V 1942, LV 1943), a w nim cenne przyczynki ludoznawcze. Przed samym zakończe­ niem wojny wydrukowana została w tomie LV, 1943, «Glasnika» �433 obszerna praca V. Ćurćića «Starinsko orużja u Bośni i Hercegoviny», gdzie znajdują się również materiały etnograficzne oraz cy­ taty z poezji ludowej w związku z orężem. W Splicie ogranicza się czynność kierownictwa (inż. Kamilo Tonćić) i personelu jedynie do ochrony zebranych dotychczas ma­ teriałów. W Banialuce zbiory muzealne nie poniosły szkody. Kierow­ nik tego muzeum malarz Spiro Bocarić stał się jeszcze w r. 1941 ofiarą pogromu Bośni. Kiedy muzeum kierował dr Ivan Bach, kustosz muzeum sztuki i przemysłu artystycznego w Zagrzebiu, zbiory zostały zabezpieczone a nawet zreorganizowane. W r. 1942 wydaje muzeum publikacje («Izdanja Hrvatskoga dazavnog mui ' . i» ł-Joł-»*r.i T -1 r 1 », t Lr 11 i - i , ć\ U' fi ^Лс l \ i ł l г f\KoiT111HOPP ППЛР "^J'* " "~"J"J / * 4...^—jv. ~ . • - J -J J""\| V ~ - Г ~Л cjalne Muhameda Garcevica o amuletach bardzo charakterystycz­ nych dla bośniackich muzułmanów. Tymi dwoma zeszytami za­ kończyło muzeum swoją czynność. W Zagrzebiu sytuacja była lepsza o tyle, że instytucje ludo­ znawcze nie poniosły żadnych szkód skutkiem bombardowania. Muzeum etnograficzne prowadzi swoje wydawnictwa (po zmia­ nie w kierownictwie, gdzie zamiast dotychczasowego kierownika, autora niniejszego artykułu, został kierownikiem dr Bożidar Śirola). Wychodzi tom I I I (1941) i IV (1942) «Etnografskih istrazivanja i grade* nowe wydanie zbioru ornamentów («Zbirka hrvatskih narodnih ornamenata«, zesz. 1—6, 1941). Ale zbiory mu­ zeum wobec wzrastającego niebezpieczeństwa wojennego prawie w całości przechowują się w magazynach podziemnych i tu pozo­ stają do 1945 r. Akademia Nauk i Sztuk w Zagrzebiu, aczkolwiek istnieje, nie kontynuuje wydania «Zbornika za nar. żivot», wy­ daje tylko dalszy tom I I I (1942) dawniej rozpoczętego «Zbornika hrvatskih (dawniej jugoslovenskich) narodnik popievaka* pod tytułem «Zhirka narodnih popievaka (iz Dalmacije)*, obejmujący zbiór starych melodii przeważnie z pobrzeża i wysp (pod redakcją dra B. Śirolyego i V. Dukata), względnie miejskich mieszanych z elementami cudzoziemski mi (notowanych przy współudziale melografa dalmackiego, Vladimira Bersy. Zbiór ludowych pieśni chor­ wackich «Matice hrvatske* dosięga tomu X/1944 — obejmuje tekLml, T . X X X V I I 28 �434 sty pieśni muzułmańskich haremskich i starszych pieśni Bunjewców w krajach naddunajskich). W tym zakresie zanotować warto także kilka znaczniejszych edycji «Hrvatskoga izdavalackog bibliografskog zavoda (HIBZ) w Zagrzebiu poza już wymienioną «Hrvatska enciklopedija» (do tomu V, którego druk skończono w r. 1945). Tu należy ciekawa próba malarza chorwackiego i h i ­ storyka sztuki Ljuby Babica, bardzo zbliżonego do ludoznawstwa, dająca wynik jego badań nad ludowymi ubiorami chorwackimi i stosunkiem rodzajów i ilości różnych barw pod tyt. «Boja i sklad» (1943). Ubiory te przedstawia Babic na mapie z 16 tablicami swoich akwarel (18 X 24 cm) i 12 rysunkami (przeważnie wykonanymi w .związku z wymienionymi festivalami «Seljaćke sloge»). Ten sam instytut wydawniczy drukuje potem «Hrvatska narodnu umjetnost» (1944), którą przygotował autor niniejszego przeglądu napi­ sawszy wstęp do sztuki ludowej Chorwatów. Praca ta zawiera 67 tablic, niestety jednobarwnych. Oddział wydawniczy «Chorw ackiej drukarni państwowej* w Zagrzebiu drukuje w tych latach kilka książek o treści etnograficznej. Na uwagę zasługuje zwłaszczą cenna książka «Narodne pjesna otoka Krka» (1944) pod redakcją prof. Vjekoslava Stefanića, który prócz obszernego wstępu o po­ chodzeniu publikowanych materiałów, zwdaszcza z dwu starszych śpiewników z wyspy Krk, o komponentach i treści krczkiej poezji ludowej, przytoczył do każdej pieśni potrzebne wyjaśnienia języ­ kowe i rzeczowe, oraz ich publikowane warianty. To samo w ydaw nictw o drukuje «Rukovod za sabiranje i proucavanje grade o narodnom żiwotu» (1944). Książkę tę (426) przygotował inspektor szkolny Ljubo Brgic. Zawiera ona na pierwszym miejscu «Osnovu za sabiranje i proucavanje grade i naród. żivotu» dra Ante Radića, rozszerzoną o nowe przykłady i uwagi. Dalsza część zawiera swego rodzaju chorwacką chrestomatię ludoznawczą, zbiór uryw kóyv z róż­ nych źródeł, przeważnie ze «Zbornika ze nar. żivot» jako, przy­ kładów prac opisoyvych, na końcu dodano 6 kwestionariuszy spe­ cjalnych (przeważnie już opublikowanych), wybór wskazoyvek z literatury, uwzględniający cele tej książki jako praktycznego pod­ ręcznika dla pracowmików na polu etnografii, zwłaszcza nauczy­ cieli szkół ludowych. W tymże oddzielę wydawniczym wyszła 7 7 7 7 r T r 7 7 �435 mapa «Hrvatski narodni ornament* (1944), opracowana przez Nade Pleśe, zawierająca 57 tablic barwnych, przedstawiające orna­ menty tekstylne. Nie ma ona charakteru naukowego, ale niemniej posiada wartość etnograficzną także dzięki instruktywnemu wstę­ powi autorki o technikach tekstylnych obrazowanych rysunkami. W stolicy słoweńskiej Ljubljanie znaleźli etnografowie moż­ liwości kontynuowania działalności wydawniczej z zakresu ludo­ znawstwa. Zbiory etnograficzne podczas wojny nie poniosły żad­ nej szkody. Kontynuuje się druk czasopisma «Etnolog» ( X I I I — 1941, X I V — 1942, XV—1943, X V I — 1944), pod redakcją kierow­ nika muzeum dra Rojka Lozara. Nie brakuje też innych wydaw­ nictw ludoznawczych, z których warto zanotować książkę znanego svetnosti* (Ljubljana, 1943), w której autor zgromadził wiele swo­ ich, dawniej już opublikowanych, rozpraw oraz mniejszych przy­ czynków o odzieży i obuwiu, «dymnicach», szeregu zwyczajów do­ rocznych i weselnych, przedstawieniach dramatycznych i medycy­ nie ludowej — z szczegółowym indeksem i ilustracjami. W tymże okresie zaczął znany ludoznawca słoweński Anton Mrkun wyda­ wać w małych zeszytach monograficzne opisy pod tyt. «Etnografije velikolaskega okraja* (do końca wojny wyszły 4 zeszyty: «Kmetijstwo» — 1943, «Obrti in trgovina velikolaskega okraja* —• 1943,' A. Mrkuna, «Ljudske pripovedke iz Dobrepolj* — 1944 i «Ljudska umetnost v Dobrepoljah* 1944 Tone Ljubića z ilustra­ cjami, od 2 zesz. pod ogólnym tyt.: «Narodopisna Knjiżnica*). Na wzmiankę zasługuje też praca O Metoda Tumska «Pod veroim krovom, O ljudskih obiićajih skroz cerkveno lelo* (wyd. «Drużbe sv. Mohorja* — I , I I Ljubljana 1943, 1944, I I I Trst 1946, IV Gó­ rka 1946), która zawiera mnóstwo nowego materiału folklorystycz­ nego, zebranego przez autora i jego współpracowników. Jest to dzieło nieodzowne dla fachowych etnografów (podaje źródła i daty), aczkolwiek celem jego jest umacnianie starych tradycji w szerszych warstwach ludności i wyjaśnianie ich naukowe wpły­ wem tradycji względnie poglądów chrześcijańsko-katolickich. Do ważniejszych prac naukowych należy obszerna książka Ivana Grafenauera «Lepa Vida« (Ljubljana 1943 — wydana przez Słoweńr 28* �436 ską Akademię Nauk i Sztuk), której motyw «pięknej Widy* (matce złego dziecka) opracowany jest wszechstronnie na bardzo szerokim tle porównawczym. Jednym z najśmielszych w całej .historii ludoznawstwa sło­ weńskiego przedsięwzięć owych ponurych czasów było wydawanie całokształtu etnografii Słoweńców, bardzo potrzebnej pracy zbio­ rowej, rezultat wszystkich dotychczasowych starań, badań i zbie­ rania materiałów etnograficznych. Tom I tego «Narodopisja Slovencev* opuścił szczęśliwie prasę w Ljubljanie w r. 1944. Obej­ muje, prócz wstępu, dotyczącego ludoznawstwa ogólnego (R. Lozar) i historycznego przeglądu ludoznawstwa słoweńskiego ( F . Kotnik), większą część kultury materialnej (tj. wieś, dom i jego urzą­ dzenie, po^nod^rętwr> inrvżv\viĄrtip itjp., R. Lożar), rozdział o prawie ludowym (S. Vilfan), o zwyczajach narodzinowych, weselnych, po­ grzebowych i częściowo dorocznych — B. Orel). Obfite i przeważ­ nie dobre ilustracje, wyczerpująco przytoczona literatura wzglę­ dnie źródła zwiększają wartość tego dzieła. Ghoć posiada ono pewne braki i wady, niemniej jednak orientuje dobrze wszystkich, którzy chcą zapoznać się z życiem i kulturą ludu słoweńskiego. r Katedra etnologii na uniwersytecie w Ljubljanie była omal przez całą wojnę nieczynna, gdy prof. Niko Żupanić zmuszony był opuścić ją i odejść z Ljubljany. Po tym okresie wojny, okupacji i zniszczenia przychodzi go­ rąco oczekiwany koniec wojny, który budzi dużo nadziei i pragnień do kontyniuwamia dawno przerwanej pracy. Po przejściowych przerwach wznawiają czynności katedry etnologii. W Zagrzebiu rozpoczął na nowo wykłady autor niniejszego przeglądu, w L j u ­ bljanie prof. L. żupanić, w Belgradzie po dłuższej zwłoce został w r. 1946 profesorem Tatomir Vukanovic, dawniej kustosz Mu­ zeum w Skopiu, od r. 1947 zlecone wykłady powierzono Mirkowi Barjaktarovicowi i częściowo w Skopiu, gdzie wykłady powierzono Brankowi Rusićowi, ongiś asystentowi seminarium etnologicznego w Belgradzie. We wszystkich muzeach oraz oddziałach muzeów etnograficznych zaznacza się żywy ruch, nowe powstawanie zbio­ rów względnie ich reorganizacja. Wymienić tu należy muzeum w Ljubljanie, gdzie kierownictwo powierzono folkloryście Bori- �437 sowi Orłowi, w Mariborze pod kierownictwem Frana Basa, w Za­ grzebiu, gdzie miejsce kierownika zajęła prof. Marijana Guśić, i Belgradzie nieprzerwanie pod kierownictwem dra Borivoja Drobnjakovica. To ostatnie muzeum dostaje w r. 1945 nowy lokal w czę­ ści starego pałacu królewskiego, znacznie większy. Są więc mo­ żliwości urządzenia zbiorów. Inne muzea etnograficzne, jako też oddziały nie zaspokoiły w większości swoich potrzeb. Do takich należą muzea: w Serajewie, Splicie, Skopiu, Banjaluce i innych mniejszych ośrodkach. Zbieranie materiałów etnograficznych i ich badanie rozpoczyna się na nowo w oswobodzonych krajach Istrii i Pomorzu słoweńskim. W akademiach nauk planuje się instytuty ludoznawcze (kierownikiem takiegoż instytutu w akademii bel­ gradzkiej stal się dr Voiklav.S—Badovanović\ Także wyżej wy­ mieniona «Seljaćka sloga» w Chorwacji kontynuuje swoją dzia­ łalność. Natomiast publikacje ludoznawcze akademii, muzeów i i n ­ nych instytucji walczą jeszcze z ciężkimi przeszkodami. Z tego po­ wodu po skończeniu wojny zanotować można zaledwie sporady­ czne, nieliczne publikacje z zakresu ludoznawstwa. Należą tu dwie broszury dra Milenka S. Filipovica: «Nesrodnićka i predvojena zadruga» (Beograd 1944), obejmująca ciekawe materiały o dwóch odmianach «zadrug» południowo-sloweńskiej i antropogcograficzno-etnograficzna monografia «Galipoljski Srbi» (Beograd 1946). Prócz jedynego tomu «nowej serii» «Glasnika» muzeum w Seraje­ wie (1946) wymienić można jeszcze skromny organ muzeum miej­ skiego w Koprivnici, miasteczku prowincjonalnym w Chorwacji, «Zbornik Muzeja grada Kop.rivn.ica» (od r. 1946 wydany dzięki i n i ­ cjatywie prywatnej, w 4 dotychczasowych zeszytach znajdują się krótkie przyczynki ludoznawcze). Muzykolog chorwacki dr Vinco Żganec wydal nakładem własnym zbiór 116 pieśni ruskich «Pjesne jugoslovenskich Rusina» (Zagreb 1946). W Ljubljanie wyszła w ostatnich czasach książka Yinka Moderndorfera «Verovanja mere in obieaji Slovenscev* (Narodopisno gradivo, Celje 1946); V tom dzieła, który wyszedł jako pierwszy, obejmuje materiały etnograficzne do pożywienia, zebrane z literatury i rękopisów. I oto prawie wszystko. Daje się odczuwać brak fachowych publi­ kacji ludoznawczych. Dawne czasopisma, które regularnie publi- �kowaly prace etnografów jugosłowiańskich, nie obudziły się jesz­ cze do życia, a oficjalne organy instytucji ludoznawczych nie przezwyciężyły jeszcze trudności wydawniczych. Milovan Gavazzi PRZEGLĄD BADAŃ LUDOZNAWCZYCH W FINLANDII PO R. 1939 Ostatnie lata wojenne dotknęły ciężko Finlandię i jej życie kulturalne. Ale mimo tych ciężkich czasów badania naukowe nie ustawały, nawet podczas dni krwawych walk. Uzyskane rezultaty są oczywiście jeszcze skromniejsze, aniżeli dawniej, ale w wielu dziedzinach przecież niejedno zostało dokonane. Przede wszyst­ kim odzwierciedlają się w ludoznawstwie wcześniej dokonane ba­ dania; ich kontynuacja była bardzo utrudniona, gdyż większość bibliotek i archiwów została z powodu wojny ewakuowana. Nie można też nie zwrócić uwagi na pracę zbieracką wśród ludu. Naukowe stowarzyszenia i instytucje, które zajęły się roz­ wojem fińskiego ludoznawstwa, pracowały prawie bez przerwy podczas ostatnich lat. przy czym głównie posługiwały się meto­ dami tradycyjnymi. Na pierwsze miejsce wybija się Państwowy Uniwersytet w Helsinkach. Katedry zajmują ci sami profesorowie, którzy tu wykładali przed wojną. Na czele katedry fińsko-ugryjskiego l u ­ doznawstwa stoi prof, dr Albert H a m i l l a i u en, zaś na czele katedry fińskiego i porównawczego folkloru prof, zwycz. dr Vaino Wiliam S a l m i n e n i nadzwycz. prof, dr Viljo Johannes M a n s i k k a (y 1947). Jako docenci czynni są: dr Akusti Vilho R a n l a s a l o (badania nad fińskimi wierzeniami religijnymi i czarami), dr Martti Henrikki H a a v i o (fińskie i porównaw­ cze badania folkloru), dr Kustaa Gideon V i 1 к u n a (fińskougryjskie ludoznawstwo) i dr Armas Otto Ааро V a i s a n e n (muzyka ludowa). Smutny obraz przedstawiają ostatnie lata: w tym czasie dru- �439 kowano tylko 3 dysertacje z dziedziny ludoznawstwa i 4 z dzie­ dziny folkloru. Obecnie jednak większa ilość rozpraw jest w przy­ gotowaniu. Na Uniwersytecie fińskim w Turku stoi na czele katedry so­ cjologii dr Uno H a r v a, a na Uniwersytecie o szwedzkim ję­ zyku wykładowym (Abo Akademi) prof. Gabriel N i к a n d e r (historia kultury) zajął się z wielkim oddaniem ludoznawczą pracą badawczą, dotyczącą szwedzkiej ludności Finlandii. Wśród kierowniczych naukowych towarzystw, które popie­ rały ludoznawstwo, należy na pierwszym miejscu wspomnieć stare Towarzystwo fińskiej literatury (Suomalaisen Kirjallisuuden Seura). Jego szczególnie bogaty i wszechstronny Instytut folkloru dokonał także podczas wojny bardzo znacznych prac zbierackich i inwentaryzacyjnych i opublikował kilka prac. Posiada on obec­ nie przeszło 1,200.000 pozycyj poezji ludowej i inne ważne ma­ teriały etnograficzne. Także Fińskie Towarzystwo Starożytności (Suomen Muinaismuistoyhdistys), które współpracuje z Finlandz­ kim Muzeum Narodowym, zainteresowało się badaniami etnogra­ ficznymi, jak wykazują ich publikacje. I tak ukazują się wciąż jeszcze fińskie roczniki «Suomen Museo» — po szwedzku «Finkst Museum* i periodyczne publikacje «Kansantieteellinen Arkisto» (Etnograficzne archiwum). Szwedzkie Towarzystwo Literackie w Finlandii (Svenska Litteratursallskapet i Finland) kontynuuje swoje publikacje z nową serią «Folklivsudier» (Studia nad ży­ ciem ludu). Równocześnie publikowała Fińska Akademia Umie­ jętności w tych latach znaną serię Folklore Fellows-Communi­ cation, nr 120—134. W «Sludia Fennica* ukazał się czwarty tom (1940), który zawiera m. i . bibliografię fińskiej ludoznawczej l i ­ teratury za lata 1937—38. Piąty tom jest w druku. Towarzystwo fińsko-ugryjskie (Suomalais-ugrillainen Seura) wydaje nadal «Badania fińsko-ugryjskie» i serię pamiętników. W obydwu wydaw­ nictwach ukazały się artykuły z dziedziny ludoznawstwa. Kotikiełen Seura (Tow. ojczystego języka), które szczególnie wśród studentów jest czynne, publikuje stale wzrastający kwartalnik «Virittaja», który z końcem 1946 r. obchodził swój 50-letni jubi­ leusz. W nim ukazało się wiele artykułów ludoznawczych. Należy 7 �440 oprócz tego wspomnieć krajoznawcze publikacje studentów. Nie­ które z nich o treści regionalnej (rodzimej) ukazały się drukiem. Rocznikiem jest czasopismo «Kotiseutu» (Ojczyzna). Najmłod­ szym ludoznawczym towarzystwem w Finlandii jest «Fińskie To­ warzystwo Ludoznawcze, które od 1943 r. wydawało czasopismo w niemieckim języku «Mitteilungen». W nim ukazał się m. i . ar­ tykuł A. Hamalainena pt. «Тегеп, zadania i obecny stan fińskougryjskiego ludoznawstwa*. Kalevalaseura (Tow. Kaleval), które oddawało się badaniom ludu i motywów eposu ludowego, wydało roczniki 19—26. Zanim przejdziemy do omówienia badań nad poezją ludową, należy wspomnieć, że kompletne wydanie naukowe starego epicznego, lirycznego i magicznego fińskiego folkloru «Suomen kansan vanhat runot» (Stare pieśni fińskiego ludu) jest prawie że go­ towe (32 duże tomy). Ostatnie dwa tomy to pieśni (runy) z po­ łudniowej Karelii (1939, 1945) pod redakcją prof. V. Salminen. Również «Mordwińska poezja ludowa* (3 tomy, 1938—41) została przez zmarłego prof. Heikki P a a s o n e n ułożona, wydana i na niemieckie przez prof. Paavo R a v i 1 a przetłumaczona Opubli­ kowano również Zbiór fińskich zagadek (1946), pod redakcją dra Martti H a a v i s i dra Juoko H a u t a 1 a. Sulo H a l t s o n e n dał w swej biograficznej pracy «Theodor Schvindt* (1947) szczegółowy obraz życia pioniera fińskiej etnografii, a tym samym podkreślił kilka cech charakterystycz­ nych historii fińskich badań. W dziedzinie poezji ludowej ukazało się mnóstwo wartościo­ wych i bogalych prac. Dr Elsa H a a v i o badała starą fińską pieśń «Inkeri» i jej międzynarodowe podłoże. Docentowi drowi M. H a a v i o zawdzięczamy następujące prace: «Fińskie duchy do­ mowe* (1942), «Ostatni fińscy pieśniarze ludowi* («Runensangerzy», 1943) i «Fińskie legendy i modlitwy* (1946). Z dysertacyj należy wymienić: porównawczo-folklorystyczne badania Juoko H a t a l a «Pieśń Lauri Lappalainena (1945), «Skład starej Kalevala» (1939, П -ga część 1945), ostatnie przez Vaino K a u k o n e n . Dr Yrjo P e n 11 i n e n wykazał w swej dysertacji «Posło­ wie wojenni. Badania porównawcze fińskiej pieśni ludowej*- �441 (1947), że lińska pieśń zaczerpnęła tak motyw, jak i niektóre po­ szczególne rysy charakterystyczne z slowiańsko-bałtyckiego te­ renu. Autor wzmiankuje w związku z tym także polską pieśń: «Idzie żołnierz borem, lasem». Problemy poezji ludowej poruszali profesorowie V. S a h n i n e n i V. T a r k i a i n e n . Doe. dr V. A. R a n t a s a l o pisał o zabobonach ludowych w swej pracy w nie­ mieckim języku «Der Weidegang im Volksglauben der Finnen I.» (1945); praca prof, dr Uno H a r v a «Uprowadzenie Sampo» (1943) należy również do dziedziny badań poezji ludowej. Problem «Sampo» był zresztą podczas ostatnich lat tematem ożywionej dysku­ sji. W r. 1942 publikował wyżej cytowany badacz klasyczne wprost wyniki w pracy «Dawna religia Mord wino w ». Młody badacz Lauri Т. a i Ь л / ' n h p p n i o Sп-тхл ^и " " i i г i)—pifjał stndium porównawcze o kołysance «Nie wchodź, mrozie, do izby» i opublikował wielki zbiór fińskich legend mitycznych (1947). Do dziedziny muzyki l u ­ dowej należą dysertacje dra А. О. V a i s a n e n «Badanie nad górno-ugryjskimi melodiami* (1939) i studium mgra Jorma V a a n an e n «Uw agi nad melodiami fińskich walców ludowych* (1945). T r Fińska poezja ludowa wywołała żywe zainteresowanie wśród ludów' kulturalnych. Jako przykład wspomnieć należy dra Ericha К u n z e antologię w niemieckim języku pt. «Fińskie ballady l u ­ dowe* i wiele nowych tłumaczeń Kalevali w rosyjskim, niemiec­ kim, węgierskim, estońskim, serbskim, rumuńskim i szwedzkim języku. W zakresie etnografii ukazało się w ostatnich siedmiu la­ tach zadawalająco wiele dzieł i rozpraw. W Szwecji opublikował pro. A. H ii m a 1 ii i n e n cenne wyniki badań nad budownictwem w szwedzkim języku pt. «Bostads-och byggnadsskićk hos skogfinnama i Malanskandinavien» (Zwyczaje mieszkaniowe i spo­ sób budowania tzw. Finów leśnych w centralnej Skandynawii) (1945); praca ta ukaże się w najbliższych tygodniach w fińskim języku. Badacz terenów Lapończyków dr Т. I . I t k o n e n pisał następujące prace: «Gry i zabawy Lapończyków* (1945), «Pogańska religia i późniejsze zabobony u fińskich Lapończyków* (1945), jak również o czółnach, wydrążonych w pniu. Pilny publi­ cysta dr К. V i 1 к u n a zademonstrował etnograficzne szkice �442 i obrazki ludowe: «Ргасе ojców. I . Posiew wody i ziemi» (1943) i «Ргаса i radość» (1946). Prof. Carolus L i n d b e r g i dr Jouko H a u t a l a wydali wspólnie bardzo piękne, ilustrowane dzieło: «Ludowa kultura budowlana we wschodniej Karelii* (1943). Znany mąż stanu Carl Gustaf M a n n e r h e i m wzbudził duże zainteresowanie swoimi ciekawymi opisami podróży «Acros Asia from West to East in 1906—1908», skrócone wydanie uka­ zało się w fińskim i szwedzkim języku. Do opisów podróży należą jeszcze: Wspomnienia prof. J. G . R a m s t e d t a «Seitseman retkea itaan» (Siedem podróży na Wschód) 1944 i dra Ragnar N u m e1 i n a w języku szwedzkim pisane studium socjologiczne nad pre­ historią dyplomacji. «Zielona gałąź» (1941), przetłumaczona na j ę ­ zyk francuski (1943) i duński П943). W 1946 ukazały się jako dysertacje monografie w fińskim języku dra Toini-Inkeri K a u k o n e n a «Hodowla i obróbka lnu i konopi» i dra Aino L i n n o v e'a «Dzieje rozwoju fińskiej koronki klockowej od 1500—1850». Społeczno-historyczną pracą o etnograficznym znaczeniu jest Esko A l t o n e n a dysertacja pt. «Zachodnio-fińskie młyny gro­ madzkie* (1944). Największemu zbieraczowi fińskiemu ludoznaw­ stwa Samueli P a u l a h a r j u udało się przed śmiercią (1944) wy­ dać jeszcze drukiem z jego bogatych zbiorów dwa etnograficzne opisy (z ilustracjami) — jeden o grze kościelnej Kurikka (1943), jego rodzinnej miejscowości, drugi o dawnym sposobie życia w pustkowiu nad rzeką Luiro (1939). Etnograf mgr Ahti R у t к ón e n naświetlił w swoich ludoznawczych essayach «Kansan syveista riveisla» (O głębokich warstwach ludu) kilka starych, za­ bobonnych wierzeń ludowych. Językoznawcze znaczenie ma jeszcze wybór przysłowi, zbie­ ranych przez organizacje studenckie; i tak mamy zbiór z Satakunta 1939, południowej Karelii 1941 i Tavastu 1941. Odczytywa­ nie rozmaitych przysłów i dialektów zainteresowało także laików, mianowicie ludność wiejską. Kilka dysertacyj filologicznych (np. A eikko R u o p p i l a «Nazwy zwierząt domowych w fińskiej gwa­ rze ludowej» (1943) i R. E. N i r v i «О tabu słowa i związanym z tym problemem języka» (1944) rzuca również światło na pror �443 Ыегпу etnograficzne. Pewna ilość prób dialektycznych zawiera także ciekawe ludoznawcze określenia (opisy). Z powyższych danych — które są głównie wyliczaniem — należy wnosić, że praca ludoznawcza w Finlandii jeszcze się kon­ tynuuje. Na zapale i radości pracy nigdy nie zbywało, chociaż ciężkie następstwa wojny silnie dają się odczuwać. Inflacja, brak papieru i materiałów drukarskich, obok innych trudności publi­ kowania, są najcięższymi przeszkodami pracy naukowej. Wielu zdolnych młodych badaczy w ogóle z wojny nie wróciło. Urwał się kontakt z zagranicą. Upłynie jeszcze wiele czasu, niim -wrócą nor­ malne stosunki pracy, ale Finlandia nieznużenie i poważnie kro­ czyć będzie po swej wytkniętej drodze w dziedzinie nauk ludo­ znawczych. Sulo Haltsonen SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI SEMINARIUM ETNOLO­ GII I ETNOGRAFII SŁOWIAN UNIW. JAG. W KRAKOWIE OD 1925—1935 ORAZ OD 1945—1947 I W roku 1925 zostało utworzone przy Uniwersytecie Jagiel­ lońskim Studium Słowiańskie pod dyrekcją prof. Kazimierza Nit­ scha. Jedną z katedr w obrębie tego Studium była katedra etno­ logii i etnografii Słowian. Kierownictwo jej objął z dniem 1 stynia 1926 r. Kazimierz Moszyński na razie w charakterze zast. pro­ fesora, a od r. 1929/30 jako profesor nadzwyczajny. Asystentami byli od r. 1926 do 1930 naprzód Teofil Katra, po nim dr Józef Obrębski, a od r. 1930 do 1935 dr Jadwiga K l i ­ maszewska. Z pośród uczniów wymieniamy wyłącznie tych, którzy spe­ cjalnie oddawali się czy to etnologii czy etnografii. Mgr Maria Bytnar-Suboczowa, obecnie pracowniczka Insty­ tutu Śląskiego w Katowicach, dr Mieczysław Gładysz, obecnie dyreklor Muzeum Miejskiego w Gliwicach, dr Jadwiga Klimaszew- �444 ska, obecnie st. asystentka Seminarium Etnologii i Etnografii Sło­ wian U. J., mgr Sofroniusz Kołtalów, dr Anna Kutrzebianka, od r. 1937 asystentka a obecnie adiunkt Seminarium Etnologii i So­ cjologii U. J., mgr Józef Ligęza, obecnie zast. naczelnika Wydziału Kultury i Sztuki przy Urzędzie Wojew. Śląskim w Katowicach, dr Józef Obrębski, obecnie profesor etnologii Uniwersytetu w Ło­ dzi, mgr Maria Rehan-Gladyszowa, obecnie asystentka Semina­ rium Etnologii i Etnografii Słowian U. J., dr Roman Reinfuss, od r. 1938 asystent Seminarium Etnologii i Socjologii U. J., obecnie kustosz Państwowego Muzeum Etnograficznego w Krakowie i pro­ wadzący zlecone wykłady etnografii przy Uniwersytecie Wrocław­ skim, mgr Maria Sągajłło-Kaczanowska, obecnie w Bolesławcu na Dolnym Śląsku. Poza tym w znacznym stopniu zajmowali się etnografią: historyk sztuki mgr Jerzy Langman, obecnie na stu­ diach w Rzymie, antropogeograf dr Stanisław Leszczycki, obecnie profesor U. J., oraz językoznawca-dialaklolog dr Augustyn Steffen, obecnie w Palestynie. W r. 1935 prof. К. Moszyński został profesorem zwyczaj­ nym U. S. B. w Wilnie. W związku z tym katedra etnologii i etnogi afii Słowian w Studium Słowiańskim została w r. 1936 prze­ mianowana na katedrę dialektologii słowiańskiej i objęta przez prof, dra M. Małeckiego. W Seminarium prowadzono ćwiczenia metodologiczne ze szczególnym uwzględnieniem metody geograficznej. Z ważniejszych badań terenowych do r. 1935 przeprowadzo­ nych przez prof. Kazimierza Moszyńskiego wymienić należy: W r. 1926 dokończenie poszukiwań z zakresu ludowej kul­ tury materialnej w Polsce. Wzięcie udziału w podróży naukowej prof. Ludomira Sawickiego po Kresach Wschodnich. W r. 1927 badania terenowe i muzealne w Bułgarii, Jugo­ sławii, Austrii, na Węgrzech oraz w Polsce. W r. 1930—1931 kierownictwo badaniami terenowymi nad ludową kulturą duchową, mającymi na celu zebranie materiału do Atlasu kultury ludowej w Polsce. (Ukazały się 3 zeszyty tegoż Atlasu opracowane wspólnie z J. Klimaszewską w r. 1934, 1935 i 1936). �445 W г. 1932 badania muzyczno-etnograficzne na Polesiu wspólnie ,z prof. dr. F. К o 1 e s s ą. Badania terenowe asystentów i uczniów do r. 1935: Teofil К a 1 r a w 1926 r. zbierał materiały terenowe z za­ kresu ludowej kultury materialnej w okolicach Grodna i Augu­ stowa. Józef O b r ę b s к i w r. 1927 i następnych prowadził bada­ nia w zakresie kultury materialnej i społecznej w Bułgarii, Ma­ cedonii, wschodniej Serbii etc. W r. 1930 został skierowany na dalsze studia do prof. Br. Malinowskiego do Londynu, uzyskując stypendium Rockefelera. Jadwiga K l i m a s z e w s k a od r. 19.30 zbierała materiały do kultury materialnej (głównie z zakresu budownictwa), ducho­ wej i do obrzędów dorocznych w połudn.-zach, Polsce. Mieczysław G ł a d у s z przeprowadzał badania nad ludową kulturą materialną i duchową na Śląsku ze szczególnym uwzględ­ nieniem sztuki ludowej od 1930 r. Poza tym asystenci i uczniowie brali udział w zbieraniu materiałów terenowych do Atlasu kultury ludowej Polski w la­ tach 1930—1932: Gładysz Mieczysław, Jadwiga Klimaszewska, S. Kołtatów, A. Kutrzebianka, J. Ligęza, J. Obrębski oraz S. Udziela (jun.). 7 II Z początkiem roku akad. 1945/46 objął z powrotem kierow­ nictwo Zakładu prof. К. M o s z y ń s k i . Asystentką została dr J. Klimaszewska, a w roku akad. 1946/47 ponadto mgr M. Gła­ dyszowa i mgr Z. Koczorowska, jako wolontariuszki. P r a c a t e r e n o w a . Prof. Kazimierz M o s z y ń s k i objął ponownie kierownictwo naukowej ekspedycji etnograficznej Insty­ tutu Śląskiego w Katowicach, przeprowadzonej pod kierunkiem dra M. G 1 a d у s z a na Śląsku Opolskim w lipcu 1946 r. z udzia­ łem m. i . mgr M. Bytnar-Suboezowej, dr J. Klimaszewskiej, dr A. Kutrzebianki, mgr J. Ligęzy, mgr M. Rehan-Gtadyszowej, dr R. Reinfussa. Jest to dalszy ciąg badań rozpoczętych w r. 1939 z ramienia Polskiej Akademii Umiejętności. �446 ad P r a c a p o p u ] а г у z а с у j n o-n a u к o w a i s p o ł e c z n a c z a s u u t w o r z e n i a к a t e d r y. 1. Seminarium Etnografii Słowian w osobach asystentki i uczniów współpracuje z Komisją Kół Krajoznawczych i Re­ dakcją Orlego Lotu od r. 1926: 1) przez przygotowywanie kwestio­ nariuszy etnograficznych, drukowanych przeważnie w Orlim Lo­ cie, a przeznaczonych dla nauczycielstwa i młodzieży ; 2) przez udzielanie wyjaśnień i wskazówek, jak należy opracowywać kwe­ stionariusze w terenie i jak korzystać z literatury etnograficznej przy opracowywaniu referatów itp.; 3) przez prowadzenie kur­ sów krajoznawczych dla młodzieży, na których m. i . zapoznawano ją z metodą pracy terenowej etnograficznej. 1 2. W r. 1947 została utworzona przy Zakładzie Poradnia etnograficzna P. T. L., służąc nauczycielstwu i młodzieży stałą pomocą doradczą oraz księgozbiorem. 1 K i e r o w n i k Seminarium ogłosił k i l k a ankiet w O r l i m Locie (o wiedzy astronomicznej, o b r z ę d a c h ś w i ę t o j a ń s k i c h , n a r z ę d z i a c h mu­ zycznych). J. Klimaszewska wraz z S. Udzielą o p r a c o w a ł a kwestiona­ riusz w sprawie Świąt Wielkanocnych ( O r l i Lot, X I I , 1931, str. 40—45), M. Gladysz o p r a c o w a ł kwestionariusz dotyczący demonologii ludowej (Zaranie śląskie, 1932, str. 35—37), oraz kwestionariusz do opisu kapli­ czek (Orli Lot, X V I I , K r a k ó w 1936), J. Klimaszewska — kwestionariusz w sprawie świąt Bożego Narodzenia (Biuletyn Ogniska Krajozn. Naucz. Szkół Powsz., K r a k ó w 1933), Maria S ą g a j l ó w n a —• kwestionariusz w sprawie farbowania i zdobienia w z o r a m i jajek, K r a k ó w 1935, str. 8. W w y n i k u tej ankiety p o w s t a ł o studium o pisankach jako przedmiocie sztuki ludowej. Nadzwyczaj cenna ta praca, r o z p o c z ę t a w r. 1933, była ilustrowana przez 227 mapek, na -których u w z g l ę d n i o n o 370 z a g a d n i e ń z zakresu techniki barw, m o t y w ó w zdobniczych, t y p o w y c h kompozycyj i t d . Ilość zmapowanych wsi i osad p r z e k r a c z a ł a 1900. O p r ó c z lite­ r a t u r y i odpowiedzi na kwestionariusze, autorka w y z y s k a ł a w y n i k i ba­ d a ń terenowych oraz wszystkie zbiory pisanek, z n a j d u j ą c e się w Polsce, objeżdżając w t y m celu całą Rzeczpospolitą. Niestety, przygotowany do d r u k u w r. 1968/39, r ę k o p i s oraz wszystkie mapy, przeniesione w czasie w o j n y przez a u t o r k ę dla ich ocalenia do Warszawy, zginęły. P o z o s t a ł o jednak k i l k a r o z d z i a ł ó w tekstu i pewna ilość map b r u l i o n o w y c h , tak że częściowo przynajmniej uda się zapewne p r a c ę i jej n a j w a ż n i e j s z e w y ­ niki zrekonstruować. �447 3. Prof. Kazimierz Moszyński oraz dr Jadwiga Klimaszew­ ska wykładali etnografię Słowian wzgl. etnografię Polski na kur­ sach nauczycielskich, ostatnio na kursach słowianoznawstwa pol­ skiego w Krakowie (od 15. X. 1945 do 27. I I . 1946) oraz w Pola­ nicy koło Kłodzka (od 29. X I I . 1946 do 12. I . 1947). 4. Dr Mieczysław Gładysz miał stale odczyty radiowe z za­ kresu kultury ludowej w latach od 1929 do 1935. 5. Nawiązano w r. 1946 współpracę z «Filmem Polskim* w zakresie projektowania i opracowywania scenariuszy krótkoi średnio-metrażowych filmów etnograficznych. 6. W r. 1947 zorganizowano Oddział Krakowski Polskiego Towarzystwa Etnograficznego, w którym czynnie pracują asy­ stentki Seminarium oraz uczniowie. B i b l i o t e k a , z b i o r y i p o m o c e . Biblioteka obejmu­ jąca wszystkie działy etnologii oraz etnografii ze szczególnym uwzględnieniem Słowiańszczyzny liczyła w 1936 r. 2.042 tomów. Poza tym Zakład posiadał zbiory ilustracyj, fotograf i j i klisz z Polski i Bałkanów oraz archiwum materiałów etnograficznych z całej Polski. W .zakresie pomocy naukowych Zakład rozporzą­ dzał: 1 epidiaskopem, 2 aparatami fotograficznymi, całkowicie wy­ posażoną ciemnią fotograficzną oraz całkowicie urządzoną pra­ cownią kartograficzną łącznie ze zbiorem map topograficznych, rysownicami, cyrklami itp. Straty poniesione przez Zakład w czasie wojny obejmują 188 tomów (przez co zostały zdekompletowane niektóre cenne wydawnictwa np. Eberta Reallexikon der Vorgcschichte itp.), epi­ diaskop, aparaty fotograficzne, urządzenie ciemni fotograficznej i pracowni kartograficznej. S t a n o b e c n y . Z powodu nadzwyczaj szczupłych dotacji dokupiono po wojnie b. niewiele książek. Biblioteka powiększyła się głównie dzięki darom, liczy obecnie, 2.054 tomów oraz 287 map topograficznych Polski. Zbiór fotografii i ilustracji wynosi 1305 pozycji; klisz i diapozytywów 145. Archiwum materiałów etno­ graficznych zawiera odpowiedzi na ankiety: w sprawie świąt Bo­ żego Narodzenia (ponad 300). w sprawie Świąt Wielkanocnych �448 (ponad 450), w sprawie narzędzi muzycznych (69), wiedzy astro­ nomicznej (ok. 100) etc. Ponadto archiwum to obejmuje 26 od­ powiedzi na pełny kwestionariusz kultury duchowej prof. К. Mo­ szyńskiego. Z a m i e r z e n i a n a p r z y s z ł o ś ć . 1. Nawiązanie jaknajściślejszych stosunków i współpracy z katedrami etnografii we wszystkich krajach słowiańskich. 2. Współpraca przy. wydawaniu Polskiego Atlasu Etnograficznego. 3. Opracowywanie materiałów rękopiśmiennych, znajdujących się w Zakładzie. 4. Opracowywa­ nie monograficzne wsi podkrakowskich przez uczniów prosemina­ rium. 5. Powiększanie księgozbioru z zakresu etnografii ogólnej i Słowian. 6. Wznowienie pracowni kartograficznej w celu przy­ gotowywania pomocy w postaci map, wykresów oraz przeźroczy do wykładów i ćwiczeń. SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI ZAKŁADU ETNOGRAFII I ETNOLOGII UNIWERSYTETU IM. M. C.-SKLODOWSKIEj W LUBLINIE Z ROK AKADEMICKI 1946/47 Personel osobowy Zakładu w bieżącym roku akad. stanowili: kierownik Zakładu — prof, dr Józef Gajek, stypendysta Min. Oświaty — dr Tadeusz Brajerski, asystenci — Tadeusz Delimat, Jan Kowalczyk i Janusz Oplołowicz, woźny Zakładu — Józef Florek. Na prace Zakładu złożyły się: prowadzenie seminarium etnologicznego, ćwiczeń z zakresu etnografii Polski, wykłady, prace nad Polskim Atlasem Etnograficznym (P. A. E.) i inne prace naukowe łącznie z badaniami terenowymi. Przedmiotem prac na seminarium etnologicznym była ana­ liza i krytyka książki A. Bacha pt. «Deutsche Volkskunde». W ra­ mach prac samodzielnych uczestnicy seminarium wykonali: Cera­ mika ludowa w województwie lubelskim, spraw, z W. Schmidta «Handbuch der Methode der kulturhistorischen Ethnologie», Bu­ downictwo w Polsce — mapa zasięgów typów budownictwa na �449 podstawie literatury druk., Ludy i języki Ameryki północnej — mapa, Ludy i języki Ameryki południowej — mapa, Typy antro­ pologiczne tubylczej ludności Ameryki północnej — mapa. Przedmiotem ćwiczeń było dokładne zaznajomienie studen­ tów z całokształtem zagadnień etnografii Polski oraz zapoznanie z materiałem, przedmiotem, zadaniami, problematyką i metodami enografii i etnologii. Przy omawianiu problematyki etnograficznej posługiwano się następującymi podręcznikami: A. Fischer — «Polacy», K. Moszyński — «Kultura ludowa Słowian*, J. St. Bystroń — «Wstęp do ludoznawstwa polskiego», «Słowiańskie obrzędy rodzinne», «Zw yczaje żniwiarskie». Wszystkie omawiane zagadnie­ nia były uzupełniane najnowszymi wynikami badań uczonych polskich i zagranicznych. W zakresie kultury materialnej ćwicze­ nia były ilustrowane zbiorami fotograficznymi oraz dwoma f i l ­ mami. Ponieważ uczestnikami ćwiczeń byli w przeważającej mie­ rze studenci geografii, zwrócono dużą uwagę na zastosowanie kar­ tografii w etnologii. W czerwcu br. zorganizowano 1-dniową wy­ cieczkę w teren celem praktycznego zaznajomienia studentów z materiałem etnograficznym. r Tematem tegorocznych wykładów były następujące zagad­ nienia: ludy i ich kultury — 1 godz., charakter i przedmiot badań etnograficznych — 1 godz., problemy etnograficzne — 1 godz. Personel Zakładu prowadził ponadto systematyczne studia nad organizacją prac Polskiego Atlasu Etnograficznego; jego za­ sługą jest wykonanie dotychczasowych prac wstępnych nad orga­ nizacją sieci korespondentów, opracowanie kartotek i indeksów z «Ludu» i «M. A. A. E.», projekt mapy podkładowej do P. A. E., projekt instrukcji P. A. E. oraz ogólny program zeszytu wstęp­ nego. Udział pracowników Zakładu w Polskim Atlasie Etnogra­ ficznym, wydawnictwie Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, które jest zasadniczym tematem prac Zakładu, został umożliwiony dzięki nader życzliwemu stanowisku i moralnemu poparciu Se­ natu, J. M. Rektora i Dziekanatu Wydziału Przyrodniczego Uni­ wersytetu im. M. Curie-Skłodowskiej. Na resztę prac naukowych Zakładu złożyły się: prace ogło­ szone drukiem lub przygotowane do druku, badania terenowe Lud, T. X X X V I I 29 �450 i udział w konferencjach i zjazdach. Rozpoczęto druk pracy prof, dra J. Gajka pt. «Zarys etnograficzny zachodniej części Podola*, przygotowano do druku: prof, dra J. Gajka «Polski Atlas Etno­ graficzny*, T. Delimata «Budownictwo ludowe w powiecie puław­ skim*, ogłoszono drobne notatki, sprawozdania i recenzje. W przy­ gotowaniu znajduje się praca dra T. Brajerskiego pt. «Geografia wyrazowa budownictwa ludowego w Polsce*. T. Delimat przepro­ wadził badania terenowe nad ceramiką ludową w woj. lubelskim. Prof, dr J. Gajek wziął udział w następujących konferencjach i zjazdach: Zjazd Naukowy Instytutu Bałtyckiego w Bydgoszczy, Zjazd Łużycoznawczy w Poznaniu, Zjazd członków Polskiego To­ warzystwa Ludoznawczego w Lublinie, Konferencja P. T. L. w sprawie P. A. E. w Krakowie, Konferencja Centralnego Instytutu Kultury w Zakopanem oraz w Warszawie i Konferencja Biura Studiów Ministerstwa Ziem Odzyskanych w Krakowie. Prof, dr Józef Gajek brał ponadto czynny udział w pracach Polskiego To­ warzystwa Ludoznawczego, jako jego sekretarz generalny i współ­ redaktor wszystkich jego wydawnictw. Gdy chodzi o bibliotekę Zakładu, inwentarz jej wzrósł w sto­ sunku do roku ubiegłego o 47 pozycji i osiągnął liczbę 338 ksią­ żek. Prócz tego pracownicy Zakładu i studenci korzystali z biblio­ teki P. T. L. Liczba korzystających z biblioteki wyniosła według dziennika bibliotecznego 240 osób. Biblioteka mieściła się wraz z pracownią w 3-pokojowym lokalu P. T. L. Lokal był zaopatrzony w następujące sprzęty: 4 biurka, 1 szafa biblioteczna, 1 aparat fo­ tograficzny, 1 epidiaskop, 1 maszyna do pisania. Zakład korzy­ stał prócz tego z inwentarza P. T. L. Tadeusz Delimat �451 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI ZAKŁADU ETNOGRAFII UNIWERSYTETU ŁÓDZKIEGO w okresie od 1. IV. 1945 r. do 1. IV. 1947 r. Zakład istnieje od kwietnia 1945 r. I j . od chwili otwarcia Uniwersytetu Łódzkiego. Katedrę etnografii oraz kierownictwo Zakładu Etnografii U. L. objęła dr Kazimiera Zawistowicz w cha­ rakterze zastępcy profesora. Zakład rozpoczął systematyczną pracę w trymestrze jesien­ nym roku akad. 1945/46, otrzymawszy lokal i urządzenie w Miej­ skim Muzeum Etnograficznym w Lodzi. Zakład i Muzeum (dyr. dr J. Krajewska) prowadzą ścisłą, wzajemną współpracę naukową. Zakładowi przyznano dwuosobowy, pomocniczy personel naukowy. Starszą asystenturę objęła od kwietnia 1945 r. mgr Jad­ wiga Świątkowska, młodszą — od maja 1946 r. Bronisława Kop­ czyńska, studentka etnografii U. Ł. I . B i b l i o t e k a . Pierwszą troską Zakładu było skompleto­ wanie księgozbioru w niezbędnym zakresie. Ogółem w chwili obec­ nej posiada Zakład 479 tomów (Nr inw. 354) zakupionych za ogólną sumę 119.845 zł. Skromny zasób książek Zakładu uzupełnia biblio­ teka Muzeum Etnograficznego oraz prywatny księgozbiór prof. Zawistowicz oddawany również do użytku słuchaczom. Z biblio­ teki Zakładu korzystają słuchacze Uniwersytetu Łódzkiego, słu­ chacze Wyższej Szkoły Gospodarstwa Wiejskiego, Wyższej Szkoły Tealralnej, nadto często zgłasza się młodzież z Harcerstwa, z Uni­ wersytetów Ludowych i inna, która interesuje się przede wszyst­ kim etnografią regionalną i pragnie czerpać wiadomości z naj­ lepszych źródeł. I I . P o m o c e n a u к o w e. Zasób pomocy naukowych jest dotychczas nader skromny. Zakład posiada jeden aparat mało­ obrazkowy «Contax», kilkadziesiąt tablic, rysunków i map. za­ czątek zbioru wzorów sztuki i przemysłu ludowego, jak wyci­ nanki, próbki tkanin, haftów i in. 29* �452 I I I . P r a c e S e m i n a r y j n e . Zespól uczestników ćwiczeń proseminaryjnych i seminaryjnych składa się ze słuchaczy studiu­ jących etnografię z etnologią jako przedmiot główny, z geografów i prehistoryków, studiujących etnografię jako przedmiot poboczny, z muzykologów, ze słuchaczy sekcji Pedagogiki Społecznej i in. Ogółem w roku 1947 na ćwiczenia dla 1-go roku uczęszczało 25 osób, na seminarium dla zaawansowanych 15 osób, w tej liczbie 6 osób studiuje etnografię z etnologią jako przedmiot główny. Wporównaniu z rokiem ubiegłym liczba słuchaczy wzrosła nieomal w dwujnasób. Tematem ćwiczeń dla początkujących w r. b. są zagadnienia metodologiczne oraz zagadnienia wybrane z dziedziny zdobnictwa ze szczególnym uwzględnieniem materiału i techniki. Tematem prac seminaryjnych dla zaawansowanych jest opracowywanie głównie materiałów zebranych w terenie oraz innych zagadnień teoretycznych. IV. P r a c e b a d a w с z o-n a m к o w e w t e r e n i e . Za­ kład kładzie nacisk na prace badawczo-naukowe w terenie, przy­ gotowując słuchaczy do: 1) samodzielnej pracy badawczej w te­ renie, celem poznania terenu drogą bezpośrednich obserwacji; 2) celowego gromadzenia ginącego materiału etnograficznego z za­ kresu kultury nie tylko materialnej, ale przede wszystkim społecz­ nej i duchowej. Jest to tym więcej ważne, że wśród słuchaczy znajdują się nauczyciele i działacze społeczno-oświatowd, dla któ­ rych znajomość terenu przy jednoczesnej podbudowie teoretycz­ nej — jest podstawą wszelkiej pracy związanej z wsią. Bowiem wobec daleko idących przemian w życiu wsi, zgromadzenie tych materiałów ma wielkie znaczenie dla obecnych i przyszłych ba­ dań naukowych nad kulturą wsi polskiej. Zakład prowadził badania nad następującymi zagadnie­ niami: 1) Nad tradycyjną formą współpracy gromadzkiej (pomocy sąsiedzkiej). 2) Nad tradycyjną formą gospodarki związanej ze środowi­ skiem an tropogeogra licznym. �453 Dotychczas były przeprowadzone badania na terenie Śląska Cieszyńskiego z głównym ogniskiem w Istebnej. Tematy szczegó­ łowe dotyczące pierwszego zagadnienia (poznania form pomocy wzajemnej) były następujące: a) pomoc przy budowie, b) podczas robót polnych, c) podczas różnych zajęć gospodarskich, d) po klę­ skach żywiołowych i in. Tematem szczegółowym, dotyczącym dru­ giego zagadnienia, były badania nad szałaśnictwem. Pierwsze ba­ dania trwały od 1. V I I . do 14. IX. 1946 r. w zespole 5-cio osobo­ wym. W skład zespołu wchodzili uczestnicy seminarium pod kie­ runkiem st. asystentki mgr J. Świątkowskiej z dwukrotnym do­ jazdem na teren prof. Zawistowicz. Po przedyskutowaniu zebra­ nego materiału oraz metod pracy w terenie w toku prac semina­ ryjnych) przeprowadzono uzupełniające badania w Istebnej pod­ czas feryj świąt Bożego Narodzenia, od 28. X I I . 1946 do 15. I . br. Prócz tego nad zagadnieniem pomocy sąsiedzkiej przeprowadzono badania w łowickim i opoczyńskim. W roku bieżącym, podczas feryj letnich planowane są ba­ dania nad powyższymi zagadnieniami na Podkarpaciu-, na Śląsku Opolskim i w Sieradzkiem, a następnie na Mazurach ze szczegól­ nym uwzględnieniem spółek rybackich. W dalszych zamierzeniach przewidywane są badania na terenach puszczańskich (Kurpie) i nadmorskich. Możność przeprowadzenia dotychczasowych prac w terenie zawdzięcza Zakład pomocy finansowej Instytutu Służby Społecz­ nej, kierowanej przez prof. Helenę Radlińską. V. W y c i e c z k i . Oprócz badań naukowych w terenie, Za­ kład organizuje wycieczki kilkudniowe dla całego zespołu słu­ chaczy. Przed wyruszeniem opracowywane są poszczególne zagad­ nienia, dotyczące danego terenu. Dotychczas były zorganizowane wycieczki na Śląsk do pow. cieszyńskiego i pszczyńskiego w okresie od 29. V. do 2. V I . 1946 г., dwie wycieczki w łowickie z uwzględnieniem ośrodka garncar­ skiego w Bolimowie w czerwcu w 1945 r. i w maju 1946 г., jedna wycieczka do Uniwersytetu Ludowego w Brusie. Prócz tego są organizowane pokazy prac artystycznych w Szkole Sztuk Plastycz­ nych, zwiedzanie Muzeum Etnograficznego itp. 7 �454 V I . А г с h i w u m. Materiały zebrane podczas badań tereno­ wych i wycieczek slają się podstawą Archiwum Etnograficznego, organizowanego wspólnym wysiłkiem Zakładu i Muzeum. Archi­ wum gromadzi teksty, fotografie, rysunki, ilustracje, wycinki z prasy itp. „ , T , . - • ,, Mgr Jadwiga Świątkowska SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI ZAKŁADU ETNOLOGII I ETNOGRAFII U. M. K. W TORUNIU za r. 1946/47 Zakład Etnologii i Etnografii Uniwersytetu Mikołaja Koper­ niku w Toruniu powstał w grudniu r. 1945. Kieruje nim prof, nadzw. dr B. Stelmachowska. Wykłady z zakresu etnografii objęły w r 1945/46 etnografię Polski ze szczególnym uwzględnieniem Pomoriza Zach. oraz przy­ ległych terenów Ziem Odzyskanych. Seminaria i ćwiczenia doty­ czyły zagadnień ogólnych w nawiązaniu do wykładów. W pierwszym roku było słuchaczy 15. W r. 1946/47 liczba ta wzrosła do 35, na Seminarium — 20. Wykłady w r. 1946/47 dotyczyły tych samych lematów, w\ kłady z zakresu etnologii ogólnej odnosiły się do podstawowych zagadnień kultury gospodarczej w zakresie ogólnoświatowym. r Na seminariach i ćwiczeniach ogólnych przerabiano za po­ mocą referatów zagadnienia magii. Na seminariach z etnografii polskiej zajmowano się budownictwem drewnianym. Z a k ł a d obejmuje: sale wykładową i seminaryjną zarazem, gabinet profesora, gabinet adiunkta, gabinet asystenta, pokój b i ­ blioteczny oraz magazyn. Zakład posiada mapy geograficzne, mapy grup etnicznych, kilkadziesiąt zabytków sztuki ludowej polskiej i obcej, kolekcję drzeworytów ludowych, rysunki z zakresu budownictwa ludowego, stroju ludowego oraz narzędzi gospodarczych. Zapoczątkowane zostało archiwum etnograficzne. �455 Biblioteka Zakładowa obejmuje 350 dzieł własnych oraz 200 depozytów. P e r s o n e l n a u k o w y : dr Maria Priifferowa, adiunkt, or­ ganizuje Muzeum Etnograficzne w salach Ratusza Toruńskiego. Stypendystka Min. Oświaty dr W. Brzeska, opracowywuje kulturę duchową Słowińców. Anna Lewandowska, młodsza asystentka, pracuje w dziedzinie kartografii etnograficznej. Eugenia Romanówna, młodsza asystentka, jest bibliotekarką, archiwistką i rysowniczką. Zakład otwarty jest codziennie od godz 8—14-tej, a w nie­ które dnie do godz. 19-ej wieczorem. Prof, dr B. ZAKŁAD ETNOLOGII UNIWERSYTETU Stelmachowska WROCŁAWSKIEGO Zakład Etnologii Uniwersytetu Wrocławskiego zorganizowany został od nowa w lutym 1946 r. z chwilą powierzenia wykładów zleconych z zakresu etnologii dr Romanowi Reinfussowi, kusto­ szowi Muzeum Etnograficznego w Krakowie. Pierwsze miesiące pracy w Zakładzie odbywały się w warunkach nadzwyczaj trud­ nych. Lokal Zakładu stanowiła duża sala na I piętrze w tzw. gim­ nazjum św. Mateusza u wylotu ul. Szewskiej. Okna pozbawione szyb, częściowo pozabijane deskami, mały, żelazny piecyk z rurą sterczącą na zewnątrz przez dziurę w desce i dymiący nieznośnie — charakteryzowały ten lokal dostatecznie. W czasie odwilży wszyst­ kimi szparami sklepionego stropu spływały do sali strumienie wody. W takich warunkach odbywały się wykłady i zajęcia uni­ wersyteckie, w których brało udział 5 słuchaczy. Pracę utrudniał absolutny brak jakichkolwiek książek (biblioteka zakładu etno­ logii uniwersytetu niemieckiego spłonęła bez reszty) oraz najkonieczniejszych pomocy, jak np. map, ilustracji itp. Stan powyższy nie trwał jednak długo. Dzięki jednorazowej subwencji Rektoratu w wysokości zł. 6.000 zakupiono w Krakowie podstawowe polskie podręczniki etnografii i bibliografie. Pewną ilość książek niemiec- �456 kich uzyskano z sortowni biblioteki uniwersyteckiej, ponadto na zakup książek były obracane w całości niewielkie, bo rzadko do 1000 zł dochodzące miesięczne dotacje Zakładu. W maju ub. r. uzyskał Zakład Etnologii nowy 5-pokojowy lokal w oficynie budynku nr 36 przy ul. Szewskiej, gdzie pomiesz­ czone zostały zbiory etnołogiczne dawnego zakładu etnologii u n i ­ wersytetu niemieckiego odszukane w Lwówku przez dyrektora b i ­ blioteki uniwersyteckiej dra Antoniego Knota. Bieżący rok wniósł dalsze zmiany. Dzięki finansowej pomocy Wydziału Nauki Min. Oświaty zdołano Zakład nieco zagospoda­ rować. Zakupiono przybory i materiały do rysunków technicz­ nych, pomnożono wydatnie bibliotekę, na co Wydział Nauki udzie­ lił specjalnej subwencji w kwocie zł 23.000. Większy bez porów­ nania niż w roku ub. napływ młodzieży ułatwił realizowanie planu pracy zarówno w Zakładzie, jak i rozpoczęcie prac w terenie. Słuchacze w toku zajęć proseminaryjnych wwkonali szereg tablic ściennych z zakresu form osadniczych, budownictwa itp. Zakład Etnologii wszedł w kontakt z Oddziałem Wrocławskim Instytutu Śląskiego, z Woj. Urzędem Konserwatoirskkn i Państwowym Insty­ tutem Badania Sztuki Ludowej w Warszawie. Kontakty te uła­ twiły Zakładowi prowadzenie badań terenowych, które poszły głó­ wnie w trzech kierunkach. Dzięki funduszom dostarczonym przez Wydział Nauki Min. Oświaty przeprowadzono w szeregu miejsco­ wościach powiatu brzeskiego, namysłowskiego i wrocławskiego ba­ dania zabytkowego budownictwa drewnianego. Wyniki komuni­ kowane były natychmiast Wojew. Urzędowi Konserwatorskiemu celem roztoczenia ochrony konserwatorskiej nad wartościowymi zabytkami. Drugi dział pracy Zakładu stanowiły systematyczne badania muzeów i zbiornic przedmiotów zabytkowych, znajdują­ cych się na terenie województwa dolnośląskiego, celem ustalenia liczbowego i jakościowego stanu zbiorów w zakresie kultury l u ­ dowej. Z funduszów dostarczonych przez Oddział Wrocławski I n ­ stytutu Śląskiego przebadano w r. akademickim 1946/47 ogółem 24 muzea i zbiornice (na 36 znajdujących się w ewidencji Wydz. Kultury Urzędu Wojewódzkiego), zyskując cenne materiały mo­ gące w przyszłości służyć za punkt wyjścia do celowej organiza- �457 cji muzealnictwa etnograficznego tej części kraju. Trzeci odcinek robót prowadzonych w Zakładzie Etnologii związany jest z opra­ cowywaniem naukowym działu etnograficznego dla mającej się odbyć we Wrocławiu wystawy. W związku z tym opracowuje się kartograficzne ujęcia szeregu zagadnień, co znowu pociąga iza sobą niekiedy konieczność przeprowadzania badań terenowych. W związku z przygotowywaniem wystawy prowadzone są np. ba­ dania ankietowe na temat zasięgu kultu M. Boskiej Częstochow­ skiej i pielgrzymek na Jasną Górę wśród ludności Śląska. Porównując stan Zakładu w r. akademickim 1946/7 ze stanem' z roku poprzedniego widać dosyć znaczny rozwój, który najlepiej ilustruje kilka cyfr przytoczonych-poniżej: Luty 194G Czerwiec 1947 Personel Z a k ł a d u 2 osoby 1 osoby Liczba s ł u c h a c z y 5 41 T o m ó w w biblio­ tece 3 319 12 tablic ś c i e n n y c h , 15 map. zbiory etnologiczne ! Pomoce szkolne Prace terenowe j " Inwentaryzacja z a b y t k ó w muzeal. „ budownictwa drewn Badania ankietowe nad z a s i ę g i e m kultu M. Boskiej- Pomimo niezaprzeczalnej poprawy stanu Zakładu dają się wciąż odczuwać poważne braki, utrudniające normalną pracę na­ ukową. Na plan pierwszy wysuwa się tu oczywiście nędzny stan biblioteki, w której brak podstawowych czasopism etnograficz­ nych, poza tym brak epidiaskopu tak niezbędnego w czasie wy­ kładów z zakresu kultury materialnej i zdobnictwa ludowego, nie ma również podstawowego sprzętu technicznego, niezbędnego w czasie badań terenowych. (Zakład nie posiada np. aparatu fo- �458 tograficznego). Należy jednak przypuszczać, że w ciągu nadcho­ dzącego roku akademickiego listę braków Zakładu Etnologii uda się znowu wydatnie pomniejszyć. Roman ZACHODNIE Reinfuss ARCHIWUM FONOGRAFICZNE W POZNANIU Z zapisywaniem polskiej pieśni i muzyki ludowej spotykamy się już w w. X V I , kiedy to europejska muzyka artystyczna się­ gnęła po polskie tańce ludowe i czerpiąc pełnymi garściami z obfi­ tości inwencji muzycznej ludu-polskiego, umieszczała je w opra­ wie artystycznej najpierw w tabulaturach lutniowych X V I wieku, a w ciągu w. XV, a szczególnie w X V I I I we wszelkiego rodzaju kompozycjach instrumentalnych tak solowych jak i zespołowych. Zapisywanie to czynione było jedynie dla własnych potrzeb kom­ pozytorów. Jednakże bogactwo naszego folkloru muzycznego na­ sunęło myśl zbierania i wydawania tegoż folkloru, co zainicjowane zostało przez romantyzm, a wyraz swój ostateczny i kulminacyjny znalazło w monumentalnym wydawnictwie Oskara Kolberga. Obecny stan ciągłego zanikania naszej pieśni i muzyki ludowej, spowodowany rozwijającym się ciągle amatorskim ruchem mu­ zycznym, zmusza nas do głębszego zastanowienia się nad kwestią zebrania i zachowania polskiej muzyki ludowej. W zbieraniu tym uznajemy metodę bardziej naukową, niż metoda ołówkowa Kol­ berga, pozwalającą na utrwalenie jej w formie takiej, w jakiej wyszła z ust ludu. Jest to metoda nagrywania akustycznego na wałkach fonograficznych, a jeszcze lepiej: elektro-akustycznego na płytach. Naukowa metoda zbierania muzyki ludowej za pomocą fo­ nografu edisonowskiego zapoczątkowana została u nas w Polsce dopiero w roku 1914 na Podhalu dzięki wysiłkom dyr. J. Zborow­ skiego (Zakopane). Był to jednak wysiłek epizodyczny, brak od­ powiednich subsydiów nie pozwolił na stałe i systematyczne kon­ tynuowanie tej inicjatywy. Dopiero w roku 1930 akcja zbierania fonograficznego weszła na tory pracy metodycznej i stałej, od- �459 kąd przy Zakładzie Muzykologii Uniwersytetu Poznańskiego za­ łożone zostało przez prof, dr Ł. Kamieńskiego Regionalne Archi­ wum Fonograficzne (skrót RAF), wyposażone w kilka fonografów wałkowych. W roku 1935 archiwum przeszło na doskonalszą me­ todę nagrań, na nagrania elektro-akustyczne na płyty, posługując się mikrofonem węglowym, wzmacniaczami bateryjnymi i apa­ raturą elektryczną firmy Sanders i Janzen w Berlinie. Do 1 września 1939 zdołałem (jako asystent RAF) przegrać wszystkie wałki woskowe na płyty, wtedy jeszcze żelatynowe. Akcja RAF-u objęła początkowo przede wszystkim teren Wielko­ polski w sposób szczegółowy, a następnie Pomorze. W dniu 1 wrze­ śnia 1939 Archiwum Regionalne posiadało już nagrania ze Ślą­ ska, Pienin i Mazowsza. Stan tych nagrań wyrażał się liczbą około 4000 fonografów' wokalnych i instrumentalnych. Wszystkie te zbiory łącznie z aparatami zostały przez Niemców wywiezione z Poznania i wszelki ślad po nich zaginął. Podobnemu zniszczeniu uległy również obfite zbiory nagrań na wałki, znajdujące się w Muzeum Etnograficznym w Wilnie oraz bardzo bogate, już od roku 1936 rozpoczęte gromadzenie nagrań wałkowych o zasięgu ogólnopolskim przez Centralne Archiwum Fonograficzne przy B i ­ bliotece Narodowej w Warszawie, prowadzone przez śp. dra J. Pulikowskiego, doc. Uniw. Warsz. Posiadało ono kilkanaście tysięcy nagrań z Mazowsza, Pińszczyzny, Małopolski południowo-zachodniej (w tym ok. 4.000 nagrań z samej żywiecczyzny). Zbiory war­ szawskie zostały przez Niemców doszczętnie spalone. Po wojnie rozpoczął Poznań natychmiast pracę zbierania i organizowania archiwum fonograficznego. W czerwcu 1945 n i ­ żej podpisany i mgr. T. Wrotkowski złożyli przez Urząd Woje­ wódzki w Poznaniu do Ministerstwa Kultury i Sztuki wniosek 0 utworzenie Zachodniego Archiwum Fonograficznego z siedzibą w Poznaniu, uzasadniając celowość jego istnienia faktem posia­ dania prywatnej aparatury elektrycznej do nagrań przez mgra T. Wrotkowskiego. Wniosek został życzliwie przyjęty. Niestety nie ustalono formy prawnej Archiwum. Istniejemy więc jako insty­ tucja prywatna, subwencjonowana przez Ministerstwo Kultury 1 Sztuki pod nazwą «Zachodnie Archiwum Fonograficzne w Po- �460 znaniu» (skrót RAF). Subwencje wpływały nieregularnie i w skro­ mnym wymiarze. Mimo poczynionych zapotrzebowań nie otrzy­ maliśmy jednorazowej większej dotacji na zakup koniecznych apa­ ratur, jak mikrofony, wzmacniacze, akumulatory. Musieliśmy wo­ bec tego z miesięcznych subwencji nabywać częściami sprzęt naj­ potrzebniejszy. Poszukiwania aparatów, troska o tańszy zakup, korygowanie i składanie całości pochłonęły wielką ilość naszej energii i czasu, dając mimo to w wyniku stosunkowo niejednolity komplet aparatury. Doszliśmy tym sposobem do zaopatrzenia Ar­ chiwum w następujący sprzęt techniczny: 1 wzmacniacz 4-lampowy 8 Watt (bez firmy), średniej jakości, na prąd zmienny, 1 wzmacniacz 5-lampowy 15 Watt firmy «Telefunken» na prąd zmienny, 1 mikrofon węglowy firmy «Dralowid» typ DR 1, 1 m i ­ krofon kondensatorowy butelkowy firmy «Telefunken» wraz z przystawą 2-lampową, 1 aparat do nagrywania na prąd zmienny, 0 prostej paląkowej konstrukcji, 1 adapter elektryczny szafkowy,. 2 głośniki, 2 małe wzmacniacze do odgrywania, 2 skrzynie aku­ mulatorów żel. nikł. po 12 Volt, zapas płyt do nagrywania (500' sztuk) i 1 prądnica polowa przenośna na 220 V z napędem ben­ zynowym. Nagrywanie w terenie przy pomocy naszych aparatów wy­ maga koniecznego środka lokomocji. Aparatury są ciężkie i nie nadają się do ręcznego przenoszenia ani do wożenia na wózkach chłopskich. Potrzebny byłby też samochód, którym można by do­ jechać do każdej wsi, zaś własna (wyżej wspomniana) prądnica mogłaby nas uniezależnić od prądu sieciowego, który nie wszę­ dzie we wsiach istnieje, jeśli zaś jest, to wykazuje zbyt wielkie wahania, by mógł być używany do nagrań. Samochodu niestety nie uzyskaliśmy dotąd. Dlatego też praca nasza w terenie była bar­ dzo utrudniona i z konieczności dużą część nagrań musieliśmy uskuteczniać na miejscu w Poznaniu, sprowadzając śpiewaków 1 instrumentalistów do Archiwum. Nagrywania robimy na pły­ tach decelitowych. Liczba ich wynosi 471 fonogramów. Objęte nimi zostały tereny: Wielkopolski, Ziemi Lubuskiej, okolic W e j cherowa Kaszubskiego; kilka fonogramów wykonano w Lubelskim i Warszawskim. W nagraniach tych obok śpiewu żeńskiego i m ę - �461 skiego przeważają nagrania dudów, skrzy/piec i kozła zbąskiego. "W nagraniach instrumentalnych przeważają formy taneczne, jak przodek, wiwat, oberek, chodzony, szocz, polka, walcerek. Pieśni śpiewane — to przeważnie pieśni weselne i zalotne. Płyty nagrane przechowuje się w kopertach z papieru woskowego. W 1/3 płyty te zostały przegrane jako duplikaty, służące do transkrypcji me­ lodii na papier nutowy. Transkrypcje będą dwojakie: jedne w p i ­ sowni użytkowej dla muzyków i kompozytorów, drugie w szcze­ gółowej formie naukowej dla badań porównawczych. Wobec braku tonometra musimy na razie poprzestawać na transkrypcjach użyt­ kowych, pisząc je na kartkach katalogowych i umieszczając je następnie w kartotece. Zaprowadzona została również kartoteka ludowych tańców wielkopolskich z opisami choreograficznymi i melodiami oraz katalog imienny i powiatowy dudziarzy i kożlarzy wielkopolskich. Praca w Archiwum podzielona była w ten sposób, że sprawy administracyjne załatwiał mgr W rotkowski, bę­ dąc niekiedy pomocnym również i przy nagrywaniu, ja zaś or­ ganizowałem zbieractwo i prowadziłem stronę naukową Archi­ wum, w czym pomocna mi była mgr Jadwiga Sobieska. Zmontowaliśmy poza tym wspólnie trzy audycje radiowe w oparciu o materiał płytowy RAF-u. Publikujemy też cykl ar­ tykułów «Pieśń ludowa i jej problemy* w «Poradniku Muzycz­ nym* (Łódź). Zamiarem naszym jest stworzenie płytoteki ilustrującej l u ­ dową muzykę polską wedle regionów. Płytoteka ta, poza swymi czysto atrakcyjnymi zaletami, posiadać będzie dużą wartość dy­ daktyczną dla szkół muzycznych, pokaże bowiem folklor muzyczny w jego autentycznym brzmieniu przy zachowaniu regionalnych odcieni i różnic wykonania. Prócz tego płytoteka taka miałaby za­ sadnicze znaczenie w akcji reaktywowania muzyki ludowej w l u ­ dzie, czy to na drodze audycji radiowej, czy też grania w świe­ tlicach i stowarzyszeniach. Będzie ona najlepszym instruktorem, który rodzimą pieśń przekaże młodszemu pokoleniu nie poprzez nuty, lecz przez własną tradycję na drodze słuchania i powtarza­ nia. Stan finansowy dzisiejszego Archiwum, jako instytucji pry­ watnej, nie pozwolił na wykonanie takich płytotek. 7 T 7 7 �462 Obecnie nad pracami tymi roztoczyło opiekę Ministerstwo Kultury i Sztuki. Archiwum Fonograficzne wejdzie, jako osobna komórka, w skład Państwowego Instytutu Badania Sztuki Ludo­ wej, prowadzonego przez dyr. dra J. Grabowskiego. Ze strony M i ­ nisterstwa Kultury i Sztuki patronować pracom Archiwum będzie wicedyrektor Departamentu Muzyki doc. dr Z. Lissa. Naukową opiekę nad pracami Archiwum roztoczy prof, dr A. Chybiński. Archiwum ma być wyposażone w samochód z wmontowaną kom­ pletną aparaturą oraz motocykl do wyjazdów informacyjnych. Mgr Marian Sobieski OPIEKA NAD SZTUKĄ LUDOWĄ W DZIAŁALNOŚCI CENTRALNEGO INSTYTUTU KULTURY Centralny Instytut Kultury powołany zarządzeniem Ministra Kultury i Sztuki jako centralna instytucja państwowa do spraw upowszechniania kultury i sztuki, ma za zadanie koordynację wy­ siłków społecznych w tym zakresie, wypracowywanie wytycznych, prowadzenie i publikowanie prac naukowych i badawczych, i n strukcyjno-poradniczych itp., oraz szkolenie instruktorów wyż­ szego typu. Prace Instytutu dotyczą teatrów ochotniczych, amatorskich zaspołów muzycznych i chóralnych, sztuki ludowej, wczasów, świe­ tlic itp. Sztuka ludowa zajmuje niepoślednie miejsce w zaintereso­ waniach Centralnego Instytutu Kultury. W dobie przeobrażeń ustrojowych, politycznych i cywiliza­ cyjnych zagadnienie kultury i sztuki ludowej jest szczególnie aktualne. Z jednej bowiem strony mnożą się organizacje, insty­ tucje i urzędy interesujące się sztuką ludową, z drugiej zaś daje się zaobserwować fakt, że wieś nie tylko zrywa ze swą sztuką tra­ dycyjną, uważając takie postępowanie za awans społeczny, ale często wręcz się jej wyrzeka. Państwo doceniając wkład sztuki l u ­ dowej w zakres ogólnej kullury narodu, powołane jest do ratowa- �46$ nia jej dorobku od zagłady i będzie dążyć do znalezienia dla niej miejsca w życiu współczesnym. Dział Sztuki Ludowej Centralnego Instytutu KuUury zapo­ czątkowany w listopadzie ub. r. rozpoczął swą działalność od stwo­ rzenia frontu rzeczoznawców w postaci współpracowników sta­ łych lub też pracujących dorywczo. Oprócz tego stworzono sieć rzeczoznawców terenowych spośród znanych regionalistów, głów­ nie spośród kustoszów muzeów regionalnych. Rzeczoznawców tych zgromadził Centralny Instytut Kultury na konferencji w sprawie sztuki i kultury ludowej w Zakopanem w maju r. b., w której wzięli udział ponadto przedstawiciele licznych instytucji i orga­ nizacji oraz działacze terenowi, jako to: referenci kultury i sztuki w województwach, referenci Izb Rzemieślniczych oraz organizacji chłopskich i młodzieżowych. Referaty profesorów: Frankowskiego, Seweryna, Ciołka, Dalbora, a nadto dra Piwockiego i Orynżyny wprowadziły słuchaczy w sedno zagadnień budownictwa ludo­ wego, stroju, obrzędowości, sztuki ludowej itp. 7 7 Konferencja zakopiańska wypracowała ogólne wytyczne praktycznego ustosunkowania się do tych zagadnień, uchwalając liczne wnioski, których realizacja dać może podstawę pracy nad rozwojem sztuki i kultury ludowej. Po tym zjeździe Centralny Instytut Kultury zwołał dwukrot­ nie konferencje międzyministerialne i międzyorganizacyjne w sprawie organizacji wytwórczości i zbytu sztuki ludowej i prze­ mysłu ludowego, mające na celu skoordynowanie działalności or­ ganizacji gospodarczych. Pierwsza konferencja miała charakter sprawozdawczy i stwierdziła, że organizacje te trudnią się raczej popieraniem przemysłu pseudoludo-wego, rzadko docierając do ośrodków sztuki ludowej. Druga konferencja w Sopocie w ramach Targów Międzynarodowych, a w związku z wystawą sztuki ludo­ wej Ministerstwa Kultury i Sztuki rozpatrzyła zagadnienia su­ rowców dla ośrodków wytwórczych zarówno przemysłu ludowego, jak i sztuki ludowej oraz sprawę kredytów przeznaczonych na te cele. Centralny Instytut Kultury, realizując swój program prak­ tycznej koordynacji pracy w terenie, przeprowadził przykładowy 7 �464 eksperyment w woj. olsztyńskim, w postaci zorganizowania ośrodka produkcji tkanin ludowych wśród autochtonów i repatriantów. Konferencja zakopiańska wykazała, że pierwszym zagadnieniem opieki nad sztuką ludową jest przede wszystkim ochrona przed niewłaściwym jej popieraniem. Konferencja sopocka stwierdziła konieczność zarezerwowania w planie państwowym surowców dla żywych ośrodków sztuki ludowej oraz konieczność zajęcia się wy­ twórczością repatriantów i autochtonów na Ziemiach Odzyska­ nych. Centralny Instytut Kultury prowadzi przegląd żywych ośrod­ ków sztuki ludowej, analizując potrzeby terenowe oraz zbierając materiał ilustracyjny w postaci okazów sztuki ludowej. Część tych zbiorów była eksponowana na wystawie sztuki l u ­ dowej Ministerstwa Kultury i Sztuki w Sopocie. Stroje ludowe, zakupione dla pracowni kostiumologicznej Centralnego Instytutu Kultury, złożyły się na pokaz sztuki ludo­ wej na wystawie społeczno-gospodarczej w Częstochowie. Pokaz ten był bodaj pierwszą próbą upowszechniania wartości sztuki ludowej dla szerokich rzesz ludności wiejskiej w największym jej skupieniu w sezonie pątniczym. Zaopatrzony w napisy, ulotkę oraz żywe słowo umożliwiał badaczom bezpośrednią wymianę myśli z ludnością wiejską na temat stroju ludowego. Kierownictwo wy­ stawy prowadziło pamiętnik reagowania publiczności na zjawi­ ska sztuki ludowej. Udział Centralnego Instytutu Kultury w wystawie sopockiej i pracach komitetu wykonawczego Wystawy Malarstwa i Rzeźby Ludowej w Krakowie ma na celu upowszechnienie sztuki ludowej wśród ludności miejskiej. Centralny Instytut Kultury prowadzi ewidencję ośrodków sztuki ludowej, a zamierza dokonać ewidencji odpowiedzi na an­ kiety będące w posiadaniu różnych instytucji. Prowadzi również ewidencję materiałów ilustracyjnych w postaci fotografii oraz oka­ zów zakupionych przez różne instytucje zarówno o charakterze naukowym jak i gospodarczym. Z dalszych prac Centralni go Instytutu Kultury wymienić na­ leży rozpoczęte kartoteki zmuwów. teoretyków i praktyków zagad- �465 nień związanych ze sztuką ludową, kartotekę instytucji zaintere­ sowanych tym przedmiotem oraz bibliografię sztuki ludowej. W bibliotece Centralnego Instytutu Kultury składającej się z 7.000 tomów, a stworzonej ostatnio, sztuka ludowa zajmuje miejsce poczesne. Część materiału bibliotecznego zgromadzona w ośrodku naukowo-badawczym Centralnego Instytutu Kultury w Szklarskiej Porębie przyczyniła się do opracowania mapy stro­ jów ludowych, figurującej na wystawie w Częstochowie. Z do­ tychczasowych wydawnictw Centralnego Instytutu Kultury wy­ mienić należy poradnik w sprawie zbierania zabytków kultury l u ­ dowej, pióra dr Marii Znamierowskiej-Prufferowej. Przygoto­ wuje się zaś do druku pracę doc. dra Tadeusza Seweryna «Rozdroża sztuki ludowej*. Na koniec zasługuje na uwagę systematyczna praca kore­ spondentów terenowych, którzy odpowiadają na przysyłane i m an­ kiety, zbierają teksty obrzędów regionalnych oraz inscenizują je. Zebrane są już teksty. « Wesele Podhalańskie*, «Rafanie lnu», «JaseŁka*, «Burso» z Podhala, «Z kurkiem po dyngusie* z Opoczyń­ skiego, «Wesele opoczyńskie*, «Dożynki śląskie, «Oddawanie młoduchy*, «Czepiny», «Pastuszkowie» (misterium kolędnicze), «Moiczki», «Kolędy» ze Śląska Cieszyńskiego itp. Zebrane tym spo­ sobem materiały inscenizuje się w terenie, prtzy czyni aj ąc się przez to do ożywienia kultury regionalnej. Z inscenizacją « Wesela Pod­ halańskiego* pod kierownictwem Anieli Słapińskiej zaznajomili się uczestnicy zjazdu w Zakopanem. Mogli oni stwierdzić bezpo­ średnio, jak surowa prawda i wierność odtworzenia obrzędu gó­ rali podhalańskich dodatnio odbija się od wslzelkich stereotypo­ wych stylizacji w zespołach teatralnych, nie umiejących uszano­ wać piękna tradycyjnych, choć prymitywnych form obrzędowych. Dalsza działalność Centralnego Instytutu Kultury pójdzie na­ dal przede wszystkim w kierunku skoordynowania prac prowa­ dzonych w zakresie sztuki ludowej przez liczne instytucje i or­ ganizacje. Zadanie to jest ciągle jeszcze aktualne. Sztuka ludowa bowiem jest zagadnieniem wielowymiarowym. Interesują się nią instytucje naukowe, gospodarcze, samorządowe i społeczne. Na­ kazem chwili jest więc ustalenie planu pracy w skali państwowej Liul, T . X X X V I I 30 �466 i taka jego realizacja, aby nie było sprzeczności w działalności tych instytucji. Jest to tym potrzebniejsze, że dzięki niesłychanej popularności sztuki ludowej w czasach obecnych, ma ona zbyt wielu opiekunów, niezawsze zorientowanych w zagadnieniu opieki nad nią. Centralny Instytut Kultury przygotowuje więc plan właści­ wej opieki nad sztuką ludową. STAN BADAŃ W ZAKRESIE ETNOGRAFII MUZYCZNEJ W POLSCE Rezygnując iz wstępu, w którym powinno się wspomnieć 0 etnografii muzycznej jako nauce młodej, o jej osiągnięciach do czasu wojny, chcę po prostu przedstawić sytuację obecną, możli­ wości badań na tym polu, trudności i braki związane z gromadze­ niem materiałów do muzyfu ludowej. Na uwagę zasługują przede wszystkim najważniejsze ośrodki naukowe zainteresowane w tych badaniach, a więc katedry muzykologii uniwersytetów polskich 1 wyższe szkoły muzyczne. W Polsce istnieją 3 katedry muzykologii: w uniwersy­ tetach w Poznaniu, Krakowie i Wrocławiu, oraz wykłady zle­ cone z tegoż zakresu w uniwersytecie w Toruniu. Na pierwszym miejscu należy postawić katedrę muzykologii w Poznaniu. Kate­ dra ta, której kierownikiem jest obecnie prof, dr Adolf Chybiński, były kierownik Zakładu Muzykologicznego Uniwersytetu Jana Ka­ zimierza we Lwowie, już przed wojną przodowała na polu ba­ dań naukowych w dziedzinie etnografii muzycznej i wykształ­ ciła kilka sił dobrze przygotowanych naukowo i technicznie do pracy w tym zakresie. Są to: mgr Marian Sobieski, mgr Jadwiga Sobieska (autorka wydanej w r. 1938 pracy o dudach wielkopol­ skich), mgr Maria Turczynowiczowa i mgr Tadeusz Wrotkowski. Mgr Marian Sobieski prowadzi przy katedrze muzykologii, jako st. asystent, wykłady i ćwiczenia zlecone, których tematy w bie­ żącym roku akademickim są następujące: 1) Etnografia muzyczna Wschodu, 2) Etnografia muzyczna Europy, 3) Etnografia mu- �467 zyczna Polski. Studentów jesit 28. Dziś trudno przewidzieć czy i ilu z nich wyspecjalizuje się w zakresie etnografii muzycznej. W stadium opracowania znajduje się szereg prac naukowych wymienionych pracowników i tak: Prof, dr Chybiński ma na ukończeniu pracę pt. «О oraw­ skich melodiach ludowych* (przeznaczoną dla «Ludu»), a przy­ gotowuje prace pt. «Monografia tańca krakowskiego* oraz «Мопоgrafia polskich tańców ludowych* — obliczone na 2 tomy; ponad to w przygotowaniu jest I I wydanie pracy pt. «Instrumenty mu­ zyczne ludu polskiego na Podhalu*. Mgr Marian Sobieski pracuje nad tematem pt. «Pentatonika w polskiej muzyce ludowej* i nad tematem pt. «Cechy stylistyczne pieśni ludowej w poszczególnych regionach Polski*. Mgr Jadwiga Sobieska opracowuje monografię z zakresu instrumentologii pt. «Kozioł lubusko-zbąski*, mgr Ma­ ria Turczynowiczowa pracę o metodach O. Kolberga w odniesieniu do muzyki ludowej w Wielkim Księstwie Poznańskim. Materiały, jakimi dysponuje Zakład Muzykologiczny U. P. w Poznaniu dla badań etnograficzno-muzycznych, są bardzo ogra­ niczone i to zarówno w zakresie literatury naukowej, jak i wydaw­ nictw nutowych etnograficznych. Cały majątek Zakładu został wy­ wieziony, a częściowo zniszczony przez okupanta. Dziś ilość ksią­ żek z powyższego zakresu nie przekracza 20, ilość publikacji nutowych jest również minimalna. Biblioteka nie posiada na­ wet «Ludu» Kolberga, lecz we fragmentach nie dających się zło­ żyć w całość. Podobnie zniszczone lub wywiezione zostały wszyst­ kie nagrania, których Zakład przed wojną posiadał przeszło 3000. Obecnie Zakład nic posiada żadnych urządzeń umożliwiających jakiekolwiek nagrywania, a do celów demonstracyjnych' dla stu­ dentów korzysta się z aparatury płytowej i wałkowej oraz mikro­ fonu, będących prywatną własnością st. asyst, nigra Mariana So­ bieskiego. Cały majątek Zakładu — to 1 wzmacniacz radiowy bez lamp i 70 płyt decelitowych. W najbliższym czasie w drodze wy­ miany ma Zakład otrzymać szafkowy gramofon. Urządzenie nor­ malne pracowni etnograficzno-muzycznej zależeć będzie od zain­ teresowania odpowiednich władz państwowych tym działem nauki i odpowiednio wysokich dotacji na te cele. 30" �468 Podobne braki dają się odczuwać i w innych Zakładach Mu­ zykologicznych uniwersyteckich, w których przy odpowiednich funduszach mogłyby powstać ośrodki etnologiczno-muzyczne. Bez­ skutecznie kołacze Kraków, gdzie katedrę muzykologii prowadzi prof, dr Zdzisław Jachimecki, o subwencje na zakupienie wydaw­ nictw z zakresu pieśni i muzyki ludowej polskich i obcych na­ rodów, o wyposażenie swego instytutu w odpowiednią aparaturę, a więc fonograf, aparaty do nagrywania, do szlifowania wałków itd., bez czego trudno myśleć o racjonalnej pracy. Mając w roku bieżącym zapisanych na studia muzykologiczne ponad 60 słucha­ czy, pełnych zapału do nauki, mógłby wielu z nich zaintereso­ wać etnografią muzyczną i pobudzić do pracy naukowej na tym polu. W bieżącym roku akademickim nie odbywają się żadne wy­ kłady w zakresie etnografii muzycznej, a w latach przedwojennych miało to miejsce jedynie sporadycznie, ostatnio w r. 1937/38 wy­ kład na temat « Polskiej muzyki ludowej* prowadzony był przez prof, dra Jachimeckiego przez 3 trymestry. Do studentów okazu­ jących większe zainteresowanie tym przedmiotem należał Zyg­ munt Estreicher, który w wyniku zamieszek wojennych znalazł się za granicą i ostatnio kontynuując studia muzykologiczne w Szwajcarii, uzyskał doktorat w Bernie, na podstawie pracy o pieśniach Eskimosr>w. Należy się spodziewać, że kiedy dr Estrei­ cher wróci do Polski, odda się pracy właśnie w zakresie etnologii muzycznej. W czasie okupacji dojeżdżał do Krakowa w charakte­ rze studenta tajnego Uniwersytetu, młody nauczyciel szkoły po­ wszechnej spod Krakowa, Karol Lehnert, który pozostając w bli­ skim kontakcie z ludem wiejskim, opracował lemat: Repertuar pieśni ludowych w czasie wojny w kilku wsiach podkrakowskich: Zabierzów, Czerna itd. Przy katedrze muzykologii Uniwersytetu Wrocławskiego prowadzone są wykłady i ćwiczenia z einografi muzycznej na ra­ zie tylko w zakresie potrzebnym studentom do jednego z obowią­ zujących ich egzaminów magisterskich. Kierownikiem tej kate­ dry jest prof. ks. dr Hieronim Feicht, sam żywo interesujący się tym działem pracy. W najbliższym czasie w «Kwartalniku Mu­ zykologicznym* ma pojawić się jego rozprawka pt. «01czańskie �469 (zakopiańskie) pieśni religijne* (wraz z zebranymi pieśniami). Prof. ks. dr Feicht poczynił starania o uzyskanie pewnych kwot na zakup niezbędnych pomocy naukowych, przede wszystkim fo­ nografu. Zakład posiada niewielką bibliotekę, głównie w zakresie niemieckiej pieśni ludowej, oraz pewną ilość płyt. Prócz tego w Za­ kładzie Etnologii Uniwersytetu Wrocławskiego znajduje się kilka instrumentów perkusyjnych z Dalekiego Wschodu. Zupełnie żadnych pomocy naukowych w zakresie etnografii muzycznej nie posiada Uniwersytet w Toruniu. Wykłady zlecone z zakresu muzykologii prowadzi tam st. asystent Leon Witkowski, magister f i l . klas. i muzykologii, zajmujący się zagadnieniami etnologii muzycznej. Korzysta z własnej skromnej biblioteki, ilu­ strując wykłady własnymi płytami. Obecnie pracuje nad tema­ tem: «Toruń w pieśni ludowej*. Wyższe szkoły muzyczne będą niewątpliwie w przyszłości stanowiły poważną pozycję w dorobku naukowym na polu etno­ grafii muzycznej. Dziś, będąc w toku reorganizacji, zgodnie z re­ formą szkolnictwa muzycznego, nie mogą być jeszcze na tym polu poważnie brane w rachubę, Jest ich pięć: w Warszawie, Krakowie, Katowicach. Poznaniu i Łodzi. Na wszystkich wydziałach tych uczelni obowiązują wykłady z etnologii muzycznej. Najwięcej oczywiście należy oczekiwać od sekcji teorii wydziału kompozycji, teorii i dyrygentury, gdzie student może przygotować pracę dy­ plomową z zakresu etnografii muzycznej i specjalizować się w tym dziale. W lej chwili nie we wszystkich jeszcze wyższych szkołach muzycznych uruchomiono ten przedmiot, na razie rozpoczęły się wykłady z etnologii muzycznej w uczelniach w Lodzi i Poznaniu. W Wyższej Szkole Muzycznej w Lodzi wykłady z etnologii muzycznej prowadzi prof. Wawrzyniec Żuławski, absolwent mu­ zykologii Uniwersytetu Warszawskiego. I on walczy z brakami w zakresie materiałów milowych, nagrań płytowych ild. W wy­ kładach swoich, potraktowanych bardzo obszernie, obejmuje kurs muzykologii porównawczej, nie wyłącznie tylko etnologii muzycz­ nej. Prócz wykładów, przewidziane jest w roku następnym semi­ narium z zakresu zbierania, systematyzowania oraz badań nad polską pieśnią ludową. �470 Na zakończenie należy jeszcze wspomnieć o niezwykle waż­ nej dla badań naukowych instytucji, a mianowicie o Zachodnim Archiwum Fonograficznym w Poznaniu, którego kierownikiem jest mgr Tadeusz Wrotkowski, dział naukowy prowadzi mgr Ma­ rian Sobieski. Istniejące przed wojną Centralne Archiwum Fonograficzne (C. A. F.) w Warszawie zostało zupełnie spalone przez Niemców, zaś jego kierownik śp. dr J. Pulikowski poległ w r. 1944 podczas powstania warszawskiego. Archiwum Fonograficzne Uniwersy­ tetu Poznańskiego zostało w czasie wojny doszczętnie zniszczone. Wobec powyższego Zachodnie Archiwum Fonograficzne w Pozna­ niu jest obecnie jedyną w Polsce instytucją, posiadającą fachowo przygotowane siły, której prace zmierzają w kierunku zebrania i utrwalenia zanikającego polskiego folkloru muzycznego oraz w kierunku wykorzystania zebranych materiałów. Zbieranie folkloru przeprowadza się przez nagrywanie mu­ zyki ludowej na wałki fonograficzne i płyty decelitowe. Wyko­ rzystanie zebranych materiałów, dzięki zainicjowanej już wymia­ nie międzynarodowej, pozwoli na przeprowadzenie badań porów­ nawczych muzyki ludowej w skali europejskiej. Stwarza również podstawę dla opracowania racjonalnych śpiewników regional­ nych itp. Poza tym udostępnienie zbiorów fonograficznych kom­ pozytorom i muzykom polskim może stać się potężnym zastrzy­ kiem odżywczym dla ich twórczości. Antonina Wozaczyńska WYCIĄG Z PROTOKÓŁU Z X X I I WALNEGO ZGROMADZENIA P. T. L. XXII Walne Zgromadzenie P. T. L. odbyło się w Lublinie w dniach 24 i 25 marca br. przy udziale reprezentantów Minister­ stwa Kultury i Sztuki, Ministerstwa Odbudowy, Centralnego Insty­ tutu Kultury, Politechniki Warszawskiej, Wojewódzkiej Rady Na­ rodowej. Miejskiej Rady Narodowej, rektorów i przedstawicieli �471 senatów obu uczelni, Kuratorium O. S. L. oraz członków w ogól­ nej liczbie 58 osób. Cel zwołanego zgromadzenia wyjaśnił przewodniczący, prof, dr Jan Czekanowski. Stwierdził on mianowicie, że 1) T. L. re­ stytuowało się w Lublinie, gdzie znalazł się przedwojenny prezes i kilku członków Zarządu, na specjalnie zwołanym walnym zgro­ madzeniu, na którym była obecna nieliczna garstka członków. Działalność T-wa rozrosła się i objęła cały obszar Polski. Wsku­ tek tego powstała konieczność uzyskania od czołowych przedsta­ wicieli etnografii i ludoznawstwa sankcji dla dotychczasowych po­ czynań Twa oraz uwag, wskazówek i wytycznych dla dalszego postępowania. 2) Po wtóre zaszła konieczność omówienia szeregu problemów organizacyjnych i naukowych, które się nie dadzą po­ myśleć bez dyskusji w szerokim gronie etnografów. Po powołaniu prezydium honorowego, przemówieniach gości i przyjęciu porządku dziennego odczytano protokół z X X I Wal­ nego Zgromadzenia, który przyjęto. Obszerne sprawozdanie sekretarza, prof. dr. Józefa Gajka, objęło sprawy budżetowe, organizacyjne, biblioteczne i naukowe. W sprawozdaniu zostały podkreślone następujące momenty: budżet Twa opierał się na subwencjach Wydziału Nauki Ministerstwa Oświaty, Ministerstwa Administracji Publicznej, Ministerstwa Od­ budowy, W. R. X., M. R. N., m. Lublina, obu uniwersytetów oraz na dochodach ze składek i ze sprzedaży wydawnictw. Sztywna konstrukcja budżetu, opierającego się przede wszystkim o sub­ wencje, nie pozwoliła na swobodniejszą decyzję Zarządu, co od­ biło się szczególnie ujemnie na pracach nad Polskim Atlasem Etnograficznym, dla którego w okresie sprawozdawczym nie zdo­ byto żadnych funduszów. W ramach prac organizacyjnych nawią­ zano kontakt z wszystkimi katedrami etnografii i etnologii uni­ wersytetów polskich, z dyrekcjami muzeów etnograficznych i re­ gionalnych, z katedrami etnografii w Bułgarii i we Włoszech. Od­ zyskano i przewieziono do Lublina bibliotekę Twa, uzupełniono ją zakupem księgozbioru po śp. prof. A. Fischerze oraz zbiorami uzy­ skanymi z bibliotek poniemieckich i przystąpiono do jej skatalo­ gowania. W ramach prac naukowych wydano X X X V I tom «Ludu» �472 i 10 odbitek, 1 zeszyt I tomu «Ргас Etnologicznych», przygotowano do druku V I i V I I tom «Ргас i Materiałów Etnograficznych*, spo­ rządzono indeks z 9 tomów «Ludu» i 3 tomów «M. A. A. E.», re­ prezentowano Two na Zjeździe Naukowym Instytutu Bałtyckiego w Bydgoszczy i na Zjeździe Lużycoznawczym w Poznaniu, prze­ prowadzono badania terenowe nad budownictwem, ceramiką, prze­ mysłem włókienniczym i żydowską sztuką ludową województwa lubelskiego, nad etniczną strukturą Łemków oraz uporządkowano etnograficzny inwentarz Miejskiego Muzeum w Lublinie. Po odczytaniu sprawozdania powołano komisje: Statutową, Preliminarzową i Naukowo-Wydawniczą dla przeprowadzenia dy­ skusji nad programem dalszej działalności Twa. W wyniku obrad Komisja Statutowa przedstawiła do zatwierdzenia Walnemu Zgro­ madzeniu szereg poprawek do statutu, z których najważniejsze do­ tyczą celu istnienia Towarzystwa i jego osobowości prawnej. Ko­ misja Preliminarzowa opracowała projekt preliminarza na rok 1947, który objął m. i . wydawanie «Ludoznawcy» i opracowanie ^Polskiego Atlasu Przesiedleńczego*. Komisja Naukowo-Wydawnicza przedstawiła następujące projekty: 1) Wydawanie «Ludu». 2) Zachowanie dotychczasowego układu «Ludu» i rozszerze­ nie go o następujące działy: ikonografię etnograficzną, o stałą rubrykę pt. «Wędrówki po pracowniach etnogra­ fów* oraz o dział informacji i bibliografii słowiańskiej. 3) Wydanie XL tomu «Ludu» jako indeksu dla 39 poprze­ dzających tomów. 4) Wydawanie dalszych zeszytów I tomu «Ргас Etnograficz­ nych*. 5) Wydanie w ramach «Ргас Etnologicznych* pracy prof. Wł. Antoniewicza o metodach badawczych prehistorycznoetnologicznych. 6) Zapoczątkowanie wydawania «Ргас i Materiałów Etnogra­ ficznych*, które — zgodnie z planami Zarządu — będą zawierać następujące działy: a) monografie, b) materiały,, �473 7) 8) 9) 10) 11) 12) 13) 14) 15) 16) notatki i okruchy, c) inwentaria muzealne i d) etnografię historyczną. Kontynuowanie zapoczątkowanych przez Zarząd a wysu­ niętych na X X I Walnym Zgromadzeniu prac nad Pol­ skim Atlasem Etnograficznym. Rozpoczęcie prac nad planowanym przez Zarząd Atlasem Przesiedleńczym, który ma być uzupełnieniem P. A. E. w stosunku do Ziem Odzyskanych. Nawiązanie kontaktu z prehistorykami i antropologami w sprawie opracowania odpowiednich map do obu Atlasów. Poczynienie kroków: o wprowadzenie do przepisów magi­ sterskich przy magisteriach z etnografii i etnologii obo­ wiązku odbycia studiów i prac terenowych oraz praktyk muzealnych; o wprowadzenie etnografii jako przedmiotu obowiązko­ wego w pedagogiach i instytutach pedagogicznych; o wprowadzenie do szkolnictwa średniego i powszechnego etnografii Polski i ogólnej, wreszcie o wprowadzenie etnografii i etnologii jako przedmiotu obowiązkowego przy magisteriach z geografii, pedagogiki, prehistorii, antropologii, socjologii, filologii polskiej, mu­ zykologii, historii i historii sztuki. Opracowanie i wydanie mapy Polski w skali 1:100.000,000 jako ślepej mapy dla oznaczania zjawisk etnologicznych i etnograficznych. Przeszkolenie etnograficzne powiatowych referentów K u l ­ tury i Sztuki. Komisja zaproponowała następnie: a) aby Walne Zgro­ madzenie zwróciło się do Ministerstwa Kultury i Sztuki oraz Ministerstwa Oświaty z apelem o umieszczenie zbio­ rów Muzeum Etnograficznego im. S. Udzieli na Wawelu, b) aby Zarząd utrzymał kontakt z Instytutem ZachodnioSłowiańskim przy Uniwersytecie Poznańskim w pracy nad utrwaleniem fonograficznym reliktów gwar polskich na terenie Ziem Odzyskanych, c) zwrócił się do Ministerstwa �474 Kultury i Sztuki oraz do Sekcji Etnograficznej Związku Muzeów Polskich z propozycją stworzenia w Rapperswilu wspólnym wysiłkiem wzorowego działu etnograficznego, dającego pojęcie o całokształcie kultury ludowej w Polsce, d) zajął się sprawą udziału Polski w pracy nad między­ narodową bibliografią etnograficzną, koncentrującą się w Bazylei pod kierunkiem dra Geigera, e) przedłożył Wła­ dzom Duchownym pod życzliwą rozwagę ogólne przeko­ nanie etnografów polskich, że studia etnograficzno-etnologiczne słuchaczy filozoficzno-teologicznych Zakładów Naukowych ułatwią im prace duszpasterskie wśród ludu i przysposobią ich do badań etnograficznych, f) utrzymał żywy kontakt ze słowiańskimi placówkami etnologicznymi. Prócz tego delegaci Ministerstwa Kultury i Sztuki wysunęli pod adresem Twa projekt ścisłej, systematycznej współpracy z M i ­ nisterstwem przy badaniach nad kulturą ludową obszarów polskich. W drugim dniu zebrania wygłoszono 3 referaty naukowe: prof, dra E. Frankowskiego o organizacji pracy w zakładach etno­ grafii i etnologii, dr M. Priifferowej o szwajcarskim ruchu nauko­ wym w zakresie etnografii i etnologii oraz doc. dra L. Zabrodzkiego o potrzebie współpracy Towarzystwa z Instytutem Zachodnio-Słowiańskim w zakresie badań nad reliktami gwarowymi. Po referatach przystąpiono do dyskusji nad wnioskami po­ szczególnych Komisji. W rezultacie dyskusji przyjęto wniosek Ko­ misji Statutowej, zmieniającej nazwę Towarzystwa na Polskie To­ warzystwo Ludoznawcze oraz niektóre postanowienia statutu. Wnioski Komisji Preliminarzowej przyjęto po przeprowadzeniu drobnych poprawek; przyjęto również wszystkie wnioski Komisji Naukowo-Wydawniczej. Następnie odczytano i przyjęto protokół z posiedzenia Ko­ misji Rewizyjnej, która w dniu poprzedzającym obrady skontrolo­ wała księgi kasowe Towarzystwa i postawiła wniosek o udzielenie Zarządowi pełnego absolutorium. �475 Do wykonania zakreślonego dyskusją programu prac Twa powołano nowy Zarząd w następującym składzie: prezes — prof, dr Kazimierz Moszyński, wiceprezesi — prof, dr Jan Czekanowski, prof, dr Eugeniusz Frankowski, prof, dr Leon Halban; sekretarz generalny — prof, dr Józef Gajck. W skład członków Zarządu we­ szli: prof, dr Jan Stanisław Bystroń, Tadeusz Delimat, prof dr Kazimierz Dobrowolski, dr Janina Krajewska, prof, dr Władysław Kuraszkiewicz, mgr Bolesław Kuźmicz, prof, dr Jan Mydlarski, mgr Jan żołna- Manugiewicz, dr Maria Znamierowska-Prufferowa, dr Roman Reinfuss, doc dr Tadeusz Seweryn, prof. Leopold Węgrzynowicz, inż. Henryk Zamorowski, prof, dr Kazimiera Zawistowicz, dr Juliusz Zborowski, mgr Henryk Zwolakiewicz. W skład Komisji Rewizyjnej weszli: prof, dr Leon Białkowski, prof, dr Zdzisław Papierkowski, prof, dr Henryk Raabe, nacz. Ro­ man Śląski, prof, dr Mieczysław Ziemnowicz. Postanowienia końcowe przyniosły następujące uchwały: 7 7 1) Zarząd wyśle pod adresem wszystkich P. T. Fundatorów Towarzystwa specjalne pismo z podziękowaniem za życz­ liwą opiekę i pomoc w przedsięwzięciach Twa; 2) powiadomi prof, dra Kazimierza Nitscha o nadaniu mu przez Walne Zgromadzenie miana członka honorowego; 3) powiadomi prof, dra Kazimierza Moszyńskiego o wyborze na prezesa, o przebiegu obrad i prześle mu życzenia; 4) nawiąże i utrzyma kontakt z czlonkami-założycielami Towarzystwa. Obrady zamknął prof, dr Leon Halban przemówieniem, w którym wyraził nadzieję, że osiągnięcia P. T. L. w okresie naj­ bliższym, dzięki zdobytemu doświadczeniu i szczegółowo opra­ cowanemu programowi, przewyższą znacznie osiągnięcia dotych­ czasowe. �476 WYCIĄG ZE SPRAWOZDANIA Z KONFERENCJI NAUKOWEJ P. T. L. W SPRAWIE POLSKIEGO ATLASU ETNOGRAFICZNEGO Konferencja naukowa P. T. L., zwołana przez Zarząd w myśl postanowień X X I I Walnego Zgromadzenia, odbyła się w Krako­ wie w dniach 22 i 23 marca br. w Zakładzie Etnografii Słowiań­ skiej U. J. i miała na celu ustalenie programu czynności i metod pracy nad Polskim Atlasem Etnograficznym. W konferencji wzięli udział: Jan Czekanowski, Tadeusz De­ limat, Kazimierz Dobrowolski, Maria Frankowska, Eugeniusz Frankowski, Józef Gajek, Mieclzysław Gładysz, M. Gładyszowa, Aleksander Jaworczak, Jadwiga Klimaszewska, Janina Krajew­ ska, Anna Kutrzebianka, Kazimierz Moszyński, Kazimierz Nitsch, Stefan Nosek, Roman Reinfuss, Tadeusz Reyman, Tadeusz Sewe­ ryn, Maria Suboczowa, Franciszek Uhorczak, Leopold Węgrzyno­ wicz, Kazimiera Zawistowicz, Maria Znamierowska-Priifferowa, Jan Żółna-Manugiewicz. Konferencji przewodniczył prof. Kazimierz Moszyński. Za­ gaił prof, dr Czekanowski, który zobrazował historię planów Atlasu, poczynającą się od dialektycznych badań prof. К. Nitscha i kartograficznego ujęcia niektórych zjawisk polskiej kultury l u ­ dowej przez prof. К. Moszyńskiego, a kończącą się na obecnym zamiarze stworzenia pełnego etnograficznego atlasu Polski. Sprawozdanie z dotychczasowych osiągnięć w dziedzinie prac nad Atlasem złożył prof. J. Gajek. który przedstawił następnie opracowany przez siebie projekt instrukcji P. A. E. do dyskusji i ew. zaaprobowania przez uczestników konferencji 4 Z kolei nastąpiła cześć referatowa. Referat dr M. Frankow­ skiej pt. «Problem kartograficzny w etnografii* przedstawił teore­ tyczne możliwości kartograficznego ujęcia zjawisk kulturowych i związane z tym konsekwencje praktyczne. Referat prof. Т. Se­ weryna o Atlasie der deutschen Yolkskunde miał na celu ostrzec polskich etnografów od powtórzenia zawartych w nim błędów. 1 T 1 Referat prof, dra J. Gajka o Polskim Atlasie Etnograficznym d r u ­ k o w a n y jest w Annales Universitatis M . C. Sklod. Т. I . Supl. �477 I)r M. Prufferowej projekt ankiety do rybołóstwa miał za zadanie oświetlić problem ankietowania i posłużyć jako materiał do dy­ skusji nad konstrukcją ankiet do P. A. E. Dyskusja nad projektem instrukcji i referatami doprowadziła do wysunięcia szeregu wniosków, z których niektóre weszły w skład instrukcji. W drugim dniu obrad, po zakończeniu dyskusji nad refera­ tami, ustalono ogólne ramy instrukcji P. A. E., która przedstawia się następująco: 1. O b s z a r b a d a ń P. A. E. obejmować będizie teren za­ kreślony współczesnymi granicami Państwa. P. A. E. zu­ żytkuje nie tylko czysto polski materiał etnograficzny, aie także zobrazuje stan faktyczny kultury ludowej na Zie­ miach Odzyskanych, przedstawiających mieszaninę trzech elementów kulturowych: polskiego, niemieckiego i ru­ skiego. 7 2. M a t e r i a ł b a d a ń . P. A. E. nie ograniczy się tylko do materiału zawartego w obrębie granic, ale wyzyska dla celów porównawczych i syntetycznych etnograficzny ma­ teriał z państw ościennych (Czechy, Rosja). Gromadze­ nie materiału z obszaru Polski trzeba koniecznie oprzeć przede wszystkim o ankietę. Prócz tego należy wyzyskać istniejące już dane w literaturze etnograficznej, jak rów­ nież materiały zebrane przez instytuty i zakłady etnogr. uniwersytetów polskich. Materiały z literatury rozpisze się na ankietach zastępując nazwisko informatora nazwiskiem autora. W ten sposób uporządkuje się zgromadzony już materiał i usprawni jego opracowanie. W akcji rozpisy­ wania materiałów zobowiązali się wziąć udział obecni na konferencji przedstawiciele katedr i instytucji, a więc: ka­ tedra etnografii w Krakowie, Lublinie, Łodzi, Poznaniu oraz Instytut Śląski w Katowicach. Przedmiotem tej akcji mają być przede wszystkim czołowe wydawnictwa etno­ graficzne, a więc «Lud» Kolberga, «Wisła», «Lud», «Zb. Wiad. do Anlr. Kraj.». «M. A. A. E.». «Lud Słowiański*, �478 następnie to wszystko, co dostarcza jakichkolwiek danych do ludowej kultury Polski. Oprócz materiałów drukowanych wyzyska się w Atla­ sie materiały archiwalne i muzealne również systemem ankietowym. Redakcja P. A. E. zaprosi do współpracy dyrektorów i pracowników muzeów i archiwów. Aby ujednolicić sposób rozpisywania materiału na ankietach, Redakcja P. A. E. opracuje i roześle zaintere­ sowanym specjalną instrukcję. 3. S i e ć k o r e s p o n d e n t ó w P. A. E. Ze względu na cha­ rakter i rozmiar P. A. E. sieć korespondentów musi być stała i rozmieszczona jednolicie na całym obszarze badań. Z tego też względu obszar Polski zostanie podzielony na sekcje o bokach 20 X 30 km. Sekcja będzie obszarem dzia­ łania poszczególnego członka-koresipondenta. Podział na sekcje ułatwi zarówno organizację sieci, jak i postępo­ wanie przy opracowywaniu materiału. Stworzeniem sieci ma się zająć zarówno Redakcja P. A. E., jak i Oddziały P. T. L. Sieć kierowana będzie centralnie i nie może być używana bez zgody Redakcji P. A. E. do pozaatlasowych celów z wyjątkiem tych człon­ ków sieci, których ośrodki uniwersyteckie względnie i n ­ stytucje zyskały uprzednio dla celów własnych. Sieć pra­ cować będzie na podstawie regulaminu, opracowanego i przedstawionego na konferencji przez prof. Gajka. W ra­ mach lej dużej sieci (ok. 850 punktów) stworzy się małą sieć kontrolną, złożoną z maksimum 40 punktów rozrzu­ conych równomiernie na całym obszarze badań, sprawdza­ jącą wątpliwe wyniki ankiety. Celem zwiększenia przydatności sieci korespondentów P. A. E. prowadzić się będzie ich systematyczne dokształ­ canie w technice zbierania materiału i ankietowaniu. Do­ kształcanie uskuteczniać się będzie wykładem i drukiem. W związku z tym Konferencja zgłasza wniosek, ażeby Re­ dakcja P. A. E. opracowała i wydała szczegółową insirukcję dla prelegentów w sprawie wykładów i rozbudowywała 7 �479 wstępne karty ankiety do szczegółowych instrukcji. Prof. Frankowski podjął się opracowania vademecum informu­ jącego korespondentów o metodach badawczych. 4. A n k i e t y. Tekst ankiety będzie projektowany każdora­ zowo przez specjalistów w dziedzinie danego zagadnienia. Ostateczna redakcja ankiety będzie należeć do Redakcji P. A. E., która jednak winna uwzględniać ważniejsze żą­ dania projektodawcy. W każdym wypadku ankieta winna obejmować moż­ liwie wąskie zagadnienie i ograniczoną liczbę pytań, gdyż to warunkuje większą dokładność odpowiedzi i daje więk­ szą łatwość mapowania, oraz łączenia problematyki kul­ tury materialnej z duchową i społeczną. Zewnętrzna strona ankiety nie będzie odbiegać od wzoru przedstawionego na konferencji przez prof. J. Gajka. W związku z potrzebą opracowywania dużej ilości an­ kiet konferencja projektuje, ażeby R-edakcja P. A. E. za­ apelowała do wszystkich katedr etnografii, instytutów, mu­ zeów, archiwów i członków P. T. L. o nadsyłanie wzorów i niewyzyskanych dotąd ankiet. а. K o l e j n o ś ć z a g a d n i e ń . W sprawie kolejności po­ dejmowanych przez P. A. E. zagadnień postanowiono, że na plan pierwszy pójdą zagadnienia najłatwiejsze spośród ginących i to zagadnienia cząsteczkowe, wąskie. Szcze­ gółową kolejność zagadnień ustali Redakcja P. A. E. po ' porozumieniu się z uczestnikami konferencji przy pomocy kwestionariusza, gdyż w chwili odbywania konferencji sprawa ta nie dojrzała jeszcze do dyskusji. б. O p r a c o w y w a n i e z a g a d n i e ń . Konferencja prze­ widziała dwie serie opracowań. Pierwszą serię ma stano­ wić kartograficzne ujęcie zebranego materiału i krótkie wyjaśnienie, serię drugą — jego monograficzne opracowa­ nie. W związku z oboma rodzajami czynności konferencja zaprojektowała, ażeby Redakcja P. A. E. porozumiała się każdorazowo ze specjalistami w danej dziedzinie etnografii �480 w sprawie całokształtu prac związanych z opracowywa­ niem poszczególnych zagadnień, a więc projektu ankiety i kartograficznego oraz monograficznego opracowania uzy­ skanych przez nią wyników. 7. M a p y . Podkładowa mapa robocza podzielona będzie na sekcje o bokach 20 X 20 km. Karla atlasowa powtórzy ten podział, tak że P. A. E. odbiegać będzie od niemieckiego wzoru (A. d. d. V.), ale zalelą jego będzie przejrzystość, jednakowo duży obszar sekcji, możliwość łatwego przeli­ czania odległości i zasięgów oraz nieskomplikowana no­ menklatura sekcyjna. Podstawową zaletą jednak takiej karty będzie okoliczność, że elementem mapy stanie się sekcja, a nie człowiek, który jesl przenośny i zmienny. Kartę podkładową, na której mapować się będzie poszcze­ gólne zagadnienia, wykona się w skali 1:1.000,000 i pra­ cować się będzie na niej w oparciu o mapę 1:300.000, jako posiadającą wszystkie nazwy topograficzne. Karta podkła­ dowa będzie zawierać prócz podziału na sekcje także sieć rzeczną. Atlas właściwy, zredukowany do 1:2.000,000, będzie posiadał uzupełnienia w postaci map kalkowych, zawie­ rających podziały: parafialny, administracyjny i gwa­ rowy, miejscowości o znaczeniu historycznym, historyczne szlaki komunikacyjne, miejscowości jarmarczne, orografię, zalesienie, gleby, dane prehistoryczne i antropologiczne, a w razie potrzeby i inne dane. Karty dodatkowe, zawierające nawiązania z obszarów obcych, drukować się będzie w skali 1:4.000,000. W związku z graficzną stroną Atlasu uczestnicy kon­ ferencji zdecydowali się, że Redakcja P. A. E. może uznać niniejsze postanowienia za nie wiążące, w razie gdyby ja­ kieś względy nakazywały zmianę tych postanowień; w każ­ dym jednak wypadku Redakcja P. A. E. winna iść po linii raczej zmniejszania niż zwiększania rozmiarów map. �481 8. P o s t a n o w i e n i a końcowe: a) P. A.E.powinien być samodzielną sekcją P. T. L., z wła­ sną redakcją, organizacją, środkami i inicjatywą, lecz rozwijającą się w ramach norm prawnych przewidzia­ nych przez statut i powinien być reprezentowany nie przez P. T. L., ale przez swoją redakcję czy redaktora. b) Redakcja P. A. E. powinna dbać o to, ażeby Atlas za­ warł, prócz map i objaśnień, krótki tekst uwzględnia­ jący dane porównawcze z państw sąsiednich i krótkie naświetlenie, mogące zainteresować szerszy ogół spo­ łeczeństwa. c) Przed rozpoczęciem prac wydawniczych ogłosi się kon­ kurs dla grafików kartografów na wykonanie mapy wg przedstawionego projektu. d) Przed ostatecznym opracowaniem zagadnień Oddziały P. T. L. wyślą w teren sprawdzających eksploratorów. e) Konferencja zleca Oddziałowi Krakowskiemu, ażeby zwrócił się do prof. К. Nitscha z prośbą o pieczę nad stroną językową Atlasu (transkrycja gwar.). T. D, UCHWAŁY KONFERENCJI W SPRAWIE SZTUKI I KULTURY LUDOWEJ ZWOŁANEJ PRZEZ CENTRALNY INSTYTUT KULTURY 5—9 MAJA 1947 W ZAKOPANEM Przedstawiciele nauki, sztuki, władz państwowych, orga­ nizacji społecznych i kulturalnych, muzeów etnograficznych, rzeczoznawcy i działacze terenowi, zaproszeni przez Centralny Instytut Kultury na konferencję w sprawie sztuki i kultury l u ­ dowej w dniach 5—9 maja w Zakopanem, uchwalili z górą 60 tez, które jako wytyczne obowiązywać powinny w ustalaniu stanowiska, jakie sztuka i kultura ludowa zająć ma w or­ ganizacji życia społecznego i gospodarczego w państwie demo­ kratycznym. Z uchwał tych przytaczamy tylko niektóre, mające L u d , T. XXXVI) 31 �482 związek z tematyką etnografii polskiej i jej promieniowaniem w życie praktyczne. Kultura ludowa powinna wejść jako żywa tradycja kultury narodowej w system wychowania i wykształcenia narodowego. Kultura ludowa przyszłości, to oparta na tej tradycji kul­ tura ogólna, jak najszerzej upowszechniona i zgodna z interesami ludu. Konferencja uznaje konieczność ustalenia ewidencji żywych ośrodków samorodnej sztuki ludowej oraz otoczenia ich opieką. W żywych ośrodkach sztuki ludowej niedopuszczalne jest stosowanie mechanizacji masowości i seryjności produkcji. Zaleca się propagandę wartości artystycznych kultury ludo­ wej zarówno wśród wytwórców, jak i wśród odbiorców za pomocą wystaw i wydawnictw sztuki ludowej. Konferencja zwraca się do Centralnego Instytutu Kultury 0 upowszechnienie opracowanych w Polsce metod ochrony sztuki ludowej i przemysłu ludowego. Pożądane jest, aby rozwiązanie zagadnienia planowej ochrony sztuki i kultury ludowej w Polsce zostało jak najszyb­ ciej uzgodnione między przedstawicielami Naczelnej Dyrekcji Muzeów i Ochrony Zabytków, Departamentu Plastyki Min. Kult. 1 Sztuki, a Polskim Towarzystwem Ludoznawczym, Instytutem Badania Sztuki Ludowej i Centralnym Instytutem Kultury. Pożądane jest szybkie opracowanie i opublikowanie najważ­ niejszych pozytywnych elementów zawartych we wszystkich przejawach tradycyjnej sztuki ludowej, a przede wszystkim dzie­ dzin zanikających, jak: strój, budownictwo, sprzęlarstwo, cera­ mika itp. w celu wykazania utylitarnej strony poszczególnych wytworów. Konferencja stoi na stanowisku, że czynniki reprezentujące Min. «Kultury i Sztuki, oraz przedstawiciele odnośnych gałęzi nauki, powinni brać udział w przygotowywaniu form ustawodaw­ stwa odnoszącego się do sztuki ludowej i przemysłu ludowego. Należy wpłynąć na -zawodowe szkoły regionalne, kształcące młodzież wiejską w rzemiosłach artystycznych, aby określiły jasno swój stosunek do sztuki ludowej i nie niszczyły jej przez narzu7 �483 canie uczniom tzw*. form uczonych. Szkoły rozwijać powinny za­ miłowanie do sztuki ludowej przez wskazywanie na właściwe wzory zarówno dawne, jak i nowsze. Strój ludowy jest wynikiem warunków ekonomicznych, przyrodniczych (zależy bowiem od produkcji rolniczej i hodowla­ nej), historycznych, społecznych i psychologicznych, a także prą­ dów kulturalnych, przenikających wieś. Wzmożony kontakt wsi z miastem oraz zmienione społeczne i gospodarcze warunki życia powodują zanik ludowego stroju re­ gionalnego. Z drugiej strony daje się zaobserwować fakt, że rozbudzone poczucie godności warstwy chłopskiej oraz wzrastająca świado­ mość w artości kultury ludowej w społeczeństwie polskim — sprzyja utrzymaniu ustroju ludowego, podobnie jak w krajach ościennych. Celem roztoczenia opieki nad czystością regionalną stroju ludowego — niezbędne jest gromadzenie strojów ludowych w mu­ zeach i opracowanie ich w specjalnym wydawnictwie. r Materiały te będą miały wielką wartość historyczno-kulturalną i służyć mogą potrzebom nauki, szkół, świetlic i teatrów ro­ botniczych. Obrzędy ludowe, należące do społecznej kultury ludowej przez funkcję, jaką spełniają w społeczeństwie, należą również i do sztuki przez formę artystyczną, kumulującą w sobie pier­ wiastki muzyczne, wokalne, ruchowe i plastyczne. Dlatego opieka nad sztuką ludową obejmuje również opiekę nad formalną stroną obrzędów: pieśnią, muzyką, tańcem, oraz przedmiotami obrzędowymi Stwierdzając, że właściwa pierwotna treść obrzędowa zacho­ wała się w niepomiernie mniejszym stopniu, niż forma i wyka­ zuje silną tendencję do zaniku, nie zamierzamy przywracać do życia treści obrzędów. Obserwacja form obrzędowych skłania nas do uznawania form obrzędowych nie za skostniałe, lecz żywe orga­ nizmy, podlegające ewolucji pod wpływem potrzeb estetycznych i społecznych funkcji obrzędu. 1 31* �484 7 Nasz czynny stosunek do tych przemian wyrazi się w apro­ bowaniu i naśladowaniu samorzutnie tworzących się form udałych i zgodnych z treścią przewodnią obrzędu ludowego, a dy­ skwalifikowanie tych pomysłów formalnych, które popadają w konflikt bądź z'jego treścią bądź wymaganiami estetycznymi lub jego funkcją społeczną. Ważniejsze i zasługujące na większą ochronę są obrzędy, za­ chowane do dziś w terenie i stanowiące część społecznej i żywej kultury ludowej, niż obrzędy wskrzeszane dla celów widowisko­ wych. Zagadnienie obrzędów ludowych nabiera szczególnego zna­ czenia, jako składowa" część programu wychowawczego wczasów robotniczych i chłopskich. Pożądane jest powołanie przez Cen­ tralny Instytut Kultury specjalnej komisji warsztatowej, która by w oparciu o materiał etnograficzny opracowała plan wyzyska­ nia obrzędów ludowych i innych przejawów społecznej kultury ludowej w pracach wczasów. 7 7 Centralny Instytut Kultury powinien zaopiekować się sprawą muzyki ludowej i współpracując z Polskim Towarzystwem Ludo­ znawczym doprowadzić do zapisania na płytach całego dorobku muzyki ludowej. W pracy lej należy wyzyskać archiwum fono­ graficzne i jego aparaturę w Poznaniu. Centralny Instytut Kultury powinien zająć się zagadnieniem tańców ludowych i współpracując z Polskim Towarzystwem L u ­ doznawczym doprowadzić do opracowania i wydania atlasu tań­ ców ludowych w Polsce. 7 7 WYSTAWA SZTUKI LUDOWEJ W ramach Międzynarodowych Targów Gdańskich w Sopo­ tach, które trwały w okresie od 2. VIII.—31. V I I I . 1947, została zorganizowana przez Ministerstwo Kultury i Sztuki Wystawa Pol­ skiej Sztuki Ludowej. Komisarzem wystawy był mgr Kazimierz Pietkiewicz. Wnętrze projektował prof. Jan Kurzątkowski. Cho- �485 ciaż w założeniu Wystawa miała charakter propagandowy sztuki ludowej, zasługuje na uwagę przede wszystkim dlatego, że w od­ różnieniu od innych podobnych imprez reprezentowała autenty­ czną sztukę ludową, wywodzącą się z tradycji. Nie dopuszczone zostały na wystawę przedmioty sztuki pseudoludowej lub interterpretowanej przez artystów kształconych w szkołach artystycz­ nych. Wszystkie eksponaty były wytworami kultury ludowej w znaczeniu, w jakim używa go etnografia. Ministerstwo Kultury i Sztuki, doceniając wielkie wartości tradycyjnej sztuki ludowej i chcąc uratować je dla kultury na­ rodowej, opracowuje metody jej upowszechnienia w środowiskach miast, oraz ochrania je przed niewłaściwą eksploatacją ekonomi­ czną. Wystawa nie dawała przeglądu zjawiska sztuki ludowej pod względem historycznym lub etnograficznym, ograniczała się jedynie do pokazania najefektowniejszych pod względem artysty­ cznym działów sztuki Judo we j i to przede wszystkim w ośrodkach dziś jeszcze żywych. Wszystkie eksponaty zostały zakupione w la­ tach 1946—47 na terenie wsi. Ze względu na ograniczoną ilość miejsca pomieszczono na Wystawie jedynie około 250 eksponatów, a mianowicie ceramikę czarną z Knyszyna Białostockiego, cera­ mikę lubelską zebraną przy pomocy studentów Uniw. M. C. S. (Urzędów, Baranów, Zagrody i inn.), kielecką z Iłży (rzeźbę cera­ miczną — kropielniczki, figurki świętych i ptaki), Bolechowa, Wierzbnika, Denkowa; kujawską z Raciążka, Lubienia (szarą) i Kowala; kurpiowską z Pułtuska; podhalańską z okolic Zakopa­ nego; ponad to kaszubską z Chmielna koło Kartuz (L. Necla) oraz z woj. warszawskiego z Węgrowa i Gostynina. Wystawiona zo­ stała również ceramika iłżecka przeważnie użytkowa, jakiej się używa w gospodarstwie wiejskim, więc: garnki do mleka, dzbanki z uszami, miski, dwojaki itp. o różnorodnym kolorze gliny, po­ lewy, o różnych formach i ozdobach. Z tkactwa należy wymienić bogate w ornament tkaniny dwuosnowowe z okolic Janowa (pow. Sokółka), zwykłe białostockie, tzw. «radziużki», kurpiowskie barwne stroje o bogatym hafcie, ko­ rale pochodzenia puszczańskiego w ludowej obróbce, barwne weł- �486 niane kapy (nospy) na łóżka i inne spod Przasnysza, Myszyńca i Ostrołęki. Z Węgrowa tkaniny metrowe prawie identyczne z bia­ łostockimi «radziużkami», pasiaki łowickie z okolicy Sannik, czę­ ści stroju z rawskiego i opoczyńskiego, oraz kompletny strój spod Opoczna; ręczniki i obrusy z Mazowsza Pruskiego, nawiązujące do ornamentyki i techniki tkanin wileńskich, kurpiowskich i biało­ stockich. Specjalne zainteresowanie wzbudzał strój Ziemi Lubuskiej z Wielkiej Dąbrówki, a zwłaszcza pasiasta spódnica, spokrewniona z pasiakami Polski rdzennej. Wśród haftów wybijał się oryginalnością wspaniały czer­ wony i biały haft kurpiowski, zdobiący u ludu bieliznę, a w mia­ stach komplety serwetkowe, będące dzisiaj pokupnym towarem eksportowym. Wystawione zostały rówmież hafty wielkopolskie, tzw. nasnuwane białe z Goliny i Podmokła oraz hafty na tiulu z Ziemi Lubuskiej, które zdobią wspaniałe'' czepce tiulowe. Naj­ wspanialsze koronki ze Śląska Cieszyńskiego reprezentowane były przez naczółki. Ponadto na wystawie znalazły się papierowe wy­ cinanki kurpiowskie, lubelskie i łowickie, drobne wyroby z me­ talu i drzewa z Podhala, krzyż artystycznej roboty kowalskiej z Pułtuska, wielkanocne ciasto figuralne z Kurpiów i tzw. «kozy» prostyńskie czyli ciasto z Prostyni. Współczesną rzeźbę ludową reprezentował artysta ludowy Leon Kudła, chłop pochodzący spod Radomska, a zamieszkały obecnie pod Warszawą. Rzeźba jego pełna szczerej prostoty jest rzadkim dziś okazem rzeźby ludowej wysokiej klasy. Wystawę odwiedziło wiele tysięcy ludzi, w tym spora ilość cudzoziemców: Anglików, Francuzów, Belgów , Szwedów, Norwe­ gów , Duńczyków, Czechów, Rosjan, Amerykanów i Finów. Mię­ dzy cudzoziemcami trafiali się również artyści i uczeni. 7 7 Wystawa została częściowo sfilmowana przez Film Polski. Kazimierz Pietkiewicz �487 ZNISZCZENIA W ARCHITEKTURZE LUDOWEJ W WOJ. POMORSKIM (w świetle ankiety woje w. Komendy Milicji Oby w. w Bydgoszczy) M a t e r i a ł y przytoczone p o n i ż e j ś w i a d c z ą chlubnie o działalności M i l i c j i Obywatelskiej w zakresie kultury. Należy sobie życzyć, aby w ślad za Milicją Ob. w o j . pomor­ skiego poszły Komendy i n n y c h w o j e w ó d z t w i z b i o r o w y m w y s i ł k i e m dobrze spełnionej służby s p o ł e c z n e j p r z y c z y n i a ł y się do p o g ł ę b i a n i a naszej wiedzy o k r a j u ojczystym. Po licznych b ł ę d a c h , jakie p o p e ł n i a l i ś m y na Śląsku Opolskim lub na b. Mazowszu P r u s k i m , przychodzi czas na p r a c ę r o z u m n ą , t w ó r c z ą i obliczoną na d a l e k ą p r z y s z ł o ś ć . Rze­ czowe odpowiedzi, dostarczone przez wszystkie posterunki M. O. w o j e w ó d z t w a pomorskiego na a n k i e t ę , oipraco-vvana przez ob. M. P a w e ł k a z Komendy W o j e w ó d z k i e j w Byd­ goszczy, s t a n o w i ą m a t e r i a ł historyczny dużej wagi, k t ó r y niezawodnie wyzyskany będzie w naukowej ocenie barba­ r z y ń s t w a niemieckiego i zniszczeń dokonanych przez Niem­ c ó w w dziedzinie d ó b r k u l t u r a l n y c h w Polsce. Redakcja Zwyczaj ludu polskiego budowania przy osiedlach i na skrzy­ żowaniach dróg kapliczek, krzyży i figur przyczynił się do nada­ nia krajobrazowi wsi polskiej specjalnych cech charakterystycz­ nych i wpłynął ożywczo na rozwój rzeźby, snycerstwa, malarstwa i stolarstwa ludowego. Kaplice przydrożne oraz krzyże spełniały w życiu ludu ważną funkcję społeczną. Tutaj rozgrywały się bo­ wiem liczne akty religijne, społeczne i obyczajowe wsi: zanoszono modły zbiorowe, odbywano zebrania gromadzkie, odprawiano sceny z życia obrzędowego, wymierzano sprawiedliwość, a za wsią pod figurą jakże często rodzice żegnali swe dzieci idące w świat. Wojna ostatnia nie oszczędziła kaplic i krzyżów przydroż­ nych w woj. pomorskim. Działała t)u z premedytacją zbrodnicza ręka okupanta niemieckiego, która niszczyła wszystko, co pol­ skie. Rozmiary barbarzyńskiej działalności Niemców w tej dzie­ dzinie określiła z naukową dokładnością Milicja Obywatelska woj. pomorskiego, dzięki systematycznym i ścisłym odpowiedziom na �488 Mapa zniszczonych przez Niemców w wojewódzwie pomorskim kapliczek i figur przydrożnych w latach okupacji 1939—1945. ankietę opracowaną przez ob. M. Pawełka z Komendy Woj. w Byd­ goszczy л\ sprawie ilości kaplic i krzyżów zniszczonych przez Niemców w latach od 1939—1945, ilości kaplic i krzyżów ocala­ łych w czasie okupacji, oraz ilości wystawionych od roku 1945 do stycznia 1947. Jak wykazują niżej zamieszczone trzy mapki i wykaz (ta­ bela), Niemcy, chcąc pozbawić cech polskich naw et krajobraz ziem naszych, zniszczyli 3,070 kapliczek, figur i krzyżów- w 16 powia­ tach woj. pomorskiego. Ocalało zaś w różnych zakątkach tylko 237 obiektów. Brak danych zaledwie z 2 powiatów, z Chełmna i Lipna. Ponieważ liczby powyższe potwierdzone są dokumentami i zoт r �489 stały zebrane przez komórki służby państwowej, docierającej do najdalszych zakątków wsi, rozmiary strat w zakresie architektury ludowej są, jak widać, przerażające. Wśród zniszczonych obiek­ tów znalazły się i takie, które były chlubą sztuki ludowej. Spe­ cjalnie dotknięty został pow. lubawski, gdzie na 223 kapliczek nie ocalała ani jedna, oraz Sempoliński, który stracił również wszystkie kapliczki w liczbie 32. Ogólny procent strat przekracza 97%. Straty te są szczególnie dotkliwe dla etnografii polskiej. Po­ nieważ zaś materiały statystyczne i opisowe, dotyczące kapliczek i krzyżów przydrożnych, znajdujące się w posiadaniu Instytutu Bałtyckiego w Toruniu, zginęły bezpowrotnie w czasie wojny, ma­ teriały zebrane przez Milicję Obywatelską woj. pomorskiego na- t • > 10 \i i N i \ ,A fio i \ 'i t ' ; • ? j 10 Mapa o c a l a ł y c h w w o j e w ó d z t w i e p o m o r s k i m kapliczek i figur p r z y ­ d r o ż n y c h w czasie okupacji niemieckiej w latach 1939—1945. �О О N ft С so да' о а £ О о да' EL «5 N СО Sj о 3 N SO да 5J N Ti » SO SO SO О po 3 ^ 00 N ft з Й 3 И SO г! % с 6 o' О S' Et О^ с Źор Сtr ft 7Г 3 i - . 5" t о vi ч о ft Sl a' ft л Ч рз С 5. О в с о S' м S I " l ' Ч К N> S3 О о< ^ в £ В: 8 п> о ста С so СТО й J ciэ- I g да3 6 ° 'i В 3. so да с о N 3 '& > О ор. 3" N со с N О f-j- его 33 о О CL РТ" И •3 ^ § о 3 ё" о аз 3 Р ^ г, .> / ^:з Ч 1 Inowrocław Toiruń Brodnica Rypin 13. 14. 15 16, R a z e m Chojnice Grudziądz 9. 12. Nieszawa 8. Szubin Tuchola 7. Świecie Wyrzysk 6. 11. Sępolno Bydgoszcz 5. Lubawa 3. 4. Wrocławek Wąbrzeżno 1. P o w i a t 2. p. 6 2.319 21 4 216 1.515 334 83 66 94 l i l i i ! 757 8 32 187 397 7 92 187 186 39 79 28 5 11 67 <4 8 4 47 17- 10 4 98 64 30 101 483 131 48 7 74 2.535 405 219 99 192 191 125 62 18 304 170 72 170 32 179 20 38 173 118 185 1U4 69 Kapli­ czek Stan 103 5 3 1 18 5 9 124 150 114 89 68 44 195 58 14 294 140 67 152 32 179 119 164 Krzyży Kapli­ czek Krzyży Kapli­ czek Kapli­ czek Krzyży Ilość nowozbud o w a n y c h od r. 1945 do s t y c z ­ n i a 1947 Ilość ocalałych w czasie okupacji Ilość zniszczo­ nych przez Niemców w 1. 1 9 3 9 — 1 9 4 5 1939 778 191 1 50 29 1.731 342 115 73 100 146 51 32 158 182 128 69 119 20 118 108 78 Kapli­ czek 504 135 53 8 7 77 38 186 Krzyży Stan na styczeń 1947 r . 89 71 44 196 Krzyży r. 1 1 w STAN KAPLICZEK I FIGUR PRZYDROŻNYCH W WOJEW. POMORSKIM W OKRESIE OD R. 1939 DO STYCZNIA 1947 R. с N- О в оft" о^ "С ^ С ft 3 о ft > ft о ста о ° <> / г** 3 3 н. о' 4 N с 10. L. ХЗ ft о S) j? 3 ĆS" а. о л' S' I' a So Б'' В ft с"' & с c' о Рь го ста о С а сf 4^ CO �С а сf N о' 3 н. г** 4 ft 3 3 Рь о c' с"' & с ft о С ^ в да' С so оft" о^ "С О В 'i О N ft й J ciэ- I g да3 6 ° В Б'' 3. > so да ft о ста о ° <> / с го ста о ft so СТО S I м в с о S' О a о S) о EL I' о vi ч о о а 3 аз о N о с 3 ё" о > ^ § 3 '& О CL РТ" И •3 о 33 О N «5 N СО Sj " l ' Ч К N> S3 О о< ^ в £ В: 8 п> о ста t ft Sl a' ft л рз С 5. О С So Ч Р да' f-j- его со с о О N £ 3 И SO г! % с 6 o' О S' Et О^ с Źор Сtr ft 7Г 3 i - . 5" / ^:з Ч N S' л' ft Ti » ХЗ j? 3 ĆS" а. о 5J SO N О po 3 N- с ^ О 00 .> г, Й ft з да N SO 3" SO SO ор. ^ 3 STAN KAPLICZEK I FIGUR PRZYDROŻNYCH W WOJEW. POMORSKIM W OKRESIE OD R. 1939 DO STYCZNIA 1947 R. L. p. P o w i a t Ilość zniszczo­ nych przez Niemców w 1. 1 9 3 9 — 1 9 4 5 Kapli­ czek 1. Wrocławek 164 2. Wąbrzeżno 119 3. Lubawa 179 4. Sępolno 32 5. Bydgoszcz 6. Wyrzysk 67 7. Tuchola 140 8. Nieszawa 294 9. Grudziądz 14 10. Szubin 58 11. Świecie 114 12. Chojnice 124 13. Inowrocław 186 14. Toiruń 15 16, 1 Krzyży 195 Ilość ocalałych w czasie okupacji Kapli­ czek 9 Krzyży 1 Ilość nowozbud o w a n y c h od r. 1945 do s t y c z ­ n i a 1947 Stan Kapli­ czek Kapli­ czek 69 Krzyży 185 103 5 118 44 18 68 5 38 64 30 98 10 17- 89 4 47 150 4 8 28 11 5 39 <4 67 187 6 94 Stan na styczeń 1947 r . Kapli­ czek Krzyży 179 72 44 118 119 71 69 131 182 18 89 51 7 62 158 32 8 125 29 50 53 146 192 191 100 7 Brodnica 187 32 83 219 115 Rypin 397 8 334 405 342 2.319 l i l i i ! 757 216 21 1.515 99 483 2.535 135 73 92 R a z e m 77 128 191 66 38 20 304 48 186 108 170 7 Krzyży 78 196 170 74 79 4 1939 32 101 3 r. 1U4 20 152 173 w 1 1 1.731 778 1 504 4^ CO �492 WYKAZ KSIĄŻEK NABYTYCH PRZEZ P. T. L. W DRODZE WYMIANY 1) Abbot С. G., A 27 day period in Washington Precipitation. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 104, Nr 3. Wa­ shington 1944, str. 4. 2) Abbot C. G., Correlations of Solar Variation. With Wa­ shington Weather. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections.. Vol. 104, Nr 13. Washington 1945, str. 10. 3) Abbot C. G., On the 27.0074 day Cycle in Washington Pre­ cipitation. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 104, Nr 9. Washington 1945, str. 2. 4) Abbot C. G., The Quantity of Vaporous Water in the Atmo­ sphere. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol 101, Nr 12. Washington 1942, str. 7. 5) Abbot C. G., The 1914 Tests of the Langley «Aerodrome». W yd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 103, Nr 8. Wa­ shington 1942, str. 8. r 5) Abbot C. G. Weather Predetermined by Solar Variation. W yd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 104, Nr 5. Wa­ shington 1944, str. 44. T 7) Abbot C. G., Hoover W. H., and Clark L. В., A Sensitive Radiometer. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 104, Nr 5. Washington 1944, str. 44. 8) Abbot C. G. and Candlish N. M. Mc, The Weekly Period in Washington Precipitation. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 98, Nr 21. Washington 1939, str. 4. 9) Aldrich L. В., Smithsonian Pyrheliometry and the Andean Volcanic Eruptions of April 1932. Wyd.: Smithsonian Miscella­ neous Collections. Vol. 104, Nr 6. Washington 1944, str. 5. 10) Alister E. D. Mc. and Myers Jack, The Time Course of Photosynthesis and Flourescence Observed Simultaneously. W yd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 99, Nr 6. W a ­ shington 1940, str. 37. T �493 11) Ambros Michał, Bibliografia śląska, jej stan obecny i za­ dania na przyszłość. Wyd.: Instytutu Śląskiego. Katowice 1946, str. 30. 12) Annali Lateranensi, Publicazione Del Pontificio Museo Missionario Etnologico. Vol. X. Wyd.: Citta del Vaticano. Vaticana 1946, str. 219. 13) Anthropological-Papers. Wyd. Smithsonian Institution. Bureau of American Ethnology Bulletin 128. Numbers 13—18. Wa­ shington 1941, str. XII+368. — Bulletin 133. Numbers 19—26. Wa­ shington 1943, str. IX+615. — Bulletin 136. Numbers 27—32. Wa­ shington 1943, str. VIII+375. 14) Anthropological Records. Vol. 4, Nr 1. Culture Element. Distributions: X I I Apache — Pueblo. By Gifford E. W. Wyd.: Uni­ versity of California Press Berkeley. California 1940, str. IV+206. 15) Anthropological Records. Vol. 2, Nr 5. The Social Orga­ nisation of the Haisla of British Columbia by Olson Ronald L. Wyd.: University of California Press Berkeley. California 1940, str. od 169—200. 16) Anthropos. Revue Internationale d'Ethnologie et de L i n guislique. Anthropos. Wyd.: Anthropos-Institut. Freiburg in der Schweiz. Bd. XXXV—VI, H. 1—3. 1940—41, str. 557. 17) Antoniewicz Jerzy, Kultura łużycka w Prusach w oświe­ tleniu nauki polskiej i niemieckiej. Wyd.: Instytut Mazurski w Ol­ sztynie. Komunikat Nr 2. Olsztyn 1947, str. 11. 18) Antonów Michał, Uwagi o losach archiwaliów górno­ śląskich w związku z ostatnią wojną. Wyd.: Instytut Śląski. Ko­ munikat Nr 44. Katowice 1947, str. 4. 19) Arctowski Henryk, On Solar- Constant and Olmospheric Temperature Changes. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collec­ tions. Vol. 101, Nr 5. Washington 1941, str. V I +62. 20) Atlas, Ziem Odzyskanych. Wydawnictwo Główny Urząd Planowania Przestrzennego. Warszawa 1947, str. 35. 21) BanLsch Paul, A new Shipworm From the Panama Canal. Wydawnictwo Smithsonian Miscellaneuos Collections. Vol. 104, Nr 8. Washington 1944, str. 3 �494 22) Bartsch Paul, A new Shipworan From the Panama. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collection. Vol. 99, Nr 21. Washington 1941, sir. 2, labl. I . 23) Barycz Henryk, Jerzy Samuel Bandtkie (1768—1835). Wyd.: Instytut Śląski. Seria V. Komunikat Nr 46. Katowice, str. 4. 24) Barycz Henryk, Uniwersytet wrocławski w przeszłości i teraźniejszości. Wyd.: Instytutu Śląskiego. Katowice 1946, str. 32. 25) Beals Ralph L., The contemporary culture of the Ca'hita Indians. Wyd.: Smithsonian Institution Bureau of American Ethnology. Bulletin 142. Washington 1945, str. X I I + 244. 26) Beals Ralph L., Carrasco Pedro, and Gorkie Thomas Mc. Houses and House Use of the Sierra Tarascans. Wyd.: Smithso­ nian Institution Institute of Social Anthropology Publication Nr I . Washington 1944, str. 37, abl. 8. 27) Berezowski Cezary, Organizacja Narodów Zjednoczo­ nych. Wyd.: Tow. Naukowego K. U. L. Lublin 1946, sir. 31. 28) Biłkowski Leon, Lubelska księga podkomorska piętna­ stego wieku. Wyd.: Tow. Naukowego K. U. L. Lublin 1934, sir. X I + 168. 29) Bibliotekarz. Czasopismo poświęcone sprawom biblioteki i czytelnictwa. Wyd.: Związek Bibliotekarzy i Archiwistów Pol­ skich oraz Biblioteka Publiczna m. Warszawy. Rocz. XIV, Nr I i 2. Warszawa 1947, str. 36. — Rocznik XIV, Nr 3 i 4. Warszawa 1947, str. 36—69. 30) Bieniarzówna Janina, W walce o chłopskie prawo. Wyd.: Spółdzielni «Wieś». Kraków 1947, str. 24. 31) Bishop Carl Whiting, Origin of the far Eastern civiliza­ tions: a brief Handbook. Wyd.: Smithsonian Inslitimlion. Washing ton 1942, str. 53. 32) Bishop Cad Whiting, Origin of far Eastern civilisations: a brief Handbook. Wyd.: Smithsonian Institution War Background Studies Numbers One. Washington 1944, sir. 463—512, tabl. 12. 33) Bishop Carl Whiting, The Beginnings of civilisation in Eastern Asia. Wyd.: Smithsonian Institution. Washington 1941, sir. 431—445, tabl. 10. �495 34) Biuletyn. Łużyce. Sytuacja na Łużycach. Wyd.: Polski Związek Zachodni. Wydz. Zagrań. Refer. Luzy око-serbski. Nr I . Poznań 1946, str. 10. — Nr 2. Poznań 1946, str. 6. 35) Biuletyn Metodycznego Ogniska Krajoznawczego w Kra­ kowie. Kraków 1947. Wyd.: Komisja Kół Krajoznawczych Mło­ dzieży Szk. 36) Biuletyn Polskiego Tow. Krajoznawczego. Wyd.: Polskie Tow. Krajoznawcze. Warszawa 1946. Nr 7, str. 5. — Warszawa 1947. Nr 1, str. 4. — Warszawa 1947. Nr 2, str. 4. — Warszawa 1947. Nr 3, str. 4. — Warszawa 1947. Nr 4, str. 4. 37) Biuletyn historii sztuki i kultury. Wyd.: Państwowy Inly tut Historii Sztuki i Inwentaryzacji Zabytków oraz Zakład Architektury Polskiej i Historii Sztuki Politechniki Warszawskiej. R. V I I I . Nr 3—4. Warszawa 1946, str. od 135—256. 38) Bulletin. Unesco Bulletin for libraries. Wyd.: United Na­ tions Educational Scientific ad Cultural Organisation. Paris 1947, str. 43. 39) Blackwelder Eliot, Science and human prospects. Wyd.: Smithsonian Institution. Washington 1942, str. 267—283. 40) Bohucki Jan, Szkoła polska na Maziiirach i Warmii. Wyd.: Instytutu Mazurskiego w Olsztynie. Komunikat Nr 4, 5, 6. Olsztyn 1946, str. 15. 41) Bolewski Andrzej, Osadnictwo na ziemiach odzyskanych w świetle potrzeb kopalnictwa i przemysłu mineralnego. Wyd.: Rada Naukowa dla Zagadnień Ziem Odzyskanych. Str. 3. 42) Borowski Włodzimierz, Znaczenie gospodarcze wykorzy­ stania krów jako siły pociągowej w rolnictwie Ziem Odzyskanych. Wyd.: Rada Naukowa dla Zagadnień Ziem Odzyskanych. Str. 3. 43) Bushnell Dawid J., Ewidence of Early Indian. Occupancy Near the Peaks of Otter, Bedford County Virginia. Wyd.: Smithso­ nian Miscellaneous Collections. Vol. 99, Nr t5. Washington 1940, str. 14. 44) Bushnell Dawid J., Sketches by Paul Kane in the Indian Country, 1845—1848. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Washington 1940, str. 25. �496 45) Butów, Ordensland- Grenzland. Deutschland- Bildheft, Nr 298. Berlin, Tempelhof, str. 48. 46) Gasopis Narodniho Musea. Wyd.: Matice Ćeske s Podporou Kuratoria Narodniho Musea a Ministerstwa Skolstvi a Narodni Osvety v Koimisi Knihkupectvi Rr. Rivnace. Roćnik CXII, svazak 1 Dpchovedny'. Praha 1938, str. 168. — Roćnik CXII, sva­ zek 2 pfirodovedny. Praha 1938, str. 176. — Roćnik CXII, svazek 3 duchovedny. Praha 1938. str-. od 169—320. — Roćnik CXIII, sva­ zek 1 duchovedny. Praha 1939, str. 80. — Roćnik CXIII, svazek 2 pfiirodovedny. Praha 1939, str. 80. 47) Ćasopis Narodniho Musea. Wyd.: Matice Ćeske s Podporou Kuratoria Narodniho Musea a Ministerstwa Skolstvi a Narodni Osvety v Komisi Knihkupectvi Rr. Rivnace. Roćnik CXIII, svazek 3 Duchovedny. Praha 1939, sir. od 81—160. — Roćnik CXIII, svazek 4 pfirodovedny. Praha 1939, str. od 81—160. — Roćnik CXIV, svazek 1 duchovedny. Praha 1940, str. 124. — Roćnik CXIV, svazek 2 pfirodovedny. Praha 1940, str. 120. Roćnik CXIV, sva­ zek 3 duchovedny-. Praha 1940, str. od 129—240. Roćnik CXIV, sva­ zek 4 pfirodovedny. Praha 1940, sir. od 121—236. Gasopis Vlasteneckeho Spolku Musejniho v Olomouci. Nakła­ dem Vlasteneckcho Spoku Musejniho v Olomouci. Roc, 56. Rok 1947, Sv. I . Olomouc 1947, str. 115. 49) Chaimbliss Charles E., The botany and history of Zizania ac[ualica L. («Wild Rice»). W yd.: Smithsonian Institution. Washington 1941, str. 369—382, tabl. 9. 50) Chase Florence Meier, Increased Stimulation of the Alga Stichococcus Bacillaris by Successive Exposures to Short Wave Lengths of the Ultraviolet. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Col­ lections. Vol. 99, Nr 17. Washington 1941, str. 16, tabl. 2. 51) Chodzidto Teofil, Mieszkanie u Jakutów. Wyd.: Institut Anthropos, Posieux-Froideville. Freiburg, str. 841—862. 52) Cholewa M. Cz., Stroje ludowe ziemi sądeckiej. W yd.: Tow. Ludoznawczego. Lublin 1946, str. 26. 53) Cockered Т. D. A., Bees of the Family Hylaeidae From the Ethiopian Region. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collec­ tions. Vol. 101, Nr 8. Washington 1942, str. 15. T T �497 54) Compton Arthur H., Science shaping American culture. WydV. Smithsonian Institution. Washington 1942, str. 175—182. 55) Coon Carleton S., Southern Arabia, a problem for the future. Wyd.: Smithsonian Institution. Washington 1945, str. 385—402. 56) Cooper John M., Area! and temporal aspects of aborginal South American culture. Wyd.: Smithsonian Institution. Wa­ shington 1944, str. 429—461, tabl. 4. 57) Cushman Joseph A., Recent foraminifera from old pro­ vidence Island. Collected on the presidential cruise of 193$-^4>Vyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 99, Nr 9. Washington 1941, str. 14, tabl. 2. 58) Czekanowski Jan, Dane o ruchu ludności 20 parafii die­ cezji lubelskiej. Wyd.: Rada Naukowa dla Zagadnień Ziem Odzy­ skanych. Str. 1. 59) Czerwiński Kazimierz, Tajne archiwum niemieckie w Pile, Wyd.: Instytutu Bałtyckiego, Wydziału Pomorzoznawczego. Komunikat Nr 17. Bydgoszcz 1946, str. 4. 60) Deichmann Elisabeth, Coeleterates Collected on the Pre­ sidential Cruise of 1938. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Col­ lections. Vol. 99, Nr 10. Washington 1941, str. 17, tabl. 1. 61) Deignan H. G., Burma — Gateway to China. Wyd.: Smithsonian institution. W ar Background Studies Number Sewenteen. Washington 1943, str. IV + 21. 62) Deignan H. G., Siani — land of free men. Wyd.: Smith­ sonian Institution. War Background Studies Number Eight. Wa­ shington 1943, str. 18. 63) Deignan H. G., Two New Races of Passerine Brids From Thailand. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol 99, Nr 18. Washington 1940, sir. 4. 64) Dembiński Henryk, Dyplomacja i dyplomaci w nowo­ czesnym państwie. Wyd. Tow. Naukowego K. U. L. Lublin 1946, str. 28. 65) Densmore Frances, Nootka and Quileute Music. Wyd.: Smithsonian Institution on Bureau of American Ethnology Bulle­ tin 124. Washington 1939, str. XXVI + 358. T Lud, Т. X X X V I I 32 �498 66) Densmore Frances, The study of Indian music. Wyd.: Smithsonian Institution. Washington 1942, str. 527—550, tabl. 6. 67) Dobrowolski К., Recenzja z pracy p. Flizaka pt. «Rozporządzenie mieniem nieruchomym u ludności włościańskiej' na północ od Gorców w I . połowie XIX wieku. Odbitka ze Sprawozdań Polskiej Akademii Umiejętności. Tom X L V I . 68) Dobrowolski Tadeusz, Najstarsze drewniane kościoły ślą­ skie jako znaki zamierzchłej przeszłości. Wyd.: Instytutu Śląskiego. Katowice 1946, str. 20. 69) Dobzhansky Th., Beetles of the Genus Hyperasipis Inha­ biting the United States. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Col­ lections. Vol. 101, Nr 6. Washington 1941, str. 94, tabl. 6. 70) Domosławski Bohdan, Zniszczenia wojenne budynków na Ziemiach Odzyskanych. Wyd.: Rada Naukowa dla Zagadnień Ziem Odzyskanych. Str. 3. 71) Dorsey Carl Kestcr: The Musculature of the Labrum Labium and Pharyngeal Region of Adult and Immature Coleoptera. Wyd.: Smithsonian Miscellaneoius Collections. Vol. 103, Nr 7. Washington 1943, str. 42, tabl. 24. 72) Droga. Pismo chrześcijańskie dla wszystkich. Wyd.: Ruch Melodystyczny w Polsce. Rok I I , Nr 6—7. Kraków 1947. sir. 20. 73) Drucker Philip, Ceramic sequences at tres Zapotes, Ve­ racruz, Mexico. Wyd.: Smithsonian Institution Bureau of Ameri­ can Ethnology Bulletin 141. Washington 1943, str. IX + 155. 74) Drucker Philip, Ceramic stratygraphy at Cerro de las Mesas Veracruz, Mexico. Wyd.: Smithsonian Institution Bureau of American Ethnology. Bulletin 141. Washington 1943, str. V I I I + 95, tabl. 58. 75) Durkacz Piotr. Spółdzielczość rolnicza na Ziemiach Od­ zyskanych. Wyd.: Rada Naukowa dla Zagadnień Ziem Odzyska­ nych. Str. 3. 76) Dziewoński Kazimierz, Lokalizacja przemysłu w-Polsce a Ziemie Odzyskane. Wyd.: Rada Naukowa dla Zagadnień Ziem Odzvskanvch. Str. 3. �499 77) Enibree John F., The Japanese. Wyd.: Smithsonian I n ­ stitution. War Background Studies Number Seven. Washington 1943, str. IV + 42. 78) Espinosa Antonio Vazquez. Compendium and description of the West Indies. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 102. Washington 1942, str. X I I + 862. 79) Etnografia. Lud w malarstwie polskim. Tabl. 61. 80) Fenrton William N., Contacts between Iroquois herba­ lism and colonial medicine. Wyd.: Smithsonian Institution. Wa­ shington 1942, str. 503—520, tabl. 5. 81) Fonton William N., Masked medicine societies of the Iroquois. Wyd.: Smithsonian Institution. Washington 1941, str. 397—429, tabl. 25. 82) Fischer Adam, Zorian Dołęga Chodakowski. Wyd.: Tow. Ludoznawczego. Lublin 1946, sir. 20. 83) Flesze Francis, War Ceremony and Peace Ceremony of the Osage Indians. Wyd.: Smithsonian Institution Bureau of Ame­ rican Ethnology. Bulletin 101. Washington 1939, str. V I + 280. 84) Frankowski Jan, Zadłużenie gospodarstw rolnych woj. pomorskiego w latach 1932—1936. Wyd.: Tow. Naukowego K. U. L. Lublin 1937, str. V I I I + 154. 86) Gazin C, Lewis and Sullivan J. Magruder, A new Titanothere From the Eocene of Mississippi, with Notes on the Corre­ lation Between the Marine Eocene of the Gulf Coastal Plain and Continental Eocene of the Rocky Mounla — in Region. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 101, Nr 13. Washin­ gton 1942, str. 13, tabl. 3. 87) Gerlicz Karol, Znaczenie i możliwości rozwoju przemy­ słu przetwórczego owocowo-warzywnego na Ziemiach Odzyska­ nych. Wyd.: Rada Naukowa dla Zagadnień Ziem Odzyskanych. Sir. 2. 88) Gilbert William H., Peoples of India. Wyd.: Smithsonian Institution War Background Studies Number Lighten. Washington 1944, str. IV + 86. 32* �500 89) Gilmoire Charles W., New Fossil Lizards From the Upper Cretaceous of Utah. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 99, Nr 16. Washington 1940, str. 3. 90) Glueck Nelson, The excavations of Salomon's seaport: Ezion-geber. Wyd.: Smithsonian Institution. Washington 1942, str. 453—478, tabl. 14. 91) Głos wolnych. Organ Stowarzyszenia Myśli Wolnej w Polsce. Rok I I , Nr 5—6. Warszawa 1947, str. 73—112. 92) Głownia J., Czeskie i polskie prawa do Kładzka. Wyd.: Instytut Śląski. Katowice 1946, .str. 4. 93) Golachowski Stefan: Śląsk przez pryzmat socjologii. Wyd.: Instytut Śląski. Seria V. Komunikat Nr 38. Katowice 1947, str. 4. 94) Gorywoda Anzelm, Podstawy rozwojowe rzemiosła na Ziemiach Odzyskanych. Wyd.: Rada Naukowa dla Zagadnień Ziem Odzyskanych. Str. 4. 95) Gródecki Konstanty, Stan muzealnictwa na Pomorzu Za­ chodnim. Wyd.: Instytutu Bałtyckiego. Bydgoszcz 1947, str. 3, Kom. 1. 96) Gushman Joseph A., Recent Foraminifera From Old Pro­ vidence Island Collected on the Presidentil Cruise of 1938. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 99, Nr 9. Washington 1941, str. 14, tabl. 2. 97) Halban Leon, Mistyczne podstawy narodowego socja­ lizmu. Wyd.: Tow. Namkowego К. U. L. Lublin 1946, str. 42. 98) Halban Leon, O potrzebie badań etno-soejologicznych nad religijnością. Wyd.: Tow. Ludoznawczego. Lublin 1946, str. 30. 99) Haltsonen Sulo, Finnische linguistische und volkskundliche Bibliographic fiir die Jahre 1937—1938. Helsinki 1940, str. 318—354. 100) Handbook of South American. Vol. 1. Vol. 2. The Andean civilisations. By — Steward Julian H. Wyd.: Smithsonian Institu­ tion Bureau of American Ethnology. Bjulletin 143. Washington 1946, sir. X X X I I I + 1035. �501 101) Helsztyński Stanisław, Północne Mazowsze i Warmia w Bibliotece Ziem Odzyskanych. Wyd.: Instytutu Mazurskiego w Olsztynie. Komunikat Nr 5. Olsztyn 1947, str. 11. 102) Hierowski Zdzisław, Poeta narodowy Śląska Cieszyń­ skiego 1848. Jan Kubisz — 1929. Wyd.: Instytut Śląski. Komu­ nikat Nr 21. Katowice 1946, str. 4. 103) Hrdlićka Aleś., Ritual Ablation of Front Teeth in Sibe­ ria and America. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collection-:. Vol. 99, Nr 3. Washington 1940, str. 32, tabl. 5. 104) Hrdlićka Aleś, The Eskimo child. Wyd.: Smithsonian Institution. Washington 1942, str. 557—562, tabl. 10. 105) Informacje dla uczestników V sesji Rady Naukowej dla Zagadnień Ziem Odzyskanych. Wyd.: Ministerstwo Ziem Odzy­ skanych. Biuro Studiów Osadniczo-przesiedleńczych. Str. 4. 106) Informacje w sprawie referatów wygłaszanych na po­ siedzeniach Rady Naukowej dla Zagadnień Ziem Odzyskanych. Wyd.: Ministerstwo Ziem Odzyskanych. Biuro Studiów Osadnlczoprzesiedleńczych. Kraków 1947, str. 2. 107) Instrukcja wydawnicza dla średniowiecznych źródeł h i ­ storycznych. Wyd.: Polska Akademia Umiejętności. Kraków 1925, str. 40. 108) Instytut. Centralny Instytut Kultury. Str. 4. 109) Izdebski Zygmunt, Marek St. Korowicz, Une experience de droit international. Paris 1946. Wyd.: Instytut Śląski. Seria V. Komunikat 49. Katowice 1947, str. 4. 110) Jackson Harold Gordon, Check-List of the Terrestial and Fresh-Water Isopoda of Oceani. Wyd.: Smithsonian Miscel­ laneous Collections. Vol. 99, Nr 8. Washington 1941, str. 35. 111) Janika Rudolf, Dotychczasowe wyniki badań wykopa­ liskowych na staropolskiej osadzie we Wrocławiu. Wyd.: Instytut Śląski. Komunikat Nr 24. Katowice 1946, str. 4. 112) Janse Olov R. The Peoples of French Indochina. Wyd.: Smithsonian Institution War Background Studies Number Nine­ teen. Washington 1944, str. IV + 28. 113) Jantar. Przegląd naukowy zagadnień pomorskich i bał­ tyckich.Organ Instytutu Bałtyckiego. Rok IV, zesz. 1. Gdańsk, 7 �502 Bydgoszcz, Szczecin 1946, str. 100. — Rok IV, zesz. 2. Gdańsk, Bydgoszcz, Szczecin 1946, str. 12 + 141. — Rok IV, zesz. 3. Gdańsk, Bydgoszcz, Szczecin 1946, str-. 113. — Rok V, zesz. 1. Gdańsk, Byd­ goszcz, Szczecin 1947, str. 88. — Rok V, zesz. 2. Gdańsk, Byd­ goszcz, Szczecin 1947, str. 176. 114) Jenness Diamont, Prehistorie culture Waves from Asia to America. Wyd.: Smithsonian Institution. Washington 1941, sir. 883—396. 115) Jeżowski Krzysztof, Zaplecze gospodarcze Dolnego Ślą­ ska. Wyd.: Instytut Śląski. Komunikat Nr 28. Katowice 1946, str. 4. 116) Johnston Earl S. and Weinlraub Robert L., The Deter­ mination of Small Amounts of Chlorophyll-Apparatus and Method. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 98, Nr 19. Wa­ shington 1939, sir. 5, tabl. 2. 117) Jones William, Sinography of the Fox Indians. Wyd.: Smithsonian Institution Bureau of American Ethnology. Bulle­ tin 125. Washington 1939, str. IX + 156. 118) Kalendarz dla Mazurów na rok 1947. Wyd.: Instytutu Mazurskiego. Olsztyn, str. 96. 119) Kalendarz dla Warmiaków na rok 1947. Wyd.: Insty­ tutu Mazurskiego w Olsztynie. Olsztyn, str. 96. 120) Kalendarz. Śląski kalendarz historyczny. Wyd.: Instytut Śląski. Seria V, Komunikat Nr 6, 8, 12, 14, 17, 19, 22, 26, 30. Kato­ wice 1946. , 121) Konafoj.ski Czesław, Zagadnienie motoryzacji w rol­ nictwie Ziem Odzyskanych obecnie i w przyszłości. Wyd.: Rada Naukowa dla Zagadnień Ziem Odzyskanych. Str. 2. 122) Kasprzyk Ludwik, Problemy Służby Zdrowia na Zie­ miach Odzyskanych. Wyd.: Rada Naukowa dla Zagadnień Ziem Odzyskanych. Str. 1. 123) Katalog druków mazurskich XVI—XX wieku. Wyd.: I n ­ stytutu Mazurskiego w Olsztynie. Olsztyn 1947, str. 116. 124) Katalog wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubel­ skiego. Lublin 1946. �503 125) Katalog I ze szczególnym uwzględnieniem literatury do­ tyczącej polskich Ziem Odzyskanych. Poznań 1946, sir. 23. Wyd.: Instytutu Zachodniego. 126) Kawyn Stefan, Zagadnienie grupy literackiej. Wyd.: Tow. Naukowego K. U. L. Lublin 1946, str. 66. 127) Kennedy Raymond, Contours of cultore in Indonesia. Wyd.: Smithsonian Institution. Washington 1944, str. 513—522, tabl. 12. 128) Kennedy Raymond, Islands and Peoples of the Indies. Wyd.: Smithsonian Institution. War Background Studies Number Fourteen. Washington 1943, str. IV + 615. 129) Knoche Walter, The Ice Age Problem. Wyd.: Smithso­ nian Miscellaneous Collections. Vol. 99, Nr 22. Washington 1941, sir. 5. 130) Korowicz M., Ustawa o dwuletnim planie gospodarczym Czechosłowacji. Wyd.: Instytut Śląski. Seria V I , Komunikat Nr 1. Katowice 1947, str. 6. 131) Koslrzewski Józef, Przyczynek do dawności niektórych wytworów polskiej kultury ludowej. Wyd.: Tow. Ludoznawczego. Lublin 1946, str. 11. 132) Kreysa Mirosław, Metody i wyniki akcji osadniczopr.zesiedleńczej w Czechosłowacji. Wyd.: Rada Naukowa dla Za­ gadnień Ziem Odzyskanych. Str. 28. 133) Kr i eg er Herbert W., Island Peoples of the Western Pa­ cific Micronesia and Melanesia. Wyd.: Smithsonian Institution War Background Studies Number Sixteen. Washington 1943, str. IV + 104. 134) Krieger Herbert W., Peoples of the Philippines. Wyd.: Smithsonian Institution War Background Studies Number Four. Washington 1942, str. IV + 86. 135) Krynicki Marian, Charakterystyka statków poniemiec­ kich przyznanych Polsce tytułem reparacji wojennych. Wyd.: I n ­ stytut Bałtycki. Wydział Morski. Bydgoszcz 1947, sir. 2. 136) Krynicki Marian, Przemiany strukturalne polskiej peł­ nomorskiej floty handlowej w latach 1939—1947. Wyd.: Instytut Bałtycki. Wydział Morski. Gdańsk 1947. str. 2. �504 137) Krynicki Marian, żegluga pasażerska na północnym Atlantyku. Wyd.: Instytut Bałtycki, Wydział Morski. Bydgoszcz 1947, str. 3. 138) Krzysik Franciszek, Przemysł leśny na Ziemiach Odzy­ skanych. Wyd.: Rada Naukowa dla Zagadnień Ziem Odzyskanych. Str. 3. 139) Kucner A. i Golachowski St., Żywioł polski na Opolszczyźiiie. Wyd.: Instytut Śląski. Komunikat Nr 29. Katowice 1946, str. 4. 140) Kullmer C. J., A Remarkable Reversal in the Distribu­ tion of Storm Frequency in the United States in Double Hale So­ lar Cycles, of Interest in Long-Range Forecasting. W yd.: Smithso­ nian Miscellaneous Collections. Vol. 103, Nr 10. Washington 1943, str. 20. 141) Leyding — Mielecki Gustaw, Słownik nazw miejscowych okręgu mazurskiego w Olsztynie. Część I . Olsztyn 1947, str. 215. 142) Ludera Franciszek, Przegląd rezerwatów przyrody na terenie odzyskanych ziem Śląska Opolskiego i Dolnego. Wyd.: I n ­ stytutu Śląskiego. Komunikat Nr 9. Katowice 1946, sir. 4. 143) Łoś Jan Stanisław, Sprawa agrarna w Rzymie II-go i I-go wieku przed Chrystusem. Wyd.: Tow. Naukowego K. U. J. Lublin 1946, str. 24. 144) Lowmiański Henryk, Dotychczasowy stan badań dzie­ jów dawnych Prusów. Wyd.: Instytut Mazurski w Olsztynie. Ko­ munikat Nr 7—8. Olsztyn 1947, str. 28. 145) Malicki Longin, Oświetlenie u górali śląskich. Odbicie z roczników Tow. Przyjaciół Nauk na Śląsku. Katowice 1938, str. 14, ryc 12. 146) Maringe Witold, Majątki państwowe na Ziemiach Od­ zyskanych jako ośrodki kultury rolnej. Wyd.: Rada Naukowa dla Zagadnień Ziem Odzyskanych, str. 4. 147) Mazurkówna Stefania, Rola szkoły w procesie zespole­ nia ziem odzyskanych z macierzą. Wyd.: Rada Naukowa dla Za­ gadnień Ziem Odzyskanych, str. 5. 148) Metraux Alfred, Easter Island. Wyd.: Smithsonian Insti­ tution. Washington 1945, str. 435—451, tabl. 4. T �505 149) Miesięcznik ludowy. Wyd.: Ludowy Instytut Kultury. Rok I . Nr 1. Warszawa 1947, str. 36. — Rok I . Nr 2—3. Warszawa 1947, str. 36. — Rok I . Nr 4—5. Warszawa 1947, str. 48. 150) Milewski Tadeusz, Zarys językoznawstwa ogólnego. Część I . Teoria językoznawstwa. Wyd.: Tow. Ludoznawcze w L u ­ blinie. Lublin—Kraków 1947, str. 208. 151) Miśkowiak Jan, Nieznane polonika w Bibliotece Miej­ skiej w Gdańsku. Wyd.: Instytutu Bałtyckiego. Wydział Pomorzoznawczy. Komunikat Nr 3. Bydgoszcz 1947, str. 3. ' 152) Mittleman M. B. and Jopson Harry G. M., A new Sala­ mander of the Genus Gyrinophilus. From the Southern Appala­ chians. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 101, Nr 2. Washington 1941, str. 5, tabl. 1. 153) Morcinek Gustaw, Wróżbita. Wyd.: Instytutu Śląskiego. Katowice 1946, str. 46. 154) Moszyński Kazimierz, Zadania etnografii w związku z zasiedleniem ziem odzyskanych. Wyd.: Rada Naukowa dla Za­ gadnień Ziem Odzyskanych, str. 3. 155) Mróz Lucjan, Zagadnienie zalesienia gleb absolutnie le­ śnych na ziemiach odzyskanych. Wyd.: Rada Naukowa dla Za­ gadnień Ziem Odzyskanych, str. 2. 156) Muzej. Ukrajnśkij Muzej w Prazi. Wyd.: Ukrajnśkiej Muzej w Prazi. Praha 1947, str. 4. 157) Myczka Eugeniusz, Zagadnienie ubezpieczeń społecznych marynarzy. Wyd.: Instytut Bałtycki, Wydział Morski. Gdańsk 1947, str. 1. 158) Mysłowski M., Naukowe podstawy użytkowania morza. Wyd.: Instytut Bałtycki. Wydział Morski. Komunikat Nr 5—6. Bydgoszcz 1947, str. 4. 159) Myśl karaimska. Rocznik naukowo-spoleczny. Wyd.: Ko­ mitet Org. Karaimskiego Związku Religijnego w R. P. W arszawa, Gdańsk, Opole Śl. Tom I . Wrocław 1946, str. 144. T 160) Nahorayska Julia, Uwolnienie miast śląskich w roku 1945. Wyd.: Instytut Śląski. Komunikat Nr 39. Katowice 1947, str. 4. �506 161) Nosek Stefan. Znaleziska w Biskupinie a współczesna kultura ludowa Słowian. Wyd.: Tow. Ludoznawcze. Lublin 1946, str. 26. 162) Ocioszyński Tadeusz i Wlerzchucka Hanna, Morska se­ sja Międzynarodowej Organizacji Pracy w Seattle 1946. Wyd.: I n ­ stytut Bałtycki, Wydział Morski. Bydgoszcz 1946, str. 5. 163) Olbrych Tadeusz, Znaczenie hodowli trzody chlewnej na ziemiach odzyskanych. Wyd.: Rada Naukowa dla Zagadnień Ziem Odzyskanych, sir. 3. 164) Orli Lot. Organ Kól Krajoznawczych Młodzieży. Wyd.: Polskie Tow. Krajoznawcze. Rok XXI, zesz.. Nr 1—2. Warszawa, str. 52. — Rok XXI, zesz. Nr 3—4. Warszawa, str. 64. — Rok XXI, zesz. 5—6. Warszawa, str. 64. 165) Osburn Raymond C, A new Coruncopina (Bryozoa). From the West Indis. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collec­ tions. Vol. 91, Nr 30. Washington 1940, str. 3, tabl. 2. 166) Oyrzanowski Bronisław, Znaczenie gospodarcze śred­ niego przemysłu na Ziemiach Odzyskanych. Wyd.: Rada Naukowa dla Zagadnień Ziem Odzyskanych, str. 6. 167) Parnas Henryk, Losy gmachu Muzeum Śląskiego w Ka­ towicach. Komunikat Nr 45. Katowice 1947, str. 4. 168) Passendorfer Edward, Badania przyrodnicze uniwersy­ tetu toruńskiego w roku 1946. Wyd.: Instytut Bałtycki, Wydział Pomorzoznawczy. Komunikat Nr 2. Bydgoszcz 1947, str. 3. 169) Pazdro Michalina, Jan Nikodem Jaroń, poeta odpowie­ dzialności społecznej. Wyd.: Instytut śląski. Seria V. Komunikat 48. Katowice 1917, str. 1. 170) Pennak Robert W. and Zinn Donald J., Mystacocarida, a new Order of Crustacea From Intertidał Beaches in Massachu­ setts and Connecticut. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collec­ tions. Vol. 193, Nr 9. Washington 1943, str. 11. 171) Pieńkowski R., Planowanie przestrzenne i jego zadania na Górnym Śląsku. Wyd.: Instytut Śląski. Katowice 1946. str. 4. 172) Pieśni polskie z nutami. Dodatki do kalendarza dla Ma­ zurów na rok 1947. Wyd.: Instytut Mazurski w Olsztynie. Olsztyn, str. 8. �507 173) Pietkiewicz Jan, Handel na Ziemiach Odzyskanych. Wyd.: Rada Naukowa dla Zagadnień Ziem Odzyskanych. Str. 4. 174) Pigoń Stanisław, Główne problemy literatury ludowej. Wyd.: Ludowy Instytut Oświaty i Kultury. Kraków 1947, str. 21. 175) Pigoń Stanisław, Z Komborni w świat. Wyd.: Spółdziel­ nia «Wieś». Kraków 1947, wyd. I I I , sir. VIII+288. 176) Piwarski Kazimierz, Dzieje Gdańska w zarysie. Wyd.: Tow. Naukowe K. U. L. Gdańsk, Bydgoszcz, Szczecin 1946, str. VIII+308. 177) Piwarski Kazimierz, Tragiczny zgon Mikołaja I I opol­ skiego w r. 1497. Wyd.: Instytut Śląski. Seria V. Komunikat Nr 47. Katowice, str. 6. 178) Planning. Physical Planning and Housing in Poland 1946. Including Polish Reports for the International Federation for Housing and Town Planning in Hastings, October 7-th. to 12-th. 1946. Wyd.: Warsaw 1946 for the Ministry of Reconstruction. War­ szawa 1946, str. 161. 179) Planowanie przestrzenne, Region lubelski 1. Wyd.: M i ­ nisterstwo Odbudowy, Nr 7. Główny Urząd Planowania Prze­ strzennego. Warszawa 1947, str. 168, map 4. 180) Podstawy prawne niemieckiej listy narodowej i likwi­ dacji skutków wpisu na tę listę. Wyd.: Instytut Śląski. Komuni­ kat Nr 11. Katowice 1946, sir. 4. 181) Podział administracyjny województwa śląsko-dąbrow­ skiego wraz ze skorowidzem gmin i gromad. Wyd.: Instytut Śląski. Kalowice-Wroclaw 1947, sir. 68. 182) Poniatowski Stanisław, Metoda badania genezy wytwo­ rów kulturowych w etnologii. Wyd.: Tow. Ludoznawcze. Lublin 1946, str. 27. 188) Popiołek Franciszek, Goteszów, przemysłowa wieś podbeskidzka. Wyd.: Instytut Śląski. Komunikat Nr 41. Katowice, sir. 4. 184) Popiołek Franciszek, Huta gliwicka i jej dawna rola w hutnictwie środkowej Europy. Wyd.: Instytut Śląski. Komuni­ kat Nr 20. Katowice 1946, str. 4. �508 185) Popiołek Franciszek, Pięćdziesięciolecie pierwszego gim­ nazjum polskiego w Cieszynie. Wyd.: Instytut Śląski. Komunikat Nr 25. Katowice 1946, str. 4. 186) Popiołek Franciszek, 550-lecie kuźnicy w Bogucicach. Wyd.: Instytut Śląski. Komunikat Nr 40. Katowice 1947, str. 4. 187) Popiołek Kazimierz, Nauki historyczne w pracy Insty­ tutu Śląskiego. Wyd.: Instytut Śląski. Seria V. Komunikat Nr 36. Katowice 1947, str. 4. 188) Potyrała Aleksander, Tendencje organizacyjne i tech­ niczne międzynarodowego przemysłu okrętowego na tle drugiej wojny światowej. Wyd.: Instytut Bałtycki. Bydgoszcz 1947, str. 4. 189) Problemy. Miesięcznik poświęcony zagadnieniom wie­ dzy i życia. Wyd.: Spółdzielnia Wydawnicza «Czytelnik». Rok 1946, Nr 9, str. 79. — Rok 1947, Nr 2, str. 73—143. — Rok 1947, Nr 3, str. 145—216. 190) Program. Tymczasowy program V sesji Rady Naukowej dla Zagadnień Ziem Odzyskanych w Krakowie w dniach 24—28 czerwca 1947 r. Wyd.: Rada Naukowa dla Zagadnień Ziem Od­ zyskanych, str. 6. 191) Protokół Konferencji Dyrektorów Regionalnych Dyrek­ cji Planowania Przestrzennego, odbytej w Głów nym Urzędzie Pla­ nowania Przestrzennego w dniach 4 i 5 X I 1946, str. 67. 192) Przegląd Socjologiczny. Kwartalnik Instytutu Socjolo­ gicznego. Wyd.: Instytut Socjologiczny U. Ł. w Łodzi. Łódź 1946, str. 239. 193) Reczyński Kazimierz, Biblioteka Kolegiacka w Dobrym Mieście. Wyd.: Instytut Mazurski w Olsztynie. Komunikat Nr 4. Olsztyn 1947, str. 10. 194) Reid Earl D., A new Genus and Species of Eel From the Puerto Rican Deep. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 91, Nr 31. Washington 1940, str. 5. 195) Reinfuss Roman, Pogranicze krakowsko - góralskie w świetle dawnych i najnowszych badań etnograficznych. Wyd.: Tow-. Ludoznawcze. Lublin 1946, str. 36. 196) Report. Annual report of the Bureau of American Ethno­ logy to the secretary of the Smithsonian. Wyd.: Smithsonian I n 7 �509 stitution. Nr Fifty-sixth 1938—1939. Washington 1930, str. 9. — Nr Fifty-seventh 1939—1940. Washington 1941, str. 10. — Nr Fifty-eight 1940—1941. Washington 1942, str. 13. — Nr Fifty-ninth 1941—1942. Washington 1934, s. 12. — Nr Sixtieth 1942—1943. Wa­ shington 1944, str. 9. 197) Report on the progress and condition of the United Sta­ tes. National Museum for the year endes June 30. Wyd.: Smith­ sonian Institution United States National Museum. I . 1939. Wa­ shington 1939, str. 128. — I I . 1940. Washington 1941, str. 118 — I I I . 1941. Washington 1942, str. 118. — IV. 1942. Washington 1943, str. 118. — V. 1943. Washington 1944, str. 108. 198) Resser Charles E., Faunal Content of the Maryville For­ mation. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 101, Nr 10. Washington 1942, str. 8. 199) Resser Charles E., New Upper Cambrian Trilobites. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 103, Nr 5. Wa­ shington 1942, str. 136, tabl. 21. 200) Roberts Frank H. H., Archeological and Geological I n vesigations in the San Jon District, Eastern New Mexico. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collecitons. Vol. 103, Nr 4. Washington 1942, str. 30, tabl. 9. 201) Roberts Frank H. H., Archeological remains in the Whitewater, District eastern Arizona. Port I I . Artificacts and Bu­ rials With appendix-Skeletal remains from the Whitewater Dis­ trict eastern Arizona by-Stewart T. D. Wyd.: Smithsonian Insti­ tution Bureau of American Ethnology. Bulletin 126. Washington 1940, str. IX+170. 202) Roberts Frank H. H., Egypt and the Suez Canal. W yd.: Smithsonian Institution. War Background Studies Number Eleven. Washington 1943, str. IV+68. 203) Roberts Frank H. H., The Folsom problem in Ame­ rican archeology. Wyd.: Smithsonian Institution. Washington 1939, s. 531—546, tabl. 15." 204) Roberts Frank H. H., The New World Paleo-Indian. Wyd.: Smithsonian Institution. Washington 1945, str. 403—433, tabl. 12. T �510 205) Roczniki Historyczne. Organ Tow. Miłośników Histom w Poznaniu. Rocznik XV, zesz. 2. Poznań 1939—1946, str. VIII+od 191—337. 206) Roczniki U. M. C. S. w Lublinie. Dział B. Geografia, geo­ logia, mineralogia, petrografia. Wyd.: U. M. C. S. Lublin. Tom I . Lublin 1946, str. 234. 207) Romaniuk Kazimierz, Program spisu ludności a po­ trzeby zaludnienia i zagospodarowania Ziem Odzyskanych. Wyd.: Rada Naukowa dla Zagadnień Ziem Odzyskanych. Str. 1. 208) Rospond Stanisław, Badania językoznawcze na Śląsku. W yd.: Instytut Śląski. Komunikat Nr 31. Katowice-Wrocław 1947,, str. 4. 209) Rospond Stanisław, Nysa czy Nisa? Wyd.: Instytut Ślą­ ski. Komunikat Nr 23. Katowice 1946, str. 4. 210) Sbornik. Narodopisny Sbornik. W yd.: Matica slovenska. Roćnik V I I I , Gislo 1. 1947, str. 67, tabl. XVI. 211) Seligman C. G., The Roman orient and the far East. Wyd.: Smithsonian Institution. Washington 1939, str. 547—568, tabl. 4. 212) Seweryn Tadeusz, W nauce u zwierząt. Lublin 1946, str. 39. 213) Setzler Frank M. and Jennings Jesse D., Peachtree mound and village site, Cherokee County North Carolina. With appendix: Skelet remains from the peachtree site, North Carolina by Stewart T. D. Wyd.: Smithsonian Institution. Bureau of Ame­ rican Ethnology. Bulletin 131. Washington 1941, str. \ТП-И03. T T 214) Shetrone Henry C, A unique prehistoric irrigation pro­ ject. Wyd.: Smithsonian Institution. Washington 1946, str. 379—386. 215) Shoemaker Clarence R., Amphipod Crustaceans Collec­ ted on the Presidential Cruise of 1938. Wyd.: Smithsonian Mis­ cellaneous Collections. Vol. 101, Nr 11. Washington 1942, str. 52. 216) Shoemaker Clarence R., Notes on Some American FreshWater Amphipod Crustaceans and Descriptions of a new Genus and two new Species. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collec­ tions. Vol. 101, Nr 9. Washington 1942, str. 31. �511 217) Skład osobowy i spis wykładów na rok akademicki 1946/47. Wyd.: Szkoła Główna Handlowa w Warszawie. Warszawa 1946, str. 144. 218) Skład Uniwersytetu i spis wykładów na rok akademicki 1946/47. Wyd.: Uniwersytetu Warszawskiego. Warszawa 1946, str. 73. 210) Skorupka Stanisław, Zwroty i wyrażenia przenośne w języku potocznym. W yd.: Tow. Naukowe K. U. L. Lublin 1946, str. 22. 220) Skwarczyński Paweł, Z badań nad przywilejami ziem­ skimi budzińskim i koszyckim. Wyd.: Tow. Naukowe K. U. L . Lublin 1936, str. 60. T 221) Skurpski Hieronim, Uwagi o byłych muzeach na obsza­ rze województwa olsztyńskiego. Wyd.: Instytut Mazurski w Olszty­ nie. Komunikat Nr 1. Olsztyn 1947, str. 10. 222) Słownik. Polski słownik biograficzny. Wyd.: Polska Akademia Umiejętności. Tom. I , zesz 1. Kraków 1935, str. 96. — Tom I , zesz. 2. Kraków 1935, sir. 97—192. — Tom I , zesz 3. Kra­ ków 1935, str. 193—288. — Tom I , zesz. 4. Kraków 1935. sir. 289— 384. — Tom I , zesz. 5. Kraków 1935, str. 385—479 + XVI. — Tom I I , zesz 6. Kraków 1936, str. 96. — Tom I I , zesz. 7. Kraków 1936, str. 97—192. — Tom I I , zesz. 8. Kraków 1936, str. 193—288. — Tam I I , zesz. 9. Kraków 1936, str. 289—384. — Tom I I , zesz. 10. Kraków 1936, str. 385—479. — Tam I I I , zesz, 11. Kraków 1937, str. 96. Tom I I I . zesz. 12. Kraków 1937, str. 97—192. — Tom I I I , zesz. 13 Kraków 1937, str. 193—288. — Tom I I I , zesz. 14. Kraków 1937, str. 289—3)84. — Tom I I I , zesz. 15. Kraków 1937, str. 385—479. — Tom IV, zesz. 10. Kraków 1937, str. 96. — Tom IV, zesz. 17. Kra­ ków 1938, str. 97—192. — Tom IV, zesz 18. Kraków 1938, str. 193— 288. — Tom IV, zesz. 19. Kraków 1938, str. 289—384. — Tom IV. zesz 20. Kraków 1938, str. 385—480. — Tom V, zesz. 21. Kraków 1939, str. 96. — Tom V, zesz. 22. Kraków 1939, str. 97—192. — Tom V, zesz. 23. Kraków 1939, str. 193—288. — Tom V, zesz. 21. Kraków 1939, str. 289—384. — Tom V, zesz. 25. Kraków 1946. str. 385—480. — Tom V, zesz. 26. Kraków 1946, str. 96. �512 223) Smith Hobart M., Further Notes on Mexican Snakes of the Genus Salvadora. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collec­ tions. Vol. 99, Nr 20. Washington 1941, str. 12. 224) Smith Hobart M., Notes on Mexican Snakes of the Genus Geophis. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 99, Nr 19. Washington 1941, str. 6. 225) Smith J., Russell. Grassland and Farmland as factors in the Cyclical Development of Eurasian history. Wyd.: Smith­ sonian Institution. Washington 1945, s. 357—384, tabl. 1. 226) Smithsonian Institution Bureau of American Ethnology. Bulletin 143. Handbook of South American Indians. Vol. 1. The Marginal Triebs. Washington 1946, str. VII+624. 227) Smulikowski Kazimierz, Badania geologiczne na Śląsku. Wyd.: Instytut Śląski. Komunikat Nr 32. Wroclaw-Katowice 1947, str. 6. 228) Snodgrass R. E., The Feding Apparatus of Biting and Sucking. Insects Affecting man and Animals. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 104, Nr 7. Washington 1944, str. 113. 229) Snodgrass R. E., The Male Genitalia of Hymenoptera. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 99, Nr 14. Wa­ shington 1941, str. 86, tabl. 33. 230) Soznam. Wyd.: Malice Slovenskej w Turćiankom Svetom Martine. 1946, str. 97. 231) Speiser E. A., Closing the Gap at Tepe Gawra. Wyd.: Smithsonian Institution. Washington 1940, str. 437—445, tabl. 12. 232) Spinden Herbert J., Sun Worship. Wyd.: Smithsonian Institution. Washington 1940, str. 447—469, tabl. 6. 233) Spis wykładów Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krako­ wie. Rok akademicki 1946/47. Wyd.: Uniwersytet Jagielloński w Krakowie. Kraków 1946, str. 126. 234) Spis wykładów na rok akademicki 1946/47. Wyd.: Uni­ wersytet M. C. S. w Lublinie. Lublin 1946, str. 56. 235) Spis wykładów na rok akademicki 1945/46. Wyd.: U. M. C. S. w Lublinie. Lublin 1945, sir. 48. 236) Spis wykładów na rok akademicki 1946/47. Wyd.: Uni­ wersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu. Toruń 1946, str. 63. 7 7 7 �513 237) Spis wykładów na rok akademicki 1946/47. Wyd.: Uni­ wersytet Poznański. Poznań 1946, str. 144. 238) Spis wykładów w roku akademickim 1946/47. Wyd.: Uni­ wersytetu i Politechniki we Wrocławiu. Wrocław 1947, str. 78. 239) Statut Towarzystwa Przyjaciół Ossolineum. Wrocław 1947, str. 12. 240) Stelmachowska Bożena, Na drodze do teorii sztuki l u ­ dowej. Wyd.: Tow. Ludoznawcze. Lublin 1946, str. 24. 241) Stevens Frank, Stonehage: Today and Vesterday. Wyd.: Smithsonian Institution. Washington 1941, str. od 447—478. 242) Steward Julian H., Notes on Hillers Photographs of the Paiule and ute Indians Taken on the Powell Expedition of 1873. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 98, Nr 18. Wa­ shington 1939, str. 23, tabl. 31. 243) Stweart T. D., Skeletal Remains With Cultural Asso­ ciations From the Chicama, Moche, and Viru Valleys, Peru. Wyd.: Smithsonian Institution Proceedings of the United States National Museum. Vol. 98, Nr 31, 60. Washington 1943, str. 153—185, tabl. 18. 244) Stirling M. W., Concepts of the sun among American Indians. Wyd.: Smithsonian Institution. Washington 1946, str. 387—400. 245) Stirling M. W., Fifty-ninth annual report of the Bureau of American Ethnology. Wyd.: Smithsonian Institution. Washing­ ton 1943, sir. 12. 246) Stirling M. W.. Origin myth of Acoma and other records. Wyd.: Smithsonian Institution Bureau of American Ethnology. Bulletin 135. Washington 1942, str. V I I I + 123, tabl. 17. 247) Stirling M. W., Sixtieth annual report of the Bureau of American Ethnology. Wyd.: Smithsonian Institution. Washington 1944, str. 9. 248) Stirling M. W., Snake biles and the Hopi Snake Dance. Wyd.: Smithsonian Institution. Washington 1942, str. 551—555. 249) Stirling M. W., Stone monuments of Southern Mexico. Wyd.: Smithsonian Institution. Bureau of American Ethnology. Bulletin 188. Washington 1943, sir. VII+84. Lud. T XXXVII 33 �514 250) Stirling M. W., The native Peoples of New Guinea. Wyd.: Smithsonian Institution War Background Studies.. Number Nine. Washington 1943, str. IV+25. 251) Stojanowski Karol, Badania antropologiczne na Śląsku. Wyd.: Instytut Śląski. Komunikat Nr 33. Katowice-Wroclaw 1947, str. 4. 252) Stolarski Błażej, Sługocice. Wyd.: Centralny Związek Kółek Rolniczych. Warszawa 1925, str. VII+240+7. 253) Strong W. M., Duncan Cross Sections of new W orld Prehistory. A Brief report on the Work of the Institute of Andean Research, 1941—1942. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collec­ tions. Vol. 104, Nr 2. Washington 1943, str. 5+46, tabl. 33. r 254) Strzeszewski Czesław, Handel zagraniczny Królestwa Kongresowego (1815—1830). Wyd.: Tow. Naukowe К. U. L. L u ­ blin 1937, s. X I I + 160. 255) Strzeszewski Czesław, Kryzys rolniczy na ziemiach Księstwa W arszaw skiego i Królestw a Kongresowego, 1807—1830. Wyd.: Tow. Naukowe K. U. L. Lublin 1934, str. X+242. 256) Strzeszewski Czesław , Rehabilitacja ekonomii. Wyd.: Tow. Naukowe K. U. L. Lublin 1946, str. 19. 257) Stuart Helen C, A New Cephalopod Mollusk Collected on the Presidential Cruise of 1938. Wyd.: Smithsonian Miscella­ neous Collections. Vol. 99, Nr 11. Washington 1941, str. 6. T r ? r 258) Studium planu krajowego. Wyd.: Główny Urząd Plano­ wania Przestrzennego. Warszawa 1947, str. 25. 259) Suboczowa Maria, Prace etnograficzne w działalności Instytutu Śląskiego. Wyd.: Instytut Śląski. Seria V, Komunikat Nr 37. Katowice 1947, str. 4. ? 260) Suboczow a Maria, Rozmieszczenie ludności na Śląsku w świetle wyniku sumarycznego spisu ludności z 14. I I . 1946 r. Wyd.: Instytut Śląski. Komunikat Nr 18. Katowice 1946, str. 4. 261) Sukiennicki Hubert. Prace ekonomiczne i socjalne na Śląsku. Wyd.: Instytut Śląski. Seria V, Komunikat Nr 35. Kato­ wice 1947, sir. 4. �515 262) Swanton John R., Are wars inevitable? Wyd.: Smith­ sonian Institution War Background Studies. Number Twelve. Wa­ shington 1943, str. 36. 263) Swanton John R., Linguistic material from the tribes of southern Texas and northeastern Mexico. Wyd.: Smithsonian Institution Bureau of American Ethnology. Bulletin 127. Wa­ shington 1940, str. 145. 264) Swanton John R., Source material on the history and ethnology of the Caddo Indians. Wyd.: Smithsonian Institution Bureau of American Ethnology. Bulletin 132. Washington 1942, str. 332. 265) Swanton John R., The evolution of nations. Wyd.: Smithsonian Institution War- Background Studies Number Two. Washington 1942, str. 23. 266) Szewczyk Wilhelm, Józef Lompa. Wyd.: Instytut Ślą­ ski. Komunikat Nr 43. Katowice 1947, str. 4. 267) Szkoła. Nasza Szkolą. Wydano z okazji pięciolecia Pań­ stwowej Szkoły Przysposobienia w Gospodarstwie Rodzinnym I stopnia w Świątnikach Górnych. Świątniki Górne 1945, str. 32. 268) Tannous Afif I . , The Arab village community of the Middle East. Wyd.: Smithsonian Institution. Washington 1944, str. 523—543, tabl. 14. 269) Taraba Gustaw, Piotr Feliks. Wspomnienie w piątą rocznicę męczeńskiej śmierci. Wyd.: Instytut Śląski. Katowice 1946, str. 4. 270) Tattersall W. M., Euphausiacea and Mysidacea Collected on the Presidential Cruise of 1938. Wyd.: Smithsonian Miscella­ neous Collections. Vol. 99, Nr 13. Washington 1941, str. 7. 271) Teoplitz Kazimierz, Struktura zawodowa miast na Zie­ miach Odzyskanych. Wyd.: Rada Naukowa dla Zagadnień Ziem Odzyskanych, str. 2. 272) Tołpa Stanisław, Paszowiska (łąki i pastwiska) na Ziemiach Odzyskanych. Wyd.: Instytut Śląski. Komunikat Nr 42. Katowice—Wrocław 1947, str. 4. 273) Tomicka Aniela, Co myślą kobiety?... Wyd.: Pop u lam olilerackie. Warszawa 1946. str. 7. 33* �516 274) Vaillant George С., History and stratigraphy in the Vol­ ley of Mexico. Wyd.: Smithsonian Institution. Washington 1939, str. 521—530, tabl. 13. 275) Valentine J. Manson, On the Preparation and Preser­ vation of Insects, With Particular Reference to Coleoptera. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 103, Nr 6. Washington 1942, str. 16. 276) Yovk Chvedir, Studij z ukraińśkij etnografij ta anfropologij. Praha, str. 354. 277) Washburn S. L., Thinking about race. Wyd.: Smithso­ nian Institution. Washington 1946, str. 363—378. 278) Webb William S. and Jarnette David L., An archeolo­ gical Survey of Pickwick Basin in the adjacent portions of the States of Alabama, Mississippi and Tennesse. Wyd.: Smithsonian Institution Bureau of American Ethnology. Bulletin 129. Wa­ shington 1942, str. X I I I + 536, tabl. 316. 279) Weckler J. E., Polynesians explorers of the Pacific. Wyd.: Smithsonian Institution War Background Studies Number Six. Washington 1943, s. IV + 77. 280) Wedel Waldo R., Archeological investigations at Buena Vista Lake Kern County, California. With apendix: Skaletal re­ mains from the Buena, Vista Sites, California by — Stewart T. D. Wyd.: Smithsonian Institution Bureau of American Ethnology. Bulletin 130. Washington 1941, str. V I I I + 134. 281) Wedel Waldo R., Archeological Remains in Central Kansas and their Possible Bearing on the Location of Quivirna. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 101, Nr 7. Wa­ shington 1942, str. 24, tabl. 10. 282) Wedel Waldo R. and Hill А. Т., Scored Bone Artifacts of the Central Great Plains. Wyd.: Smithsonian Institution Pro­ ceedings of the United States National Museum. Vol. 92, Nr 3141. Washington 1942, str. 91—100. 283) Weiant C. W., An introduction to the ceramics of Tres Zapotes Veracruz, Mexico. Wyd.: Smithsonian Institution Bureau of American Ethnology. Bulletin 139. Washington 1943, str. XIV + 144, tabl. 78. �517 284) Weintraub Robert L. and Prige Leonard, Ifluence of Various Substances on Sugar Determination by Copper and Ferricyanide reagents. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 104, Nr 10. Washington 1945, str. 17. 285) Weintraub Robert L. and Johnston Earl S., The I n ­ fluence of Light and of Carbon Dioxide on the Respiration of Etio­ lated Barley Seedlings. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collec­ tions. Vol. 104, Nr 4. Washington 1944, str. 16, tabl. 2. 286) Welch D'alte A., Distribution and Variation of the Ha­ waiian Tree Snail Achatinella Apexfulva Dixon in the Koolau Range Oahu. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 103, Nr 1. Washington 1942, str. 236, tabl. 12. 287) Wetmore Alexander, A systematic classification for the birds of the world. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 99, Nr 7. Washington 1940, str. 11. 288) Wetmore Alexander, В rids From Clipperton Island Col­ lected on the Presidential Cruise of 1938. Wyd.: Smithsonian M i ­ scellaneous Collections. Vol. 98, Nr 22. Washington 1939, str. 6. 289) Węgilńskl Wiktor, Dotychczasowe osiągnięcia i per­ spektywy rozwoju osadnictwa parcelacyjnego i spółdzielczego na Pomorzu Zachodnim. Wyd.: Rada Naukowa dla Zagadnień Ziem Odzyskanych, str. 6. 290) Wharton G. W., Acarina Collected on the Presidential Cruise of 1938. Wyd.: Smithsonian Miscellaneous Collections. Vol. 99, Nr 12. Washington 1941, str. 8. 291) Whorf Benjamin Lee, Decipherment of the linguistic portion of the Maya hieroglyphs. Wyd.: Smithsonian Institution. Washington 1942, sir. 479—502. 292) Wiadomości Statystyczne. Wyd.: Główny Urząd Staty­ styczny. Rok XIX, zesz. 1—20. Warszawa 1946. — Rok XX, zesz. 1—11. Warszawa 1947. 293) Widajewicz Józef, świętopełek Morawski a Bolesław Chrobry. Wyd.: Instytutu Śląskiego. Katowice 1946, str. 22. 294) Wiedza i życie. Wyd.: Tow. Uniwersytetu Robotniczego w Warszawie. Rok XVI, zesz. 1—2. Warszawa 1947, str. 199. — Rok X V I , zesz. 4. Warszawa 1947, str. 299—391. — Rok X V I , �518 zesz, 5. Warszawa 1947, str. 395—493. — Rok X V I , zesz. 6. War­ szawa 1947, str. 499—591. 295) Wierzchucka Halina, Problemy sprzedaży tonażu pro­ dukcji wojennej. Wyd.: Instytut Bałtycki, Wydział Marski. Ko­ munikat Nr 3—4. Bydgoiszcz 1947, str. 4. 296) Wieś. Tygodnik społeczno-polityczny. Wyd.: Zarząd Główny Z w. Samopomocy Chłopskiej. Łódź 1947, str. 8. 297) Wieś tworząca. Dwutygodnik. Wyd.: Ludowy Instytut Kultury. Warszawa 1946, Rok I , Nr 1, str. 24. 298) Wilamowski-Korolowicz Bohdan, Wytyczne długofalo­ wego planu odbudowy i przebudowy gospodarczej województwa olsztyńskiego. Wyd.: Instytut Mazurski w Olsztynie. Komunikat Nr 3. Olsztyn 1947, str. 11. 299) Witwieki Wiktor, Zasadnicze czynniki i warunki roz­ budowy gospodarstwa spółdzielczego na Ziemiach Odzyskanych. Wyd.: Rada Naukowa dla zagadnień Ziem Odzyskanych. Str. 4. 300) Wnioski uchwalone jako nagłe przez Radę Naukową dla zagadnień Ziem Odzyskanych na posiedzeniu plenarnym w dniu 28 czerwca 1947. Wyd.: Rada Naukowa dla zagadnień Ziem Od­ zyskanych. Str. 4. 301) Wojna. Druga wojna światowa 1939—1945. Materiał zaczerpnięty ze źródeł wywiadu wojsk departamentu wojny w Wa­ szyngtonie. Wyd.: « Przełom*. Kraków 1947, str. 8. 302) Wrzosek Antoni, Geografia w pracy Instytutu śląskiego. Wyd.: Instytut Śląski. Senia V, Komunikat Nr 34. Katowice 1947. str. 4. 303) Zaranie Śląskie. Wyd.: Instytut Śląski w Katowicach. Rok XVII, zesz. 1—2. Katowice, Wrocław, Cieszyn 1946, str. 76. — Rok XVII, zesz. 3—4. Katowice, Wrocław, Cieszyn 1946, str. 77— 147. — Rok X V I I I , zesz. 1—2. Katowice, Wrocław, Cieszyn 1947, str. 111. — Rok X V I I I , zesz. 3. Katowice, Wrocław, Cieszyn 1947, str. 114—184. T 304) Ziemia. Ilustrowany miesięcznik krajoznawczy. Wyd.: Polskie Tow. Krajoznawcze. Rocz. XXX, Nr 1—2. Warszawa 1946, �519 str. 31. — Rocz. XXX, Nr 3. Warszawa 1946, str. 15. — Rocz. XXX, Nr 4. Warszawa 1946, str. 23. — Rocz. XXX, Nr 5. W arszawa 1946, str. 23. — Rocz. XXX, Nr 6. Warszawa 1946, str. 23. — Rocz. XXX, Nr 7. Warszawa 1946, str. 23. — Rocz. XXX, Nr 8. Warszawa 1946, str. 23. — Rocz. XXX, Nr 9. Warszawa 1946, str. 23. Rocz. X X X V I I I , Tom XXVI, Nr 1—2. Warszawa 1947, str. 47. — Rocz. X X X V I I I , Tom XXVI, Nr 3—4. Warszawa 1947, str. 50—95. — Rocz. XXXVIII, Tom XXVI, Nr 5. Warszawa 1947, str. 98—119. 305) Ziemie odzyskane w wydawnictwach Instytutu Ślą­ skiego. Wyd.-. Instytut Śląski. Komunikat Nr 27, Katowice 1946, str. 4. 306) Żakowski Juliusz, Odbudowa miast na Ziemiach Od­ zyskanych. Str. 2. T STATUT POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO § 1. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze działa na całym obszarze Polski i prowadzi badania etnologiczne, etnograficzne i pokrewne nad ludem polskim i innymi, oraz rozpowszechnia wyniki swoich prac i zebrane materiały i wiadomości. Poza pracami badawczo naukowymi, zadaniem Towarzystwa jest także szerzenie zrozumienia kultury ludowej. § 2. Siedzibą Towarzystwa jest miasto Lublin. § 3. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze jest osobą prawną i po­ siada zdolność do działań prawnych, a w szczególności może na­ bywać i zbywać zgodnie z obowiązującymi ustawami i niniej­ szym Statutem, wszelki majątek ruchomy i nieruchomy, zarzą­ dzać nim, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywanym. �520 § 4. Środkami do osiągnięcia tego celu są między innymi: 1. Zgromadzenia, odczyty, wykłady i pogadanki, 2. Zbieranie wszelkich wiadomości dotyczących ludu, 3. Rozpowszechnianie zebranych wiadomości w pismach i i n ­ nych wydawnictwach tudzież za pośrednictwem własnego organu i własnych wydawnictw , 4. Wspieranie prac literackich, wydawnictw obrazowych, opisujących lub przedstawiających lud oraz wszelkich i n ­ nych na tym polu przedsięwzięć, 5. Zakładanie księgozbiorów i muzeów, 6. Ustanawianie delegatów do zbierania w danej okolicy po­ trzebnych wiadomości, 7. Zawiązywanie w miastach wojewódzkich i powiatowych oddziałów Towarzystwa, 8. Tworzenie sekcji naukowych w swym łonie. 7 II. Członkowie Towarzystwo składa się z członków: czynnych, założycieli, honorowych i korespondentów. § 6. Członkami Towarzystwa mogą być osoby fizyczne, instytu­ cje i osoby prawne, które zajmują sie badaniami w zakresie pro­ blemów ludoznawczych (etnografia, etnologia, nauki pokrewne i pomocnicze). Członkowie przyjmują zobowiązania statutem nałożone. § 7. Każdy z zajmujących się naukowo ludoznawslwem może być członkiem czynnym, jeżeli go Zarząd Towarzystwa powoła lub przyjmie jego zgłoszenie. �521 § 8. Członkiem założycielem zostaje, kto na cele Towarzystwazłoży jednorazowo kwotę, której wysokość oznacza Walne Zgro­ madzenie. § 9. Członków honorowych mianuje Walne Zgromadzenie na wniosek Zarządu spośród osób, które położyły wybitne zasługi na polu ludoznawstwa. § 10. Członków korespondentów mianuje Zarząd Towarzystwa. I. Nazwa, cel, ś r o d k i , a) Prawa siedziba Członków § 11. Każdemu członkowi przysługuje prawo: 1. Korzystania ze wszystkich urządzeń Towarzystwa, 2. Brania udziału czynnego w Walnym Zgromadzeniu, 3. Wyboru i wybieralności, 4. Wprowadzania gości do lokalu 5. Podawania wniosków na piśmie Zarządowi, 6. Otrzymywania organu Towarzystwa i innych wydawnictw po cenach zniżonych. Członkowie korespondenci korzystają z praw wymienionych w p. 1, 5 i 6. W Walnym Zgromadzeniu biorą udział przez de­ legatów w stosunku 1 delegat na 25 członków. Delegatów tych wy­ biera się na Walnych Zgromadzeniach Oddziałów Towarzystwa. Delegaci członków korespondentów korzystają także z praw wy­ mienionych w punkcie 2, 3 i 4. Członkowie założyciele korzystają z wszelkich praw człon­ ków czynnych. Członkowie honorowi korzystają z wszelkich praw członków czynnych. �522 b) Obowiązki Członków § 12. Każdy członek obowiązany jest do popierania celów Towa­ rzystwa tudzież do przestrzegania postanowień tego Statutu. § 13. Członkowie czynni uiszczają roczną wkładkę w wysokości oznaczonej przez Walne Zgromadzenie. Zarząd ma prawo obniżania wkładek rocznych. Członkowie założyciele, honorowi i korespondenci nie są zo­ bowiązani do wnoszenia wkładek. c) Wystąpienie i wykluczenie członków § 14. Członek, który ma zamiar wystąpić z Towarzystwa, winien pisemnie zawiadomić Zarząd najpóźniej na miesiąc przed koń­ cem roku kalendarzowego. Występujący jest jednak obowiązany do uiszczenia cało­ rocznej wkładki. § 15. Członkowie, którzy zalegają z całoroczną wkładką, mogą być uznani jako występujący z Towarzystwa. Winni są jednak uiścić zaległe wkładki roczne aż do dnia, w którym Zarząd uzna ich za występujących. § 16. Wj-kroczenie plamiące dobre imię członka lub działanie te­ goż na szkodę Towarzystwa wystarcza do wykluczenia go z To­ warzystwa. § 17. O wykluczeniu rozstrzyga Zarząd, wolno jednak wykluczo­ nemu odwołać się do Walnego Zgromadzenia. Aż do czasu uchwały Walnego Zgromadzenia, prawa członka wykluczonego zostają w zawieszeniu. �523 III. M a j ą t e k Towarzystwa § 18. Majątek Towarzystwa powstaje: 1. Z wkładek członków założycieli, 2. Z wpisowego, 3. Z rocznych wkładek członków czynnych, 4. Z rozsprzedaży wydawnictw, 5. Z dochodu z odczytów i innych przedsiębiorstw Towarzy­ stwa, 6. Z darów i zapisów, 7. Z dochodów nadzwyczajnych. § 19. Dochody i fundusze mogą być zużywane tylko na statutem przewidziane cele i administrację Towarzystwa. IV. Władze § 20. Sprawami Towarzystwa zawiaduje i Zarząd. a) Walne Walne Zgromadzenie Zgromadzenie § 21. Walne Zgromadzenia są: zwyczajne i nadzwyczajne. Zwołuje je Zarząd. Zwyczajne odbywają się raz do roku, o ile możności w kwiet­ niu. Nadzwyczajne, jeżeli tego zażąda przynajmniej 1/3 czynnych członków Towarzystwa, połowa Oddziałów lub Zarząd uzna to za potrzebne, § 22. Zarząd zawiadamia członków czynnych i Oddziały pisem­ nie o Walnym Zgromadzeniu i ogłasza je co najmniej w dwu .dziennikach najpóźniej na osiem dni naprzód. �524 § 23. Walnemu Zgromadzeniu przewodniczy prezes lub jego za­ stępca. § 24. Do zakresu działania Walnego Zgromadzenia należy: 1. Wybór prezesa, 2—3 zastępców prezesa, sekretarza gene­ ralnego i przynajmniej 12 członków Zarządu na lat trzy. Nadto Walne Zgromadzenie wybiera Komisję Rewizyjną złożoną przynajmniej z trzech członków i dwóch zastęp­ ców. Komisja Rewizyjna prowadzi wszechstronną kontrolę gospodarczej działalności Zarządu i przedstawia odpowie­ dnie wnioski na Walnym Zgromadzeniu. 2. Mianowanie członków honorowych na wniosek Zarządu. 3. Załatwianie rocznego sprawozdania z czynności Zarządu, oraz uchwalenie budżetu na rok następny. 4. Załatwianie wniosków Zarządu, Komisji Rewizyjnej i członków, o ile te ostatnie podano Zarządowi na piśmie przynajmniej 7 dni przedtem iub jeżeli W alne Zgroma­ dzenie uchwali ich nagłość. 5. Zmiana statutu. T 6. Załatwianie zażaleń członków na Zarząd. 7. Rozwiązanie Towarzystwa. § 25. Do prawomocności uchwał Walnego Zgromadzenia jest po­ trzebna obecność przynajmniej 10% członków czynnych Towarzy­ stwa i delegatów członków korespondentów. Jednak do uchwały rozwiązania Towarzystwa wymaganą jest obecność 2/3 członków i delegatów. Jeżeli w pierwszym terminie W alnego Zgromadzenia nie zbie­ rze się potrzebna ilość członków, Zarząd zwołuje ponowne Walne Zgromadzenie w ciągu najdalej 15 dni, którego uchwały będą prawomocne bez względu na ilość obecnych. T �525 § 26. Uchwały na Walnym Zgromadzeniu zapadają zwykłą więk­ szością głosów, z wyjątkiem uchwał co do zmian Statutu, do któ­ rych prawomocności jest potrzebna większość 2/3 obecnych. W razie równości głosów rozstrzyga przewodniczący. b) Zarząd § 27. Zarząd składa się z prezesa, dwóch do trzech zastępców pre­ zesa, sekretarza generalnego i przynajmniej dwunastu członków Zarządu. Zarząd wybiera ze swego grona zastępcę sekretarza ge­ neralnego, skarbnika, redaktora wydawnictw i w miarę potrzeby innych. § 28. Członkowie Zarządu są wybierani przez Walne Zgromadze­ nie na lat trzy. Jeżeli miejsce członka Zarządu zostanie pomiędzy jednym i drugim Walnym Zgromadzeniem opróżniane, Zarząd może w jego miejsce dokooptować nowego. Kooplacja musi być przedstawiona Walnemu Zgromadzeniu do zatwierdzenia. § 29. Posiedzenia kwartał. Zarządu odbywają się przynajmniej raz na § 30. Zarząd może ustanowić Wydział Wykonawczy i przekazać mu część swoich uprawnień. W skład Wydziału Wykonawczego wchodzą z urzędu przebywający stale w siedzibie Towarzystwa prezes i wiceprezesi, sekretarz generalny i skarbnik, a nadto dwóch do trzech członków wybranych przez Zarząd spośród siebie. § 31. Do zakresu działania Zarządu należy. 1. Wykonanie uchwal Walnego Zgromadzenia, 2. Załatwienie bieżących spraw Towarzystwa, �526 3. Przyjmowanie i wykluczanie członków oraz przygotowa­ nie wniosków w sprawie mianowania członków honoro­ wych, 4. Przyjmowanie darów i zapisów Towarzystwu poczynio­ nych, 5. Stanowienie w sprawie umieszczenia kapitałów, 6. Zawieranie kontraktów i innych umów Towarzystwa, na­ bywanie i zbywanie nieruchomości, 7. Wydawanie regulaminów i instrukcji, 8. Przygotowywanie sprawozdań i wniosków na W alne Zgro­ madzenie, 9. Mianowanie członków korespondentów, 10. Mianowanie przewodniczących sekcji naukowych, 11. Mianow-anie delegatów do czynności przez Zarząd im wskazanych, a objętych niniejszym statutem, 12. Obniżanie wkładek rocznych niektórym członkom, a na­ wet uwalnianie ich od płacenia tychże, 13. Zawiązywanie Oddziałów Towarzystwa, nadzorowanie ich działalności i rozstrzyganie zażaleń przeciwko ich Zarzą­ dom i uchwałom Walnych Zgromadzeń, 14. W ydawanie w szelkich zarządzeń potrzebnych do osiągnię­ cia celów Towarzystwa, 15. Przyjmowanie i zwalnianie płatnych pracowników Towa­ rzystwa określanie ich obowiązków i poborów. T T r § 32. Do ważności uchwał Zarządu potrzebną jest obecność trzech członków, poza wchodzącymi w skład W ydziału Wykonawczego. T § 33. Na posiedzeniach z jego zastępców. Zarządu przewodniczy prezes lub jeden § 34. Uchwały Zarządu zapadają bezwzględną większością głosów. Przewodniczący obradom rozstrzyga w razie równości głosów. �527 с) Prawa i obowiązki, prezesa § 35. Prezes reprezentuje Towarzystwo na zewnątrz. Dokumenty zawierające prawne zobowiązania Towarzystwa podpisuje prezes, jeden członek Zarządu i sekretarz generalny lub jego zastępca. Inne pisma wychodzące z Towarzystwa podpisuje prezes i sekretarz generalny lub jego zastępca. § 36. Prezes czuwa nad wykonaniem Statutu i regulaminów, oraz przewodniczy wszystkim zebraniom Towarzystwa. § 37. W razie (przeszkody lub nieobecności prezesa zastępuje go we wszystkich czynnościach jeden z zastępców prezesa. Sekreta­ rza generalnego zastępuje wybrany przez Zarząd jego zastępca, a w razie przeszkody, wyznaczone na czas jej trwania jeden z członków Zarządu. Wyznaczenia dokonuje prezes (zastępca). V. O d d z i a ł y Towarzystwa § 38. Przewidziane w § 4 p. 7 Oddziały Towarzystwa zawiązuje Zarząd zgodnie z § 31 p. 13 i określa ich siedzibę i okręg dzia­ łalności. Wszyscy członkowie Towarzystwa zamieszkali w okręgu Od­ działu stają się z chwilą zawiązania jego członkami. Członek, który zmieni miejsce zamieszkania, staje się członkiem Oddziału wła­ ściwego dla danej miejscowości. Majątek Oddziału jest majątkiem Towarzystwa. § 39. Członkowie Oddziału wybierają dla kierownictwa sprawami Oddziału spośród siebie na Walnym Zgromadzeniu prezesa, jego zastępcę, sekretarza i dwóch do czterech członków Zarządu. W y - �528 boru dokonuje się na lat trzy. Czynne i bierne prawo wyboru przy­ sługuje na równi wszystkim członkom Oddziału. Postanowienia niniejszego statutu odnoszące się do Walnego Zgromadzenia Towarzystwa,'znajdują analogiczne zastosowanie w Oddziałach. § 40. Uchwały Walnego Zgromadzenia Oddziału muszą być w ciągu dni 14-tu podane do zatwierdzającej wiadomości Zarządu Towa­ rzystwa. Zarząd Towarzystwa może unieważnić uchwałę Walnego Zgromadzenia Oddziału, jeżeli: a) jest niezgodna z niniejszym Statutem, b) grozi poważną szkodą materialną lub moralną. Unie­ ważniona przez Zarząd Towarzystwa uchwała nie może być wy­ konana. Oddziałowi przysługuje jednak prawo odwołania się do naj­ bliższego Walnego Zgromadzenia Towarzystwa. § 41. Do zakresu działania Walnego Zgromadzenia Oddziału na­ leży : 1) Wybór prezesa i jego zastępcy, sekretarza, dwóch do czte­ rech członków Zarządu oraz trzech członków Komisji Re­ wizyjnej. 2) Załatwianie rocznego sprawozdania z czynności Zarządu Oddziału, oraz uchwalanie budżetu na rok następny. 3) Załatwianie wniosków Komisji Rewizyjnej, Zarządu i członków, o ile te ostatnie przynajmniej na trzy dni przedtem podano Zarządowi na piśmie, lub jeżeli Walne Zgromadzenie uchwali nagłość. 4) Wybór delegatów członków korespondentów- na Walne Zgromadzenie Towarzystwa, a to po jednym delegacie na 25 członków korespondentów. O ile w danym Oddziale jest mniej aniżeli 25 członków tej kategorii, wybiera się jed- �529 nego delegata. W wyhorach delegatów członków korespon­ dentów, członkowie czynni nie uczestniczą. 5) Załatwianie spraw przekazanych przez Zarząd Towarzy­ stwa. 6) Załatwianie zażaleń członków na Zarząd Oddziału. 7) Rozwiązanie Oddziału. § 42. Uchwały na Walnym Zgromadzeniu zapadają prostą więk­ szością głosów z wyjątkiem uchwały o rozwiązaniu Oddziału, która wymaga większości 2/3 członków . 7 § 43. W razie niemożności odbycia dorocznego Walnego Zgroma­ dzenia Oddziału lub (unieważnienia wyborów członków Zarządu Oddziału, Zarząd Towarzystwa postanawia, w jaki sposób w mię­ dzyczasie, to znaczy aż do chwili możności odbycia Walnego Zgro­ madzenia agendy Oddziału będą prowadzone. 7 § 44. Zarząd Oddziału składa się z prezesa, jego zastępcy, sekre­ tarza i dwóch do czterech członków Zarządu. Zarząd wybiera spo­ śród siebie skarbnika i w miarę potrzeby innych funkcjonariuszy. 7 § 45. Do zakresu działania Zarządu Oddziału należy: r 1) Wykonywanie zleceń Zarządu Tow arzystwa, 2) Wykonywanie prawomocnych uchwał Walnego Zgroma­ dzenia Oddziału, 3) Przyjmowanie darów i zapisów, o ile nie nakładają one żadnych zobowiązań na Towarzystwo. Jeżeli dary lub zaLud, T. X X X V I I 34 �530 pisy są połączone z warunkami obciążającymi, przyjęcie wymaga formalnej zgody Zarządu Towarzystwa. 4) Zawieranie umów imieniem Oddziału, zgodnie z instruk­ cją Zarządu Towarzystwa. 5) Przygotowywanie sprawozdań i wniosków dla Walnego Zgromadzenia Oddziału, ewentualnie Walnego Zgroma­ dzenia Towarzystwa i Zarządu Towarzystwa. 6) Mianowanie delegatów do czynności przez Zarząd im wskazanych. 7) Przyjmowanie i zwalnianie płatnych pracowników Od­ działu, określanie ich obowiązków i poborów. 8) Wydawanie wszelkich Zarządzeń potrzebnych dla dzia­ łalności Oddziału. § 46. W wykonywaniu swoich czynności Zarząd Oddziału prze­ strzega instrukcji i regulaminów wydawanych przez Zarząd To­ warzystwa. Zwinięcie Oddziału następuje na podstawie uchwały jego Walnego Zgromadzenia, zatwierdzonego przez Zarząd Towarzy­ stwa lub na podstawie uchwały Walnego Zgromadzenia Towa­ rzystwa, powziętego na wniosek Zarządu Towarzystwa, które prze­ prowadza likwidację. VI. Spory § 47. Spory między członkami, wynikające ze stosunków Towarzy­ stwa, rozstrzyga w drodze polubownej bez dalszego odwołania Za­ rząd, spory zaś między członkami a Zarządem — Walne Zgro­ madzenie. Od orzeczenia Zarządu, względnie Walnego Zgromadzenia nie ma odwołania. Spory pomiędzy Towarzystwem a osobami do Towarzystwa nie należącymi, należą do sądów cywilnych. �531 VII. P o s t a n o w i e n i a końcowe § 48. W razie rozwiązania Towarzystwa majątek jego przechodzi, o ile ostatnie Walne Zgromadzenie inaczej nie postanowi, na wła­ sność P. A. U. w Krakowie z przeznaczeniem dla Komisji Etno­ graficznej. Odpis: Na mocy decyzji Wojewody Lubelskiego z dnia 23 maja 1947 r. Nr SP. I I . PP. 1/2/278/47 r. wydanej na podstawie art. 21 prawa o Stowarzyszeniach (Dz. U. R. P. Nr 94, poz. 808) wpisano do rejestru Stowarzyszeń i Związków Urzędu Wojewódz­ kiego Lubelskiego pod Nr 21 Stowarzyszenie pod nazwą: «Polskie Towarzystwo Ludoznawcze*. Lublin, dnia 7 lipca 1947 r. Pie­ częć okrągła: Urząd Wojewódzki Lubelski. Za wojewodę podpis: mgr. A. Wajrak. 34* �532 BI P O L S K I E G O T O W A R Z Y S T W A LUDOZNAWCZEGO Obroty za L p. 1946 rok Wyszczególnienie 1. Kasa 2. Dotacje 948.000-— 3. Składki 21 586-— 4. Administracja 5. Wydawnictwo koszty 6. 498.831 •— 82,748-- 487.844-50 494-- 545.156-13 647.591-05 Wydatki badań naukowych 43.370-50 5.000-- 7. Ruchomości 39.530-- 8. P. K. 9. 0. 79.452-- 58.205-— Narodowy Bank Polski 918.604-— 590.435-13 10. Dłużnicy i wierzyciele 111.364-- 8.936-- 11. Biblioteka 12. Wydawnictwa gotowe 13. Papier 14. Kapitał 15. Niedobory i nadwyżki 1,470.000 — 465.335-18.701-05 1.495.000-- 2,263.091-62 2,263.091-62 �533 LANS W L U B L I N I E ZA 1946 R O K NA 1. I . 1947. Saldo ks g ł ó w n e j Saldo w / g inwentarza Bilans w y n i k ó w niedobór 1.986-- 1.986-— 948.000-- 948.000-— 21.586-— 21,585- 82.254-- 82.254-— 102.434-92 102.434-92 38.370-50 38.370-50 39.530-— 39.530-— 20.247-— 20.247-- 328.168-87 328.168-87 111.364- - 8.935-- Ш.364-— 1,470.000-— 1,470.000-— 465.335-— 465.000-— 18.701-05 18.701'05 1,495.000-— 8.936-— 1,495.000-— 951.396-42 2,575.956-92 nadwyżka 2,575.956-92 2,455.332-42 951.396-42 2,455.332-42 1,072.020-92 Skarbnik Inż. H. Zamorowski 1,072.020-92 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/1e97ee8e43d0c8d2ead8be8bb23a36a6.pdf ba70341f6b2aed27020cf73a581a0d35 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:130 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1951 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:112 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1948-51 t. 39 Description An account of the resource LUD 1948-51 t. 39, s.520-629 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 521 I:, I KRONIKA SPRA WOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI l P. T. L. za rok 1948. Celem naszego Walnego Zgromadzenia jest przedstawienie osiągnięć i niedociągnięć, oraz poddanie dyskusji tego, co zostało zrobione i jak zostało zrobione, a wreszcie wytyczenie dalszej drogi pracy. Statut zobowiązuje Zarząd do składania corocznych sprawozdań. Lata ubiegłe od chwili wznowienia działalności Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w roku 1945 w nowej jego siedzibie w Lublinie, były już przedmiotem sprawozdań i dyskusji na poprzednich Walnych Zgromadzeniach. Formalnie zatem, Zarząd spełniłby swój obowiązek ograniczając się tylko do omówienia działalności roku ubiegłego. Jeżeli jednak weźmiemy pod uwagę istotę naszej pracy, którą Towarzystwo rozpoczęło w roku 1895, obejmując tak niezmiernie szeroki zakres działania, to trzeba podkreślić, że okres roczny stanowi właściwą dosta teczną podstawę tylko dla sprawozdania o gospodarce finansowej. Dla reszty spraw jest zbyt krótki, żeby pozwalał na należytą ocenę celowości pracy na jej poszczególnych odcinkach. A możliwość dokładnego zorientowania się w całości jaką one stanowią, jest warunkiem ustalenia dalszego realnego planu działania, którego wykonanie musi z konieczności zostać znowu rozłożone na szereg lat. Z tego też powodu właściwym wydaje się w tej chwili rozważenie, całego okresu pracy od czasu wznowienia naszej działalności po drugiej wojnie światowej w roku 1945. Warunki, w jakich pracujemy w tym drugim półwieczu istnienia naszego Towarzystwa, są pod każdym względem inne, aniżeli w przebiegu poprzednich lat 50-ciu. Do przeszłości należą już dzisiaj niewiarygodne wprost trudności finansowe z jakimi trzeba było walczyć i przed rokiem 1918, a następnie i do roku 1939, po to żeby utrzymać byt Towarzystwa i nie ustać chociaż by tylko w skromnym zakresie pracy badawczej i wydawniczej. Ogólna sytuacja pod tym względem jest nam starszym dostatecznie znana, a przypomniał ją ponadto dokładnie prof. Czekanowski w swoich tak bardzo cennych reminiscencjach z przeszłości Towarzystwa. Jak wia- .~ ~. , domo zostały one ogłoszone w XXXVI tomie (,LudU'), który jest tomem powojennym. I\ie był przypadkowym ten stan niezmiennie trwających rozpaczliwych trudności finansowych. Ścieśniał on możliwości raliżował i dławił często w zarodku wszelkie szersze pomysły i W tym objawie znajdowało wyraz ustosunkowanie się zarówno i szerokiego ogółu inteligencji i naukowców do założeń i zadań, lili w statucie Towarzystwa jego założyciele . pierwszym a chwilami pracy, painicjatywę. rządów jak jakie usta- Umiłowanie uciśnionego i lekceważonego przez długie wieki ludu, było bodźcem do pragnienia jego poznania we wszystkich przejawach życia. I nie tylko ludu polskiego, ale i innych ludów, w pierwszym rzędzie słowiańskich. W swojej genezie łączyło się to ideowo z Lelewelem, Mochnackim i demokra tycznym obozem emigracji po roku 183 I i jego dalszymi wydźwiękami. Było wynikiem zrozumienia, któremu zwłaszcza Kolberg od roku 1839 poświęcił swój tak nad wyraz pracowity żywot, że jednym z koniecznych warunków uo by wa te l nie nia szerokich mas ludu wiejskiego jest dokładne ich poznanie. Zrywało to stanowczo z kierunkiem, który życie ludu, jego wartość duchową i twórczość kulturalną oceniał apodyktycznie i nierealnie na podstawie fragmentarycznych wiadomości. Nowy kierunek o ambicjach naukowych przeciwstawił się fałszywej ocenie wartości duchowej kultury ludowej bez zgłębiania jej problematyki przez romantyzm, jak również ocenianiu jej jako mało, lub nawet i bezwartościową, ze strony tak zw. (,sfer wyższych,). Wierzono w stałą wielką wartość kultury ludowej, którą w miarę postępu prac badawczych już w ciągu XIX wieku zaczęto pojmować coraz szerzej. Równocześnie przestano poświęcać uwagę wyłącznie wsi. Że odgrywała ona i dzisiaj jeszcze zajmuje w naszych badaniach zarówno kultury materialnej, jak i duchowej, miejsce czołowe, tj. zrozumiałe w kraju o przeważającej ludności wiejskiej. Jednak jeżeli długi czas badania terenowe, zbieranie tego, co jeszcze istnieje uważano za cel niemal wyłączny, to zdobywane wiadomości coraz silniej zniewalały do szukania związku z przeszłością. Historia i metoda historyczna zaczęły odgrywać coraz większą rolę, w związku z tym rodziło się porzucanie wiary w niezmienność i statyczność kultury ludowej, a rodziło się zrozumienie jej ewolucji. Poznano, że jeżeli kultura ludowa posiada własne jasno sprecyzowane oblicze, to jednak zarówno w przeszłości jak i współczesności nie była ona nigdy izolowaną i bynajmniej nie żyła jakgdyby w zamkniętym naczyniu. I ona także przejmowała elementy kulturowe innych warstw, które jednak samodzielnie przekształcała. Ale na tym nie koniec. Również i inne warstwy nie jedno od niej przejmowały. Ważnym było i pozostanie stwierdzenie, że ta kultura �ludowa uważana za coś drugorzędnego, w porównaniu z kulturą zwłaszcza warstwy panującej i przodującej, pod wieloma względami ją wzbogaciła. \Vystarczy tu wspomnieć o muzyce i malarstwie, oraz o wplywie tych dziedzin sztuki na kompleks wierzeniowy innych warstw, szereg pojęć prawnych itd. Przypominam w tej chwili to wszystko z tego powodu, że ilość i zakres problemów jakimi jesteśmy obowiązani obecnie się zajmować, jest znacznie bogatszy aniżeli 100, lub nawet 50 lat temu, a nowe warunki pozwalają nam na przystępowanie do ich rozwiązywania w stopniu zupełnie innym, aniżeli było to możliwe jeszcze w okresie międzywojennym. Ten stan rzeczy zo bowiąz uje. Jak wiadomo w myśl § 1 naszego statutu, przystosowanego do nowych potrzeb, a zatwierdzonego w dniu 23 maja 1947 r. Towarzystwo: ('prowadzi badania etnologiczne, etnograficzne i pokrewne nad ludem polskim i innymi, oraz rozpowszechnia wyniki swoich prac i zebrane materiały i wiadomości. Poza pracami badawczo-naukowymi ~adaniem Towarzystwa jest także szerzenie zrozumienia kultury ludowej,). Jak zatym przedstawiają się rzeczywiście nasze prace? Zastanawiając się nad nimi musimy naturalnie wspomnieć przede wszystkim a bi bli o te c e. Stanowi ona najcenniejszy majątek Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Mimo częściowego zniszczenia przez hitlerowców, liczy obecnie około 28.000 voluminów. Prace nad uporządkowaniem biblioteki prowadzone od roku 1945, w którym została ona przez prof. Gajka przywieziona do Lublina. Biblioteka zostala skatalogowana do końca roku 1948, wyodrębniono jej poszczególne działy, takie jak części poświęcone zagadnieniom kultury materialnej, sztuce ludowej, wierzeniom. Wykonano indeks geograficzno-etnograficzny itp. tak że biblioteka już w tej chwili jest uporządkowanym cennym ośrodkiem naukowym. W roku ubieglym biblioteka wzbogacila się o 1675 pozycji. Najbardziej wartościowe pochodzą z wymiany własnych wydawnictw. Pozostajemy w stosunku wymiany z 104 wydawnictwami zagranicznymi i 62 krajowymi, czyli razem 166 wydawnictwami. Ministerstwo Oświaty w okólniku z dnia 19 marca 1949 Nr IV N-532 IV sprawie wymiany wydawnictw naukowych w ustępie końcowym powiada: (,Równocześnie Ministerstwo podaje do wiadomości, że wymiana wydawnictw naukowych prowadzona jest obecnie sprawnie i racjonalnie przez Biuro wydawnictw Uniwersytetu Marii Curie Sklodowskiej w Lublinie, przez Państwowe Muzeum Zoologiczne w \Varszawie, przez Biuro Delegata Ministra Oświaty do Spraw Ochrony Przyrody w Krakowie, przez Polskie Towarzystwo Botaniczne w \'Varszawie, oraz przez Polskie Towarzystwo Ludoznawcze w Lublinie. Do instytucji tych i Towarzystw można w razie potrzeby zgłaszać się po informacjc, wskazówki techniczne, wzory druków itp". Z biblioteki Towarzystwa korzystają studenci, profesorowie i inne osoby w pierwszym rzędzie pozostający w Lublinie. Częściowo użytkują ją także i profesorowie innych Uniwersytetów w Polsce. Niekiedy przyjeżdżają do Lublina specjaliści na przeciąg jednego tygodnia lub miesiąca, którzy pracują w naszej bibliotece. Trudności mieszkaniowe w Lublinie są jednak powodem, że te przyjazdy, które mogłyby być znacznie częstsze muszą być ograniczone. Ostatnio Towarzystwo zwiększylo kwoty przeznaczone na konserwację biblioteki. Oprawa książek obejmuje kolejno poszczególne dzialy. Przy tej sposobności warto zaznaczyć, że nasza biblioteka jest jcdyną tego rodzaju tak bogato wyposażoną w Polsce, ajak wynika z informacji odnośnie analogicznych ośrodków zagranicznych, jest zdaje się jedyną biblioteką poświęconą etnografii wyposażoną również w dziela z nauk pokrewnych, jak prehistoria, antropologia, geografia, językoznawstwo itp. na terenie Europy Środkowej. Decyzją XXI,I Walnego Zgromadzenia, oraz w porozumieniu z Ministerstwem Oświaty, Prezydium Rady Ministrów i C. U. P. przystąpiono do rozpoczęcia prac nad przygotowaniem do druku monumentalnego dzieła, a mianowicie (,Polskiego Atlasu-Etnograficznego'). W marcu 1947 roku odbyla się specjalna konferancja w Krakowie, poświęcona opracowaniu planu. Wzięli w niej udział wszyscy profesorowie etnografii, oraz szereg wybitnych specjalistów nauk pokrewnych, celem ustalenia metod pracy. W związku z tym Towarzystwo zorganizowało stałą sieć korespondentów Atlasu na terenie całej Polski, w liczbie około 1500 osób, którzy na podstawie wysyłanych ankiet mają gromadzić materiał etnograficzny na określonym obszarze. Zagadnieniom tym została poświęcona rozprawa prof. Gajka pt. (,Polski Atlas Etnograficzny'), która wszystkim Państwu jest znana. Ten sam temat omawia również dr Maria Frankowska na łamach 38-ego tomu L u d u. Praca nad Polskim Atlasem Etnograficznym, który ma dać syntezę polskiej etnografii, obliczona jest na dłuższy okres czasu, bo przynajmniej na lat 15. W roku 1948 zostala rozeslana poprzednio już opracowana ankieta, poświęcona zbieractwu dziko rosnących roślin jadalnych na terenie Polski. \Vydrukowano mapę podkładową roboczą, uporządkowano materiał za warty w li tera turze, opracowano ankietę poświęconą roślinom dziko rosnącym zbieranym dla celów leczniczych, oraz zbieractwu grzybów, zorganizowano kartotekę korespondentów Atlasu, omówiono i zawarto umowy w sprawie zeszytu wstępnego i prehistorycznego. Obok (,Polskiego Atlasu Etnograficznego') przystąpiono do opracowania i wydania (,Atlasu Polskich Strojów Ludowych,). Przedsięwzięcie to powstało w porozumieniu i na zlecenie Ministerstwa Kultury i Sztuki. W roku 1948 zostala zawarta z Ministerstwem umowa i przystąpiono do organizacji (,Atlasu'), którą ulatwiła znacznie �także subwencja jące prace: Ministerstwa Rolnictwa. \Vykonane zostały następu- Ułożono instrukcję Atlasu. Zorganizowano i przeprowadzono zgodnie z nią Konkurs Artystów Ilustratorów. 3. Zawarto umowy z autorami poszczególnych monografii. 4. Przygotowano do druku dwie pierwsze monografie, przygotowane przez dr Reinfussa i dr Seweryna; następne będą opracowane przez dyr. Kotulę, Tadeusza Seweryna, Adama Glapę i inn. I. 2. W ciągu bieżącego roku, a ile pozwolą na to warunki przewidywane jest wydanie 2 pierwszych zeszytów. Całość Atlasu obliczona jest na 60-65 zeszytów. finansowe Obok tych wydawnictw specjalnych, prowadzone były i są wydawnictwa stałe, tzn. (,Lud(" (,Prace i Materiały Etnograficzne» i (,Prace Etnologiczne». Jak wiadomo od roku 1945' ukazały się tomy: 36, 37 i 38 Ludu. Z powodów nie zawsze od redakcji zależnych pojawienie się tomu 39 uległo pewnej zwłoce, tak że dopiero w tej chwili się ukazuje. ' Tom VI «Prac i Materiałów» wychodzi obecnie. ukazał się w roku 1947-ym, tom VII Nowością wydawniczą powojenną są (,Prace Etnologiczne», których tom I podzielony na trzy części stanowi znane Państwu dzieło Tadeusza Milewskiego: (,Zarys Językoznawstwa Ogólnego». Dzieło to stanowi, poważne wydarzenie w nauce językoznawstwa naszego, a druga część (,Rozmicszczenie Języków» i oddzielny (,Atlas Języków Świata» jest pierwszym tego rodzaju w literaturze światowej. Z tomu II (,Prac Etnologicznych» wyszła w tym roku Witolda Klingera rozprawa pt. (,Wschodnioeuropejskie rusałki». Jako osobny dział pracy powstały badania nad religijnością i prawem zwyczajowym, które powierzono specjalnej sekcji. Łącząc oba działy pracy badawczej, wychodzono z podobnych zalożeń jak te, które przyjął CIAP. Należą one tam do sekcji V. Badania, których intensywność w najbliższym czasie niewątpliwie wzrośnie są prowadzone w dwóch kierunkach: a to odnośnie s ta n u obecnie istniejącego, oraz przeszłości, przy czym szczególny nacisk kladzie się na poszukiwania archiwalne. Badania pierwszego rodzaju są prowadzone systemem ankietowym. Dotychczas zostały opracowane, rozesłane i częściowo już zwrócone wypełnione kwestionariusze szczegółowe dotyczące zwyczajów prawnych. Z zakresu prawa zwyczajowego opracowano ankietę o prawach kobiety w gospodarowaniu na wsi. Ponadto dzięki życzliwemu ustosunkowaniu się Kuratorium Okręgu Szkolnego Lubelskiego, zwłaszcza Nacz. Wydzialu Jędryszka, zebrano bardzo pokaźny materiał dotyczący obecnie istniejącyc\1 zwyczajów dorocznych. Prace historyczno-archiwalne dotyczyły i dotyczą: a) aktów procesów a czary, b) inwentarzy mieszczańskich, c) wewnętrznego życia cechowego. Komplet zachowanych procesów o czary miasta Lublina zebranych i opracowanych przez dr Mirosławę Zakrzewską został ogłoszony w tomie VI <,Prac i Materiałów Etnograficznych». W toku są dalsze poszukiwania obejmujące całą Lubelszczyznę· Dr Bohdan Baranowski zebra l i przygotował do druku podobny materiał miasta Kalisza. Jest naszym pragnieniem kontynuowanie dalszych poszukiwań w tym kierunku i zdobycie możliwie kompletnego materiału z wszystkich ziem polskich. Postępy tej pracy jak zresztą i innych poszukiwań archiwalnych wymagają jednak obok środków materialnych przede wszystkim należycie do nich przygotowanych pracowników. Wiemy, że w dalszym ciągu istnieją jeszcze pod tym względem poważne braki, które tamują rozwijanie się pracy w takim tempie jakiego byśmy pragnęli. Poza procesami o czary zwracamy w tej chwili w naszych poszukiwaniach szczególną uwagę na inwentarze spadkowe, działowe itp. dawnego mieszczaństwa. Stanowią one nie tylko ważny material dla historii gospodarstwa i prawa, ale dzięki swojej drobiazgowej dokładności odkrywają nam dokładnie obraz kultury materialnej. Zachowało się ich jeżeli chodzi np. o Lubelszczyznę niezwykle dużo. Z dotychczas przeszło 40 odszukanych i przepisanych, a pochodzących wyłącznie z miasta Lublina i wieku XVII, niektóre obejmują do dwudziestukilku arkuszy in folio. To samo dotyczy tak bardzo pod każdym względem ciekawych zabytków archeologicznych, które obejmują ustrój i życie we wszystkich jego przejawach dawnych cechów i rzemieślników. Wiadomości dotyczące ustroju produkcji, zwyczajów prawnych łączą się tu i krzyżują z praktykami religijnymi, zabobonami itp. W tej chwili są już zebrane i przygotowane do druku przez mgr Marię Walewską przywileje i statuty cechów garncarskich Lubelszczyzny. Dalszy niezwykle bogaty materiał archiwalny jest już w większej części zestawiony i będzie w roku przyszłym przedmiotem dalszych prac. Powyższe poszukiwania archiwalne pozostają w znacznej mierze w ścisłym związku z zainicjowaną i przygotowaną przez Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Monografią Lubelszczyzny. Już przed dwoma laty program jej został opracowany i przedyskutowany. Obok tych prac równocześnie rozpoczęto i badania terenowe nad Lubelszczyzną łącznie z katedrą etnografii U. M. C. S. Badanie te objęły dotychczas powiaty: zamojski, puławski, lubelski, lubartowski i siedlecki. Badania te obejmowały dotychczas kulturę materialną. W roku bieżącym przewidziane jest kontynuowanie prac terenowych nad przemyslem ludowym (chałupnictwem) na obszarze całego województwa. Naturalnie szybkość postępu w pracy będzie zale2na od uzyskania potrzebnych środków. Wprawdzie ten zakres �ze względów praktycznych interesuje także Spółdzielczy Instytut Naukowy, który się do nas zwracał, ale dotychczas nie mogliśmy jeszcze dojść do porozumienia w sprawie pokrycia kosztów, w tym wypadku dosyć znacznych. Towarzystwo nasze z własnych środków samo pokryć ich nie może. W badaniach terenowych brali pod kierownictwem prof. Gajka czynny udział nasi współpracownicy L. Gajewski, J. Jastrzębski, J. Optołowicz, Z. Malewska, J. Pałkówna i inn. Do druku została przygotowana przez Henryka Zwolakiewicza Bibliografia Lubelszczyzny, a przez Tadeusza Delimata (,Ceramika Lubelska». Myśl stworzenia Monografii Lubelszczyzny nie ma jednakowoż być odosobniona. Podobne pracc winny być podjęte i przeprowadzone odnośnie wszystkich ziem Rzeczypospolitej. Cieszymy się też, ŻC w tej chwili i nasz oddział krakowski pragnie podjąć analogiczną inicjatywę o ile chodzi o Krakowskie. Pomyślnie rozwijają się prace nad badaniem Kaszubszczyzny i Góralszczyzny oraz na terenie Śląska i inne. Pod kierownictwem prof. Moszyńskiego, na koszt P. T. L. prowadzi w Krakowie prace bibliograficzne student Kamocki. Chodzi o wydobycie z czasopism i prac materiałów etnologicznych, dotyczących Afryki, Azji, Ameryki, Australji, Połinezji i Melanezii. W świetłe dotychczasowych wyników tej pracy okazało się, że wkład wysiłku i myśli polskich badaczy i podróżników był w tym wzgłędzie znaczny i bardzo wartościowy dła nauki światowej, ale został zupełnie zapomniany. Przypomnienie go sobie i światu uważamy za nasz obowiązek. Osobną mozolną ale konieczną pracą którą prowadzi się od czasu i rychło mamy nadzieję, że wykończy, stanowi indeksowanie czasopism etnograficznych. Pracą tą objęte są: Lud, Wisła, M. Zbiór wiadomości dla antropologii krajowej, Prace i materiały Ziemia, Prace i materiały etnograficzne P. T. L., Orli lot, Teatr Zaranie Śląskie, Gryf i inne drobniejsze. dłuższego polskich A. A. E., P. A. U., Ludowy, Podjęliśmy i tę rzeczywiście wielką pracę rozumiejąc nieodzowność stworzenia wzorowej o ile możności bibliografii rzeczowej dla etnografii polskiej i podstawę dla realizacji Polskiego Atlasu Etnograficznego. Bibliografia taka jest także warunkiem zasadniczym dla stworzenia z czasem Encyklopedii Polskiej Etnografii. Osobny dział stanowi Archiwum :Materiałów naukowych P. T. L., które zawiera liczne między innymi klisze, filmy, rękopisy. Dla każdego działu archiwum została opracowana osobna instrukcja. Archiwum nasze po wojnie zostało wzbogacone materiałami odziedziczonymi po profesorach: Stanisławie Poniatowskim, który zginął w roku 1945 po przejściu obozów w .Majdanku i Grossrosen, oraz po ś. p. prof .. -\damie Fischerze, który zmarł z wyczerpania w r. 1943. Prace nad uporządkowaniem Archiwum rozpoczęte w r. 1948 zostały zasadniczo skończone. Wykonała je mgr Z. Malewska. Należy jeszcze nadmienić, że pozostajemy w stałym kontakcie z C. I. A. P. oraz, że w roku ubiegłym Towarzystwo brało udział w Konferencjach organizowanych przez Naczelną Dyrekcję Muzeów i Ochrony Zabytków, Ministerstwo Kultury i Sztuki w sprawie muzealnictwa etnograficznego w Polsce i innych. Na wniosek sekretarza generalnego P. T. L. ustalono znormalizowany typ karty muzealnej, oraz uchwalono stworzenie Centralnego Katalogu Zabytków etnograficznych, znajdujących się w Polskich Muzeach. Jego organizacja ma być powierzona Polskiemu Tow. Ludoznawczemu. Gdyby nie trudności w uzyskaniu koniecznego lokalu l, o czym jeszcze będzie mowa, także i to przedsięwzięcie, którego znaczenie dla nauki jest zasadnicze, byłoby już w realizacji. Z tego co dotychczas powiedziano widzimy, że nasze osiągnięcia od chwili wznowienia działalności w roku 1945 trzeba uznać jako poważne. Stanowią one właściwe podstawy do dalszej pracy, do której wykończenia jest niezmiernie daleko. Podkreśliłem już poprzednio, że pracujemy od roku t 945 w nowych korzystnych warunkach. Poparcie moralne i hojna pomoc materialna ze strony najwyższych czynników, jak Prezydium Rady Ministrów, Ministerstwo Oświaty, Ministerstwo Kultury i Sztuki, Ministerstwo Odbudowy, Ministerstwo Rolnictwa, oraz gdzieniegdzie już i władz wojewódzkich, poważnie zobowiązuje. Zobowiązuje nie do wyrazów wdzięczności, z którymi łączyłoby się pojęcie łaski dla otrzymującego, lecz do dokładnego spełniania zadań uznanych jako ważne ze stanowiska państwowego i społecznego, a których od nas ci, którzy nas popierają oczekują. już Towarzystwo nasze liczy w tej chwili 367 członków i 1270 członków korespondentów. Obejmuje ogół osób pracujących wyłącznie w zakresie etnografii i bardzo licznych specjalistów innych działów nauki, które przedmiotowo pozostają w związku z etnografią. Szczególną troską Zarządu jest uzupełnienie i odmładzanie kadr naszych przez powoływanie zgodnie z §§ 7 i 10 Statutu, nowych członków czynnych i korespondentów. Jesteśmy jedynym Towarzystwem Naukowym, które stoi otworem nawet i dla studentów przed uzyskaniem dyplomu, o ile dają oni swoim wysiłkiem i pracą dowód, że zaczynają się stawać pożytecznymi pracownikami naukowymi. Oddziałów liczymy w tej chwili sześć, a to w Krakowie, Lublinie, Mszanie Dolnej, Poznaniu, Toruniu i Wrocławiu. Jest to stanowczo za mało. Przy tym nie wszystkie oddziały i nie we wszystkich kierunkach przejawiają należytą aktywność. 'IV prawdzie w pol Od l. I. 1952 r. centrala Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego została przeniesiona do Poznania. �równaniu z rokiem poprzednim i tutaj możemy przewazme stwierdzić ożywienie, czego wyrazem jest zwłaszcza akcja dyskusyjno-odczytowa, dostępna i dla nie członków. W tym względzie przodował oddział Krakowski. Następnie idą: Lubelski, Poznallski, Toruński i w Mszanie Dolnej. Szczególnie musimy podkreślić aktywność małego, bo liczącego 9 czlonków czynnych oddziału w Mszanie Dolnej. Podkreślam ten fakt z tego powodu, ponieważ świadczy on, że może być rzeczą pożyteczną tworzenie oddziałów także w ośrodkach nieuniwersyteckich. Nasz statut w paragrafie 4 i 7 wyraźnie nas do tego upoważnia i zachęca. Naturalnie zawsze będą miały stosunkowo lepsze warunki pracy naukowo-badawczej oddziały w miastach uniwersyteckich, oparte i związane z katedrami etnografii i nauk pokrewnych. Jednakże inne oddziały mogłyby odgrywać w badaniach terenowych rolę poważną, a w pracy propagandowej pierwszorzędną. A wreszcie trzeba pamiętać, że tam wszędzie, gdzie już istnieją względnie będą utworzone archiwa, które tak często zawierają akta z epok nie wymagających nawet znajomości paleografii, mogłaby także praca i tych oddziałów stać się w zakresie badawczonaukowym pożyteczną. Przyznaję, że dotychczas praca popularyzacyjna me była przez nas należycie rozwijana. Stało się to nie dlatego, żebyśmy ją lekceważyli. Mamy pełną świadomość, że jesteśmy w pełni tego słowa Towarzystwem naukowo-badawczym, jednak jesteśmy instytucją ze względu już na swój przedmiot zainteresowań tego rodzajq, że musimy pozostawać w szerokim zakresie naszej właściwej pracy w bezpośrednim związku z szerokimi masami. Ten związek, a zrozumienie jego konieczności wynika także z §§ 4, naszego statutu, nie może się ograniczać tylko do czerpania z terenu materiału poznawczego. Z celami naszymi ściśle się łączy uprzystępnianie wyników naszych badań wszystkim. . Pragnęliśmy i tę pracę mimo wielu trudności posunąć naprzód I rozpocząć wydawanie obok (,Ludu.>, osobnego pisma przeznaczonego dla szerokiego ogółu, a przede wszystkim dla młodzieży szkolnej. Niestety zabiegi Zarządu w tym względzie narazie musiały być zaniechane. Na ten cel trzebaby przede wszystkim zdobyć osobno środki. Te jakie posiadamy są z góry przeznaczone na prace ściśle naukowo-badawcze. Chociaż jak już wiemy są one bardzo znaczne w porównaniu z przedwojennymi, to jednak wobec rozległości naszych zadań i obowiązków badawczych, które wzrastają, są zawsze jeszcze nie wystarczające. Nie można ich też uszczuplać na rzecz innej chociaż bardzo pożądanej, potrzebnej bliskiej nam akcji. Kończąc ten ogólny przegląd naszej dotychczasowej poddając go dyskusji i krytyce Walnego Zgromadzenia, jesteśmy głęboko przeświadczeni, że dzięki warunkom pracy jakie nam daje Rzeczypospolita, poparciu materialnemu i zrozumieniu potrzeb Towarzystwa przez jej najwyższe czynniki, będziemy mogli dokonać w Polsce Ludowej dzieła, o którym nasi poprzednicy tylko marzyli. L. Ha/ban WYCIĄG Z PROTOKÓŁU POLSKIEGO Z XXIV TOWARZYSTWA w dniach WALNEGO ZGROMADZENIA LUDOZNAWCZEGO 11.-14. VI.1949 W TORUNIU r. I\a zjazd przybyli członkowie i goście: K. Adamska, W. Armon, B. Baranowski, W. Bieńkowski, J. Burszta, J. Czekanowski, T. Chodzidło, G. Ciołek, A. Czerny, K. Dobrowolski, T. Delimat, E. Frankowski, M. Frankowska, G. Frenklowa, J. Gajek, O. Gajekowa, L. Gajewski, W. GajzIerowa, A. Glapa, J. Grocholski, L. Halban, J. Jastrzębski, J. Kamocki, S. Klonowski, W. Kolago, A. Kowalska, K. Koranyi, J. Krajewska, A. Król, H. Królikowski, H. Kuczyńska, A. Kutrzeba, B. Kuźmicz, M. Kwiatkowska, J. Leja, A. Lewandowska, J. Żołna-Manugiewicz, Z. łvfalewska, M. Mole, J. Mazurkiewicz, J. Michałowska, S. Nosek, ]. Optołowicz, D. Osten-Sacken, J. Paszkiewicz, K. Pietrkiewicz, M. Priifferowa, H. Przesławska,. N. Przeworska, B. Radomski, R. Reinfuss, Z. Reifussowa, E. Romanówna, L. Roszkówna, I. Rzepecka, T. Seweryn, J. Skietniewicz, M. Sobieski, R. Stopa, M.Suboczowa,J. Świeży, M.Szwengrub, Z. Szewczyk, M. Walewska, M. Ziemnowicz, H. Zwolakiewicz, T. Zygler, M. Żmigrodzka, M. Żywirska. Walne Zgromadzenie otworzył v-prezes, prof. dr Leon Halban l. W imieniu gospodarza zjazdu, rektora Uniwersytetu Mikołaja Kopernika prof. dr Karola Koranyego, powitał zebranych. dziekan prof. Kaz'imierz Hartleb, po czym mgr Bolesław Kuźmicz - delegat Państwowej Komisji ?lanowania Gospodarczego wygłosił przemówienie, w którym podkreślił konieczność wmontowania planu etnografii polskiej i działalności Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w VI-cio letni plan gospodarczy i naukowy państwa. Po przemówieniach gości nastąpi la część naukowa, to jest inauguracyjny odczyt prof. dr Kazimierza Dobrowolskiego pl. (,Zderzenie kultup> (drukowany w 39 tomie (,Ludw) w dziale rozpraw). Popołudniowe Odczytano i przyjęto po czym v-prezes L. skiego Towarzystwa działalności równocześnie l Przemówienie Lud, T. XXXIX obrady poświęcone były CZęSCI sprawozdawczej. protokół z 23 \Valnego Zgromadzenia w Krakowie, Halban odczytal sprawozdanie z działalności PolLudoznawczego za czas od 1,1 kwietnia 1948 do jego poprzedza nini,jsze sprawozdanie 34 �,, czerwca 1949 r. Z kolei skarbnik - prof. dr Mieczysław Zimnowicz przedstawił bilans za rok 1948. W sprawozdaniu swoim przeprowadził porównanie bilansów z lat 1946, 1947, 1948, wykazując progresywny wzrost obrotów, które w porównaniu z rokiem 1946 osiągnęły czterokrotną zwyżkę. Sprawozdawca przedstawił wzrost działalności wydawniczej Towarzystwa: w roku 1946 Towarzystwo wydrukowało 502 strony (100%), w roku 1947 I 172 strony (230%), w roku 1948 1400 stron oraz 63 mapy (370%). Po dyskusji na temat obu sprawozdań Z. Malewska odczytała protokół z posiedzenia Komisji Rewizyjnej z dnia 5 marca 1949, zakończony wnioskiem o udzielenie Zarządowi absolutorium. Komisja stwierdza z uznaniem postęp w organizacji i księgowości w porównaniu z rokiem ubiegłym, wielką oszczędność i wszechstronną celową działalność. Podkreśla wielkie osiągnięcia na polu wydawniczym i wnosi o udzielenie absolutorium Zarządowi i o podziękowanie za pracę Zarządowi, wszystkim pracownikom naukowym i administracyjnym Towarzystwa. Wniosek został przyjęty przez Walne Zgromadzenie i jednomyślnie podkreślono niski procent wydatków na administrację wynoszący 2,3 % całości obrotu (szczegółowy bilans załączony do wyciągu). Po sprawozdaniu Zarządu nastąpiły sprawozdania z działalności oddziałów. W dyskusji nad sprawozdaniami poruszano następujące sprawy: organizację akcji odczytowej dla publiczności. Zwrócono uwagę na konieczność porozumienia się w pracach oddziałów; w sprawie indeksowania i bibliografowania, postanowiono przyjąć jedną instrukcję, podkreślono również bezinteresowny udział studentów uniwersytetów w Krakowie i Lublinie w pracy nad indeksowaniem. Wreszcie wskazano na konieczność wyzyskania ośrodka poznańskiego dla prac nad muzykologią etniczną, oraz odczytano wnioski prof. Leopolda Węgrzynowicza w sprawie popularyzacji prac Towarzystwa. W drugim dniu zjazdu v-prezes E. Frankowski wygłosił referat (,Etnografia w ZSRR» drukowany w całości w dziale rozpraw». Po ożywionej dyskusji zebrani wysłuchali szeregu następujących referatów, a mianowicie: . J. Żołna-Manugiewicz - (,Z zagadnień polskiej paleoreligioli- styki». M. Mole R. Stopa (,Naturalistyczne podstawy dualizmu irańskiego». ('Wychowanie i szkoła u krajowców Afryki północno- zach.». A. Kowalska - (,Kilka uwag o cywilizacjach Indian amerykańskich». S. Nosek - (,Przedhistoryczne budownictwo mieszkalne na ziemiach polskich». L. Halban - (,Znaczenie prawa zwyczajowego». G. Ciołek - (,Wpływ środowiska geograficznego na formy osadnictwa budownictwa wiejskiego w Polsce». M. Priifferowa - (,Wprowadzenie we współczesny stan kultury ludowej Pomorza ze szczególnym uwzględnieniem kształtowania się kultury ludowej w woj. pomorskim na tle ruchów przesiedleńczych ostatnich dziesięcioleci ». Oba ostatnie ilustrowane przeźroczami. Trzeci dzień obrad poświęcony był planowaniu. Sekretarz generalny J. Gajek przedstawił referat pt. (,Zadania Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w okresie najbliższego 6-cio lecia». W dyskusji nad referatem ustalono następujące wnioski: I. Położenie większego nacisku na tłumaczenia i streszczenia etnograficznych materiałów radzieckich oraz pogłębienie współpracy z (,SOWIecką etnografią». . 2. Powiększenie sieci korespondentów do 3000 poprzez kontakt z nauczycielstwem, pracownikami spółdzielczymi, Związkiem Samopomocy Chłopskiej, Związkiem Akademickiej Młodzieży Polskiej. 3. Rozbudowa oddziałów regionalnych Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w celu stworzenia lokalnych organów dla wykonania projektowanych na okres 6-cio lecia prac. W związku z tym sporządzenie szczegółowej mapy ilustrującej stan zebranych materiałów. 4. Popularyzowanie poradnictwa w oparciu o katedry etnografii analogicznie do istniejących instytutów w ZSRR. 5. Nawiązanie kontaktów z Państwową Komisją Planowania Gospodarczego w celu przedyskutowania współpracy. Po wyczerpaniu dykusji nad 6-cio letnim planem działalności Towarzystwa, sformułowano następującą rezolucję jako wynik obrad: I. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze staje do współzawodnictwa z innymi ośrodkami nauki polskiej, w pracy nad rozbudową podstaw Polski Ludowej i jej kultury narodowej pod względem formy a socjalistycznej pod względem treści. 2. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze podejmuje pracę nad zgromadzeniem, utrwaleniem i rozwojem wielkiego skarbu kultury ludu pracującego zawartego w jego folklorze: sztuce, muzyce i pieśni, w jego całym dorobku kultury materialnej i społecznej. 3. Udostępnione wszystkim skarby twórczości ludowej powinny się stać źródłem natchnienia dla naszych muzyków, artystów, pisarzy, uczonych i działaczy społecznych, w łączności z potrzebami planowej gospodarki socjalistycznej i przebudowy ustroju Polski. Rezolucję przyjęto jednogłośnie. Zatwierdzono rówmez uchwały Zarządu z dnia 9. VI. o utworzeniu oddziału w Katowicach oraz podniesieniu składek członkowskich Dalszy ciąg obrad został poświęcony wygłoszeniu następujących referatów: T. Seweryna - (,O potrzebie badań nad etnografią historyczną~. 34* �532 533 J. Krajewskiej - «Wyniki badań Muzeum Etnograficznego w Łodzi 1946 r. l). M. Suboczowej - (,Sprawozdanie z badali nad układem przestrzennym ruchów ludnościowych pow. opolskiego». R. Reinfussa - (,Z badań nad obrzędowością ludową mieszkańców Dolnego Śląska'). A. Kutrzebianki - "Badania etnosocjograficzne nad Ziemią Krakowską·,). 1.11 od Wobec spozmonej pory postanowiono dalsze komunikaty i sprawozdania umieścić jako materiał sprawozdawczy w dziale kroniki w 39 tomie (,Ludu>>. Na zakończenie XXIV Walne Zgromadzenie wnioski i postanowienia końcowe: uchwaliło Walne A rozpada Poddzial " I II III - bil o OIl " N U ): oj <:: N O -O I ::J t.O •... ""' ,;., <O co >- <:: <:: N Towarzystwa się na poszczególne obejm. " " ::J •... >- O Ludoznawczego W roku 1948 dawny układ biblioteki Polskiego Towarzystwa z'nawczego został zmieniony na układ działowy: A - obejmujący samoistne; B - obejmujący czasopisma i wydawnictwa ciągłe. Dział '2 -o .~ " SPRA WOZDANIE Polskiego o. ...: Zgromadzenie. O. G. z prac w bibliotece t.O o ..;- oj W ostatnim punkcie porządku dziennego, dokonując zamknięcia obrad XXIV Walnego Zgromadzenia Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego v-prezes prof. E. Frankowski podsumował wyniki zjazdu wskazując na wysoki poziom wygłoszonych referatów i dyskusji oraz na ich aktualność z uwagi na ogólne zagadnienia państwowe. V-prezes wyraził podziękowanie dr Marii Priifferowej, Uniwersytetowi Mikołaja Kopernika oraz oddziałowi Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Toruniu za sprawne i gościnne zorganizowanie zjazdu. XXIV ó I oo następujące I. Zwołać konferencję naukową oraz XXV Walne Zgromadzenie w Poznaniu. 2. Polecić Zarządowi przedyskutowanie projektu studiów z zakresu etnografii i etnologii, nadesłanego przez Ministerstwo Oświaty. 3· Zlecić Zarządowi przedyskutowanie wniosków prof. Leopolda Węgrzynowicza o upowszechnieniu działalności POlskiego Towarzystwa Ludozna wczego. Na tym zamknięto •... ""' •... ~ poddziały >:: Ludodzieła jak: metodologię, metodykę, historię etnologię i etnografię ogólną, etnografię szczególową, nauki oj VJ o -'" .. ~•... oj ., lii .~~ -: 'I ~II I ""II �535 534 IV - Poddział V- VI VII VIIIIXX- " obejm. " " " " " " działy wydzielone specjalne tj.: literaturę, religioznawstwo, sztukę, ~biory. nauki pomocnicze tj. historię, prehistorię, geografię, językoznawstwo, antropologię, socjologię, bibliografię, muzea, muzealnictwo, encyklopedie, słowniki, varia. Systematyczny układ poddziałów działu A jest kombinacją systematyczno-etnogeograficzną, dział zaś B posiada układ etnogeograficzny . Następnie. zostały zaprowadzone następujące książki inwentarzowe: Księga A - do której wpisuje się dzieła stanowiące odrębną całość tematyczną jednego lub kilku autorów, wchodzą tu broszury, odbitki, nadbitki. 2. Księga B wszelkie wydawnictwa o charakterze ciągłym, a więc czasopisma, dzienniki, tygodniki, miesięczniki, kalendarze, periodyki wydawane przez instytucje i urzędy wykazy itd. 3. Księga C wszelkie nabytki wpływaJące tak na drodze wymiany za wydawnictwa własne, jak wymiany dubletów, kupno, dary i przydziały. 4. Księga D - opracowania kartograficzne. l. Stan cyfrowy ksiąg przedstawia Księga A posiada się w teJ chwili wg poniższych danych: poz. 6,415, księga B - 374 księga C- 400. Uporządkowanie działu A tj. uporządkowanie wg poddziałów, wypisanie na książkach sygnatury dzialowej, wpisanie tejże do księgi inwentarzowej A i na kartkach bibliotecznych, ulożenie katalogu alfabetycznego trwało do dnia 10. III. 1949 r. W tym czasie. oprawiono 432 tomy dzieł z działu III Etnografia szczegółowa - Indoeuropeistyka, Słowianoznawstwo, Polska. Dział B - czasopism jest w toku porządkowania. Zakatalogowany został kompletnie poddział Polska, z którego to poddziału zostało oprawionych 150 tomów czasopism. Inne czasopisma, zajmujące 10 szaf, są ułożone wg poddziałów,. wg wyżej wspomnianego układu etnogeograficznego, lecz nie posiadają sygnatury działowej, która to praca jest obecnie wykonywana. Sposób zakatalogowania jednej książki wygląda następująco: Nową książkę przysyła sekretariat Towarzystwa wraz z odpowiednim formularzem, który wypełniony przez bibliotekarza na podstawie zapisu w księdze C wraca do sekretariatu, jako dowód buchalteryjny. Dzieło, czy też czasopismo wpisuje się do księgi C tj. nabytków pod numer kolejny danego roku, zaznaczając odpowiednią pieczątką, czy po.chodzi z wymiany, daru, kupna czy przydziału i wpisując w odpowiednią rubrykę numer działo,~y. Następnie na odwrotnej stronie pierwszej karty dzieła przykłada się pieczątkę i wpisuje numer akcesyjny tj. Nr nabycia oraz Nr działowy. Z kolei wciąga się ją pod Nr kolejny do księgi A, względnie B, wpisując w książce w odpowiednim miejscu pieczątki, Nr inwentarza, tytuł i Nr dzieła; po czym wypełnia się 2 kartki biblioteczne, jedna idzie do katalogu alfabetycznego, druga do rzeczowego (który będzie sporządzony po zakatalogowaniu czasopism). Książka opieczętowana co 100 stronk idzie do odpowiedniego działu na półkę. Dla ułatwienia pracy bibliotekarza stworzona jest tzw. biblioteczka podręczna, obejmująca jedną p6łkę. Jej zawartość stanowią dzieła i książki będące w częstym tj codziennym użyciu, jak: <,Kultura Ludowa Słowian» - K. Moszyńskiego. <,Wstęp do ludoznawstwa» - Sto Bystronia. «Polacy, Lud polski, Połabianie, Łużyczanie» <,Etnografia Polski» - St. Poniatowskiego. «Wstęp do historii Słowian» - J. Czekanowskiego. Skorowidze miejscowości i inne. Ruch czytelniczy za rok 1948 styczeń luty marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień w bibliotece odbywał za rok akadem. czytelników " " " " " " " 96 94 72 57 56 55 16 13 się wg następujących 1948/49 roku na dn. październik listopad grudzień styczeń luty marzec kwiecień Na rewersy wypożyczono profesorom, w roku 1948 198 dzieł, w roku zaś 1949 Do końca 1949 przewidziane A. Fischera. - l maja danych: 1949 r. czytelników 65 l II " " " " " " 140 gl 22 45 20 pracownikom naukowym do dnia l maja 155 dzieł. jest: Ukończenie katalogowania czasopism, Ułożenie katalogu rzeczowego, g. Sporządzenie naklejek z numerami l. 2. książek. 4. Przepisanie starej książki inwentarzowej. działowymi na grzbiety �537 Zadania, cel, pracę w bibliotece, współpracę biblioteki z sekretariatem, sposób zapisu książek w każdej z ksiąg inwentarzowych, układ działowy biblioteki - określa szczegółowo instrukcja biblioteczna opracowana przez kierownika biblioteki prof. dr Józefa Gajka. Mirosława DELEGAT (Przemówienie Kwiatkowska temat nad uporządkowaniem archiwum Polskiego Towarzystwa Ludozna wczego W skład archiwum czyli kartoteki materiałów wchodzą rękopisy, notatki, zapiski po prof. Stanisławie Poniatowskim, Adamie Fischerze, pozostałe materiały dawne Towarzystwa Ludoznawczego materiały nagromadzone przez prof. Józefa Gajka oraz napływające z badań terenowych lub prac studentów i pracowników. Odrębny dział archiwum stanowi korespondencja rządkowana według nazwisk autorów i chronologicznie. od 1895 r., upo- Archiwum błon, klisz i filmów jest przechowywane w osobnej szafie. Za bezpieczono 495 klisz cynkograficznych, 427 klisz szklanych, 41 rolek «Leica» oraz 176 błon różnych wymiarów. Prace nad uporządkowaniem lewska i Jerzy Grocholski. archiwum prowadzą: mgr :Maria \Va- Chciałbym dać wyraz działalności P. T. L. PLANOWANIA KUŹNICZ P. T. L. w Toruniu w dn.9.-12. niektórym jakie myślom, VI. 1949) u nas istnieją na 2. Zadaniem Towarzystwa Ludoznawczego, zrzeszającego zespół ludzi, zainteresowanych problemami wchodzącymi w zakres wspomnianych dyscyplin naukowych, jest właśnie ujawnianie tych zdrowych elementów kultury mas ludowych, ich rejestracja, inwentaryzacja i dokumentacja oraz ich analiza ustalonymi marksistowskimi metodami naukowymi, z punktu widzenia ogólnego postępu kulturalnego i gospodarczego. W związku z tym Towarzystwo Ludoznawcze ma poważną rolę do spełnienia na odcinku aktywizacji poszczególnych rejonów, które albo już posiadają albo obecnie wytwarzają swoiste wartości kulturalne. Ogólnie nazwane «materiały.> obejmują opisy tekstowe, rysunki, fotografie, rękopisy, maszynopisy, błony, klisze i filmy. Materiały opracowuje się na ustalonych kartach archiwum, zawierających następujące pozycje: metrykę etnograficzną obejmującą odnośne grupy etniczne, miejscowość, datę, sygnaturę oraz szczegółowy opis. Ogół kart archiwalnych uporządkowany według haseł mieści się w osobnej szafie. Porządkowanie archiwum rozpoczęto w grudniu 1949 r. W okresie sprawozdawczym sporządzono wykaz materiałów po prof. Poniatowskim i Fischerze. Materiał ten dotyczy głównie kultury materialnej w zasięgu światowym. Rękopisy nagromadzone w archiwum stanowią osobną pozycję w księdze inwentarzowej. Materiały zaś ankietowe gromadzone na ustalonych formularzach jednego typu stanowią jedną pozycję inwentarzową. Wszystkie rękopisy posiadają oprócz liczby porządkowej i sygnatury teczki - sygnaturę działu rzeczowego. Archiwum obejmuje ogółem 507 rękopisów w tym 138 - A. Fischera; 87 - S. Poniatowskiego. Obecnie prowadzi się pracę nad sporządzeniem katalogów, tak aby obok księgi inwentarzowej można było posługiwać się katalogiem alfabetycznym, etnograficznym i rzeczowym. na Zjazd KOMISJI Mgr BOLESŁAW I. Ustrój socjalistyczny docenia w pełni znaczenie i rozwój kultury ludowej mas pracujących wsi i miasta, popiera ich twórczość kulturalną i wprowadza ją do ogólno-narodowej kultury. Przykładem - kraj zwycięskiego socjalizmu - Z. S. R. R. Stąd i rozwój etnografii, socjografii i nauk społecznych, mogą liczyć na poparcie w Polsce Ludowej, która przyjęła ustroj demokracji ludowej, ustrój zmierzający do realizacji socjalizmu. Istnieje bowiem zgodność pomiędzy pielęgnowaniem i rozwojem zdrowej kultury ludowej a socjalizmem. SPRA WOZDANIE z prac PAŃSTWOWEJ GOSPODARCZEGO, I f' 3. W ustroju demokracji ludowej - tam gdzie całość życia społecznego, gospodarczego i kulturalnego, kierowana przez masy pracujące, rozwija się planowo, działalność naukowo-badawcza Towarzystwa i działalność jego publikacyjna winny być - tak pk działalność w każdej innej dziedzinie, ściśle związana z aktualną problematyką i planową działalnością publiczną zmierzającą do wytworzenia jednej zwartej społeczności socjalistycznej ludzi pracy, w której wytwory działalności kulturalnej poszczególnych grup etnicznych, nie tracąc znamion i żywotności swej regionalnej, stają się własnością całego narodu i wchodzą do skarbca kultury ogólnonarodowej, pogłębiają więź społeczną ludu pracującego wsi i miasta, wzmacniają sojusz robotniczo-chłopski i przyspieszają procesy przemian !lpołecznych i kulturalnych na wsi. Należy również doceniać znaczenie i tych pomników kultury ludowej, które dziś nie przejawiają już żywotności bezpośredniej, ale które pozwalają związać silniej żywioł polski i jego obecną kulturę z dawną kulturą polską i słowiańską na obszarach obecnej Polski, a w szczególności na Ziemiach Odzyskanych. �539 4, Zadanie Towarzystwa na Ziemiach Odzyskanych jest szczególne. Polega ono nie tylko na wykrywaniu oznak polskości tych ziem, na wiązaniu obecnych jej mieszkańców z tradycjami dawnymi, itle i na śledzeniu procesu tworzenia się obecnie nowych więzi społecznych pomiędzy ludnością autochtoniczną i osadniczą, na ujawnianiu i przyspieszaniu procesu wytwarzania się nowych polskich grup etniczno-kulturalnych. Towarzystwo powinno zwrócić szczególną .uwagę na odpowiedzialność, jaka na nim ciąży za wspóludział w pracy nad realizacją zespolenia kulturalnego i społecznego ludności miejscowej z ludnością napływową i nowymi warunkami na Ziemiach Odzyskanych. Problem ten istnieje na terenie całych Ziem Odzyskanych, ale kształtuje się różnorako, w zależności od różnych warunków miejscowych i regionalnych oraz od bardzo różnego oblicza kulturowego przybyszów. Na tym tle wyłania się zagadnienie zderzania się różnych kultur i wytwarzania nowych treści kulturowych, - zagadnienie, któremu Towarzystwo w swojej działalności poświęcać musi dużo uwagi. W szczególności wysuwają się tu takie zagadnienia, jak: problem migracji wewnętrznych ludności, zwłaszcza powrotnych Ziem Odzyskanych na ziemie dawne, następnie zagadnienie szczególnych zdolności poszczególnych grup etnicznych przybyszów do asymilacji w nowych warunkach, problem ustosunkowania się do przemian strukturalnych na wsi, zagadnienie do przechodzenia do .innych zajęć pozarolniczych na wsi i w mieście, problem przechodzenia na nowy sposób organizacji produkcji rolniczej i techniki pracy na wsi itp. 5. Dla gospodarki planowej wszystkie te zagadnienia itp. posiadają duże znaczenie. Określają bowiem dokładniej jakość podmiotu gospodarującego na wsi, oświetlają jego właściwości, dostarczają wiele cennego materiału do określenia jego możliwości w zakresie produkcji dóbr materialnych i niematerialnych, gospodarczych i pozagospodarczych. Szczególną ·uwagę należy zwrócić na takie zajęcia, jak przemysł ludowy i artystyczny, które zostały przeniesione z miejsc dawnego osiedla na nowe, oraz na inne zamiłowania w zajęciach· gospodarczych. i pozagospodarczych. Są to już bowiem bezpośrednie przesłanki dla stworzenia i opracowania planów aktywizacji danych regionów. Dotyczy to oczywiście Ziem Odzyskanych, ale można to również uznać za rzecz pilną i na zaniedbanych terenach ziem dawnych. 6. Wychodząc z powyższych założeń i stwierdzeń, można by postawić następujące postulaty pod adresem programu działalności P. T. L.: a) program pracy Towarzystwa winien być związany ściśle i uzgodniony z działalnością w innych dziedzinach na odcinku wsi i rolnictwa oraz zasadniczego problemu stosunków wieś - miasto; b) winien on pójść po linii dostarczenia materiału i przesłanek do planowania i kierowania procesami przemian strukturalnych na wsi, idących w kierunku socjalizacji życia wsi w jak najszerszym zakresie, .a w szczególności na odcinku produkcj i; c) na terenie Ziem Odzyskanych działalność Towarzystwa winna dostarczyć ponadto materialów do utrwalenia tam żywiołu polskiego i wzmocnienia więzi społecznych grup osiedleńczych; d) plan pracy winien być dostosowany silniej do potrzeb poszczególnych terenów i do stopnia nasilenia przeprowadzanych tam akcji w zakresie wykonania planów w dziedzinie gospodarczej i kulturalnej; e) W związku z powyższymi postulatami plan pracy winien być następnie dobrze rozpracowany w czasie i przestrzeni tak; aby była stosowana zasada koncentracji całej dzialalności (naukowo-badawczej, gospodarczej, kulturalnej itp.) na określonych terenach; odpowiednio ułożona w czasie zgodnie z hierarchią zadań planów wieloletnich i rocznych; f) Ogólnie można powiedzieć, że obecnie wysuwają się na czoło niektóre tereny Ziem Odzyskanych i ziem dawnych, jak, tereny wymagające szczególnej troski społeczeństwa, np. Ziemia Lubuska, Pomorze Zachodnie, Kaszuby, Olsztyńskie, Ziemie Górskie i Podgórskie oraz inne tereny . na wschodzie. Na terenach tych poza ogólnymi zagadnieniami wspomnianymi należy szczególną uwagę poświęcić takim zagadnieniom, które mają związek z aktywizacją gospodarczą tych terenów, np. przemysł ludowy i arstystyczny i jego lokalizacja, szczególne zamiłowania upragospodarcze i pozagospodarcze ludności; g) Niezależnie od tego wydaje się, że Towarzystwo mogłoby i powinno wziąć znaczy udział w rozpracowaniu i przygotowaniu materiałów w zakresie swoich zainteresowań dla tych wszystkich wsi, które przekształcają się dziś, względnie w najbliższych latach, na spółdzielriie produkcyjne, przy czym wybór tych obiektów do badań i opracowań winien być uzgod,niony z odpowiednimi władzami, względnie instytucjami gospodarczymi, np. Centralą Rolniczą «Samopomoc Chłopska» i Związkiem Samopo,mocy Chłopskiej; , h) Wreszcie plan pracy, przynajmniej w ogólnych zarysach, winien obejmować okres lat sześciu i wchodzić jako część składowa planów odpowiednich resortów ustalonych na sześciolecie 1949/1955, a więc np. Ministerstwa Oświaty, Kultury, Rolnictwa, Central Spółdzielnych działających na terenie wiejskim itp. Jeśli Towarzystwo potrafi w ten sposób związać swoją działalność naukowo-badawczą i publikacyjną z obecną rzeczywistością Polski Ludowej to utrwali jeszcze bardziej przekonanie o racji i pożyteczności swego istnienia. I o tyle Towarzystwo będzie też mogło liczyć na uzyskanie, względnie rozszerzenie podstaw materialnych swojej działalności, o ile potrafi wprząc się w służbę mas pracujących wsi i miast na odcinku budowania podstaw socjalizmu w Polsce, o ile programowa działalność istotnie stanowić �541 54° będzie ogniwo w łańcuchu środków realizacji założeń planu 6-letniego na odcinku przemian strukturalnych, gospodarczych, społecznych, i kulturałnych wsi. Stoimy bowiem na stanowisku, że działalność Towarzystwa nie może wybiegać poza cele ogólne społeczeństwa, a przeciwnie musi isć razem z życiem, a nawet wyprzedzać je tak, jak każda inna działalność naukowa i rozświetlać drogi postępu ogólnego. SPRAWOZDANIE w lecie 1948 roku, Z EKSPEDYCJI urządzonej staraniem z zasiłku Ministerstwa POMORZOZNA WCZE] prof. dr B. Stelmachowskiej Oświaty W sierpniu ub. roku z ramienia Zakładu Etnołogii i Etnografii U. M. K. przeprowadziliśmy badania na Pomorzu Wschodnim i Zachodnim. Podzieliliśmy się na 3 ekipy: jedna, której wyniki badań opimj~ dokładnie - pracowała na Pomorzu Zachodnim: druga - na wybrzeżu Pomorza Wschodniego, nad Zatoką Pucką i Gdańską; trzecia na Wyżynie Gdańskiej, w pewnej odłegłości od morza. Badania na Pomorzu Zachodnim przeprowadziliśmy w północnej części pow. słupskiego, w pobliżu jez. Gardzieńskiego i Łebskiego. Zasięg badanego terenu wyznaczają następujące miejscowości: Smołdzino, Człuchy, Kluki, Bolencz, Rowy, Laski, Szkłana Huta, Stary Młyn, Objazda i Gardna Wielka. O wyborze terenu zadecydował następujący wzgląd: okoliczne ziemie nad jez. Gardzieńskim i Łebskim stanowiły ostatnią ostoję wymierającej grupy etnicznej Słowińców, wchodzących w skład rdzennych grup łudowych Pomorza. Zgodnie z wynikami badań etnograficznych, przeprowadzonych pod koniec XIX-ego wieku, na ziemiach tych ludność najdłużej opierała się obcym wpływom, pielęgnując własne cechy regionalne. Sprzyjającą okolicznością dla podtrzymania odrębności regiom>lnej Słowińców były specyficzne warunki fizjograficzne terenów ich zamieszkania. Tło podstawowe osiedłi bowiem stanowią w większości równinne bagna, częściowo tyłko osuszone, a na wielu odcinkach zachowane w pierwotnej całkiem formie. Te trudne do przebycia i niezbyt żyzne tereny nie nęciły Niemców. Poza tym obramowanie niziny od południa wzgórzami morenowymi, a od północy bezłudnym pasem mierzejowym, czyniło te nadjeziorne obszary miejscem z natury obronnym. Odszukanie pozostałości kultury słowiańskiej na tych właśnie obszarach było celem naszych badań, przeprowadzonych ub.r.Nie braliśmy pod uwagę przejawów kultury obcej, naniesionej w ciągu wieków na te ziemie, łecz wyłącznie starałiśmy się znaleźć i rzeczowo uzasadnić istniejące w regionie Słowińców pierwiastki kulturowe, identyczne lub zbliżone do polskiej kultury ludowej. Dokonane spostrzeżenia ujęliśmy w pewne zasadnicze grupy; a) Pierwszą z nich stanowią szczególy etnograficzne, charakteryzujące kulturę pln-zach. grup pomorskich. I tu uwzgłędniliśmy charakterystyczny dla P1)morza czworokątny układ zabudowań. Budynki gospodarcze w wioskach sło",ińskich w stosunku do siebie są położone w ten sposób, że stanowią zwarty czworobok, mieszczący '/ol swoim wnętrzu niewielkie podwórze. Jedno ramię czworoboku stanowi stodoła, ustawiona równolegle do drogi, przeciwległy bok zamyka dom mieszkalny. Do wnętrza zabudowania gospodarczego wjeżdża się przez bramę wjazdową, mieszczącą się w środku stodoły łub w bocznej części. Układ taki naj liczniej spotykamy w Człuchach. Słowińcy mieli upodobanie w pielęgnowaniu przed zabudowaniem ogródków kwietnych, pomiędzy drogą, a budynkiem gospodarczym. Ogródków tych już nie widzieliśmy w terenie, jednakże zachowana na tym miejscu pusta przestrzeń jest niejako śladem ich pierwotnego istnienia. Wśród starych domów poznanych osiedłi widuje się typy o pierwotnej konstrukcji. Tak np. stare, trzysta lat liczące domy w Klukach Smołdzińskich, opierały się na węgłach z 4-ch wielkich głazów eratycznych. Łączył je ze sobą luźny fundament z mniejszych kamieni, spojonych gliną i wapnem, na których spoczywa podwałina chaty. Szczegół znamienny dła pierwotnego budownictwa pomorskiego. Dwuizbowa konstrukcja wewnętrzna była typem najczęściej spotykanym. Przy tym do ciekawszych szczegółów etnograficznych włączyć nałeży zachowanie centralnego położenia ogniska w sieni, z otworem wyłotowym pieca w pośrodku dachu. Bardzo interesującym fragmentem budownictwa, znamiennym przede wszystkim dla osiedli nadmorskich, są szopy rybackie w Rowach, zbudowane ze starych nieużytecznych już łodzi. Łódź przepołowiona szerszą częścią oparta na ziemi, a dziobem wzniesiona pionowo w górę stanowi dogodne schronienie dla sprzętu rybackiego. Szopy takie spotykaliśmy w Rowach. Stwarzają one malowniczy obraz, doskonale zharmonizowany z pejsażem morskim. h) Drugą grupę spostrzeżeń stanowiły, według naszego podziału, te szczegóły etnograficzne, które najsilniej łączą się ze specyficznymi właściwościami środowiska geograficznego. I tu moim zdaniem uwzględnić należy pewien swoisty układ zabudowań, spotykany np. w Pawełkowiczach. Niewielki ten przysiółek jest położony na otwartej nizinie. Domy mieszkalne ciągną się w jednej linii ze wschodu na zachód po obu stronach drogi. Naturalną osłoną wsi od północy są wysokie wydmy, jednakże wiatry dmące od wschodu i zachodu, dokuczliwe szczególnie porą jesienną i zimową, nie docierają bezpośrednio do domów mieszkalnych, ponieważ domy te ochronione są budynkami gospodarczymi. Na obu skrajach przysiółka, stoją wielkie stodoły. Same domy mieszkalne charakteryzuje również niezwykly szczegól konstrukcyjny. Elastyczne, nieustalone jeszcze podloże aluwialnej niziny powoduje stopniowe opadania domów, należy je więc w pewnych odstępach �542 czasu podnosić. W tym celu nie zespala się ściśle podwaliny z fundamentem domu, lecz spoczywa na nim swobodnie. Gdy kamienny fundament osunie się w bagno, podnosi się wówczas dom, umacnia węgly nowymi kamieniami i od nowa dom na nie opuszcza. W przeciwnym razie domy pogrążylyby się zbyt glęboko i nasiąkłyby wilgocią. Bagnista nizina powoduje budowanie osobliwego typu dróg, gdzie indziej przez nas nie spotykanych, tak np. z przysiólka Żelazne Kluki do przysiólka Zimne Kluki dziś jeszcze prowadzi drewniana kładka, mniej-więcej na przestrzeni jednego kilometra, unosząca się kilkanaście centymetrów ponad mokrym podlożem. Wywoluje to dziwne wrażenie wobec wspólczesnego postępu i rozwoju techniki. Nawet świat zwierzęcy musi. się dostosować do tak niezwykłego terenu. W okresach dżdżystych naklada się koniom rodzaj obuwia w postaci drewnianych, szerokich, opraw, powiększających powierzchnię oparcia kopyta. Tworzą się tu w sposób swoisty obrazki rodzajowe, wywolane umiejętnością dostosowania się do dość osobliwych warunków środowiska geograficznego. c) Przechodząc do trzeciej grupy spostrzeżeń, chcialabym zwrócić uwagę na niektóre cechy kultury materialnej opisywanego regionu, wyka-o zujące liczne zbliżenia z podobnymi ogólno-polskimi i słowiańskimi._ Wiedząc z biblivgrafii, ze na Pomorzu Zachodnim można spotkać typowo słowiańskie okrąglice zwróciliśmy baczną uwagę na rzut poziomy zwiedza-nych wiosek. Mimo łicznych przeobrażeń można było rozpoznać ich pier-wotny zarys. I tak jako okręglica przedstawiła się nam położona na wzgórzu, nad jezirem Gardna Wielka. Najstarsze domy tej osady tworzą pierścień. przerywany wijącymi się drogami. W Smoldzinie również wyraźnie wyodrębnia się spośród innych później powstałych zwarty pierścień starych domów, otaczających niewielki, lekko wyniosly plac. Na Pomorzu Zachodnim istnieją chociażby w fazie szczątkowej,_ reliktowej, wszystkie typy dachów ogólnie z Polski centralnej znane jak dwuspadowe, czterospadowe, dymnikowe i naczólkowe. Wszystkie te typy' są reprezentowane takze na Pomorzu Zachodnim. Z dachem czterospad-kowym spotykaliśmy się w Rowach, Człochach, Smołdzińskim Lesiei w pozostałych miejscowościach. Dachy dymnikowe należą do najczęst-szych. Przy czym pod dymnikiem znajd\lje się maIl' lub też nisko schodzący' okap. Okapy takie widzieliśmy w Gardnej, Smoldzinie, Klukach, nieledwie w każdej wiosce. Niekiedy dach od strony szczytowej jest tak wielki, że nakrywa przybudówkę, podobnie jak w Polsce centralnej. Natomiast nie spotkaliśmy już przyzby, nadającej tak estetyczny charakter domom podcieniowym i innym. Występuje ona niekiedy reliktowo, zredukowana do deski. jeżeli wiatr albo burze deskę taką zerwały, już jej się od nowa nie zakłada. Szczegól charakterystyczny, że mimo tego iż domy bywają masywnie murowane, to szczyt pod dachem jest szalowany. Dach kryty trzciną albo slo mą, względnie obydwoma materiałami równocześnie; 543 a deski od szczytu zabezpieczające poszycie od wiatru tzw. wiatrówki, przymocowane są kolkami drewnianymi o dużych, wystających głowicach. jest to tak, jak gdyby zrąb domu był wzorowany na budownictwie nowoczesnym, a szczyt domu, poszycie i konstrukcja dachu nosily cechy wyraźnie staropolskie. Domy takie nie są nawet zbyt dawnego pochodzenia. Poszycie bywa odnawiane według dawnego systemu, z czego wynika, że ludność słowińska znajdowała upodobanie w dawnych wzorach budowniczych, które to wzory szlakiem handlowym przechodziły z Mazowsza w ciągu wieków. Oprócz tego najstarsze typy znajc:Iują swych reprezentantów. Takim np. okazem jest stodoła w Smołdzińskich Klukach. Widzimy tu oszalowanie od dołu w górę aż po szczyt, przypominający system ślegowy. Ściany domów juz z rzadka wykazują pierwotne zawęgłowanie. jednakże w Gardnie Małej znajdował się taki dom, gdzie spod tynku można było dojrzeć jeszcze dawne zawęgłowanie. Częściej spotykaliśmy ściany szachulcowe, mianowicie zaprętowanie owinięte słomą i zalepione gliną. Najstarsze przeżytki pierwotnego budownictwa odnaleźliśmy we wsi nadmorskiej w Rowach oraz w Laskach i to przebudowanej już dzisiaj, ale jeszcze rozpoznawalne kurne chaty. Były tam podwójne stropy powstałe przez umieszczanie krokwi na płatwie, opartej na krześle, silnie osmolone i oczernione belki stropowe z widniejącymi w nich szparami i zachowane jeszcze dymniki. Na ogół w czasie wędrówek naszych po ziemi Słowińców doznaliśmy poczucia rodzimości i swojskości. Szczególnie na widok malowniczych, starych żurawi, drewnianych dzwonniczek, bielonych ścian, zwisających strzech, ogródkÓW pełnych kwiatów i gęstych sadów. Tak, że zdawało się nam, ze znajdujemy się w głębi Polski, w dobrze nam znanym otoczeniu. Przytoczone szczegóły dotyczą kultury materialnej. Wobec pomieszania ludnościowego trudno w tej chwili badać przejawy kultury duchoweJ. Nie zanikły one jednak w zupełności w terenie. jako znamienny i bardzo ważny relikt zachowało się miejscowe nazewnictwo, odnoszące się do osad, zagród, pól, łąk i pastwisk, strumieni, wzniesień terenowych i innych obiektów fizjograficznych. Dowodem istnienia i przetrwania rodzimych, słowiańskich nazw i' mianowań była między innymi odnaleziona mapa, w Klukach Smołdzińskich wykonana w [926 r. przez miejscowego nauczyciela, na której naniesiono wspomniane powyżej nazwy w gwarze Slowińców. I tak np. rzeczka płynąca w pobliżu Kluk nazwana Pustynką plynie istotnie wśród pustyni, jakie przedstawia mokra, równina nizinna. Inne nazwy, czy to dotyczące zagród, pól, czy przystani, mają również czyste, rodzime brzmienie jak np. Zagroda Sokory, Bociania Przystań, Piaskowa Górka. Spotykane na szlaku naszych wędrówek cmentarze wioskowe zwróciły również uwagę swoimi napisami nagrobkowymi z ostatnich kilkudziesięciu lat. Były tam między innymi takie nazwiska: Pioter, Kolbowski, Kamiński, Damaszka, Kosicka, Piotraszka i inne. �544 545 Rozwijające się nowe życie nasunęło nam również szereg interesujących spostrzeń. Ponieważ cała nasza uwaga była przede wszystkim skupiona na wykrywaniu dawnej kultury rodzimej w terenie, nie byliśmy w możności wyczerpująco uchwycić i rozpoznać wszystkich przejawów kultury ludowej nowych osiedleńców. Niemniej jednak zdobyliśmy pewną ogólnikową orientację. Stwierdziliśmy więc, że na ziemiach Słowińców przybyli osadnicy z różnych stron Polski np. w Rowach byli to osadnicy spod Sierpca, z Żuromina. W Smołdzińskim Lesie z za Bugu, Sierpca; w Człuchach osadnicy z Pomorza Wschodniego; w Rombce rybacy wiślańscy z Torunia, spod Warszawy, z jezior pomorskich. Czyli, że ogólnie są tu reprezentowane tny większe regiony: pomorski, mazowiecki, mazurski. Osadnicy ci starali się na miejscu wybrać sobie warsztat pracy najbardziej im odpowiadający. Zainteresowało nas przystosowanie się nowych osadników do nowego środowiska. Specjalnie trudne były bagniste niziny, gdzie m. in. występuje plaga złośliwych owadów. Ponieważ osadnicy zapoznali się już z miejscowymi sposobami ochronnymi - sprawa ta już nie jest aktualną. Rolnicy posługują się zarówno miejscowym sprzętem gospodarczym oraz przywiezionym z madcrzystego regionu. Stosunkowo mniej trudności mieli rybacy. Własne sieci, używane dotąd, nie wymagały zbyt wielkich przeróbek. Wystarczył krótki okres czasu, około trzech miesięcy, dla zapoznania się z nowymi warunkami połowu. Ogólny bilans naszej ekspedycji etnograficznej musimy uznać za dodatni. W krótkim stosunkowo czasie nabyliśmy szereg wiadomości, które po uzupełnieniu ich materiałem bibliograficznym umożliwią nam w przyszłości przeprowadzenie dalszych, już bardziej szczegółowych badań naukowych. Wiemy w każdym razie, że na. ziemi SłowiI1Ców zachowały się dotąd znamienne relikty naszej kultury rodzimej. Eugenia Romanówna Jadwiga Chelmil1ska-~wiątkowska SPRAWOZDANIE * Z DZIAŁU UNIWERSYTETU ZAKŁADU ŁÓDZKIEGO ETNOGRAFII 1945-1948 Z chwilą uruchomienia Zakładu Etnografii Uniwersytetu Łódzkiego, Kierownictwo Zakładu, w osobie prof. dr Kazimiery ZawistowiczAdamskiej podjęło inicjatywę pracy w terenie. Zakład obok studiów uniwersyteckich postawił sobie za cel prowadzenie bezpośrednich badań nad kulturą ludową w Polsce. Podczas gdy Łódzkie Muzeum Etnograficzne, ż którym Zakład współpracuje, bada kulturę materialną swego regionu, Zakład prowadzi badania nad kulturą społeczną i duchową, wysuwając * Jadwiga Chełmińska-Świąlkowska zmarła dnia 8. IV. '952 r. na czoło poszczególne zagadnienia; w związku z tym badaniami objęto całe terytorium kraju. Jednym z ciekawszych zagadnień ustroju społecznego wsi, wią.ż~cym się ściśle z jej tradycyjną kulturą, są formy współpracy gromadzkIeJ: a) formy pomocy wzajemnej (sąsiedzkiej) w różnych pracach i systuacjach życiowych, oraz b) formy stałej współpracy gospodarczej tzw. spółki gospodarcze, z których najklasyczniej wykształciło się sz a łaśni c two górskie i maszoperie nadmorskie. Te zagadnienia zostały wysunięte na pierwszy plan i nad nimi Zakład rozpoczął badania w 1'. 1946. Trzyletni okres badań przyniósł słuchaczom, biorącym w nich udział, sporą dozę doświadczeń metodycznych. Zasadą przyjętą dotychczas przez Zakład jest następująca kolejność pracy: badania na mniej znanych słuchaczom terenach, są poprzedzane wycieczkami, które Zakład organizuje dla całego grona słuchaczy etnografii. Spośród uczestników wycieczki wyłania się zespół badaczy. Pierwszy zespół, który prowadził badania w 1946 r. opracował próbne kwestionariusze, na tematy związane z badanym zagadnieniem, po czym udał się w teren, na pierwsze, samo· dzielne badania. Kwestionariusze służyły zespołowi jako «dyspozycje robocze». Po powrocie uczestnicy badań referowali na seminarium zebrane przez siebie materiały. W dyskusjach seminaryjnych wyłoniły się braki zebranego materiału. Uczestnicy badań obowiązani byli pogłębić swoje wiadomości na badany temat odpowiednią lekturą, po czym przystąpili do ponownego przepracowania kwestionariuszy 1. Z takim przygotowaniem słuchacze byli powtórnie delegowani na swoje tereny celem uzupełnienia braków i skorygowania błędów, które za pierwszym pobytem są najczęściej nieuniknione. Prace zespołu w terenie wyglądały następująco: pierwszy zespół słuchaczy delegowany do Istebnej w lecie 1946 1'. prowadził studia w terenie pod kierunkiem st. asystentki. Każdy z uczestników otrzymał do opracowania część terytorium wsi, zbierając na swym odcinku materiały do wszystkich tematów objętych badaniami. Zespół mieszkał w jednym domu, stąd po wczesnym, wspólnym południowym posiłku każdy wyruszał do pracy. Przedpołudnia wyzyskiwane były na porządkowanie i przepisywanie notatek, zebranych poprzedniego dnia. Co tydzień lub częściej odbywały się wspólne posiedzenia, na których referowali uczestnicy zebrane materiały, dzieląc. się wZ<Jjemnie spostrzeżeniami i zdobytym doświadczeniem, kontrolując swój materiał z wytycznymi kwestionariuszy. Prócz tego urządzano wspólne wypady do biblioteki w Cieszynie celem poznania literatury regionu l. Zespół powrócił z badań z uporządkowal Kwestionariusze wicz-Adamskiej Polskiego Lud. pl. Instvtutu T. XXXIX zostały ,.Żywe Służby ogłoszone tradycje Społecznej. drukiem współdziałania w pracy na Kazimiery wsi.,. Łódz Zawisto- 1948. \\7yd. �547 nym, przepisanym «na czystO» materiałem, oddając Kierownictwu Zakładu pierwszy swój plon. Zakład kładzie duży nacisk na to, aż"by każdy z badających opracowywał swoje notatki na miejscu podczas badań. Chodzi bowiem o to: po pierwsze, ażeby praca była wykonana w przewidzianym terminie po drugie, żeby robić notatkę (ma czystO» jak najśpieszniej po przeprowadzonej rozmowie, celem zachowania wszelkich szczegółów, które przy narastaniu materiału zacierają się w pamięci; po trzecie wreszcie - co jest najważniejsze - opracowując relacje w ostatecznej redakcji nasuwa się najczęściej wiele wątpliwości i spostrzega braki, które będąc w terenie, można łatwo uzupełnić przez ponowne rozmowy z informatorami. Podczas badań w Istebnej wyłoniły się wśród słuchaczy indywidualne zainteresowania tematami. Kol. Bronisławę Kopczyńską-jaworską pochłonął problem szałaśnictwa; kol. Marię Szubertową - w związku z jej studiami pedagogiki społecznej - zainteresował problem ('matki i dziecka» w obrzędowości i wierzeniach, ze szczególnym uwzględnieniem pomocy sąsiedzkiej okazywanej matce i dziecku przez społeczność wiejską. Pozostali uczestnicy zajęli się tematami pomocy sąsiedzkiej. Przy następnych wyjazdach. do Istebnej każdy z uczestników pogłębiał już i uzupełniał materiały r.d obrany przez siebie temat. W podobny sposób zostały przeprowadzone badania na Kaszubach, na Mazurach i Warmii, na Otawie, wstępne badania na Ziemi Lubuskiej oraz w innych regionach, gdzie zespoły słucha'czy pracowały samodzielnie. Oprócz troski o jak najlepsze zorganizowanie techniczne i przeprowadzenie metodyczne badań nie mniej ważnym zagadnieniem jest stosunek badacza do badanego środowiska. Sposób podejścia do informatora, zjednania go sobie, wzbudzenie zaufania badanej społeczności - oto problem do rozwiązania dla każdego terenowca. Nowe zetknięcie się z terenem przynosi nowe doświadczenie, to też wiele uwagi poświęca się temu zagadnieniu zarówno w dyskusjach każdego zespołu podczas pracy, jak również w rozważamach semmaryjnych. Zakład bowiem dąży do wypracowania własnych metod badawczych, jak najbardziej przydatnych do studiów terenowych w naszych warunkach wiejskich. Praca w Zakładzie ma charakter zespołowy. Słuchacze gromadzą materiały dla Zakładu z tym jednak, że każdemu wolno opracować zebrane materiały na 'temat, który go bliżej zainteresuje. W ten sposób każdy ma możność indywidualnie rozwinąć i pogłębić badane przez siebie zagadnienie. Słuchacze pracują w zespołach, przy czym jeden zbiera materiały dla wszystkich, wszyscy dla jednego. W rezultacie powstaje dzieło zbiorowe, stworzone wspólnym wysiłkiem, przy jednoczesnym zachowaniu własnej twórczości. Tom VIII-IX (,Prac i materiałów etnograficznych. ilustruje wyniki pracy zespołowej Zakładu. Problem metodologiczny troską Kierownictwa. i wychowawczy stał się więc poważną W ciągu dotychczasowych badań przeprowadzonych w różnych punktach kraju przez zespoły słuchaczy etnografii, których szczegółowy wykaz podajerrlY niżej, przeprowadzono do I. L 1949 r. ponad Boa rozmów indywidualnych z poszczególnymi informatorami, co stanowi ponad Boa pozycji katalogowych obejmujących przeszło 4 tysiące kartek. Materiały powyższe stały się podstawą, do założenia Archiwum Etnograficznego przy Zakładzie Etnografii Uniwersytetu Łódzkiego. Zakład dąży do opracowywania i publikowania gromadzonych materiałów. Pierwszą publikacją opartą częściowo na materiale Archiwum Etnograficznego jest praca kierownika Zakładu prof. dr Kazimiery Zawisto""icz-Adamskiej pt. (,Żywe tradycje współdziałania na wsi» wyd. przez Połski Instytut Służby Społecznej, Łódź I94B r. Praca wprowadza czytel-· nika ogółnie w zagadnienie, mówi o celach badań, zwraca uwagę na cenne wartości ludowej kultury społecznej, które mogą być spożytkowane przy odbudowie kraju, wreszcie omawia przebieg prowadzonych badań. Drugą publikacją jest VIII-IX tom (,Prac i materiałów etnograficznych». Składają się nań prace monograficzne, uznane za prace ma~ gisterskie, o szałaśnictwie i maszoperiach, oparte na studiach terenowych i bibliotecznych, artykuły na temat różnego rodzaju pomocy sąsiedzkiej, która istnieje łub istniała na wsi oraz drobni~jsze artykuły i notatki na inne tematy. Zarówno w artykułach jak i notatkach są referowane materiały zgromadzone dotychczas. Każda przeto omawiana w artykule relacja jest opatrzona w nawiasie łiczbą, która stanowi numer pOZYCJikatalogowej Archiwum Etnograficznego Z. E. U. Ł. Oddzielnym tematem, nie wiążącym się z wyżej omawianymi zagadnieniami, jest artykuł o wycinance łowickiej, oparty na pracy terenowej piszącej te słowa. Podczas trzech lat studiów terenowych w następujących punktach kraju: Istebna pow. Cieszyn od 2B. VII. Zakład prowadził do IS. IX. badania 1946 jadwiga Chełmińska.Świątkowska, mgr st. asyst. Zakładu Etnografii U. Ł. Bronisława Kopczyńska-jaworska, mI. asyst. Zakładu Etnografii U. Ł. stud. III roku etnografii. ~1aria Szubertowa, stud. III roku pedagogiki społecznej i etnografii. Maria Skrzosawna, stud. II roku geografii i etnografii. Stanisław Piasek, nauc·zycieł, stud. III roku pedagogiki społ. i etnografii. ---_._ _ ... ...• --_ •... �549 Łowickie od jadwiga Świątkawska, Henryk Świątkowski, społecznej i etnografii. Istebna, I. X. do 15. X. 1946 r. j. w. prac. społeczny, pow. Cieszyn od I. Dębickie Eugenia stud. III roku pedagogiki Istebna pow. Cieszyn od 17. III. do 2. IV. Leon 1947 r. Maria Szubertowa, j. w. Aurelia Wierzchoniówna, prakt. Miejskiego Muzeum Etnograficznego, stud. II r'lku etnografii. Maria Bi,rnacka, prac. Uniwersytetu Ludowego w Brusie, stud. II roku etnografii. Zakopane od 7. VII. do 26. VII. 1947 r. Bronisława Kopczyńska-jaworska, j. w. stud. IV roku etnografii. julia Olchowiakówna, prac. P. I. M., stud. II roku geografii. Śląsk Cieszyński od 12. VIII. do 26. VIII. Bronisława Kopczyńska-jaworska, J. w. Włodzimierz Koszarski, mgr nauczyciel, Kaszuby od 28. VII. stud. do 14. VIII. 1947 r. III roku Mazury i Warmia od 3. VII. geografii. Sieradzkie Zofia Turska, mgr. S. Aniela ] askulanka, nografii. Sądeckie Maria Romanowska, l stud. do 14. VIII. nauczycieika, stud. III roku geografii 1947 r. roku geografii. III do 30. VII. stud. III roku geografii. 1947 r. roku geografii. 1948 r. od I do 10 sierpnia 1948 r. Alicja Rykalska, stud. IV roku etnografii, Stefan Głębski, stud. III roku geografii. Zakopane Stefan Kurowski, od 10 do 24 lipca stud. Pomorze III nauczycielka. 1948 r. roku etnografii. od 7 lipca do 2 sierpnia 1948 r. Teresa GuUówna, stud. III roku geografii i etnografii, naucz. Jadwiga Kucharska, stud. III roku geografii i etnografii. Zdzisław Batorowicz, stud. III roku geografii i etnografii, naucz. Aniela ] askulanka, Zasiąg miejscowości mapka. od 10 do 28 sierpnia stud. IV roku geografii 1948 r. i etnografii. od 13 lipca do 26 sierpnia w poszczególnych regionach 1948 r. ilustruje załączona KOMUNIKATY 1947 r. III stud. od 12. lipca do sierpnia Żywieckie ! Badania do 29. VII. nauczycielka, od 18. VII. ~ 1947 r. Mgr B. Kopczyńska-jaworska, j. w. J. Olchowikówna, stud. III roku geografii, j. w. Barbara Witkówna, stud. II roku geografii. Danuta Smolarkówna, stud. II roku geografii. 1947 r. j. w. od 3. VII. Jt Orawa do 2. VIII. nauczycielka, nauczyciel, Opoczyńskie 1947 r. do 29. VII. I Walczak, Sieradzkie Teresa Gutówna, nauczycielka, stud. II roku geografii i etnografii. Jadwiga Kucharska, stud. II roku geografii i etnografii. Zdzisław Batorowicz, nauczyciel, stud. II roku geografii i etnografii. Maria Biernacka, j. w. Aurelia Wierzchoniówna, Walczakowa, Łaskie od 15. VII. I. do 15. J. 1947 r. Bronisława Kopczyńska-jaworska, j. w. Maria Rutkowska, asyst. Miejskiego Muzeum Prehistorycznego, stud. III roku prehistorii. Aleksander Gardawski, mI. asyst. Zakładu Prehistorii U. Ł., stud. III roku prehistorii. Zofia Turska, mgr. od 20. VII. et- w zakresie ceramiki ludowej .Ministerstwo Kultury i Sztuki sfinansowalo badania terenowe w zakresie ceramiki ludowej, które zostały przeprowadzone przez dra Aleksandra ]aworczaka w r. 1947 w województwie Kieleckim a w r. 1948 w województwie Białostockim. Cenny i wszechstronny materiał z tej dziedziny jest wykorzystywany w pracach bieżących Ministerstwa i opracowywany naukowo przez autora. �55° 551 Malarstwo ludowe na Podlasiu WYSTAWY Już od dłuższego czasu Kierowniczka Spółdzielni Sztuki i Przemysłu Ludowego w "Vęgrowie Podlaskim ob. Zofia Tomerle informowała o tym, że w kościele w Nowej ''''si na Podlasiu znajdują się interesujące stare feretrony kościelne, Gdy tego lata niżej podpisany udał się we wskazane miejsce, stwierdził, że w przybudówce kościelnej znajduje się 6 feretronów z dziesięciu obrazami dawnego malarstwa. Obrazy te, przedstawiające różnych świętych, Madonny, sceny Męki Pańskiej posiadają nad wyraz żywe barwy, pomimo tego, że część z nich od dawna nie była używana, a więc i odnawiana i Jest uszkodzona. Jest to malarstwo ludowe, cechowe, techniką olejną. Zapytany o ich pochodzenie proboszcz parafii objaśnił, że uratowane zostały ze starego drewnianego kościoła, który spłonął jak podaje kronika kościelna w r. 1866, co w przybliżeniu wyjaśnia czas powstania obrazów. Oprócz obrazów charakterystyczne są także feretrony, które również są dziełem :udowych stolarzy. Dalsze badania nad wymienionym malarstwem są w toku, gdyż jest to niechybnie przyczynek do historii malarstwa ludowego XIX wieku. Wycinanki ludowe z okolic Świdra pod Warszawą W grudniu w 1945 r. dcstarczył do Ministerstwa Kultury i Sztuki nauczyciel jednego z gimnazjów warszawskich, Józef Hełczyński, zbiór wycinanek ludowych. Fachowa Komisja Zakupów zorientowała się, że wycinanki posiadają odrębny charakter niż powszechnie znane z Kurpiów i Łowicza. Na podstawie dołączonego wykazu miejscowości i z wyjaśnień HelcZYIlskiego okazało się, że wycinanki zostały zebrane w r. 1913 przez w. w. w czasie wakacji szkolnych w następujących miejscowościach podwarszawskich z nad Świdra: Sufczyn, Radachówka, Kiczki, Wola Sufczyńska, Gatka, gdzie służyły do ozdoby chałup. W zachowanym z tego czasu spisie figurują nazwiska i czas pochodzenia wycinanek, który mieści się w granicach lat od '912-1913. Wycinanki w liczbie 35 pochodzące od 12 autorek mają zasadnicze cechy te s2me co i wycinanki z innych terenów Polski, co wynika z techniki, jednak posiadają swój własny charakter. Należą do typu wycinanek jednobarwnych, przeważnie okrągłych naklejanych na białe lub kolorowe tło. Pomijając szczegółową charakterystYKę tego materiału, który jest w opracowaniu naukowym, stwierdzić należy, że wycinankarstwo w pewnym okresie istniało również na Mazowszu Centralnym i istnieją przypuszczenia, że jest w pewnym stosunku genetycznym do wycinanek kurpiowskich. Kazimierz Pietkiewicz I KO:\KURSY ~II:\ISTERSTWA Konkurs na KuLTURY regionalną SZTUKI I SZTuKI wycinankę LUDO'VEJ W R. 1948 * łowicką ~Iinisterstwo Kultury i Sztuki przeprowadzając badania terenowe w zakresie sztuki ludowej 'między innymi na terenie powiatu łowickiego w r. 1947 ustaliło, że region ten pod względem barwnego wycinankarstwa ludowego jest nadal bardzo żywy i bogaty. \V celu wyeliminowania najlepszych wycinanek pod względem artystycznym, zbadania ich charakteru etnicznego, wyłowienia najlepszych arty~tów ludowych i ustalenie zasięgu terenowego wycinanki Ministerstwo poleciło Spółdzielni Sztuki i Przemysłu Ludowego w Łodzi zorganizowanie konkursu na wycinankę łowicką. Powołany w tym celu specjalny Komitet, składający się z przedstawicieli administracji państwowej, spółdzielczości, świata naukowego i artystycznego opracował regulamin konkursu, gwarantujący zachowanie charakteru wycinanki łowicki-oj i w rezultacie zgromadził 2 I 3 prac 44 autorów z 18 miejscowości. J ak wykazały spisy, wycinankarstwu poświęcają się przede wszystkim kobiety i dziewczęta. W ogólnej liczbie uczestników było tylko 7 mężczyzn. Wiek uczestników mieścił się w granicach od urodzonych w r. 1892 do urodzonych w r. 1937. Rozpiętość ilościowa prac nadesłanych na konkurs od 1-18. Pod względem techniki wykonania wycinanki zgromadzone należały do typu wycinanek naklejanych z różnorodnego barwnego papieru. Wśród wielkiej ilości prac wyróżniały się następujące formy kompozycyjne: wycinanki okrągłe, (,kodry» (podłużne), ('gwiazdy», wstęgi, sceny rodzajowe (jak np. ('Wesele», (,Chata łowicka» itp.) pocztówki. Sąd Konkursowy, składający się z naukowców etnografów, artystów i znawców sztuki ludowej, wyeliminował w dniu 19. XII. 1947 r. 82 prace nie spełniające warunków konkursu, z pozostałych 163 wycinanek nagrodził 113 prac, uznając je za najlepsze w typie i kompozycjLartystycznej, ponadto wyróżnił 18 prac, a resztę oddał do sprzedaży. Urządzona w rezultacie kO'1kursu Wystawa w Łowiczu dowiodła niezbicie, że lud polski jest przywiązany do swego cennego dorobku kulturalnego, że sztuka ludowa przejawia wybitne tendencje rozwojJwe, wycinanki bowiem konkursowe okazały się wartościowsze pod względem artystycznym, niż wycinanki sprzed r. 1939, a fakt nagrodzenia 113 prac mówi sam za siebie. Prace te stojące na wysokim poziomie artystycznym, z efektu przypominają malarstwo. Zasadniczym ich elementem, jak wiadomo, są stylizowane kwiaty w różnych układach tradYCYJnych, figurki * Zasadnicze dane i statystykę zawiera: Sprawozdanie z działalności Min. Kult. i Szt. za rok '948, Warszawa 1949. str. '42 ilustr. 19. �552 553 uproszczonych zwierząt, ptaków i ludzi. Spośród nagrodzonych wyróżnia się szczególnie jedna wycinanka, w której autorka zastosowała częściowo papieroplastykę, formy wypukłe, dając jednak twarze w formie płaskiej. Najlepsze wycinanki dostarczyły: Marianna Pietrzak z Błędowa (ur. 1913), Elżbieta Żaczek ze Zła kowa Borowego (ur. 1897), Dzik Danuta ze Strugiennicy (ur. 1936), Janina Strychowska z Łowicza (ur. Ig07), Jadwiga Klimkiewiczówna z Łowicza (ur. 1895), Tekla Kałucka ze Szczudłowa (ur. 1882), Zofia Wiechszo z Wierznowic (ur. 1914), Guzek Wiktoria z Małszyc (ur. Ig02) oraz Strychowska Józefa z Łowicza (ur. 1886). Dla łatwiejszego zorientowania się z jakich miejscowości, ile prac dostarczyło, podajemy poniżej tabelę. L. p. I. I I 2. 3· 4· 5· 6. 7· 8. g. 10. II. 12. 13· 14· IS· 16. 17· 18' Miejscowość I Ławicz Strugiennica Złaków Borowy Błędów Szczudłów Wicrznowice Klewków Małszycc Urbańszczyzna Niespusza Guźma Złaków Kościelny Retki Placen(ja Swiecie Strzelce Goździnowo GągoJin I I I wystawa rzeźby, I I l 4 3 2 I I 2 I 3 2 9 13 9 18 " " " " 3 8 " " " " 3 4 44 osoby malarstwa 68 15 13 3 3 23 10 6 " I i grafiki :fi :r Przedstawiło prac 14 osób 4 I " " I I " " 2 2 " " 2 I n" I l Razem Ogólnopolska Zgłosiło się do konkursu . ilu autorów 213 ludowej \'11 dniu 8 stycznia I948 r. została otwarta w Krakowie w Palacu Sztuki, Ogólnopolska Wystawa Sztuki Ludowej. Wystawa zostala zorganizowana z inicjatywy Ministerstwa Kultury i Sztuki przez Komitet \Vykonawczy, skupiający naukowców etnografów, historyków sztuki r I artystów plastyków. Objęła ona najcenmeJSze dzieła sztuki ludowej z zakresu malarstwa, rzeźby i grafiki ludowej ze wszystkich regionalnych i etnograficznych muzeów oraz zbiorów zarówno z Polski Centralnej jak i z Ziem Odzyskanych. Ze zbiorów specjalna Komisja wyeliminowała 372 oh'ekty różnych rodzajów twórczości ludowej, w tym 82 prace 30 artystów ludowych współczesnych, dla których Ministerstwo Kultury i Sztuki przeznaczyło nagrody. Wystawę przygotowano z wielkim nakładem pracy przez okres siedmiu miesięcy, w czasie których zebrano eksponaty ze wszystkich terenów, przeprowadzono prace konserwatorskie nad pracami zniszczonymi oraz opracowano ekspozycję wystawy. Na Komisarza Wystawy został powołany art. plastyk Jan Hrynkowski z Krakowa. Zasadniczy charakter wystawy polegał na tym, że poraz pierwszy w Polsce, Wystawa tego rodzaju i w tej skali zrezygnowała ze zdobnictwa i ujęcia etnograficznego, ale zorganizowana została i 'podana pod kątem wartości plastycznych, które mogą być twórczym źródłem dla sztuki polskiej. Ponadto Wystawa reprezentowała syntezę najwyższych osiągnięć dorobku ludu polskiego w plastyce, gdyż w selekcji eksponatów zastosowane zostały surowe i auto. rytatywne kryteria, jakie stosuje się w ogóle w sztuce plastycznej. W związku z wystawą wydany został nakładem Centralnego Instytutu Kultury Katalog l zawierający oprócz części ogólnej i spisowej 37 reprodukcji eksponatów wystawowych. Obszerny i wyczerpujący wstęp, gdzie należy szukać szczegółowej analizy i opisów eksponatów, opracował doc. dr Tadeusz Seweryn. Korzystając ze zgromadzonego materialu, Państwowy Instytut Badania Sztuki Ludowej wydał specjalny potrójny numer swego wydawnictwa 2 (,Polska Sztuka Ludowa'), gdzie dr Józef Grabowski poddał szczegółowemu przeglądowi dorobek artystyczny ludu polskiego, zaopatrując pracę w 126 zdjęć oraz w wypowiedzi znanych art. plastyków polskich. Ponadto zeszyt posiada resume w języku rosyjskim, francuskim i angielskim. Ciesząca się wielkim powodzeniem Wystawa przeistoczyła się w Wystawę Objazdową. Została ona w nieco zmniejszonym składzie otwarta dnia 14 marca na przeciąg przeszło miesiąca w Łodzi. Następnie weszła w skład Wystawy Sztuk Plastycznych w Sopocie, która została otwarta dnia 27 czerwca 1948 r. w Pawilonach Międzynarodowych Targów Gdańskich i trwała do dnia 13 sierpnia. W związku ze Zjazdem Intelektualistów we Wrocławiu została przez Biuro Współpracy Kulturalnej z Zagranicą udostępniona w sierpniu uczestnikom Zjazdu i publiczności na terenie Wrocławia. 1 Sztuka Ludowa w Polsce, Tadeusz Seweryn - Kraków 1948 C. r. K. Stron 95 ilustr. 37. 2 Polska Sztuka Ludowa, Rok II, czerwiec, lipiec, sierpień 1948 r. XI' 6, 7, 8, Warszawa - P. r. B. S. L. - Str. 96 pod red. dra Józefa Grabowskiego. �555 554 W listopadzie bawiła w Muzeum Wielkopolskim w Poznaniu, a następnie do końca 1949 r. zagranicą: w Paryżu 1, Belgii i Londynie, gdzie uznaną została za jedyną tego rodzaju wystawę w Europie. Konkurs , , · ···.···,·1 Konkurs ludowej ceramiki lubelskiej Na podstawie badań Tadeusza Delimata, który jako słuchacz katedry etnografii w Lublinie, przeprowadził szczegółowe badanie terenowe nad ludowym garncarstwem w Lubelskim, w miesiącu lutym 1948 r. został zorganizowany przez Ministerstwo Kultury i Sztuki dla trzech ośrodków województwa lubelskiego: Pawłów pow. Chełm, Urzędów i Łążek pow. Kraśnik konkurs na najbardziej charakterystyczne wytwory ceramiczne ludowe. Komitet organizacyjny, w skład którego weszli przedstawiciele Urzędu Wojewódzkiego, Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, Muzeum Lubelskiego, zgromadził z trzech wymienionych ośrodków 158 wyrobów ceramicznych I4 autorów: Urzędów 68 prac - 5 autorów, Łążek 57 prac5 autorów i Pawłów 33 prace - 4 autorów. Na prace przedstawione do konkursu złożyły się malowane dzbany, bańki, miski, talerze, skarbonki, doniczki, wazoniki, kropielnicznki i zabawki w postaci zwierzątek i ptaków. Poza niewielu wyjątkami wyroby zachowywały charakter twórczości regionalnej lubelskiej. Wyraźnym wyjątkiem była malowana ceramika na wzór pokucki z Pawłowa, która jest kultywowana przez zdolnego ceramika Sławińskiego Jana. Techniki pokuckiej majoliki ludowej nauczył się on w czasie wojny od wysiedlanych garncarzy z Huculszczyzny. Poziom artystyczny wyrobów b; dobry. Dnia 17. II. Sąd Konkursowy rozdzielił nagrody za 32 prace następującym autorom: Pawłów pow. Chełm I) Wanarski Antoni za dzban i miskę, 2) Sławiński Jan za kropielniczkę, dzbanek i miskę, 3) Wanarski Wadaw za dzban, 4) Kopciewicz Stanisław za dzban. Urzędów pow. Kraśnik I) Witek Paweł za talerze, kropielniczki, wazoniki, 3) Witek Jerzy, 4) Kaniowski Antoni, Łążek pow. Kraśnik I) Sikora Franciszek \\'ładysław za miskę, 4) misk\:o 1 Museum d'Art 2) Witek Stanislaw za 5) Gajewski Stanisław. za dzban, 2) Sikora Czesław, 3) Siembida Żelazka Jan za miskt;;, 5) Gorczyca Jan za ~1odcrne, styczeń 1949. ceramiczny w Chałupkach (woj. Kieleckie) i Denkowie Dnia 20 lutego 1948 r. odbył się konkurs ceramiki ludowej oN Chałupkach i Denkowie w pow. ostroovieckim, w którym wzięł0 udział 9 ceramików ludowych. Dostarczono ogółem około 20 prac. Były to naczynia użytkowe oraz zabawki ceramiczne: (gwizdawki, ryby, pieski, konie z jeźdźcami itp.). Uznano prace Cłuszka Józefa z Chałupek i Kaczmarskiego Stanisława z Denkowa za najlepsze. Prace, odznaczające się swoistym charakterem, były jednak słabe pod względem technicznym. Dalszym losem ceramików tamtejszych zaopiekował się 'Wydział Kultury i Sztuki. Wysta wa Sztuki Ludowej i Rzemiosła w Szczecinie Artystycznego Z inicjatywy i przy finansowym poparciu Ministerstwa Kultury i Sztuki, a staraniem Izby Rzemieślniczej i Wydziału Kultury i Sztuki w Szczecinie została otwarta w okresie od 6. IV. 48 do 15. IV. 48 r. Wystawa Sztuki Ludowej w Szczecinie. Obejmowała ona działy: tkactwa, sieciarstwa i hafciarstwa ludowego oraz różne działy artystycznej wytwórczości o charakterze rzemieślniczym. Była to pierwsza i jedyna dotychczas wystawa tego rodzaju na tym terenie i dlatego przede wszystkim zasługuje na notatkę. Najobficiej było reprezentowane tkactwo ludowe, kontynuowane na Pomorzu Zachodnim przez repatriantów z dawnych kresów wschodnich i niektórych okręgów Polski Centralnej. Szczegółowiej sprawa przedstawia się następująco: I. Szczecin i okolice dały tkactwo charakterystyczne dla przedwojennej Wiieńszczyzny i Polesia; 2. Myślibórz - Tkactwo Wileńszczyzny, Polesia i Wołynia, 3. Darłowo - tkactwo Wilellszczyzny i Wołynia, 4· Wałcz ~ tkactwo Wileńszczyzny, Wołynia i hafciarstwo Kurpiowskie. Na tkactwo to złożyły się tkaniny, narzuty ludowe, krajki wełniane, hafty w postaci serwetek, lnianych sukienek, ponad to zapaski, a przede wszystkim próby tkackie. Celem porównania tych wyrobów z dzisiejszym tkactwem ludowym na tamtejszym terenie, zostały włączone do wystawy również zbiory prób tkackich z dawnej Wileńszczyzny, które były w posiadaniu Ministerstwa. Wśród innych wyrobów ludowych znalazły się na Wystawie palmy z nieśmiertelników, oraz pierniki tzw. «Kaziuki,). Wystawę zwiedziło ponad 8000 osób, w tym część gości zagranicznych. Konkurs i wystawa kurpiowska w Kadzidle Dnia 27 maja 1948 1'. odbyła się w Kadzidle pow. Ostrołęka regionalna uroczystość w związku z konkursem na wycinanki, pisanki, «Kierco �556 557 i stroje kurpiowskie połączona z widowiskiem regionalnym i wystawą prac. 'Vystawa, która trwała do 4 lipca została otwarta przy udziale przedstawicieli whdz świata artystycznego 7. Warszawy oraz ludności miejscowej w liczbie około 10.000 osób. Wycinanki kurpiowskIe, nagrodzone na konkursie w r. 1948 w Kadzidle w pow. ostrołęckim. W uroczystości wzięli również udział przedstawiciele prasy prawie wszystkich krajów europejskich (Z. S. R R., Francji, Czech, Bułgarii, Rumunii, Włoch, Anglii, Danii itp.). Polska Kronika Filmowa wykonała szereg zdjęć z wystawy, z widowiska, sceny z wypieku ludowego ciasta figuralnego, z konkursu strojów, wyrobu wycinanek i pisanek oraz Iypy ludowe. Ogólna liczba wycinanek dostarczonych na konkurs wyniosła 748 sztuk. Wycinanki pochodziły od 38 autorów z następujących miejscowości: Myszyniec, Pułtusk, Gródek, Kadzidło, Ziemki, Świdwiborek, .Wydmusy, Wołkowe, Tatary, Łączki, Wach, Pelty, Brzozówka, jazgarka, Krobia, Czarno trzew, Strzałki, Lelis i innych. Nagrodzonych zostało 33 autorów. Pierwszą nagrodę otrzymały seniorki: Kordecka Anna z Myszyńca i Polak Rozalia z Kadzidła (82 lat). Pisanek dostarczono I7 1 sztuk, II autorów z miejscowości: Gródek, Wach, Dąbrówka, Walkowe, Tatary, Dylewo, Myszyniec, Pelty, Lelis, Obierwia. Nagrodzono 10 autorów. Za najlepsze w typie i pod względem artystycznym uznano pisanki Kamińskiej Genowefy z Gródka pow. Pułtuskiego oraz Tańskiej Stanisławy ze wsi Walkowe. (,Kierców>} wykonano 12 sztuk, pięciu autorów z miej. scowości: Golanka, Grolo, Kadzidło, Łączki. Nagrodzonych 5 osób. Za najlepsze uznano: (,Kierce'} Małdygi Marii z Golanki i Zagrody Władysławy z Gralo. Kwiatów z kolorowego papieru wykonano 22 sztuki, sześciu autorów, z miejscowości: Tatary, Kadzidło, jazgorka, Myszyniec, Brzozówka, Kierzek. Nagrodzeni wszyscy. Na najbardziej utrzymane w typie kurpiowskim stroje myszynieckie, kadzidlańskie, pultuskie otrzymało na· grody 29 osób, z następujących miejscowości: Myszyniec, Kadzidło, Strzałki, Walkowe, Golanka, Piaseczne, ł.odziska, Wydmusy, Pelty, Wykrot, Pułtusk. Pierwszeństwo przyznano: Kordeckiej Annie z My.szyńca, Kamińskiej Antoninie, Sucheckiej Rozalii, Majewskiej Annie z Kadzidła, oraz Golon Władysławie z Wykrotu, Romanowskiej Leokadii z Myszyńca i Majewskiej janinie z Kadzidła. Olbrzymia ilość zgromadzonych wycinanek poza nielicznym wyjątkiem była utrzymana w charakterze tradycyjnych wycinanek kurpiowskich (<leluje», okrągłe kogutki itp.) przy czym pod względem kompozycyjnym, pomimo wielkiej rozmaitości w inwencji artystycznej, dały się one ująć w pewne określone typy zasadnicze, wskazujące na indywidualność autorów lub miejscowości. Materiał został sfotografowany przez Państwowy Instytut Badania Sztuki Ludowej i zostanie poddany naukowemu opracowaniu. Specjalnie bogato prezentowały się niektóre (,kierce'} ( ('pająki,}) z grochu, fasoli oraz słomy i kolorowej bibułki. Pomimo żywej tradycji w zakresie pisankarstwa, wykonano mało pisanek, a to z tego powodu, że zwyczaj pisankowania związany jest ze Świętem Wielkiej Nocy i dlatego nie dało się uzyskać przeglądu faktycznego stanu pisankarstwa regionu kurpiowskiego. Konkurs organizował Specjalny Komitet przy pomocy Ministerstwa Kultury i Sztuki. W ufundowaniu nagród brało udział wiele instytucji i osób prywatnych. Wystawa stała wycinanek ludowych w Łowiczu W dniach od 27-30 maja 1949 r. w Łowiczu zorganizowana zoo wystawa wycinanek łowickich. Spośród zgromadzonego materiału, �559 na wystawę wybranych zostało 160 prac, pochodzących z 18 "'si łowickich, przy czym wykorzystane zostały również wycinanki w licz?ie 30, wł~sność Ministerstwa Kultury i Sztuki, nagrodzone na konkursIe w grudmu 1947 r., 10 wycinanek dawnych wypożyczono ze zbiorów Muzeum Towarzystwa Krajoznawczego w Łodzi. Wystawa została opracowana i rozplanowana przez art. malarza Zdzisława Pągowskiego przy współpracy Spółdzielni Sztuki i Przemysłu Ludowego w Łodzi i Związku Art. Plastyków. Wystawa cieszyła się powodzeniem, a z okazji zjazdu na święto kościelne zwiedziło ją około 10:000 osó~: W następnych dniach zwiedzała Wystawę młodzież szkolna I ludnosc miejscowa oraz wycieczki z Kutna i Łodzi. Wystawa Polskiej Sztuki Ludowej w Moskwie Kijowie W ciągu miesiąca sierpnia i wrześ'lia 1949 r. została zcrganizowana jedna z większych wystaw zagranicznych sztuki ludowej. B~ła to Wystawa Polskiej Sztuki Ludowej i Przemysłu AI,tystycznego, ktora w ramach wymiany kulturalnej Polsko-Radzieckiej została wysłana, do Moskw~. Na wystawę złożyły się zbiory polskiej sztuki ludowej wspó~czesne~.' ze wszystkich regionów Polski, zebrane przez Ministerstwo Kultury l Sztuki, I I innych instytucji i zbiory muzealne. Wzorce przemysłu artystycznego dostarczyło Biuro Nadzoru Estetyki Produkcji. Ogólna ilość pozycji ekspona tów wyraziła się liczbą 557 sztuk, z czego: I) 213 eksponatów Ministerstwa Kultury i Sztuki, 2) 18.3 eksponat?, różnych instytucji, 3) 153 eksponaty Biura Nadzoru Estetyki Pr.odukcjl. W ten sposób na sztukę ludową przypadło okolo 400 pozycYJ· W zakres tych pozycji weszło: tkactwo, hafciarstwo, malarstwo i rze~ba, w~cinkarstwo, sprzętarstwo, stroje ludowe, ceramika z terenu całej PolskI, koronkarstwo i szereg drobniejszych działów. Wystawa ta prawdopodobnie po raz pierwszy zgromadziła tak dużo cennego materiału z zaluesu różnych działów sztuki ludowej, choć nie ogarnęła ze zrozumiałych względów całości. Założenie~ jej było jak najobszerniejsze pokazanie dorobku artystycznego ludu polskIego w szcz.Yto.wych jego pozycjach artystycznych, a to zarÓwno w sztuce d.ekoracYjn:j, stosowanej jak i w sztuce związanej z obyczajem i obrzęd0;V0śC1ą. Cho~z~ło o pokazanie, w jaki sposób współczesność po odrzucemu bezwarto~clOwego balastu potrafila przejąć cenniejszy dorobek kultury ludu polskIego do kultury ogólnopolskiej. Dlatego też nawiązania do sztuki dawnej m~zealnej występowały najczęściej wtedy, gdy chodziło o wyraźne wskazame genezy wytworu. . . '. . Przedmioty ludowej sztuki zabytkowej wypełmły rowm(z te dZIały, które już się przeżyly (malowane skrzynie, łyżniki, niektóre stroje itp.). Stąd też wynika, że Wystawa nie miała naukowych założeń etnografiez- nych pod względem historycznym czy terytorialnym, choć na podsta~ach naukowych się opierała. Obok tkanin i haftów wytwarzanych dawniej przez lud dla siebie, pokazane zostały tkaniny i hafty wykonywane przez tenże lud, ale przystosowane do poziomu dzisiejszego obywatela bez względu na jego miejsce zamieszkania i przynależność do grupy społecznej (np. haftowana koszula kurpiowska i komplety serwetek haftowanych na Kurpiach). Była więc reprezentowana również sztuka ludowa wywodząca się ze starych form, ale o nowej treści. Wielką grupę eksponatów stanowily przedmioty, które uzyskano w drodze konkursów i wystaw (ceramika, koronki śląskie, wycinanki) lub badań jak np. malowidła ludowe z powiatu dąbrowskiego, które dostarczyła Sekcja Zdobnictwa Państowego Instytutu Badania Sztuki Ludowej w Krakowie, rzeźba z terenu Rzeszowa, próby tkackie z Opoczyńskiego, Kurpiowszczyzny i Podlasia, hafty wielkopolskie z Goliny i Podmokła, współczesne malarstwo samorodnych artystów ludowych i stroje lubuskie. Specjalną pozycję stanowiły tkaniny dwuosnowowe białostockie, które, choć wykonywane tradycyjnie przez lud, dziś podlegaj:j, opiece artystów fachowców i stanowią twórczość pośrednią. vVszystkie eksponaty zaliczyć trzeba do autentyków twórczości ludowej i przede wszystkim do sztuki współczesnej lub z przed ostatniej wojny. Całość wystawy została zakwalifikowana przez specjalną komisję, w skład której weszli, przedstawiciele: Dyrekcji Muzeów, Artystów i znawców sztuki ludowej. Wstęp do katalogu, dający bardzo ogólną charakterystykę polskiej sztuki ludowej i podkreślający jej znaczenie dla kultury współczesnej Polski, opracował niżej podpisany, część katalogową ze szczegółowymi opisami - art. malarka Janina Stankiewiczowa. Komisarzem wyscawy była Anna Laudańska, pracownik Towarzystwa Uniwersytetu Ludowego. .\Vystawą z urzędu zajął się Departament Twórczości Artystycznej i Biuro Współpracy Ku.lturalnej z Zagranicą. Wystawa została otwarta w końcu października w gmachu Akademii Sztuk Pięknych Z. S. R. R. w Moskwie przy udziale przedstawicieli władz Zw. R., Ambasadora Polski, korpusu dyplomatycznego i wybitnych rad'l:ieckich przedstawicieli nauki i sztuki. Urządzona została przy pomocy personelu Tretiakowskiej Galerii i specjalnie powołanych artystów, którzy opracowali afisz skomponowany z wycinanek kurpiowskich i łowickich. Eksponaty zostały umieszczone w ośmiu salach, a ekspozycja opracowana szczegółowo i ze znawstwem artystycznym. \Vystawa wzbudziła żywe zainteresowanie i uznanie wśród artys~ów, historyków sztuki i ludzi nauki. Przy wystawie założona została księga wypowiedzi na temat wystawy. Wydany również został ilustrowany katalog. Wystawę organizował na terenie Zw. Radzieckiego, Komitet do Spraw Sztuki przy Prezydium Rady Ministrów Z. S. R. R. i Ogólno- �560 związkowe Towarzystwo Współpracy Kulturalnej Łączności z Zagranicą (W. O. K. S.). Wystawa ta w r. 1949 bawiła również w Kijowie, a w r. 1950 wróciła do Kraju. Wystawa Konkurs odbyło Sztuki Ludowej w Stanach Zjedn. i wystawa sztuki ludowej w Rzeszowiei \\' dniu 10 października 1949 r. w Łańcucie, sit,; ola warcie wysla wy pokonkursowej ceramiki woj, rzeszowskie, i rękodzieła ludo- A. P. Również w okresie sierpnia i września została przygotowana wystawa sztuki ludowej i przemysłu artystycznego do St. Zjedn. A. P. Zakres jej był bardziej skromny i na całość złożyło się 130 eksponatów, z tego na sztukę ludową przypadło 95 pozycyj. Zakres jak i dobór eksponatów został uprzednio do pewnego stopnia określony i ograniczał się do polskiej ceramiki ludowej, rzeźby i malarstwa, natomiast szerzej potraktowano dział przemysłu artystycznego. Ceramikę w ilości 37 sztuk reprezentowały różnego rodzaju naczynia użytkowe (dzbany, dzieżki, dwojaki) z różnych ośrodków polskich (kieleckie, łódzkie, lubelskie, białostockie, warszawskie, rzeszowskie, gdańskie) oraz rzeźba ceramiczna i zabawkarstwo (kropielniczki, figurki ludzi i zwierząt, gwizdawki). Na rzeźbę złożyły się 32 «Świątki» ludowe i figurki o treści świeckiej. Część z tego należała do zabytków, część stanowiła twórczość wsi współczesnej, z terenu Kurpiów i Rzeszowskiego. Zabytkowe i współczesne malarstwo podhalańskie oraz zabytkowe śląskie reprezentowało 26 obiektów malarstwa ludowego. Reszta eksponatów to przemysł artystyczny dostarczony przez B. N. E. P. Objaśnienia i katalog opisowy sporządziła art. malarka Janina Stankiewiczowa, komisarzem z ramienia Ministerstwa Kultury był Aleksander Wojciechowski. Wystawa poprzez American Federation of Art objechała wszystkie v.iększe muzea w U. S. A. Konkurs i Wystawa malarstwa ludowego w pow. dąbrowskim Na podstawie badań Seksji Zdobnictwa Państwowego Instytutu Badania Sztuki Ludowej w Krakowie, przeprowadzonych na wiosnę roku 1948 w 39 miejscowościach Powiśla Dąbrowskiego w zakresie ściennych malowideł ludowych oraz danych Muzeum Etnograficznego w Krakowie, zainicjowany został przez Ministerstwo, a zorganizowany przez Towarzystwo Uniwersytetu Ludowego, konkurs malarstwa ściennego. Udział w konkursie zgłosiło kilkadziesiąt osób z kilku gromad. W dniach 17-19 września br. grono rzeczoznawcÓw dokonało przeglądu wnętrz chat w Zalipiu, Pi !czy Żelichowskiej, Kłyżu, Ćwikowi e, Kuźni i przyznało nagrody za malowidła ścienne w 19 cha tach. Ponadto zorganizowana wystawa pokonkursowa malowideł ludowych na papierze zgromadziła prace 40 autorów, które zostały również nagrodzo"le. Szereg malowanek zakupiło Muzeum Etnograficzne w Krakowie, Ministerstwo Kultury i Sztuki oraz T. U. L. Garnek z nakrv\\'ką. GTamika z Rzepiennika Biskupiego kob Tarnowa. we~o. Ce!em kon~u.rsu i wystawy było skontrolowanie poziomu obecnej tworczosCl ludCl\\'CJ l \\'ylowienie talentów. . \\' PaIl~t:\'owym C:środku 1\luzealnym zebrano ponad 500 ekspona tow ceramiki ludowej oraz około 200 ekspona tów: rzeźby. szyszek 1 Patrz "Polska Sztuka Ludowa,) Nr I, 2, 1949. Lud, T. XXXIX SCI' 52. �weselnych (tradycyjne pieczywo), Wlencow dożynkowych, wyrobów z drzewa, plecionek i kwiatów sztucznych z następujących miejscowości: Medynia Głogowska, Medynia Łańcucka, Zalesie, Żołynia, Rakszawa Brzoza Stadnicka, Sokołów, Kraczkowa, Albigowa, Maszkowa, Jarosław. Kołaczyce, Jasło, Krosno, Dukla itd. Jury przyznało ponad 60 nagród. Dwa zespoły sceniczne regionalne w strojach ludowych ze Staromieśeia. i Machowa wystąpiły z pieśniami i muzyką regionalną ludową. Przedstawiciel Muzeum Etnograficznego w Krakowie dokonał zakupów dla celów muzealnych. Wystawa Sztuki Ludowej w Kielcach 1 Dnia 23. X. 1949 r. zQstała otwarta w Muzeum Świętokrzyskim Wystawa Sztuki Ludowej Regionu Świętokrzyskiego. Na wystawę w dwóch salach złożyły się: wyroby ceramiczne (użytkcwe, rzeźqa ceramiczna, zabawkarstwo), kilka stroJów, tkaniny dekoracyjne (pasiaki świętokrzyskie) oraz rzeźby w drzewie, glinie i kamieniu z następujących miejscowości: Iłża, Denków, Chałupki, Kaszary, Zbijawa, Kąty, Wierzbnik, Mirzec, Bieliny, Jasieniec (rzeźba z pow. pińczowskiego i opatowskiego) i inne. Najbogaciej pokazana została ceramika ludowa o wybitnym poziomie artystycznym i tkaniny. Wystawę zorganizował Wydział Kultury i Sztuki przy pomocy Ministerstwa Kultury i Sztuki. Najlepszym twórcom rozdano szereg . nagród. Państwowy Instytut Badania Sztuki Ludowej dokonał opisu ważniejszych eksponatów i zdjęć. Kazimierz WYSTAWY I KONKURSY KULTURY SZTUKI I SZTUKI Uwagi LUDOWEJ W ROKU Pietkiewicz MINISTERSTWA 1949. f ogólne. Usiłowania szły w kierunku zdynamizowania i zaktualizowania wsi w sensie kulturalnym. Wszelkie akcje kulturalne na terenie wsi łączono z zagadnieniem ekonomicznym, na którym ta twórczość wyrosła. Usprawniono i ulepszono metody pracy w terenie. W upowszechnieniu wprowadzono w szerszym zakresie metodę wystaw objazdowych. Wzrosła ogólna liczba konkursów i wystaw, podwyższył się ich poziom. Prowadzono dalsze badania terenowe nad ludową twórczością plastyczną w różnych jej przejawach. Wszystkie imprezy, o których mowa będzie poniżej, realizowane były przy pomocy Urzędów Wojewódzkich, instytucji społecznych, kulturalnych i naukowych oraz z kredytów Ministerstwa Kultury i Sztuki, Prace Ministerstwa Kultury i Sztuki na odcinku popierania ludowej twórczości plastycznej w r. 1949 charakteryzują się jak widać, dalszym pogłębieniem zagadnienia w sensie ideologicznym i metod wykonawczych, Korzystając z doświadczeń lat ubiegłych oraz stosownie do ogólnego kierunku polityki kulturalnej, która wskazuje na wielką rolę twórczości ludowej, jak też opierając się na doświadczeniach Związku Radzieckiego pracę skierowywano jeszcze bardziej na związanie twórczości ludowej. wyrosłej z tradycji, z dzisiejszą rzeczywistością z kulturą ogólnonarodową, Rozstrzygnięcie t ,~- I, 2, 1949 Kazimierz Pietkie- Strojów na plansze Atlasu Ludowych. W dniu 15. 1. 1949 r. w Warszawie w lokalu Ministerstwa Kultury i Sztuki nastąpiło rozstrzygnięcie konkursu na rozwiązanie graficzne barwnej planszy do Atlasu Polskich Strojów Ludowych. Tematem Konkursu był strój górali szczawnickich do pracy dra R. Reinfussa. Do dyspozycji artystów oddany był w Muzeum Narodowym w Warszawie strój wraz z instrukcją i materiałem pomocniczym. Sąd w składzie: 1. Prof. dr Eugeniusz Frankowski - Przedst. Pol. Tow. Ludoznawczego, Przewodniczący 2. Prof. dr Józef Gajek Przedst. Pol. Tow. Ludoznawczego 3· Doc. dr Tadeusz Seweryn - Przedst. Pol. Tow. Ludoznawczego 4· Zast. Prof. dr Roman Reinfuss - Przedst. Pol. Tow. Ludoznawczego. 5· Michał Bylina art. maI. - Przedst. Z. P. A. 1'. 6. Bohdan Bocianowski art. maI. - Przedst. Z. P. A. P. 7· Henryk Starzewski, art. maI. - Przedst. Z. P. A. P. 8. Nacz. Zofia Czasznicka - Przedst. Min. Kultury i Sztuki 9· Mgr Pietkiewicz Kazimierz - Sekretarz Konkursu przyznał: 1. nagrodę zł. 50.000. - II. nagrodę zł. 4°.000. - Marcie Koch i Wandzie Manteuffel szawy (praca zespołowa) Jerzemu Karolakowi z Krakowa Zamiast trzeciej nagrody Sąd przyznał trzy Odznaczenia następującym autorom: Stefanowi Płużańskiemu z Warszawy Władysławowi Gościmskiemu z Warszawy 3· Anastazji Zelenay-Mieszkowskiej z Warszawy. I. l Patrz .Polska Sztuka Ludowa,} str S8 Nr wicz «Wystawa Kielecka,} ilustr. 10. konkursu Polskich 2. po z vVar- 10.000 zł: �Konkurs Konkurs mieszany dla członków Związku Polskich Artystó,,· Plastyków został zorganizowany przez Polskie Towarzyst\'VO Ludoznawcze w Lublinie przy ścisłej wspólpracy 2 ':-'Iinisterstwem Kultury Sztuki, które konkurs subsydiowało. Konkurs trwał od dnia 10. XI. 48 r. do I. I. 1949 r. Konkurs koronkarstwa śląskiego w Katowicach. Dnia 22. II. 1949 r. rozstrągnięty został w Katowicach Konkurs na koronki śląskie. Celem jego bylo podniesicnie poziomu artystycznego tej gałQzi sztuki oraz zastosowanie tradycyjncj techniki koronkarskiej we współczesncj konfckcji. Udział wziQlo z Koniakowa (pow. Cil'szyn) 33 osoby, w tym jeden mQżczyzna - dostarczając 67 prac. 'vV rezultacie przeglądu prac ustalono, że są one na wysokim poziomie artystycznym i technicznym, zachowując styl tradycji śląskiej choć niepozbawione są inwencji indywidualnej poszczcgólnych twórców. Przyznano 14 nagród. Najleps2e prace pochodziły od ::\bri i Gwarkowcj i Michała Ptaka, najmlodszą zdobywczynią nagrody byla Anna Kukuczka (lat 15)· Konkurs malowania na fajansic we \Nłoclawku. \V Zjednoczonych Fabrykach Fajansu wc ·Włocławku dn. 9. IV. I949r. nastąpiło HJ2strzygnięcie konkursu na ręcznc podszkliwne malowanie na fajansie. Udział w konkursie wzięło 17 robotnic tamtejszej fabryki, dostarczając ,66 prac. Robotnice, pochodzące ze wsi kujawskich miały za zadanie zastosowanie na fajansie malowideł ludowych kuj a vliskich, które nadałyby fajansom włocławskim charakter regionalny, jakie one miały w przeszłości. Ponieważ był to moment pewncgo eksperymentu, konkurs był połączony z inspiracją przeprowadzoną przez prof. Antoniego Buszka. Nagrodzono 3 prace, wyróżniono '4-cie. Konkurs wycinanek zdobnictwa ludowego w Opocznie. l Pierwszy konkurs w powiecie opoczyńskim, który mial miejsce w okresie od 28. 11.-28. III. wykazał, że teren tcn posiada bogate i jeszcze malo naogół znane wycinkarstwo łudowc. 15' autorów, którzy dostarczyli około 3.000 prac przyznano 126 nagród. łv1ateriał zebrano z 56 wsi. Został on zużytkowany na wystawie w Opocznie, która trwała od 10. IV-23. IV, a nast~pnie opracowany naukowo przcz Instytut Sztuki. l Patrz «Polska Sztuka Ludowa»::\r 6, I9ł9, str. [80: Kazimierz Pietk i e w ; c z, « Konkurs w Opocznie na regionalne zdobnictwo ludowe ». na estetyczne urządzenie izby kurpiowskiej. l Znaczenie społeczne, kulturalne i naukowe miał pierwszy w Polsce konkurs na estetykę wnt;:trza kurpiowskiego w pow. ostrołęckim i pultuskim, który odbył się od 3. V. do '5. V. '949 r. ·Wykazał on, że wysoko stojąca pod względem artystycznym tradycja zdobienia chat na Kurpiach zachowała się i rozwinęła w dobie obecnej. Ekspedycja badająca zgłoszone do konkursu wn~trza miała sposobność z~brania wiele dodatkowego materiału naukowego. Państwowy Instytut Sztuki dokonał szeregu zdjęć. Nagrodzono w dwu powia tach 43 cha ty, w których jako zasadniczy clement zdobniczy wystąpiło w całej pełni wycinkarstwo kurpiowskie w różnych odmianach oraz meblarstwo. Konkurs ceramiki i tkactwa w Białymstoku. Dnia 30 maja został rozstrzygnięty w Białymstoku konkurs ceramiki i tkactwa. Objął on tylko część województwa. Zgromadzone zostało 279 prac 93 autorĆJw. Przyznano 6, nagród. \Vszystkie prace wystawione zostały na Wystawie Wojewódzkiej w Białymstoku, która trwała od 29. V. do 29. VI. 1949 r. vV y s t a w a k o n k Ul' S o wat w Kielcach k a c t w a i c e r a m i ki i Radomiu.2 Dnia 2 czerwca w Kielcach została otwarta pokonkursowa wystawa tkactwa łudowego i ceramiki. Na wystawie tej reprezentowana była ceramika różnych typów, tkactwo i szeroki wachlarz tzw. ('taiomekJ> ludowych tj. różnego rodzaju krajek plecionych i tkanych, które są używane bądź jako obszycic do strojów, bądź jako oddzielne części strojów. VV konkursie wzięlo udział 5' osób dostarczając 320 prac. Nagrodzono 43 autorów. Wystawa ta w dn. od 4. IX do 30. IX była eksponowana również w Radomiu. Wystawa konkursowa Sztuki Kurpiowskiej Wystawa konkursowa obejmująca eksponaty Bialcj i Zielonej byla największą dotychczasową w Pułtusku. 3 sztuki ludowej z Puszczy wystawą sztuki ludowej Patrz "Polska Sztuka Ludowa» Xl' 5, 1949, str. '56: \Ył. K o l a g o, d~onkurs na wnętrze chaty kurpiowskiej. 2 Patrz "Polska Sztuka LudOl,·a» ="1' 9, 10, 1950, str. 299: \\'ładysława K o I a g 0, « \\"ystawa Sztuki Lujo\V~j IVRadomiu". 3 Pa Irz »Polska Sztuka· LudO\'·a» ::\r 7, 8, 1949, str. 244: Janina S t a nk i c'·, j c z o \,. a, "Pnkonkurso,,·a "·ystawa Kurpio,V"skićjSztuki Ludo,,·ej ". Pułtusku». �566 kurpiowskiej. Odbyła się ona w dniach od 12 do 26 czerwca w salach Zamku w Pułtusku i zgromadziła ponad 500 eskponatów 200 autorów. Wystawa była połączona z festiwalem tańców i muzyki ludowej oraz konkursem strojów. Najliczniej reprezentowane było tkactwo (250 eksponatów) następnie haft (100 eksp.), resztę stanowiły wycinanki, malowidła, ceramika, wyroby z bursztynu, sprzęty, pisanki, ozdoby z papieru i słomy. Nagrodzono 103 prace 54 autorów. Konkurs pamiątkarstwa mazurskiego dano 173 nagrody. Wystawa miała założenie artystyczne i społeczne. Materiał został wyzyskany również przez Instytut Sztuki do celów naukowych l. Wydany został katalog z opisami i ilustracjami. W dniach od 4. VI do 5. VIII wystawa ta w nieco zmniejszonym składzie była eskponowana w Sopocie na II Festiwalu Sztuk Plastycznych na terenie M. T. G. W dniach 28. IX do 25. X. Wystawa była wystawiona w Muzeum we Wrocławiu jednocześnie z działem muzealnym sztuki śląskiej. Od 4. 'XII do 10. I. 50 r. wystawa w tymże składzie miała miejsce w Łodzi, gdzie została połączona z pokazem prac pokonkursowych (cera. mika i wycinanki) województwa łódzkiego. Następnie uzupełniona nowymi eksponatami została przewieziona do Bydgoszczy i do innych miast wojewódzkich. w Olsztynie. Dnia 17. VI. w Zamku w Olsztynie otwarta została Wystawa pokonkursowa pamiątkarstwa o charakterze miejscowej tradycji. Na konkurs zgłoszone zostały tkaniny mazurskie, hafty, wyroby z drzewa, z wikliny i sitowia. Ponadto na doskonałym poziomie technicznym intarsja drzewna. Udział wzięło 48 uczestników dostarczając 199 prac. Przyznano 20 nagród. Celem konkursu oyło skontrolowanie możliwości twórczych i wytwórczych regionu mazurskiego oraz .stworzenia pamiątek regionalnych dla ruch u turystycznego. Konkurs i wystawa wojewódzka sztuki Objazdowa ludowej Dnia 2. X. rozstrzygnięty został w Łańcucie konkurs na ceramikę ludową, koronki, tkaniny i wyroby z wikliny. 27 uczestników z okolic Rzeszowa dostarczyło 168 prac. Rozdano 37 nagród. W następstwie konkursu w dniach od I I. IX do 10. X. została zorganizowana w Zamku Wystawa Sztuki Ludowej, na której pokazano 669 eksponatów 54 autorów. Wystawa Ludowego Objazdowa Sztuki Wystawa w powiecie Wojewódzka Sztuki Ludowej w Lublinie.2 Dnia 25. IX. została otwarta w Muzeum Lubelskim Wystawa Wojewódzka tego regionu, na której były reprezentowane następujące działy sztuki ludowej: ceramika, tkactwo, zabawkarstwo, plecionkarstwo, rzeźba, wycinanki i pisanki. Eksponatów zgromadzono ponad 200 sztuk, 50 ucze. stników z różnych powiatów województwa. Przyznano za najlepsze prace 23 nagrody. Przy organizowaniu wystawy wzięło udział Polskie Towarzy. stwo Ludoznawcze. Państwowy Instytut Sztuki wykonał zdjęcia najlepszych eksponatów i poświęcił wyczerpujący artykuł o wystawie w «Polskiej Sztuce Ludowej,) a Rękodzieła w Warszawie.! W okresie od 4. IV do 4. V. w salach Politechniki Warszawskiej została zorganizowana przez Ministerstwo Kultury i Sztuki i Związek Samopomocy Chłopskiej jedna z większych wystaw Sztuki Ludowej w roku 1949. Zgromadziła ona około 600 eksponatów sztuki ludowej z różnych regionów Polski od 180 autorów. Prace reprezentowały najlepsze osiągnięcia artystów ludowych w malarstwie, wycinkarstwie, ceramice, w tkactwie, hafciarstwie, koronkarstwie, rzeźbie i w pisankarstwie. Roz- Patrz "Polska Sztuka Ludowa" Nr 6, 1949, str. 191. Katalog \Vystawy 1949, str. 20, ilustr. 4, opracował prof. dr J. G aj e k. 3 "Polska Sztuka Ludowa)) Kr 9,10,1949, str. 289: Kazimierz Pietkiew i c z. "Sztuk:! Ludowa Ziemi Lubelskiej ", str. 289, ilustr. 17. l Katalog - Wystawa Sztuki i Rękodzieła Ludowego - kwiecień 1949 r., str. 64, ilustr. 16; opracowali Kazimierz P i e t k i e w i c z i Janina S t a n k i e· wic z. 2 l ---------- Terenowa i Opoczyńskim. W ramach Obozu Naukowego Historyków w Sulejowie w okresie od 10. VII. do 2 I. VIII. wystawa, na którą się złożyły wycinanki, tkactwo i hafty odwiedziła miejscowości: Radzice Duże, Studziankę, Kraśnicę, Inowłódz, Smardzewice, Spałę, Rzeczycę i Opoczno. Wysta~a stała stanowiła swego rodzaju trzon i była uzupełniana każdorazowo w każdej miejscowości eksponatami, które dostarczyła ludność miejscowa. W ten sposób ekipa naukowa Instytutu Sztuki miała materiał do badań naukowych. w Łańcucie. Ogólnopolska Wystawa Rawskim ••••••• --.----. _. __ ••..••••. o.· �568 569 Wystawa Sztuki Kujawskiej we \Vlocławku. l \V Okresie od 25. IX do 23. X. byla czynna wystawa \\' :\luzcum Ziemi Kujawskiej. Reprezento\vane były działy garncarstwo, haft, rzeźba, malarst\vo, sprzętarstwo. CZt;;ŚĆeksponatów została wypożyczona z SIuzeum w Toruniu, W'łocławku i Kruszwicy, Ogółem wystawa \Vystawa obejmowała Sztuki 253 prace Kaszubskiej 37 autorów. w :\"agrodzono J ·1 i 7, zorganizowana Sztuki Kaszub- Wystawa pokazała eksponaty zabytkowe i współczesne i zawierała następujące działy: Dział problemowy: <,Kaszubi wczoraj, dziś i jutro», Dział etnograficzny oraz Dział Sztuk i Rękodzieła Ludowego i prace amatorów - plastyków. Na całość zlożyJy się plansze ilustrujące rozne zagadnienia natury ogólnej jak rolnictwo, przemysł, hodowła itp., lO działów etnograficznych oraz ponad 300 eksponatów sztuki i rękodzieła ludowego (ceramika, haft, rzeźba, wyroby z rogu, słomy, korzeni, wycinanki i malowanki, obrazki na szkle, sprzęt ornamentowany, zabawki). W dziale sztuki wystąpiło 44 autorów. W dniu otwarcia wystawy został zorganizowany festiwal tańca i picśni ludowych. vVydano ilustrowany Katalog.2• Ekspedycja naukowa Instytutu Sztuki dokonała zdjęć i opisów wybitniejszych eksponatów. Poza wymienionymi imprezami zbiory Ministcrstwa Kultury i Sztuki były wykorzystane na pokazach publicznych: na ulicach Warszawy w <,Tygodniu oświaty, książki i prasy» w dn. 9 maja i 29 maja, w Częstochowie na Wystawie Gospodarczej w czerwcu, oraz w dn. 27. XI. w Politechnice \Varszawskiej z okazji Kongresu Zjednoczenia Stronnictw Ludowych. Ponadto w wystawie Rzemiosla Lckkiego w :\10skwie. K. Pietkiewic<. , Katalog Katalog Kartuzy ;\luzeum Ziemi \\'ystaw\' 1949, str. 40, ilu"tr. Kuja\l',kiej Kas:wbskicj I -t ,-- we "'Iocławku, Sztuki ~luzeuIll Ludowej Kaszubskie J w \I' 949, str. Kartuzach Kartuzach. 20, ilustr. I J. - Gdmlsku, B\D.\:\' ET:\OGR.\FICZ:\YCH ZlE:\1I KR,\KOWSKIE,] Wstęp \\'yczerpujące przedstawienie dotychczasowego stanu badań etnograficznych ziemi krakowskiej przerasta dopuszczalne ramy niniejszego wykladu l. I\iemniej nie można przystąpić do nakreślenia przybliżonego chociażby planu na przyszłość bez podsumowania tego, co już zostało dokonane, chociażby to podsumowanie miało mieć, jak w obecnym wypadku, charakter przcde wszystkiem sprawozdawczy, bez szczegółowego Jvynikania w trcść omawianego dorobku i bez jcgo dokładniejszej, krytytycznej analizy. W przedstawieniu niniejszym ograniczam się głównie do usystema tyzowania dotychczasowych prac, do nakrcślenia w bardzo ogólnych zarysach tła społeczno-gospodarczego, na którym powstaly, uwydatnienia ich genezy i celu, charakterystyki źródc1, z których zostały zbudowane. Właściwą gruntowniejszą ich analizę, z punktu widzenia ich klasowego podłoża i powiązania z wplywymi szkół obcych, odsuwam do dalszych, bardziej szczegółowych, monograficznych studiów nad tym tematem. Kartuzach. Po raz pierwszy po 11 wojnie światowej została staraniem tamtejszcgo Komitetu vVystawowego Wystawa skiej w Muzeum Kaszubskim w Kartuzach. ROZ\VÓ,] , i ·1, vVykonanie powyższego zadania utrudnione jest szeregiem momentów. Sklada sit;; na to przede wszystkiem bogactwo ilościowe materiału i jego rozrzucenie po różnych wydawnictwach periodycznych, nie zawsze dziś dostt;;pnych 2. Poza tym brak do tej pory jakiegokolwiek sumarycznego zestawienia, którego nie zastąpią materialy bibliograficzne, nie zawsze w szczegółach ścisłe i właściwie uporządkowane w bibliografiach etnograficznych i historycznych, czy ich kontynuacjach w bibliografiach bieżących 3 Pewną pomoc w pracy stanowią oceny większych prac czy wydawnictw, niestcty rzadko pogłębione krytycznym rozbiorem na wlaśeiwym poziomie. ,] edynie materiały tyczące się stroju zr ferował dość sumiennie w 1904 r. B. l'vIalewski 4 -i to zresztą, jeśli chpdzi o krakowskie, nie wyczerpując tematu. Dalszą trudnością jcst niejednolitość prac, zarówno jeśli chodzi o dobór tema tów,jak i o ich wyczerpanie i sposób ujęcia. Spojrzcnie na kulturę ziemi krakowskiej dokonywało się poprzez postawy i postulaty wysuwane zarówno z praktycznych jak i teoretycznych pobudek. Decydującą rołę odegrały momenty natury politycznej i społeczno-gospodarczej. Za nimi niejako szło zaspobjanie potrzeb estetycznych i badawczych. Konsekwencją takich zalożell były zbiory materialów, dobierane pod kątem widzenia odrt;;bności stanowych, czy terytorialnych, m.alowniczości, możliwości poprawy, czy tcndencj i rozwojowych, wyjaśnianych niejednokrotnie w duchu zgodnym z ideologią stano\\'ą czy klasową grupy, która dane źródla tworzyła. Kie może wit;;c dziś być mowy o mechanicznym zestawianiu przekazów, odnosząC'\-eh się do poszczególnych zagadniell czy też zespołów ludzkich (terytorió\\"), bez ieh gruntownej kr"tycznej analizy, brz U\\-ypu- �571 klenia źródeł tych właśnie ideologicznych nadbudów. Krytyk liczyć się musi przy tym z wielokrotnie występującą w omawianym okresie całkowitą zmianą kąta spojrzenia na kulturę ludową, zmianą wyboru i hierarchii zagadnień, zmianą metody pracy i sposobu wykładu. Było rzeczą normalną, że stosunki wiejskie stawały się równocześnie przedmiotem zainteresowań ludzi o różnych postawach i celach politycznych, czy też, że patrzyło się na nie przez pryzmat nauk, pozostających niestety w pewnych okresach -czasu w bardzo luźnym ze sobą związku jak historia, etnografia, ekonomia, socjologia, rolnictwo, literatura piękna, językoznawstwo. Niejednokrotnie fachowiec jednej dziedziny wiedzy usiłował dać monografię obejmującą szereg dziedzin, leżących poza jego specjalnością, popełniając wiele nieścisłości i truizmów. Dzisiaj coraz silniej stajemy na stanowisku krzyżowania różnych nauk dla tym lepszego zrozumienia badanych faktów. Zarazem jednak ,żądamy wyraźnego sprecyzowania celu i tematu pracy, nie zadowalając się powierzchownym bezproblemowym, nie wnikającym w istotę i genezę zjawisk opisem 5. Etnografia już nie tylko formalnie, ale także i faktycznie, przez wysunięcie na czoło zagadnień rozwoju i przemian, oraz ich przede wszystkim gospodarczo-społecznego uwarunkowania, postawiona została w 'rzędzie nauk historycznych. Równocześnie, podobnie jak w nauce radzieckiej 6, występuje tendencja' przesunięcia tematu jej zainteresowań z kultury tradycyjnej, kultury opartej wyłącznie na tradycji ustnej, także i na współczesną, żywą i twórczą kulturę ludu pracującego zarówno wsi jak i miasta. W metodzie i temacie zaciera się więc wyrosła w I poł. bież. wieku sztuczna bariera między etnografem opisującym przeżytki form kultury tradycyjnej, jako pozostałości przede wszystkie m formacji feudalnej, a socjografem, dążącym do wszechstronnego badania współczesności. Wykładem niniejszym chciałabym objąć zarówno dawniejsze, już dokonane, jak rozpoczęte ostatnio prace etnograficzne. Jeżeli chodzi o zasięg terytorialny uwzględniam w zasadzie historyczne granice administracyjne ziemi krakowskiej, a następnie województwa krakowskiego 7, z wyłączeniem obszarów g'órskich (zgodnie z granicą ostatnio wytyczoną przez R. Reinfussa 8) i objęciem nieco szerszego obszaru na wschodzie tam, gdzie następowała w okresach historycznych ekspansja elementów kultury krakowskiej. Są to więc dzisiejsze powiaty: bielski, pn. część wadowickiego, myślenickiego, brzeskiego i bocheńskiego, pow. krakowski, .chrzanowski, olkuski, i miechowski w obrębie dzisiejszego województwa krakowskiego, Poza obrębem województwa krakowskiego część pow. pszczyńskiego, katowickiego, sosnowieckiego i zawiercieńskiego w województwie śląsko-dąbrowskim. Na obszarze dzisiejszego województwa kieleckiego powiaty częstochowski, włoszczowski, jędrzejowski, pińczowski, przez Bystronia 9 włączone zresztą częściowo w obręb terytorium etnograficznego Krakowiaków. Na wschodzie przede wszystkim dziś przyłączone do województwa krakowskiego powiaty tarnowski, dąbrowski. Jeśli chodzi o wybór materiału i o czasokres, który wzięłam pod uwagę, wyznaczyła je jakość i ilość dostępnych źródeł. Jak wynika z tytułu referatu chodzi mi przede wszystkim o świadome badania nad kulturą wsi, a nie o przypadkowe wzmianki dokumentarne czy przekazy ikonograficzne, na podstawie których możnaby z pewnym prawdopodobieństwem odtworzyć dawne formy bytu ludności ziemi krakowskiej. Pomijam więc nawet i te drobne nawiązania do historiografii średniowiecznej, które możemy znaleźć w artykule Malewskiego, jak również wzmianki o opisach zwyczajów krakowskich z terenu miasta w ordynacjach czy drukach XVI w. (cytowanych m. i. przez Kolberga) itp. Pomijam również zainteresowanie wsią, znajdujące swój wyraz we wczesnych pomnikach naszej literatury pięknej, czy w znacznie mniejszym stopniu w ikonografii. Uwzględnienie ich wyma gałoby bardzo żmudnych i nie zawsze płodnY'ch drobiazgowych poszukiwań i studiów. Jeśli chodzi o przeszłość uwzględniam wyłącznie ma· teriał drukowany względnie przynajmniej wzmiankowany w druku. Nie uwzględniam w tym etapie mej pracy materiałów rekępiśmiennych. Nie zapuszczam się również w ocenę ogólnych prac dotyczących historii i położenia włościan, starając się jaknajl:1ardziej ograniczyć do prac rzeczowo i terytorialnie związanych jedynie z kulturą wsi ziemi krakowskiej. I. Opisy kultury ludowej do końca XVIII w. Nie ulega wątpliwości, że jednym z naj silniejszych bodźców, skierowujących uwagę przygodnego nawet obserwatora na charakterystyczne cechy kultury jakiejś grupy ludzkiej, zmuszających go niejako do zajęcia wobec nich stanowiska, czy to· wartościującego, czy choćby jedynie rejestrującego, jest oryginalność tych cech w pojęciu obserwatora, ich odrębność w stosunku do tego, co widział dotychczas, z czem był zżyty w swym własnym, znanym środowisku. Im jaskrawsze różnice, tym większe prawdopodobieństwo, że z ciekawością, zachwytem czy wstrętem zostaną zanotowane. Można więc było spodziewać się pierwszych opis6w w tych okresach, gdy coraz wyraźniejszy stawał się wynikający z rozwoju wytwórczości podział pracy między wsią a miastem, gdy coraz głębszą stawała się gospodarcza i społeczna przepaść między wsią a dworem, gdy coraz większe notować można było zap6źnienie w rozwoju wsi polskiej w stosunku do wsi zachodnioeuropejskiej. Myślę o końcowym fazach rozkwitu formacji feudalnej i o wczesnych fazach kapitalizmu. Sumienny historyk-pamiętnikarz tege okresu nie może nie spostrzec odrębnego kolorytu kultury wsi pańszczyźnianej od miasta i dworu, a podróżnik obcokrajowiec nie zwrócić uwagi na różnice między wsią polską a wsią jego kraju. Opisy podróżników obcych. Specjalnie ciekawe są dla nas obce. Jeśli chodzi o ziemię krakowską pojawia się w nich ona I. opisy �572 W \\icku XVII u :\iemca Ludwika \Verdum (1670-2). Zwraca ~n U\\'agę na urodzajność gleby na zachód i pólnoc .o,d. K:akowa, u~lerza~.ą go charakterystyczne, świadczące o pcw.nym zapoznl:Dlu ee~hy. Kultu y rolnej. Notuje zresztą bez interpretacJI, DIe Int~resuje Się człOWiekiem; ~e~~ stopą życiową czy poziomem wiedzy faehow<:j. DopIero w sto lat po.zlllej te zagadnienia wysuną się na czolo nawet w po.wl~rzchownych oplsae~ podróżniczych, a światły cudzoziemiec, który zn<lJdzle Się. w Polsce ~ole~ będzie nad nędzą życia polskiego ehlopa.Spośr~d w5c1ruHe~eh po ziemi olskicj w kOllCU wieku XVIII licznych eudzozlemcow, okolIcą Krakowa ;ainteresował się specjalnie lekarz Jan Józef K a u s c h (1791). K~usch s~uka na wsi czlowieka, interesuje się jego wyglądem, ubiorem, mles.zkame~~ z zaobserwowanych obrazów wyciąga wnioski dotyczące ogólnej sytuac!1 gospodarczej i spoleeznej. Nie generalizuje. jednak. :""iąże swój opis jed~nl.~ z wsiami, przez które przejeżdża, Jeżącymi na zachod od Krak~wa. ~:lękJ niemu zdobywamy pierwszy wlitcraturze szczegółowy, do~ładme .u~meJ~cowiony opis zarówno codziennego, roboczego, jaki~ go w~dZia~ przejezdza~ąe, jak i niektórych form świątecznego ubioru tych WSI.Porownuje go ze stroJe~ chlopów niemieckich. Podkreśla z entuzjazmem walory estctycz~e stroJu (np. białe chusty na głowach kobiet), widzi jednak przede .w.szy.stkuTInędzę i poniżenie chłopa, nieznajomość najprostszyc~ zasad h~glemczny~h, fatalne warunki mieszkaniowe. Pisząc a chruśCIanych, ghną oblepIOnych < I'anach domów , braku kominów iIp. konkluduje «Zaiste pierwotne busc· . dowIe pierwszych mieszkańców na ziemi nic mogły być o wiele pr~stsz: i koczujące hordy, zatrzymując się na jakimś miejscu, .n~:- mogły. pO~I~dac o wicie gorszych chat.) 11. \V wyrażaniu negatywnej OpillII o sta~l: higieny i poziomie gospoda rezym wsi podkrakowskif'j, ~ nawet w. opl~le domu, codziennego ubioru czy podkreślaniu uniżonoś~1 zacho,,:a.ma Się. chłopa, Austriak Kausch nie jest odosobniony. SekundUje mu, JeslI chodzI a okolice Krakowa w tym samym czasie Anglik "William Coxe (przed 1784 r.) 12 i Niemiec Zollner 13, by wspomnicć tylko tych znanych nam z swych o pisów podróżników obcych, którzy wyraźnie wiążą to .co pisz~ z ziemi~ krakowską. Kausch daje może najwięcej szczegółów. Jeśli natomlast chodzI a opinie wyrażane ogólnie co do ealeJ Polski a zgodne w głównych ?sacl~ z poglądami Kauscha i wymienionych, opinie o zlej bardzo ekonoml~znej i spoleeznej sytuacji ehlopa polskiego, wyrażają j~ zgodn:l~ ehorem wszyscy podróżnicy i obserwatorzy stosunków pol~kte~ ~posrod eud~ozicmców, ci sami, których z drugiej strony uderza I dZIWI nadzwyczajny przepych panujący na dworach i wykształcenie możnych. 2. :Materialy etnograficzne W polskicj literaturz.e politycznej i li tera turze pięknej. l'<ie należy sądzić,. że Po!ska ltterat.ura polityczna, ekonomiczna, a także li tera tura. piękna 1~le zawl~rały cal~lem \\'Ołai1 o popraw"ę losu chlapa. Ak wolama tc, ktol:ych pIerwszc .sla~ly znajdujemy już w w. XV, a od XVI notujemy coraz większe Ich natęzeme, 573 cechuje traktowanie wszystkich wsi w kraju na jednej płaszczyźnie bez względu na położenie wsi, jak i na jej różnorodne podziały wewnętrzne. Dla tego też nie znajdujemy w tej li tera turze wzmianck etnograficznych dotyczących specjalnie wsi krakowskiej. :\'iemniej dla odmalowania ogólnego tla gospodarczego i społecznego ~.yeia dlłopa w Polsce (także i w odnic::;icniu do ziemi krakowskiej), te glosy postępowej myśli polskiej są bardzo ważne. N"ie mogąc poświęcić im tu więcej miejsca oc.Jsylam do opracowań specjalnych 14. Silny wzrost zainteresowania wsią wiąże się z okresem przenikania do Polski wpływów dwu podstawowych dla II pał. XVIII w. szkól ekonomicznych, tak silnie związanych z racjonalizmcm, a w Polsce już od Lcszczyi1skiego rn;;jąeych swych przcdstawicieli, szkoły fizjokratycznej uznającej rolnictwo za podstaw,: gospodarki narodowej i kameralistów, broniących interesów chłopskich w imię dobra skarbu pai1stwa. Nie bez wplywu pozostają następnie przenikające z zachodu rewolucyjne hasla ró\vności wszystkich stanów. Z sylwetką ehlopa krakowskiego spotykamy się u historyka obyczaju czasów saskich Jędrzeja Kitowieza 15. Opis, który daje Kitowicz, dotyczy jednak tylko stroju. Opisuje on nicktóre reprezentacyjne clementy stroju męskiego, określonego jako krakowski, noszonego jednak jak sądzę z opisu także i w tym czasie nie w najbliższych okolicach Krakowa, lecz przede wszystkim zapewne SkalbYilicrza. Charakterystyczne jest, że te właśnie elementy stroju, na które zwraca uwagę Kitowicz, suknia szara z kolni erze m i druga granatowa _ strój majętniejszych, pas z kólkami, rogatywka czerwona z barankiem, a nawet laska drewniana z krzemieniem staną się potem na długi okres czasu najbardziej znane i popularne w pcezji i malarstwie, jako typowe krakowskie. Szukając prototypów niektórych sylwetek «krakowiaków,> XIX w. mimo woli zastanawiamy sic:, czy w ukształtowaniu się ich obrazu nic zaważyl w pewnym stopniu ten właśnie opis n;;jwczcśniejszy z nam znanych, a zwężający pojęcie stroju krakowskiego do tak niewielu występujących na terenie ziemi krakowskiej wariantów ubioru, a zarazem wyląeznie prawie do stroju odświ",tnego zamożniejszych przedstawicieli wsi. Obok slroju krakowskiego, do. taje się do literatUl"y wieku XVIII z kołei krakowska gwara. Pierwszy raz spotykamy ją w wierszu 16śpiewanym na cześć Stanisława Augusta w r. 1788, wlożonym przez autora wiersza St. Trembeckiego w usta «Chlopów krakowskich Wisł<;: przeplywająeych,> (przeprawiających się z zaboru austriackiego dla po,,"itania króla do Polski), nie m3jąey zresztą nic ludowego w treści ani formie (np. sielankowo-pasterski obrazek: «pięknie pod wami bydło się pasie, w polu z Jonkarni pląsają Kasie.,). Po raz drugi znacznie konsekwentniej, choć z błędami wyniklymi z pomieszania różnych dialektó,,", wprowadza ją \Vojeiech Bogusła wski w slynnej, granej po raz pierwszy w pamiętnym roku 1794 komedio-operze pl. ('Cud ezyli Krakowiacy i Górale.>, mającej jako tlo �574 575 Stachowicz daje również sylwetki krakusów kościuszkowskich 19. Nie znamy w szczegółach wszystkich opisanych przez Grabowskiego zbiorowych scen zwyczajów krakowskich jakimi Stachowicz na polecenie ówczesnego biskupa Michała Worónicza ozdobił ściany pałacu biskupiego. Przypominają nam je reprodukcje załączone do wydanych w 1909 r. Wspomnień A. Grabowskiego, oraz umieszczony w «Pszczółce,) krakowskiej w 18191". wizerunek «wójta krakowskiego z czasów Kazimierza Wielkiego') 20. Nie wiemy o ile ten ostatni rysunek opiera się na obserwacji współczesnego stroju miejskiego czy wiejskiego. Nie wiemy również, kiedy powstała wspomniana seria ubiorów chłopskich. Znajdujemy ją niepełną pr.zy artykuliku z r. 181 I, Z treścią którego pozostaje w niewątpliwym związku (por. niżej), następnie pełną (12 ryc.) przy dziele Grabowskiego «Historyczny opis. miasta Krakowa ijego okolio), wydanym w r. 1822, Gołębiowskiego (,Ubiory'), u Mączyńskiego (,Włościanie okolic Krakowa,) (10 rycin), ponadto jako sztychy jednobarwne w czasopiśmie Przyjaciel Ludu z r. r835 ((Krakowiacy»), w pracy K. W. Wójcickiego «Pieśni ludu białochrobatów') w r836, w czasopiśmie Kmiotek w r. I86r, w parę lat później w wydawnictwie Bernsdorfa (,Opowiadania o ubiorach,) w 1878 r. w czasopiśmie poznańskim Lech, wszędzie jako ilustracje, nie zawsze zgodne z tekstem, artykułów o Krakowiakach, lub nawet jako niezwiązana z tekstem ozdoba książki. Wreszcie w czterech (dwa jednobarwne i dwa kolorowane) sztychach zachowanych w Bib!. Jagiellońskiej (!. inw. 8429-30, 7 [95), zatytułowanych (,Krakowianka i Krakowiak w weselnym stroju'), znajdujemy w dziele anonima podpisanego TW z ca r840 r. wyraźny ślad oparcia się na koncepcji Stachowicza z pomieszaniem elementów przez tamtego przypisywanych Prosiowiakom z krakowskimi w kolorze, a skalmierskimi w rysunku, jakie Stachowicz (może za Kitowiczem) uważa za typowe dla właściwych Krakowiaków. Więcej samodzielności w rysunku, choć te same motywy zawiera jednobarwna rycina - para Krakowiaków w cyt. niżej wyd. (,La Pologne pittoresque,), a następnie w Przyjacielu Ludu 1". r836. Podobne,. miejscami jeszcze bardziej niewolnicze (zmiana pozycji bez zmiany szczegółów ubioru, lub tylko powiększenie figury), naśladowanie Stachowicza cechuje wykonane ca r840 r. litografie Jana Lewickiego tych samych co u Stachowicza: (,Kijaków z Podgórza'), «Skawiniaków,), «Proszowiaków'), «Skalmierzaków,) i «Krakowiaków,) w strojach świątecznych, umieszczone w obcojęzycznych, cytowanych poniżej wydawnictwach Zienkowicza. Jedynie grupa (,Krakowiaków w strojach codziennych,) nawiązuje do rycin Norblina. Popularne w tym czasie sylwetki «Krakusów,) przypominają ponadto inne z tego czasu rysunki, akwarele i sztychy, które nie doczekały się dotąd publikacji 21,Jak również jednobarwną winietę wydanej w r832 r. w Lyonie broszurki ('Les Krakuses,) (p. niżej). podkrakowską wieś Mogiłę, jako jedynych bohaterów chłopów, jako motyw główny obok znanych skądinąd konfliktów i rozwiązań, rywalizację dwu grup regionalnych, urozmaiconą odtwarzaniem wiejskich zwyczajów weselnych 17. Na przeszło ćwierć wieku Krakowiacy i Górale z muzyką Józefa Stefaniego, stały się najpopularniejszą sztuką w teatrach polskich. W 1816 r. wystawiony został w ujęciu J. N. Kamińskiego z muzyką Kurpińskiego (,Zabobon czyli Krakowiacy i Górale,). Sztuka wkraczała do, repertuaru polski cli teatrów w okresach powojennych w IgI8 i 1945 r. II. Etnografia w dobie nowoczesnej romantyzmu świadomości kształtowania się narodowej L Materiały ikonograficzne. Rok 1794 oprócz Krakowiaków i Górali przyniósł nam pierwsze zachowane szkice z natury. Są to rysunki przebywającego w Polsce i na dalszy rozwój polskiego malarstwa wywierającego ogromny wpływ francuskiego malarza Piotra N or bli n, wykonane przez niego w obozie Kościuszki. Jednobarwne sylwetki kosynierów w sukmanach i magierkach (reprodukowane w pracach o Norblinie Batowskiego i Bystronia 18, przedstawiają za pewne dość wiernie chłopów okolic Miechowa. Nie można tego samego powiedzieć o reprodukcjach rytowanych na miedzi przez Debucourta, drukowanych w Paryżu, a wydanych w Warszawie w 1817 r., w «Zbiorze wzorowym rozmaitych polskich ubiorów') (drugi tytuł francuski (,Collection de costumes polonais,»), fantastycznych obrazach zatytułowanych gospodarz krakowski, parobek krakowski, dziewka krakowska, służąca krakowska. Fantastyczne są zwłaszcza barwy, jak gdyby Norblin po zrobieniu z natury szkicu przypadkowo napotkanej postaci, gdyż w okolicach Krakowa nigdy nie był, (gospodarz ma sukmanę jak. gdyby skalmierską, parobek płóciankę, w którą później nagminnie ubierano w rycinach chłopów proszowickich), kolorował go później już całkiem bez wzoru; jako nakrycie głowy np. na rysunku białej magierki wprowadzając dwie barwne, kontrastujące ze sobą plamy. Mimo tych nieścisłości trzy pierwsze ryciny Norblina powtarza w swych «Ubiorach ludu polskiego') Ł. Gołębiowski w 1830 r., a w wydanych po 1840 r. litografiach Lewickiego znajdujemy wyraźne ślady niektórych koncepcji Norblina. Bezwzględną zasługą Norblina jest samo wprowadzenie mody na tego typu «rysunki z natury'), oraz zapoczątkowanie w Polsce szkoły malarskiej, do której nawiązują, zwłaszcza w tematyce, poprzez bezpośrednich uczniów Norblina, ich uczniowie i sympatycy, aż po Wojciecha Kossaka włącznie. Niezależnie natomiast od Norblina powstaje w środowisku krakowskim, znacznie zresztą popularniejsza przez cały wiek XIX, seria 12 kolorowanych litografii strojów ludowych ziemie krakowskiej, wykonanych przez Sebastiana Langera na podstawie rysunków Michała Stachowicza. Ryciny Lewickiego pojawiają się poza oryginałami tylko raz jeszcze, w formie jednobarwnej, jako ilustracje artykułów czasopisma Przyjaciel f �577 Ludu w r. 1846 (Proszowiacy, Kijacy i Skawiniacy). Sam Lcwicki ilustruje ponadto innymi nieco, barwnymi rysunkami strojó\',' ludowych m. in. także Krakmdaków, litograf(J\\'any ścienny kalendarz na rok 184422. Rzecz oczywista, że takie powtarzanie motywów i reprodukowanie ciągle tych samych rycin, podważa zaufanic,jcśli nie do picrwszych rysunków, to w każdym razie do tych, którzy kopiują bezkrytycznie zamiast szukać w tcrenic nowych żywych wzorów. ","ie więcej zaufania budzą jednorazowo pOjawiające się na łamach Przyj,'eiela Ludu obrazy scen zbiorowych, jak wicjskie wcsele, chłopi przed karczmą itp. Podobne scenki spotykamy co pewien czas równicż w wydawnictwach specjalnych (stąd zapewne pochodzi zachowana w Bibl. Jagiellońskiej ryc. inw. nr 8428 przedstawiająca taniec krakowiaka). I tu jcdnak nasuwa się pytanic, czy nie są to obrazy wysnute z pamięci i fantazji rytownika . .:\'"ajjaskrawszym dowcciem fantazii malarskiej okresu rvmantyzmu jcst kolorowa litogrefia wykcnana w \Viedniu u Tranquillo Mollo (inw. Bibl. Jag. 1684.), przedstawiające, jak głosi napis w języku niemieckim i f~aIlcuskim, (,Polaka z okolic Krakowa», "icdzącego na brzcgu skały w białym krótkim kubraku, przepasanym paskiem, białych obcisłych jak ułailskie spodnić<ch, wysokich na czerwono sznurowanych butach, z torbą u boku i czekancm w reku. Złote loki przy pucołowatej twarzy i wysoka \y kształcie ściętego stożka czapa uzupc!nic'ją ten obraz fantastyczny, \Vielka szkuda, ie zamiast tych rcprodukcj i nie rozpowszcchniły się DO świecie również w I pał. ub. wieku wykonane nadzwyczaj sumiennie drobiazgowo akwarelowe obrazki \V. K. Kielisiilskiego, spośród których, jeśli chodzi o ziemię krakowską, tylko jeden przcdstawiony został w fotografii w artykule Z. Ameisenowcj i to dopiero w 193823. Kiclisiński, który jedyny w tym czasie umiał pokazać chlopa bez retuszu - był jak podniosła AmeisenowiJ, synem wiejskicgo oficjalisty. Z rycin zamicszczonych w wydanym w r. 1853-6 Alburnie Kielisińskiego i zcszycie dodatkowym do albumu, zasługuje na wspomnienie jcdynic, reprodukowana następnie u Chociszewskiego, scena krajania chleba prądnickiego oraz przedstawienie szopki, nie koniecznie zresztą krakowskiej 2,'. \Vśród współczesnych Kiclisillskiemu, a omawianych również przcz Ameiscnową rysunków Ksawerego Preka tylko jeclen zawiera 2 postaci parobków w strojach krakowskich. I on równicż nie jest reprodukowany. 2, P i c r w s z c o p r a c o wan i a e t n o g r a fi c z n c, Nadzwyczajne bogactwo ilustracji, pojawiających się na przclomic XVIII i XIX \\". i w pierwsz)'ch cizicsiątkach wieku XIX, tylokrotnie później powtarzanych i naśladowanych. świadczy o coraz silniejszym "'zroście zainter'esO\\'ania sic kult~rą wsi, zail~tercso\\'ania dotyczącego jednak \\'yłącznic pO\\'ierzc'hownych, zewn<;:trznych cech tej kultury i to nie wszystkich Je) klas. Pojawiają się te ilustracje jako uzupełnienie coraz liczniejszych artykulów i opracO\\'al'j specjalnych, powstających, i rzec można na zamówienie przeciętnie wykształconego czytelnika, który szuka w nich szczegółów związanych z interesującymi go w danej chwili, modnymi a niezbyt dokładnie znanymi mu zagadnieniami. Do takich należą właśnie obrazy kultury wsi, coraz bardziej nęcące swą egzotycznością, i podkreślaną specjalnie malowniczością stroju i zwyczaju. Im bardziej się zbliżamy ku połowie wieku, tym opis tak jak i rysunek staje się bardziej odcrwany od rzeczywistości, jeśli zwłaszcza powstaje na obczyźnie. Można jednak w większości znanych nam wypadków wykryć dokładnie, tak jak przy rysunku, źródła każdego nowego opisu. Opisy w tym czasie przybierają najczęściej formę krótkich monografii, gdzie charakter, ubranie świąteczne, mniej zajęcia, a więcej zwyczaje weselne, stanowią poszczególne pozycje wykladu. Rozpoczyna ten szereg artykulik (nieclokładnie cytowany w Bibliografii Gawełka, a przez Malewskiego poszukiwany bezskutecznie pod złą datą) zatytułowany (,Charakter .i obyczaje włościan z okolic Krakowa}), drukowany w Kalendarzyku Krakowskim na rok 1811. Tutaj po raz pierwszy występują jako odrębne grupy, różniące się kolorem sukmany (granatowej, białej lub kawowej) Krakowiacy, Proszowiacy i Skalbmierzacy, ponadto Kijaki, jako mieszkańcy Podgórza, Skawiniaki i nas już tutaj nie interesujący Górale. Jest mowa o ich męstwie wojennym (reminiscencje powstania kościuszkowskiego) i piękności fizycznej, o dzieleniu ukontentowania w karczmie z sąsiadami w dzień świateczny itp. W tymże samym kalendarzu znajdujemy ponadto krótki opis miasta Krakowa z kilkoma również często później powtórzonymi wiadomościami (m. i. o cenie łobzowskiej ziemi i chlebie prądnickim). Artykuliki powyższe są bardzo silnym skrótem jakiegoś nieznanego dziś w pełni tekstu opisu, który w obszerniejszej niż omawiana formie, został, również w tych 2 częściach, jako (,tłumaczenie z niemieckiego}) wydrukowany w kilka lat później, bo w 1817. w Rozmai tościach (dod. Gaz. Lwowskiej). I od tej pory na przeszlo pół wieku wiadomości pośrednio z jednego zaczerpnięte źródła, są przez rozmaitych autorów i przez różne wydawnictwa przepisywane, streszczane i przerabiane, z zachowaniem frazesów, nieścisłości i błędów. Zasłużony dziejopis Krakowa Ambroży Gra bowski w wydanym po raz pierwszy w 1822 r. (,Historycznym opisie Krakowa i jego okolic}), w rozdziale IX, zatytułowanym (,Włościanie okolic Krakowa}) podaje, że jest on w dużej części oparty o artykuł w Rozmaitościach. W jednym z dalszych wydań skarży się, że pracy jego korzystają bcz podania źródła inni autorzy. Korzysta z niej, cytując Grabowskiego i uzupełniając go wiadomościami zaczerpniętymi z artykulików Konstantego Majcranowskiego drukowanych w Pszczółce Krakowskicj z lat 1819-20 i z czasopisma \Vanda 1821, jak również nowymi szczegółami dotyczącymi charakteru gospodarki, oraz zwyczajów dorocznych i rodzinnych (m i. fałLud, T. XXXIX 37 �579 szywa wzmianka o sobótkach w wilię św. ~ana i ~ość. do~ładny opis od swatów do wesela). Łukasz Gołębiowskl w «OpISaniU hIstorycznym i statystycznym województwa krakowskiego') w Nowym Kal~ndarzyku Politycznym na r. 1827 oraz następnie w pracy pt. (,Lud połsku) (.1830). Gołębiowskiego z kolei cytuje jako źródło dwu artykułów o KrakowIakach w 1835 i 1836 r. wychodzące w Lesznie czasopismo P r z yj a c i e I L u d u. Być może, że za Gołębiowskim, choć w silnym s~rócie podaje szereg danych A. Milewski w ('Pamiątki historyczne ~raJowe') w r. 1848. Szereg tych samych fragmentów opisów znajdujemy Jeszcze w r. 1878 w czasopiśmie poznańskim L e c h, a niektóre wart. Glogera w Ig05 r. (por. dalej). .. Tak więc opis powstały na początku wIeku XIX powtarza~y Jest w niektórych fragmentach aż przez lat mniej więcej sto, ~ przez plerws.ze pięćdziesiąt na ogół bezkrytycznie z niewielkin:i zmi~naml. czy uzupełnieniem. Nawet piszący o chłopie krakowskim mleszkancy mIasta Kra~owa, jak np. Grabowski, cytowali opisy cudze za miast oprzeć ..się wyłącznie. ~a autopsji, ograniczając się poza tym jedynie do obserwacjI tych zwyczaJ0;V tradycyjnych, w których brał i chłop udział, które jed~ak rozgry~ały SIę już na terenie miasta lub przedmieścia. Już jednak do lllterpret~cJI nawe~ tych miejskich zwyczajów i podań, jakie daje ~onstanty MaJera~ow.skl w Pszczółce krakowskiej (opowiadanie a złym burmIstrzu Combrze, dZIewIcy Sobótce, cnotliwej, a długowiecznej Dorotce, czy wreszcie powtarzana potem wielokrotnie legenda o Twardowskim) musimy odnieść się z dużym ~r~t~cyzmem, który zresztą w stosunku do Majeranowskiego cechował takze I Jem~ współczesnych. Opisy tych zwyczajów w mieście obc.ho~zonych pow~arz~c się będą jeszcze wielokrotnie w czasopismach (PrzYFClel Lu~u, DZlenl1lk Warszawski, Czas), kalendarzach krakowskich pracach pubhcystycznych i naukowych. 3. Poezja romantyczna. Jeśli porównam~ z.e so~ą omó",:ione opisy i reprodukowane równocześnie,jako ich uzu~e~l1lenle rYeJ.ny,.będzI~~y mieć wrażenie, że mamy do czynienia z dwoma l1leJednokrotl1le l1lezalezl1le od siebie płynącymi nurtami. Trzeci nurt to poezja. I ona czerpie początkowo pomysły w o~owl.one~ już twórczości epoki stanisławowskiej stopni~w~ je~na~ .",:ykazuJe WIęcej samodzielności i inwencji, a w końcu zaważy sdl1le rOWl1lezl na naukowym opisie. Myślę nie tyle o wczesnych opisach wierszem okolic ~rakowa czy sonetach okresu Rzplitej krakowskiej, co o nowych w rodzaju utw.orac~ poetyckich, jak słynne przez długi czas krakowiaki .Anny Krakow~ankI (Leśniowskiej), a zwłaszcza Edmunda \'Vasylewsklego,. sztukach I.operach (nie pozbawionych. wtrętów krakowiaka) K. Majeranow.sklego i przede wszystkim o specjalnie związanej z ziemią krakowską sIelance. Pomijając utwory wcześniejsze, oparte jeszcze na wzorach klasy:~nych, czy niedrukowane, przede wszystkim wymienić trzeba K. BrodzIno' • skiegC\ ('Wiesław czyli sielanka krakowska», romantyczną historię osnutą na tle życia i wesela chłopów pn. rejonów ziemi krakowskiej. O niej to pisał Dmochowski (,Zdołał Brodziński szczęśliwie złączyć smętność i filo~ zoficzność pisarzy niemieckich z prostotą i szlachetnością języka naszego, wskazał, ('że obok delikatności i wytworności francuskiej jest inny rodzaj poezji, który mocniej przemawia do serca') 25. I wydawało się Dmochowskiemu, a z nim zapewne i innym czytelnikom i entuzjastom "Wiesława», że lud okolic Krakowa ('wesoły, gościnny i pracowity» zawiera w swym stylu życia więcej, niż jakikolwiek inny tych właśnie pierwiastków poetyckich, które sprawiały, że (,Brodziński poważył się materiały na szali rozumu przeważone w laboratorium fantazji na przysmaki przerobić» 26. I ten właśnie opis, stał się, zwłaszcza w tych punktach, gdzie mowa o tańcu i o stroju krakowskim, na długi czas opisem reprezentatywnym, który streszczano (Przyj. Ludu 1835) i na który powoływano się jako na źródło naukowe (por. niżej), tak jak następnie na tegoż autora rozprawę o tańcach polskich (drukowaną w 1826 r.). 4· Zbiory pleSI1l ludowych. Drukowane w r. 1822 przez J. Maussa w kalendarz\> (,Pielgrzym lwowski,) wśród innych ('śpiewów ludu» pierwsze krakowiaki, wydają się być również nie ludowym dziełem, jakkolwiek one to właśnie prowadzić mają do (,zgłębienia właściwych uczuć i sposobów myślenia ludu», a ich melodia ma być ('szatą, która jedną i tę samą myśl, jedno i to samo uczucie, rozmaicie u różnych przedstawia narodów,). Brak ścisłości, szukanie malowniczości i form mających wyrażać specyficznie narodowe, nie koniecznie zaś wyłącznie ludowe cechy, charakteryzuje całą literaturę romantyczną, dla której poezja ludowa jest wzorem i natchnieniem. Skarży się na to. K. W. Wójcicki w swych (,Pieśniach białochro ba tów» (1836), uznaje za nieścisłe inne zbiory pieśni, sam daje m. i. sporo krakowiaków oraz krakowskich pieśni obrzędowych, które jednak jak twierdzi, notuje dokładnie. Tę samą naukową ścisłość chce zachować zbiór wyłącznie już tylko krakowskim pieśniom i zwyczajom poświęcony J. Konopki ('Pieśni ludu krakowskiego», 1840). O ile jednak chcielibyśmy wierzyć dokładnośći zanotowanych przez Konopkę tekstów pieśni obrzędowych, czy wierszy wygłaszanych 'przez ('pucherów'), jak również opisów obchodów zapustu, wieszania kloca, czy pogrzebu żuru, o tyle trudno wierzyć autorowi w tym samym roku ogłoszonego w Przyjacielu Ludu artykułu pt. Pamiątka z Krakowa, gdy pisze, że «lud śpiewa krakowiaki, tak w polu przy ciężkiej pracy, jak w karczmie przy wesołej wiejskiej muzyce 37 ),. Za bardzo to przypomina frazes od końca XVIII w. powtarzany ciągle w literaturze nie tylko w odniesieniu do ziemi krakowskiej. 5· Dyskusja nad położeniem chłopa w Rzplitej Krakowskiej. Oczywiście ścisłość powtarzania tekstu wiersza nie zmienia faktu, że wiersz ten wisi niejako w próżni, nie tłumaczy się, nie rozumiemy 37* �580 w pełni sensu jego istnienia, nie mając w danej pracy pełnego obrazu życia wsi, jej warunków bytu i konfliktów wewnętrznych na konkretnym odcinku czasu i przestrzeni. A jednak nie można powiedzieć byśmy w I poł. ub. w. nic mieli zupełnie ciekawego materiału dokumentarnego, dotyczącego społecznej i gospodarczej struktury wsi krakowskiej. Dają go w okresie organizowania życia tego miniaturowego tworu państwowego, jakim była przez okres 1815-46 Rzeczpospolita Krakowska, artykuły polemiczne drukowane na łamach (,Pamiętnika WarszawskiegQ) w latach 1819-20 przez Sz. Barankiewicza, F. Radwańskiego Jana Drake, J. Nowickiego, L. Krółikiewicza, wywołane obawą niechętnych usamowolnienia chłopów kół ziemiailskich, by zastosowany w Rzplitej Krakowskiej system wywodzący się zresztą z reform kościuszkowskich, nie został przyjęty jako wzór dla urządzenia dóbr narodowych w Królestwie polskim. Później w 1851 1'. omawia stan prawny włościan okregu krakowskiego w osobnej pracy Feliks Słotwiński. W pracach opisowych dotyczących kultury wsi materiał tego typu nie został jednak wykorzystany. Widzimy to m. i. w powstającej w tym czasie serii poważnych na swój czas wydawnictw, emigracyjnych. 6. Wydawnictwa emigracyjne i ich oddźwięki ,w kraju. Zainteresowanie krajami środkowej i wschodniej Europy wzrasta we Francji w okresie wojen Napoleońskich. Żołnierz, który się znalazł w obcym dla siebie otoczeniu, chce coś się o nim dowiedzieć, szuka odpowiednich encyklopedycznych opracowań. Usłużny wydawca, we wlasnym intercsie podsuwa mu je czemprędzej. Autorem jest oczywiście w pierwszym rzucie Francuz, jeśli chodzi o Polskę między innymi znany geograf Mai te-Bruno Niedostateczna jednak z punktu widzenia polskiego znajomość spraw i stosunków polskich u autorów francuskich sprawia, że do współpracy stają dobrowolnie uczeni polscy, na których czoło wysuwa się wychowanek Uniwersytetu Wileńskiego Leonard Chodźko. «11fut historien, ne pouvant ~tre solda t,) pisze o nim jego francuski biograf28, a powiedzenie to dobrze charakteryzuje bojową postawę Chodźki zarówno w stosunku do swych wspólrodaków, z którymi toczy boje o swe wydawnictwa, jak i w stosunku do obcych, których zainteresowanie Polską chce zdobyć poprzez rzucenie serii poważnej wagi artykuJów, informujących o historii, literaturze, obyczajach narodu. W 183 11'. wychodzi w Brukseli drugie wydanie, już pośmiertne, Malte-Bruna «Tableau de la Pologne ancienne et moderne» z dodanymi przez Chodźkę artykułami uzupelniającymi Lelewela i Podczaszyńskiego. W artykule Podczaszyńskiego znajdujemy wzmianki o tańcu krakowskim o poezji i teatrze Bogusławskiego. 'vV latach 1835-{2 Towarzystwo Liternckie w Paryżu redaguje pod kierunkiem Chodźki trzytomową pracę zbiorową pod tytulem: (,La Pologne historique, litteraire, monumentale ct pittoresque'). Zanim druk tego wydawnictwa utrudniony przez jakieś, kłopoty finansowe zostanie zakończony, redaguje on i częściowo sam (także z pomocą żony) pisze i wydaje w Paryżu w 18391'. (drugie wydanie 1842) pracę pt. (,La Pologne historique, litteraire, monumentale et il1ustree'), poświęconą specjalnie dziejom i kulturze w. XVIII i XIX. Podobny tytuł wiąże się z podobieństwem, lecz nie identycznością treści obu wydawnictw, zamieszczających szereg nieraz dość przypadkowych artykułów. \V pierwszym interesuje nas specjalnie artykuł Konstantego Gaszyńskiego poświęcony ubiorom włościan dawnego województwa Krakowskiego, znacznie skromniejszy choć zato może bardziej samodzielny od tekstów cytowanych powyżej. Nie wolny jednak od błędów (np. wzmianka o wełnianych pasach), jak również od sentymentalno romantycznych frazesów, wzmianek o biednym, lecz wesołym i zadowolonym ze swego losu chłopie. Jest tu również próba charakterystyki psychiki chłopa krakowskiego, typowe dla epoki traktowanie go jako z gruntu dobrego, bystrego, choć zapóźnionego w rozwoju. Są trafne spostn.cżenia o wierzeniach (djable w różnych postaciach), medycynie, niechęci do handlu, stosunku do obcych narodowości, o piosenkach i tańcu. Te dwa ostatnie tematy powtarzają się również w artykule specjalnie im poświęconym, Alberta Sowińskiego, w dużej mierzc opartym na Gołębiowskim i Brodzińskim, cytującym ponadto bogatą już w danej chwili literaturę polską w kraju i zagranicą wydane zbiory pieśni. Wraca do nich również i sam Chodźko w drugim z cytowanych wydawnictw. Oba wydawnictwa omawiają treść krakowskich legend (Twardowski). Co ważniejsze, oba wydawnictwa zajmują w artykułach Gaszyńskiego, a zwlaszcza Chodźki zdecydowaną postawę żądania dla chłopa wolności i ziemi, co pozwoli mu wydobyć się z nie przez niego zawinionej nędzy. Chodźko zapominając o wszystkich przyjętych na innych stronach wydawnictw frazesach, podkreśla wynikłą z nędzy gnuśną bierność chłopa, brak jakichkolwiek zainteresowań artystycznych i chęci do pracy. A przecież on stwarza bogactwa kraju. Ta poważniejsza nuta w pracach o charakterze informacyjno-historycznym, jak również szermowanie hasłami wolności i równości jest zrozu-miale w wydawnictwach podejmowanych w ojczyźnie Wielkiej Rewolucji. Jest to nietylko postulat, lecz zarazem zajęcie takiego punktu obserwacyjnego w stosunku do wsi polskiej, jaki zająć może w tym czasie uświadomiony czytelnik francuski. A przecież tego właśnie czytelnika trzeba sprawą: Polski zainteresować, nie można go zrazić do warstwy rządzącej w Polsce, podkreślając jej niechęć dla reform. Rozumieją to dobrze polscy emigranci, czego dowodem jest również ujęcie jakie daje autor, kryjący się pod imieniem «pohkiego wygnańca'), małej wr. 1831 wydanej w Lyonie broszurki pt. Les (,K l' a k u s e s, c a val e l' i e polonaise'), gdy pisząc o męstwie zlożonego z krakowiaków pułku Krakusów w Korpusie Dwernickiego, obwinia zarazem obce monarchie o niedopuszczenie do przeprowadzenia reform �włościańskich w Polsce, jedynego braku jaki jego zdaniem Polsce przedrozbiorowej można zarzucić i z którego trzeba się usprawiedliwiać. Równocześnie niemal z pracami Chodźki ukazuje się w dwu równocześnie wydaniach francuskim i niemieckim, drukowane w Strassburgu, a rozpowszechniane również w Paryżu i Lipsku, inne duże dzieło, poświęcone już wyłącznie wsi polskiej, redagowane i wydane przez Leona Zi e nkowicza (1841), ozdobione wspomnianymi już wcześniej kolorowanymi litografiami J. Lewickiego. Chce ono pokazać Europie obyczaje narodu, który (m~ezaginął», mimo unicest'Aienia jego bytu państwowego. Wydanie francuskie, zatytułowane «Les costumes du peuple polonais, sui vis d'une description exacte de ses moeurs, de ses usages et de ses habitants», zadededykowane zostało «aux amis de la cause polonaise». . Jest to chronologicznie druga po Gołębiowskim ogólna etnografia Polski, poprzedzona wstępem historycznym i omówieniem podziału na grupy etniczne. Krakowiakom poświęcony został pierwszy rozdział szczegółowy,oparty,zresztą bez cytowania źródeł, na Gołębiowskim i Grabowskim Znowu wiec wraca nieco poszerzony tekst już nam znany z wielokrotnych wersji. Co więcej poprzez dosłowne tłumaczenie z Zienkowicza (znowu bez podania źródła oryginału) wróci on w swojej nowej formie po raz drugi na łamy Przyjaciela Ludu w r. 1846. Prócz wspomnianego całego rozdziału, w rozdziałach dalszych tegoż wydawnictwa, poświęconych muzyce wraz z tańcem i śpiewem, wierzeniom i przesądom oraz uroczystościom na wsi polskiej znajdujemy wykorzystany pracowicie niemal cały dorobek dotychczasowy także w zakresie etnografii okolic Krakowa. W rozdziale o armii polskiej znajdą się oczywiście «Krakusi». Znacznie skromniejszy zakres mają zagadnienia etnograficzne innej, również współcześnie i rówmcz w Strassburgu, choć nie z polskiej zapewne wyłącznie inicjatywy wydanej monografii autorów Passarta, Łukaszewicza i Mulkowskiego «Das Konigreich Polen und die Freistadt Krakau» (1840), stanowiącej część wydawnictwa Europa und seine Bewohner pod red. K. T. Hoffmana. I tu pomieszczone opisy dotyczące okolic Krakowa znajdą swój refleks w literaturze krajowej, gdzie wydana przez krakowską księgarnię Friedleina w 1846 r. historyczno-statystyczna praca pt. F r e i s t a d t Kra k a u powtórzy za Passartem charakterystykę krakowskiego tańca i stroju. 7· Rekapitulacja. \Vymienione pozycje nie stanowią oczywiście pełnego spisu wzmianek o krakowskiem, jakie ukazywały się zwłaszcza w drugiej ćwierci ub. wieku. Pominęłam np. szereg drobnych notatek dotyczących przedmieść Krakowa (np. 1840 Łobzowa z opisem stroju ogrodników), zwyczajów itp. zamieszczanych w tych latach w leszneńskim «Przyjacielu Ludu». Nie wymieniam licznych studiów i zbiorów pieśni, które za wierają teksty krakowiaków Z a Ie ws ki e go, Ż e go ty P a u- lego i w. i. Klechd i innych prac Wójcickiego czy Grabowskiego. Wybrałam jedynie najwcześniejsze i te które przynoszą materiał nowy do rekonstrukcji obrazu kultury wsi krakowskiej lub zaważyły na dalszym rozwoju opisu. Jasne jest, że powstawały w grupie szlachecko-mieszczańskich intelektualistów, na użytek tej grupy ludzi, których wzruszało wspomnienie barwnego wyglądu procesji Bożego Ciała w Krakowie (por. np. cytowane przez Kolberga «Wspomnienia» K. J ełowickiego, drukowane w r. 1839 w Paryżu), jeśli chodzi o prace w języku obcym, na użytek zachodnio-europejskiej burżuazji, w której ręce składano losy Polski. Powstawały przy minimalnym kontakcie z przedmiotem opisu, kulturą wsi krakowskiej. Jeśli chodzi o opis oparty na autopsji w terenie, który jeśli się zdarzył w tym okresie, z reguły był drobny i przypadkowy, wystarczy wspomnieć dla okolic Skalbmierza «Listy z podróży» Klementyny Hoffmanowej (1894) dla wsi podtarnowskiej wyjątki z «Dziennika podróży» S. Gosz czyńskiego (1835) i L. Zielińskiego «Wspomnienia Tarnowa i Krakowa» (184 I). Powiat olkuski uwzględnia w «Opisie Królestwa Polskiego» J. W i śli c ki (1850). Podsumowanie dużej części doro bku etnograficznego pierwszej połowy XIX w. dają dwie prace stojące na przejściu do nowej epoki w badaniach nad kulturą wsi J. Mączyńskiego «Włościanie okolic Krakowa» (1858) i O. Kolberga Krakowskie. Mączyński zamyka jeden etap rozwoju prac etnograficznych, Kolberg rozpoczyna następny. Obaj sumiennie czytają poprzedników, choć w różny wykorzystują ich sposób. Niewielką objętością rozprawka Mączyńskiego stanowi bezwzględnie już pewien krok naprzód w ścisłości opisu, zarazem wyraźnie nawiązuje do prac poprzednich, wprowadzając np. w opisie stroju podział na grupy przyjęty już w tamtych pracach, jak również opierając się w opisie na załączonych do wydawnictwa znanych już rycinach Stachowicza. W obrębie jednak poszczególnych grup stroju uzupełnia opis szczegółami, zapewne zdobytymi z autopsji. Ta część pracy poświęcona ubiorowi stanowi jej trzon zasadniczy, uzupełniony czysto subiektywnymi spostrzeżeniami na temat różnic w typie fizycznym i psychice poszczególnych grup. Tło historyczne, trochę skąpych danych o sytuacji gospodarczej chłopa stanowi wprowadzenie do pracy, która w dalszej swej części, już bez podziału na grupy, omawia typowe dla krakowskiego (najbliższych chyba okolic miasta) budownictwo, oraz, częściowo także za Konopką powtórzone, obrzędy (m. i. opis wesela z okolic Czyżyn i Prądnika). III. Okres systematycznych o pisów Polski od Kolberga do Młodej I. Nowe materiały źródłowe i nowe metody pracy etnograficznej II poł. XIX w. MączYllski w swej rozprawce nie cytuje źródeł. Pieczołowicie natomiast zestawia i przytacza zaczerpnięte z nich teksty �w swym dziele Oskar Ko l be rg. W chwili, gdy przystępuje on do opracowywania Krakowskiego, stanowiącego serię V-VIII (wyd. 1871-5) jego monumentalnego wydawnictwa «Lud polski, jego zwy'czaje sposób życia, mowa, podania, przysłowia, klechdy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce», literatura dotycząca krakowskiego powiększyła się o dalsze przyczynki, w tej epoce, już po polowie ub. wieku, nie grzeszące tą co poprzednio łatwością do syntez i jednostronnych, entuzjastycznych zachwytów nad wszystkim, co ludowe. Mnożą się teraz opisy notowanych w terenie drobiazgowych spostrzeżeń, co więcej,' naukowcy i literaci jadą umyślnie na wieś, aby te spostrzeżenia chwytać, uczestniczą w uroczystościach rodzinnych, czy obchodzie świąt. Czasem coprawda tylko formalnie przybierają ten typ opisujak np. w czasopiśmie Czytelnia Niedz ielna 1861 r. W rzekomych (,Wędrówkach po krajUl) czy dr Ści borowskiego (cWspomnieniach Krakowa.) i in., gdzie trawestuje się opisy dawniejsze, przy silnym oparciu się również na poezji okresu poprzedniego. jest to literatura przeznaczona dla wsi, którą jeszcze do końca ub. wieku będzie się zasypywać romantycznymi pseudoludowymi obrazkami. Warszawski Tygodnik Ilustrowany drukuje tymczasem w 1862 r. serię (,Obrazów krakowskich» W. Anczyca, przedstawionych jak gdyby reportaż z terenu, osnuty również bezwątpienia na kanwie wiadomości z literatury dawniejszej, ale z uzupełnieniem wieloma nowymi szczegółami, napewno zdobytymi w rzeczywistym kontakcie z wsią najbliższych okolic Krakowa. W Krakowie j. Mączyński pracowicie zapisuje legendy zasłyszane na peryferiach miasta. j. Lepkowski w (,Przeglądzie zabytków przeszłości z okolic Krakowa» (1863) notuje m. in. ciekawe szczegóły dotyczące ubiorów najbliższych okolic Krakowa, pokrywające się z rysunkami Kielisińskiego. Więcej jeszcze danych do ubiorów, tylko cz\:ściowo opartych na rycinach Stachowicza, notuje wydawane przez Anczyca pismo dla wsi Kmiotek w 1861. W 186g r. w tygodniku Kłosy Wincenty Pol charakteryzuje zewnętrzny wygląd wsi krakowskiej i odrębność pewnych jej zespołów. Mnóstwo wreszcie dokładnie podpatrzonych szczegółów obyczajowych dotyczących zarówno wsi jak i miasta znajdujemy w obrazkach dramatycznych Wł. L.Anczyca ((Lobzowianie, Kościuszko pod Racławicami.») i w powieści i dramacie Walerego Wielogłowskiego (,'jarmak w Dąbrowej», (,Komornica», «Obrazek z obyczajów ludu wiejskiego», «Medycyna wiejska», «Kraków przed czterdziestu laty') i in.) wydanych w latach 18so-go. Obaj autorzy to przyrodnicy z wykształcenia, poprzez prowadzone przez siebie księgarnie i wydawnictwa dla wsi jak również redakcję czasopism (pierwszy Kmiotka, drugi Ognisko) stykający się z zagadnieniami kultury wsi i usiłujący wywierać na nią wplyw. Przyjmują wobec niej postawy moralizatorów i wychowawców, którzy chcą nauczyć higieny, WpOIC poszanowanie czasu i cudzej własności, oduczyć pijaństwa i lenistwa, wydobyć ze szponów spekulantów, stojąc zarazem zdecydowanie na gruncie obrony interesów dworu i księdza, którzy w ich obrazkach zawsze mają rację i zawsze chcą dobrze dla chlopa. I jeśli warto ich mimo to wspomnieć, to przede wszystkim dla tego, że oni obaj wprowadzają (Anczyc I84-9, Wielogłowski 1862) na rcalnej obserwacji wsi oparty motyw «panoszenia się» bogatych kmieci i ich stosunku do zagrodników i komorników. Obaj wreszcie grzeszą silnie brakiem dokładnej znajomości gwary, którą się posługują. Lepiej z nią sobie radzi Wielogłowski. jego też obrazki w czarniejszych wprawdzie, ale w realniejszych odmalowują wieś barwach. Obu ich cytuje jako źródła Kolberg. Na koniec nie można nie wspomnieć o licznych w tym okresie przewodnikach okolic Krakowa, nastawionych jednak wyłącznie niemal na danc geograficzno-historyczne i zabytki sztuki, jak również o nie przynoszących wprawdzie konkretnych opisów życia i zwyczajów, lecz ważnych dla odtworzenia tła historycznego kultury wsi, opisach miasteczek i wsi w pojedyńczych szkicach (Leśniowska w kalendarzu Wildta itp.) lub częściej w więk..§zych zestawieniach statystycznych historyczno-gospodarczych (Lepkowskiego i Berdana 1861 r., Schneidra 1864 L, Sto Nowińskiego 1871 r. i in.). Co więcej nie można nie podkreślić, że całość sytuacji gospodarczej i społecznej miasta jak i wsi podkrakowskiej w połowie ub. stulecia, a więc już po zlikwidowaniu Rzeczpospolitej Krakowskiej została uchwycona w statystycznym studium W. Kalinki <,Galicja i Kraków pod panowaniem austriackim», wydanym anonimowo w Paryżu w 1853 L Tych ostatnich rzeczy Kolberg nie wyzyskał, jakkolwiek sam rozpoczyna swoje dzieło od opisu ,(kraju», nie pomija fizjografii i historii poszczególnych miejscowości. Nie wyczuwa potrzeby omówienia tła gospodarczego ani postępującego rozwarstwienia wsi. Zwęża zakres opisu przede wszystkim, choć nie wyłącznie do zagadnień formy przedmiotu kultury materialnej, tekstu pieśni czy prozy, zestawienie kolejnych czynności obrzędowych. W określeniu zasięgu krakowskiego Kolberg zdaje sobie sprawę z historycznej zmienności jego granic. Ostatecznie jednak w ustalaniu i charakterystyce poszczególnych grup poszedł drogą wytkniętą przez swych poprzedników. Sam od siebie dodaje materiały oparte na własnych badaniach terenowych, obejmujących w większości wypadków długi szereg, jakkolwiek nie wszystkie miejscowości w terenie. Dotyczy to pieśni i zwyczajów dorocznych i rodzinnych, także innych działów literatury ustnej, toponomastyki, ubiorów (zbieranych przede wszystkim w okolicy Modlnicy, Tomaszowic, Giebultowa i in.). Dla niektórych zagadnień, jak układ wsi, cha ta, pożywienie oparł opis na badaniach przeprowadzanych jakby w jednej miejscowości, uznając to co znalazł tamżc za typowe. �586 Mogło to być w Modlnicy, gdzie mieszkał czas jakiś. Stamtąd daje np. podkreślenie różnic w typie domu bogatych i ubogich chłopów, załącza plan wsi, przepisuje ciekawy mówiący o zróżnicowaniu klasowym wsi inwentarz XVI w. jak podkreśliłam już na innym miejscu 29 Kolberg pierwszy właściwie dokładnością opisu, rozbiciem go na szereg działów rzeczowych, podaniem w większości wypadków miejsca skąd dany przekaz pochodzi, odpowiada na rzucony pod adresem polskich historyków przed przeszło pół wiekiem przez wielkiego myśliciela i działacza epoki oświecenia Hugona Kołłątaja wezwanie do stworzenia systematycznego opisu kultury wsi polskiej. Do dziś praca jego stanowi źródło historyczne dla odtworzenia szeregu fragmentów kultury wsi jemu współczesnej. Niemniej nie można nie zauważyć, że Kolberg wśród pieśni ludu pomieścił również arie oper ludowych z II poło ub. stulecia (np. krakowiaki Mycińskiego z 1816 r.). Mimo to Lud Kolberga stanowi na długi okres czasu wzór prac monograficznych, podejmowanych następnie na mniejszych obszarach wzgl. ograniczanych do poszczególnych zagadnień. Po nim dopiero przyjdzie fala kwestionariuszy rzucanych w teren poprzez czasopisma krajo- i ludoznawcze, inicjowanych przez Komisję Antropologiczną Akademii U miejętno ści, przez Karłowicza itd. 2. Naśladowcy Kolberga. Na razie gdy młody jeszcze wtedy Stanisław Ciszewski porywa się na opis (,Ludu okolic Sławkowa,) (druk. 1886-8), podnietą i wzorem jaki naśladuje jest właśnie praca Kolberga. Dopiero, gdy w r. I 8g4 drukuje pierwszy tom zakrojonej na większą skalę monografii (,Krakowiacy') i gdy w tym tomie umieszcza wzorowo podane w ich fonetycznym brzmieniu teksty gwarowe, ma już swą własną koncepcję ujęcia i właściwą metodę transkrypcji tekstu. Ale Ciszewski pracy swej nie kończy, a powstające w końcu ub. i w początku bieżącego wieku monografie etnograficzne nie wiele poprawiają metodę Kolberga. Okres największej liczby monografii etnograficznych, obejmujących czy to jedną wieś czy cały powiat, przypada na dwa ostatnie dziesiątki ub. wieku. Rozpoczyna ich szereg, jeśli chodzi o ziemię krakowską, drukowana już w I tomie czasopisma Wisła (1887) monografia wsi Filipowska Wola w pow. chrzanowskim S. Ulanowskiej. Niemal równocześnie (1888-g) w osobnych dwu tomikach Biblioteki Wisły Michał Federowski drukuje pracę pt. (,Lud okolic Żarek, Siewierza i Pilicy.,) W 1892 r. wychodzi drukiem studium S. Polaczka, (,Wieś Rudawa'), w l8g8 tegoż autora praca konkursowa na temat ('POwiatu chrzanowskiego'). Okolice Olkusza po Ciszewskim zyskują jeszcze pracę \Vi ta no wskiego, (,Lud wsi Stradomia') (18g3). Dalej na pn. dawnej ziemi krakowskiej w okolice Częstochowy zapuszcza się \V jaskłowski ({wieś Żarnowiec'»), który w Ig04 r. drukuje również w \Viśle staranną i wszechstronnie na swój czas ujętą monografię wsi ({Mnichów') w jędrzejowskim. Również z pn. wschodnich krańców krakowskiego drukuje Zbiór wiadomości do antropologii krajowej w 1885 r. ks. W. Siarkowskiego materiały okolic Pińczowa w 18g2 r. \Visła Z. \Vasilewskiego przyczynki do etnografii Jaksic, z miechowskiego. A. \Va wrzenieckiego Ig02 ({Lelowice')i ({Prandociill) (niepełny opis). Z okolic Tarnowa mamy drukowane w Materiałach AAE 18g6 opisy dające dość pełny obraz wsi Zalasowej przez Błażeja Pawłowicza. Ka tym terenie zbiera również materiały Kolberg (wyd. Udziela IglO). Na cały zaś obszar ludu nadrabskiego, od Gdowa po Bochnię rozciąga swe bogate w wyniki badania terenowe jan Świątek, którego większą pracą pod tym właśnie tytułem (,Lud nadrabski,) drukuje Akademia w r. 1893, zaś drobiazgi etnograficzne z wsi ({Borowej')w Tarnowskim w Ig04. W rękopisie ponadto jest monografia (,Brzozowej,) (Sprawozdania PAU 1949). jeśli chodzi o bliższe okolice Krakowa po prawym brzegu Wisły, monografii doczekały się ({Przebieczany') w okolicy Wieliczki (lgOO), w opracowaniu Sta_nisława Cerchy, który pokusił się również o danie monografii historyczno-etnograficznej, opartej częściowo na rekonstrukcji dawnych form kultury jednego z wchłanianych przez miasto Kraków przedmieść, (,Kleparza') (Iglg). Nie każda z wymienionych monografiii obejmuje ten sam zespół zagadnień. Różny jest zresztą ich rozmiar, jak różny czas zbierania materiałów, łatwość ich uzyskiwania i znajomość terenu. Przytoczę dla przykładu układ największej ze wspomnianych prac, najwięcej przy tym dającej ściśle etnograficznego materiału, pracy Świątka, o Ludzie nadrabskim. Są to kolejno następujące działy: I. Rolnictwo i przemysł, II. Dom, III. Lud (ubiór, pościel, pożywienie, ogólna charakterystyka), IV. Uroczystości i zwyczaje, V. Obrzędy, VI. Pieśni, VII. Gadki, VIII. Wierzenia, IX. Lecznictwo, X. Zabawy i gry, XI. Zagadki i łamigłówki. W osobnej pracy, stanowiącej odpowiedź na kwestionariusz drukowany w Wiśle, omawia Świątek pojęcia prawne ludu nadrabskiego. Opis, chociaż obszerny, jednak niewątpliwie powierzchowny, zatrzymuje się na obserwacji zewnętrznych form życia, nie wyczerpuje zagadnień podstawowych w zakresie podbudowy gospodarczej, jak i dążności rozwojowych, podstaw i ocen. Do dziś nie traci jednak na wartości jako bogaty zbiór materiału. jeśli chodzi o inne prace znacznie silniej niekiedy jest w nich uwzględniony opis historii wsi, często specjalnyn nacisk położony jest na topografię i toponomastykę (np. S. Udzieli ((Tyniec') 1887 nie wychodzący niemal poza to zagadnienie), na ogół jednak układ jest podobny. Są również monografie niepełne, jak np. S. Udzieli (,Dwory') pod Oświęcimiem (tylko kilka zagadnień). Bardzo ciekawy jest szkic j. K. Galasiewicza, (,\Viejski światek,) luźne szkice z krakowskiego (Wędrowiec 1884) nie związany z żadną konkretną wsią. Szereg wreszcie prac uwzględnia tylko zagadnienia wybrane zamknięte zwykle w ramach jednej wsi, rzadziej powiatu. jest to zazwyczaj zupenie surowy materiał opisowy, teksty i rysunki. Nierównomiernie położony jest nacisk na różne działy kultury lu- �dowej, niema w tych drobnych zazwyczaj przyczynkach niemal zupełnie danych dotyczących procesów produkcyjnych w;i. S. Udziela używa w Igol r. do opisu narzędzi rołniczych sam daje, a za nim M. \Va w l' z y_ niecki i ks. Sadowski opisy cepów i młocki, M. Goyski, stępy. \N Igoo r. znajdujemy w W i ś I e opis wozu, J. Magiera pisze o kowalach sułkowickich. Szerzej potraktowane są opisy budynków mieszkalnych od strony ich konstrukcji i planu, jako odpowiedź na ogłoszone przez Karłowicza w Wiśle poszukiwanie (1882). Dotyczy to okolic Wieliczki, Olkusza, jeśli chodzi o materiały M. Wawrzenieckiego i M. Goyskiego miechowskiego. Wawrzeniecki pisze również o wsi Za wady pod Melsztynem. Opisów wnętrza i sprzętów nie mamy (poza wym. przed tym imonografiami wsi), tak samo naczyń i narzędzi związanych z pożywienem. Jedynie formy i nazwy chlebów i potraw omawia dla okolic pn. ziemi krakowskiej. ks. Siarkowski (1893). On również porusza zagadnienie zwyczajów prawnych (1888). Stosunkowo najskrupulatniej zebrane zostały materiały dotyczące ubiorów ludowych. Dużym osiągnięciem na tym polu jest wydanie przez Akademię U miejęlności dwu pierwszych poświęconych Krakowiakom zeszytów (,Ubiorów Ludu polskiego>}, w opracowaniu W. Tetmajera, S. Udzieli i R. Zawilińskiego (lg04, Igog). Praca oparta bezwątpienia na obserwacjach i wywiadach terenowych daje opisy, wyznacza zasięgi i czas występowania poszczególnych elementów stroju krakowskiego, tłumaczy ich genezę, wykrywając je m. in. w poprzednich wiekach w kulturze warstw elitarnych. Całość obejmuje tylko powiat krakowski, dzieli go na szereg mniejszych ekręgów, różniących się między sobą typem stroju mieszkańców. Szerzej, jeśli chodzi o teren ujmuje S. Udziela swą pracę zacieśnioną do jednego elementu stroju, krakowskich pasów skórzanych (Igoo). Natomiast (,Wzory haftów białych>} drukowane w tym czasie w Wiśle i Ludzie, zbiera tenże autor również przede wszystkim w obrębie powiatu krakowskiego, Stattłerówna daje je dła okolic Ojcowa, Skwirutówna dła Brzeska. M. \,yawrzeniecki opisuje i rysuje szczególy dotyczące stroju pow. krakowskiego, miechowskiego i dalej po kielecki włącznie, gdzie styka się z wcześniejszymi notatkami z terenu i archiwów ks. W. S i a rkowskiego. Pełny opis stroju z nad Prądnika daje Gazeta Świąteczna (1893), w Skale koło Ojcowa Wisła (lg02) itd. Z badaniami stroju wiąże się zagadnienie ornamentyki z nim związanej, z budownictwem i narzędziami zdobnictwo w drzewie i metalu (okucia wozów), notowane przez vVawrzenieckiego i i. \,yawrzeniecki zbiera grzechotki i zabawki drewniane. Na kiermaszach krakowskich notuje je też Cercha. O pisankach piszą Fr. Krcek (18g8) i L. ~fłynek (1903). Malowanki dąbrowskie omawia W. Hickel (lg06). Bardzo bogato jest reprezentowana ludowa li tera tura, opowiadania, legendy, pieśni, zagadki. Notująje w najbliższej okolicy Krakowa S. U dzi e l a, K. Matyas, M. Kapuściński, L. Młynek, S. Ulanowska w pow. chrzanowskim, W. Jarecki w !vlorsku pod Koszycami, Sz. Gonet w okolicach Andrychowa. R. Za wiliński w myślcnickim, H. Windakiewi. c zowa, K. Kaczmarczyk, Sto Hradecka w bochellskim, \V. Semkowicz, Fr. Ga welek, T. Mleczko, St. Zdziarski w brzeskim, J. \Vitek, F. Drozd, W. Niedojadło w tarnowskim, K. Rayski i ks. Siarkowski w włoszczowskim i pińczowskim, Sto Ciszewski w olkuskim. Jeśli chodzi o język powstają ponadto słowniczki gwary ludowej, drukowane najczęściej (choć nie wyłącznie) w różnych wydawnictwach Akademii, a dotyczące przede wszystkim wsi na zachód od Krakowa leżących. Autorzy M. Kapuściński, W. Tetmajer, J. Becker, P. Ja. worek, W. Pracki. Dla okolic Bochni i Wadowic także WI. Kosiński dla Sułkowic J. M a g i e l' a i in. Pochodzenie nazw wsi i miasteczek tłumaczą Sz. Matusiak, Fr. Krcek, K. Matyas, S. Udziela. Nazwy części wsi zestawia St. Ciszewski dla doliny Prądnika, S. Udziela, Br. Gustawicz (kwestionariusz r. Igoo i pow. chrzanowski). Nie brak również sporadycznych notowań przezwisk mieszkańców, zawołań i nazw niektórych zwierząt itp. Specjalnego opracowania doczekały się w pracy dr Jana Krupskiego (T. Estreicher) w r. Ig04 teksty szopki krakowskiej, uzupełnił je materiałami z prawego brzegu Wisły' w roku następnym Stan. Czaja. Obrzędy okresu Bożego Narodzenia dla najbliższych okolic Krakowa (Bronowice) omówił W. Tetmajer (18g8), dla okolic Makowa i Andry. chowa Wł. Kosillski, dla Radłowa w pow. brzeskim Z. Gloger (1888), W. Semkowicz (lg04), Fr. Gawcłek (lg08), który zajął się również zwyczajami wielkanocnymi. Różne zwyczaje związane z obchodzeniem świąt i pór roku opisywali: dla okolic Pinczowa ks. Siarkowski, dla okolic Krakowa Sto Czaja, ks. A. Błachut, ks. W. Mysor, M. Wawrzeniecki. Ten ostatni zajął się ,również zwyczajami weselnymi w miechowskim i sandomierskim, H. Łopaciński ze ,(Wspomnień młodości,} K. Bro. dzińskiego wyławia takież opisy zwyczajów dla okolic Lipnicy. Całość zwyczajów dorocznych w krakowskiem omówił M. Żmigrodzki w czasopiśmie francuskim La· Tradition. Na ogól nie jest to plon duży. Osobno o zabawach dzieci pisze L. Młynek i S. Udziela. Znacznie bogatszy jest materiał dotyczący przeżytków starych wierzeń. Na pierwszym miejscu wymienić należy artykuł (Wisła 18g8) S. U d zi eli, ('Świat nadzmysłowy ludu krakowskiego,} mi('szkającego po prawym brzegu Wisły, drobne materiały zbierają Sto Polaczek dla okolic Rudawy, H. Taroniowa dla Czulowa pod Krakowem, Maniecki dla Płaszowa, K. Aurelly, St. Hradecka dla okolic Wieliczki. WI. Kosillski, Fr. Gawclek i St. Czyżewicz dla JUI'kowa, Radiowa ii. w pow. brzeskim. Sz. G o n e t dla okolic Andrychowa. Niejednokrotnie ci i inni �59° autorzy łączą z tym zagadnieniem także związaną niejednokrotnie z wIerzeniami medycynę ludową i wiedzę o zwierzętach i roślinach. Nie sposób oczywiście ze względu na szczupłość miejsca zestawić wszystkich drobnych zwłaszcza wzmianek. Nie byłoby to zresztą celowe. Przytoczony wykaz uwzględnia pozycje ważniejsze i ma za zadanie zorientować w rzeczowym i terytorialnym zakresie prac badawczych, jak również w ogromnych lukach pozostałych w tych obu zakresach. 3. Ośrodki badawcze i wydawnicze. Prace, o których mowa, wychodzą drukiem w oparciu o trzy istniejące w tym czasie ośrodki badawcze i wydawnicze zarazem: zespół redakcyjny warszawskiej W i s ł Y (od 1887 r.) z Karlowiczem na czele, T o war z y s t w o L u d o z n a w c z e (od 18g5) i jego organ kwartalnik L u d, oraz mieszczącą się w Krakowie Akademię Umiejętności z jej Komisją Antropologiczną (1874) i wydawnictwami periodycznymi jak Z b i ó r W i a d o m o ś c i do A n t r op o log i iKr a j o w ej następnie Materiały i Prace AntropologicznoArcheologiczne i Etnograficzne i i. W Krakowie powstaje ponadto jeszcze jeden ośrodek. Jest, nim od 18g7 r. T o war z y s t w o M i łoś n i k ó w H i s t o r i i i Z a b y t k ó w m. Kra k o w a, czynne do chwili bieżącej, mające na swym koncie wydawniczym 30 tomów Rocznika Krakowskiego i ponad 100 tomików Biblioteki Krakowskiej. Tam ukazują się z interesujących etnografa tematów, prace o koniku zwierzynieckim \Valerego Eliasza Radzikowskiego (18g8), następnie Fr. Gawełka (lgI8), «Jasełka krakowskie», w opracowaniu J. Pagaczewskiego (lg02) i potem J. Krupskiego (por. wyżej), (,Wspomnienia» A. Gra bowskiego, praca M. Romankówny o Pszczółce krakowskiej, K. Sosnowskiego o poezji Wolnego Miasta, M. Sągajllówny o Kotsisie. Są one związane tetematycznie z miastem. Wsią natomiast interesuje się grono mieszkańców Krakowa zawiązujących. To warzystwo Przyjaciół M u z e u m E t n o gr afi c z n e g o, sekundujących twórcy tego Muzeum Sewerynowi Udzieli w trudzie i zapale gromadzenia zbiorów. Z inicjatywą wydawniczą wystąpi Muzeum w okresi~ późniejszym. 4. Materiały ikonograficzne i literatura piękna. Krakowskie Muzeum Etnograficzne gromadzi nie tylko eksponaty, lecz również i rysunki przedmiotów (np. haftów ludowych), a także fotografie (bogaty zbiór krakowskiego fotografa Kriegera). Rysunki z natury i fotografie stanowią nowy materiał ikonograficzny, powstający niejednokrotnie już specjalnie dla celów naukowych, z intencją ścisłości badawczej. Drugą grupę materiałów ikonograficznych stanowią ryciny przygodne, niedokładne, nieraz świadomie dla celów artystycznych odchylające się od rzeczywistości, lub zbyt silnie opierające się na nieścisłym materiale ikonograficznym epoki poprzedniej. Do takich należą wydawane z początkiem epoki za wzorem Norblina czy Lewickiego (i w rysunku niektórych postaci przypominające silnie tego ostatniego) (,Ubiory ludu polskiego» \Vojciecha 591 Ge rs o n a (por. litografie Desmaisona (,Costumes polonais dessines d'apres nature» par Gerson 1856), wprowadzające już jednak pewne motywy w zakresie ubioru chłopa, zaczerpnięte z obserwacji wsi podkrakowskich (ryc. zatytułowana (,Krakowiacy») i skalbmierskich (ryc. (,Z okolic Krakowa»). Jeszcze silniej moment realistyczny występuje w również kolorowanych rycinach Walerego Radzikowskiego w jego (,Ubiorach ludu polskiego» wydawanych jako odrębne tablice, dołączanych do (,Opowiadania o ubiorach» (wyd. Bernsdorfa) i Ludu Kolberga. Uwaga ta dotyczy jedynie rysunku, gdyż co do kolorytu są niedokładności (np. wprowadzenie fioletu zamiast granatowej barwy kaftanów w obrazie Krakowiacy). Pierwszy raz poza Kielisińskim występuje na tych rycinach kobieta w krakowskim żupanie. Ujęcie kilku postaci przypomina jednak również rysunki Gersona, wykończenie szczegółów (laska, koszyk), a nawet sposób ujęcia grupy Skalbmierzaków i Proszowian, Stachowicza. Nie jest to jednak kopia, jak u Lewickiego, lecz kompozycja z szeregiem nowych elementów. Ryciny Radzikowskiego powstają w niecałe lat 10 po Gersonie. Następnie w latach 1879-188g wychodzą drukiem kolejne zesz.yty jego (,Ubiorów w Polsce i u sąsiadów», gdzie cztery jednobarwne figurki chłopów krakowkich są już zupełnie wiernym rysunkiem z natury. Są potem nieraz reprodukowane. W międzyczasie, w równo lat dwadzieścia po pierwszym zbiorze Gersona, ukazuje się wydawnictwo (,Ubiory w Polsce 1200'-1795» Jana Ma tej ki, powstałe jako wynik źródłowych studiów nad rękopisami, nagrobkami i obrazami znajdującymi się w krakowskich kościołach. Zna on również współczesny strój krakowski na wsi i pewne elementy tego stroju zwl. w kolorycie i szczegółach zdobień wprowadza w rekonstruowane przez siebie ubiory chłopów już dla przełomu w. XIV i XV (dość dowolnie łącząc je z elementami historycznie notowanymi), nie zdając sobie sprawy z możliwości produkcyjnych i konsumpcyjnych wsi w określonych epokach rozwojowych. Dla wieku XVII-XVIII daje zasadniczo bezbłędnie wykonane ryciny współczesnych mu ubiorów Skalbmierzaka i chłopa z Bronowic. Skolei on teraz staje się źródłem, z którego kopiuje się poszczególne fragmenty ubioru czy całe postaci (por. (,Opis ziem zamieszkałych przez Polaków» Ig04, (,Polska, obrazy, i opisy» Ig06, także Udziela, (,Ludowe stroje krakowskie» Ig30). Im bardziej zbliżamy się do końca stulecia, tym bardziej zbiory rycin ustępują miejsca rysunkom powstającym w łączności z tekstem opirowym, stanowiącym jak on źródło etnograficzne. Nie są nimi jeszcze chasakterystyczne postaci Kostrzewskiego Fr., reprodukowane w Tygodniku II. są natomiast jednobarwne rysunki reprodukowane w czasopismach etnograficznych (np. wzory haftu białego U d z i e li, stroju i budownictwa \Vawrzenieckiego itp.). Są również piękne ryciny barwne jak np. akwarele wykonane przez \V. Tetmajera dla cytowanych już (,Ubiorów lud w>. Kolberg w swym dziele zamieszcza drzeworyty wg rycin Gersona �593 592 i T. Konopki i fotografii Rzewuskiego. Poza wydawnictwami etnograficznymi spotyka się w różnych czasopismach reprodukcje szkiców (np .. wykonane przez Stykę w czasie wystawy krajowej we .Lwowie), fotografie postaci chłopów ubranych w stroje tradycyjne w czasIe wy.sta:v rołniczych itp. I one mogą służyć jako źródło zwłaszcza do zagadmema stroju. Sumiennie zestawia je (,Bibliografia}) Gawełka. Na początku okresu wyróżnia się reałistycznym ujęciem szeregu tematów zaczerpniętych z wsi podkrakowskiej, świetny kołorysta Aleksander Kotsis (jarmark w Tyńcu, pogrzeb i wesele i. in.). Ostatni wreszcie dział to obrazy malarzy II poł XIX i zwł. przełomu XIX i XX w. A. Gierymskiego sylwetki krakowianek (reprodukowane od 1860 r. w Tygodniku ill.), H. Lipińskiego sceny zbiorowe (tamże procesje B. Ciała. Potem przychodzą znane prace dwu Koss.aków Juliusza i Wojciecha, \Vłodzimierza Tetmajera, Wincentego Wodzl~owskiego, A. Wierusz-Kowalskiego, Mańkowskiego, A. SetkoWIcza, pojedyńcze postaci w strojach oraz sceny zbiorowe jak targi czy wesela krakowskie itp. Modeli dostarcza w pierwszym rzędzie klasa bogaczy wiejskich, okolice najbliższe miasta, najbardziej barwnie w tej ~h:vili ubrane, jak gdyby na nowo odkryte w tym okresie przez malarzy I hteratów. Na pierwszy plan wysuwają się oczywiście Bronowice. Bronowice popularność swą zawdzięczają przede wszystkie m literaturze pięknej okresu Młodej Polski, (,Weselu» Stanisława Wyspiańskiego, postaciom Lucjana Rydla, Tetmajerów. Postaci chłopów bronowick~c~, tak jak niegdyś mogilskich, pojawiają się na krakowskiej scenie, przemaw~aH podkrakowską gwarą. Są od tamtych zupełnie inni, bliżsi środo~lsk~ mieszczańskiemu które z nimi się brata. Występują w przedstawianej mieszczaństwu k~akowskiemu szopce krakowskiej, w (,Bedeem polskiem}) Rydla itp. Oczywiście te przedstawienia nie stanowią materiału źródłowego dla etnografa. Przeciwnie, właśnie znajomość kultury wsi w ty~ okre~ie czasu pozwala historykowi literatury zrozumieć lepiej dzieło hterackIe, oparte w swej konstrukcji niejednokrotnie na elementach formalnych czy rzeczowych, zaczerpniętych z literatury i sztuki ludowej (np. reminiscencje szopki krakowskiej w Weselu, 30). 5. Podręczniki i monografie. Materiały publicystyczne i pamiętnikarskie. Bezwgzlędnie duży w porównani~ z o~r:~ sami poprzednimi, jakkolwiek zarazem tak niewystarczający jeszcze. jesh chodzi o wyczerpanie zagadnień i niejednolity zarazem materiał opIsowy i rysunkowy dotyczący kultury wsi krakowskiej, powstający w II poł. XIX wieku i w pierwszym dziesiątku wieku bieżącego, w bardzo małym stopniu był wyzyskiwany w drukowanych w tym czasie podr?cznikac.h i kompendiach. I tak jak już wspomniałam (,Y1alowniczy Opl.S Polsk~)~ Chociszewskiego wyd. w Poznaniu 1895 wyraźnie jeszcze opiera SWOj opis na tekscie dobrze znanym z I poł. ub. wieku, zaczerpniętym zapewne z Gołębiowskiego. Gołębiowskiego rówmez, ale i Kolberga, cytuje Tato mi l' w (,Geografii Galicji}) 1874, gdzie sporo stosunkowo miejsca poświęca omówieniu grupy Krakowiaków. J. S z uj ski opracowując dział zatytułowany (,Die Polen und die Ruthenen in Galiziem w wyd. Die Volker Ósterreich Ungarn Ethnogr. und Culturhist. Schilderungen (Wien 1882) zestawia znanych polskich etnografów i zbieraczy pieśni ludowych od Chodakowskiego po Kolberga włącznie. Notuje zwyczaje doroczne znane z literatury, legendy dotyczące historii i krakowiaki. W wydanym równicż w Wiedniu w 18g8 r., poświęconym Galicji tomie wydawnictwa (,Die Oestereichiche Monarchie in Wort und Bild)} szerzej dział etnograficzny opracowuje Szymon Ma tusiak, opisując w nim,jeśli chodzi o ziemię krakowską charakter i ubiór ludności najbliższej miasta. Wiadomośći dotyczące ustroju społecznogospodarczego, produkcji, mieszkania i nadbudowy ideologicznej (mity, wierzenia, obchody świąt dorocznych i rodzinnych, tańce) oparte na własnych i cudzych badaniach terenowych omawia łącznie dla całego kraju. Jeszcze nie wolnym od powtarzania całych frazesów z Gołębiowskiego jest Zygmunt Gloger, gdy opracowuje ubiory ludu północnej części ziemi krakowskiej w t. II wydawnictwa (,Opisy ziem zamieszkałych przez Polaków)} wyd. w Warszawie Ig05. Również nie wiele ma do powiedzenia na temat kultury ziemi krakowskiej Jan Karłowicz omawiając kulturę ludową w wydanym w I'. Ig06 wydawnictwie (,Polska, Obrazy i Opisy}). W tym ostatnim kompendium już jednak nie spotykamy zależności od tekstów sprzed pół wieku. Przeciwnie mamy tu wyraźny wybór zagadnień, wysunięcie na pierwszy plan w zakresie stroju tych rzeczy, które wtedy właśni~ są noszone. Zerwanie z powtarzającym się nawet u Kolberga i Glogera zdaniem, które tak często bezmyślnie, za tym pierwszym, być może rzeczywiście niemieckim obserwatorem, było powtarzane, że w Krakowskim nie noszą (mężczyźni) chustek na szyi. Jeśli chodzi a ubiór niema tu sprzeczności między tym co napisał Kolberg a Karłowicz, mógł więc ten drugi zaczerpnąć z pierwszego, lecz zrobienie wyboru było rzeczą nową. Nie wiemy komu mamy je przypisywać, nie znając daty pisania danego szkicu przez Karłowicza (wychodzi drukiem już po jego śmierci) a znajdując we wcześniej drukowanym (1883) artykuliku Maciszewskiego a Krakowie w (,Słowniku Geugraficznym Królestwa Polskiego}), ten sam układ, te same niemal zagadnienia w opisie stroju, jak i w spostrzeżeniach nad charakterem ludności i jego genezą, wpływem bliskości miasta itp. Niezależnie od mniej lub więcej malowniczych opisów ciekawostek i odrębności kulturalnych ludności wiejskiej, w drugiej połowie XIX wieku wzrasta zainteresowanie sytuacją gospodarczą wsi galicyjskiej i możliwościami jej poprawy. Mnożą się zarówno dotyczące Galicji statystyki, jak i prace będące dalszym wołaniem o zmianę rozpaczliwej sytuacji, rozbrzmiewającym na przekór galicyjskiej szlachcie, usiłująccj utrzymać własny stan posiadania i dotychczasową zależność chlopa poprzez głód i nędzę. 'lud. T. XXXIX 3B �594 595 Z akcji zmierzającej do utrzymania jasnego obrazu sytuacji powstają prace opisowe, z zapoczątkowanych systematycznych prac naukowych winno się wg zamierzeń ich twórców narodzić świadome działanie. w które to ramy wmieścić by należało szczegółową historię tego życia konkretnych wsi badanych. Etnografowi nie znać ich nie wolno. Specjalną uwagę poświęcić muszę natomiast szczegółowym monografiom gospodarczo-społecznym wsi 31, zapoczątkowanym w pierwszych latach bież. W. przez Franciszka Bujaka, oraz tegoż autora studiom poświęconym zagadnieniu ustroju rolnego i osadnictwa na terenach związanych z ziemią krakowską. W wydanej w Igol r. Monografii (,Maszkienice wieś pow. brzeskiego, stosunki gosp. i społeczne» Franc. Bujak pisze (s. l) «powszechnie daje się odczuwać potrzeba dokładnego zbadania stosunków krajowych, aby nie zachodziły żadne wątpliwości co do istotnego stanu rzeczy, jak się to dotąd zdarza, aż nadto często, na co i prace naukowe i referaty urzędowe i przemówienia sejmowe wskazują'), Dotąd powstałe monografie powiatów są jego zdaniem pisane przez ludzi nie mających odpowiedniego do badań ekonomicznych przygotowania, oparte na urzędowej, a więc niedokładnej statystyce, przepełnione frazesami i materiałami etnograficznymi. Powiat jest przy te m zbyt dużą jednostką, należałoby rozpocząć od mniejszych całości. Sam daje przykład swoją monografią typowej, jego zdaniem, przeludnionej, rolniczej wsi galicyjskiej. Za 10 lat wróci"'do niej znowu dając obraz zaszłych w tym okresie przemian. W międzyczasie opracowl:Ije jeszcze dwie inne miejscowości, już z terenów góralszczyzny i pierwszą próbę omówienia współczesnych mu stosunków gospodarczych Galicji w dwu niewielkich tomikach (lg08, IgIO). Wystarczy przytoczyć jcdynie parę przykładów. W r. 1888 wychodzi drukiem (,Nędza Galicji,) Stanisława Szczepanowskiego, analizująca gospodarcze położenie kraju. Autor jej w przeciwieństwie do Kalinki szuka zła nie w polityce władz austriackich, lecz w błędach własnych, zalecając jako lekarstwo pracę organiczną i uprzemysłowienie. VV r. I8g2 B. Limanowski drukuje swoją pracę (,Galicja przedstawiona słowem i ołówkiem» (z ryc. W. Tetmajera). Warunki życia wsi poddane zostają gruntowniejszym badaniom, że wspomnę tylko (,Wiadomości statystyczne') 1881, ankietę Krak. Tow. Przyjaciół Zdrowia tyczącą się żywienia ludności wiejskiej i powstałą w związku z nią rozprawę lekarza N. Cybulskiego (1894). Niezależnie od tych prac wychodzą drukiem na przełomie XIX i XX w. wspomnienia i refleksje notowane przez autorów patrzących na wieś z wybitnie klasowego punktu widzenia. Pisarze ci zachwycają się malowniczością wsi, żałują przeżywających się, dawnych feudalnych form współżycia dworu i chłopa opisują niektóre z form bytu, genetycznie wywodzące się z epoki minionej (por. ('Pamiętniki') S. Grzegorzewskiej 1888, A. Wybranowskiego, (,Dawne dzieje I893, (,Ongiś w dworach i dworkach szlacheckich» 18g8, ]. Popiela (,Wieś dawna i dzisiejsza» Iglo i in.) na przykładzie zach. i pn. terenów ziemi krakowskiej. Relacje te dające sporo ciekawego materiału faktycznego, wymagają oczywiście Jeszcze analizy krytycznej. IV. Ośrodki naukowe i metody pracy pierwszej połowy XX w. I. Prace historyczne i gospodarczo-społeczne I. poło XX w. W omówieniu monografii XIX w. pominęłam, zgodnie z zapowiedzią we wstępie, prace dotyczące historii chłopów w Polsce, jak również poglądy i postawy historyków prawa i ustroju i historyków gospodarczych, oraz prace dotyczące stosunków politycznych w Galicji i dziejów myśli politycznej w tym okresie czasu. Nie uwzględnię ich również i dla w. XX, odsyłając zainteresowanych do krytycznych omówień w (,Historii Chłopów polskich,). A. Świętochowskiego czy ostatnio St. Śreniowskiego, do (,Historii Ustroju Polski.) Sto Kutrzeby i Z. Wojciechowskiego, (,Historii Gospodarczej Polski.) ]. Rutkowskiego, do prac B. Limanowskiego, W. Feldmana i in. Zbyt mało lub zupełnie nie korzystają one z dorobku etnografii, dotyczącego specjalnie ziemi krakowskiej, który zestawić jest moim zadaniem. Zbyt rozległą obejmują dziedzinę wiedzy, by można je ocenić w tak krótkim zarysie. Ograniczyć się trzeba do stwierdzenia, że bezwzględnie one to właśnie omawiały i omawiają w dalszym ciągu ogólne ramy gospodarczego bytu wsi polskiej, • I I Równocześnie od badań współczesnych przechodzi do historii. Zainteresowanie się urządzeniem stosunków włościańskich na obszarze Rzplitej krakowskiej wykazało mu konieczność przeprowadzenia studiów wprowadzających do tych badań. Miały być nimi: rekonstrukcja obrazu ustroju agrarnego Małopolski za czasów piastowskich, szczegółowe opracowanie ustroju agrarnego rzplitej krakowskiej na podstawie map gruntowych, zbadanie faktycznego stanowiska społecznego i prawnego ludności wiejskiej w Małopolsce w XVIII w. na podstawie ksiąg sądowych i dokumentów. Tylko części zamierzeń dokonał sam. W r. Ig04 referował w Akademii wyniki badań form osadniczych na terenie powiatu krakowskiego i chrzanowskiego. W Ig05 '1'. drukował (,Studia nad osadnictwem Małopolski.). Nie zawahał się również przed nakreśleniem zwięzłej historii osadnictwa V\o Polsce. W studiach nad osadnictwem i początkami gospodarczej i społecznej organizacji spotkał się Bujak, z Karolem Potkańskim, którego prace jak «Kraków przed Piastami,), (,Granice biskupstwa krakowskiego') oraz rozprawy dotyczące osadnictwa, zawarte w (,Pismach Pośmiertnych.») dla etnografa ziemi krakowskiej mają trwałą wartość. O średniowiecznych stosunkach w dobrach biskupstwa krakowskiego i klasztoru tynieckiego mamy ponadto późniejsze prace St. Inglota i A. Hirszberga 1925)_ 38* �597 Mniej ważne są dla etnografa prace Potkańskiego (także pozmeJsze St. Smolki, St. Zakrzewskiego i i.) dotyczące krakowskich legend historycznych, oparte na źródłach średniowiecznych. Zainteresowanie ustrojem agrarnym i stosunkami społecznymi Rzplitej Krakowskiej (zapoczątkowane jeszcze w ub. w. rozprawką W. Kopfa z 1887 r.) przejął po Bujaku Konstanty Krzeczkowski, którego praca o działalności Komisji Włościańskiej znana jest dotąd tylko ze streszczenia z posiedzeń Akademii (19 I 6). W przedstawieniu społecznego i prawnego stanowiska ludności wiejskiej w Małopolsce w XVIII w., zastąpił Bujaka w okresie międzywojennym Józef Rafacz ([922). Jeśli natomiast chodzi o ocenę sytuacji wsi galicyjskiej pocz. XX w. poza pracami Bujaka wymienić należy przede wszystkim bardzo trafne uwagi St. Bupki (,Stan współczesny i metoda badań wsi polskiej w Galicji}) 1912), następnie szereg prac L. Biegeleisena (,Rozwój gospodarczy wsi poI5kiej}) 1916 i i.), by wspomnieć tylko ważniejsze pozycje. Zapoczątkowany przez Bujaka typ prac monograficznych kontynuowany jest następnie w okresie międzywojennym. Powstają one w oparciu o seminaria uniwersyteckie, politechniki i szkoły gospodarstwa wiejskiego, zorganizowanych po odzyskaniu niepodległości ośrodków naukowych w Krakowie, Lwowie, Poznaniu, Warszawie i Wilnie. Wykonują je uczniowie historyka Bujaka, ekonomistów Władysława Grabskiego i Witolda Staniewicza, spółdzieley Stefana Surzyckiego, rolnika Stefana Pawlika. Myślę tu przede wszystkim o serii prac społeczno gospodarczych tzw. biblioteki puławskiej oraz o wydawnictwach Wydziału Ekonomiki Rolnej Drobnych Gospodarstw Wiejskich. Niemal równocześnie wychodzą w tej serii w latach 1928-30 M. Sowińskiego (,Rybna i Kaszów, wsi pow. krakowskiego», omOWlOne z punktu widzenia możliwości rozwoju rolnictwa i hodowli, jak również organizacji zbytu produktów mlecznych, F. Dziedzica (,Stan gospodarstw włościańskich w pow. wadowickim», S. Kwapienia, (,Opis i reorganizacja» oraz P. Sajdaka (,Reorganizacja gospodarstw włościańskich» w tymże powiecie, W. Michalskiego (,Projekt racjonalnej organizacji gospodarstwa włościańskiego w pow. miechowskim», jak również zbiorowa praca K. Kowalskiego oraz St. i K. Grzybowskich, (,Zwyczaje spadkowe włościan w Polsce w województwach południowych}). Prace te, w których krytyczną ocenę nie wdaję się na tym miejscu, przynoszą dane o stosunkach produkcyjnych i strukturze społecznej (1925). Problemem osadnictwa na obszarze województwa krakowskiego zajmuje się· St. Leszczycki (1932). 2. Pamiętniki. Materiały etnograficzne spotykamy od początku wieku XX w pamiętnikach. Jeśli chodzi o niektóre, bardziej znane, wcześniejsze i większe pozycje bibliograficzne w zakresie pamiętników chłopów, nie dotyczą one jednak bezpośrednio ziemi krakowskiej. Niemniej np. (,Pamiętnik}) Słomki daje nam sporo materiału porównawczego z sąsiedniego terenu, tym cenniejszego, że ujętego na tle ogólnych przemian zachodzących w. codziennym życiu wsi. Prace Bojki zwracają uwagę na zasadnicze przemiany postaw w stosunku do warstw rządzących. Życiorysy chlopów pochodzących z terenu ziemi krakowskiej znajdujemy dopiero w wydawanych w latach trzydziestych b. w. przez świeżo wtedy powstały w "'\Tarszawie Instytut Socjologii Wsi pod kierownictwem W. Grabskiego, Instytut Gospoda.rstwa Społecznego prowadzony przez Ludwika Krzywickiego, oraz Panstwowy Instytut Kultury Wsi, zbiorach zawartych pod tytułam; ('Pamiętniki chłopów}) (dwie serie 1935-6), (,"'\Tieley działacze społeczni}) (1?37-:-:8), ~. Ch~łasiński ('!'1ł?de Pokolenie chłopów}) 4 t. (1938), (,Paml~t~lkl emlgrantow}). (Francja I Ameryka pd., 1939). Już po ostatniej wOJme wychod~ą drukiem w Katowicach ('Pamiętniki młodzieży robotniczochłopskiej}) i (,Zyciorysy Górników}), w Warszawie (,Pamietniki robotników z czasów okupacji}). Materiał etnograficzny w nich za~arty jest bardzo skromny. Niemniej jako uzupełnienie materiałów dawnych cenny jest przede wszystkim przez wypowiedzi wartościujące w stosunku do dawnej kultury tradycyjnej jak i do zachodzących zmian. . Oczywiście życiorysy ludzi pochodzących z ziemi krakowskiej stanowią bardzo drobną część zawartych w powyższych zbiorach prac. 3· Wydawnictwa i prace krakowskiego Muzeum Etnograficznego. Monografie wsi i pamiętniki stały się w ostatnich dziesiątkach lat domeną historyków gospodarczych, ekonomistów i socjołogów. Niezależnie od tego typu prac w Polsce międzywojennej nie ustaje również zbieranie i systematyzowanie opisów różnorodnych form tradycyjnej kultury ludowej, archaicznych i późnofeudalnych elementów, dokonywane przez etnografów. Zmieniają się jednak ośrodki, które tę pracę propagują i organizują, punkt ciężkości przesuwa się na inne, niż poprzednio instytucje. J eśii chodzi o wydawnictwa przede wszystkim do głosu dochodzi krakowskie Muzeum Etnograficzne. . S~worzone w pierwszych latach bieżącego wieku zapałem i wysiłkiem mestrudzonego Seweryna Udzieli, w r. [910 otwarte ostatecznie (po krótkim okresie otwarcia jako dział Muzeum narodowego w r. 1905) w 1', 19 [4 otrzymuje pomieszczenie na Wawel u). Udzieli przede wszystkim zawdzięcza swój dalszy rozwój. Z jego nazwiskiem a następnie z nazwiskiem jego zastępcy i następcy na stanowisku dyrektora Muzeum, Tadeusza Seweryna wiąże się seria prac wydanych jako wydawnictwa ~1uzeum, wśród nich na 10 pozycji w latach 1928-1937, trzy poświęcone wybranym zagadnieniom etnografii ziemi krakowskiej, dalsze trzy oparte przede wszystkim również na materiale etnograficznym tego terenu. Z tymi dwoma nazwiskami, wiążą się również prace i artykuły o etnografii wsi krakowskiej, drukowane w tym czasie poza wydawnictwami Muzeum, w naukowych i popularnych wydawnictwach periodycznych. . �599 Gdy w końcu XIX wieku wolano o zbieranie po wsiach ginących form dawnego stylu życia Udziela, wykorzystując swój zawód inspektora szkół powszcchnych, wędrował, szperał, zachęcał do szperania, spisywał i innych do tego namawiał. Niejednemu z młodszych ułatwił drogę pracy etnograficznej. On pierwszy również w tym okresie pokusił się o danie opisu kultury wsi ziemi krakowskiej. Podał go w bardzo zwięzłym artykule w poświęconym ziemi krakowskiej numerze Ziemi (1923), następnie szerzej znacznie w rozprawce pt. (,Krakowiacy') w 1924 r., wydanej jako pierwszy tomik serii etnograficznej Biblioteczki Orbis. Popularnie ujęty, lecz bardzo drobiazgowy zarys rozpoczyna jak Kolberg od omówienia (,kraju') i «!udu,), wiadomości geograficznych i opisu fizycznej sylwetki człowieka, potem idą kolejne rozdziały: siedziby, odzież, żywność, zatrudnienie, doroczne i rodzinne zwyczaje, wierzenia, wiedza i twórczość ludowa. Duża część wiadomości, na których się opiera, to wynikjego własnych badań. Streszczaje po raz drugi już w innym ujęciu, dla Kongresu Słowiańskich geografów i etnografów w r. 1926 pod tym samym tytułem (,Krakowiacy') (druk. w Przewodniku i Pamiętniku Kongresowym), Jeśli chodzi o zagadnienia szczegółowe wydaje równocześnie (1930) (,Polskie hafty białe, cz. I, Krakowskie hafty białe'), oraz w wydawnictwach Muzeum (,Ludowe stroje krakowskie i ich krój .). O ubiorach krakowskich pisze równocześnie dla korespondencyjnych kursów teatralnych. Wcześniej jeszcze omawia wełniane wyroby drutowe w Tyńcu (Przemysł, Rzemiosło i Sztuka, II). Dodane do tych prac rysunki i kroje, nawet omówienie poszczególnych ściegów, ma oczywiście cel praktyczny, wywołanie naśladownictwa, zatrzymanie zaniku, wskrzeszenie ~tarej sztuki. Chodzi tu o zainteresowanie czytelnika, rzucenie mu przed oczy wzorów naj piękniejszych, zarówno dawnych jak i całkiem nowych, powstających w najbliższych miastu wsiach (Zielonki) i dalej, aż po powiat brzeski (Zaborów). Materiału dostarczają m. i. bogate zbiory Muzeum. Z innych tematów zestawia Udziela, również dla celów popularyzacji, podania i legendy krakowskie (1933)· Nacisk na dekoratywną stronę kultury ludowej, na sztukę wsi występuje silnie również w pracach Tadeusza Seweryna. Pierwszy temat w wydanych przez Muzeum pracach, to właśnie Seweryna (,Krakowskie skrzynie ludowe,) (temat, którym w 1924 r. interesował się również Udziela) Po nim w odstępach lat paru idą w tej samej serii wydawnictw (,Krakowskie klejnoty ludowe'), (,Podlaźniki,) i (,Polskie Malarstwo Ludowe'). Jest to jednak nic tylko opis wybranych reprezentatywnych motywów i techniki. Zostają wysunięte takie zagadnienie, jak podloże społeczne, magiczne i kultowe sztuki ludowej, obok jej wartości artystycznych i ocen estetycznych ze strony odbiorców. Powstaje słownik artystów ludowych i opis dróg jakimi okazy i wzory wędrują i są przyjmowane. To wszystko w nawiązaniu do szerszych obszarów i zagadnień ogólnych sztuki. Badania nad sztuką ludową zyskują pogłębienie. O sztuce ludowej krakowskiej pisze Seweryn jeszcze wielokrotnie (por. Kalendarz nauk. IKC, 1938 i artykuły w dodatkach nauk. pism codziennych). Spotyka się ponadto nazwisko K. Wi tkiewicza (,Malowanki z Dąbrowy tarnowskiej') i (,Zabawki z kier~aszu krakowskiego,), Przem. Rzemiosło i Szt. 1924), W. Husarskiego (ceramika) i in. O'malowankach w Dąbrowie pisze w 1928 r. E. Frankowski. T. Seweryn wraca do tych zagadnień po ostatniej wojnie (,Rozdroża Sztuki Ludowej'), 1948 i artykuł o zabawkach ludowych w Pol. Sztuce Lud., 1949). Wydaje ponadto prace z zakresu muzealnictwa etnograficznego, kieruje łącznie z kustoszem Muzeum Romanem Reinfussem podejmowanymi przez Muzeum badaniami terenowymi i filmowaniem dla celów naukowych prac i zwyczajów wsi podkrakowskich. Wyniki pierwszej fazy przeprowadzonych przez Muzeum badań nad ustaleniem granic etnograficznych ziemi krakowskiej oglasza R. Reinfuss w 1946 r. w czasopismie Lud pl. «Pogranicze krakowsko-góralskie w świetle dawnych i naj nowszych badań etnograficznych,). 4.. P ra ce e tno g l' a fi c z ne u n i wersy tec ki ch z akła d ów n a ukowych i kół młodzieży szkolnej. Podjęcie na Uniwersytecie Jagiellońskim w r. 1925 wykładów etnologii (następnie także socjologii) na nowoutworzonej katedrze przez Jana St. Bystronia, a w r. 1926 wykładów etnografii Słowian przez K. Moszyóskiego zbiegło się z wyodrębnieniem z Komisji Antropologicznej Polskiej Akademii Umiejętności osobnej Komisji Etnograficznej. Nowa Komisja położyła główny nacisk na wydawanie prac, w słabszym zaś stopniu materiałów terenowych. Materiały etnograficzne z ziemi krakowskiej zbierane przez Bystronia przez bardzo krótki okres jego życia, traktowane były przez niego jedynie jako jeden ze sprawdzianów prawdziwości syntez i teorii tworzonych przez niego na podstawie obcych materiałów dawniejszych. Materiały zbierane przez Moszyńskiego i jego uczniów, jak również koła krajoznawcze młodzieży szkolnej zostały m. i. wykorzystane przez tegoż profesora w jego, wydanych w latach 1929-1939, dwu tomach (,Kultury Ludowej Słowian» i trzech wydanych do wojny zeszytach (,Atlasu kultury ludowej Słowian'), jak również w szeregu artykułów (por. zagadnienie stroju w Kal. IKC, 1938). Ponadto wsie okolic Krakowa są nadal terenem badań i ćwiczeń zespołowej pracy etnograficznej słuchaczy pod kierunkiem asystentki Seminarium Jadwigi Klimaszewskiej. Są nimi również dla prac dydaktycznych objętej po przeniesieniu się prof. Bystronia do \Varszawy w 1935 r. przez K. Dobrowolskiego katedry etnologii i socjologii. Prof. Dobrowolskijuż w pierwszym roku pracy swego zakładu zakreślił szeroki plan badawczy, systematyczne przepracowanie całokszstaltu kultury ludowej ziemi krakowskiej począwszy od procesów produkcyjnych, ustrojów gruntowych, zagrody - jako wyrazu ustroju gospodarczego, a SkOllCZYWSZY na folklorze i dynamice powstawania nowych �601 600 form. Część matcriałów zebranych w czasie wycieczek terenowych prowadzonych przez profesora, R. Reinfussa i podpisaną zginęła w czasie wojny. Zachowały się materiały obozu terenowego prowadzonego w r. 1939 w okolicach Bochni. \Vydrukowana została jako wydawnictwo Koła Studentów Socjologiii Etnologii U. J. w 1939 r. drobna monografia wsi (,Wola Filipowska,> w pow. chrzanowskim L. Du biela. Po wojnie wykończona zostala, nie drukowana, praca Cz. B laj d y o ('wsi Rozdziele,) w pow. bocheńskim. Powstał również po wojnie zbiór materiałów dotyczących wnętrza starego i nowego domu włościańskiego (obraz stosunków gospodarczych, społecznych, techniki, postaw i wierzeń związanych z wnętrzem), oraz opisy, rysunki i fotografie starych strojów krakowskich, ich odmian w czasie i różnic zachodzących między wsiami i między grupami i klasami ludności w obrębie wsi. Specjalny nacisk położono na zagadnienie rozwoju i przemian w życiu wsi, na klasowe podłoże zróżnicowania kulturalnego na wsi,' zagadnienie kontaktu wsi z miastem oraz kultury klasy robotniczej tworzącej się przez napływ ludności wiejskicj do miasta. Ostatnio wyk011czone zostały prace D. Dobrowolskiej o przeobrażeniach społecznych osady rolniczo-robotniczej Chełm pod Krakowem oraz Marii W ł a d y c z a n k i o konfliktach między pokoleniami w podkrakowskiej społeczności wiejskiej. Jeśli chodzi o prace związane z innymi uniwersytetami w okresie międzywojennym, etnografia ziemi krakowskiej znalazła skromne miejsce w (,Etnografii Polski» Sto Poniatowskiego (1932) oraz w dwu pracach (,Lud polski,) i (,Polacy'») A. Fischera. Po wojnie wychodzi K. Zawistowicz, (,Społeczność wiejska'), obraz badań etnograficznych wsi Zaborów pow. brzeskiego. W zbieraniu terenowych materiałów etnograficznych miały swój udział w okresie międzywojennym i w latach ostatnich Koła krajoznawcze młodzieży szkolnej, kierujące się w swych pracach najczęściej kwestionariuszami dostarczanymi przez ośrodki naukowe krakowskie, zwł. NIuzeum Etnograficzne i Seminarium Etnografii Słowian. W tych też ośrodkach gromadzone i wykorzystywane były następnie wyniki tych prac. Organ Komisji Kół Krajoznawczych Orli Lot drukował w tym okresie szereg artykułów S. Udzieli, J. Klimaszewskiej, R. Reinfussa i w. i., obok artykulików dostarczanych przez młodzież i kwestionariuszy. Do pracy etnograficznej zachęcał młodzież, sam służąc jej przykładem, organizator Kół krajoznawczych i długoletni redaktor Orlego Lotu Leopold Węgrzynowicz. 5. :YIateriały ikonograficzne i opracowania sztuki ludowej. Zainteresowanie artystów kól mieszczańskich tematyką wiejską zwłaszcza ludowym strojem, występuje i w okresie międzywojennym, jakkolwiek, jeśli chodzi o wieś podkrakowską nie notujemy tylu znanych nazwisk, jak na przełomie wieków. U Zofiii S t ryj e ń s k i ej przybiera ono formę swoistych fantazji i stylizacji na temat ludowych strojów i zwyczajów. Dla etnografa obraz przestaje być źródłem dokumentarnym wobec zwię- kszenia się licz by opisów, coraz większego użycia fotografii techni cznego. oraz rysunku Zainteresowanie sztuką ludową znajduje w okresie międzywojennym wyraz m. i. w zorganizowaniu przez Instytut Propagandy Sztuki dwu wystaw sztuki ludowej w latach 1930 i 1937. Zorganizowana w 1948 r. w Krakowie z inicjatywy Ministerstwa Kultury i Sztuki wystawa sztuki ludowej, zawierająca sporo cksponatów z ziemi krakowskiej, stanowiła, według opinii znawców, duży krok naprzód w stosunku do wspomnianych dawniejszych wystaw. Pozostawiła ona również trwały ślad w nauce w postaci drukowanego katalogu ze wstępem naukowym Tadeusza Seweryna. Nie pozostała również bez oddźwięku w czasopismach m. i. artykuł J. Gr ab o w s k i e g o Polskiej Sztuce Ludowej). To samo możnaby powiedzieć w odniesieniu do organizowanych przed i po ostatniej wojnie konkursów twórczości ludowej (por. Polska Sztuka Ludowa, artykuły Reinfussa, Z. Szewczyka, Z. Kurkowej), jak również akcji pobudzenia, organizowania i zastosowanie praktycznego artystycznej wytwórczości wiejskiej. Podsumowanie dotychczasowych wyników badań etnografów i historyków sztuki nad polską twórczością ludową (por. również ustęp 3. nin. rozdziału) zajął się w okresie powojennym P a ń s t wow y I n s t y t u t S z t u k i (pierwotnie Instytut Badania Sztuki Ludo)Vej), którego utworzenie stanowi w rozwoju badań nad sztuką ludową niewątpliwie datę przełomową. W Krakowie utworzona została w r. 1947 sekcja zdobnictwa i budownictwa 32 tegoż Instytutu, prowadzona przez Romana Reinfussa, wykazująca dużą prężność organizacyjną, mogąca wykazać się poważnymi wynikami zespołowo organizowanych prac badawczych. Objęły one również ziemię krakowską. Organ Instytutu, Polska Sztuka Ludowa drukuje od r. 1948 sprawozdania z tych prac, jak również opracowania nowych materiałów, zebranych na terenach dotąd niejednokrotnie leżących odłogiem, zbieranych nowymi metodami, przy przyjęciu innej niż dotychczas postawy badawczej. Otrzymaliśmy dotąd artykuły Reinfussa o skrzyniach malowanych morawickich, kaszowskich, czernichowskich i wadowickich, I. Bojarskiej artykuł o ceramice krakowskiej, R. Reinfussa (,Architekturę szopki krakowskiej'), ponadto wspomniane już artykuły T. Seweryna, J. Grabowskiego i w. i. Duża ilość materiału terenowego w formie plansz barwnych, rysunków, fotografii i opisów znajduje się już w tej chwili w rękopisie, czekając na opracowanie i publikację. V. Etnografia ziemi krakowskiej w chwili obecnej. powiązania nauki z życiem Potrzeby Zdaję sobie w pełni sprawę z braków niniejszego zestawienia, z nierównomierności potraktowania poszczególnych partii opisu, z jego pobieżności wynikłej z konieczności zastosowania silnych skrótów. Zatrzy- �603 602 mała m się dłużej w tych punktach, kiedy trzeba było bliżej uzasadnić takie, a nie inne zakwalifikowanie, czy też wydobyć na jaw szczegół nie notowany nawet w bibliografiach. Zależało mi na tym, aby dać przegląd rozwoju prac etnograficznych, dotyczących ziemi krakowskiej, pierwszy ogólny schemat, po którym dopiero przyjdzie kolej na opracowanie szczegółowsze i, jak wspomniałam, krytyczne ustosunkowanie się do wymienianych prac. Uprzedzając późniejszą krytykę, podkreślić chcę już na tym miejscu, że, jak wynika z rozdziałów poprzednich, prace etnograficzne, dotyczące ziemi krakowskiej nacechowane są brakiem konsekwentnej systematyczności i w związku z tym wykazują wiele luk i niedociągnięć. Jeśli chodzi o etnografię sensu stricto na czolo wybija się praca Kolberga, z wydawnictw Akademii dwa zeszyty «Ubiorów>}, następnie niestrudzona działalność Udzieli, prace T. Seweryna i wreszcie podjęta w ostatnich latach akcja gromadzenia i publikacji materiałów Sekcji Zdobnictwa Państw. Instytutu Sztuki. To są prace powstałe w myśl jakiegoś planu, zakrojonego na więcej, niż jedno wydawnictwo. Planowanie na dłuższą metę cechuje również prace zakładów uniwersyteckich. Dziś jednak dopiero położono właściwy nacisk na kwestię planowego zorganizowania pracy badawczej nad ziemią krakowską, skoordynowanie i uaktywnienie działalności różnych instytucji. Etnografowie ziemi krakowskiej skupieni przy wspomnianych wyżej instytucjach, spotykają się na wspólnej platformie krakowskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i wspólnie podejmują zespołową akcję uzupełnienia materiałów terenowych, by następnie przez również zespołową pracę, przy współpracy fachowców dziedzin pokrewnych przystąpić do stworzenia nowego zarysu etnografii ziemi krakowskiej. Cechą etnografii doby współczesnej jest głębsze ujmowanie zarówno tematu jak i metod pracy, zerwanie ze zbieraniem ciekawostek, zwycięstwo spojrzenia historycznego, tak charakterystycznego dla etnografii-.radzieckiej, położenie nacisku' na gospodarcze i społeczne uwarunkowanie zjawisk kultury, przy coraz wyraźniejszym dążeniu do zastosowania w tej pracy metody materializmu dialektycznego i historycznego. Równie silnie zaznacza się dążność do powiązania nauki z życiem. Przykład dają centralne władze państwowe, przez organizację wspomnianych wyżej wystaw i konkursów, jak również festiwalów sztuki ludowej, przez propagowanie tej sztuki i popieranie jej twórców. Zrozumienie wartości twórczości ludu pracującego prowadzi do uznania znaczenia badań naukowych nad tą twórczością, w jej rozwoju historycznym i nad rekonstrukcją obrazu kultury wsi, w kolejnych fazach jej rozwoju, na konkretnym obszarze zamieszkałym przez określony zespół ludzi. Prace nad etnografią ziemi krakowskiej mogą więc liczyć na zrozumienie i poparcie. Anna Kutrz;ebianka PRZYPISY 1 Artykuł niniejszy jest rozszerzonym wykładem, przedstawionym na XXIV Walnym Zebraniu PoJ. Tow. Lud. w Toruniu w czerwcu 1949. 2 Sporządzana przez grono krakowskich etnografów bibliografia etnografi<:zna ziemi krakowskiej, obejmująca wyłącznie pozycje drukowane, liczy w chwili obecnej ok. 800 pozycji, a nie została jeszcze "akończona. 3 Por. L. Finkel, Bibliografia historii polskiej, Lwów 1910; Fr. Gawelek, Bibliografia ludoznawstwa polskiego, Kraków 1914; J. St. Bystroń, Bibliografia etnografii polskiej, Kraków 1929; A. Fischer, Przegląd polskich wydawnictw etno'graficznych i etnologicznych za lata 1925-28, Kwartalnik Hist. t. 41 i 43; A. Ba<:hman, Bibliografia ludoznawcza za lata 1925-34, Ludt 25-35; K. Moszyński, Die polnische Ethnologie u. Ethnographie seit d. J. 1925, Balticoslavica t. 3, 1938; H. Lipska, Bibliografia Krakowa za lata 1914-18, Rocznik Krakowski, t. 20, 22; Nowa Książka t. I-VI, 1934-39; I. Barowa, Bibliografia etnograficzna za r. 1947, Lud, t. 38 itp. 4 Próba charakterystyki ubiorów ludowych, Wisła t. 18 str. 285-469, Ó J. Szczepański, Socjografia, Wiedza i Zycie r. 19 1950, Nr 1-4. 6 Por. Sowieckaja Etnografia za lata 1947-9, artykuły Tołstowa, Czicz erewa Tokarewa, Potiechina, Kuszniewa, zbiory materiałów do współczesnego folkloru itp. 7 Por. Z. Gloger, Geografia historyczna ziem dawnej Polski, Kraków wyd. 2s 1903; W. Semkowicz-Cz. Nanke, Szkolny atlas historyczny, Lwów 1932; Atla, historyczny Polski, ser. A.-I. Mapa województwa krakowskiego z doby Sejmu Czteroletniego (1788-1792) pod kierunkiem W. Semkowicza, apr. K. Buczek przy współudziale Z. Kozłowskiej-Budkowej, T. Czorta, H. Muncha i A. Szumańskiego, Kraków 1930. 8 Pogranicze krakowsko-góralskie w świetle dawnych i naj nowszych badań etnograficznych, Lud t. 36, s. 222-45. 9 J. St. Bys~roń, Ugrupowanie etniczne ludu polskiego, Kraków 1925 i mapa M. Bytnarówny przy art. w Kal. IKC 1938. la Cudzoziemcy a Polsce, wyd. K. Liske, Lwów 1876, S, 37-196. n tamże s. 313. 12 Voyage en Pologne, Russie, Suede, Geneve 1786. 13 Briefe, 1792. u Por. Ostatnio wydane wybory tekstów w Obrońcy chłopów w literaturze staropolskiej, zestawił i opr. M. Piszczkowski, Kraków 1948, 16 Opis obyczajów i zwyczajów za panowania Augusta III, Poznań, 1840 i Bib!. Nar. Nr 88. Ie Materiały AAE. t. 2, 1-5, ostatnio Obrońcy chłopów w literaturze polskiej doby oświecenia i romantyzmu zest. i opr. M. Piszczkowski, Kraków 1948, s. 20-21. 17 Por. \\'. Bogusławski, Cud czyli Krakowiacy Górale, oprac. Sto Kijas, Kraków 1948. �18 Z. Batowski, :\orblin, L,\-ów b. d; J. Sr. Bystroń, Typy ludowe J. P. ~Ol-blina, Kraków 1934. 19 Znane mi z fotografii udzielonych mi przez dr I. Dunikowską, oraz z reprodukcji we Wspomnieniach A. Grabowskiego, wyd. St. Estreicher, Kra-ków 1909. 20 Stanowił on, być może, ilustrację do opery K. Majeranowskiego p. t. Kazimierz W. i Bruzda. 21 BibJ. Kórnicka, jednobarwny sztych Kielisińskiego przedstawiający oficera i żołnierza 9 pułku piechoty w 1831 r. ponadto por. zestawione na wystawie Czerwony Kraków (Kraków 1950) akwarele J. Zielińskiego, K. Sariusza Wolskiego(wojsko polskie w Siedmiogrodzie), J. Wojnarowskiego . (wi~ieta .n.a pamiętnikach A. Grabowskiego), obrazy F. Nowakowskiego, St. Brymersklego I m. 22 Użyczone mi uprzejmie przez antykwariat f-my St. Kamiński w Krakowie w 1950 r. 2 3 Stroje lud-owe sprze d Preka i Kieli1 co. lat " nl'eznanvch rysunkach ' sińskiego, Ka!. IKC 1938. 24 Ostatnio reprodukowany w Polskiej Sztuce Ludowej r. 2, 1949' 25 Czasop. Wanda 1821 i w Pismach wyd. w Bib!. Po!. 1825 r. 28 S. w artykule w Przyjacielu Ludu ,837, s. 378. 27 Przyjaciel Ludu, '835' 28 A. Manonne, Leonard Chodźko, Paris ,872. 29 Rozwój etnografii i etnologii w Polsce, Kraków '948. 30 Por. St. Wyspiański, Wesele, wopr. L. Płoszowskiego, Warszawa '947, str. 7. - 3l Krytyczną ocenę tych prac ze stanowiska socjografii daje J. Szczepański op. cit. s. 4'5-427. 32 Od , stycznia '950 r. Sekcja Sztuki Ludowej Państwowego Inslylutu Sztuki. l KONGRES TOWARZYSTWA Paryż 18-20 ETNOGRAFII lipca FRANCUSKIE] 1949 Towarzystwo Etnografii Francuskiej organizuje co roku Zjazd swych członków i zaproszonych s~ecjalistów. Zjazdy te mają chara~ter ściśle naukowo-badawczy i obradują nad jednym tematem uprzednIo wylnaczonym; temat ten zostaje przedstawiony przez szereg s?ecjalistó~v z różnych punktów widzenia; rejeraty ich mają na celu zonentowallle w poszczególnych zagadnieniach danego terna tu i stanowią podstawę w.zględnie ramy dla poszukiwań badawczych terenowych, przede wszystkim n~ rok przyszly. Na następnym zjeździe, w pierwszej jego części, poszczególll1 referenci przedstawiają już wyniki swych badań; na ich podstawie zjazd określa wytyczne dla dalszych studiów w tym kierunku. Druga częsc zjazdu poświęconą jest omówieniu ogólnemu tematu wysuniętego na następny rok, w formie o której wyżej wspomniałam. W ten sposób każdy zjazd daje bodźca do planowych badań nad zagadnieniami etnograficznymi na terenie Francji. \V roku zeszłym na Kongresie w Colmar wysunięto zagadnienie wina i winorośli dla badań na bieżący rok akademicki. Na Kongresie tegorocznym przedstawiono już wyniki dotychczasowych poszukiwań. Niektóre z poszczególnych zagadnień Kongres postanowił opracowywać dalej, bądź dla skompletowania niepełnych wyników, bądź dla pogłębienia studiów. Jednym z tych zagadnień jest uzupełnienie mapy występow"nia kultu różnych świętych, jako patronów wina, drugim dom winogradnika, ze szczególnym uwzględnieniem geograficznego rozmieszczenia sklepienia. Nowym zagadnieniem do badań na rok następny jest zagadnienie mleka. Referaty wygłoszone na Kongresie miały za zadanie schematyczne rozwinięcie zagadnienia mleka w szczegółach w związku z hodowlą bydła, przetwórczością mleka, '!: organizaCją społeczno-ekonomiczną i ze sztuką ludową. Poszczególne zagadnienia były opracowane przez specjalistów odpowiednich dziedzin, jak np. inżynierów-agronomów, bakteriologów, etnografów i innych. Zagadnienie mleka okazało się tak bogate, że wybrano kilka tylko zagadnień dla opracowania. Do nich należą: a) wprowadzenie nowej rasy bydła i wprowadzenie nowego odżywiania bydła, b) zestawienie sprzętu dotyczącego mleka i przetwórczość mleczna, c) spółdzielczość w produkcji i przetwórczości mlecznej, d) mleko w literaturze, sztuce i obrzędowości ludowej, oraz zagadnienie kobiety i kobiety-mleczarki w związku z mlekiem. Zagadnienia powyższe mają być opracowane przede wszystkim w skali ogólno-francuskiej (tylko metropolia), przy czym Kongres bardzo zalecał jednoczesne opracowanie monografii poszczególnych regionów. Ze względów porównawczych Kongres zainteresował się wiadomością, że w Polsce zagadnienie mleka w obrzędowości ludowej zostało opracowane przez dr J. Krajewską i pragnąłby posiadać odpowiednie dane dotyczące tego zagadnienia w Polsce, ponadto zainteresował się również danymi z Grecji. Na Kongres roku przyszłego w Caen postanowiono stawę obrazującą zagadnienie mleka we Francji. Janina urządzić Tuwanówna wy- �606 II. ZADANIA POLSKIEGO W OKRESIE TOWARZYSTWA NAJBLIŻSZEGO LUDOZNAWCZEGO 6-C!O LECIA * I. Wstęp Sprawozdania z pracy Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego z lat 1945-1949 wskazują na żywotność Towarzystwa, która przejawia się we wzmożonym ruchu wydawniczym, podejmowaniu prac badawczych, w tworzeniu i porządkowaniu archiwum, we wzroście ilości członków i oddziałów, w zgodnej współpracy wszystkich etnografów i etnologów, we wzroście stosunków wymiennych z instytucjami w kraju i zagranicą, wreszcie w stałej współpracy z centralnymi instytucjami państwowymi, jak Ministerstwo Oświaty, Ministerstwo Kultury i Sztuki, Naczelna Dyrekcja Muzeów, Główny Urząd Planowania Przestrzennego, i in. Osiągnięcia Towarzystwa na wymienionych odcinkach przekraczają. znacznie działalność jego międzywojenną, a to przede wszystkim dzięki wydatnej pomocy władz państwowych, udzielanych w formie subwencji Prezydium Rady Ministrów, Ministerstwa Oświaty, Ministerstwa Kultury i Sztuki i Ministerstwa Odbudowy. Drugim czynnikiem stypulującym pracę Towarzystwa było stanowisko większości etnografów, popierających akcję skoordynowania wysiłków naukowych. Dotychczasowe osiągnięcia mają przeważnie charakter organizacyjny, natomiast na odcinku naukowym ograniczono się wyłącznie do inicjowania szeregu prac badawczych mających poprzedzić prace wydawnicze Towarzystwa, jak gromadzenie materiałów dla «Polskiego Atlasu Etnograficznego') «Atlasu Polskich Strojów Ludowych,), «Prac i Materiałów Etnograficznych,) itp. Spra wy metodologiczne takie jak: określenie przedmiotu, celu i charakteru badań etnograficznych, wypracowanie metod badań terenowych zaznaczyły się tylko na XXIII Walnym Zgromadzeniu w Krakowie, w referacie prezesa, prof. K. Moszyńskiego i w dyskusji nad nim jakkolwiek potrzebę metodologicznego pogłębienia podniósł też w zeszłym roku prof. K. Dobrowolski. Niewątpliwie było słuszne żądanie, nie mogło ono jednak zostać tak szybko zrealizowane, gdyż stały na przeszkodzie rozmaite trudności, a przede wszystkim różnice uczonych polskich w poglądach na czołowe zagadnienia etnografii. Sytuację tę świetnie ujmuje referat prof. K. Moszyńskiego przeznaczony na Kongres Słowiański w Moskwie, a drukowany w 38 tomie «Ludw) pt. «Stan i zadania etnografii polskiej '). * Przemówienie wygłoszone na XXIV W. Z. w Toruniu, w 1949 r. Obecnie Polskie Towarzystwo Ludoznawcze wchodzi w nowy okres, jak slusznie zauważono na otwarciu tego Zjazdu - w 6-cio letni okres planowania. W tym ważnym momencie warto zdać sobie sprawę, jakie poczynania leżą przed Towarzystwem. Jasne że pójść muszą w dwu kierunkach, organizowania badawczej pracy terenowej, oraz pogłębienia metodologicznego. Konsekwencją tego będzie podniesienie poziomu wydawnictw Towarzystwa, oraz powiązanie z ogólnym państwowym planem pracy w zakresie kultury. Tak wielkie zadania muszą być podejmowane zbiorowo, oparte o kolektywną współpracę katedr i oddziałów, to też korzystając z tak licznego zjazdu etnografów polskich należy zrobić przegląd najpilniejszych zadań związanych z okresem najbliższego 6-ciolecia. a) Organizacja badań terenowych i sprawa Monografii Polskich Grup Etnicznych. Najbardziej palącym zagadnieniem etnografii polskiej jest sprawa opracowania syntetycznego obrazu polskiej kultury ludowej. Realizację jednak tego zamierzenia poprzedzić musi powstanie szeregu nowoczesnych monografii etnograficznych poświęconych poszczególnym grupom etnicznym. Z referatu prof. E. Frankowskiego dowiedzieliśmy się, że w Związku Radzieckim sprawa monografiii etnograficznej wysuwa się na czoło usiłowań uczonych zgrupowanych w Akademi Nauki oraz w Instytucie Etnografii im. Mikłucho-Makłaja. O tym, że prace w tym kierunku rozwijają się w ZSRR pomyślnie, świadczą dowodnie sprawozdania i artykuły zamieszczane w naczelnym organie etnografii radzieckiej «Sowieckiej Etnografii,). Polskie Towarzystwo Ludoznawcze powinno w obecnym etapie podjąć inicjatywę opracowywania monografii etnograficznej, tak się bowiem szczęśliwie składa, że właśnie zbliżamy się do jubileuszowego roku dla etnografii polskiej, to jest rozpoczęcia prac terenowych Oskara Kolberga. Podjęcie więc badań terenowych nad poszczególnymi grupami etnicznymi celem stworzenia serii nowej byłoby naj trwalszym sposobem uczczenia pamięci twórcy polskiego «corpus') etnograficznego. Od kilku zresztą lat powtarza się w różnych środowiskach etnograficznych myśl reedycji dzieł Kolberga. Reedycja w dosłownym znaczeniu nie wydaje mi się słuszna należałoby raczej pomyśleć wpierw o przeprowadzeniu zdjęcia etnograficznego na całym obszarze Polski, a następnie uwzględniając dzieło Kolberga i późniejszy dorobek etnografii polskiej - o opracowaniu poszczególnych monografii. Pomijam już samo zagadnienie kolektywnego przeprowadzenia badal} opartego o wspólną instrukcję i metody, badania te nadają się do omówienia na specjalnej konferencji zwołanej w tym celu. Konferencja ta ustalając wytyczne pracy terenowej dałaby okazję również podkreślenia stanowiska etnografów polskich, którzy uznają etnografię za naukę historyczną, �608 badającą rozwój grup etnicznych i form kulturowych na płaszczyźnie zmienności i właściwego rozumienia postępowego rozwoju sił wytwórczych. VV łączności z badaniami terenowymi pozostaje sprawa wcześniej już zaprojektowanego (,Polskiego Atlasu Etnograficznego». b) (,Polski Atlas Etnograficzny') posiada już nieco wypracowane założenia teoretyczne i organizacyjne na konferencji w Krakowie w r. 1947 oraz w publikacjach J. Gajka wydanej w ('Annales U. M. C. S.,) i w pracy M. Frankowskiej drukowanej w 38 tomie (,Ludu,). VVtym miejscu pragnę raz jeszcze przypomnieć i podkreślić, że opracowanie (,Atlasu Etnograficznego)}, ilustrującego zasięgi i zmienność zasięgów grup etnicznych oraz przejawów życia, będzie posiadało w przyszłości fundamentalne znaczenie dla badań etnogenetycznych. Zastrzec się też należy, że (,Atlas') nie zmierza do wykrywania jakichś kręgów kulturowych oderwanych od konkretnego życia historycznego, ale chodzi właśnie o uchwycenie wszelkich oddziaływań sąsiedzkich grup etnicznych na polską kulturę ludową, o uchwycenie przemian w procesie historycznego rozwoju, słowem o uchwycenie procesów migracyjnych, mieszania się i stapiania kultur. Tak pomyślany Atlas wniesie nowe perspektywy do badań nad etnogenezą grup polskich a niewątpliwie i słowiańskich. Dotychczasowe wyniki prac nad Atlasem nie są bynajmniej ani imponujące, ani efektowne. Opóźnienia wynikły z różnych przyczyn, zorganizowana sieć korespondentów ulega zmianie z miesiąca na miesiąc brak też wykwalifikó'wanych sił pomocniczych, to też w najbliższym czasie praca nad Atlasem musi być wzmożona, ankiety od Nr 3-10 opracowane wysłane w teren. c) Atlas Polskich Strojów Ludowych. Ze sprawozdania rocznego Towarzystwa widoczne jest, że sprawa wydania ('Atlasu Polskich Strojów Ludowych)} wyszła już z okresu planowania; w najbliższym czasie wyjdzie z druku zeszyt I. obejmujący pracę R. Reinfussa (,Strój Górali Szczawnickich,). Równocześnie przygotowuje się do druku zeszyty dalsze, tak że w ciągu roku 1950 powinny wyjść monografie strojów: T. Seweryna (,Strój dolnośląski,), F. Kotuli (,Strój rzeszowski,), A. Glapy (,Strój szamotuiski», A. Dobrowolskiej (,Strój Jacków Jabłonkowskich,), w następnych, dałsze. W tym celu Zarząd Towarzystwa zamierza zwołać konferencję komitetów redakcyjnych w ciągu października br. Nie potrzebuję dodawać, że podjęcie tego wydawnictwa zostało podyktowane względami praktycznymi, a więc potrzebami szkolnictwa, ruchu oświatowego a także amatorskiego - zrozumiałe jest, że etnografom przyświecają w wydawnictwie tym cele naukowe. Atlas jest próbą połączenia obu punktów widzenia, zmierza do uchwycenia zagadnienia strojów ludowych w momencie ostatecznego jego zanikania wywołanego 609 przemianami społecznymi i ekonomicznymi, wyniki zaś badań nad strojem zostaną w przyszłości włączone do Polskiego Atlasu Etnograficznego. d) Inne prace naukowe Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego to p r a c e n a d i n d e k s o wan i e m. Doceniając wartość pracy nad indeksowaniem czasopism etnograficznych i pokrewnych oraz ważniejszych dzieł etnograficznych, Towarzystwo wysunęło postulat opracowania instrukcji, która by obowiązywała wszystkie ośrodki badawcze, współpracujące w tym dziele. Przygotowanie projektu okazało się sprawą niełatwą, nie mniej jednak ośrodek łubelski podjął się szczegółowego indeksowania (,Ludu,), to jest tomów 38. W toku pracy, w ogniu wątpliwości - pierwotny projekt instrukcji ulegał ciągłym przekształceniom. Obecnie projekt taki jest przygotowany i zostanie rozesłany celem przedyskutowania go, po czym poszczególne ośrodki etnograficzne będą mogły w miarę finansowawych możli. wości Towarzystw;:t, przystąpić do kolektywnej współpracy nad indeksem. Dodam tu, że wykonany indeks (,Ludw) mający charakter próbny, zostanie opublikowany jako osobny XL tom (,Ludu». Archiwum Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, o którego stanie informuje osobne sprawozdanie, zostanie w najbliższym czasie skatalogowane, katalogi zaś opublikowane w XLI tomie (,Ludu)). W związku z archiwum zasługuje na uwagę sprawa powstania Centralnego Katalogu Zabytków Etnograficznych w Muzeach. Przeprowadzona z inicjatywy Towarzystwa dyskusja na terenie Naczelnej Dyrekcji Muzeów świadczy o ważności i zrozumieniu tego zagadnienia. Katalog Centralny zostanie w ciągu najbliższego 6-cio lecia zrealizowany, jakkolwiek do tej pory nie powzięto decyzji co do wzoru karty inwentaryzacyjnej. Zagadnienie Badań Folklorystycznych Sekcji Porad- nictwa. Osobne zagadnienie stanowi sprawa artystycznej twórczości ludowej, jej inwentaryzacja i popularyzacja. W Związku Radzieckim twórczość ludowa stanowi przedmiot zainteresowań i to ze względów naukowych, jak też spowodu jej znaczenia wychowawczego. Świadczą o tym roczniki (,Sowieckiej Etnografii,), świetnie opracowany przewodnik «Sputnik Folklorysta'} wydany przez Państwowe Muzeum Literatury i inne publikacje. W Polsce sprawa folkloru nie jest jednolicie opracowywana; z jednej strony nieliczni uczeni, jak prof. J. Krzyżanowski, zajmują się systematyką i genetyką pieśni ludowych oraz tłem społecznym literatury ludowej, inni opracowywaniem melodii ludowych. Z drugiej, strony liczni działacze oświatowo społeczni, pracownicy kultury itp., pchani koniecznością życiową przeprowadzają powierzchowne, dyletanckie i bezkrytyczne namiastki zbiorów. Ta dwoistość nie może się dodatnio odbijać na całości zagadnienia. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze mUSi Lud, T. XXXIX 39 �611 6ro zająć wyraźne stanowisko w tej sprawie, o ile bowiem plastyka i muzyka ludowa mają swoich orędowników w Ministerstwie Kultury i Sztuki, a zwłaszcza w Instytucie Badania Sztuki Ludowej, o tyle literatura ludowa, poza wysiłkami prof. Krzyżanowskiego, nie ma dotychczas stałego i odpowiednio wyposażonego ośrodka badawczego. Obecne Walne Zgromadzenie opracowując 6-cio letni plan działania winno wskazać na konieczność stworzenia archiwum literatury ludowej jako placówki naukowej oraz osobnej Sekcji Poradnictwa. Jest rzeczą zrozumiałą, że placówka taka musi się oprzeć o środowisko rozporządzające odpowiednią ilością wykwalifikowanych pracowników pod względem etnograficznym, językoznawczym, literackim i muzykologicznym. Ośrodkiem takim mógłby się stać Oddział Krakowski Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, Oddział zaś Poznański dla działu muzycznego. . .( e) Plan Wydawniczy Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. 6-cio letni plan p,-acy Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego musi wyznaczyć sporo miejsca działalności wydawniczej. W ramach kontynuacji wydawnictw już rozpoczętych przewiduje się stałe wydawanie rocznika (,Lud~, który obok opracowań etnograf6w polskich uwzględniać musi w szerszej mierze dział informacji o stanie etnografii w Związku Radzieckim i krajach sąsiednich. Redakcja rozszerzona i stanowiąca osobny komitet redakcyjny, przewidzieć musi szereg tłumaczeń aktualnych rozpraw Tokarewa, Tołstowa i innych. Świetny wstęp do najbliższego tomu naszego rocznika stanowić będzie w tym dziale referat pro[ Frankowskiego (,Stan Etnografii w ZSRR». W ramach planu wydawniczego na najbliższy okres przewidziano druk referatów wygłoszonych na XXIV Walnym Zgromadzeniu w dziale (,Rozpraw» i (,Kroniki» 39 tomu (,Ludw). O układzie tomu 40 była już mowa. Zakończenie Drugi dział wydawnictw stanowią (,Prace Etnologiczne~, których tom II obejmie prace W. Klingera z pogranicza kultury antycznej i folkloru słowiańskiego. Obok tego tomu przewidziany jest szereg tomów następnych poświęconych rozprawom Moszyńskiego, Czekanowskiego i tłumaczeniom dzieł obcych. (,Prace i Materiały Etnograficzne», kt6rych tom VII wyjdzie lada dzień z druku, opracowywane będą w dalszym ciągu przez poszczególne ośrodki etnograficzne, tom VIII przygotowuje do druku ośrodek łódzki pod kierunkiem prof. K. Zawistowicz-Adamskiej. Następne tomy podejmą inne oddziały. ~Prace i Materiały Etnograficzne~ gromadzą jak wiadomo artykuły, rozprawki, drobiazgi i tym podobne notatki o charakterze ściśle opisowym, są więc uzupełnieniem całokształtu działalności bada wczo- terenowej. Na koniec chciałbym nadmienić, że wydawnictwo redakcyjnej najwięcej materiałów do opublikowania. to posiada w tece Już tylko z obowiązku referenta nadmieniam, że w dziale wydawniczym Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego przewidziane jest w najbliższym 6-cio leciu wydanie całego (,Atlasu Polskich Stroj6w Ludowych» obejmującego poszczególne monografie strojów ujętych w seriach: Wielkopolska, Pomorze, Mazowsze, Małopolska, Śląsk oraz wydarrie pierwszych zeszytów ('Polskiego Atlasu Etnograficznego». Osobną pozycją wydawniczą będzie (,Etnografia Ogólna» pro[ K. Moszyńskiego obliczona na IV tomy. Wydawnictwo to ze względu na swój wyjątkowy charakter zostanie wydane łącznie z Polską Akademią Umiejętności . Dzieło prof. Moszyńskiego wypełni lukę w literaturze polskiej •. która dawała się odczuwać przy omawianiu zagadnień etnograficznych ludów i kultur całego świata. Ani praca Oskara Peschla w tłumaczeniu i adaptacji Wisłockiego z roku 1876, ani tłumaczenie Tylora, ani popularna broszura Haberlandta - pustki tej wypełnić nie mogły; jako przestarzałe, nie mogły budzić zainteresowań studentów etnografii. Bardziej dostosowane do celów akademickich dzieło prof. J. Czekanowskiego (,Człowiek w czasie i przestrzeni~ oraz zbiorowe opracowanie pod jego redakcją (,Człowiek, jego rasy i życie», ujmujące szeroko zagadnienia antropologiczne i etniczne - braku tego również wypełnić nie mogło, praca więc prof. Moszyńskiego dająca krytyczny przegląd metod etnograficznych oraz bogatą problematykę etnograficzną stanowić będzie tak przez wszystkich etnografów upragniony podręcznik uniwersytecki. o-i Przedstawiony przeze mnie 6-cio letni plan naukowy Polskiego Tawarzystwa Ludoznawczego nie byłby pełny, gdybym nie uwzględnił konieczności współpracy z centralnym instytucjami państwa. Obok więc zamierzeń Towarzystwa, kt6re powyżej przedstawiłem - istnieje możli:;' wość przeprowadzenia prac zleconych, jak to już miało miejsce w poprzednich latach współpracy Towarzystwa z Głównym Urzędem Planowania Przestrzennego, Ministerstwem Odbudowy. Jest rzeczą jasną, że pro po:;" zycje współpracy, ilekroć takie zostaną wyrażone, znajdą zawsze chętny' odzew ze strony Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Taką_ aktualną. współpracę prowadzi Towarzystwo _.z Ministerstwem Kultury i Sztuki tj. Departamentem Plastyki, mogę również nadmienić o propozycji współpracy z jaką odniosła się Państwowa. Komisja Planowania Gospodarczego· do Towarzystwa w zakresie badań nad przemysłem ludowym. 6-cio letni program pracy Towarzystwa wydaje się być dostatecznie nasyconym i tylkotrudności finansowe mogłyby plan ten pomniejszyć. Józef Gajek �612 613 SZEŚCIOLETNI PLAN PRACY POLSKIEGO LUDOZNAWCZEGO TOWARZYSTWA Sześcioletni plan działalności Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego został wypracowany i ustalony na dwu Walnych Zgromadzeniach Towarzystwa, a mianowicie w roku 1949 w Toruniu i w r. 1950 w Poznaniu. Jako glówne podstawy przyjęto: Dążność unowocześnienia metodologii w dziedzinie polskiej i dążność do wypracowania nowych metod badawczych z założeniami materializmu historycznego i dialektycznego. l. etnografii zgodnych 2. Dążność do częściowej zmiany i rozszerzania tematyki badań i to w kierunku powiązania teorii z praktyką. Przyjęto, że tematyka winna: a) wiązać się ściślej z wymaganiami socjalistycznego budownictwa nowej polskiej rzeczywistości; b) uzupełniać luki tematyczne w etnografii polskiej, wynikłe z dawnej rzeczywistości połitycznej. . 3. Trzecią wytyczną stanowi realność planu, tj. możność jego wykonania przy: a) istniejącym liczebnym i jakościowym stanie pracowników naukowych; b) istniejących możliwościach finansowych Towarzystwa. Licząc się z tymi założeniami opracowano wydawniczy Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Wydawnictwa Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego winny w tym okresie poświęcić swą uwagę pogłębieniu podstaw metodologicznych, a zwłaszcza pogłębieniu w duchu materializmu, winny zaznajomić naukę polską z osiągnięciami nauki radzieckiej, oraz zająć się tymi tematami z zakresu polskiej kultury ludowej i kultury współczesnych ludów niecywilizowanych, które ze względów politycznych były w przeszłości pomijane. I. Lud, organ P. T. L. r. r. r. r. 1'. 1'. Skład redakcji: J. Gajek, 1950 1951 1952 1953 1954 1955 Rocznik. - T. Seweryn. t. t. t. t. t. t. XXXIX LX LXI LXII LXIII LXIV. Prace etnologiczne. 1951 r. - W. Klinger, Zebrane i wznowione pisma autora. 1952 r. -- M. Plezia, Słowiańszczyzna w źródłach greckich i rzymskich. oraz udział pol1953 r. - J. Kubary, Prace niepubłikowane, w badaniach społeczeństw pierskich etnografów wotnych. 1954 r. - J. Czekanowski, Dziennik podróży do Afryki 1908-10• 1955 r. - Pisma wybrane, metodologiczne etnografów radzieckich. 1956 r. - Historia etnografii polskiej. 1956 r. - Indeks do polskich etnograficznych czasopism i wydawnictw ciągłych i ważniejszych dzieł zamkniętych w opracowaniu. t. IV. t. V. t. VI. t. VII. t. VIII. Skład redakcji: 3. Prace t. VIII-IX. E. Frankowski, i materiały 1950 r. - X. 1951 r. - t. XI. 1952 r. - t. XII. t. XIII. 1953 r. 1954 r. - t. XIV. 1955 r. - t. sześcioletni: I. Plan wydawniczy II. Plan prac naukowo-badawczych III. Plan prac biblioteczno-archiwalnych. l. Plan 2. t. II. t. III. J. Gajek. etnograficzne. Redaguje ośrodek łódzki, red. K. ZawistowiczAdamska, J. Gajek. Redaguje ośrodek krakowski, red. K. Moszyński i K. Dobrowolski. Redaguje ośrodek poznański, red. J. Gajek. M. Frankowska. Redaguje ośrodek lubelski, red. J. Gajek. Redaguje ośrodek śląski, red. M. Gładysz i M. Suboczowa. Redaguje ośrodek toruński, red. M. Priifferowa. Wymienione tomy, przewidziane w planie 6-letnim mają za zadanie publikowanie opracowań o takiej tematyce etnograficznej, która ze względów polityczno-społecznych nie była poruszana przed 1939 r. Tematy te opracowane analitycznie w skali regionalnej (jak np. Samopomoc i spółdzielnie w kułturze ludowej), mają stanowić podstawę reedycji dzieła O. Kolberga «Lud», tj. szeregu etnograficznych monografii poszczególnych regionów (grup etnicznych). 4. Atlas Polskich Strojów Plan ogólny 52 zeszytów, z Min. Kultury i Sztuki. r. 1949 r. 1950 r. 1950 - R. T. F. A. M. - J. Ludowych. wydawnictwo i instrukcje Reinfuss, Strój Górali Szczawnickich Seweryn, Strój Dolno-Śląski (2). Kotula, Strój Rzeszowski (3). Glapa, Strój SzamotuIski (4)· Żywirska, Strój Puszczy Białej (5) Świątkowska, Strój Łowicki (6) (I). uzgo~nione �r. 1951 -J. Krajewska, Strój Opoczyński (7). A. Kutrzebianka, Strój Krakowski (8) M. Suboczowa, Strój Raciborski (9) - J. Świeży, Strój Lubelski (10). - A. Dobrowolska, Strój Pyrzycki (dawny Pomorska-Zach.) r. 1952 - B. Stelmachowska, Strój Kaszubsko-Słowiński (12). r. 1952 - łącznie 6 zeszytów. r. 1953 - łącznie 8 zeszytów. r. 1954 - łącznie 10 zeszytów. r. 1955 - łącznie 16 zeszytów. Plan wydawniczy: - (II)~ Skład komitetu redakcyjnego: E. Frankowski, J. Gajek, K. Pietkiewicz, R. Reinfuss, T. Seweryn, T. Zygler oraz delegaci P. I. S. 5. Polski Atlas Wydawnictwa związane 2. I. Druk ankieta nr obrzędach - ankiety nr - ankiety nr - ankiety nr - ankiety nr ~ ankiety nr Druk 2. r. r. r. r. 1952 1953 1954 1955 P. b) - P. - P. - P. --.:... P. kart A.-E. leki, A. E. A. E. A. E. A. E. Redakcja: 3-4 i 5-6, rośliny lecznicze ich rola w magii, i wierzeniach. 7-14 budownictwo. 15-25, przemysł ludowy. 26-34, transport i komunikacja. 35-42, rybołóstwo. 43-54, rolnictwo. atlasowych. zeszyt I. Zbieractwo ludowe roślin, c) wierzenia. zeszyt 2. Rolnictwo i hodowla. zeszyt 3. Budownictwo. zeszyt 4. Przemysł ludowy. zeszyt 5. Transport i komunikacja. K. Dobrowolski, 6. Archiwum E. Frankowski, J. a) poi,ywienie, Gajek i K. Moszyński. Etnograficzne. 'Wydawnictwo wykonywane na powielaczu. Celem jego jest upowszechnienie wśród etnografów tych materiałów i prac, które ze względu na stan opracowania i wielką ich ilość nie będą drukowane. Materiały takie istnieją przy poszczególnych katedrach, instytutach (np. Zakład Architektury Politechniki Warsz., P. T. L., P. A. U. itd.) i nie są dostępne dla ogółu badaczy. vol. vol. vol. vol. vol. I-IV. V-VIII. IX-XII. XIII-XVI. XVII-XX. Skład redakcji: redaktor naczelny prof. B. Baranowski, członkowie komitetu: prof. K. Zawistowicz-Adamska, prof. J. Gajek, prof. K. Dobrowolski. II. Plan badawczo-naukowy. W oparciu o nowe wskazania metodologiczne i poszerzoną tematykę społeczną P. T. L. postanawia zrealizować w latach 1950-1955 następujące prace: I. Monografie zeszytów. ankiet. r. 1950 - ~.' 1951 - (P. A. E.). z P. A. E. obejmują: druk ankiet. druk kart atlasowych I. r. 1951 r. 1952 r~·1953 r. 1954 r. i955 Etnograficzny r. 1951 r. 1952 r. 1953 r. 1954 r. 1955 - etnograficzne (regionalne). Głównym tematem prac w tym okresie jest opracowanie etnograficznych monografii regionalnych, które nazwano reedycją dzieł O. Kolberga. Celem tych monografii jest odtworzenie historii kultury ludowej, form produkcji, stosunków gospodarczych, społecznych i politycznych na wsi polskiej, uchwycenie przemian dawnych i współczesnych, oraz powiązanie rezultatów z wynikami archeologii i badań wczesno-historycznych. U stalono I. II. III. IV. V. VI. opracowanie Wielkopolska Kujawy. Małopolska. Śląsk Górny. Śląsk Dolny. Sieradzkie. z Ziemią Prace na tym odcinku następujących monografii: Lubuską. VII. VIII. IX. X. XI. XII. Pomorze Zachodnie. Pomorze Wschodnie. Mazowsze. Kurpie. Podlasie. Lubelskie. mają objąć: a) badania terenowe (zdjęcia terenowe współczesne), b) poszukiwania archiwalne do odworzenia kultury łudowej w mInionych wiekach, c) zebranie i ocena dokładności i wiarygodności materiałów etnograficznych drukowanych, archiwalnych i muzealnych, d) opracowanie bibliografii regionalnych. Monografie mają stanowić podstawę do: I) przyszłego syntetycznego opracowania etnografii Polski; 2) i służyć potrzebom Polskiego Atlasu Etnograficznego. Plan przewiduje ukończenie prac badawczych i redakcyjnych na koniec roku 1955. \'\'ydanie ich przewidywanejest w drugim okresie. Szczegó- �617 łowe wyniki badaj) i materiały które nie wejdą do monografii, zostaną opublikowane bądź w <,Pracach i Materiałach Etnograficznych.), bądź powielone w ('Archiwum Etnograficznym'), Nad całością prac czuwa komitet redakcyjny i sekcja metodologiczna. 2. Polski Atlas Etnograficzny. Cele i metody P. A. E. określone zostały na osobnej konferencji w dniach 22 i 23 marca 1947 r. w Krakowie, co znalazło swój wyraz w dwu pracach: I. J. Gajek, Polski Atlas Etnograficzny, Annales U.M. Sectio F. J947. 2. M. Frankowska, Problemy Atlasu Etnograficznego. str. 147, 1949. C. S. Sup!. 1 Lud, t. 38, Prace nad Atlasem podjęto w r. 1947; w okresie 3-letnim 1950 r., wykonano następujące zadania: tj. do Opracowano Zorganizowano mapę podkładową I:1 000000; sieć koresponden tów; Rozesłano 6 ankiet, materiał ankietowy uporządkowano opracowano. Wykonano 7 pierwszych próbnych map. w 40% Zgromadzono materiały drukowane z zakresu pożywienia i lecznictwa roślinnego oraz do zagadnienia: rośliny w o brzędach i wierzeniach. Przy opracowaniu planu 6-letniego wzięto pod uwagę P. A. E. i włączono całe to zagadnienie, przyjmując, że Atlas odpowiada założeniom materializmu dialektycznego i. historycznego: a) Stwarza on realne podstawy dla badań etnograficznych; b) Rzuca światło na problem mieszania się kultur; c) Może dostarczyć cennych wyników dla prac ('miJleniowych.>; d) Winien uchwycić współzależność zanikania i rozwoju różnych form kulturowych na określonym obszarze, w określonych przekrojach czasowych; e) Winien dawać obraz dynamiczny, ilustrujący zmienność kultury ludowej. W planie 6-letnim postanowiono przebudować nieco aparat badawczy, a mianowicie rozszerzyć podstawy źródeł materiałowych. W pierwszym 3-letnim okresie ograniczono się do: wyzyskania literatury drukowanej, wyzyskania muzeów i archiwów, zbierania aktualnych materiałów w oparciu o ankiety. Ze względu na płynność członków korespondentów, zmieniających miejsce zamieszkania i zawód, ankieta nie spełnia swoich zadań i pokładanych w niej nadziei. Postanowiono więc zorganizować regionalne ekipy badaczy terenowych, które systematycznie gromadziłyby materiał. Plan sześcioletni Seria r. '950 - przewiduje I. Ludowa Kultura następujące prace P. A. E. materialna: I. Rozesłanie ankiet poświęconych roślinom leczniczym. 2. Opracowanie ankiet o' roślinach dzikorosnących i służących jako pożywienie. 3. Ukończenie zbierania materiałów drukowanych o roślinach. 4. Rozpoczęcie zbierania materiałów drukowanych odnoszących się do rolnictwa i hodowli. 5. Przygotowanie dalszych 3-ch kartogramów związanych z tematem o roślinach. r. 195' - I. Opracowanie i druk ankiety związanej z budownictwem oraz jej rozesłanie i uporządkowanie ankiet wypełnionych. 2. Zebranie materiałów drukowanych związanych z budownictwem. 3. Zebranie materiałów o typie archiwalnym związanych z budownictwem. 4. Badania terenowe ekip nad budownictwem. 5. Ostateczne opracowanie kart związanych z tematem o roślinach. 6. Pierwsza redakcja kartogramów związanych z rolnictwem. 7. Druk pierwszego zeszytu Atlasu. 8. Opracowanie kartograficzne wątków literackich ludowych. r. '952 - I. Opracowanie ankiet odnoszących się do przemysłu ludowego: a) narzędzia, b) produkcja, c) lokalizacja i dynamika. 2. Rozesłanie i uporządkowanie otrzymanego materiału ankietowego. 3. Prace nad zgromadzeniem materiałów drukowanych, muzealnych i archiwalnych. 4. Badania terenowe ekip atlasowych nad przemysłem ludowym. 5. Ostateczne opracowanie kartogramów na temat zagadnienia rolnictwa i hodowli. 6. Pierwsza redakcja kartogramów na temat budownictwa. i komuankiet na temat form transportu r. '953 - I. Opracowanie nikacji. 2. Rozesłanie i uporządkowanie ankiet (ad ,). 3. Zebranie materiałów drukowanych, muzealnych i archiwalnych, związanych z komunikacją i transportem. 4. Badania terenowe ekip atlasu nad zagadnieniem transportu i komunikacji. 5. Ostateczne opracowanie kartogramów związanych z budownictwem (druk). 6. Pierwsza redakcja kartogramów na terna t przemysłu ludowego. �6r8 619 r. 1954 - I. 2. 3. 4. 5. 6. r. 1955 - I. 2. 3. 4. 5. 6. Opracowanie ankiet związanych z rybołóstwem (narzędzia techniki). Rozesłanie i uporządkowanie ankiet (ad I). Prace nad gromadzeniem materiałów związanych z rybołóstwem - materiały drukowane, muzealne i archiwalne. Badania terenowe ekip atlasowych nad rybołóstwem dla celów P. A. E. Ostateczne opracowanie kartogramów na temat przemysłu ludowego. Pierwsza redakcja kartogramów na temat transportu i komunikacji. Opracowanie ankiet P. A. E. o pożywieniu. Rozesłanie i u porządkowanie ankiet (ad I). Prace nad gromadzeniem materiałów drukowanych, muzealnych i archiwalnych związanych z pożywieniem. Badania terer.owe ekip atlasowych nad pożywieniem, dla celów P. A. E. Ostateczne opracowanie kartogramów związanych z transportem i komunikacją. Pierwsza redakcja kartogramów na temat rybołóstwa. Indeksowanie. Realizacja monografii regionalnych Polskiego Atlasu Etnograficznego wymaga opanowania publikowanych materiałów etnograficznych, rozproszonych w czasopismach, wydawnictwach ciągłych i zamkniętych. Oprócz tego indeks ma stanowić podstawę bibliograficzną dla przyszłej Encyklopedii Etnografii Polskiej. W tym celu ustalono, że indeks w oparciu o jednolicie opracowaną instrukcję będzie pracą zbiorową, wykonywaną przez. Oddziały P. T. L., zespoły i katedry uniwersyteckie. Indeksowanie obejmie: I. (,Lud», t. XXXIX Oddział Lubelski (data ukończenia 1951 r.). 2. «Wisła», t. IX Oddział Lubelski (data ukończenia 1954 r.). 3. (,Zbiór Wiadomości do Antropologii Krajowej.> t. XVIII Oddział Łódzki (termin ukończenia 1954 r.). 4. ('Materiały do Antropologii Archeologii i Etnografii», t. XIX Od· dział Krakowski (termin ukończenia 1955 r.). 5. (,Prace i Materiały Antropologic;r.no-archeologiczne i etnograficzne» (P. A. U.), t. V Oddział Krakowski (termin ukończenia 1954 r.). 6. (,Prace Komisji Etnograficznej P. A. U.», vol. 16 Oddział Krakowski (termin ukończenia 1955 r.). 7. (,Prace i Materiały Etnograficzne.> (P. T. L.), t. X Oddział Lubelski (termin ukończenia 1954 r.). 8. (,Ziemia», t. XLI, L. Węgrzynowicz Oddział Krakowski (termin ukończenia 1953 r.). 9. (<Orli Lot», t. XXIV, L. Węgrzynowicz Oddział Krakowski (termin ukończenia 1954 r.). 10. «Gryf.>, t. IX Oddział Toruński, M. Priifferowa (termin ukończenia 1952 r.). I I. (,Zaranie Śląskie'>, t. XIX Oddział Katowicki (termin ukończenia 1951 r.). 12. O. Kolberg (,Lud», t. XXXVIII Oddział Poznański (termin ukończenia 1955 r.). 13. ('Wierchy», Oddział Lubelski (termin ukończenia 1955 r.). Oprócz tego zostaną zindeksowa~e dzieła: Z. Glogera; J. Karłowicza; W. Pola; R. Berwińskiego; Wł. Wójcickiego; Żegoty Pauliego; Ł. Gołębiowskiego; St. Ciszewskiego; L. Krzywickiego; A. Fischera; S. Poniatowskiego; St. Bystronia; E. Ehrenkreutzowej; K. Moszyńskiego; H. Biegeleisena; T. Seweryna; E. Frankowskiego; W. Abrahama; S. Udzieli; A. Chętnika; I. Kopernickiego; A. Briicknera; Federowskiego; Lorentza; J. Gulgowskiego; K. Dobrowolskiego; A. Chmielińskiej; K. Koranyi 'ego; A. Bachmanna ; J. Falkowskiego; J. Gajka; A. Kutrzebianki; M. Gładysza; J. Klimaszewskiej; M. Priifferowej; B. Stelmachowskiej; W. Matlakowskiego; B. Zaborskiego; J. Obrębskiego; J. Manugiewicza. Atlas Polskich Strojów Ludowych. Opracowywanie Atlasu Polskich Strojów Ludowych nie jest pracą wyłącznie redakcyjno-wydawniczą. Plan wydawniczy narzuca jedynie kolejność prac na tym odcinku. Prace nad poszczególnymi monografiami wymagają: a) badań terenowych, gdyż stan badań nad ubiorem starczający; b) badań przeprowadzonych w muzeach; c) tworzenia wyczerpującej bibliografii zagadnień. Zgodnie z podanym odcinku w okresie 6-letnim planem wydawniczym plan przedstawia się następująco: jest badań niewy- na tym Plan prac badawczych na okres 1950-55 r. przewiduje opracowanie 52 monografii w kolejności podanej w planie wydawniczym. r. 1950 - T. Fr. A. M. - J. ...",' Seweryn, Strój Dolno-Śląski. Kotula, Strój Rzeszowski. Glapa, Strój Szamotuiski. Żywirska, Strój Puszczy Białej (Kurpie). Świątkowska, Strój Łowicki. �620 621 r. 1951 - J. Krajewska, Strój Opoczyński. A. Kutrzebianka, Strój Krakowski. M. Suboczowa, Strój Raciborski. J. $wieży, Strój Lubelski (Kszczonowski). A. Dobrowolska, Strój Pyrzycki (dawny Pomorsko-Zachodni). B. Stelmachowska, Strój Kaszubsko-Słowiński. r. 1952 - F. E. T. L. J. R. r. 1953 - J. Dekowski, Strój Piotrkowsko-Brzeziński. M. Bronicz, Strój Pszczyński. E. Sukertowa, Strój Mazurów Pruskich. H. Mikołowska, Strój Kujawski. S. Flizak, Strój Górali Beskidowych. A. Glapa, Strój Lubuski. J. Gajek, Strój Borów Tucholskich. r. 1954 -]. - E. E. O. W. W. M. Kotula, Strój Łańcucki. Starek, Strój górali spiskich. Seweryn, Strój Skalbmierski. Malicki, Strój Rozbarski. Krajewska, Strój Sieradzki. Reinfuss, Strój Podhalański. Frankowski, Strój Lachów Sądeckich. Frankowski, Strój Górali Sądeckich. Gajekowa, Strój Podlaski. Łęga, Strój Chełmiński. Łęga, Strój Malborski. Frankowska, Strój Wieleński. Gajek, Strój Kociewski. R. Reinfuss, Strój Łemkowski. St. Szczotka, Strój Żywiecki. A. Kutrzebianka, Strój Kielecki. Ligęza, Strój Wałasko-$ląski. r. 1955 - R. Reinfuss, Strój Górali Orawskich. -]. Gajek, Strój pałucki. - R Reinfuss, Strój Pogórzan. -]. Krajewska, Strój z Okolic Radomia. -]. $wieży, Strój Północno-Lubelski. - R. Reinfuss, Strój Górali $ląskich. - F. Kotula, Strój Lasiacki. - F. Kotula, Strój Przeworski. - O. Gajekowa, Strój Borowiacki. oraz 6 zeszytów uzupełniających. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze postanawia w tym okresie podjąć inicjatywę, względnie współpracować w opracowaniu skryptów i podręczników, które będą podstawą przy realizacji trzyletniego studium kultury ma terialnej . Jako postula t wysuwa stworzenie podręczników; a) Kultury b) Kultury c) Kultury Prace materialnej materialnej materialnej ludowej w Polsce. ludowej Słowian. społeczeństw pierwotnych. metodologiczne. W ramach planu 6-letniego, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze postanawia celem pogłębienia nurtu metodologicznego prac wykonywanych na bazie materializmu historycznego i dialektycznego, powołać do życia Sekcję Metodologiczną z następującym programem: r. 1950 - r. 1951 - r. 1952 - r. 1953 - r. 1954 - r. 1955 - Utworzenie sekcji, przygotowanie podstaw do wydawania biuletynu informacyjno-bibliograficznego, którego zadaniem będzie informowanie ogółu etnografów polskich o stanie i zdobyczach etnografii radzieckiej. Opracowanie ogólnych instrukcji,' kwestionariuszy do badań terenowych, zgodnych z założeniami materializmu historycznego i dialektycznego. Opracowanie instrukcji dla poszczególnych ośrodków opracowujących i redagujących monografie regionalne. Urządzenie konferencji naukowych poświęconych ocenie polskich prac pod względem ich przydatności dla budownictwa państwa socjalistycznego i rozpatrzenia szczegółowych za· gadnień etnograficznych w świetle materializmu historycznego. Zwołanie dwóch konferencji metodologicznych. Wydanie biu· letynu informacyjno-bibliograficznego. Ocena dorobku Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego za pierwsze trzy lata planu 6-letniego. Opracowanie zarysu etnograficznych metod badawczych opartych na podstawach materializmu, w oparciu o kolektywny wysiłek całego zespołu etnografów, jako rezultat konferencji naukowych. Odbycie dwóch konferencji metodologicznych w ciągu roku. Wydanie biuletynu informacyjno-bibliograficznego. W oparciu o doświadczenia i materiały biuletynu informa· cyjno-bibliograficznego, sekcja przystąpi do opracowania pełnej bibliografii etnograficznej związanej z marksizmem. Odbycie dwóch konferencji naukowych, metodologicznych. Wydanie wymienionej bibliografii. Ocena prac P. T. L. w 6-letnim okresie. Plan ten na odcinku bibliograficznym wykona sekcja w oparciu o prace bibliograficzne prowadzone w bibliotece P. T. L. (porównaj Biblioteka P. T. L.). �622 Prace bibliograficzne. Prace tego typu będą prowadzone w oparciu o sekcję metodologiczną i prace związane z biblioteką. Na tym odcinku Polskie Towarzystwo Ludoznawcze przewiduje wykonanie następujących prac: Bibliografie etnograficzne, regionalne (porównaj: monografie). Zgromadzenie i wydanie materiałów jako indeksy do czasopism i ważniejszych dzieł etnograficznych (porównaj: indeks). 3. Bibliografia etnograficzna, marksistowska (porównaj: sekcja metodologiczna i prace bi blioteczne). 4. Bibliografia etnografii polskiej za lata 1945-1955 (porównaj: prace biblioteki) . 1. 2. III. Prace Biblioteczno-Archiwalne. Biblioteka Polskiego Towarzystwa (1950-1955 r.): r. 1950 - r. 1951 - r. 1952 - r. 1953 - Ludoznawczego w planie 6-letnim 1. Opracowanie bieżących nabytków. 2 .. Zakupy, wymiana, uzupełnienia. 3.. Ukończenie opracowywania działu dzieł zamkniętych. 4. Wykonanie 50% prac nad opracowywaniem działu czasopism. 5. Wykonanie 20 szaf krytych. 6. Oprawienie 25% dzieł nieoprawionych. (Stan zatrudnionych 2 oso by). 1. Opracowanie bieżących nabytków. 2. Zakupy, wymiana, uzupełnienia. 3. Podjęcie przerwanych a nieskończonych prac nad katalogiem etnograficznym. 4. Ukończenie opracowania działu czasopism. 5. Sporządzenie szaf krytych dla całej biblioteki (dalszych 20 szaf). 6. Oprawa dalszych 25% dzieł nieoprawionych. 7. Przygotowanie biuletynu bibliograficznego bieżącej literatury etnograficznej opartej o marksizm-leninizm: z etnografii radzieckiej i krajów demokracji ludowej w porozumieniu z Sekcją Metodologiczną. (Stan zatrudnionych 2 osoby). 1. Opracowanie bieżących nabytków. 2. Zakupy, uzupełnienia, wymiana. 3. Ukończenie prac nad katalogiem etnograficznym. 4. Wydanie (na cyklostylu) katalogu działu czasopism w bibliotece. 5. Nabycie drugiej szafki katalogowej (katalog etnograficzny). r. 1954 - r. 1955 - 6. Oprawa dalszych 25% nieoprawionych dzieł. 7. Przygotowanie biuletynu «Etnografia Marksistowska». 8. Przygotowanie wydania (na cyklostylu) katalogu dzieł zamkniętych biblioteki P. T. L. (Stan zatrudnionych 3 oso by). 1. Opracowanie bieżących nabytków. 2. Zakupy, uzupełnienia, wymiana. 3. Rozpoczęcie prac nad katalogiem rzeczowym i rozpisywanie czasopism (3 kartki): (artykuły, recenzje, notatki). 4· Wydanie katalogu dzieł zamkniętych (na cyklostylu). 5. Nabycie 2 szaf krytych. 6. Oprawa dalszych 25 % książek nieoprawionych (razem 100%). 7. Przygotowanie biuletynu «Etnografia Marksistowska». 8. Rozpoczęcie prac nad bibliografią etnograficzną bieżącą polską za lata (1945-1955). (Stan zatrudnionych 3 oso by). 1. Opracowanie bieżących nabytków. 2. Zakupy, uzupełnienia, wymiana. 3. Dalsze opracowywanie katalogu rzeczowego rozpisywanie czasopism. 4· Opracowanie materiałów bibliograficznych znajdujących się w P. T. L. a) etnografia polska, b) słowiańska, c) Europy. 5 . Na bycie szafki katalogowej (ka talog rzeczowy). 6. Oprawa nabytków. 7. Przygotowanie biuletynu «Etnografia Marksistowska». 8. Dalszy ciąg prac bibliograficzno-etnograficznych (1945-55). (Stan zatrudnionych 4 osoby). 1. Opracowanie nabytków bieżących. 2. Zakupy, uzupełnienia, wymiana. 3· Ukończenie katalogu rzeczowego i rozpisywanie czasopism. 4. Opracowywanie materiałów bibliograficznych znajdujących się w P. T. L. a) etnografia polska, b) słowiańska, c) Europy. 5· Tworzenie działu ikonograficznego. 6. Oprawa bieżących nabytków. 7· Opracowywanie biuletynu «Etnografia Marksistowska,). 8. Ukończenie i wydanie polskiej bibliografii etnograficznej za dziesięciolecie (1945-1955). �Archiwum Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze prowadzi od r. 1895 archiwum materiałów, które jednak w czasie wojny uległo bardzo znacznemu zniszczeniu. W okresie od 1945-1950 r. uporządkowano ocalony materiał i rozbudowano ten dział, składa się on: a) b) c) d) z z z z archiwum archiwum archiwum archiwum niedrukowanych rękopisów (maszynopisów), systematycznych materiałów opisowych i fotografii. klisz, błon i klisz cynkograficznych, etnograficznych materiałów historycznych. W planie 6-letnim, w miarę postępu wymienionych poprzednio prac, archiwum zostanie rozszerzone; przewiduje się stworzenie pracowni fotograficznej i pracowni fonograficznej. W czerwcu Jó::;ef GaJek 1950 r. KONFERENCJA ETNOGRAFÓW 17.-19. II. W KRAKOWIE 1951 r. W związku z faktem włączenia etnografii w okresie prac wstępnych przed Kongresem Nauki Polskiej do Podsekcji Filozofiii i Nauk Społecznych XXV Walne Zgromadzenie Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego zleciło Wydziałowi Wykonawczemu przeprowadzenie akcji, która doprowadziłaby do włączenia etnografii do Podsekcji Historycznej. Ponieważ zabiegi P. T. L. okazały się w tej sprawie spóźnione i etnografia nadal została w Podsekcji Filozofii, na której nie omówiono stanu i dorobku etnografii polskiej w perspektywie postępowej myśli społecznej, ani też nie postawiono wniosków na przyszłość członek Podsekcji - prof. józef Gajek zwrócił się do kierownictwa Podsekcji z propozycją zorganizowania osobnej konferencji etnografów w Krakowie, której zadaniem byłoby przygotowanie materiałów dla Kongresu Nauki Polskiej. Konferencja odbyła się w Krakowie w dniach 17-19 lutego 1951 z następującym porządkiem dziennym: I. Ustalenie wytycznych w sprawie etnografii jako materiał na Kongres Nauki Polskiej. a) Ocena stanu i dorobku etnografii do roku 1939. b) Dorobek etnografii polskiej w latach 1945-1950. c) Sześcioletni plan naukowy Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i jego rola w perspektywie przebudowy życia naukowego. d) Zagadnienia studium historii kultury materialnej. e) Rola muzeów etnograficznych. 2. Podsumowanie wyników obrad oraz sformułowanie wniosków na podstawie pracy zespołowej. Obrady otworzył w dniu 17. II. prof. dr K. Dobrowolski, po czym prof. Gajek przedstawił przebieg dotychczasowych prac Podsekcji Filozofii i Nauk Społecznych oraz cel i zadania konferencji etnografów. Z kolei prof. K. Moszyński wygłosił referat omawiający przedmiot, zakres i cel etnografii. W dyskusji, w której wzięli udział: E. Frankowski, Gajek, Priifferowa, Adamska, Seweryn, Zygler, Dobrowolski, Moszyński, Baranowski i in., poruszono szereg zagadnień takich jak: główne kierunki w etnologii, ocena kierunku historycznego, charakterystyka kierunku ma terialistycznego i jego rozgałęzień, zagadnienie materializmu historycz~ego i dialektycznego w etnografii, stosunek etnografii do socjologii, zagadnienie współpracy etnografów z historykami, forma opisu etnograficznego, wzory radzieckie, zagadnienie: stadialności, bazy i nadbudowy, powiązania nauki z życiem, współdziałania etnografii z potrzebami nowej rzeczywistości polskiej, znaczenie jej w zakresie humanistyki. Ocena dorobku etnografii polskiej do roku 1939 przeprowadzona została zbiorowo, jako praca zespołowa. Wynikiem tej pracy jest krótkie ujęcie osiągnięć etnografii polskiej oraz jej rys historyczny podany w ogrom.nym skrócie w załączonym memoriale wysłanym do Biura Kongresu Nauki Polskiej, a opracowanym przez Komisję w skład której weszli: prof. Moszyński, Dobrowolski, Gajek, Adamska, Gajkowa, Reinfuss, Kuźmicz. Ocenę dorobku etnografii w latach 1945-1950 przeprowadzili: następujący etnografowie: dr M. Priifferowa i dr j. Krajewska - ocenę prac prowadzonych n'a terenie muzeów etnograficznych; prof. Gajek ocenę prac prowadzonych przez Polskie Towarzystwo Ludoznawcze; mgr Kuźmicz wskazał na koniectność wprowadzenia metody materializmu dialektycznego i historycznego, jako obowiązującej w etnografii. Mgr Pietkiewicz dodał, że etnografowie traktują wieś jak monolit nie uwzględniając rozwarstwienia społecznego. Na obradach popołudniowych w dniu 18 lutego omówione były zagadnienia przebudowy życia naukowego i powstania instytutów, a także studium historii kultury materialnej. Prof. Moszyński podkreślił konieczność powołania do życia Instytutu Etnografii opartego na wzorach radzieckich (Instytut Mikłucho-Makłaja). W dyskusji nad pracą katedr etnografii i projektem studium kultury materialnej zabrali głos: dr Klimaszewska, prof. Stelmachowska, dr Frankowska, prof. Antoniewicz, prof. Dobro~olski, prof. Moszyński, prof. Frankowski, dr Waligórski, prof. Hensel, prof. Nosek i inni. , W dniu 19 lutego przeprowadzono ogólne podsumowanie wyników dwudniowej dyskusji, oraz omówiono zamierzenia na przyszłość (punkt II załączonego memoriału). Po odczytaniu i zatwierdzeniu tekstu, opracowanego przez komisję na podstawie pracy zespołowej konferencję została zakończona. Q. Lud, T. XXXIX G. �Memoriał opracowany przez Konferencję etnografów: OCENA DOROBKU POLSKIEJ ETNOGRAFII I ETNOLOGII Z PUNKTU WIDZENIA POSTĘPOWEJ MYŚLI SPOŁECZNEJ I. Okres początkowy. Początki głębszych zainteresowań się ludem i jego kulturą występują w schyłkowym okresie formacji feudalnej w Polsce, od przełomu XVIII i XIX w. do uwłaszczenia włościan; na terenie zaboru pruskiego w pierwszej połowie XIX w., w Małopolsce' do 1848 r. a w byłym królestwie Kongresowym do 1864 r. Zainteresowania te wyszły z ówczesnych kół postępowych, które walczyły o emancypację chłopów. Klasycznym przykładem tego jest działalność H. Kołłątaja, Lelewela, członków Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie i szeregu pisarzy. Łączyły się one z uświadomieniem konieczności przebudowy ustroju gospodarczo-społecznego. Mimo, że w okresie tym zainteresowania te skupiają się prawie wyłącznie na folklorze, to należy podkrdlić iż po raz pierwszy przy tej okazji występuje wartościowanie kultury ludowej. 2. Okres drugi. W następnej fazie rozwojowej, która mniej więcej przypada na okres kształtującego się ustroju kapitalistycznego i panujących prądów pozywitystycznych, zainteresowania te pogłębiają się w niemałej mierze na skutek narastających tendencji do demokratyzacji społeczeństw i postępującej w dalszym ciągu emancypacji gospodarczej, społecznej i politycznej chłopstwa. W okresie tym zakres zainteresowań w badaniach etnograficznych poszerza się. Pojawiają się pierwsze prace związane z kulturą materialną. Zaczyna się bardziej systematyczne zbieranie materiałów, czego dobitnym wyrazem może być monumentalny zbiór monografii Kolberga. jako reakcja przeciw dawnemu romantycznemu podejściu do zagadnień kultury ludowej, pojawiają się pierwsze prace krytyczne, bardzo jak na owe czasy wartościowe (R. Berwiński). W pracach ówczesnych prawie zupełnie nie znajdują wyrazu ówczesne postępowe idee, wiążące się z powstaniem przemysłu i burżuazji polskiej, nurtujące coraz silniej pewną część społeczeństwa, co jak w poprzednim okresie zaznaczało się tak wyraźnie u Kołłątaja, a także u Goszczyńskiego i innych. 3. Okres trzeci. W okresie trzecim, który przypada na przełom XIX i XX w. trwając aż do 1914 r. następuje dalszy rozwój kapitalizmu w Polsce, pogłę- bianie się konfiiktów' społecz. wytwarzanie się klasy robotniczej i w związku z tym po raz pierwszy wkraczają do Polski hasła i teorie naukowego socjalizmu. Pojawiają się tłumaczenia prac Marksa, Engelsa i innych dokonywane przez Krzywickiego, lub przy jego udziale. W związku z powyższym, obok kontynuowania prac dawnego typu (zbierackich i in.) widzimy już pierwsze ściśle naukowe prace, z podbudową metodologiczną, opartą na marskiźmie (przede wszystkim Krzywicki). Kierunek ten nie był jednak przeważający, ponieważ większość ówczesnych etnologów poddaje się rozwijającym się na zachodzie ideom ewolucjonistycznym, nawiązując, gdy chodzi o niejakie tendencje materialistyczno-historyczne, co najwyżej w pewnym stopniu do prac Morgana (Karłowicz, Ciszewski i inni). Największą pozytywną zdobyczą tego okresu są niewątpliwie prace Krzywickiego, który w swoich (,Ustrojach społeczno-gospodarczych}) ściśle wiąże zjawiska kulturowe z podłożem ekonomicznym wogóle, a produkcją w szczególności, oraz podkreśla zmienność zjawisk kulturowych, uwarunkowaną rozrastającymi się sprzecznościami poszczególnych grup wytwórczych itp. jednakowoż nawet ten badacz reprezentuje w znacznym stopniu kierunek eklektyczny, ponieważ uwzględnia równocześnie także inne, błędne kierunki, co zmniejsza wartość jego prac. Tematyka prac Krzywickiego obejmuje takie zagadnienia jak: liczebność i kształtowanie się społeczeństw pierwotnych w oparciu o materialne warunki bytu, zagadnienie rozwoju moralności i religii pierwotnej itp. W pracach innych autorów tego okresu zaznacza się zainteresowanie ustrojem społecznym w ogóle, związkiem tego ustroju z kultem i wierzeniami, folklorem w najszerszym rozumieniu tego słowa, wiedzą pierwotną i poniekąd również kulturą materialną. Na wyróżnienie zasługuje praca Ciszewskiego pt. (,Lud robotniczorolniczy z okolic Żarek, Siewierza i Pilicy», oraz inne jego monografie tego typu. Znacznym sukcesem tego okresu jest pojawienie się wydawnictw periodycznych i ciągłych, etnologiczno-etnograficznych (Wisła, Lud i inne), które w pewnym, co prawda na ogół nieznacznym stopniu uwzględniają już współczesną tematykę klasową. Wreszcie w tym okresie powstaje pierwsza katedra etnologii w Polsce (1910), która niestety nie odegrała żadnej poważniejszej roli, oraz dokonane zostały pewne badania i prace nad etnografią ludów egzotycznych (Kubary i inni). 4. Okres czwarty. W okresie międzywojennym panującą tendencją w etnologii jest tendencja teoretyczna, nie wiążąca nauki z życiem. Poza tym pewna część prac etnograficznych stoi wyraźnie na usługach klas posiadających i reżimu (np. badania nad szlachtą zagrodową, badania na ziemiach wschodnich) itp. 40* �Jest to okres wielkiego wzmożenia się prac etnologicznych ficznych, oraz rozszerzenia się ich tematyki. i etnogra- Najbardziej wartościowymi są, pochodzące z tego okresu materiały opisowe, systematyzujące, porównawcze, syntezujące i metodologiczne, o różnych kierunkach naukowych. Kierunek materialistyczno-historyczny nie znalazł tu prawie wcale zastosowania i wyrazu. Wartość znacznej ilości tych prac jest jednak trwała o tyle, o ile one zawierają usystematyzowany bogaty materiał faktyczny. Podobnie jak w okresach poprzednich uderza tu brak dostatecznej planowości badalI i prac, co spowodowało znaczne luki tematyczne i źró. dłowe. 5· Okres piąty. W Polsce Ludowej występuje dialektyczny proces walki starych tendencji z nowymi, reprezentowanymi przez dążenie do powiązania nauki z życiem i oparcia o materializm historyczny i dialektyczny. Wyrazem tych nowych tendencji są prace i badania poświęcone takim zagadnieniom, jak: kooperacji, pracy, wiążące się ściśle z organizowaniem spółdzielni produkcyjnych, badania nad przemysłem ludowym, badania nad sztuką w oparciu o bazę gospodarczą, prace nad uwarunkowaniem i zróżnicowaniem kultury ludowej, prace nad rozwojem narzędzi rolniczych i ich rolą w przeobrażeniach społecznych. Jakkolwiek tematyka prac etnograficznych coraz bardziej nawiązuje do potrzeb budownictwa socjalistycznego, to jednak metodyka tych prac, nie rozwija się równolegle z dostatecznym przyswojeniem zasad metodologicznych materializmu dialektycznego i historycznego. a) uwzględnianie takich tematów, które ze względów .klasowyc~ były pomijane w poprzednich okres~ch i którY~h oprac?wame ",:~p:łm luki badawcze i umocni bazę ideologIczną PolskI Ludowej (np. zrozmcowanie klasowe kultury ludowej). b) wydobycie z kultury ludowej przez odpowiednie ba~ania takich wartości, które mogą być wprowadzone do kultury narodowej np. sztuka ludowa, muzyka literatura. c) organizowanie takich badań, które mogą się przyczynić do ~ptt maInego zatrudnienia mas pracujących i wydobycia oraz uaktywnIema działów produkcyjnych przemysłu ludowego. d) organizowanie takich badań, które przez poznanie pewnych wycinków rzeczywistości kulturalnej wiejskiej, mogą dać podsta.wę do lepszego planowania i organizowania nowego. życ~a. (np. badama nad gospodarczą strukturą klas wsi, nad potrzebamI WSI Itp.). III. Etnografowie zebrani na konferencji etnograficznej w Krakowie stoją na stanowisku, że w przyszłej organizacji nauki polskiej powinien być uwzględniony postulat stworzenia Instytutu Etnograficznego, którego zadania polegałyby na: a) b) wanych c) realizowaniu powyżej zarysowanego programu pracy; , na koordynowaniu wszystkich akcyj badawczych reprezentoprzez inne ośrodki oraz muzea; szkolenia kadr pracowników naukowych. Konferencja Kraków, Zamierzenia na dnia przyszłość. I. Cel i zakres etnografii. II. Powiązanie nauki z życiem. III. Instytut Etnograficzny. I. I. Konferencja etnografów przedstawia program swojej działalności: Zakres prac etnograficznych powinien obejmować: etnografię historyczną· 2. Badania reliktowej kultury tradycyjnej ludu pracującego. 3· Dynamikę przeobrażeń kultury mas pracujących w tworzeniu się nowej kultury społeczeństwa socjalistycznego. Wszystko to łącznie w oparciu o zasady materializmu dialektycznego historycznego. II. Etnografowie zebrani na konferencji stoją najbardziej ściśłego powiązania prac etnograficznych downictwa socjalistycznego, przez: na stanowisku z potrzebami jak bu- etnografów. , 19 lutego 1951 r. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/ad54c92127061082022ffdeebb09d11b.pdf 0b7293c1b47724281ac1ede07a1bd42b Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:156 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1958 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:136 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1956 t.43 Description An account of the resource LUD 1956 t.43, s.424-510 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R o N I K 425 A ł ·1' ZYGMUNT WOJOIiECHOWSKI (,27 IV 19QO-14 X 1955) W oSQbie Zygmunt.a Wojci-ec'hows(kiego naulka lP<Jlska utradła ozołowego hlis,tory!ka ustrojru, wY'v.lodzącego IS'ię'z lwows'kiej Iszko'ły Oswalda Balzera. Przez swojego wielkiego mistrza był on uważany nie tylko za najbardziej u1aleJ'l,tolWane,go,lecz też za najibliżJS1zego'SiO'bi'eucznia. Wyrazem stosunku łączącego nauczyciela z uczniem było przekazanie Zygmuntowi Wojciechowskiemu przez (zmarłą w grudniu 1952) córkę Oswalda Balzera, Helenę z Balzerów Szadkowską zgodnie z intencją ojca - złotego medalu, ofiarowanego Balzerowi w roku 1928 przez społeczeństwo. Z. Wojoiechowski był nie tylko człowiekiem o wielkiej wiedzy, l-ecz też i uczonym o wyjątkowo szerokiej skali zainteresowań. Pierwotną jego specjalnością były dzieje ustroju państwa polskiego. Z biegiem lat koncentrował swoje zainteresowanie coraz bardziej na zagadnieniu początków państwa . polskiego. W dążeniu do syntetycznego ogólnego ujęcia sięgał do działów nauki uzupełni,ających swoimi wynikami skąpe wzmianki źródeł pisanych przy czym nie ograniczał się do archeologii, lecz zwracał bacznie uwagę na wyniki badań etnograficznych, dialektologicznych i antropologicznych. Pod tym Prof. dr Zygmunt Wojciechowski względem był on kontynuatorem badań Karola Potkańskiego, wyrazem tego były przygotowania i ostateczne zaplanowani,e obecnie znajdującego się w toku opracowania Słownika starożytności słowiańskich. Pierwszą próbę w tym kierunku podjął w okresie międzywojennym Franciszek Bujak, wydawca pism pośmiertnych Karola Pot- , l ~ I ..... J..' ~ 1 ~: , i'. ~ ( ~ kańskiego i realizator jego testamentu naukowego, uważał się bowiem za Jego .U'C1znlia i Ikcntynua~lOra 1P!rlac.Ni~ste'ty, to poczyn.anie 181kwaŻill·edla 'słowianoz;n.awst'Wa, w 'którym nauka 'POIsk.a - przede wlszystkim dzięki pracom dia~eikltolcgicz!nym Kazimierza NitlScha i "RQCZllli'kowi Slawis!tycz)n.emu", wydlawanemu przez PoiLskę Akademię Umiejętmoś,cli - 'za'::zęła sięwysuwać na miej6ce na'CIzelne w 'szlachetnym wsp6łza'wodnictwie z nauką cz.eską, u't1knęło przed 'Woj,nąna rwJ'~daniu zel3zytu. próbnego. N1e zrażony niepowodzeniem znakomitego poprzednika, doceniając wagę tego przed·· sięwzię<:lia narukowego, tw'ZIllowił Z)"gmulnt Wojciechowski ,po U 'Wojnie światowej sprawę wydania Słownika starożytności słowiańskich w ramach prac założc:m:,go prz€1Z 'sie'bieJir:.'stytuitu ZachKJdniego. I w tych !nowych, zdawlaJJoby 'się 'tak IPrzyja1zny'ch 'warum'kach, mUlSiał ciężko walczyć z trudn06cliami iilIlanls'owymi, aż wres'zlCie wołał zapewnić realiza~ję swojemu poczynaniu przez objęcie go planem Polskiej Akademii Nauk, w ramach ;prlac Zakładu Słcwiano'znalWls,twa PAN, kierClwanego przez 'czołowego pT£:edstaIWiciela 'tej rdz:iedz.iny wiedzy, Tadeusza Le'hra-\Spławińslkiego. .B8ldanlia t€or~tY'czne naid rpcczątlkami lPań-!1l,wapoL3kiego miały li ZygmUltltla Wojdeclhowlsiki'ego w)"dźwit~k uczuciowy .i. polityczny. Przejarwiłosię ,to w koncepcji U!ważaln,iapias't()lwskkh ziem ma'Cierzytstycih za terytor~a.lną pod:s\tarwę Pollslki przyszłości. Była to jego wiel'ka pasja życiowa, której z biegiem czasu coraz bardziej podporządkowywał swoją działalność naukową, 'społeczną, a też i polityczną. Zaczął te p!r.a1cew 1933 '!'. ogłoiSzeniem. szkicu Rozwój terytorialny Prus w stosunku do ziem macierzystych Polski,. którego ukazanie się było ja.k .gd)1by realkcją Ina prQ'klamowanje Trz'eciej Rz€/szy [PflZ€ZHi,tlera·. Old siamego początku d!<JlCelI1'iał grozę /tego demagogicrllllego IprzElw'l'otu, ale T<:~wnieżwidzliał bra'k iSzaniSt1'wa1oślCioj niezg'odność z kier'Ull1lkiem rozwoju" hi;st'oryczlllego. Z 'tego lPT'z'eświa,aczenia, opartego na pr':l€<sł8nkach narukowych, płynął j€lgo nie'z:łomIllY olPtymi'zm w !czasie cl':l:u;Jla'cji.Niemniej już prIZed wojną ,barczrujeśledził 'wz'I'alstający hitleryzm i by.ł jedmym z 'tych InieI:cznych Poilaków, którlZy włas'nymi oczyma oglą':ia·}i zjazdy w Norymherd:ze w dza'sa·ch, ,gdy nikot j€lsz<cz,enie ,przYPu1szczai, że świetny zarbyte1k niemieckiego 'r€'n€lSar~su <będzie wi:-:rótce rniejlscem finału Tl'zeciej RIZe'szy, lP~anO'w8Inej na tysiądecie, la powalonej po nie:;lpelna tl1zyna'stoletn'm trwaniu, taik pełnym ana,logii do fan\ta~stycz:nych osiągn~ęć ,Wanidailów. 'Innego ro'<Jzaju, gdyż bardziej dynlamiczną rea:kcją na przewrót Hitlera była '<J'ziałalność cdczyto'wa Z. WojciechoM'skiego Ina 'terenie Wa'l'I11ii i Mazur. Organ-izolwał ją tajnie w 'ramach PO'w1szeClhlnY'cih Wykłarl,ów Uniwersy. tetu Foznańlskiego. Był bowiem w ciągu wielu lat ,przewcldruiczącym tej telk ważnej i lwielce 'zalsłlUżonej agendy teraźniejlszego Uniwersytetu im. Aldama MiC'kiewi'cza. ZreSlZ'tąi w czaislie okupacji nie przestawał taj'nie dzia_ łać 'W tym kierunIku. Talk na [przylkład 'ogłosił wtedy Ikilika prac w wydaniach IkOIl'Spi'I'a'Cyjnych.Wśród nkh zmajdowała się też i pierws'z.a 'wE:'l'sja �,426 427 ·ogłc/S.zonej ,po wOJme książki Polska-Niemcy. Dzies:ięć wieków zmagania. iW}1dano ją rVl'Warszawie w ,styczni'u 1943, ma IkHka zaledwie tygodni przed Iklę.rką armii niemieidkiej 'Poid Staliingradem. ZaibE'z,pieczono ją zaś [kaMą :tytulową: Karol Szajnocha, Szkice historyczne, 'WY'danie nowe, 't. 1, War!,za'Wa 1!}3-8. Lata clkurpacji ,były okre.em ba,rd'z'O intensywnej ldziałalnośd ZyrgmUJnta Wojcie(;ihowsikiego nie tyiłko nau'kowej, ale i Ispołeaznej. Obydwa ~e -tory 'staJe się z Isobą 'spla'tały w działalności tego człowieka, ktÓl-y przy szeroklicih ihoryzontacih n,aru/k()wycihjalk n~kt inny w obecnym pokoleniu u{:'Z>(Jnychumiał 'wiązać ,naUlkę 'z życiem. Prześwi.a\d'Czenj·e o n ietnwa:łoś-ei :SUik<:.E'SÓ'\V 'hHleryzmu pobudzało ;go do tym więk1szy·ch wy:si,jl1Ww,zmienza_ ją-ey<:'hdo uł.atwienia- lu-ezo:nym ,po1.'k1im'przetrwania ·cięż'kich lat OIkUlPacji, konfsekJW€lI1:tniedążącej 'Clo zni's'zczenia Pol,,'kiej elity iuitelaktualnej. Łącząc to ~ 1P!r2Y;G'OtclWaniEm drziała,]rrlOścinaulkowo-'wydawni<czej w pr'Zy1szłej .po_ wojenrnej Pols1ce - we współlPracy 'ze StarnisłaW'€m Arctem, Iktóry 'cały swój rnają'tek zaa'ngaż'ował w tę dZliałar]ność - z<ljplanował 'wyldawarnie po wQljnie Biblioteki Wiedzy o Polisce, wieDkiej serii monografii naukoIwych, mających sZE'rzyć w Isrpołeoczeńlstwierzetelną wiedzę o Polslee. Do'kela :tej alkcjii Zygm urnt Wojdec'ho\Nislki 'SkupH Ikil'kurelJziesięcioc1sobowy sztab uczonych, którlzy ;pilSa-lii ddida1walizamówione pI1ze'z niego pra'ce. WY1Płacane zaiHczlki na honoraria ułal1Jwialy przetrwanie ciężlkich lat. Jaik 'wtielką zaś pcmoteą Ibyły 'te zaliczki, poświ.adczą '\N1SZ)"SICY ci, Iktórzy talk jak ja z nich ikomy,s1ta>li.Tą drogą, w ikryjówkach 1P1i'\Nłnioc 'k,sięga'mi Stani.słaJWa Areta rpfzy :Nowym ŚWiecie ;z,gromaldzHo się co Il1ajlII'lJniej;pół se'tJki rękopirsów, które, mies1ety, 'ZClS'tały\.lPakne w czasie rpolwiStania wa'rszaWl.ikiego. Jedma/k m[e wlszylstko całkowicie rPrzepadło. U nielk,tórych autorów zachowały się bruJliony ,]ulb przynarjmniej ma'teria'ły poz1walając-e ma r€lkcngtruikicję pracy. Po wojni·e ISlześćpra,c wY'sz~o'w 'si.edmi'u toma,C'h Biblioteki 'Wiedzy o POlISC'e,wyda:wanej PI1Ze'Z S'tanilsłarwa Ar'Cta; (po zaJpil'zestaniu dlzliałalności Wydraowniciw.a S. Areta cz.ęŚć rprac ulkazała się w pulbUkacjaoh innych instytucji: Instytutu Bałtyckiego, Instytutu Śląskiego, Instytutu Zachodniego i Poznańskiego TowarzystWla Przyjaciół Nauk. Charak'terystyczną 'cechą 'llm}'lS~owośd Zygtrnulllta Wojciecho\,,131kiego była Iwyrbi1lnazdolność myślEłnda hilS'1Jorycznego,i to w tym semie, że dkres, w którym żył, umiał widzieć w 'organicznym :ZIWiąz1kuZ pI1Zeszłością i z perspektywami przyszłości. To Z!aidecydowało o szybkim i jasnym wy_ bO!r'ze drogi ;pclstęJ)owanda w roku 1945. St~d płynął j'ego rniewzruszony OiPtymizm co do losów Pohiki; optymizm, k'tóry 'W roku 1934 rpozwalał mu za1stanawiać się, w jakim :gma-ehu w Szczecinie będ:zie pollSkie 'Wojewókiztwo, Ik'tóryw czals'ie clk:upacji 'zagrzewał go do gOłrączkowej rpracy dla powojennej PoJ,s'kiLi ,który w oStatni'ch llatareh poanagal mu zno'sić u'trudnienia w rpracy i osclbiste przykl'Ości. Oto garść f"iktów z :ia1kbogatego, choć nliedl'ugieg-o życia Zygmunta ciechO'VIIS'kiego,faktów, ,które ,nie rpowinny ulec zapomtnieniu. Woj- Jan Czekanowski WSPOMNIENI~E O TADEUSZU HENZLU Uror<:izcmy'W 19G6 r. w Wygnance !pod Czm'tkowem jak w~lzy,scy niema.l kresowcy, Taldewsz H € n IZe l cdznaiC'zał się .!kromnośeią, iPi1ruością, iSlZ'CZero:ś'Ci-ą,[:lI'a(;QwdtOiŚdąi 'wytr'Wałością. Realnie podClhodzil do przeja'wóiw ¢yciowye'h, był bystrym ,s:pos'tT'zegaczem, mia-ł umylSł Idociekliwy i wielo,'S'tronne zain1er~owaJnia. Naj1baro'ziej je,cn.ak z 1\\'.1Z~'1Stki<:-h \dzi€'dzin W1iedzy !pasjonowało glo 1>wdv'lrralWst!w'O, a '<.1włalsZlpza antrOiPolctgia i etnogra1fia. Ten 'też dział obrał, 'zap~sując \Się w lSi2r6r. n.a, Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowlie. Na(stępnie studicwał z zapałem prócz aln'br'cpo'IQgiietnografię 'i prehiistorię pod kierunkiem prof. dra Leona Kozłowskiego i prof. dra Adama Fischera. Studia swe zakończył w Zakładzie Antropologiczno-Etnologicznym UJK pod ki,erunkiem prof. dra Jana Czekanowskiego. Bardzo wc'ześnie ·po u'kcń'c'leniu 'swych stuldibw uzySkał dyplom ddk,t or:ski na połd,s;tawie l'1oliPr.a'wyPigmeje cerqtralnoafrykańsqy opubDlww.aLllej IPrzez Tdvva'rzystM''ONaulkC'we L!W<Jw,o:lklie 'W "Archiwum Towarzystwa dz. 3, It. 3, Lwów 19i3!4 z. ,2. Pra·ca t.a specjaLnie Iwyr6żniona, o,pa.rla 'Została na materia'Ie etlllograficzn<J-an trqpoI'otgi'oznym, 'zebranym pl'zezczlonika Ek1;;pe,dyJCjiMrykańskiej, Jana CzekanoWl.ikiego. Pio<:ijęcie 'tego tErna'tlu, Z'resz'tą niełatweglo, z terelnu 'stanowiącego do,tY'Choza1s na mapie antro!po-etnograficznej Afry1klibiałą plamę, uanać ,należy ,za pi'oniel"'slki wysiłek Zgodne to zres'ztą Ibyloz zairn-teresowaniem T. Renzla, /gdyż już 'cd wrz(jsnych lat m:lodośd :pasjOlIlow.ał 'się do 'za,ga<dnier'ilu1dno~ciowy:ch, tajem.n:i,czego Cza'rnego Lądu Afry;k1i, a zwłas2!cza rnajmniej poznanych szczepów - Pigmejów, Był też pod wrażeniem podróży Stani.sława Klimlka, ,(Iktóry 'Z1giną-łIW eza,ElieIdrzia.lań wojell1;ny,ch pod Warszawą li 'w jej obronie), wielkiego <E:lntuzjalS'ty -badań lIndian Amerylki, tktóremu po uzy;skarniu ·funduszów udało lsię IO'sOlbi:ście 'zebrać wS/paniały mat'€niał etno{gra,fi'Czny i an trcrpoLOIgic'ZlIly na· terenie rezerwatów [nldian KaUfJornii. Jednakże plany Tadeusza Henzla z r-óżnych przy;czyn nie zo5'tały rl1realizowane. VI wyprawie do Afryki organizowanej przez naukowców lwow;o'kiego unil'wers)"tetu z Ibraku dc<s'ta'teczinyoh funduszów, miej:S'ca dlań \7.abraikł'O. N:emrriej jedrnak z iPodziwu godlną wytrwa;lośdą i. pasją oJddał sięZJbieIraniu, i orpra'cciwywaniu materiałów afrykanilstycznyoh na razie 'z dostępnej mu literatury IkrajlclWej i zagraniczmej. WC1;'ta'tnich powojennych latach uda-ło mu 'się 'zoora·ć -pclkaźny materiał. Gorliwie 'też zabral 'się do jego cpracowywahia. �428 429 Jego entuzjazm do badań naukowych nie zmniejszył się nawet w latach długiej tułaczki wojennej po oficerskich obozach jenieckich w hitlerowskim Reichu, gdzie wraz z innymi współziomkami maltretowany i poniewieramy, Q głJcdzie i chłodzie, 'w SkTajnym Iniedostat1ku, wobec us'tawicmej grozy śmiercibynajmruej ni~ załamał się ani nie osłabł w 'zapale tPr<:cy. iFrzeci,\,;il1ie, Iw nie spnyjających ok'oliczIlOściach, 'WY'zyslkując oodar'zające 'Się okazje organizował t.ajne nauczanie, tworzył na ter,enie (JIbo_ tZÓW j~niec'kkh wraz z innymi oficerami tzw. Radę NaulkOiwą, Fozgalęzioną zresztą po wielu obozach, Studium Społeczno-Pedagogiczne. Studium to ,zC'rg2nizvwane [.\oczą1Ikorwow obozi~ w PreDiZlau, z <:.za'sem Taz'szerzyło swą działadil1cść i późmiej działało w obozie jani€'Clkim w Neubran!delnlburg, kształcąc ok. 600 kandydatów na poziomie akademickim. Przetransloko'W,snie T. Henzl,a 'Wrlaz z olbozem do innego KC. w GrOtSlsBOTu i utonięcie w wielkiej masie ok, 10000 tamtejszych jeńców-oficerów polskich nie spo;wodowało !pr'ze'rwy w jego już podjętej dział,alnJośd. Na odwrót, w tym obozie funkcjonowały dwie różne on,ganiza'cje nauCwwe, pTÓCZ Studilum .s~Oł€czno-Pedagog;cznego także Jnistytut PedJagogiczny. Baldania trwały nadal! nieprzerwanie. T. Henzel praoował w Instytucie Pedalgogioc~znym, Roz'licLlnymi 'zainteresowaniami, głębią iSlWejwie!dzy i atralkcyjruością staw'l8.nych :probl€mÓoW Tadeusz Henzel 'S1-worzył wła'sną ekipę ba'<la'W.czą .i porywał do tej IIxacy coratZ ISZ€'I\S1zy Ikrąg rodaków-jeńców; organizow.ał' ;z. nimi zajęcia praktyczne, do których, w jemu tylko 'Wiadomy ,sposób, udało się zdobyć potrzebne instrumentarium i pomoce naukowe. W ten sposób :pow.s'tał i:owl8.żny ZJbiór lffia'teriałÓ'W nau1kowych o charak'terY'stycznej StJ)ecyfice, unikat w dzieja0h nal~ki, a 'lara'zem k0tP8lnia wia1domości Q człowieku. SłUlżyć on będzie do 'Wyś'Wietlenianaj'r,ozlffiaitszychzaglc.ldlnień, m. in. ro<.'woju fi,zyc~meg)o, s'tanu zd'[1o'Wotnego, p.sychicznego,zalbiedz'enia, wycz'er_ pauia fizYlcLlnego i nerowc'wego, po'chodzenia 'srpoleeznego, zawodowego, 11'L~doInieńi ó1kł'onnośd 'do s'c'horzeń jeń,ców 'W hitlleroiwskicih obozach. Ze,brane 'tam prze'z IOlbie oI1g:alIlizacje materirały zos'tały już częściowo opra'cowan'e (K. S o ob l 's ki - w 2wją~tku 'Z pSY'chololgią i 51ocjol'ogią _ m<l'teriał nie ogłoszony) bądź też już optlIblitkowane (Z. M a, c h i n k 'o, Zagadnienia klucza do określenia typóW budowy człowieka, "Przegląd Antr'OpOl1'c,g i'c'ZlI1 y", t. 20, P'oznań 19'54). Po objęciu lkiero'Wll1ictwa Zakładu AII1'h'oqJolOigii'W Unl1we1'lsytecie Marii Curie Skłodowsikiej w Lublinie \\1 1947 r. T. HenTZel, 'wieJ'e czalsu rpoilwięcił rpra'com organizacyjnym Pol~Ikiego To'Warzys'twa LuQ,oznawczegio. BYł C'złonikiem ZaT'ZąidIUPTL, brał udz'lał w wygłaszaniu 'referatów inaukowych, organi'zowaniu zjazdów etno_ graficznych i żywo inte'relsował się pracami etll1'ografieznymi, zwłaszcza dotyczącymi 'szczepów (ffiil'rlzyńrs!kichIW Airy-ce. Zajął się też innym aktua,lnym zagadnieniem j skrzętnie gromadził materiiał os'teologiczny 'z ~oki neoli'tyc'znej, wydo:bywany przy pracach archeok-gkznych Lu<bellizczyzny. ° Część 1egJOrriai1.eriałru lPoclkla (", ł OinaalZle ". antropo-:anatomicznej T. Dzierżykraj- R'ogałski. . d l' . k od Ponad'to !StaJe in1teresQlwały go zagadnienia meto Q oglczn~ Ja o p,sfu'Wa i in'stru(ffi€ll1t dociekań naulkolWY'0h. JeS'ZJcze przed, W?Jlną OgłO'Slł w '" okreslen1U rosowym, ;r. Hen!zel lP'l'a'cę p.t Zagadnienia meiodblogiczne .. • Prz6glą1d An'tI1Opologiczny", 't. 12: 1938,z. 4, w kto reJ p?T~~nał .r~zn~ ;tOS<lwane wówczas metody pod wz.ględem ich [>rzej'l'ZytS'1JoścI.1 m~zhweJ · .•~. .ta .. Po II wo'lnie ś'Wiatowej jalko uozestnilk ogółndkraJ'oweJ konl'Il'LelIPTe CJl. J .,. . )łO'Sił metodoło!fereneji t.aikIEl()n'cmiczil1'ejIw o.sieczneJ (grudzl,en 19502, wy,g . " t 21' giczny ref.erat, który wkrótce opublikował ("Przegląd ~~tropolog.", . '195.5,) pt. Metoda różnic i metd:d.a Iowadrotów, iPrZeds'talWl~J.ą~ zara~em Jalko ~ovum :!(ffiodyfilkowaną Ipt"zez Isiebie metodę diagnozy rO.ZJm1coweJ.W'tedy pon'Ciwinie po'cM,ał arlaHziestQiSorwane przez badaczy ~()113kl~h~'e'~dY :()~~~,-""'awI'ł J'e !kry'ty'c'wie podkreśtLając n1ledocJągmęela mekucowanla,. pr'z€us'" .., ryKJh metlod, ł' '. t a' nie T. Henzel 'wszystkie :swe IpTa.ce przygotowywał mozo 'llle l 's ar n " To z Ikolei ,orpowodicw.ał'o, że 'Wie1'e jego cennych pra'c p,O'zDls1tałow 'fę'kapllSl8dh.z w.iellką szlkodą dla nralUki rpaliskiej: . .'; . To (ffiilste'rnecyzel'Clwanie lkaŻ!dej pra1cy ibyło 't~ IPIOWo!d~em, ze dw.e iPlI'Z€dlWojenne cenne jego pra·ce, w stani'e już 'zUip'€łUllelwYkon;c~O'nym, oddane do idru!ku w Aorchi'W'um T'owarzys'uw.a NaukOiWego LW'OWS'Klego:oz w~buchem wojny 1939 r, zginęły bezpowrotnie. Były to prac~: O ~kl.adzte ras B k' hiszpańskich i Analiza kraniologiczna Mu;dzYJeuerza afrywym as ow .\' . bl' , dało mu ka' k' C" ma'teriał6w w b'rulj(4na'ch rę!k0lP1SoWl o I'cz'en 'U, , ' · ns tego. zęsc . b' l !Scibie Ibdw'cm " 'I I ,j •I \ " 1 się Ulra'tować czym .był niezmieI1nie uradowany, Ol lecyrwa . ~ ., .. : . na po d st'a,wle . tch uda ze y" 8 Ikg 'WIażący'c'h rę/kopilsów ., I ,.mu się w powarzne) mierze 'lre!kO'nls<truO'W.ać zaginione !prace l qpulbllkc\:ac Je. , . . ,. , Jednakże cięźkJe warunlkiżycia obo'zdwego ,I P?'wo~'ennego, i sml,e;,~ . - d u Olb'razen, . . J'ak'itc'hdOiZ1I1ała w obozi·e mermJecllnm'), zony {z !porwo . , . . 'k'OIn.eczno,,·~ ąt zaopiekowania się nowo urodzonym synkiem, brak mleszka~la, a p~cz d. Widnych rwaru'I1kow kawo j !Stałego Istanlowllslka me'd awa ły T . Henzlo1wi . " 1" N' 'o ho' wyciąo'nęli ku Niemu pomocną dłoń i zaoplekowa 1 SIę lm pracy, C c '" J1a D l'k U' syteitu rzez jakiś 'OWlSpJ:'1of.,JrEineusz MichaJJS1ki i 'prof. n y'l' z InI~er.' '.. Ł,Pód-lk'egO Po UlS'talPienituprof. Jana M)'ldlaI1s'kiego z Katedry Antropologu . za'<lt UL I. ''We'l'1sytecie Lubehf,{jm 'z'Olsta:łTa:deuls'z Henlze l' mianowany ~.' pno ~ W nI. '1' clwni!kiem tegoż Zaklladu. Fun'k'cje te pełnił tio śmierci; był tez f:~~~~;~:m Wy;działu Biologii i Naulk o Ziemi U,MC~. ~ra'ca '5p'0:eczm~ ~ 'Z<llWodroiWapcmoc młodszym 'kolegom w przygotowaniu 100 publIkaCJI, czyn'ny udzi~ł w różnY'ch kJO'IlJferencja,ch, zjla:~darch oraz 'w. wr~ądach tow.a~ ~tw naukowych w 'wybitnym lsltopniiu utrudnIały mu $lzyb~ze ,~rzygoto rZYI~ Hcznych (pra'c dl() ·opublI'kowanIa.· .. M'uno t o lUItlzielał 'się chętlIl\e, pełIlll wanie L d'ull1!kcję członlka zaTządu Pol~ikiego Towarzystwa Ludozmawcz,ego WI u• .• l gt'ocznego bEnie, PoiIiski€g'O Tov,,1arzy.s'ttwa An-Lrapo,lo l , był współpracoW'l1l- �430 kiem - Komisji Polskiej Akademii Nauk i członkiem Antropometrii Polskiej Akademii Nauk. 431> prezydium Komitetu T. Benzel mi.ał w 'Cl'zied'ziTIielzagaid'nień afrykall"lilstycznych wa' " . " Wlk.,' . zne a,lą,gmęcla. y azał bowIem, ze typ Dp. alU/stro....afry1kań'skd(J. Cz'e'kan _ sk' )' t '.. J . ow . lego Jes ml,es'zancem El~ła<ilnjika nigryckiego i pigmejlslkiego wła'c'. . " t" , 5' lWIe JUZ Uls'ta,IlhZlOwanym. S!wiE'rdzenie to - jak pilsze !prof. J. CzekanC'Wsiki _ ,~YłIOosiągnięcie.m dużej, ,;agi i wielkiej domiolsłości nau:kowej d!la analizy antorOrI:O'J.ogIICz,neJ :składnIikc'w odmi<J.JnyczaI1m'j. Wynilkd !pra~y T. Ben7!la wniosły 'Dowe światło 'Cio zalga'C!nień analizy a r;,'tr<JpologJ:ozne] ~lklJadników odmia'ny c'za'Ilnej, 2,lwł.alsz<:za'odnośnie 'do ol1lstosUJ:lkowa'nias'ię typu a'u,stro-a.fr}ikań's'kiego <:lopigmej's'kieg,o. . Skonc€~trO\\'anie 'swojego zainter€'S'Owani.a na :podstawowych zagaldnienUI<.:chcdml~ny 'CzarU'lej, }:lclS'zukfwania daollszych ma'terialów ttego rodzaju, st.ała IIllechęc do olgłalsz<:>.'ni.a przyczym'kówslpcJwordc1wały, że zna'Gzny dorobek Tadeuls'~a HEnzla ]::ozos'tał w n;ikcrpisach, z k,tórych znacen-a, ~zęść zginęl1a, w czaMe bur-zema W.a'r:s'za'Wyprzez Niemców 'wraz ze zbi'orami Za/kVada Antrop'O':ogij .kierowanego przez ;prof. MydlaIlslkiego. Tyllko częśdiowy dorOIbek uJa\\lImciIlY 2!c:stał :przez ,prof. J. Czelkianolvv~jkiegow post.a,ci 'skła~ów iantrcpOlogiczn~ch ddmiany ~zarnej j,elszcze przed 'i'ch OIpUlbli'kiowaniemprzez autora ,w kSLązkach CzłOWIek W czasie i przestrzeni oraz Człowiek, jego (T'as,y I zycIe. , ,.~ • t~ . ., W ciągu ,/klil<kluna:s'tu lat pria~y nad z anali'lowani€m ~Ikłallów na'soiwycih ,roUlych seriI '''PO'st'rzeżeń Inad 'lud-nGŚcią Afryki, ,zebrany'ch prz,ez J. CzekanC~[lkiego i i.nny~b ,poidróiln'ilków, Taodewsz Henzel 'określił ilnldywidualDlel}:()~.ad. ~(}OO o~)clbrIikĆ'w. Ti"lk ",-;jeIkiej !pracy w za'kresie anńrOlPologii afr~kanl<.[neJ ~oltąd n;e dc!kOlr:iał ni1kt. Dotycbcza'SOiw,e 'serie afrykańs'k'ie 'ObeJmowały mewiellkie Jiocz;by 'stp'o'strzeżeń i tyJlko wyjątIkowo prze'kracZ~łY .10'0.lQ:sc:bnikDw,wlaściwlie lnie dlweślanych indyw'idualnie. Dość wymle11l~ nlektorr opracow;a'l1e 'przez T. Hen'zla 'SiZCZ€IPY, jak Abilsyń,czycy, Achoh, (Shulu), BaJssiba, Eiagloye, Bahamba.Bahutu, BaIera, Ba'ton,ga, Eatl1'tsl, Batwia, Bu.szmeni_Meng;betu, AJzande,Pilgmeje, Wa'ta'ita ('cza:siki z Kc~go na pdd,g,t<l'wie pracy C. Bell1n:i1ngrona). Szcze.gółow'e wylni1ki, jego badan ,Odnoszące SIę do szczepów Bagoy-a" Bahutu i Batwa z Nianzy, trzech szczep~w Ruandy, dalej Beziba z Dad Jeziora Wiktoria-Nianza, pasterskich Ba tU.tSI, Ba'lera z Ikrainy wulkanów, Woa'tarta z Woi lU stóp K:ilim8lndearo umoz!:"""lły J. Czeka[]}()IW',JkiemuwY'głooszenie ref'era'tu w Alkaidemii Wło,g~dej na Conveg'DIO Vollla w 1!ł3'8 'r., z przedS'tawi€1iliem próby wnio'skolW.81nda o 'S'kł~rdzieoantrciPolc.gicznym lUdności mU'rzyń!S'kiej lIla podsttawie wyników POol<slk'ICh. bada~zy, przy użyciu śrooni:ch arytmetyczn)'cih cech pomial'Ow.ych I llndywIdualnego oIkreślelnia przynależmości 'sys'tema'tycznej pos'zczegOlnyc~ c.s'cibników. WyWołało to 'wielkie 2iainteresowalnie wŚ'ród haldaczy za,gramcznych, gdyż ta Uld.alnapróba wY'ka'zała, że właśnie 'tizięki wynikiem pracy Tadeusza He.nz!la jes't możliwa :sys1ema'tyzacja 'SZCZepóWafry_ JI " Ikańskich z .anl'rcpologicznego pUiI1ktu wtidzen:a. zarazem ok,azal'O 'się, że 'wytniki te potwierdzają h~potezy afrykanilstów za,gnani:cznych '(:B. Anlker\mana), podających swe 'Clane co prawda Ize 2Jbyt daleko posuniętym upros-z'czeni'em. Dc'wiódł on bowiem, ż.e lIlie można 'og'ralni.czać się do 4 glów,nych s'kłlad(ników ludności afry1kańskiej, gdyż 'sam 'Wykrył ClOnajmniej ,siedem tyiPÓWtychskłaidników. Niezależnie od afrykanistyki T. Henzla interesowała również Słowiańszczyzna, z'włalszcza południowa. Swe lata mł<,dzieńcze .9pędził w Bośni, ,gdzie 'Ojcie<:Jego 'był 'DJa1czernilkiemsądu; miał oStałe konta'krty !Z Ju,gosławią ) i,nteres'Ował 'się rogadnieniem s'1Jwlktury <3.ll1'tropoJogi:CZlnej PółwytStpU, Bałkańiskiego. Wynilki pracy (miał zamiar ogłosić rw obszerniejl;;zej e1mlOgra-" ficziIlo.antropolQgicznej mo nograil"ii) dotyczącej Ail'bańczykÓ'w BU~glarów dał do oip'ulbli'kowania S. Żejmo-ŻejmilSQwi i dzięki temu nie uLegły ro,porzepasz'cz'Miu wcza,sie 'wojny. WykorzY'Sltal do alnali:zy :serie opubl'~klC'wane ,przez V. Lebzeltera ('AiH~iarnja) i K. Dronts:chiIova (Bu ł,gar!:a,)., dowodząc, że należy 'skorygować dawne iPoglądy na st'osun'ki ail1trcpologic2Jne Sbowian ,połL1dndc~ych, a iPrzy 'zas'tc"->owaniu lIlowych metotd oanalitycznyoh iJs'tnieje, moż:1iwcść narwiązaniJa nawet do przedhiiStory-cznej !przeszłości. Tc:ldeu'SlzaHenzla z<J.JliczyćInależy do ambi'tny:oh, ,szLachetnych i Tzet€'lnych ,badaczy, o różnototC!ony'ch'za'ln1'eresowall"liach, 'Szerokim horyzoncie my,ślowy,m. Z Jego śmierdą, IktÓ'nanals't'lJpiła 1 VII 19'515r., polsIki świat lI1.auiltlo/wy· stra'Cił jedynego 'Z młodszej ,genera<:ji afrykaniSltę - entuzja.s'!ę, a zarazem świe'1mie za:pC'wiadającego 's'ię bada,cza Slorwiiań's,zczyzny w'Słpółczesnej, i -da'WIIJej. Franciszek Wokroj t t l MARIAN LEW:IICKI ('15 V]m 190&--13 XL 19f15) W tCln:u 13 Hstopada '195'5r. ol1ientaJistykę polls!ką dotlkJ:nęła d~ka ,s'trata~ Była nią śmierć ;<:alsłuż'Onegouczonego pol,S'kiego :Mariana L e 'w i <:k i e g 0, profesora nadzwyczajnego i kierownika katedry filologii ludów Azji' Śrcidlkov.:ej lJllli'\\'er:sytetu Wal'lSza'wsikie·g'o, C'złon'ka Komite'bu OrientaHstycznego POIb::dej Akademii Nia't:ik, 'kierownika pTaCldwni l~ksy'kogralfi<:z{ne.i ZaIk1adu O~ientiaIisty1ki PAN, badacza języków i JUldów ałitaj5'kich. Marian Lewi~iki u:rodził ,sięI5. iSieIlpnlia 190,8 r. we IJwowie. Już we wczesnej młodości przejawiał żywe zainteresowanie zagadnieniami' Wschodu. Jako uez,eń V,Iil kla'sy gimnlazjumzo.stał cżłon:kiiem zaTZą!dU Towanys'i.'wa Przyjaciół Dalekiego Wschodu, założ'onego owe Lwowie 'W 1924 1'. JedlIlocz'eśnie zmll"laj~mjałsię samlodzieI-nie z 'kulturą ma'terialną, etnognafią i religiami ludów Azji. Wyrażnie 's:precyzowalDezaiD'teresolwania z8IPrOwJadziły Go w 1926 1'. na ,wyż'sze istu'Ciia w Izalkresie orientaliostyki. Ukończył je z odznoaczeniem :pod 'ki.erunkiem wYlbitnego a łtaiost y i m Clngoli5'ty pol-, �433 432 Sr~i:go, WłtalCly;słaiWa :KotWlicza w 1931 r. W /Cztery ~ta później uzyskał stoplen, dolk~ora filQz~fli w za:k'resie naJUk iOrieIl'ta~hstycznych. Jeszcze przed JUlkonczeru~m 6<1;udiC'W, Ibo 'w '1929 'r., rOZlPOiOZął pracę na Ilnilwerlsytecie; początkdwo Jako 'Zia,stępca, pófu1iej młodszy alsystent, a od 19136 r. na stanoWi.~KUstan5zego IalSy'stenrta.Na krótlko przed wybuchem I[ ,wojny śłWliatowej uz:r~skał !s'typen~ium z Fundus'zoU KUIl'tury N-arocIJow,ej. Korzystając z :nJiego ·wY.Jec~ał w koncu 193'7 r. do Paryża, gdzie 'studiował oWEcole de'S :Lanigues O.fl.en'~€IS ~lvant€lS i .w Co1Jlege de France pod Ikierunikiem uczon:roch taklej mlary, Jak 'ałtaista P. Pelliot i turkolog J. Deny. W czasie pobytu we l'Iraa-rcjri iP'ow:s'ta~główny zrąlb Jego 'PóŹlniej~lzej IPra'cy habmtacyjnej a jęz;y1ku mCll1goJsl!nm 'transkrypCji Ichiń'lJ!ltich z XJIrv w. 'Wszczęciu przewodu halbiMtacyjll1ego \po powrocie -do giaju przesa'kolclził wybuch wojny i odsunął go na· OIkres dziesięciu łat. Lata o!kulPlacji 61:andwlią pOwaŻl11ą'1ulkę Iw tJwó1"C'ZOści naulkowej Mariana L€Widdeg.o'. Zmu,szony wa'run'kl8.mi '()I(l:szedł do ciężkiej rpra'cy fizyc2lnej, a 'w :stałej wall'ce o prze'trwalnlie .trudno Mu było Iznaleźć czas na pracę nl8.'1.ilkową.Wyz\woleni-e L.wo'Wla, a na8'tępnie akcj.a. repatriacyjna pozWloliły u'cz'onemu wródć do jego Iwa:r'sz'tatu pracy. W 1946 r. IPr.zeniósł I~'iędo Krak~,,:a. Tutaj początkowo pracował w Polskiej Akademii Umiejętności, późmej, od '1947 r., jako IStaIiszy asystent przy Iseminarium filol1o,gii orienta'l-nej UI!l[iwer'sy'tetu JiagielIl~ń;slkiego. Stainowi/3lko 'to, ZJbyt ni!skie Iw 8tOSIlniku do Jego kwalifikacji naukc'wy'ch, z.ajmował wIs/kutek powszeohnych w owym cz'asie trudności etatowych, wypływających w dużej mierze z ?,bowiązująCY'Ch jeElzcze lPI'zerpilsoÓ/W przedwojennych. FaktYCoZ!tlieprowa_ dZlł LSZe:regE:amodzielnycih 'wylk:łaldów i /Seminariów IW Zlalkresie fHol<Jgii tureckiej. Za/wsze żYwo zain'teresrQwany losami O'riElntali<s'ty'ki po1lslklej, włączył lad rtazu do ipr'O\'Vad~olI1ychz 'wielIkim 'fozm,achem pra'c nad podniesieniem jej z ip()1wojenlI1ejruiny. W 1947 r. zOiStał 'wybrony i;ekretarzem iPolE{kiego To.will:eyst'W18.O:r-ielntaailStY'CZtnego, a w naiS'tępn}"m, !PO'2lgonie T. Ko.waJ,ski'e,go, przejął talkiŻe 'reda:koję org2inu ·Towl8.'rzys,twa, "Rocznika Orien,tali:styczlIlego" . ~'I I 'I 1 i \\ 1 . SIę W 19~9 r. h1abili'tował IEllęIna Uni1werls)"tecie WarlszaW:l,kim La langue mongole des transcriptions chinaises du XIVe 1 rOZiPrralWą siecle ([w:] Pra- cach WTN, Seria A, nI!' '219,Wrccław 1949). W roku ll1astępnym zootał mi'anawall1Y Ikierownikiem {katedry fi,!ologili .Ludów A.zji Środkowej U. W. Z ch/wilą po'v.łS'tania PQl!slkiej Akiademii NaltJjk wstał powołany na 'ezłonlm K'omitetu Orien'tali-S'tyC'znego PAN, a IW ZlorgalI1i'Zocwanymnli'eco ,później Zakładzie Orientalistyki PAN objął kierownictwo pracowni leksykogDaficznej. Specjalnością Inau'kową MalI'ilana Le'Wudkiego Ibyl.a filologia Środkowej ze szczególnym uwzględnieniem językoznawstwa czego ałtajskiego, tj. turecko-mongolsko-mandżursko-tunguSkiego. Ludów Azji porównaw- i " I 1. W tema'tyce [puhl'iIk,acji naukowydh prof. M. Lewickiego dadzą 'się wyodrębnić <ltwa główne, niejeoinJakdwo 2'I'@s'Z'tąreprezento'wane ikierun'kli ba,dań: badania nad gramatyką hi'Sltoryczno-porówna1wczą języków ałtajslkich i Ibadania nlad \s'tcL';unlkami politycznymi i kuIturralJnymi ltvdów Azji Środ_ kowej 'Z Europą wschodniią, Azją Przednią i Dalekim WischJodem. W ,gDulpie pierwszej Ina ,szczególlne podkreślenie ia'sługują 'studia: Les inscriptions mongoles inedites en ecriture carree, Collectanea Orientalia nr 12, 1937; Przyrostki przysłówkowe -ra, ru w językach ałtajskich, ColI. Or. nr 15, 1938; Turcica et mongolica, "Rocznik Orientlalistyczny", t. 15: 1949, wspomniana już praca habilitacyjna oraz La version turque-kiptchak dt! Code des lois Armeniens polona.ises, R. O., t. 21 [w druku]. W g:rurpie Idorulgiejnależy wymienić Iw p:eI'W~~zym rzędzie Z ro:aważań nad kontaktem Słowian z ludami ałtajskimi, "Lud", t. 34: 1937, wstęp i przypisy do wydania relacji z podróży Marka Polo pt. Opisanie świata, (1954) oraz oddaną do druku L'armenien "NemiC" - Polonais, Latin, Europeen, iktórla staltl'ocwi'częś,ć z-ami'erzonej a nie dokońcZlonej rpracy: Quelques thermes ethniques et geographiques des Armeniens polonaises. Studi,a -nad jęz;yikami ałtaj'Ekimi, zwła,s,z'cza badania nad językiem średniomongołslkim (Xl:m-XIV Iw.) przyniosły M. Lewiclkiemuzalsłużoną ISł1aWę w świecie 11:a:ulkcwym. Nieidłu,go przed śm1ierdą 'zC's'tał zap!'C~'Z()ny d'o t11działu w wielotomlOwym wydatwnidwie ~a;grani,cznym ,,Handibuch der Orien taEstik" . , B.ddania w zalkrebe 'kurtury, inlstY'tulQjli ,społecznych, materialn:r'Ch waT'Uir.lkówIbytu Hid. ludó1w Azji 'zajmują miniej miej'EIGa,w 'twórczości Ulczonego jeclna1k i tutaj mamy do zanotc<wania powa'żne proce. W wielu studiacfu Marialna Lew:coktiego, n:awet ściśle jęz:Y"ikoz,na'wcz}"ch,jak 1IlIp.Turcica et mongolica, moena.. zlIlaleźć partie, które winlIlY zailn'terelsować etno.gracf'a. SzC'zegóITlIlejeldn2łk ho.ga1c'tlwo (pod tym 'Wz,gllędem reprezentuj ą nIektóre z prac, ZlWłaS'Zlc,za edY'c,ja IOP'i'SU ipodróży Mar'kla Polo. W dzied'zinę 'badań 1I1.adlkultJu:rą i \stosunkami l'udów koczowniczych z Euro(pą, Azją PrzednJią i Dalelkim W~choldem 'VAkroczył .M. Lewidki roz~ . prawką Z rozważań nad kontaktem Słowian z ludami ałtajskimi. Nie roścI onia Isobie prete/r:\sji - jalk 'z,a'znacza Isam au'toT - do J1'O'wegopostawieni,a klwestii. Niemniej, 'Ohoć IpomyślalI1la ja!k1Opra'ca o char,akterze dnd'ormacyj,Il'oSI'II'a:wozda'W'czym, poddaje krytyrczlJ1emu IPrzeglądowi bad,an'ia J. Peisr.-cera i K. !MClszyń'siki'egoIW danej :s(prawie. S1anlQwi OIl1azapeWll1e wyraz Jego młodzieńczyrch ZlainteTe'EQWań, od lktórydh odlSzedł witolku Is'tulcUÓfW U1llliw€'~:>yteck"ch - przYlpulslzcza1lnie pod wpływem :głównego kierunIku ba~ań Jego .nauczyciela W. Ko,t:'vieza - (do języ1roznawstwa ałtaj~kiego. Swiadczą o tym także inne, pO~lQ!sta.łenie~te'1:y Iw r:ę!kopilsach rprrla'c'ei materliały, Iktó~e do~yC'zą zwycziaóć'W ;j obrzędÓfW .weseLnych Turlków a1natołij\3kkh, QflgalJ1111'.a1cji cechów rzean:·eślniczych w Anatolii i :rpodo!>ne.Zadnteresowania te lnie wy'ga:sły nigdy cl8.łlkowide, co rwięcej, wróci'ł do nich po długiej ,przerwie, 28 "Lud" t. XLm �435 434 jUJŻw ()stJa'tlnd~hJaof.actlIswego życia - z SlZerlOikozalkrojonym planem badań. Zamierzał wydać serię prac, w pierwszym rzędzie zaopatrzone obszer';' nym komentarzem relacje śr,edniowiecznych podróżników europejskich do Azji Środkowej. PierwSZJa z nich, Opisanie świata Marka Polo, ukazała się nakładem PIW w 1954 r. M. Lewicki objął redakcję przekładu oraz napisał w,stęp i a>rzypisy, obję'tvścią nie ustępujące pd~3ta'Woweffilu telkstowi E'1Jnogmt z:n:aj'<lziew illfch og'rOffiil1ebogactwo zinterlPretow<liIlego na wy.soki.m p02Jiornie ina'U1kowym materiału z 'za:kreSiUikwtrury ma'teriaJnej, gospodarki, wier:zoeń, urządzeń oo'cja'ooydh, obyc'zajów i wielu iJnnY'Chzagadnień ludów Eliiskiego 'i Da'lekiego WlscilOldu,Azji centrahlej i południowej. zapozrua \Się t.dk'żez ik'rytycZlną alTIalizą 'wlielu wierzeń, legend i plogilądówEurqpy śred_ nio.wiecznej ll1JaliUldy Vv'schodu. Z wł,aści'W"ą sobie jalsnością i zw,ięzłością au'tor wykłada 'również slkompliik'ow.alne probl!emy :stoslU'l1Ikówi kon:taktów E)uropy 'z resztą ówczesnego '9wia'ta, 'tj. z <:ałym Orientem. W vcenlie wstępu i przyp~sów o~da,jmy g'ł!()\Srecenzentom, Isp€cjaliis\tom od zagadillień Bliskiego i Dalekiego Wschodu. (Por. "Przegląd Orientalistyczny'\ 1935, nr 2 i 3). Piszą oni: "Marian Lewicki daje nam w przypisach wyniki i stan obec1nej wiedzy [... j. Są one :Prawdz~wą encyklopedią wiadomoś'ci o Ucznych ikiI1ajach, k'tÓ're zJwietdził !MaTko Polo. Te wszystkie lwiadomości, często ,S'tanowiące małe ar'tylkulJJilk'i,czytla lS,ię jalkJby porozc:inane lila fragmenty ,części jakiejś nie nl1llPi;sanejjeszcze 13siązki o Azji ,średnio.wieoznej". Dl'iUgiej ;pu;bTika~ji z tej !Serid: relaeji z podróży Jarua de Pl<llllJOCaIlPitni i Een€ldylkta POU<ika, nie zdołał AutorwJ~ończyć. Wielkie 'za'slUlg'ioddal Marian Ł~wiJdki nauce pol:9kiej jaiko 'Wyd;awca iPoorniertlllych lPI'ac W. Kotwdcza. Wśród n'idh obOk Ipr,ac ś'ciśle językoznawczych znajdują si·ęcenne dla etnografii studia, jak np. Contributions li l'histoire de l' Asie Centrale ("Rocz. Or.", t. lo). Wydając je udostępnił nauce [poglądy UCiz:onegoIna miarę światową. Dotyczą one terminów ebn~cznych, (tyt'll'latury i :krultury materi.allnej lrudów !koczown.iczych. Nie s;po;sób 'tutaj IPominąć działa.l!no~ci p€dagogiczn.ej Mari:alna Lewickiego. Crpra'cowama !p'od Jego 'klierunkiem 1'ozprawa Ikandydoacika <na temat stosunków pokrewieństwa u ludów tureckich został'a pozytywnie oceniona tal'kże przez reccnZE:lnotaISpecjaolis,tęetnologa. \FIOdobni,e'wygło1sz()lnynoa Ikonferencji orientalistycznej w Nieborowie w cz;erwcu 1955 r., obszerny referat: Systemy pokrewieństwa u ludów tureckich, mongoLskich i mandżurskotunguskich, przygotowany pod Jego kierownictwem naukowym spotkał <się 'z wielkim uznaniem j€rllnego z lic2Jnych gośc'i 'Za.granicznych Ikonfe_ .remcj'i, -'1I=€cjoaliet.y radzieckiego. Obie prace ISą o.hecn'e ipr,lYlgotowywall1e. do druku. Ni€!Epła';:a'~nym dłJugiem wdzięcznoś:c'i ich aut'ora [Ipi'szącego te .słc'V';a]Iwoibec swego nauczyciela są jalkże iliczmecenne rady i wIElkaww'ki. ,dziE;ki IJdórym uniknął 'wiel!u potikln'ięć czy pomył.ek 'W pierwszych kro,kach fE:amodzi'el-nejpracy ;badawczej. Nie znamy pobudek, jaikimi kierował ;się M. Lewicki zwra'cając uwagę w Swej pracy pedagogicznej właśnie na tego rodzaju ,lagad:nieni,a. Być maże, w ·'ten sp<jsóbahCliał wi'dzieć realizację włalS1nych puanów narulkowycih, od których mu'siał :odI5'tąi.pić. W niniej,szym ,wslPomnieniu ograllliczyłern 'Się głównie do tej strony działalnuści Marilana L€~dclkiego, kitóra !Wiąże ISię z baldaniarni nad etnografią ludów Azji. Oblszern~ biografia wraz z oceną całO'kiształtu <l:ziałalnośd i 'l.twĆ'rczości Zmarłego zos\tala oddana 'do druku 'W ,'przeglądzie 0I'i£lntal'ils1ycznym" nr 3, 19'515. DO'TIC1celk naukowy Mariallla Le.wiClkiego llośdolWo nie je's't wielJki, a,le kaida (Z Jego IProac,nawet dro/blniejtS<zY(:'h, przynosi nOwe twórcze TO'wiązanie roz.patrywanego problemu, a większość weszła trwale w skład podręcznego aparatu naukowego specjalistów. Jego zgon przyniósł orientalistyce poll~lkiej Is,t'r,atę 1ym boleśniejszą, iż nas'ąpił iW okresie wSJplaniałegK>rozkwitu Jego 'twórcz!():ści ntauk'Qlwej, ,szeroko z"lkrojonych i konse'ktwen:tnie rea.Iizc>wanyeh plamÓIWJlaulko.wydh, kiedy 'zaczął już pelną 'ręką czer.pać z olbr.zymie,g'o zalsClbllL Swej v."i'edzy, :nagrc-mad'Zone,go w miniclnym id.{r€l3ie. Zmarł, rpc;w:SllS'wiając rozłożclTIY 'oały swój wa'l':s:zltat pracy, w chwiU najmniej oczekiwanej nawet dla najbliżs'zego otoczelll'a, kiedy jechał ido WaT~ s.za.wy, by lPełlnić'swoje obowi ą'z1ki, 'ta,k jak tlO czynił old Isz'eściu Qlstailruicb ,ł I I • \ I • l,a't :życia. Stanislaw Kalużyński JAN MYDLARSKI (14 X 1892 - l IV 1956) 1 liV 1956 r. 'p01LS'ki ś'Wia,t naukolwy ob'egla ,bolesna wiadomość. W dniu tym bowiem w pełni sił i twórczości naukowej zmarł jeden z najwybitniejlszych a,ntl'Op<()I1ogówprof. dr Jan M y d l a r's 'k i. Urodzony 14 X 1892 r. w Pilźnie pod Tarnowem, pochodził z rodziny cenionego lekarza. Już we wczesnych latach swych studiów entuzjJazmowal się naukami przyrodniczymi i gdy w 1911 r. uzyskał świadectwo dojrzałości, zapisał się na Wydział Matematyczno-Przy,· rodniczy Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, obierając za przedmiot specjalnych zainteresowań zoologię i anatomię porównawczą. Wkrótce dostaje się do pracowni naukowych i zaczyna intensywnie pracować pod kierunkiem światowej sławy profesorów: dr JóProf. dr Jan Mydlarski 28' �436 437 zefa Nussbauma-Hilarowicza i dr Jana Czekanowskiego. Naukowcy Cl lUZ wcześnie zwrócili uwagę na młodego adepta nauk przyrodniczych, na Jego wyjątkowe zdolności, pilność, pasję do wykrywania prawd naukowych i poznania praw rządzących przyrodą. Jego szczerość, oddanie się badaniom i niesamowita pracowitość i uczynność pozyskują mu serca nie tylko Jegf) mistrzów, ale i współpracowników. Zainteresowania swe skierowuje wkrótce specjalnie ku antropologii i zostaje współpracownikiem seminarium Zakładu Antropologiczno-Etnologicznego UJK we Lwowie pod kierunkiem Jana Czekanowskiego. Jego entuzjazm badawczy, dociekliwość i pracowitość powodują, że już VI zaraniu swych studiów uniwersyteckich udaje Mu się zebrać cenne materiały etnograficzne z terenu b. Galicji. Zawarte w nich spostrzeżenia jako pewnego rodzaju novum zostają też wykorzystane do studiów nad zagadnieniem budowy domu i pieca w dziele J. Czelmnowskiego pt. Wstęp do historii Słowian. S%ietn'ie za~c!wLa!dające slię już Istudia Jana My1dla'I1sk'iego, przerywa wybuch [ wojlny Ślwdlato'Wej,w Iktórej w:["wstaje p<JI1wany w 1914 'r. jako ofiJcer aus'trilClcki - k>apitan artylerii. PrzechodiZi 'całą ikaITliPan'ięna, wielu front.a1ch. Dopiero poza1kończeniu 'Wojlny może cd1dać 'się korrltYlliua1cjiswyCh umiłowanych studiów i w 1922 r. uzyskać stopień doktora filozofii na podstawie cennej monografii pt. Analiza antropologiczna powiatu pilźnieńskiego. Z Pracy tej skorzystało wielu starszy.ch i młodszych pralcowników llta'llikdwych, [I:onh:rważ w Ć'wcze's.nym !s11a!l1lie w'ed'zy ułatwiaŁa 0Il1a Zlna'cznie J;oZltlan'i'e 1s1lI'llklury an1ropolcgi'C;moej ludności b. Galicji, a 2Jwłas=a terenu, z Iktó,reglOZma,rły :rocbc.jdzil. Jego pojawienie się w antropologicznym ośrodku lwowskim jako jednego z p:e'rwlszych dlCljepQlC'zą'tek całej plejaidzie dallizych entuzj.a's'tów a1nrropologii w tzw. Szkole Lwowskiej, jak S. Klimek, B. Rosiński, S. ZejmoZejmi1s, S. Czorllkower i wielu inny'ch.Jan Myidllalrski !~'taje się jednym z fiuarów głJośnej w świlecie Isz'koły l'Wowslkiej, zalP€'W!l1i'ającychantropologii ,pollskiej pierWlslzą !pozycję IW nau1ceświatowej. Po'rw.a1ny zolstał przeide w5zY'"t'kim 'csiąg'nliędlClmi antr'()~oIo.gii pOI!Elkiej, o!plClr'lymina z.astO'sOlWaln'u 'llOwoC'ze'EnejangielLsk'iej l5'tatylSOtY'ki matematycz,nej do :naulk bi'Olo~'cznY'ch, a zwłaszcza antropologii. Jan Mydlarski wykazuje coraz szerszy krąg zainteresowań w zagadnieniach naturyogólnobiologicznej w antropologii i zwraca swą uwagę na mało rdotY'chcza,s 'll(PI1aIWiIClidziedii,nę, ną IseroJogię. Podejmuje !Się i dokOl nuje zdjęć serologicznych na terenie różnych województw kraju; uzyskuje olbrzymi materi'ał spostrzeżeniowy nad ok. 12000 osobników. Materiał ten i jego q:raccwaln'e !sporwodo'w.ało,że w 6wcze;nych warunJka~ kraj nasz pod względem serologicznym uważany był za najlepiej zbadany, a Vv-yn'ilkiJego badań 1Stanowiły klasyczny 'do,wbek litera'tury ś'wiatowej. Na IEpecjailine poldlkreślenire z.alsługuje f:dkt, że do wyników JeglO dociekań, o nieprzemijającej iWa'rtości naukowej, zaliczOOlo Jego tWiwdzenie, iż: I 1 • I 1 II 0#- I ."WE~ółczY!l:niki ,pcdoibieńiE"twawdz1ców 'i 'dzieci Ipcldleg'ają pfO'ces'om 'selekcyj'nym, przyczym Tóżnic żywotności dzieci w uzależnien':u od zróżni'colw.a_ nHa 'Eerolcgiczneglo dcpa'lrywlClć Isię należy 'W różnkach prz€<puI5zczalności łożyska dla przeciwciał, i to w wypadku, gdy zachodzą różne kombinacje k:rwi maiki i płcd,u. F,akt ten ułatwiać mo;?.!edziecku IEam'oohrolnę ,w cza'5ie, gdy nie je:st '('no je'5zcze .•. 'dolne do '\\yt!wlClrzaln'~ wla,snyoh przeciwciał". DowiĆldł 0!l1 też zarazem, że większe szarJ::e na przeżycie m,ają raczej dZJieci o wspólnej z matkami grupie serologicznej, natomiast wśród dzieci o innej niż matka grupie krwi znacznie liczniej przeżywają dziewczęta niż chłOipCY. Do d;al!szych !Wyników ,badań w 'tlej dz'edzinie zaliczyć na1leży opra'cowanie Iprzez Nie,go 'terytorialnego lT'ozm'iels'zc'z.€IIlila ,gruip kl"w'i w PO'1slce'Przy ,pomccy 'E'kor::s"t:ruowi2.it1ych map alntrc[I:o~e.rol!ogiC'z!nych, które um01ŻL'w'ilały w konselkwencji wylEnu'Cie 'W!l1iCislków etnolgene'tyczny:cih, W nawiązaniu do tych badań, Jan Mydl!arski sporządza dalsze kartogr,af!kzne ujęcie 'ce.ch morf'ologkz:nych i Cip~sowycihoraz i·ch zespołów, lopalrte na zebranym przez Is'ielbie ma'llerria,le, czym d1aj,e :sHną podwalinę do Iskelnikrety,zCiWa!l1iatE.IkEcncmiki an'tropcuclgicznej :pol!skiej. Z ,pel'ną :pasją od'd,aje się On 'defin'i'tywnemu 'wyświet1l.en<i'll 'tych mg<J.ldlni'eń,eo 'zmiU!sz.aGo Ido osiem!l1alStole·tniej ;ntensywnej !pmcy (19121-19'319) w tym ilderurnku. Objąwszy po prof. dr Kazimierzu stołyhwie kierownictwo Wojskowego Zdjęcia Antropolo~i·czne.go mcbHiz,uje wi.elu współpracownrków 'i przy ich pomocy udaje mu \Się w!k:rótoe zebr'ać olibrzymi, kil!kludziesięci'dty!sięczny materiał spos'trzeżeniClwy w~;ród VQllskich :p'oborowych w wieku 20-22 lat, opalrty [1,a przeszło EOc€,lcha'ch. Juil: viel1v.15,zeoQ:'raco'wl8.nliatego materilallu 'kwal'ifilkują Ja'na Mydlal:Elkiego ina pC'ważnego, wieke zal8.wanso'Wlanego badacza, umożIilwi,ając mu habiHl1ację. Stworzelnie poLi:<iej antro~po'logli 'woj skowej i 'Uzy,::~kalnie w 'tej Ictziedzinie ba11dzo!poważnej pozycji na t,elrEJnieiUlJJukiświatowej z,aw'dzięcZJamy właśnie J\3.I[lQlwiMydJ.ans'kiem'll. W opa:rciu o ten wlaśn'ie m,ateriat pubrlikuje On wJ'a'z z Is'lwymi 'Uczni.ami dallO,zeważne wynilki, dając'e mu Tozgłcl~ Iw i]{'rajl\l i za granicą. Obe~nie w da-l-s'zymciągu pra'ce te są ikontYlnl\lowane, a zebrany przez Niego m,at.eriJał .$Itanow'i cenną Jwpalnię wi·ad'omości oczłO'wieku w JOlO'Lslce. W,dkO'r:ane Ina jego 'I:cd&IGwie mapy antropO'Lo.giczne 'krr',aju 'dają pełny obraz ~ozmieszczenia struktur antropologicznych ludności na terenie województw, powiatów i gmin,co w dallszym ciąlgu umożliwlia wYś'wietlen'ie procesów historycznych (etnogenetycznych). Wyniki przez Niego uzyskane zgodne są z wynikami opracowań etnograficznych (gwarowych). Dla zebran'ia da'1:szy.chmatel'i;ałów Jan Mydlarsku lodbywa pod'róże badawcze do Austrii i Włoch w 1926 r., bierze czynny udział w międzynarod{)wych 'kongreiEa'ch il1auko'Wych. Widzimy Go 'W Bradze, Am!ster'damie; w uznaniu Jego zasług Międzynarodowy Instytut Antropologiczny w Pa- �439 438 ryżu m~aJ1'uje Go w 1927 r.swym członki,ero rzeczywi'stym, wyni,ld ;slwych prac u"efel'uje 'na 'kongresie wIJondynie. w roHw '1932 Po u<zy!sIk8IniuhiabiJit8cji n8 Unrwer:sytecie Jana KaZ1imierza we Lwowie Jan Mydl.anlki przenosi się do Wa'I1szJalwy,gdzie ma wielkie wZ1ięcie 1 poza jn~emywną pra'cą naukową prowadzi 'wykłady; w Wyższej SZJkol.e [Intendentury, w Wol.bej Wszecb:nicy, na Wydziale Lekar:stkim Urui,wel1sytetu W;.arrSzawsikiego (192G-1939). Obejmuje kiero'wlnid,wo 'i ol'g,anizację nOłWej pl.a'cówki: Z8ikłaldu Antrro>pol0,giiiW Ceritrałnym instytucie Wychowani;3; FizycznegiO lila Bielanach j:cd W.a'IłSzaWą,iWY'kł<aJd.ając tam an1tropologię i bio:' logię, pro'WlG;idziponadto Jderownictwo referatu antropO'lQg.i'oznego w Ministers'twie Elp.ra'w WoJskowych. WkJró'tce zor,galll'izo\,\,l<lna :przez Niego Ka'ted:ll<l Ant:r'c'j:ologii CIWIF w Wa'rlszawie ci€:szy 'się wieloma 'Ws/p6łpra,clo'wniikami i ma wielu słuchaczy, a placówka ta jest znacznie lepiej wyposażona od po_ Idolbnych Ikatedr ulni'wersyteclkkh. Podejmuje też w Iniej 'lii:cznebadan'ia 'I1aruik'QIwew zakresie zmian morfologi:cznych i fizjologiciJnych /pod wpływem ćwiczeń fizycznych, dynamiki rozwojowej dziecka polskiego przy uwzględnie'niu ,sIPm1wnośei'I1U'ohowej,'współzJależności między budową ciała a jegQ fizjol.ogkznymi właśCl~wościami. Trafnoś'ci postawienia przez Niego zag.aldnień baldawczych 'dowodzi fakt, iż obecn!e liczne '<iYJsertacje i p'Ia'ce dY!Plo-: mO'we pod 'tym ;kątem widzenia \są nadaJ1'wy,konywane ,przez Jego uC71niów w l'r:slytucle KuFlury F1i'zycznej 'W Wal'szawie i in. ośrodkach. j ,i .~ > .:~ Do '<ia,j.s·zychn<Tęgów Jego zai;nterlesowań za'J.i.czyć:należy muzealnidwo (Ziwlaszcz,a d'iziały a!l1tro·polcgiczne·w muzeaich Iregionalnych), zagadlnienia eugeniJki, sel.eik'cji, psychotec.l1nli·czne, dziedziczności, SlPr,awności fizycz'ne;, naJuczania itp. W dwu pracach: Badania antropoLogiczne przestępców, "Archiwum Kryminologiczne" i Badania antropoLogiczno-psychiatryczne rodzin aLkohoLików (1934) wykazał ffi. in., że tzw. "typy zbrodnicze" podane prZ€l!; C. LcmŁrr'czo :są nierealne i nie mająż.a!clinych !p'OIdstawprawnych, a twierdZler:lieo od'ręlbności sc'matyozn,ej przestępców, jes't z grun'tu fał:szywe. TeJlO'kres 'talk wieillkie.go rozrmrc:hu 'tJwó.l'czrościnlaru'kowej Jana Mydlarskie,go przeryw,a wybll'ch [[ wlOjlIlyE'wia'towej, tułac2lka lSIPowodowaaa prześ!.ald,(.Iwaln'iamihHlel'Qow,cóW.W '19'319 11'. uchodzi na WIschód i jesienią tegoż roku spotkaliśmy Go wr,az z prof. drem J. Czekanowskim we Lwowie. Mimo braków materialnych i cierpień fizycznych nie poddaje się apatii. Wraz z żoną jest stałym :goś'c,iem zakłoou> Adtropol.ogiczno-E'liruologicznego we Lwo'wie, :interesuje Isię na'szymi pra,Clami i bierze 'Żywy udział w ldy~lkU'3jach nad opracowanymi przez nas we Lwowie zagadni,eniami. Na wyrażone przeze mnie :słowa uZJna'niaoid'nośnie 'do ma·t€!riału vVoj~lko'WegoZdjęci,a Antrop<>_ [ogj'cznego, cdiPowiada s!kromnde, że jego z'dalIliem materiał ten nie jest jeszcze pełny i stale myśli o tym, by zebrać 'też odpowiednio wielki rn8teriJał żeń'slki, .z03zIdIIClszcząc nam, że posiladamy 'talki materiał z terenu KaI1P3lt i Przedgórza. OfiarO'wY'wainą mu pomoc rn.ateria;lną w tych ciężkich ch1wi1<Jch -.J J ! przyjmował życzliwie, lecz z wieIkim taktem itwierdził, iż wolafby jej untknąć. Po chrwil.owym 'ustaniu walk na froncie Iwschodnim wmca Ido Wa'l''.szawy i u,krywa 'slię przed Qlkupantem, nie pozos·tając bezczyrnnym. Pracuje dorywczo w Ubezpiecza1,ni Społecznej, na tajnych :kursach prawniczych wylklada /statystylkę, z narażeniem życia chroni 'za~ożolny zni'szczeniem rn.ater.iał WOjlsik.Zdjęcia AIIl'tlropol. TylJko z:niJkoma jego część ur,atowała :Się 'd~ięld Niemu w czasie pOŻ8ru 'i ni:slz'czenia Warszalwy. 2.aig:rożony przez hitlerowców aresztowaniem, zmuszony opuścić Warszawę i udać się na dalszą tułaczkę po kmju osiada w małym mieście Dębica pod Tarnowem, gdzi€ na t,ajnych kUJ's8ch wylkładla an1!ropologię, hiologię i :statystykę do 1944 r. Jes~cze 'w czalsie zadętych walik z nawałą hi'tlerowSlką, w iI)a'ITIiętnym 1944 r~kiu decyduje 'Się !olPuścić Dębicę i pr,zenosi 'Eliędo IJubliJna w momencie, ,gidy rpc'wls'taje tam Polski Komi'tet Wyzwolenia Na,rodowego. fu zaczyna ,Się nowy etap .Jego pracow'itegożY'wOta' Bierze żywy uidział w zorga'IlIizowanilU pierwszego (na teranie Ikraju) UniwersyteJtu im. Ma'rii Ou:ri'€-Elkłodowlsikiej 'wIJublinie. Obejmuje oy;ganizację i ikierlOwnktwo Zakladiu> Antropologii UMCS, l11iezmordowanie walcząc z 'wielk!imi lIliedds'tatkarni jak brolkiem 'sprzętu, aparatury, instrumentarium, a nawet lIlajniezbę'd~iejiSzY'ch meibli. Jak sam Ż8rtobliwie nieraz mówił, zaczynał WÓWCz.aIS bez joone;go ;stotu i ikr,zesła. ~rótce zostaje obrany dzielkanem Wy>dzi.ału Matematyczno-Przyrodniczego UMCS, i bi'erze na swe barki nowy ciężar prac organizacyjnych i naukowych. Trwa w pasji twórczej - wszystkiemu chce [podołać. Wytrwałość w dziaJianiu !prrełamlUje te wielikietJrudlności. Przy pomocy 'Współtowarzyszy pr.aocy udaje Mu 'się [pchnąć prace baldlawcze z rozmachem, jaiki wówczasl był tylko m{)iJliwy. Puiblikujeslwe najil€IPsze prace oparte na m.ateriale przedwojennym' z zaik'rEłsruantropogenezy i .aln"tropolagii etnicznej . .Je'slt Igłównym motorem ,za~ożelllia ,najlepszego w krajru cza:sO'pi'sma naukowego "Annales UnJ.vensitatiJs Wariae Curie-SklQlddws1k.a" w Lublinie, którego też zostaje redaktorem. Szkoli nowych uczniów i stawia pl.acówlkę an1!rOlpologiczną należycie ,zOiI',ganiJzowaną. . Po śmierci prof. drą. Karola stojanowskiego w 1949 r. decydUJe 's,ię objąć ikier{)IWlIliC'twoolSiewoonej !placów!k'i na,ukowej i przenieść się do W.rocławia. Pc'<iejrruuje tu nowy trud or,ganizacyjlny, Is>t.arasię o pełJne wypos8żenie, toa!kże obecnie Zalkład W'rolCł<awskidz;ęki Jego wytSliłkom naileży do 'llIajl,epiej wyposażonych. Z Wrocła'wiem Jan Mydil.arski zrósł ,się naj'silniej i tu [przeżył n;.ajświetn'iejs'zy 'i najbardziej płodny, a zamzem ostatni rozidzi,ał Iswego życi8. Obrany a:ektorem Uniwersy,teltu Wrocławskiego tV{ latach 19'51~19'53, pełni za'sZ!czytnie tę !unlk'cję. W uZ'nJ3niu Jego prac PolsIka AJkademia Nauk mi,atlluje Go swym człorrkiem_ikorespond€łIltem, zostaje zalst. przewodniczącego Wrocławskiego Tow. Naukowego, przewodniczącym Polskiego Tow. Antropologicznego i Komitetu Antropologicznego PAN, naczelnym redalktorem wydawnictw antropologiCZll'lych 'VI kraju. Gdy Prezydium �440 Rządu !postanawia z:Ol1ganizowoaćKomitet AntTopometryczny PAN w celu zebra'nia ma'teria~u odnośni€ do 'standaitÓlw budowy (normy budowy) ciała ludności Polski dla przemysłu lekkiego, wybiera Jana Mydlarskiego na przewodniczącego. W IUJznaniu działah1O'ś'ci i wielkich zasług Jan Mydlarsik~ zostaje dwukrot/nie Cidznaczony Złotym Krzyżem Za'sl!ugi, Orderem P,ol~ki Odrodzonej, Medalem X-lecia i llauereatem Nagrody Państwowej za zasługi na polu naukowym i społecznym. Tak wielki wysiłek i nadmiar obowiązków zaczyna nadwyrężać Jego zdrowie. Słl<1boślCi lI'Jie[:{]Id'd.aje'się. Wszędzie jest aktywny, bierze udział w zjazdach naukowych, wygłasza świetne głęboko przemyślane referaty. Na Zjeździe Przeid~wng'I'eS1C1wym 'VI Łodzi !p:rzed',5,'ta'Wia realny p1l<1nprzebudowy nauki !p{)lJ.>lk'iej, wytycZ<! lI'Joweik'ieruniki obadań antropologic~nych. lnicj.uje trzyogóln{)ikrajowe Ikonferencj€ '<lntropol0.giczne (19'5'1~1954), j'est główlI'Jym motorem Q1ba:.adi 'dyslklu1sjii nadaje im swoiste piętno. . Zakła'd.a we Wr{)cła'VIiu Inlową placówkę badawczą: 2.aikład Amtropologii PAN, ,j p{)zysik,a'wszypiękny budyneik uniwersy'teClki 'two:rzy wkrótce ,pierwszy w Polsce iu-.Istytut Alntro[:olo.gi.czny. We Wrocł.awiu więc powstają Z<! Jego staralI'Jiem 2 Z.alkła1dyAontTCIpologii:PAN i za'kła'd uni'wersyteoki, Komitet An'tropologi'i PAN i Komisja AntropometrH pr,zy Prez~dium PAN. Do tej ikużni na'ulkowej zaczynają ściągać młodzi oadepci z innych ośrodków antropologicznych, zwłaszcza z Warszawy. Liczba pracowników powiększa się. J. Mydlarski potrafił wszystki'ch zachęcić do intensywnej pracy i zaintereso'wać różnorodnymi za,gadnienioami. Dzięki temu wychodzą liczne nowe publikacje młodych pracowników naukowych, ogłaszane są cenne materiały ibl<1\d,a'Wcze. Jain Mydlaa:'srkliprzy,czynia się do powstania noweg{) powaimego cz'a'50pisma l<1n'tro!p{)logicznego:"Prace i Materil<1ły Anf.oropoIQlgiclme",w którym a taikże w p'rzeniełsionym z Poz.naniiCldo Wroclawia "Pr,zeglą'dzie Antropologicznym" - publikuje szereg ciekawych i cennych prac. Mimo najIoepszej woli Jan M,)'dlarlslki na 'ClI'Cdzeswej wytężonej działalności na'p{)tykał wiele [:lI'zylkrości i olporów, nawet ze 'stronys'wych dawnych 'współpracowników, nie zawsze rozumiejącY'ch jego :najlepsze intencje .i na tswójspo'sób pojmujących Jego konieczne 'i celowe pociągInięcia, jakie dla do,bra lnau1ki, a zwłiCls,zczaantropologii !pollS:kiej,'zmuszony był powziąć. M'imo to znany z swej idoibroci, wyroziUm:ałości, wi-ellkiej życzJirwości i wiary 'cz~ovv'ie,kiCl nie miał ido ni1<ogo urazy. Wszystikich 'us'tawicznie Z<!chęcał do wS'Półpracy, 'W1szy:stikimIW !każdej chwili gotów do pomocy, nie zrażał 'się przeciwnościami, wytrwale dążył do wytkniętego celu. Nawet wówczaE, ~dy dężikie ,schorzenie serca przykuło Go do łóżka, .s·tale 'dopytywal o swych pra,cowników i wyniki iah prac, gotów do rady i pomocy. Pelen gorącego umiłowania swej dY'scY'Pliny, nie IS1zczę'<iził cz,a9U i pokrewnym dziedzinom wiedzy, jako członek zarządów różnych Towarzystw w 441 Nauik:owych, jak Z(I{)logicznego, MatemaotycZ1nego, Geo.graiicznego, Przyro·dnLkó'Wim. K(lpernilka, a zwłaszcza Poh'kiego TO'WiCl:rzystwaLudoznawozego, którego był długoletnim członkiem i iPrezesem od<lzi,ału w Lublinie. Dzięki Jego niezwyikłej ży'czliwości i staraniom PTL zgodnie z decyzją XXVIII Walnego Zgromadzenia z 1953 r. przeniesione do Wrocławia, szybko uzyskało odpowiednie locum na 'swe zbiory i wydiCl'wnktwa, pOIdobnie jaJk i wro;:ławski Zakład Etnografii, przeniesiony do lepszych pomieszqeń. JiClnMydlarsiki, szlGche1ny działa'cz, spo'leczniJk, pa1J:io'ta i wielikJi nauJw'Wiec-lorgalIlizator, pozostawił w :s!puściźnie olbrzymi dorobek naukowy, obejmujący ck. 150 'publiikacji wde1kiej w,artó·ś.ci i 'wiele iQal'szych nie do~ kończonych jeszcze prac. Zgasł w pełni sił u szczytu swej nieocenione] dz.i.ałalorlOśc'i, a n.atUka p<l.lsikastracHa w nim szermierza wielkich idei i postępu. Cześć Jego pamięci. Franciszek Wokroj SBRA WOZDANIE Z SES,m ETNOGRAFICZNEJ BERLIN''SKliEJ AKAJDEMIII NAUK 29. IX - 7. X 1955 r. I • •I Pierw!szą ro,boC'zą s-e:sję etno.graficz,ną zorg.anizował 'ośr.crdek badań na'd narzędz:iami rolnj.czym·i, IIn'sty1Jut E·tnogra.fii Niemieckiej Akaldemii Nau,k w Berlinie. W sesji wzięli udział niemieccy i zagraniczni etnografowie. Inicjatywę U'rządzenia sesj1i dał 'kcpeniłmsiki Komi,tet Badań lIlad Narzę'jziami Rolniczymi, który zapoczątkO'Wał w szerszym zakresie badania nad tym działem kultury materialnej. Otwie:rają'c sesję iProf. dr Steinitz, wiceprezes: Ni'em:edkiej Akademii Nauik i <lynJktor ['n'sty1utu E't1rlOgrrafii,OIkreślH jej cel i zadanie. Inauguracyjny referat pt. Stan etnograficznych badań nad niemieckimi narzedziami rolniczymi wygłosi! prof. dr Kothe, kierownik Instytutu Kultury 'Materialnej w Berlinie. Zasadniczą realizację badań widzi prof. Kothe przede 'wszystkim w had·aniach woaI1un;kówISiPoł-eczno-ogosIPodiClrczych danego niCl'Todu,jego stopy życiowej, iPoprzez ,bada'nia na'd ro1:nidwem, ,nie wyłącz·ając myś1i:stwa, rY'bolówstwa {)raz przemysłu. P.rze;dmiotem badań wi'nno być nie '1ylko zme·ch.anizC'wane T'ol!nid'W:o,ale wszystkie obi·elkty kulturowe danego narodu. Na pa:zykładzie europejsikiej sochy łopa1Jkowej (Sch'lufelba'u), któm została opracowana przez prof. Kothego w monografii, w której wy_· cdJ'Ętinia ją jako zaEadn'i'czy tylP gosipodarczo-kuNruralny i'stniejący obok i.nnych form s'!użący'c'h do U[l:J'aWYziemi, ~!ut!ors'1w'erdza, że pewne narzędzia ora'czeorazsłużące do1:ransportu przez zachow.anie swoich specyficzno-zwyczajowych form dCls'lwnale cihar,zlkteoryzują ś.roodikiprodukcji. Zadaniem badań kultury materialnej jest nie tylko badanie form gospodarczych lub sporządzanie opisów poszczególnych zjawisk kulturowych, ale powiązanie całości kultury materialnej z przejawami życia społecznogospodarczego. �442 443 Pierwszy wa'runek ,poznania form gospodarczych, pozwalający na wy-odrębnienie ty,pu kulturalno-gospodarczego, stanowią badania nad sp€cjalnymi In,arzędziami roLniczymi. Prof. Kothe kończąc swój refera t ZJawiadam'ia zebranych, że oś:rodeik ,badań 'naidnarzędziami ro1nkzymi opracował projeM ankiety, zawierającej i5 punktów 'do'tyczą'cych badań nad narzędziami bezp'łużnym1. ;Projelkt zyrs~kałpOI:arcie i U'znarn:e uczestnikóws'esji. Ankieta obejmuje badania nad narzędziami do orlki i ~ch fUJnkcją, ekonomiczną stru,kturą ,bezpłużnych narzęldzi <l'f<aczych,zwyetzajami i obyczajami związanymi z rolnictwem oraz nad :rozwojem ekonomtczrno-gospodal'czym 1>0s:oczegó1nych 'typów 'naxzędzi w a:s<peikde h1is'tory'c2Jnym:. ilr,l.>trruJktyrwn-e slPra'wozdania z badań nad nl8rzęd-ziami rolniczymi w poszczególnych kr,ajach złożyli: prof_ dr Bratanić z Zagrzebia, dr Mjartau z Bratysławy, inż. Saah z Pragi, prof. dr Tokarew z Moskwy, dr Valonen z Helsinek. W sprawozdaniu tym nie j,esteśmy w stanie szczegółowo omówić dolbrze plrzygotowanych referl8\tó\w metodyc,z\nych, rew:dującyJch dotychczasowy dorobek w tym zakresie oraz przekazujących najnowsze osiągnięcia i Idoświad'czenia z dotychczasowych badań etnogr,aficznych. Wkrótce zostaną op'uJbHkowane w :s~ecjalnym wyda'vvlnictwie pt. "Stuldlien zur Wirts'clbaftsethnorgr,ai!>hie" noa'stępujące terna'ty: BehrenlS i(Ha11e), Kry:tyczne uwagi nad formami uprawy ziemi w starszym neolicie w środkowej Europie; B e rg e l' (Honnef), Narzędzia do wyrobu masła; D a m m ~Lipsk), Metody uprawy roli w Oceanii; H e l' z o g (G6ttingen), Krytyczne uwagi nad p6ł,nocno-afrykańską granicą pługa; L i p s (Lipsk), Uprawy kukurydzy u Indian; J a co b e i t (G6ttingen), Basterz i owczarz; P ee s c h (Berlin), Zagadnienie narzędzi rolniczych w Niemieckim Atlasie Etnograficznym; H o l g e l' R a s m u s s e n (Kopenhaga), Bezpłużne narzędzia do obr6bki ziemi w Faroer; Va j d a (Budapest), Kulturowe narzędzia kopaczkowe we wschodniej Afryce; Wa kar e l s k i (Sofia), Pozostałości bezpŁużnych narzędzi oraczy ch w Bu.Łgarii. Bardzo cenne na Sesji były wypowiedzi prof. dra Lesera (Hartford, Conn.). Obiektywnie prowadzona dyskusja w przyjiacielskiej i serdecznej 'atmosferze stworzył'a podstawę do przyszłej międzynarodowej współpracy <etnografów. Wilhelm~ne Jac-obeit (G6ttingel1J) MlIĘDZYNARODOWA KONJ!'ERENCJA W SRR.AWII,E BADAŃ NAD NARZĘDZlI·AMI DO ORKIi (Kopoohagoa 1---.5crerwca 19'54 r.) Metoda kartogra,ficznego ujmow>alnia zja'wi-stk kulturowych znajduje w etnograffi wSjpółczeosnej OOI'aZ,szeI1sze za'S'tdsiOwanie. Jej wartość naukO'W'a .nie ulega wą,tpliwości, cl10ciaż 'sz'czegółowe zaga1dnienioa są szeroko dyskutowane. Zastosowani'e jej pr.aktyoznie przejalwiło 'się w o:pracoW)"wlaniu at1:asów etrnogTaficmych po'szczegól'nyc'h krajów Europy. Początek ,konkretnym pc.czynan:()m w 's,kali międzynarodowej w 'tej dziedzinie dał Międzynarodowy Kongres Nauk Antropologicznych iIDtnogroficznych w Wiedniu w 1952 r. W sekcji ~urOlpejstkiej tego Kongresu omawiano m. in. projekty międzynoarO'dowego atLasu etnograficzneglo. Z.apr,oponowano, ,aby prerwsze eksperymental'ne opra'cowania ikartograficzne oprzeć na materialestoSlunkowo dobJ:'Tzezbadanym i ła'twym do przedstawienia na majpie. Uznan'O, że waTurnkcm tym najl€{piej odpowiadają narzędzia orne. Na k<Jmerencji 'w N.c.mur w roku 1953, zOl,ganiZlOwanej przez Międzynarcdową Kcmi1sję dla Sztulki i FohkJ!Ol1U(CIAP), w wyniku dalszej dyskusji nad tymi za-gadini,eniami 'powołano specja1ny komitet w składzie: dr Brail1.imill'Bratanić (J:ug'o:sła'wia), prof. JOl1ge Dia's (:PortJugaUa), prof. Sigurd Erixon ,przewodniczący (Szwecja), dr Walter Escher (Szwajcaria), prof. HanniS Koren (iElZ'wajcaria) i dr Axel Steensibelr,g, sekre'tar,z (.Dania). Noaipi~I1wszym posiedzeniu teglO Komitetu dr B~'atanić przedstawił listę dkoł'O stu naukow,có'w różnych Ikrajó'w zajmującyc!h 'Się I8k'waInie badanIem narzę1dzi ornych i zai-nteresowa'l1ych zO~'ganizowaniem konferencji, któm by miaŁa nac'elu przeid)%kutowa,nie możliwości stworzenia 'Orga'nu dLa mię'dzyillIal"cidolwejw:spó~pracy w za)kr€lsie badań i w miarę możliwości rOl1poczęClie pr,zygotowań do ,atlasu n~mlędzi ornych. Jatko miejsce konferencji z,arpropono'wano K'OPenh.agę. Zorganizowanie konferencji ,uza'leżnione ZIQlstałood uzyskania odpowiednich środków finl8'J11sowych. Na siedzibę stałego organu, który miał powstać na tej konferencji, pierwotnie proponowano Bazyleę ze względu na jej centralne położenie w Europie. Jednak obecni na posiedzeniu komitetu dr Escher i dr Willd'haber (Szwajcaria) wyr,azali wątpliwość co 'do możIiwości uzyskania IPOipiClrci.a fina,ns'owego dla organu międzynarodowego IOdrządu iszwajcar'skiego. Zaproponowano rwięc jajko s'talą rsiedziibę międzyna;rodowe,goorganu do badań noa;rzędzi ornych Kopenhagę, sbolicę 'kraju, którego ro1nictwo z.ajmuje j~dno z lPie,rwszych mi.ejsc w EuropIe i w którym są wy's'oko rozwinięte nauki 'ro'nicze, a IWIsz'czegól<11ości iprdw,adzone są wszechstronne badania' nad ihistorią ro1ni'ctwa. KiOmitet zwrócił 'się 'do 'd:r SteenSlbergoa z prośbą a zibadanie fina·nsowyC'h moilliwoś'Ci IW Kopenhadze. Kiedy starania o uzyskanie środków finansowych dla zorgani!zowania pla'nowanej Ikonferencji czyni'one w rÓŻlnych instytucjach nie dały xezultatu,caly dężaT f;nalJ1,sciWalnia'konferencji wzięło 1118'siebie DuńsJkie Muzeum Narodowe w Kopenhadze. W związku z tym zdecydowano zmniejszyć rozmiary rkonferencji i ograni:czyć .się do przedy,skutowaJ1lia problemu atLa,su narzęd'zi 'o:rnychEurorpy ,z uwzględnieniem PóŁnocnej AfrY'ki i BIlskiego Wschcldu. Choldzilo równocześnie o to, alby na kOl1Jferencji Ibyla reprezen'towana możliwie '<lui,a ilość ;krajów i aby reprezentanci byli urpowa':łmieni do DŚ'wiadczenia, czy ich kraje chcą wziąć aktywny udział w tych pracach, czy nie. Jako "vp,rowa1dzenie do dys-kusji zC'stalopra-eowany wspólnie przez prof. �445 444 Erixona i dr Steensberga wstępny projekt atlasu narzędzi ornych. Oto niektóre '~-'Zczególyproje'ktu ste€'ns'berga i Erixana. Poszczególne kraje ,winny dCls'tarczyć materiał w [Jos'tad map zsymbQlami, jakie uznają za sto·sowne. Mapy winny być zrobione w jednek ze skal: 1: 4 000 000, 1: 2 000 000, 1 : 1 000000, 1 : 500 000 itd., tak aby łatwo było zmienić jedną skalę na drugą. Należy ,objąć okres Od 'roku 1850 do 'dni '<izisiej'szych 'i ni'e U'wz,ględ1niaćna_ rz",'dzi prcdukcj'i prz,emy.s'ło'wej. Jeżeli żelazo jest użyte d'O innego celu niż na radHce, lemie'sze itp., na1eży 'to .~ecja1nie za'zn-aczyć. Główny podział na narzędzia z odkładnicami i bez ookładnic można zaznaczyć np. różnymi kolorami. FiC'sz'cze,gólnekraj'e winny nl<ldesłać ,213 malPY przed's'tawiające n,,:s'tępujące e,agadni'enia: mdło najprymity\\lniejsze, so'cha, radło 'trój'kątne, 'radło typu "D0strup" (występujące w Szwecji), typ radła rękojeści krzyżującej s;ę rz.grząd.zielą, 'typ śródziemncmon1ki, ,typ o ikon:struikcj>i 'C~ordbocznej (mmowa'tej), !kó'łka iPcdwójJJ,e, IkDłlkoi'0jedyncze, rpłóz, Tękojść pługa pojedyncza, lP'codwójna, r'Ozwidlona, lalska do plugoa (ilsityk), 'stopa, .p'OZiomoa(płóz), grządzi'el p:ros\(y luib 'kreywy, oidkla1dnica, [~rzyde~koa przy radle, pługi na kól!kach i ,md'łoa,radJic.a .symetryc:ilna i a,symetryczna, p'rzed1kl'ój 's'łużący do rozcinania trawnika przed orką, lemiesz; terminologia: przekrój, radło, sO'cha, pług; f,unkcj.a na'rZę'dii ol"'n)"ch; urządzenia dI,a zaprzęgu par zwier,ząt pociągowych, urządzenia dla pojedynczych zwierząt pociągowych, zwierzęta pociągowe (woły, kanie, osły, dromadery i inne). Schoarakteryz'cwany projekt Erixon-a i Steenslb€'I1g'a został w styczniu 19'54 r. r<Jze'słany do cz'łonlków !komitetIU organiza1cyjnego Ikonferencji i. Ido niek'tórych innych slPecjal;'stów, Iktó(l"yc!hi<Jpinięautorzy p~'ojeiktu chcioeloipoznać prrzed k~;onfe;rell'cją. Wy'Wiąza'ła 'się dyskusja drogą 1k00reSlPOndencji. Eardzo :sz'czegółcwą !krytykę ,projektu opraeowania atllCllsuol1erzędzi orlnych przelCrowadził 'dr Eratanić, (!:'rzedstawiając równocześnie 's'woją propozycjE: olpraccwania 212 rn.arp 'I:Cdst.aiWcwych. Trzy mapy prze'dostawialy,by ro;dzaje narzędzi 'ornych (J)odstawa podz'alu: symetrycZJllość i asymetry·czIIJJość), 5 .map - różne Itypy kon's'toruk'cyjne narzędzi, 9 map - polszczegó1ne ozęści, 3 mapy - naziwy oałości i części 'IJlcl'rzę<izi'oraz '2 C's-tatn'ie mapy przedstawiałyby zastosowanie (funkcje) poszczególnych rodzajów narzędzi ornych. W wyniku dyskusji dr Steensberg w marcu 1954 r. na posiedzeniu duń"lkiego Ikcmitetu 'organizacyjlnego k.onferencj i wy>stCjjpiłz wnic'"lkiem, a'by z'rezygnować z planów kOJJikretnego icproa'ccwalnia a't1a"u i zająć 'Się jedynie zGngaol1'zov.'.a'IJiem zbierania ma'teriałów, które bę>dą stanowić podstawę opracowania takiego atlasu w przyszłości. Steensberg opracował następnie schemat do zbierania informacji do międzynarodowego atlasu narzędzi ornych. Bratanić w 's'woim komentarzu do no'W€j propnzycji Steensbergoa zwrócH 'szcz€,gólną 'uwagę na prc[)oncowany ;przez n'e,go kwesfiolnariu's,z. Kwe_ sHc'!'Jariusz tEm zdaniem Bratanića może być pożyteczlny do o'kreś'lenia poszczegDlnych części narzędzi <Jrnych, ich kszt.a1tów, nazw itd., natomiast jest niepraktyczny dla oznaczenia typów konstrukcyjnych. Bratanić przedstawił ze swej strony projekt zbierania materiałów w formie bardzo szczegółowo opracowanej, wszechstronnej problematyki, wykazując przy tym dużą iZnajomość [przedmiotu. Projelkt stee'IJ'slcerga wraz z komentarzem Bra'tanića \Został I'lozesłoany do 'wszystkich cz!'onJków kl(Jmit<etuorganioza'cyjol1ego,dzięki czemu mieli oni możność zarznajcmienia 'się z przeb:e'gi.emi iwylnikami 'dyskusji, która toczyła lsię w dkresie przygotowywalI1ia konferencji. UdiZiał w lkolllfeTencji wzięli: Poul AmJdersen (Dania,), dr Kaj BirketSmi'th (Dania), 'clJo:c.'dr Branimir Bratanić (Jugosłoawia), prof. dr Johannes Bmndsted (Dania), Tomaso Del Pelo Pari (Włochy), prof. dr Jorge Antonio Dias (Portugalia), dr Kunz Dittmer (Niemcy Zachodnie), prof. Sigurd Erixon (Szwecja), rpmf. dr Oarl Gunloor Feilberg (Dania), [prof. dr Peter Vilhelm Glob (Dania), prof. Idr La-uLs L. Hammerich (Dania,), Niełs Georg Heine ('Daol1ia),J. W. Y. Higg's (Wielka Bry'taJnia), Ole H0)'J1UIp(Dania), <lI' Ragner Jirlow (Szwecja), Edward Kendall (USA), prof. dr Heinz Kothe (NRD), pror. dr Paul Leser (USA), dr Max Lohss (Niemcy Zachd.), Peter Michelson (Dania), dr Kl'isten M0ller (Dania), Viggo Niels,en (Dania), dol'Ernesto Ve;,ga 'de Oliviera (PI()l't'ug.alia,),F'ransis G. Payne (Wiełka Bryt.), J. M. G. va'n 'cter Fl()el (HoLandia), Holger Ra smu'slsen ('D.aJJia),pTof. dr Gustaw Ha,nlk (Szwecja), dr Peul Stcheuermeier iSZlwajoc.a'I".ia,), prof. dr Leopord Schmildt (Austria), dr Axel SteenIE,b'eI1g(Dania), Svein Steins-nes ('Norwe.gia,), Hilmar Stigum (Norwegia), Kai Uldall (Dania), dr Niilo Va10nen (Finlandia), dr Robe'rt Wildhaibe'I" (Szwajcaria), Davl'd Yde-Andersen tDauLa). OHcja'1lIlelgootwarcia Ikcmferencji '<iok'CInałw dniu 1 'C'zer'Wc.adyrekt'or Mtuzeum Nm1Cdowego w KOIpenl1a'clJzep.TiOf.dr Jd'la'I1iI1es Bnmdted. Prof. Erixon (Szwecja') 2I€fercwał 'wymiki dY'Ekusji na temat aillasu narzędzi ornyc'h, któroa' mia:1a, miejlsce w ok're'sie poprzedzają'cym konferencję. Przedstawione pTlzez Bratanića w czat:;ie 'tej Idy,,,lku,sjipropozycje zostały ocenione na konferencji jako ;słuszne z onaiUk'ow.egopulnktu wi:dzenia, jedJooi( dla ich reali,zacjinaueż,ałiClby stworzyć 'specjalny cen:toralJny in'stytJut, co lnie jest 'realne ze 'WZlglĘ\duona ,braa< funduis.zów. Na kCJJferen:Cji przE.1ds'tawi,cno slprawozd.ania ze s'tanu !badań narzędzi ornych w kraja,ch reprezentowanych na l<1Ornerencji, jak rówol1ieżlZa.poZlna1no się ze :spra'Wo'ldaniami z niektórych krajów nie r,eprezentowa'nych. Stwier· dzonl(J,że si'opi'eń ,zaa'wiClil1lscw.ain:a ba'dań nad ,narzędziami ornymi w !poszczególnych krajach przedstawia się obecnie ba1~dzo różnol1cHni'e, co uniemoiŻliwia, na'tychrnialstGwe !przystąpienie <lo 'Q1YracO'waniaa'tLa'su. W dyslkusji siJn'e I=cdlkreślano, że wielką pomocą w I()p'racowalrJ.iuatlalsu byłoby olistalooie miĘ'dzynarcdowej ncmenkloatury noaI'lzęldiziornych. Konferencja ni.e rOZlstrzygnęła ta'kich iPl1oblemów, jak np. czy przy opracO'wywa,niu atlasu naorzędzi 1Q:l1nych należy uwzględniać właściwości geogr.a. ficzne, gaiur:lki !Uprawianych rośLn, kS2.'tałt ,pola, stosunki włas.nosdowe, ° II ••• �446 447- funkicje narzędzi iUd. DominO'w.ało je<inak przeświadczenie, że nie można się o.graniczyć .do tSamego tylko n.a'!1Zę'dziai techni<:znych właściwości jego C'zęści 'Elkładowych. W czaJsie konferencji iPc1dlkreś!.a,nok'onieczność współpracy rtauiIDowej pańlstwz.achQidnich z naukowcami Związku RadzieClkiElgio i krajów demo_ kracji iuduwej, gdyż p.ebne opracowanie ailasuetJnog.mfic:anego jest możliwe ty]ko przy 'talkiej 'ws,półpr.acy. Wyniki obrad kenferencjiznalaz'ły wyr.az w uchwaJ.onej jed'nogł'ośnie rezolucji, że Międzynarodowa Konferencja dla Badań Narzędzi Ornych zwola'na do Kopenhagi w ,czerwcu 1954 r. przyjęł.a dunską propozycję ul1worzenia stał,ego sekretariatu przy Duńskim Muzeum Narodowym, który winien założyć bibliotekę i archiwum do użytku naukowców z wszystkich zainteresowanych krajów. Uczestnicy Konferencji wyrażają pełne poparcie dla tej ,inicjatywy i zobowiązują się do ścisłej współpracy. Konferencja wyraża n<Mzieję, że Stały Międzynarodowy Komitet, który zostanie wylbrany, p'l'zyg'otuje projekt zibier.ania i opra,c'Owywania ma'teriałów Istatysiyc'znych, kartogra:ficznych i in., ,uwzględniając potrzeby i nomenklaturę narzę'dzi ornych wszy.stkic:h Inarodów. N.a cZ'łoolków Stałego Międzyna'l'odo'WElgioKomitetu do Badan N.arzęd:2.i Orny'C!h :;rostali wybrani: 'Erixon - przewodniczący, (Szwecja), Bratanić (JUigoislawia), Di6JS (Portuga.li:a), Kothe (Ni'emcy), Leser (UISA), Payne (W. Brytania) i Steensberg - sekretarz (Dania). Utworzenie stałego sekretariatu, zgodnie z rezolucją konferencji, stało się n .•,oiJliwe dzięki zao·fi.ail'Owalniru przez \duńskie Minilsterstwo Oświaty rUind'Ulszu na 'opłacenie 's'€'kretarZla po 3 godz. dziennie !przez 3 ~ata. FUndusz ten .stanewi jedyną :bazę ekonemicaJną Isekretaria'tru, który 'nie idyspoiIl!uje żadnymi innymi środkami na· pokrycie bieżących wyldatkaw. Pe~na nazwa sek·ret.ariat'U brzmi: Międzyna~rodowy Sekreta:riat dla Ba'ooń nad Hi·s!torią Narzf,'Ci:ziR:olnkzych, K'oa;enhaga, M.uzeUJm Na:oodowe. KierO'Wn~kiem Sekrela.ri.atu j£!3t 'dr Axel Steens,berg, pracownikiem - Peter Michebson. Najważniejszym Z'adaniem sekretariatu jest jego funkcja jako ogniwa łączącego bada'czy róż'nych ikraj~w, 'ktÓ!rym dajoesię możność wy1sył,ania krótkich kwesticliaoriuszy hadawczYlch do osób :znajdujących :się w rejoesItrze 'sekretariatu. PierwlsilY talki kwesHonari'usz ·zastał rozesłany j€lsienią H}5'5 r. Pozycją wydawniczą zapoC'zą't1kcwują:cą serię publika·cj i ·seikreta,riatu: je.st ·spr.aw<l<.ldaniez 'k:onfe1'enlcji w Kopenhadze', z którego za·czerpnięto pir:zedlS'tawiCinewyżej dame. Kos'zty związane z drukiem tego tomu pokryło U;r\iESCO 'O'1'azduńska f'U:nda~ja "Ra's·k-01'sted F\ondet". UNESCO 'Pokryło również koszty podróży niektórych uczestników konferencji w Kopenhadzf.:. l Research on Ploughing Implements. l st-óth 1954. Copenhagen 1956. Publications Research on the History of Agricultural hagen, No. 1. The Conjerence in Copenhagen June from the International Secretariat for Implements, National Museum, Copen- Geneza !konferencji w KOIPenhadze i jej przebieg ·są bardzo ip<YU·czają:ce .. OpracoW.aJ1'liakał'tografic.zne nmzędzi <l.rny.ch'w Skali mięld.'zynarooowej były zamieT2JOil1ejalko pierwsze iPrace objęte między'na'l'odowym atlasem etnograiicZlI1ym. Problem narzęd'zj ornych uważano tla najlepiej opracowany i najłatwiej1szy Ido kartogiI'aficznego ujęcia. Dyskusja poprzedzająca konferencję jak i Isama konferencja wykaz.ały, że spmwa nie je,;t Ibynajmniej prosta. Okazało .się, że S'tq>ien zaawanisowanioa badań w iej dziedzinie trtie jest jednakowy w różnych krajach i istnieją daleko idące różnice w poglą-· dach pols:zczegó!nych badaczy na ISp<Ysóbopracowania tego zaga'dinie..'lia w skali międzynarodowej. Toteż konferencja wbrew pierwotnym oczekiwaniem il1ie idopr·o'V.adziła do iI'o2Jstrzyg1nlięćz,agadnien merYtory:cznych. Slta:nowiJ~ka repTezentoWia'ne przez niektóryc.h uczestników konferen.cji są interesujące i zasługują na szczegółowe ich omówienie. Pozytywmym 'Osiągnięciem !konferencji jelst UkOIllstytuowanie Stałego· Międzynarodowego Komitetu oraz siałego sekretariatu. Stwarza io możli-· wość rozwoju szerokiej współpracy międzynarodowej na przyszłość. K'OllifeTencja kope:nha,sika doszła do :skutku mimo olbrzymich trudności fjn~lm,owYJCh,co dobitnie śWliadczy o tym, że była ona wyrazem głębolko odozruwa·nej po'kzeby i jest powalŻlnym Ikrokiem 'na drodze pokojowej współ,pracy między :narodami. W Kopenhadze brak było przedstawicieli polskiej nauki. Fakt ten zas:~uguje tym ,bardtliej ,na ulw.agę, że właśnie w 1ata:ch 1952--1954, a 'Więc w okresie pra'c llwiązanyc'h 'z tkonferencją kopelllhalską, u na:s były prowadzone iboad<:nianad roJlnictwem w 2!wiązlku z olpI'acowyw.aniem BoI'Sikiego' Atlasu Etnograficznego. Udział naszych naukowców w konferencji, kopenhaskiej w tym czasie był neJ pewno pożądany zarówno'dla konferencji, jak i dla badań u nas prowadz·onych. BolesŁaw Z 'KJONlF,E)RENICJIPAREMlIOGRAF1ICZNEJ (21 i 22 X 1955) Garyga W CI'ESZYNDE Konferencję cieszyńską zorganizował zespół redakcyjny Nowej księgi 'w dlnialch :21 i 22 pażd:ziel1l1ika '19'55 'r. Głównym jej 'celem było skcn'troolowanie w dY'skusji zarówno .zebl1anych materiałów, jak i podstalWowych założeń roboczych redakcji, celem dod.atkowym - nawiązanie bezpośre<inich kontalktÓ'w .1. iP8,remiografami śląiskimi. przys~ów .1 polskich W Ikonferencji wziął udzil8.łcały .zeq;ół redalkcy}ny w'skłaodzie: reda'ktor naczelny - prof. dr JuHan Krzyżanowski, sekretarz - mgr Stanisław Świrko, oraz pracownicy: mgr Bronisława Śniadowska, mgr Renata Maje'\\rska-GTzeg.oO'cz)"kC'wa,migI' Zygmunt Piik'U~ski, mgr Jan SzokalekIi, mgr Jerzy Darowski. Paremiografię śląską reprezentowali: Stanisław Wallis, dyr. muzeum w Cieszynie Ludwik Brożek, Jan Broda oraz mgr Urszula. �449 448 Wallis. Ze Śląska czeskiego wziął udział redaktor Józef Ondrusz, Leon Derlich ze względu na stan zdrowia przybyć nie mógł. Z ramienia Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego uczestniczył w konf.erencji prof. dr Józef Gajek. Na program konf,erencji złożyły się cztery referaty: J. K r z y ż a n o ws k i e g o. Problematyka paremiologiczna w Nowej księdze przysłów polskich (NKPP); S. Ś w irk i Dotychczasowy stan pracy nad Nową księgą przysłów polskich; R. M a j e w s k i e j - G r z e g o r c z y k o w e j Przysłowia w twórczości Wacława Potockiego, S. Ś w irk i Przysłowia w "Panu Tadeuszu". Obrady zagaił prof. dr Julian Krzyżalnowski, pod/kreślając poważne zaLS'łrugi,jakie na :polu lP'1'zYLSIowiaznaiV.1s'twa pol8kiego położyli folkloryś'ci śląscy. Piękne tradycje przeszłości kontynuują Stanisław Wallis, Józef Ondrusz, Jan Broda i Leon Derlich. Następnie w krótkich słowach naszkico'wa'15Iprawę ,powołania do rlycia zelElPoluTedalkcyj'nego N1KLPP, !począwszy od inicjatywy ówczesnego dyrektora PIW, Karola Kuryluka aż do roku 1955. Przechodząc do tematu k,onferencji, prof. KrzYźanl()'WISki wyraził I1IadlZieję, że cdrzwierciedli vna dwa iIlaiCzelne ,zagadnienia pra'cy nad NK.PP: zbieranie i porządkowane materiałów pa.remiograficznych i redakcyjne ich ,opracowanie. Z kolei mgr Stanisław Świrko odczytał ref.erat pt. Dotychczasowy stan pracy nad Nową księgą przysłów polskich. Na wstępie referent przedstawił główne zadania, jakie sobie postawiła redakcja NKPP: przyjąć Z'1I; zrąb przyszłej publikacji Księgę przysłów Adalberga; zebrać możliwie wszystkie druKcwlaiIle i n:;uwpiśm:enne .zibic:rki przylSłów, kwrych AdaLberg :nie zna'ł lUlb iktóre pov;/stały już ~o 1819'4 'r.; pl'zewertować całą literaturę poLską (Is.zcz€gólłniepowieść obyc,zajową, n1c'Welę i !komedię) od Biernata z Lublina aż po czasy najnowsze; wypracować taki układ przyszłej księgi, który by gwarantcwał wY'E,lodJnyspoLSó'b!korzy:sitania z ni'ej, a równooześnie zabe~ieczaI jej Wlar'tość naukową. Pierwlszym e'tapem do 're.ali0acji tych lZadań byŁo pO'Wołanie 'zespoliu lektorów, !który zajął lSię 'weriowan,iem li'teratury. Pl'a'cowal on od kwietnia diOgrudnia 1~54 r. i wy'klonał ogromną pracę. Przewertowano łącznie 3~5 920 stron l(iktury, v.ylowiono zeń 114 221 zw~otów przy's'łowiowych i zapisano je na 6559 arkuszach roboczych. Opracowaniem zebranych materiałów zajął LSiępięci'O'Olwbcwy zespół redakcyjny powołany dlo żyda 1 .stycZlnia 1955 orc!ku.Fracę swoją rOlZpoClZąlon od włączenia do !kartoteki Księgi przysłów AJdalbeTga, która stała '.się kośćcem przyszłych Zlbi0'rów. Z materiałów lektol'Slkich ,opra'cawano IctlOCzasów konferencji 43 teczJki autorskie, obejmujące 38754 zapilsÓtw prz)'isłow:'owych. Ró'Wn'O'cześ'nie przyf>tąlPiOno <lo grcIT.cldzeniiCl i włą.cz,ania do !kartoteki 2,biorów ~),rzylsłów drukowanych już po ukazaniu się Księgi przysłów Adalberga. Należy tu wymienić różnego rodzaju przyczynki do Księgi przysłów takich autorów, jak , ·1 I I r I Brii!clkner, Krcek, Go.ldJstein, By1stroń, G1c-ge'r i in., rozsiane po rÓ'żJnych tomach ,,\Visły", "Ludu", "Materiałów antropologiczno-archeologicznych i entograficznych", "Prac filologicznych", "Zbioru wiadomości antropologii krajowej" i w publikacjach oddzielnych. Odrębną pozycję zajmują na tym odcinku Przyslowia i powiedzenia ludowe ze Śląska Cieszyńskiego Józefa Ondrusza, wydane przez PO~Eki Związek Kulturalno-Oświatowy 'w Czechas~owa,cji w 19,54 r. Puibliilrocj,a z'aw'era ;ponad B 'tys. przysłów i zwrotów przysłQwi,owycl1 i pod tym względem zajmuje chyba trzecie miej'sce po ,kl"ięg,atch Adalberga i Brzozowskiego. Ostatnią wreszcie pozycją ,są .zbiory rękopiśmienne. P:'erwsi zaoferowali je 'Zbieracze śląs'cy: JlCilnBroda i Lecn Derlich, a z terenu Kaszubszczyzny mgr Leon RIJ'I:lPe1.Wiele cenlnego materia-lu rękopiśmi,ennego (62'54 z,api1s,anych pozycji) wyłowił w bibliotekach Uniwersytetu Jagiellońskiego( PAN i J"'IuzeullTLEtnctg"lrafii 'w Kr.s.ikcwi-e IPracowni!k ,zelspołu mg:r J'el;zy Darowski. W sumie wszystkie nowo zdobyte materiały paremiograficzne wyniosą (łącznie z v.Jari,antami) Ok. 140 tysięcy ha5eł, czyli dwa razy więcej, niż je zawiera Księga przysłów Adalberga. Cen'tralnym '1=lI'OIbilememNKPP jest isprawa jej ,przyszłego ukła,dlu. W l'Jasadzie redakcja przyjęła układ hasłowy Adalberga. Ulegnie on jednak iPe\vlnym ,zmianom, 'szczególnie w Is't.c'sun'ku do grup wariantowych, które u Adallbergla za5:zer,eg'owaine są nieraz pold Ikilkom,a, la, n,a'wet kiJl!kuna!~toma hasłami. . Z innych z.agadnień omawianych przez referenta należy wymienić stosuneik haiSeł ,g'V;C:lwv;y'ch'Cl'DI:terackic'h, .stcls'o\vtail1ie zn.alków fonetycznych przy rr:a'teri.ałiCl~h ,gwarowych, 'UJstalenie form pcldJstawowycll przy ha'sIach cz~~·owni'k/otwY'ch,imiena własne w hasłach rz-eczownilwwych, deformacje przysłów i in. os'tatil1Jm prQiblem€m poruls'zonym przez refer,en'ta b:ył.a stprta,wa 'Ulstalenia d!ornej granky dla materiałów przy13łowio'w)"ch. Chodzi tu szcz'egóilinie o (j,rcli:lr1ezwroty utoalrte tY1Pu:gI'Uibe ryby, ~sia Idola, lsezon ogórkowy, m'iodo\'ITYmiesiąc, gr<osz wdowi f1lp. wyraiŻenia języBmwe, które 'Są jakby przelj&ciem {cd materiałów pr,z:ysłQIW:owych do zwykłej fra.zeologii. Problem ten niezClsltał 'dotych<czalS lI"ozwiązany przez paremiog,rlafię po'llslką. Po 'referalCie wy\viązała :się lożywi'elna 'dyskus'ja. Pier<W1szy zabrtał głols pDof. Krrzyżanow1ski v.:yja~nia.jąc, że różnego rodzaju jednOrIaZOwe deform<lJcje i !k:rzyżówlki przysłowi'owe nie zostaną WlProwad:z!on.e do Księgi na rówlIlych p~a'waeh z n()rmlcl'lnymi Iprzysłowiami, ale będą w niej (pOświadczone jako ciekawy przykład penetracji przysłów w dziedzinie literatury. Prof. Gajek zwrócił uwagę na konieczność uwzględnienia, szczególnie pl'zy przy\Słowiach czenpanych z mo""")' żywej, ści'słych danych dotyczących metryikiprzy1sł,owia, a wi1:lc mi,ejsca i czasu. Wytknął też poważne b'l'la!ki układu adalbergowskiego, który daje pierwszeństwo względom leksykalnym nad elementami semantycznymi .j w konsekwencji nie tylko nie 29 "Lud" t. XLIII �451 450 obcych do języika polskiego, v-isikam! na ikieI"lll1e/koIdtWtrotny migracji, na ,przechodzenie przysłów polskich do jęzY'ka ,niemi'ecikiego. Mgr Świrko zauważył, że przy materiałach pieśniowych bardzo trudno docie'c, co bY'łoelernent'em pierwotnym, czy z'nane przysłowie zostało przez s,amorocodnego!poetę wbudowane umiejętnie do !pieśni ludowej, ·czy 'też ńragmen t tej pieśni (na'jczęściej refren) usamodzielnił Isię i stał <się przy_ słowiem. Po dyJskusji mgr Maj,ew~ka-GrZ!eg·orczy'kQ'Wa wyg~(),si·ła i!l1'teresują'~y odczyt: Przysłowia w twórczości Wacława Potockiego. Ostatnim punktem porządku dziennego był referat mgr S. Świrki pt. Przysłowia w "Panu. grupuje ale przeciwnie, rozprasza przysłowia o różnej formie, lecz identycznym sensie. Dla usunięcia tych niedomagań zaproponował wprowadzenie do NKPP specjalnie opracowanego indeksu rzeczowego, który by systematyzował przysłowia spokrewnione semantycznie. PTOf. Kr2yża.r:c'\\ ~ki 1~V\\ierdził, że układ Llnaczeniowy, rzeczowy jest niewylkonalny, gdyż k.ażda Isys1Ema!ykiCl-eparta lliClelementach l~emalntycz_ nych jest w praktyce zawsze mniej ,lub więcej IsubiektywlliCl i wprowadza w błąd poszukującego. Jeśli chud'zi o Idane me'tryikl3,lne przysłów a Islz(czególnie o ich wiek, to kwestię tę rozwiążą w {)I~tat€'cznej redakcji dągi chronologiczne przys'łów od na'~'star:szych aż do 'współczE:unych. TrncLniej jest z oznaczeniem miejsca pOl\',.·'staniaJ:rzyislIOWilCl, g'dyż cgrcmna v-'iĘ.1kszoŚćzbiorów 'clrukowanych tego nie iPcidalje. Jeżeli ,chcd'zi o rr:atEThły lczenpane z mowy żywej, można by oznaczyć region, z ktÓ'rego !pc1chtO'dz ą· Jan Broda poruszył ik'westię fonetyki gwarowej oraz trUldności w podporządikcv'ywani'U haseł gwaTClwY'ch ha<sl'Om li:enack;m. Tak np. śląsIki 'wyraz przocieL ma w :pierwszym I1Zędzie zna,czenie krewny, a do(piero potem przyjtCIdel. Mgr Śnia'clowrS:ka zajęłl3 się analizą zwrotów językowych typu: złDte jabłlko, mól !książkowy, wilcze prawo i in. reżących na pograniczu międ,zy pr,zy's10wiami a Z'dav.ikową fTazeolocgią. W ·dY'5'kuisjiust.alono, że ze zwrotów ,tych n131eżyuwzglĘ.d1n:ć 'jedynie te, które bezrpcśnxlnio wiążą się z jakimiś iPTzY's~IClwiami i są ichskrótf:mi lub a~uzj<imi Ido nich. Resztę postanowiono gromadzić w Icelach roboczych jako kategorię wątpliwą (W). Stanowić O:l.a będzie materiały J:cmocn:'CZe przy pra'cy redakcyjnej. Drugi dzień tOb'rad rozpoczął .prof. Krzyżanows:d referatem pt. ProbLe~ matykla paremiologiczna Nowej księgi przySłów polsk.ch. Był on próbą prz.Ed~'tav. ienia głównych zał'ożeń, na których tędzie się op: enał,a redakcja ostateczna 'J:oszcze'gó>lnY'chha'sel. Zalsadnkze różnice w stosun~u do KSJ:i]i AdallcE:rga polegałyby na g,runtowniej.szej d01kumentacji i chronologiza,cji przy\':łćw. FTZy.slcv-ia cĘ.odą I=nedstaw'ane w ich historY'cznym procesie r'ozwo'jowym. P.unktem wyjścia będzie rok wytcioa,nianaj'starszej publikacji. w której dane przysłowie występuje po raz pierwszy. Z kolei prof. Krzyżanowski zaprezentował zebranym słownik przysłów angielskich Smith'a jako przykłald najrno'Wszej księgi przyls'łów wydanej w za'chodniej Europie. Mgr Świrko zaproponował, by w NKPP sprawę indeksu rozwiązać podobnie jak u Smith'a, tj. bezpośrednio po każdym haśle. Natomiast na końcu księgi mcżna by umieścić choćby Ulproszczo'ny indek's rzeczowy, który by pn'Wala! na ,cdszukanie [:l'Zyna'jffiniej naj'ważn:ej'szych przysłów, maljących .czy to jeden i ten lsam sens, czy 'też odno'szący się do tych samY'ch zagadnień. Prof. Wallios, nawiązując do iSlPrJ3wywędrówki przys~ów z językó'N Tadeuszu". KlonfeTencję zarnJ~mął prof. Krzyż~mO\\lSki podz:ękowoaniemza udział w obradach oraz prośbą o datszą włspółlPracę z NKPP. Stanislaw aktywny Świrko WAŻNIEJSZE IMPREZY I WYSTAWY SZTUK!I LUDOWEJ MINiISTERSTWA KULTURY I SZTUKI W 1954 R. W wku Isprowozdawczym ipnace w zakresieapieki na1dsztuiką ludową Sizły 'W kilkiU kierumikach zalsactni czych. Zorganizowano szereg imprez rpodsumowują'cych T:Tacę dzi€'~if.'c'olecia. Miało t,o mi'ej1sce na l1erenach, Ik,tóre w 19'54 r. ctchedzily odziElsięciolecie wYZv.'!OIEnia. W ramach ,0bchOldÓlw ogólnych cOltyly :się wystav-y wojewódzkie w Bia~ymstolku, LUlblinie, Rzeszo\\ie i Eat<Jwicach. Miały one znaczenie slpołeczne i kultural.ne; uświetniły impTezy ogólne, jak Wystawa Sztuki Ludow'ej 'W romach Centralnej Wys't.awy Rolniczej w Lublinie. P'o<i'\sltawov.ym zagadnieniem na odcinlk'U Isztuki llud'owej była w .1954 r. próba uporządkowania potd względem artystyc;z;nym pamiątkal'stwa regionalnego. W reZlU1ta'cietkonkU'rtSÓw,wystaw i dY'skusji w Zakopanem i Gdańsku oraz Ikonferencji k1Ciordytnacyjnej stk,oTI'kretyzowa'l1e zostały U1iektólre dezydeTaty zmierzają'ce ido (podni~sienia ,poziomu pmd'U'kcji i ha'ndlu pamiąltik.ami. Z więklszym natężeniem U1iż w latach ubiegłyJch przebieg>ały prace penetracyjme na Zien:iach CdzYlE'kany,e'h, zmierzające do odosZJUkania, wyde'bycia i upowszechnienia :Zl3by~ków i żywej tWÓTCZIOŚCi. Pra,ce takie prov.a<lLene tyły w Co;: o];~zC'zyźn'e, Wrocł,awskiem, Olsztyń1sikiem, KoszaHńIskiem, i Gdań.skiem. W rezultacie tych prac z:ostały zrekonstruowane stl'oje ludowe (C,pole, O1ls'ztyn), o'dobyły 'się pokazy i wystawy. W mIr.tCIch v.lsrpół[pracy z i'nstyt'UJcjami przemy'sfu atrty9tycznego prowadzone były prace instruktaż'owe w za'kTelsie wypra,cowra,n'a odpowiednich wl2'OrcÓ'W'sztuki ludowej na teren!e Podl.asia (w powiecie sokolowskim, woj. warszawskie), w Rzeszowskim, Łowickiem, w Kielecczyźnie i na Kurpiach. 1 t I 29- �452 453 W rpowiązaniu z 'pra1cami zes~'Ołów artystycznych współdziałano w zaopatrzeniu i !przygotowaniu rstrojów ludowych, 'w szczególoności Idl'a zespołu Śląsk, Ka,szuby, Mazury, Nowa Huta i innych. PrzepTlo'wadzono również sZ€Jreg prac w terenie, mają'cy'ch lI1a ceLu powiązanie dzialalności itwór,có',v' Ludowych z świetlicami. W ramach różnych au<cji były przy~otowane w ciągu roku materiały do Ogó1nc~oltkiej WY'st<awy Sztuki Ludowej. Feti nadzorem MinisteI1::1twa KUltUlY i Ez't'Ulki zClsrtały przygotaw@lle wystawy lub pokazy do Chin Ludowych, Węgier, NRD, NiEmiE.'c zachodnich oraz :r,l1I<1ochilI1 . WYSTAWA PAMIĄTKARSTWA PODHALANSKIEGO W ZAKOPANEM Poikonkursowa Wystawa Pamiątkar.stwa Podhalańslkiego, lotwarta w ZaJkopanEm 21 liM 1954 r., miała na celu ukamnie naj,lepszych wz·orców pamiątek Q"j;:,artyrchna motywach wY'tworów ikultlury tego regionu; wzoa'y te opracrowane zostały <przez twórców loudowych, szkolnictwo aTtystyczrne, wE~cly i :t];:ćldzielnie 'wy'tv.órcze, arrtystów lPl2Jstylków i rzemieślników. Na wYista'Wę zllQżyło się ogólem 10ll'5 eikslPonatów, które uzyslkanoz !konkursu oglo'szonego w cr-. 1953; wykonane były z różnego tworzywa: drzewa, wlókala, \Skóry, met<alu, gliny. Drzi€,u<iISzE'1'cikiejrozpięoości wytworów iWY'stawa dala naszemu :Społeczeństwu jak i insrtytucj'Om wytwórczym możnosc zorientowarnia się w problEmatyce !];:amiątkaJrsrtwa i 'VI możliwosciach jegx> roz:W'Oju. Udział srp€cj,alirstów z różnych dziedziln kultury (etnograrfowie, hi'StorY'cy ISztuud, aa-ty\Ści pl<a:sitycy, muzeoiliOdzy, dzia'lacze kJuolturalni i goSipocla'1'czy) w Ikcrr.ilsji kv.<alifikacyjnej i w przygatowan:ru wYlstawy miał poważny wpływ Q{)daini Ina jej poziom i ~;naczenie kuH1U'ralne. W trakcie trwania wystawy, ,do dnia 120 V, została przepil"Ow.a.d21Qn-a akcja odczy'towo-lPropagandowa wśród wczals1owiczów, uczniów, zespołów wytwórczych itlP. Na wystawie odbyły się również dwie dyslkusje z chałupnikami i z puiblicznlQśdą. W katalogu wystawy 1 zostały {Jmówione !podstawowe ,probJemy pamiątk.a.nstiWa. Wysbawęzwie'Clziło ogółem ponad 12000 osób z różnych środowisk oraz delegacje zag'1'aniczne z ZSRR, Belgii, Bułgarii i Węgier. Wybrany ZE."sitalW eks[;cnatów wystawowy'ch został przekazany Muzeum TatrZJańSlkiemu do stałej ekspozycji dydaktycznej. WYSTAWA WOJEWODZKA W KATOWICACH 8 maja 19'54 r. ZOIsta'la ,olwmta Wojewódzka WylStawa Szituki Lwdo'wej Śląska w Katowica'ch, ,będąca rezultatem konlklUll'sów powiatowych, org,ani1 Katalog. Wystawa Pamiqtkarstwa Poha!ańskiego CBW A, Zakopane 1954, s, 32, zowarnych iW 1953 T, w Częs,toC'howioe, KloobucU<'u,Z<awierciru, Wiśle, G<>le6LJOwie,Jstehnej i Koniakowie 2. Zgromadzony m<J.'teriał 'VI ogólnej iI:o~ci5'OO ek'srpon-atów, mający rerprezentowaćca'~ość ż;y--vvejjeszcze śląskiej sztuki Iudowej, za'wierał przewagę .strojów, hiaftÓow i korlonek. Szereg lIal'€lk wlstrojach Is'lużyło za materiał pogląldowy dla zesr;ołó<w świetlicowych. Pioz<atym na wystawie były reprezelntowalI1e: ceramika z Sie""'ienza, iSTebrn'dtiWo ci.eszy6sikie, pisanlkars'iw'o oraz częśdo'v\'o tlk,a'Ctwo, głównie z pow. Zawiercie i Częstochowa, Rzeźba i malarstwo, [pochodzące ,głównie 'ze środlowLsk górniczych, IstanowHy rodz3j 1:wórlCzości .ama'tonskiej, Iktóra związana 'jes:t 1: itwórczrością ludową zarówno !poid 'Względem tematycznym i formalnym, jak Elrodowi'sko robotnicze jest !Związane z ludnością wiej'tiką Śl~ska. Ca'l-oM: wystawy, eik.sponowana pod kierolwll1ictwen1 naukov.-ym znawców kul'rtury ś'ląsikiej, r€lpreZeDOOwdla dobry poziom arrtYlstyczll1,yi nlaukl(Jwy. WYSTAWA OBJAZDOWA CBWA W romach WyIS1aIWQbj<a2!dlQwych Centra1n,e:go Biura Wystaw Artystycznych w Warszawie została zorganizowan'a wystawa sztuki ludowej, II'Il"zewiidzi.C:!n18. na ,objazd ,głównie wojewó'dztw 'Pl(Jłiudniowych. Wystawa 1;), o charlaktoerze vgólnop'OlJsikim, ze wzlględu Ina ograniczoną !powierzchnię Wyisiawcwą ani nie wycze11J,ala 'Wszytstkich Z<a'ga'cinieńsztuki ,loo'Owej ani nie mogła 'Pokazać W1s'z.ys1Ikichjej odmian ;regioolaJnytC'h w 'całej kralsie. Wslkaz'Y'W"l8.ła jedynie na ml(Jmen'ty najwaŻ1niejlslZe tego problemu oraz na Illiajbardziej r€lPrez'entatyw,ne 'techniild w 'ró:bnych region-arch kroju. Ze względu na nierównomierność rozwoju sztuki w różnych regionach. a także ze względu na dość różnorodne i n:,ejednolite formy jej wytworów plastyczlIlych wy/stawa nie mog~a 'być Irygorystycznie Ipodzielona w€\dlug regionów. Połą,czone więc w ni.ej zc~stały wytiW'Ory IPrz€lde wszy'sltkim z regionów kulturowo pokrewnych, a układ podporządkowany został zasadOom ekspozycji plastycznej. Eks'ronaty pochodzące 1: wystaw i konIkursów orgarnizowanytch w latach '1946-10013' zr(}sita~yrozrrnies2iCZiOnew jed-ena'stu s/pecjra]Jnych gab~o1ach. W zeislPo'1eipiel1V>1szymzoStał,a poikaza,nl8.'sztuka Il\l'd'OowaŚląlsika, Opolszczyzny, Ziemi Luibusikiej, :fioonań'skiego i Kujlaw 'z ,głównym uwzględnieniem st;roju i jEgO 'C'zęści, t'kaci<v.;a, ha-icia'1'1s'twa, klQrolI1kaJr1stwl8., ceramiki, rzeŹiby i IplecioDlkars'twa. Liczne 'wytwory s zlilulki ludowej Ziemi Kraik oWlskiej i Podhala s,1alnowily d'1'ugi ze.."lPół'WY'staw<JlVv-Y. Na ekJspozycjętego dzialru złożyły 'się wyrobyslIlycerslkie i rzeź,by, ko ronlk i i hafty, obrazy malowane na palPierze i Gzkle, w'Y'twmy meta'1lorpla'styki góroiskiej, Iczęści strojów 'Oraz druki na ryc, 20 .. • M. Z y w i r s k a, Pokonkursowa "Polska Sztuka Ludowa", 1954, nr 6, Wystawa Sztuki Ludowej w Katowicach., �454 455 tkanilr.lach, pwje'k,towa/ne ludowe. przez aT·t}'lstów [Jilast}'lków w oparciu teriałyz kOlnkiursu i wy,S'tawy pokonikurs'owej w Katalogu i "PoLslkiej Sztuce Ludowej" 3. o motywy T11Zercizespół 1stlanowiły wytwory ludowe Ziemi MazuJ:'lskiej i Ka.szub, Iktóre rEpezento\\a'ly ilkiClniny, hafty, ,ceramika 'oraz plecionki z korzeni. Dallsze ttrzy zes'r:oły z ł;ogaci'wem wycitnl<l:nelk,itikanil11.i ceramiki _ to ŁowiC:lde i Gostyńskie, Rawlsikie i Siera'dz'kie, oraz Opoczyńskie i Kieleckie. Siódma i ósma gablota zawierały tkianiny, strój, wycinanki i ceramikę z FCldlasia i KU!1pioWlszczyzny. WYSTAWY Ostatll1i ze,slpół przecls1l<l1WiałrPwduiklcję CPLiA, która :bazuje na sztuce ludowej różnych regionów. W dziale tym znalazły miejsce również niektóre [prace lI:ow!st1a'łe w wyniku wSlPółdzil<lł.ani.a art}'lstów z twórcami ludowymi. WystaWl<l, zaopatrzona rw lPowiel{Jlny przewodnik, opracowany przez K. Fie:lkiewicza, ,była ekJsrp'oll1'G'wanla w 1954 r. w NOWej Soh i Bytomiu, a rw J9'5i5 r. w Opolu, LruJblinie, Palbianica'ch i Si-eradzu. ZAMKNIĘTY NA WYCINANKĘ KURPIOWSKĄ Konikurs, mający [la ,celu Z/CllsileniezlbiroTów Mi:ni'sterl>twa Kul'tury i Sztuki dla celów wy.s-tawowych, argraniczrony Zlclsta'łido znanych z poprze_ dni/ch Iko>nlkurlsówwytworów ,wydnankarek powiatu lPułtUl~ikiego w woj. WIa'TSz,awisikim. Fqprz£'dzony <a'k'cją stYP€lndialną, przyniósł on stosrunk1o/Wo dużu materiałru zarów,no 'o chara,Merze tro'dycyjnym, j.ak i bardziej poszukiwav.:czym, 11\:<,;órczym.Za I1JCl'j,lepszeIPr,ace ,zclstlały przy7.nane nagrrody i wyróżnienia. DRUKI ETAP I KONKURSU OTWARCIE PAMIĄTKARSKA WYSTAWY KONKURS '. DO CHIN LUDOWYCH I WĘGIER "KRAJEK" I WYCINANEK W KIELCACH RozsltrzygniĘcie ikon!k'Ul'su w:\,'cill1an-Ed{i krajek, czyli 'tzw. tasiomek, nastą/piło 10 i 11 lipca w Kielcach. Kon[m1'l's' (JrbejmO'Wl<lłjedynie powiat orpoczyński, many z t'clgategro tkactwa i wyci<nanIk8lrstwa. Cgćh:m 2C'stl3ll()In.a'de'słanych ,106 v.:ycinanek 2:7 autorów oraz 70 krajek 17 £lutcr ć"",. Na1eriał Ire(l:rezentl{)wał naog,ół dobry, wyrównany poziom artystyczny, utrzymany W charakterze kultury tego regionu. Prace pochod'ziły głćwnie ze wls'i: Schalwiolly, Między'bÓ'rz, Bukowiec, OgOlll'O wic e, Libiszów, 1V:'CdrzEW,KraŚll1ica, Wola Załężna, Ostrów i SitOWIa. Za najlepsze os'c;gni(cia z:nty:sty'Czr.e 210stały przyzl!tane nagr'o'Cly pienię·żne. Z ek.sponatów ik'c,n'kuncv.y'ch zro,stał zcrganizl()wany w Muzeum ŚwiętorkJrzysikim .specjalny pokaz wystJawowy. "PRZYMORZE" WYSTAWA W SOPOCIE Kron'tYl1lUowanyod roku 1953 kankur.s pamiątika'J:'Iski na Wybrzeżu wstał rozstrzygnięty i uwieńczony powodzen:em. Pozla twórcami ludowymi, głównie z Kaszub, w Kor;lkur.sie wzięli u'dział l<lrtyŚ'ci lPlasltycy, nadsyłając ogółem 1300 Elksponatów. Kcmilsja Ocen ogółem oceniła dodatnio 400 wzorów wykClnanych z IróżnergotwoI'zywa. Twórcy ludowi ~rolsta["czyU ekSipQJliaty głównie haf1ciaT1st:\m i pledonkar.sh\la. LUDOWYCH znajldujemy W drugim kwartale 1954 r. zostały zebrane i wysłane wycinanki na <iwie I1o\'ysta'wywyci,nanek ludlGwY'crhdo Chin 'i Węgier. Do Chin wY'słano 140 plansz, 'specja.lnie {)!procowanych, przedstawiających najbardziej typowe wycin<:nki, jl<lk ró\\nież najwyższe 'Osiągnięcia ws.półlCzesneg>o wycinankarstwa z wszy'stJkich regionów Polski (Łowidkie, Kurpie, Rawslkl()-Opoczyll~'kie, E iemd,kie, SGIl1'nirclkie,Ko~bielslkie, Lubelskie). Wy,sr!Jawa została zaor:atrzona w c{lJI:owie'clni materiał Lrllformacyjny, a w Chiinacrh został wydany w języku chiń's,kim bog.ato ilustrowa.ny Ikatarlo:g. Wy'syłlk.a do Węgi€lr miała ,charaikter podobny, zawieroła jedynie mln'ejszy zelsitlaWmateri,ału na 100 planszach. M-ateria'ł 'do wysyłki na wys'tawy przygotowali pracownircy Mini,gterstwa Kultury i Sztuki na zlecenie Komitetu Współpracy KultUlr.ałnej z Zagranicą, . NalStę,pne 'dwa zes'PDły regionalne obejmowl<lły wytwory Lubelszczyzny, B1a'l'CJst'O't1kie:go i Rzeszo'Wslkie,gJoz prwwagą tkanin i ceramiki z wielu boga/ty/ch Ina tych terenach ośrodlków. W dziale rze'szowskim Inajolkazalej r~rezentG"".ana Ibylra wl£lPókzesna rzeźba ,lrudowa. KONKURS WYCINANEK rw Sopocie z zakresu • I cerami!ld, Krcnlkur's przyczY'nił 'się wyda tnie do wpoTządkowania tej poważnej dziedziny wytwórczości l'udowej na terenie Wybrzeża. Wyczerpujące ma- l WOJEWODZKA DZIESIĘCIOLECIA W BIAŁYMSTOKU' Jedena.srta kolejn,a v.:y1st:awa \Sztuki ~Uld()lwejW Białymstoku, 'lorganizowana W dziesięciolecie wyzwolenia, miała za zadanie podsumowanie zarówno 'Osią.gnięć twórców, j:ak i or'ganizato'Tów żY'ci.a kulturalnego na tym terenie . Na wystawę złrożyły się wytwory wszystoiki'ch !podistawowych techniik arty.stycznychtego '\vojewórdztJwa: tkianiny, odzież i \Strój, hafty i koronki, • Kata!og CBWA. Wystawa Pamiqtkarstwa, 1954; T. T r o j a n o w i c z, Konkurs pamiqtkarstwa w Gdańsku, "polska Sztuka Ludowa", 1954, nr 4. • Kata!og. Wystawa Sztuki Ludowej Bialostocczyzny, 1954. �456 457 ceramika, rzeźba, pamiątki, obru::y i przedmioty zdobnictwa ludowego. Najbogac'iej tyło rE[I:!rezentowane tlkactwo i cerlam~ka - po<w1sze'chne i rozwijające 'się dzi(ljziny twórczości lrt.lJdowej. Z zebranych 6GO ek,slI:()[latów z'osiał,o pokl11ZJanena wystawie ponad 300. WylS1awa otrzymała wyczerpującą dokumentację m,auJkową 5. WYSTAWA WOJEWODZKA DZIESIĘCIOLECIA W RZESZOWIE 22 Hpca w lQśrodku mueeal'nym w Łańcucie 21Q·stała otwarta WOj/;!wódJzka WY'Eta'V.a Rzes·zlQwskiej 6 Sztuki Lu'dowej. Na wytsta'wie zgroma_ dzono 705 EikEI[:.c·natc.w, z który'ch 1(\0 ek'S'Pozycji 'UŻyto 587. Wy'stawa reprezen1ov.ała uaj;l:;ardziej tYI:lQwe techmiiki teg'O województwa zzaikresu tikactwa, neRy, malarstwa, 'Ceramiki, ikoHJmikalI1stwa,:plecion'kansiw.a i s-tolarstwa artystyc.ziIlego, zabarwka'Tstwa i zdobnictwa 7. WYSTAWA WOJEWODZKA DZIESIĘCIOLECIA W LUBLINIE Wojelw6dzlka Wystawa SZJtuki LUJdO'\\CeJj Lube1srzczyzny zClstała otwart.a 2Q H<pca na 2iC.!lT.lku w LUlblinie i włą'cz;ona do CentraInej' Wystawy Ro'lniczej. 2ałcżEilliem tej wyst.awy byłoI:()kazanie naj.lepszych osiągnięć róż_ nych ośrodków wytwórcZlQ&ci Iudowej w :calkresietikactwa, c,eramilki', wycinanek, strojów, hafciarstwa i rzeźby w okresie dziesięciolecia. Wystawa zgTC!Ir..ztizila 'V.iele c'e'nneglO n:a1€TiMu, ze wZlglę-du jednaik n:a o.graniozfQ'ne możliwości organizacyjne i loka'lawe nie mogła óać całkowitego obrazrll szt·uki llUdoVlej tak VI~'jątikov;o bDgatego regicmu 8. Wy.stawa' nie otrzymała rówlllież dolkład:nej Idokumenta-cji w IPOstl11dlkJatal!ogu. WYSTAWA OGOLNOPOLSKA SZTUKI LUDOWEJ W RAMACH WYSTAWY ROLNICZEJ W LUBLINIE CENTRALNEJ' Na 'terenie Centra1lllej WytStawy Rolniczej w LUlhlini'e, w rama'ch działu "W n.aszej Wsi"z(]Is'tał urządzony mały pawilon ISZtuiki ludowej. Bawi,lon ten miał 'za zadanie poikazać w krótkiej !synterzie na.jl~sze osjągnięcia wSlPćłczeS'llej lSetlUikiloolQ'v.;€'j w skali ogólll1Q1po1i:;kiej.Chodziło IQ to, aby wśród zagadnień ,nurtujących wieś współczesną rza.sygnał-rzować bogactwo aTtys~yczne 'pol~lkiej wsi i jej najnowsze os.iąg,nięcia. Ze wzgliidu na sikTomllle i niedOIstosowane pcmiesZIC1Zenie ekspozycja miała możliwośti ,baI"d.ro oglfa:nicoone. Całość wyst:awy ro1llliczej lIlarzuciła • Z. S t a r o n k o w a, Wystawa Ludowa", 1955,nr 2. Sztuki Ludowej w Bialymstoku, "Polska Sztuka • Katalog. Wystawa Sztuki Ludowej WOjewództwa Rzeszowskiego, Łańcut 1954. 7 F. K o t u l a, Wystawa Sztuki Ludowej w Łańcucie, "Polska Sztuka Ludowa", 1955,nr 1. • R. Rei n f u s s, Sztuka ludowa na wystawach w Lublinie, "Polska Sztuka Ludowa", 1954,nr 5. również 'Podział ekl<l[:onatów Is'ztulki 'lJud()wej według województw, co nie ZJaw'.Szepokrywa się z 1P0działem regionów etnografkZ!nych. Dos~-(onały jednalk lPod wrz,glę.dem artystyczlllym materiał 'wyrównał broki systematyki i dz'iał ten postawiony cel olsiągnął. Dał on zwiedzającym obraz bogactwa i pi~ikna n.aszej ISJztJukilud'owej. Orga'nizowani·e wY1stawy 'sztuiki ludowej, iktlór:a cl:lll:lQwilaoc1alalby ścisłym kryteriom 'etn!ograficznym czy muzealnym w tych warunkach i przy ogólnYlchzałożemiach wystawy rolin'iczej, nie mil11łosenSJU ani celu 9. WYSTAWA PODLASKIEJ SZTUKI LUDOWEJ W SOKOŁOWIE Pierwsza wystawa w &Q'kołowie PodlaISkim, obejmująoa 'SIwym zals.ięgiem powiat ,sclkołowski, miałachl11rakter 'c<ilkrywczy. Przygotow.ania do wystaw.,! zost:ały [p()prz€'ÓJZl(Jne 'dokładną penetracją terenu, przeprowadzoną .przez Józefę Dąmbiką. Penetra-cja objęła ,nastlilPujące wsie: Bielany, Brzozów, Ceramów, :CeiElTzby, Jabłonna, JabłClnna-ŚTednia, Kowie'sy, KostkI, Lipiki, Li'I:ika-Chrws'Z'czyńsikie, Łazów, Niowill-Wieś , Pa'del'ewek, Rytel'e-Olechny, Rep:ki, Rybaki, ŚreÓJnie, S,ul(;hodół- :':,\krzeszew, Seroczyn, Stktbniew, Tchórznica, Wólka Rytelska, Wańtuchy, Woje wódki Dolne, Zaków i Zambrów. ZEbrane elk.su:;oiIl.atyze 'Zł:6dany,ch WISi mia'ły pow.ażne 'Z,nJa.czenienau~owe i 'S~ołec'ZIile,gdyż dotąd nie mamy Ż3ldnY'ch !P'Ublikowa!1ych materiałów współczesnych z tegIQ terenu . .E/pośrÓtd300 dosta'l'crzolfiych o-gółem eksp0_ l1JI11'tc.w, glć;\\rue ZLJ<;lktrelsutka'C'tiwa, na wystaw;e, 'ze wzg,lędu na iS'ZcZ!upłość miejsca, zostało <pclkazany·ch tyliko 160 pochoidzącYlch od 108 wytwórców. ZarÓWIllOocema komi'sji, jak i 'wylS'ta'wa wykilizały, że teren ten, .polkrewny zres'ztą innym powil11l!omP,od'1asia, posiada w rzakresie tkaCtJWili!swój odrębny k,olO1ryt i charakter. iDo n.atiwybitniejlszych 'osiągJnię'ć :należą n.a wy's1Jawie duże wiellQni'Cielnico we tkaniny w formie narzut o kolorze czarno-czerwonym lub białogranlatC'Wo_czerv;lQnym, RJl'iny białe 1m.iane Jiulb 1mian'O-bawelJniane, wzorzyste ręczniki i obrusy oraz zapaski i chodniki tkane w pasy. Znalezione zostały również w terenie' piękne okazy czepców z haftem na tiulu oraz cemm.ika. za IIlajl€lpsze lPTace zostały IPrzyzma.n.erJiagrody; c'zęść prac Illl<l,grodzonych zosńala zakU/piona do .cbiorów Ipaństwowych. Do uświetnienia wystawy, jej urządzenia i zorganizowania zjazdów twórców ludowych przyczyniły się wybitnie władze miejscowe i społeczeństwo sokołowskie. Otwarta 19 września, wystawa trwała przez okres dwóch tygodni. Z ubolewaniem należy stwierdzić, że nie została dokonana poważniejsza dokumentacja naukowa. • R. R e i n f u s s, Sztuka Ludowa", 1954,nr 5. ludowa na wystawach w Lublinie, "Polska Sztuka �458 459 r; KONKURS ZAMKNIĘTY NA TRADYCYJNE HAFTY ŁOWICKIE :: i".k.···:. W celu przepr'o\Vlaldzenia ćwiczeń praJktycznych i uI'iCltowania od zapomnienia zanilkającej tradycji 'Clav.mego haf1Juna >odzieży został zorganizowany dla wytypowanych 16 hafciarek lud'owych ze ws'i MaIl3zyce, Kle\Vlkó'.v, Złaków-Borowy i Niedźwiada specjalny, zamknięty konkurs hafciarski. Przed rozpoczęciem prac hafciarki otrzymały stypendia i szczegółowe wy .• tyczne. Z:adaniem ic'h było Uiszycie1Jradycyjnych 'kos·z,u'l ł<>wj,ckich i ozdo. bieni'e ich odpowiednim haftem. W rewlta·c:e 20stlCl,łowy;kQnanych 16 ikoszuI ZidOlbilQnychhaftem łań'Cu1szik'Owym,a 3 haftem pł:a,~lkim o wZIOrach ,kwiatowych. : I :1 ~' I HAFcrARSKI OPOLSZCZYZNY iKoniku;rs'Zlamiknięty na hlCl,]tyopol'skie, poprzedzony atkcją .stypendia~ną dla 10 'Uc2eS1t:nkze1k,mógoł dać przy włlClściwej realiJza1cji nowe próby w za_ kresie haftu współczesnego. Ze względu jednak na n:edostateczny instrukta·ż aTty.stYlCznyw rez'lrJtacie ;przyniósł konkUlrs jedynie Telik,ty tra1dycyjnej opolslkiej ,twÓI'CztOściludowej. Ogło'Szony w'póź;niejs'zej fazie konkurs otwarty również nie d1ał rpQwaŻlniejszych wyn'lków. K'Omisja ocen potr.aktoOwałoa wyn'~ki OIbu 'klo,r.lkuI1sÓW jako pierv,,1SZYetap i p(]l;,,!IClnowiłakonIkurs kontynuować rw 1955 r., łącząc .go z ogólnym konkuTlsem pamiątkarstwa. WIECZOR AUTORSKI CZESŁAWY •l I KONOPKOWNY W 'ralTUJJchpodjętych zdlxYwiązań dla UC2!czenilCl wyhorów 'dio Rad N'a'l'od'Owych z.esrpół pracowników Wydzi.ału Sztulki Ludowej M:nisierstwlCl K'..lL ilUlry'i SZJtuki 'wrganizował dllClmieszikańców Hotelu Robotniczego w WarSZJawie,przy ul. F'O'd,sktCll1b'iń£lkiej wiecZIQmicę artY'.:;iyc'Zną, połączoną ze 'spotkaniem młodzieży Tcbotnioc'zej z 'wY'bitną wycinankar1ką 'kurpioW15lką Czesoławą K1onopkóWlllą ze 'wsi Tatary, pow. Ostrołęka. W szczelnie wY'r:'e'Łnionej sali świetlicQ\Vejzostały wyświetlone dwa przeżro'cza 'z oOlPow'iedlnią I:o,ga'danką'O Isztu'ce ludowej i o wY'cinance. Czesława K'o!l1'o'r:'kóWIllIa, w pięk'nym 'stroju ludowym, cpowi.edz'ała młodzieży o Iswym życiu, pra,cy tw6rczej i zademonstlI"O'wałoa ,sposób wyciruanila wyci_ nlClneik,które ofiaI'owa1a 'dlia ddkoracji świetlicy. Naza,kończenie wieczornicy HaI:ulCl l'\OWOL\;,a'd wygłc.siła 'W gwar,ze ikuTlPiowskiej kilka gawęd Lu1dowych. W wiecZ'O'I"nicywzięli Uldział paza mieszkańcami Hotelu Robotniczego dział:a\cz'€ ku~tura'lni i CZł'Nlkowie Warsza\V1skieg'o Oddz:alu Polski'ego Towarzystv,,-.a Ludoznawczego. ARTYSTYCZNY W ŁOWICKIEM Kazimierz Pietkiewicz WAZN1I'EJSZE IMPREZY MIiNISTERSTWA KULTURY iI SZTUKL W ZA.KRESilE SZTUKI LUDOWEJ W 19'55 R. Jalklkolwiek przy wykonaniu hartów haJiciarki wyJkazały pewne odstępstwa od ·traidycji, wpr'Ov"ladzają'C pewne CllITlianyw m'oltywach i koIorystyce, na ogół prace (;'dzmaczały Isię d:oibrym 'poziomem arty.stycznym i techniczny;rn. K'omi'sja przyznała hafciarkom IllClgrooy i wYlróżni'e:ni~l. KONKURS INSTRUKTAŻ W celu 'Pl'zyjścia z pomocą CPLiA na C1dcin1kJup.rodukcji wycirvanek i wydmu'sz€'k 'Zc'sita.Jzorgani2.'Owany na tereni·e Lowic:k:ego specjaLny instruktaż artystyczny dla mł:odzieży. Pod \kierunkiem sił fachowych 'iinstI"uk_ taż przer:rowlCldzHy wybitne \Vycinanika'rki ,tego reg:'Onu. l i I t Rok 19.5:5, po'CiClbniej.ak 'W wielu dzieidziol'lach tIlas'zeg'o życia, był również w ·zoal1;Jr€'sie Isztuki lll:ldo\\ej rclkiem .po'Cisum·owań dziesięcioletniej IPra1cypowoj€[}mej, pracy, ,która 'Old1945 r. I1o'zwijałia s'ę w P>o1sce w nowych woa'IUJfikl<lJchspołeczny,ch, geos'r:odarczych i kulturalnych. F'crwaźn.a roloa, j.s:ka r:T'Zy~tadła artystycz'nej twórcz'ośei lud1owe:j w procesie ,t'worzenia ISooja<!is·tycznejlkultUlry na'rodowej, zoobo'wiązywa'łla zarówno 11l2.rukę,jek i r:mlktykę 'do ·£rt:mier.nego s'r:<>jrzeni.an:a d.roogę prz'ebyią, IPrzeanaI1z'Ow3Ini'a z,arÓo\Vm'o ;Q1siCignięć,jak i błędów or·az do wytyczenia pel"Spel>:_ tyw !l':1Cl 'Cl.a.]iEzą I=T2ys'ZłcŚć.TiC.lkiteż 'chaNikter miała na 'cdc'inik'lltearetyczDym 11:1o.gólno]:'01I~ikaKOll1.'fmenojlCl Nauikowa w ,sprawie badań nad :sztuką, zorgan:z·owana w okresie od 30 V do 4 VI 1955 r. przez Polską Akademię Nauk i Państwowy Instytut Sztuki. Wygłoszone i przedyskutowane na posiedzeniach Sekcji Sztuki Ludowej i Folkloru 4 referaty poświęcone sztuce ludowej przyniosły zarówno naukowcom, jak i praktykom w:€le cennego materiału. W wyniku obrad zostały zgłosz'one odpowiednie wnioski i dezydera·ty na przyszłość l. Rok ten był ,równi'eż obii,ty w powalŻ1ne wyda'I'lZenia na odc~nlku proktycznej działJalmoości. Odbyły się 'dwie wielkie imprezy ochariakterz'e :ogólno. I=oklk'm, lCll1iawet miE;·dJzynarod'owym. które wymagały wiele !Wysiłku ad organi'zatoTów i 'twórców. W 'Związiku z V ŚWiat>owym Fe::ńiiwatlem Mł>odzieży i Stuiden.tów został zOl'gani;x:-wlClny Ogóol1nc,!=olslkiK'CInlk'llrs Sztuki LudlQwej. Najle;plslZ'e prace z tego ikc>r:d{'UT~U ·z'C'st.ao1y ZJg{o.sz·cnedo 'konikuI'isu międtzyna:rod'owego. Odbyłoa się rÓ'wni'eż iW jesieni tego roku Ogóln'oP>Q-!lsk:a Wystawa Sztuki LudO!Wei, ekis'r:iC'ncwlall1a rw FałiO.'cuKultury i Nauki. WcJkresie .oołego roku od:bywały się Wojewódzkie Wy s,t:a\Vy DziesiędC'lecia w Olsztynie, Gdańslku, Wro'Cławiu, Łcdzi, Krakoowie, ClPvltU i w WiCl'r's'zawie. OGOLNOPOLSKI KONKURS SZTUKI L UDOWEJ D1a uczczenia V Elwiatowego Festiwaolu Mł.cldzieży i Stu'Clentów oPdkój i }-lrzJ~jażń Redla'k'cja organu śFMD, "Młcdzież Świa,ta", ogło~iła międzyDIClTcdowe iko;r;kuI'SY Illa twórczo'ść, w tym: również na sztukę ludową. 1 i • "Materiały do studiów i dyskusji" 1955,nr 3-4, s. 341-45'. �461 460 WOJEWODZKA I l.·, < W związku z ,piOwyż;szym zostałogłos'lony przez Folski Komitet Org.aniz'acyjny Cgćl!EcI:o.1.:ikiKor.lkurs SlZluki Lu<l<owej. Konkurs ten, poparty akcją sty.pmdialiną, odiPc'Wi£ooim zaopatr,zeniem surowcowym i inlstr\.llktażem tereUlowym, był Irealizowany na terenie kroju 'przez Ministerstwo KJultuJ:y i 8z't'lAlkiomz jego 'organy terenowe, OPLiA i ZSCH. K'O'n'kur,sem zostały objęte wszy.stkie ,techniki artystyc2Jne sztUlki lwcirowej, które są dziś je.>zcz,e wprrawiane. W rezuLtacie ki]kumiesięc'znej pracy organiZiCliCyjnej i tWÓ'l1CLej zebrano ,na 'konkuJI1s ogółem 4;2'05przedmiotów 'sztuJki łudowej, które 'według t(octni:ik [:rL~dlsta'wiały 'się naslę'pująco: rzeŹJba, 'SIlycersltwo, ma,La'rstwo :3'62;,wycinanka - 1415; cerami'ka - 636; 'tiklactwo - 506; hafcia'rs,two i k'O,rorr-.JkaTlsiJwo - 294; zdobnictwo - 105'2. Specjalrne Komilsje Oeen w WIarszawie w 'okresie od20 Ido 28 V poddały Qcenie calcść mat'eriału, kWIa'JifilkująiCautorów do rnaglf6~ oraz odiPowiedlnie mtI:();natty na Kor.kuTs M':ę<izynarcdowy . W zalkresie ItkJalCtWIil IPrzyznano 187 nagród ma Isumę 413300 zł, w htafcianstwie 3G na,grody na 16900 eł, IW :rizeźbie i mal'af'sltwie 42 nagrody na 24 '800 zł, 'w wycinkar.s:twie 19 =g'lród na 8000 zł, w zdobnictwie 40 nagród na 14950 zł, w ceramice 34 nagrody lIla 19 '500 zł. OgółEmi prZYZinan10ni<lgród lPienię1mych na 'sumę 127450 zł. Fonć.<1'to niektórzy tWÓl'Cy 'otrzymali w fo'rm':e i!JJaglrody zapl'O,s'z'enie do uidzila'1uIW Festiwalu. Ogólna ocena pro,c we wsz~stkich ,techni!k<lch wypadła iPcd wzgl~ld€m ,artytStyClZJnymi z<lchov,,1<Iuias.tylu 1udiowego n,ald'zwyczaj pozy1ywnie. Flra<:e nagrodzone ,zolS'lały pakaZ2JDe na specj'alnym ;pokazie w gma'chu Za,chęty. Do KODIk!ufi5uMiędzyni<lr'OdO'\vego zosi<lły :zgłoszone prace 97' wytMrórców: 'w .tka'Dtwie .20, w hlli'CiarsLwie :i ikoronkarntwie 20, IW wy'CilD2JDki<ll';stwie 9, w zdo,bnktwie 13, w TzeŹJbie,mta,larstwie i 'srnycers'iwie 12, w ceramice 23 wytwórców. W Ikonkur'encj i międzynarodKllwej, w której Ibrali udzwł wytwórcy prlzedm:otów ,sz,tuki ludowej całego świ.ata, z Polaków uzy,sikaolinagI'(JIdy: Dominika Bujn1o'Wls1kaz Węgl''Owa Z<l tkan~nę "Droga pr,zez iWieś" - złoty medal; OlimlPiaJaf'Ols:zewkz z Janowa S'Ckólskiego za 'tki<llninę ,,Korowód festiwalowy" - NGlglro<lęJ€d:niOści; C!2esl.awi<lKon~ikó'Wrna z Tatar :Ztawycinankę "Pał.aic Kultury" - brąz'Owy m€.'dtal; Frondszek Horak z Cieszyna 'M wyroby srebrne - srebrny medal; Janina Polak z Żywi,eckiego za hafty tiulo'W'e - brąZ'Owy m·e'd<ll; Tarncrwslki e Krak'o'WIa ZJaSIz'opkę - Isrebrny meda,l; Józefa StryooaI1ski<l z Lowi'C2<l:za "pająki" - 'dyploam; Stanilsl'aWla Bogus'z z Łowi,cza 2<l wydmuszki - dY'plom; Jan J,a,chimi,ak z 2.alkupćllnego ea obroz n<l >szkle - Naglrodę Pokoju. W tym konkursie Pol,ska uzySkała 'naj.większą ność nagród i wielkie uznanie ze strony cudzoziemców 2. 'Katalog. Międzynarodowa Wystawa Sztuki Młodych, [W:] Sztuka, Warszawa 1955; J. O r y n ż y n a, Polska sztuka ludowa na tle V Festiwalu Młodzieży i Studentów, "Przemysł Ludowy i Artystyczny", 1956, nr 1. WYSTAWA SZTUKI LUDOWEJ WOJ, WARSZAWSKIEGO 2:5 IiI!I W ~i<lliMPK w W.ars,zawie zQlSlta1.aotwtarti<l W)'\S'ia'Wa Sztuiki Ludowej W'ojeW'ódziwa W.o.lrszaws'kiego, zorganizowana przez WY'dział Kultury i ZSCH. WY's,tawa ze względu na krót,ki okresprzygo~lowa'Wczy n:e reprezentowała w dostateczny sposób bogactwa sztuki ludowej różnych regionów tego województwa. Wię'kiszość jedn.ak dostarcz'onych eksponatów była na <lobrym poziomie .artystycznym 3. W związku z otw<lrci€m vl'yst<l'wy zosia'ł zargarni'lowany przez ZSCH zj<lIZidtwórców Lu'dowY'ch, w czasie k,tórego wyróżnionym uczestnikom 'zostały wręczone nagrody pienięźne i odznaczenia państwowe. WOJEWODZKA WYSTAWA SZTUKI LUDOWEJ X-LECIA W OLSZTYNIE 8 majta ,1955 '2!Q'srrałaO'l<\vtartaw Muzeum Mazurskim IW Olsztynie Wy-stawa Sztuiki LooC'wej tego woajewód2ltwa. Na wy.Ts'tawie, która miał,a pokazać całokształt dorobku dziesięciolecia, zgromadzono główni,e mazurskie tka- . niny i s,zmaciaild acr'tY'srrycz:noe. iPo ra:z pierwszy nra wystawie 'zn<llta'zły Isię mazurskie wycinanki, ceramika oraz odtworzone kilimy i dywany, jako też m'Odele zrekcnstI'U'Q.wMly<ch m<l!ZurSlkioch.strojów Ludowych, Iktóre z,o'S/tały opracowane przez tamtejszych badaczy i instytucje w oparciu o materiał nauikowy'. WOJEWODZKA WYSTAWA SZTUKI LUDOWEJ WE WROCŁAWIU W r.ezuUacie działalności wrocławskiego Zakładu Etnografii i pracowników n.aukowy'ch Muzeum, przy wlS<pó~pr<acyWydziału KruJiliury PreZyldium WojewćJdzkieti Rady Narodowej .otwa:rto 8 VJ 195:5r. Wystawę SztuJ1d D01nośląskiej w gmachu Muzeum Śląskiego we Wrocławiu. Pierwsza tego 1'0dZ!aju wy]s:taWi<Ina tym iereinie miałta chaTalkter odkrywlczy; zademCIll'51trowała 011JaIb()g::IJtymateTiał terenu, 's,zcZ'egó1Jniew d'zied7!inie s!przętÓlw, meblarr-lStwa, rzeźby (ule) i zdolbniotwa. WY'Sitawa przy<c,zyni1a się d'O bo:gatego wyeksponowania działu etnogI'afilczll1eg,ow Muzeum 'i do przygotowania przez !l1tau1kowców Qd'P'owiedm.i::h . O,proc'Owań. Zebrnne mate'l"iały mogą mieć <również znaczenie praktyczne dla pamiątkarstwa śląskiego. WOJEWODZKA WYSTAWA SZTUKI LUDOWEJ W OPOLU 22 maja zolsita~;aotwarta w Muzeum w Opolu wojewódzka 'WYstawa reprezentująca dorobek zarówno przeszłości, jak i dziesięciolecia sztuki ludowej Ślą'skta Oip'P1skiego. Szczegó1lnie ib()gaio pl1z00.s,tawiały .się 'stroje l'U'doO'We, , C Y w i ń s k a, G e r l a c h i R o g a l a n k a, Wystawa Sztuki Ludowej jewództwa Warszawskiego, "Polska Sztuka Ludowa", 1955, nr 3. • Katalog Wystawy Sztuki Ludowej Warmii i Mazur, Olsztyn 1955. Wo- �462 463 cd'nale'z"lOne W terenie i lUZurpeffii'<meeksp<:lnat!ami z wystaw poprz'ednich. W ciZasie wY'st<lwy C'dbyły się WY'Sitęry zeE'r;cłów regi;Qna1lnych. Wys,tawa mia.J'a poważne '~nlÓcze:nie ku}t.ura~ne i ,społeczne, 'a na o·dcinku naukowym odkryW'Cze 5. WOJEWÓDZKA WYSTAWA SZTUKI LUDOWEJ niej: iCeramilka, IElrtrzęt, wyroby r;łecklTlkarSlkie ,i iSiI1ycersikie,rzeźba, obrazy oraz liUidiOv. e stroje zrekons'truowane 'Przez CPLiA. Cal'ość wy,stawy U'systematyzcwana hiSJtor)"czlnie, uzupełniona fotogiramami z zakresu architektury i ekrall1ami problemowymi wypadł,a dodatnio 8. W ŁODZI Wy.,talv\"IC1 wojewódzka otwarta 8 maja w Mł.cidzieżowym Domu Kultury dzięki dobrej ekspozycji i bogactwu eksponatów stała się poważnym wydarzeniem artystycznym na tell"en'e Ł·odzi. Zorganizowa,ny przez ZSCH Zja.zd Twórców Ludowych przyczynił 'Się do wyjaśnien:a wiełu 6p'l'aw art ystycwych i or'gall1iza'cyj'nych. Wyosi'awa objęła il=C1n",d4'00 ibapd'Z'o'dobrych eiks!ponatów i znaliazła podsrumo'Wl3n'iew c<bE/zernym i dobrze opracowa'nym ,kl3talo,gu 6. W oal'cści wystawę trzeba zaliczyć do najlepszych wystaw tego typu dziękdd'cbej ·zes[:ol'ctv.·ej 'Pracy <!ziała'c;zykruLtury i CPLiA, plta'styków, muzeologów i 'etnografów naukowców. Ogółem ,twÓircom p'["zyzlI1I3no73 nagmdy na sumę 2,5 400 zł. , OGOLNOPOLSKA WYSTAWA SZTUKI LUDOWEJ KULTURY I NAUKI W WARSZAWIE W PAŁACU W :sier'Pniu ,została 'Ot'Vv-artaw Gdl3ń'sku Wystawa Sztuki Ludowej Kas'zu1bskiej, 'ZIOrganizowana przez Wydział Kultury WRN oraz W·ojewódzki I;cm Tv. 6rczdci Lu<lcw'ej w Gdańs:ku. Na wystawie domLnował problem haftów Ikaszll:lbs'kich, }:od<hudowa!ny materiałem zabY:ikowym, oraz pamiątkarstwo 'oZ poprzednich konkursÓIw l1Ia Wybrzeżu. POlnadt.o występowały nd 4 VSitopada w sa1ach wJ'lS1tawowy,ch Pałacu K'u!tury i Nauiki pr,zy udziale pl'lZedstaw';cieli władz }:aństwO'Wyoch otwarta ZJostala Ogólnopol<s'k,a WySltawa SztUki L'L:oGcw'€j.Ctre'lC'wała 'cl11adążenia w Okresie dz'iesięciolecia Pols·ki Ludowej w z",'kresie popierania, op'eki i u'P'owtszechn'iani,a sztuki ludowej. F'lldzielcl11a na dzilały wedłu,g tech.nik i problemów, podib!llKlowana materiałem ł:iE\tcryczr~:m, w~~oazyv.ala 1;13przyls,złe kierunki rozwojowe s7Jtuki ludowej. Eksponowana była na przestrzeni 900 m2 i składała się z ponad 700 ek.:[.c;r.atów, nie licząc fctogr~mów, map, wydawni'ctw itp. Wysta:w,a przygotov. ~ll1a zestała }:rzez ze'sfl:ół rod kierownictwem naukowym prof. dr Tadeusza EEW€I~·r.a ('scE1r.oariu.sz).ElksiPozycję :plal3ltyczną przygot'owali J. Sołtan i O. Hal11sen, }:'I'01e'SoI'owie Alkademii Sztuk Plalstycznych w Warszaw:e. Ek.s'P'onaty zostały zgrcma-ctzone z różnYich inlstytucji zajmują'cych Isię sZJtuką IU'd.ową Q'l"a.zz muzeów. W 'otwla,rciou wy.sltawy u'CZestniczyli równieź twórcy Ludowi, 'Zaproszeni przez Mim"1S1ens'tw'0KultuTY i Sztuiki, oraz Związek Samopomocy ChłO\Psklej. Fięć-ctziesiędu t'WĆir,c'Cml~d'Owym wręc:Z'ono nagrody i wyróżnienia. Wysla v.a IStałl3 lSię v. ażnym wydl3'rzeniem arty's'tycznym ,Sltolicy. Zwiedzały ją ,jj,cz:n·ewyo'ecL!ki z ikr2ju, szikoly, pralcav.l11j,cy 'ku,ltu'ry i 'sztuki, ins,tytuoji :naukowych oraz Isz,eT'olkierZ'€ls·zeSiPołE~c·z'eń,stwl3. stała ,się onataokże przedmiotem zainteresowania wieLu wybitnych naukowców i dzi!ałalczy :Z'agranicznych (NRD, Węgry, Firan,cja). 30 X:I zrwiedzHi w ylstoawę uczestnky Zja'Zldu PO'lsikil€lg'O Towarzystwa Ludozra'''''czeg:o, 'Mó'l'Zy ~\rz~rc'W!ZdziIi dyskUi,~ję Ina temat Wy·sltawy. Ze względu na swą wagę, znaczenie i odmienność ekspozycji wystawa wywołała dyv. iClną dyls,ku'sję, 'sz'c'zególnie na temat eks'Pozycj'i, W oeLu przedy_ sku·tov. ania clSią!gnięć ,j bra'ków 16 XIiI zOoS'tał'a'wTgal11izowana przy udziale artystów plastyków. etnografów, historyków sztuki i działaczy kulturalnych specjal'nl3 dys'ku'sja '1113terenie wystawy. W pezultta'cie ,S'Dwierozono, że mimo bEcików i l11iecClcią,gn':ęćzar6v.lLo w koncepcji, jak i w ekSJpozyoji, w~S1ta'Wa mie.łla :rew"'żLe zr::a.c'zE'lliei IE[.:e!nił,aElw'oje zaJdania. Wylsltawa została zamiknięt.a 31 XII. Zwiedził'o ją ponl3d 2'27 000 osób 9, • D. B a z i e 11 c h, Wystawa dowa", 1955, nr 4, • Katalog. [praca zbiorowa] Łódź 1955. P r z e ź d z i e c k a, Wystawa Sztuka LUdowa", 1955, nr 5. WOJEWÓDZKA WYSTAWA SZTUKI LUDOWEJ W KRAKOWIE Otwarta 12 czerwca Wystawa W Muzeum Narodowym w Krakowie została roł~<:zc;r;13ze Zjazdem Twórców Luóowych województwa krakowskiego, ,zoorga.niz'cwal11ymiPl'2ez ZSCh. Zarówl1Io Wystawa jak i Zjazd nie dał.y d'c.statecmego cd'zwier·ciadlenia nlibrzymkh możJ'.wości tego wC'jewódmwa, nieID'n'ej ,cibiete imprezy były w~xiarz'eniem p.cdsuffi'owującym dotychczasową ,pracę w tej dziedzinie. Na Zjeździe w referata,ch i dyskusja'ch zastał dobitniej sformułowany k:.erunek naszej polityki kulturalnej W zakresie sZltruki ludowej. WJ~sta"\'a zaś, re!pT'eilentuj ąiCa dC'robek twórców i różnych ins'tytucY, rul<l3zał,adc,bre i 'złe ,strony różnych alk'Cljiw tym zakresie. Wydaltną rcrr:oc rrzy org~cr1izowani:u Wy'stawy ()ikazały Wydzi.ał'o'wi Kultury PlIS, GPl.JiA, 2SCh oraz Muzeum Etnograficzne. Na wystawie przyznano 35 ntagT6d ,n,a sumę 20850 zł 7. WOJEWÓDZKA 7 Katalog Kraków 1955. CBWA. WYSTAWA wystawa SZTUKI Opolskiej 10 lat la-lecia LUDOWEJ Sztuki sztuki Sztuki W GDAJ.'<'SKU Ludowej, ludowej Ludowej "Polska Sztuka województwa Województwa :1 :1 Kazimierz Lu- łódzkiego, krakowskiego, • M. o Katalog. ryc. 30. Ogólnopolska Wystawa X-lecia Sztuki Sztuki Ludowej Ludowej la-lecia, Pietkiewicz w Gdańsku, "Polska Warszawa 1955, s. 84, �464 465 PRZEGLĄD PRAC NAD FOLKLOREM MUZYCZNYM W LATACH 1945-1955 TrudlIle Il,ata SLĄSKA Pierwsze miesiące 193'9 r. były p.omyślnym okresem d~a plI1a'Cnl1idpieśnią Ludową na Sląsiku. Lalt€m przeprowa!dzono f~na,nsowalIle przez PolJską A/kademię Umiejęt.noŚ,ci pierw's'Ze grupowe baJd.an~ etn<J,graf'cZJne, w iktÓtrych slk'ła'd wchod'Ziły również badalIlila nl1id1Judową' kuLturą mU'zycmą. Równocześni'e w Km'kowie w 'dlI''Ll~aTni Uniwelisytetu JagiieHońskieg'o składano trzeoi tom Pieśni Ludowych ZJ PoLskliego ŚLo;ska. WytbU'ch l\VIojnybY'ł więc ·szczegó]mie dotkliwym dosem dla nau.kowych przec!lsięwzięć foBk,lorystów śląs'kich. Wyniikiterelliowych baldań nie zosia,ły opubliik'Owalne, po wkmczeIlliu Niemców do KroIkowa przerwano druk zbioru pieśni. Odbitych j'ltŻ 16 arkuszy - co stanowiło mniej więcej jedną trzecią objętości tomu dim.t!karlnia UJ 'ZlI:;rclE'zur:ow.a~a jtako pierwlszy zeszyt 1;rz'eciego ,tOJTllll1• W okresie okupacji przypusz.czalnie najwyższą działalność badawczą - O'czywiś'C'i'elnie terelIl<Jwą - l10zwijał S. M. 'Stoińdki, IPNlClUjącynad ,tańcem 'ludolwym nl1i SIąsku w XlIX w. IIinlIli,interesuljący się ludowym aorobIkiem muzycznym (1ąlczlIlie'Ze mną), 2Jajmowali s:ę pracami badawC'zymi margines'Ow'O w chwila,ch wlolnych ()Id'Zajęć w różnyCh, zazwycza1j przygodnych zaw'Cdach. r:c~i€ro o'S'W'CiIb<Jdzenie Istw'Orzyło możliwości i warunki do da'l. SZlej 'Pr~cy, jlaik rÓ'Wmież otworzyło n'owe, niemal nie2'Jnane tereny SIą!S1ka O!pD'I s'k,:ego. Reaktywowa,ny w 1945 r. ['nlS'tytut SląlSlki postawił rw programi'e .swej d7iałalr.cści :szerokie rozwinięcie Ibadań nl1idcałlOklsrztałtem !kultury :I:utdowej i Ipowoła,ł w tym ce~u :slp€lcja},nąK'om~sję Etnograficzną. Jedną z 'Pie1rwszych jej prate ibyłoz'OTglami'Z'Owl2.:n'e w 1946 r. pelIlctrlacyjnej dwurt:ygodniowej wy<prawy na Opollse'Czyznę. Knkuosob'Owa ekipa prZle'P'l'owad'zHa wówczas oOrie:J.tacyjne b,idania od pO'Wiatu ole:,lkie,go aż do liad,b'orskielgo. Nies'tety, nie były one kontynuowane. Instytut Śląski przyłączony do Instytutu Zachodniego przeniósł swą siedzibę do Wrocławia. Badania na Górnym Sląsku nie biorąc plod U'wa,gę jeid'no,stkowycl1 przedisięwzięć, iSltlanęły. Były Ito - 'ogólnie mówiąc - niedobT€ Lata dla badań Illau'kowych GÓrn·ego .S'ląs~ń:.a.Przes'nały wychiCid'zić "Za~ranie Śląskie" i "Odra". Brakowało 'iiTl;Srt:YDl1'Cji 'organizującej badlan:a lIlauk'owe ·omz możiUwoid publikacyjnych. Obi'e'k<tywnj.e :przyznać jedrr:.a!knależy, iż działaJjąiCy lIla Slą:sku f'O'11k10rzyścinie oIkaiZyw.aHs'zerszej, sarrcd'Zielor;ed przed'Si~lbiorczości. Jedyna Ipróba podjęcia akcji groroodzeni'a pieśni ludowych przy pomocy śpiewaczek i śpiewaków należących do Z'Wiąz!ku Sląlsikkh Kół Spiewaczych nie dl1iła porważnilejs~yclh rezultatórw 2. R'o,sło na tomia'Slt zapotrz'ebowl1inie na materiał r:zecz:owy z wszy,gtlkich 1 J. L i g ę Z a S. M. S t o i ń s k i, Pieśni Ludowe z poLskiego Kraków 1939, z. 1. 'J. L i g ę z a, Kontynuujmy rozpoczęte dzieło. Spiewak, Katowice SLqska, t. 3, 1947, S. 11. dziedzm twó'rczości 1u1dowej; :pla.styki, muzyki, tań10a i li,teratury. Z.apobrzehawanie wysuwane Ibyłl()prze'z setki zeslPołów a'rtystycznych, k,tóre '.3ZJuum·ły go dla 'Powiązania lSJWych'Programów z wlartoś'Ciowym, ludowym dOT'olbikiem regionu. M:ożna p<JwieidJzieć,iż z rokJu na roik 1I'0iSł'O parde społeczne w kierunku podjęcia badań nad foliklorem, wydobycie 'zeń wszys'tkkh wartościowy'ch, rpo,::;tęj]JowychItrady,cji. Ten poważny i c·enny wzrost faU zainteres'OWlań rpcid'sycał icly~Jkusję w<JIkół koniecZ!l1l()śois'Zerokiej akcji 'Zibieraczej, badań lIlauKowych folkloru, 'CONl'ZlbaJrldziej mobHizując Q:pmię pubHczną. Wyldarz€lniem przeł,oml()wym <dla ba>dań fo~kloru muzycznego był, jak wiadomo, })esń;iwal P01slkiej Mu'zyki Ludowej w 1949 .r. Wa'l"tość artystyczna z,aidemOil1,strowanego wówc:z:as dorobku ludowEg'O przeważyła wS'zy'S-tkie op<Jry i truidbOOoi. Pirzy Państwowym Illisty;tude Sztuki !powołano s!p€cjalną komórkę naiUKoOWą, z z!ad"l'niem Z'Ovganizowarn.ia i kierowania alklcją zbieranj~ folkloru rnuzyc:znegl() na 'o>hsza'Tzecałego Kraju. Tak pO'\VIstał<a.aJkcjazbiera:nil1i,ktÓ'ra Iswym zalsięgi'ern objęła również SIą1slk. iBiędolecie 19~5~19'50 oikreś'1iłem jako 'brudne ,llalta dla sprawy badań f()i}ikl'Oruśląlslkiego. Jest 'to <J!kresniezn.ail1eglo dotąicl Wlzrosltuzamteresowań :Doliklore.ffii Tosnąleego nań zapQt~z·ebowania. MEo tego earóWlIJ.o rw akcji 1Jbiemm'ia, jak i w zaikresie !prac IbaidiaWiCzychpanuje :poza jeldnos tkowymi przedLSięwziędiami zastój. Now<e to["y akcji zhiera'czej Na tym tle inicjatywa Państwowego Instytutu Sztuki rOL~poczęciasystematycznej akcji zbierania folkloru muzycznego nabierała szczególnego znaczenia. Stwarzała ona okazję do wyjścia z niepokojącego stanu. Gdy PIS zwrócił się do mnie z propozycją zorganizowania ekipy śląskiej, zdałem sobie sprawę, że należy wysuniętą inicjatywę jak naj rychlej wykorzystać. Dążeniem moim było skupienie wszystkich, którzy czynnie zajmowali się kiedyś zbieraniem pieśni ludowych. Oparcie się na terenowych współpracownikach, niekiedy z mniejszym wykształceniem muzycznym, ale z terenowym doświadczeniem i praktyką, było swoistym nawiązaniem do żywej na Śląsku tradycji ludowego kolekcjonerstwa, w którym obok nauczycieli i księży uczestniczyli również chłopi i robotnicy. Oczywiście obecnie nie chodziło o akcję masową i do współpracy wciągnięto naj wybitniejszych zbieraczy, jak Stanisława WaUisa, Jana Tacinę, Jana Brodę czy Edwarda Makoszę. Grońo to uzupełniano młodszymi współpracownikami, absolwentami lub studentami PWSM jak Adolf Dygacz, Ryszard Pi,erchała czy Ma-:rian Klimczyk. Energiczne prace organizacyjne doprowadziły do tego, iż ekipa śląska pierwsza przystąpiła do akcji terenowej. \P<Jdstawowe :założenia programowe i metodyczne ulStallollle 'zostały dl1a całej akcji w Instrukcji w sprawie zbierania polskiej pieśni i muzyki Ludo~ wej, opracowanej przez M.i J. Sobieskich (Muzyka, Warszawa 1950, 30 "Lud" t. XLIII �467 466 s. 30-49). Dawała ona zarówno ogólne wprowadzenie teoretyczne, jak i wytyczne d edIl'oli tej metC'dyki i techn:iki pracy 'tereIlJOwej 'Ob'Owiązujące wszystkich współpra'cowników akcji. Sprawą kierownictwa ekipy było o'Pracowlanie pLanu prac teretno'W):'ch ora'z 'CZlU/wlanienad właś·ciwym !prz~biegiem całej a1kicji. Jeżeli chodzi o ekipę śląską, miała ona objąć teren trzech województw, tj. lkatiOwiddego, 'Opolisikiego i 'wr'odaJWskie~o. R'ozległy to ObS'zaT i do tego, z wyjątkiem Górnego Śląska, posiadający bardzo skąpe ilości opublikowanych materiałów. Ponieważ utrwa~ania zebranego materiału miano dokonywać nie przez zapis ołówkowy, lecz nagranie na taśmie magnetofonowej, faktycznie akąą zbieraczą należało objąć lcały ten wieJ.lki teren. Z uwagi na to, ,iż większość pra,cO'wniJków iPochodziła z 'Woj. kialtowickiego, pralce rozpoczęto n,a tym 'tere'Irie 'oralZ w u;J'ow.clerslkim WiOj.opQ'liskiego. Poczy,n1ając od ,19'51r. rozsZ€lI'Z<lInoją na terenie WQj.opolJskiego, a od 1953 r. -objęto poszu'kiwan,iami woj. wrocławskie. M'O'ŻJna 'przeto powiedzieć, iż organizacyjnie alkaja w lciiągu rtrzecih lat zaik'otwiocz,OIll<J. 7Jos1tałlan,a całym terY'torium przydzielonym eikiiPie śląsIkiej. Nim przejdę ido ·omówi·enia pięcioletniego dorolbkJu, chciałbym 'wspomnieć o waru'nkach i ISJ'lsltemie'Pracy, jak lI'ówn;eż o współ,praoownilk,ach, których z.aslugą !są U1zyskane re zwtla ty. Zasadnkz'o aikcja nie 'opiel'ała 'się na pracowniikaiCh eta:towych, 1e:z pocz1łJtkDVv'O wyłącznie lIla umownY'ch. DQpiero IWlPÓżniej,szym Qlkresie ekipa uzyslkała dwa eta.ty, w tym j'elden adminljlst11acyjny. Umown.i pracownicy mogli llrolCe terenowe iprowadzić jedYlIlie w w01nym czasie. Wpływwo to oC'zywiście na tempo pell1etJnacji i rozmiar 'zebran~glo mateJJiału. Odgrywał rolę ró\\Onież 'braik wla~nych środików l'Okomocji - poza rowemmi - 1ak iż pracowni'Cy tereIl'owi od lliajhliŻJsz.ejls'ia'cji czy przy<Sltaniku autotbUlSlOrwego węd1"OwaH do dallszych 'wsi. pieSlZo. W następ'sńJwie tego peneimoja terenu, zwłaszcza tI:O'czątkowo, IOldbywałlasię wzdłuż i'Sitnie~jących linii IkomUlnikacyjnych, a dopiero później cr;),QlSlzuikirwa'l1i~a poczęły d'ocied'ać głębiej w teren. Właściwie akcja powinna się nazywać poszukiwaniem a nie zbieraniem :t1o~loru lffifUiZycznego.F'Olszukiwania bowiem 'Sltanowiły li ,stanowią 7la:7JWYczaj najfdłuższy i InlajŻ:mudniejszyoikreSo pracy teren'O'welj. !Ileż to trzeba przetrzymać zawodów, cierpki10h rozczarowań, by od'na'leźć dobrego wyk()lI1Jal\V'Cę. Znacznie Łatwiej oiJnfolI'matona niż wylk'cnawcę. E1tnogra.fowie niejednokrotnJie narzeJkaiją lIliapodejrzliwą nieufność chłlOpów, na wielki wkład wysiłków, by ZJdJOIbyć lZlaufanie i przyC'hylIliOść in1ormatO'ró1W. Z wywołaniem czy uzyska.niem gotowości śpiewania jeSotS'praw<l jeszJcze tr,udniejlsza. Starsi 1nforma1Jorzy _ D kt&ryah 'nam 'sZ1Czegó1niechodozi1o - używaLi ca'łego arsenału wymóweik. A ,to zasłaniałisię wiekiem, w którym jouż "za czym inInym <l nie ś'piewaniem na'leży pa,tI1zeć", a to za1pomnien::em, braikiem zębów, dychlawicą, ochrapoqialościq., zanikiem nuty ·itd. Niektóre z p(JIdawanycil ~rz~.czyn rzeczywiście 'Ultrudniają śpiewa.nie, lecz jeśli tY'liko pamięć glos .QPllsuJe, warto 'Przełamywać iCpory i wymówki. Sl8.mo 'zibieranie, '~'. za~1s~anie tek1stu i melodii,ch'oć połączone z innego. rodzajU" trudnos<o;aml, Jest lnajpI1zyjemniej'szym etapem p rac· t ereno. z1k' .. v.:Y h D IQ CILCo'\\ilą.ow pracowlIlilka terenowegiO należało dokonywanie zaplSOW w nutach I słOWIe, zbi,eranie dokumentacji, tj. bliższych danych o wykona:vcy: ~ego rep~rt~~rze oraz przygotowanie go do nagrania. Z tym by.wało. w,,:,tnlez \VneIe 'l 1T0znY'ch'kłopotów. Na przykllad naŚląsiku OpOlI~:~ mekto~l"zy wyklOll1l8.WCY nie chcieli śpiew<lć do mikrofonu ,bo - jak pótmeJ'sze T'Clzmowy wykazały - u1ważaU 11.0za pewneglo rodzaJ'u pol·t akt' .' . I yczne . ~w1,wlwan~e. Silę. Przełia:mu~jąc te 'opory 'VII'lSPółrpra-eownicy terenowi przeprowadzalI meJe Il1Cikr'OtlIlle Ip{)ważną pro1cę 'uświ'adamiającą. iPDza (terenem O~OVSiZlC'zymy lIliec'hęć d·o milkrofonu powodowała ruowość prOlPOzycji iktóre' meznJany<ch S'~'U':U:ÓW ~Piewaj.'łcy mniej lub 'Więcej Isię OIJ)iawial.Waito pr:z: tym za.~<l~YC, .1ZP'O TIalg'ronlU,ku rzdumi-enilu 'otoczenia, odtwarzano ultrwa~'O~ep1es'm. Na.}barl~,ziej zdumiony wówozJals a przy tym nieco Zlaiklo'Potany y. WYkona,w~a.. ~I.elokrotnie bacznie się temu przyglądałem. Niektórzy byh wstr.ząsmęcI 1.Jl8.kibYz pewnym lękiem patrzyli na taśmę. . Zebrony maltenlał przed nagraniem przeg.ląidiClll1Y jest przez kierownika ebpy, .ik.tóry ~waUfitk.luj'etJo, eo zO's'tanJieutrwalone n.a taśma,ch, a rco :i"O'stanie w zapllSl.e ołowik-owym. W okresie pięciolecia byli współpracownikami akcji: Józef Besztak (,pow: ~zęstochQ'Wa), Jl8.n Broda (iPow. Oies.zyn), K'lara .1 .A:doMDygacz (!pOw. LuiblImec, ~tI1Ze~lce,?,plOle, ~Idniik, Koźle, Zawiercie), Marian. K'limczY'k, (pow. BędzlJl), FranCIszek Llgendza (pow. Oleśno, Kluczbork), Edward Mąkosza (pow. Częstochowa), Józef Majchrzak (Dolny Śląska), Ryszard PierC~<lla (!pow. Rybniik), Ja.ru Tacina (pow. Cieszyn, Psrozynla, Ryibnik), St!amsław Wa1JlilS'('Okręg iPr.zemYlslowy). A~ell'dy ard~iniJStr:acyjne i illIoohiwum p'I'OWIadZli~Józef Ma1J\lIsZ'Owicz. całOŚCIą pra'c ,ek1lPYkl'er'o'VII;ałJózef LigęZa. Praca terenowa była szkołą dla młodych folklorystów. Jedni z nich rośli :nraz iZ rOZJWoj~ma.kcji, iiIlnJi- a byli i ltaey -:- nie OIkaza'li osc)bistego zamteresowama l przechodzili do bardziej odpowiadających im czynności. Fach'owe wyiksZltał1cenie . mUlzyoczne nie 'Okreś~a je.sZtCze .zbieracza. Decydują o '~ym [lII'aca 'W !terenlEil i jej wyniki. Patrząc iZ tego puniktu widzenia na Ulbll~głY'oikres należy !Stwierdzić, iż a:kcja ,przyczYnJiła 'się róWil1i.eżodDpomnozema kadry 'Pl'zyszłychbad!aczy folkloru. ? .. I i [ " I Wyniki Przegląd rezultatów uzyslkanY'ch przez a1k'cję 21bierania folkloru muzycznego rozpocznę od najbardziej ogólnego zestawienia ilości pieśni ludow~h 'l1iagran~h w pos,zczegó1ny'ch powiatlaJcIh w Ilatach 1950-1955. 30' �469 468 ..I Woj. ika tow'i<: pow. Bielsko Będzin " Bytom " Cieszyn Chorzów " Ozęstochowa " Gliwice Katowice Lublin:'ec " p,sz·czyna Rybnik " Zabrze Zawiercie Woj. katowidkie Woj. op ohk ki e 172 486 41 - 3137 - 1394 548 34 547 650 ł585 667 53 283 - 8707 ie pow. Klu'czoork " Koźle Olesno Opole " PrudJn~k Strzelce Woj. opolslkiie Woj. wrocław's'kie pow. Bystrzy'ca Kłodzk1a NamY'slów Oleśni'ca " Oławla Sy'ców TllZebnilCa Woj. wrocławskie W pogranicznych powiatach (Kępno, Rawicz, Wieluń) nagrano 224 pieśni ludowych. Łą'cznie na,grano 10 961 pieśni lu1dowY'ch, Zesrtawienie stlatystyozne oddaje raczej dnteilllSywn()Ść aikc'ji Libieracze'j niż bogactwo s'talnU <posiadania poszczególnych terenów. Choć w przylSzł'ości zmienią się liczby, jednak przypll'Erzc.zalnie ikdejncść IpDzostanie Va 'Eame\' iPowa·żnie mogą wzrosnąć zasoJby opolskie, nic jednak nie zapowia'Cla WZr'Os'tu follklaru do1llloślą.skiego, cczyrwiś'c:e rodzimego. Nie u:'oZl[orządzam podobnym zestawieniem Ili'c'zborwym wedle charakteru i treści zapi'sanych t€lk's1ów. Przyjąć jeclina,k można, iż zn\acrzną prze_ wagę ma liryka nad epi1ką - choć i 'Za'Slobyi odimiany tej ostatru:ej dzięki szczególnie starannym p<l'EZlUkiwaniQmzostały wyda'!mie zwięksZQ[le. Zebrany materiał obrazuje rezultaty poszukiwań w zakresie powiązań wokalistyki ludowej związanej nie tylko z obchodami dorocznymi i rodzinnymi, ale również z życiem społecznym i gospodarczym. Utrwalone zostały resztki pieśni z okresu pańszczyźnianego, pieśni czeladzi dworskiej i chłop.skiej, robotników sezonowych wyjeżdżających ,.na Saksy", emigrantów, górników itd. W zespole pieśni związanych z różnymi wydarzeni'ami historycznymi niewiele już udało się odnależć starszego materiału. Bogaciej występuj.e on I:oczynając mniej więcej 'od 1870 r., tj. wO'jny francusko-pruskiej, .do czasów okupacji i partyzantki z okresu ostatniej wojny. Utrwalony został ró\vnież wls'rółozesny dorobe'k twórczy nowej p:eśni. Znajdują ,się one .je's'lcze nieomal 'wyłącznie w re'rer1u<arze kh ~mt(J1'ów, stanowiąc właściwie prcje1kcje przys:złego folkloru. Ponad wszystkim - pod'O'bni~ jak w innych regionach - góruje phośń liryc=a, !Szczególnie m:łosn.a. Działalność roz'gł'ośni radiowej PolSkie Ra1diD()Ik:azywało alk'cji od .samego pooząt1ku dUŻJOIzainteres'OWania i sł!Użyło jej 'p(Jm(Jcą w Ilc,staci oddawania w'ozów li studia do przepro~ wadzenia nagrtań. Szczególnie pomyś1nie ukŁadała się wSlpó~pfaiC'az rozgłośnią 'karowicką, iktórej d)'lrektor M. Kofta W}"datnie przyczynił 'się do przeprowe'<1'zenia 'Szero'ki:ej akcji 'ltbiel1a<lZ~jza pośreda1i'ctwem radi'Os~uchaczy. ,W 19'5>3 i 1954 If. rQzgłoŚll1.ia1'a ogłClsi<ładwa ikonkursy: pierw,szy poświęcony. zbieraniu dawnych i nowy'ch pieśni ludlO'wych, drugi zbieraniu orpow.:adań. Konik'llll'?y te Ida'ły niezv.'ykJle ,bogate wynrki. Omówię tu bliżej 'kionkurs pieTw~zy z :1953 T. WZi'ęło w nim udzi'ał 1620 uczesl!ników (875 kobiet i 745 mężczyzn), iktó!'zy nadesłali 3'8123 :pieśmi, w 'tym pieśni dawnyIch 24845 i nowych 13 '2174. Najwięcej 'Uczestników, b'O 1153, lPocho'dziło z Górnego i Cie's,zyńsikiego Ślą'Eoka,2:13 z Z'agł(.1bia Dąb:row,slk'ego, 145 ze Ślątska OpolSkiego, a reslz:ta z j,r,ll1ych:sltron PO'lski, je1k również z zagranicy (Zaolzila). OClZywiś'cie Ispor'o nadesłany,ch rpieśni IfKJlWtarzaIo'SI:ę,nawet wielokrotnie.Mimo tego wyu1Iiikisą niezwyikle bogoate i tym cieikaw,sze, że zgodnie z 1reścią .a'Pelu km:ikutr's'Owegl()!IlIades'ła'no wiele tP'€śnd o tematyce 'Społecznej, dotąd zupełnie ni~ ,znanych. Wyniki konJkursu ;przyczymily się wydatnie do i!={)mnoż€ll1iapos:ia'CioanegozalE'OIbtirpiefuJ.i lludiOwy'ch, a jednocześnde potwi'erod'ziły dobitni'e żywotność :zarówno <pTlakty'ki woik'a~nej, j,ak i 'tradycji twórclZych. Wielka Hość n>adesł.anych nowy'ch pieś[)Ji otwiera możliwość badań współczesnego dorobku ludowej wokalistyki. Oba VilSlP0'ffinianekonJkul"sy L1Wiązane są z regionalną a,wdycją Czeladki Radiowej. AudY'cja 'ta r.ada'Wlalna 'Cd 19'512 1'. zdobyła 'S'obie og;romną popu': larnuść dzdęiki za'równo airak<:yjnej fatbuJe, jak <również muzyce ludO'Wejj ~tórą jest bogaroo nalsY'cKma.N-a tym 1O<dl(Jinlku' zawiąmła się w~ółpI'la(ja międizy €IkilPąśląlską artOlzgłoŚlI1lią.W audycji POlPua.arylZowanocieika\\Olszerpieśni odnalezi'olt1e w terenie. Od 1954 T. śilladem zainteresowań fO'1lkJlQTem,posZila ([ównież Hoz;głośnia Wrocłiawska' i tam :prace Zlbieracze a'ik'cji FUS popar'te ,zos'tIały ;pomocą 'lech ..• rukzną, jak również wpI1owadzouo do IProgramu cylklkzną audY'cję Na śląskiej wsi przetrwa~a polska pieśń, Popularyzująca miejscowy folklor. ElkilPę aik<:ji 'zb!:era'nia folkilmm iZ T'o'z.glośnizmi śląslkimi łączy 'więc lS'tała WSlPÓł'PTaCa, k<tÓTejrezul'ta,tem !było poważne ożywienlie popularyzacji folk • loru. KonlkiUrsy zaś iPrzeproVv13.dz(J[leprzez Rozgłośnię KatowiCką 'były powtażinym ,wkłaldem w cał'ciks'2.tałcie prac zbieraczY'Ch dlOkooanY'Ch na Ślą.sku w ubiegłym pięcioleciu. .\ A,l"tykuły i publiikacje Najżywszą a1kcję pqpulary:2!acji 'wgadnień folkLoru muzycZJnego rozwijał mgr Ad'Olf Dyga'cz. Obclk liicznych notat zamieszczonych w "Trybunie R'Obotnliczej" na wYTóimie'nie zasługuje 'aJrty'ktuł o pieśniach satyrycznych �471 470 oraz o z'alk.a'Z.a<:h śpiewania. Zamieścił O'n pon.adto w miesięczmiku "Śląsk LiteracIki" (195'2 'i 19,5,3.) ,trzy obS'ZeITIe,szkice: Szlaloiem opolsloiej pieśni; Pieś'l górnicza na Sląsku; O śląskiej pieśni pańszczyźnianej. Senior folklorystów śląskich, Stanisław Wall i s, opublikował w pracy ,I zbiorowej pt. Pieśń zwycięska (Bytom 1948) artykuł Pieśi~ ludowa na Sląsku, oraz w 1952 r. Sląskie pieśni górnicze. Józef L i g ę z a opublikował serię artykułówo pieśniach ludowych ("Radio i Świat" 1949), dalej Muzyczny folklor Sląska ("Muzyka" 1951), Kilka uwag o muzycznym folklorze górniczym ("Polska Sztuka Ludowa" 1952), oraz Prace badawcze nad folklorem muzycznym Sląska w pracy zb.i.orowej Województwo katowickie 1945-1955, K'atowice 1955. Również Artur W y c i s k opublikował Niemieccy zbieracze górnośląskich pieśni ludowych ("Polska Sztuka Ludowa" 1954). Na terenie woj. opolskiego w "Trybunie Opolskiej" zagadnienia folkloru muzycznego poruszał mgr Piotr Ś w i er Ć, na łamach zaś prasy wrocławskiej ("Słowo Polski,s") mgr Józef M a j c h r z ak. Wśród omawianych zagadnień zwraca uwagę podejmowany kilkakrotnie prlOlblem gónIlic'zego f'Olkl!Orumuzycznego, 'wska,zujący, iż b"lldawc'ze zaint€'r€1S0Wanilalsklerowane ibyły m. in. ,na tę nie opr.acowaną dotąd dziedzinę 1udowego d'oII'OIb'ku.D81s,zym zag.a<dnien:emSiZerzej ·llra ktow.anym w o[TlJoJwianych~n-tyk'Ułach ibyłJo odibkie~:połecZ'nej pI'Ohlematy,kii. Opuiblik'OJW'anewyniki IPl),sZJUkiwań,do'kJumentujące okres pańJS'zczyżni.any, dolę czeladzi czy dążenie wyzwoleńcze, były równocześnie zapowiedzią przyszłych poważniejszych pl'aic. Wszystkie większe publikacje ogłoszone w omawianym okresie są edycjami zbiorów pieśni, a ich ukazanie niewątpliwie wiąże się ze w1spcmnulanym 'w,zrostem IzaplOiTzebowani,a walrtościpwego dorobku muzylki ludowej 3. NajbalI1cliziejiPopu~anny 'charakter mają Idwa Spiewniki ~adiowej Czelodki. zawierają 'one obok pieśni ludowych również pieśnli 'kiOIDIP'O'nOfwalIle S1Pecjallnienla potrzeby audycji radiowych, ']JiO'Diadto niektóre pieśni IUldowe mają Idlodane !przez ,autora audycji, J.PiO'ni'tyc'k1iego, d'oda't\kowe zwrotki te:kJSltU.Urw.agę ZWTaoo wiel\ki n.aikł.a\d, ho 3,0 tYlsięcy, .potwieroz)ajltcy ra'z jesz1crze,zaiJnteresowanlie 'społeczeństwa ślą'skiego t1olk1lorem muzycznym. Dwie publikacje, tj. Pieśni górnicze Górnego SląSika i Pieśni Ludowe Sląska Opolskiego, mają charakter wyłącznie źródłowy. Pierws:lJa opiera ,się IPlrzewaŻll1.iena starszych 'zapisach, drugagłóWi!lie n'a me'teriale uzyskanym z .,kcj'i zibieracz·ej po 1950 r. Zamierzeniem autorów dbu iPUJbliP.'{,acji było 'd.anie lantlOlogiizalZnajamjaj~cej 'czytellIli\ka .przez lodpowiedrui wyibór z całością dorobku. Zamierzenia te w różny sposób są realizowane. Tak na przykłald an'llorogię .górnIczą Irozpoczynają iI1'OOWe rpieśn~i, na,stępn.:e Z!amiesz- I t 1 'M. z. 1 1 2, 1954; A. J. M a j K o f t a, A, D Y g a c z i J. P o n l t Y c k l, Spiewnik Radiowej Czelodkl. Katowice 1953 i 1954; S. Wall l s, Pieśni górnicze Górnego Slqska, Kraków D Y g a c z 1 J. L 1 g ę z a, Pieśni ludowe Slqska Opolskiego, Kraków 1954; c h r z a k, Dolnoślqskie pieśni ludowe. Wrocław 1955. crono !St.aI"S1Ze rpieśni O doli i wallCe Q jej [POlprawę, a wreS'Zcie plesm obramjące pracę i życie codzienl!1e.W SlUmie 62 pieŚiIliami zillus·toowano iIJIa~jbaTdziej ,tylPowy wachlar'z odmian pieśni, Jes't1JO pierwsza w TlJaJ5zejliteratUJrze edycja folkloru gómiczego. Antologi.a 'O[:iC'lsika iI10ZIPQczyDla się pieśnliami rpna'cy, niedoli i :buntu, dalej są pieśni historyczne, żołnierskie i balladowe. Po tej grupie zamieszczono pieśni zalotne i miłosne, rodzinne, obrzędowe, żartobliwe i satyryczne. W tym u:k'ła1d,zie z,biór właściwie niewielki, Ibo liczący 135 pieśni, uwzględnia \Szewki zes'taJw ()dmialIl, 'będący - piOdi01bniejaik zbiór pieśni górniczych - pierwszą próbą z;apoznania społeczeństwa z dorobkiem muzyoznym Qpollan. Ostatnia z wymienionych publikacji - Dolnośląskie pieśni Ludowe opiera 'sJięgłólv"tnie 'n'a materialach !POchadJzących z po,granic.znyoh p(lIwia1ów Sląslk.a Opoil£lkiego (KLuczlbol'lk,.syców) oraz Wielkopoilski (lKępno). Nadanie talkiemu 'zesta'wowi tytułJu, Dolnośląskich pteśni lUJdpwych jest rw ,pewnej częśd ulzasadnione zlbieżnośdą 'tektstów z8tP\ils1any1chpr·zez Robema Fded:1era w MiędzyborzlU w 1844 r. a lPieśll1.iiamiz.apisanymi WSipólc;ześnie na wymieiIlIianych teJren.ach (por. 's. Q5). llI1l11.e ,sugeroWał autorowJi wymieniony w tekśoie pieśni Wrocław czy .inna aluzja do terenu Dolnego Śląska, a resztę _ domniemanie. Dokumentacja proweniencji wymagałaby podstaw nie budJzących żadnych wąltJpliwoŚ'Ci,że 10 :is1totlruie:są domśląlskie pieśni ludowe. UW'a,gi koń'clOwe Inicjatywa Państwowego Instytutu Sztuki z 1950 r. wstała przez grupę folklorystów szeroko wykorzystana. Zbiorowym wysiłkiem stworzono archiwum nagrań mogące już dziś stanowić podstawę zarówno dla prac edytorskich, jak i badawczy,ch. Akcja zbieranila nie została zakończona i winna być prowadzona dalej w kierunku systematycznego uzupełniania zbioru. Obok 1ego w szerszej niż dotąd mieI1ze Irozw::nąć 111.u,leży prace nad edycj'ami źród3Iowyrni i cpra<:owa1niami problemQwymi. .Byłby ,to dalS'Zy - drugi z ikJolei etap, przed którym stoimy. Józef Ligęza �o p L E ODPOWIEDZ M I K A NA RECENZJĘ 473 ~: Prof. R. Gansiniec nie znajduje w mojej pracy prawie w ogóle wartościowych momentów. Poza szeregiem drobniejszych uwag negatywnych lPrzeciwstalwia :się on w ikwe"ti'a'ch :zalsaJdnk.zyoh W Idiamettra1Jny slPosób moim poglądom, uznając Ibrata Rudolfa za Niemoa ze śrooikowych Niemiec (s. 5, w. 18; s. 6, w. 1; s. 10, w. U d *), a materiał etnograficzny zawarty w jego p'r'Zeka'zie za n;iemdecki również z Itego 'terenu (IS. U, W. U). Jest to diOSłowne 'pO\\iitórzenie tezy A. Franza :sprzed 50 <lat i tezy J. KliatPtPera slPI'1Zed40 lat. Bost'alWienie tezy przeciwnej, u:patrującej w RrudJo'lfie nie_Niemca, a w jego materiale 'eilinografi,cznym elemenity rs'łowiańlskd'e1ub polskie, uwaza prof. .Ga'nsi,niec za "wyssane z pa,llaa" (,s. ,5, w.9d) i za "pomysły rwLszące ZJUiPełnie w powiellrzu" (s. 6, w. 7). Jedyny pozytywny wik~ad ptjacy wid'zi GaJnsiniec w tym, że "KLa.pper li FTanz <'IaUdo dziełka Rruldo1facenne uwagi, niejednQ ,też KarWJO\t"Qs. U, w. ~) rw S€IlJsie ,/dowolinej g,losy !P'O~oni,stY'ClZJnej" (s. U, w. ,11). Uwagi prof. R. Gansińca, wytrawnego filologa, zasługują na uważne ~oZiPatrzenie. Pragnę jedmak 2Jwrócić uwagę na falkJt,że z powodu braku \kodeksu I Q 160 w Bibliotece Uniwersyteckiej we Wrocławiu płaszczyzna dyskusji nad zagadnieniem, szczególnie od strony filologicznej, jest dosyć szczupła i wąska, gdyż nie może ona, wyjść na .sIZers.zetło porówna-wcze, pr,zyno'szące nowe stPiO'strzeżenia w 'QlpaI'ciu o be2Jpośreodni kon1takit z rękopiJsem. W'obec teg'o dyslklUlsja>ta jest w dużej mierze powtarzaniem ,starych sformu~owań. To było jedną z iP'rzyozyn, że zrezygnowałem obecnie ,z &zerokiego ,przedstawienia strony t€kLsto\\o1O-fiłolQg'1C1Z1nej, ,U'war;iają'c, że >dlla iI'ozważań el1lnograficZIl1yeh może 'staJ11iO'Wić dlO8ta'teczną podstawę i obecny Itelkst. Nie znaczy ,to, żelb)'iIIlnie iUJznalwa'łw 'Ogóle 'konieczności nowego W)'ld;alni>a ikTytyCoZ'neg·o rtelk,s tu Rudolfa. Uwagi bieżące S. 1, w. 11 d - "K:arwot twieTdząc, że dziełko Rudolfa jest nieznane ... " Takiego 'twierd'zeni1a nie ma rw mojej pracy. Jeslt natomiast we wstępie powiedziane: Praca udostępnia po raz pierwszy czyteln'ikowi polskiemu źródło etnograficzne, ktÓire ... ". W. Sd "nie z-awsze wymieniającsrwego dO'brodziej>a". Czę~,totliW'()ośćcytow>an:ia 7Jaileży ,o<c,zywiście,dd mdtywów subiektywnych. Niektórzy w ogóle nie cytują. Jedn'ak częste cytowanie przeze • d - od dołu. " mnie KLa.~!pera i otwarte f;ltwieI1d,zenie'w tekście (s. 19), a nde w drobnej uwadlZe, "jesteśmy £Idami na lwydanie K:la'Pipera", n'e może chyba być podstawą ,przyphsywani:a mi ,chęci 'UJmniejszaniaZ<lJSług 'tego ostatniego. Teksit łarciński. W. 4d - " ... bez apW'atlU krytycznego". Oprócz tego co wyżej powiedziałem, zakreśliłem pracy dużo skromniejsz.e rozmiary i formę. W. 2d - " ... d'clWo'lne zmiany pisowni i błędy druikarskie". NieIk·tóre ;z tych zmian nl<lleży 'Potożyć na k.arb błędów dr'uka,rslkieh. S. 2, w. '2 - "Rękopis wroda'WIski n:e jest wolny 'od błędów". Właś'Ciwie należałoby mćrwić ręko'pis ru>d:z.ki, a nie wrocławsIki. Błędy to TiZeoz na~'raJJna w kaLŻldym,ręiko'Pisde średni,owiecznym. R'mps rudzki ,nie je,g,t tu gorszy ad .imll1Y'ch, >ale może lepos,zy.Spośród w:s'zys~kich rękopisów Rudolfa ,r.kIPsrudziki 'zawiera najmniej błędów. DociE1mni>a y·ecen.zenta na Item~t, co i jak było napisane w oryginale, mogą o'C.Zywiś'c.ienaświ·etlić niejeden iszczegół i pogIęb'ć IZroZJUmienietekstu. Nie n>a1eżyjednalk zalpominać,.że ,są lOne Ikl(miek'tUJrą,a nie farotem filologicznym. StaJil,owią one 'bez rwątpienia 'cenmy materiał 'do wyzyskania w ,przyszł{)ści. Wyn:a2.1iQ:bym mocne 'Za~trzeżenie wobec propozY'cji recenzenita, że \diesdominioo nativitatis Iznaczy: 'dzień Bożeg'o N>arodzenia. PrzytZnaję wyjąt!kową lrtieja'Soność,tege wyrażenia, jednakowoż w terminie Boże Narodzenie, Nativitas (natatis) Domini (Christi) przymiotnikowe dominica jest niemożliwe. Przeciwargumentem może tu zresztą być sam Rudolf, § 42. PTzekład polsk.i. Ka:Ź:.dy,ktokolwiek mJa,ł do 'c,zymieni>a;z tłumaczeniem, wie, c'o to z:nac:zy w:y'bór jednego Itermilnu c·zy wynażenia spośród 10 możliwyich. Uświadamiałem SOobieiZ ,góry, że moje 'tltumaczenie nie Zlado,woli wszystk.ich, tym bardziej wyńrawnych f::}o1ogów. I tu urwa·gi prof. Gansińca :są 'Cennym materiał'em, zwr'Ćlcają'cym U'Wl<logę na inne możliwości :s£ownego wyrażeniJa pojęć. Mus.zę s-tvAerd!zić, że ,nieMóre propolZycje przekIadu ,prof. GanlSiń'ca 'z!IJ>ajdowały s:ę 'w m10ilm maszYni(~pi'sie, np. § 8 ".' .s'oli, z 'którY'ch ili,żą"; § 3'2 ,,>podobnie !UŚmiercają kurę w ,pochwje ... " S. 3, 'W. 4d - jednak li. tłumaczenie "Zabijają kurę w dołku ziemnym" nie jest tak bardzo illoIllSensem, jak ,pnz)'1:uiS'ZczaGaln.sini:ec. MJoże się ono !powołać 'na 'rlkps [iIPski, 'W którym w tym miejscu jeg,t in ~acu inferiori ~a nie in ~oco' infer;ori) ~ 11Iażywą >patI'<ulelęetnl(Jgrafiiczną,z Bułg>8lrii podaną pI'1Zez MOIszyńsok.iego {Kuw1lu'raludowa Słowia'n, ,t 20,s. 671). W 'stosunikJu do niek.tórych propozY'C'ji prof. G.a'Thsińca wyraziłbym ZlaiStrzeżen'ie. Np. § 17 "W łażni wIkładają 'PO chrz,cie ... " zamia:Eit mojego "Do kąpi:'!Li wlkła'd'ają po chrzcie ... " Cały Ikontelkis,tsąsiedJnich pamgrafów 'Wska;mje, że dizieok:o jest w centrum lp4l'alktykm.agicznyidh. Dlatego przeniesienie ity'chże rpralkityk do ł>aźni jest (Iderwaniem i,ch od dziecka. Z 'UJ1Nagli reCElnzenta o jednym orzeczeniu nie wynika nic konkretnego dla samej sprawy. Z tego 'samego względu (dziecko w 'centrum praktyk magicznych) uważam lelkcję w § 18 amittit, inveni.at za sofws.=dejszą old proO/P'O'l1JO'wanej amittitur, inveniant . �474 Tłumaczenie vulgus przez "gmin" (S. 4, w. 1-2) wychodzi prawie na to samo 'co moje "P'0\\1s'zechnie". Obydwa zaś wY'rażenia są w terminologii śr.edni'owiecznej dosyć nieścisłe. Gdy nie ,zn'ano diOkłaldnego żrÓdł.a, uciekano się do ogóLnikowego wyraż~nia vulgus, ,pr1zyczym ta "masa tłumu" mogła 'SiPOkojlnieNczyć kilku lo.s'Obnilków.Vulgus nie jest przeto .aJbs:olu'tnym poręczycielem historycznych danych, jak przypuszcza recenzent (s. 10, w. 3 d). {P. Du Call1Jge,t.6 1846, s. 897; Foncemni, It. 6 ,187:5, 'SI. 444). - ZUlPełnie nieuz.a,sadniOlne jes't th1m'aczenie recen'zenta retro larem pr·zez "za domem" lub ,,'za dlom", 'zamiast m'ojego "za !piecem". Las (Lar) IWz:n<ł,czeniu "dom, mies.zkanie, oj'Czyzna" jest ,tYiPowe dla -la'oiny 'Masycznej (Forcel1i'ni, t. 3, 186'5, s. 6197; Stowasl5e:r, 1936, 's. 4:51); w ł.adnieŚTeIdin~owiecznej wys,tępu'j'e TÓWnorzęd.ne ,zna;c'z,enie "ogień, 'ogniEik:o,,piec" (Du Calnge, 11:.5, '1885, ,5\. 30; Diefenbach, Gloss lat. -germ. med. et inf. lat., s. 319). Zresztą dalszy tekst 51 43 Rudolfa: Et de cibis suis muc (=retro la rem) quandoque proiciunt świladczy przeciwko recenzentowi. Trutdinosobie wyobrazić, I8Iby ,siedząc pl1Zy i'itole, rzu,cać "za dom"ooś ze swoich polka.rmów; mOŻJnanatomia,st rzucać od stołu 'za piec" dla demonów domowych. W 'niektórych tłumae,zenilach IskrYiPtury~tylcZnYclhlub pl3Jtrys:tycznych 'popr,awiki recenzenta polegają na tym, że 'zastąpH on moje wyra,żen.ia IW1S!półozesne wyrażenilami 'archaicznymi t1uma,czenia tradycyjnego. PrOipOzycja: (s. 4, w. 11 d) "chyba, że przez pO'kUttępQPrawilWiSzysię z Bogiem lPojedr.oa", zawiera jakiś 'stylistyczny ibr:a:k.W. 9 '<1." ... cały sz'ereg 'Pytań, n.a":k1tórelSozulkamy!daremnie OOlPOwiedziu a'Ulrora". AUttor tl1ie chciał bynajmniej d~w.ać 'OdpQw.iedZli'na wszystkie ,pyt.ani'a, jak to we Iwstępiez.azna-ezył lOS.15): "Nie w,szystlkie ikJw~stie przedstawiają się równie ja:mo. UważiIlY czy;telJnik Siam ,SiPO~tTzeżemiejooa, domag,ające się głębszego .zJb'adlanlia".W. 7 d - ",pod'łega ikompetencj,i fiJ101oga''. Nie znaczy io olczywiśde, ż,e każdy etnogTaf mu:si być wszechstronnym filologiem lub palleografem. Od tego ISą filoloogowie, żeby przY'gotowsH tek'st dla badań etnogr.afkzJllych. IS. :5, IW.:5 - " ... d.altowl8lnynla T. 12715:".Nie wiem, slką!d względnie na j'akiej podstawie doszedł R. Gansiniec do tej daty. Klapper doszedł na podstawie charakteru pisma do wniosku, że rkps rudzki pochodzi z drugiej połowy X!DI.I w. (KJ\ap!per, .s. 20). W. 11 - ,,Da'~~ der Codex Lm Klos.ter se~bst a'bgeschtrieben wrurde, 'kl8lntl1 nicht erwiesen :werden". Dowod K!Larppera jest ze Siwego 'zał:o,żenia faŁszywy; w wYlpa'd1kumHczeruila św,iadedw ihh~torycznych :należy zjawiskia tłumaozyć zgodinie z TI'orma~nymi wl3Jrulllkami hi,s.1;~rycznymi. Zresztą Kłapper mimio l1Jakieg)ozas'tr,zeżenia iP'rzyjmuje faiktycLJn!e i zakłada we wszY'9tkilchswo'ich W}"w,odaoh napislanie kodeksu I Q 160 w BJuidalch.W. 15. - " ... że g'o napi'san,o z pożyczonego z mnego klasztoru egZ€'lTIpLa'Tll'a". A zatem j'edilllalknapisano go w Rudach. A czy można wiedzieć, z Mórego 'k1.asz,Uorun:emieckiego pożyoLJono ów egzernplarz? Brzecież te klasztory (Pforta, Celle, Altenberg i in.) i ich związki z Polską bardzo dobrze fImamy. W. 18 - "rozmiesz'czenie rękopisÓIW Rudolfa zdaje się wska- h 475 ~. 1, I I 'I .L zywać na popularność dzieł Rudolfa w Niemczech środkowych". Dziwna to musiała być owa popularność Rudolfa w Niemczech środkowych, skoro się po niej nie za'chował :najmniejszy ślad w poslta'ci choćby ułamka .ręk'opisu, i to dLa dzieła, Móre jest znane z Ikilku ,odipiJsów.A jeżeli :n'aukowa pewność R. Gansińca jest tak absolutna w tym względzie, to dlaczego się zastrzega bardzo wygodnym wyrażeniem "zdaje się"? Jakie ma prof. Gansiniec dowody na ,tę ipOIPul.alrnośćRudolfa w Ni,emczech .środkowych? Czy Ito, że !prace nad rękopisami 'są u nas ,palącym dezyder,atem lub Ito, że 'Z tej rzekomo pierwotnej ,ojczyzny Ruidolf.a nie mamy i nie !posi.aJdamy lllajmniej,S'ze:go śladu jegio rękopisów, a jeżeli (Lipsk, Hannover), to przywiezione tam kilka setek lat później.,. ze Śląska?! W. 9 d - ••.. , że Rudolf był w Rudach, io sprzeczne z faktami". Sprze'Czne ll<IJturoa!'nie przede WlSzY9tk:mIZ.wieklOiPomny.mfaktem hi:story'cznym, że KLa,pper przeniÓ'sl R'udolf.a do Niemiec śToolkowych. A dla_ czego ,to Gansiniec za' ,swO'iImIdrUJg.imuobrodziejem A. Franzem :nie przeniósł Rudolfan:a odmianę do Bawairii? .s. 6, '\v". 14d - "Naj starsze ito franikoński IlnJdi'oulUls".Od czasu Dionizego Małego i Mardna 'z Bralkary (VII w.) lbyło więocejtJaki'ch zbioTólw. W. 11-7'Cl - "Ce-SaJI'i<L1IS ,z Are~ate ... 'l\tIartilllus de BracaTa". Oczywiście CezarilU:l'lz z ArIes ... l\tIIa,rcin,'z BrakaTY. S. 7, w. 5-6 - ••... ·obszer,na gałąź tradycji lHeraclkiej, ikltórej przedstawic.ielem jest Suma bra·ta Rud:ołfa". Typowo idealii&tyczna ar.gumen1lacja w zu,pelnym ()oerwaniu od ikoniklI'etnylChfaktów historycznych. Po '00 tak długi teoretyczny wywód? Wystarczyło, żeby R. Gansiniec, znający teksty ma,gii ś'l'edJn.iowieoznej (oazywiślcie z okresu opr.zedRudolfem), zademonstrował IPOprostu kHka teiks,tówcy:towanych przez siebie a'llJtoTóWi dzieł, oraz WIskazał: dto źródła literalckie R'llldo~fa. - W. '11 - "Tu R. BerwińJski już sto lat temu lepiej widział i oceniał sytuację". Czy R. Berwiński, a za nim R. Gansiniec przypuszcza, że plemiona słowiańskie i polskie musiały np. czekać 'na medy'cynę lu'dową aż do 'CZ.aISU, gdy we Iw~zesnym średini()lWlieozu ni epol.ski IMer był ła'olka'w ją do nkh importować? - W. 121- " ... rodzaj literacki stlanowił nie ty!lklOIllormę i, wzÓ'r, aile i źródło". Pomies'zanie dwu zupełnie różnych spraw i funkcji. Ze wzoru formy literackiej nie wynika :za'leżność ź'rćldliOwa.Obydwa a Sipe'k1t y daidzą się prześ~edzić i 'sbwierdzić na konkretny,ch fa'1{Jtachfilologicznych: wzór w elementach formalnych, źródło w elemen:tacih m.ateri:a'lnych. Stos.o'Wnie więc do Riudolf.a: jego dozielikoJako suma lS;powi€dnicza, ,to znaczy 'jalko !pewna f,orm'a llitera<e'l<;a jest 'wzorowalne na wS'Półcze,snych dz.iełla'chliltem t'Ulry pen:tencja-1nej; że w tych Idziełach zagralIlicznej liter'at'llry penitencjalnej leży :również jego ź ród ł 0, naIeży pokazać konK're,tnie, a prof. Gallllsiniec tego !b)'lnajmniej ll1ieczyni. W. 14 "Nie m.amy powodu przypisywać RudolfOwi więcej orygilnalności niż innym". Chylba nie chodzi w ,ogóle oto, czy mamy powody, <Jzynie, gdyż wobec :f1aktów fi1'OlogiczniOh,istorycZtl1ychmuszą ulstąpić wSlzelikie .powody. Ale owe fakty historycznofilologiczne należy właśnie pokazać. W sposób bardzo I: ~ Ii I:II lJ ll: ~ I: i!: :i I ,I i I ,:1 li il IIIIIIIIJ �476 pr-osty: ten i ten ;paragr'af 'wziął RuciJo1fz CeZ>aJri'Usza'z HeiSltenba'ch, ho ... , ten znO\\lU paragraf wziął Rudolf IZMarcina z Brakary, bo ... Proste wyliczen:e !kilku autorów czy 'dzieł, traktujących o me:gii nie jes't zatd:nym dowodem, bo -o magii ,pisalii ludzie 'Od czasów paleolitu (oczywiście IZbr8.1ku pa_ pieru ,i pisma pilsaIi nla Islke:ła'chw Isymibolach myślowych). W. 16 "Porównać to można z naszymi gramatylkami 'szkiOlnymi". Argrument niezmiernie cieikawy, choć w jego pr.zebojową siłę sam .au'tor lnie wierzy. W. 118•.... u maluczkich j!ak 'brat Ruldolf". Chyba 'trochę niewyrównany sąd ma prof. Gansiniec o RlUdo1fie, którego raz na.zywa malucz'kim, a dI'ug i raz (s. 2, w. 16d) "staTanniejlslZym pilsarzem". W. 1 d - "Nietrudno wykazać zW'odnk:zość ,mbiek,tylw,nego Iwrlażenia luidowośC'i, któremu uległ Klapper". Nie widzę w dalszych wywodach R. Gansińca tej prostej ewidencji argumentu wykazującego w tym wypadku błędne zapatrywanie Klappera. A dalej nie rozumiem, dlaczego po tak radykalnym odrzuceniu elementów prawdziwej ludowości w przekazie Rudolfa Gansiniec powróci pod koniec swojej recenzji (s. 10, w. 3 d) właśnie do "prostego ludu" u Rudolfa. S. 8, 'w.8 - ,,'Dwierdzenie to (vidi mulięrem doctTic~rn hu,ius f(Ln,ta,siJae) s·toi .anegtdiotą u Rudolfa". Co to .znaczy aneg1ddta? Jeżeli 'to ma Ibyć 'literaoka powiastka bez pokrycia w historycznej rzeczywistości, to nic nie stoi na przeszkodzie, że podobną anegdotą są i inne tego typu przekazy Rudolfa, a zatem i przekaz o vulgus, o stetewaldiu, o holdzie. Rzecz jasna, upadają wtedy wszelkie uczone konstrukcje recenzenta o niemieckim charakterze przekazu Rudolfa. Bajka o anegdoc1e nie jest rozwiązaniem kwestii i w jej. dowodową wartość sam autor nie wierzy. W. 12 - "Anegdot tego typu marny kHkanaście 'Vi Dialogu Cesa,ri'UJSla".By~bym n;ez:rni€lmie wdlZięc.zny za przytclC.ze'nli~lnie gołych IIl<l.ZW1Slk pi'sJarzy, ale choćby jednej aneg1dlOtyiZ cytowanych !przez rec€lDlZenta .auto'rów, oczywiście a,negdot teg,o typu co u Rudolfa. Boomniesięw)"diaje, że iwł.aŚllie 'typ ,it.akich anegdot" jes,t Ibwr1dz'O różny u R'UJdl()lfai u tamtych pis.a:rzy. O:dnoŚ'ni'e do Ceze:riUJs:zaz HeilSlteI1baodhpor. ohoóby 'Kauf.mann, Cae-s,adus von Hei!>terba'Ch. W. 13 - "W. XLII to jeSlZcze nie a;:iTIz€ŚladlOwande 'c2J3iI1OVv'TIic". Twi~rdzenie ·tro1::hę iSlpr.zeczne z tw.ierdzeniem recenzenta na 'S. 6, w. 116: ",gdyż !Cd','.''Czesnego Ś1I'edni-owie~ prowadzono upaI'tą wa,llkę z zabobonem ... ItępionlOtradycyj1ne reslZJtkipogaństwa". W. 15 - " ... bo kler podzielał ich wiarę". Wilarę w znaczeniu najbardziej ogó<lmejpostawy psy,chicznej przyjmu'jącej lSIiły pow pr.zY!I'ClIdą materialną. ~cyfiez,nie 'były to wiary o ba,rozo różnych, niejak:o przeciwnych ZJIlIakach rnatema·tycznych. Dliatego <twier'dzen,ie recenzęl'lta nie jeSlt ścisłe. W. 17 " " . Rudolf -o wszy.s't!k.:c'h:zahoblOna'Chd'owiedlZiał .się .z ust kdbiet rudzkich". T.akiegtOtrwiencltzenia nie ma IWmojej ,pracy. Na s. '61, w.5 jest powiedziane: "Rudolf zna również Istawżytne, !klasyezne formy wi'erzeń i malgioi". W. 17d - "Pewnie nie wykluczam, .. ' że Rudolf mógł to i owo podać ze swej !praktyiki". A zatem wbrew ·wyżej rwymienionemu twierdzeniru o amegdocie i o zwodniczości subiektywnego wrażenia ludowości miałoby owo spot- 477 , . ~ ,I kanie Ru1do1fa :z rk.obietą oZlou1du jednak pewien WVływ ll!a jego pI1Zekaz. W. 15 ti "... :zasadnilczy !Zrąb tego '~!pi.9u".Jakie są ,grani'Ce ,i rozciągłości tego zrębu? Czy :np. C'hodzenie z dzieckiem dokoła ognia IUJboHara za,kładzmo\v'a dla ;demonów domowych też n.ależy clto Itego obooUter8.'ckiego zrębu? W. 14 d - " ... ponieważ nic nam n:e wiadomo o takiej tra.dY'cji". Najwspanialszy dowód prof. Gansińca: ponieważ nic o tym nie wiemy, dlatego nie było tego pod słońcem. Dla ścisłości należałoby dodać: nic nie wiemy ze źróideł rpisanych. A czy źródła pisane to jedyne źródł<a? Może źródła <tI1Cheolog,i'Czm.e miały:by ,też !CoŚdo :powiedizenia? W. 13 d - ,,'" is,próbujmy określić na ja1kie ośr()o!ki wierzenia wlskazują". Po IC'O próbować? Szkoda truldu, sikoro 'się w tak .apodyktyczny ,sposóib .sltwierdził o, że cały '~iIs Rudolfa ma iS'Wojeżródło fQrmalne i mateda'1ne w tradycj'i obcej, niepols!k.iej. W. 6-5 d " ... ludowym (terminem) jest więc mulier silvestris". "W dicimus ibrzmi przeciwstJawienie ... " Czy recenzen't zdaje 'sobię .Sjpra1węz nie}ogiozmośociswoich ,skoków myś}owyah 'W oSltal1Jnichwiens.z'ach? P,o to konstJI'lul(}wałuprzednio IOWą'c.ałk'Gwitą, formailiną i roater,ia,l'llą liitera'c1ką obcość przekazu Rudolfa, żeby teraz za jednym tchem wrócić do ludu, to znaczy praktycznie do owej "anegldotyoznej" kobiety z ludu. S. 9, w. '2 - "Autur 'daje nlam diaJelkJtyczną d ys!k.ulS'ję".Moja dYl5kUisj:a obejmuje 8 IWierSlZY,(,s. \'S:9, w. '1---.8) ;i chyba ta'kb8.lTdozo dLalelktyczmą nie jes1t, sikoro nie zawiera nk innego jak wnioski, 'wynikające e; bezpośredniego porównania tekstu Rudolfa i Burcharda, umieszczone w przypisku 3, j.a!k..,ię o tym mOŻJnaprzekonać. W. 3 - "Regina caeti jest wlaściwie litungicznym przyd()mkiem MatJki Bożej, że o niej myślał Rudolf, jeSlt pewne". Pewne jest, że Rudo1.f myślał w tym wypa1dku :o wSlZystJkim, tyllk:o nie () Matce Bożej, ja'k o tym świaidczą słowa jego tekSItu, mówiące o demonie ,slalar,nym. W. 7 - ,,'" że \\Iśród l'UldJuiI'ola 'słoń,ca rwyrailała 51ię w formach kultu widzimy z traktatu De superstitionibus Mikołaja z Jawora (1407 r.)". O kulcie 'słoń'Ca, oli ludu, potwi.erdzonym dla, EUlTopy ŚI'ddk'01Wej od epdki ibrązu ,CJpor.presłowiańską kulturę łu<ży'cką) ,przez lilCzme świadecbwa arche()logi,czn~, nde rpotrzebuje JllaS 'Pl(}ulCZlać Mtkoł.aj z Ja'WlOI1a.Już dawnl() !przed 'nim (pr.zeł.om]X i X rw.) ([:oświadezył :ten !kult dla Słowian Ibn Rust rw swojej ,znanejcytade (Labuldla, Slowiańszczyzn,a pierwotna, 'S • .144). Cytata z Mikołaja z Jawora nie może być d-owQdem w ik1westii hold:J, gdyż tegtO terrom,u IIlde zawjem. Nie może też być aiI'gumen,tem w s{prawie ntaświe'tl.ania genezy !katalogru magii Rudolfa, g><!yż:1. między występowaniem Mikołaja z Jawor'a, a Rudolfa jest odstęp 'Czasu przes'z10 200 lat; 2. leży międlzy nimi fakt jak najbardziej IirrteIlJsywnej koLonizacji niemieckiej na Slą'sku, która chyba 'N'Ś zmieniłla w obHczu etnograf.i'cznym ówczesneg,o Sląska. Ze Mikołaj z Jswora jest dobrym świladectwem dLa E!tnl()grafiiokreSiu 'kol1anizacyjnego Śląska, tego :nikt nie zaiplTZ~a, ale z tego nic nie wyniika dla oklI'esu Rudolfu. Argrumen,tiacja prof. Gansińca jest tyrpową .projekcją wlSltecZlIląw historii zjawiisk. W. 18 - "BiIs got wil'kom ... �479 478 holder her". Również i ta cytata niczego nie dowodzi w kwestii historycznogenetycz,nej k.ataLogu m.agii RUKiolfa. Jest natl()mi<lJstdobrym stwierozeniem fi:1c'I'o,gi'cznym('paitrz -na-slt.).Dziwne, że prof. Gansiniec, który [l.a podstawie ułamkowej glosy ,niemieckiej u RudolJ1a buduje teorie .0 1udowym niemieckim podł'Ożu tego prze'kazu, ,tutaj m.ając przed Isobą całe telks!ty niemiedkie, nie zadaje sobie trudu, by zapytać, czyje treści wierzeniowe przekazuje nam Mikołaj z Jawora, czy jeszcze rodzimej ludności polskiej, czy kolonistów niemieckich a dalej z jakiej okolicy Niemiec ci koloniści Mikołaja z Jawora pochodZ'ili? Może znad Renu? W 18 d - "Z tego wynika, że hoLda jest pierwotnie przymiotnikiem, który stał się przydomkiem słońca". Każde słowo tego zdania zawiera nieścisłość: 1. Nie jest prawdą, że holda jest pierwotnie przymiotnikiem; por. tekst Labeo Notker.a z przełomu X i XI w. gdzie jest wyraźnie rzeczownikiem (Katalog s. 165). 2. Określenie to stało się przydomkiem !lip. demonów domowych; por. (GUlt)hoLden. 3. Ze coś jest w XV w. u Milwłaja :z J.alwQrla,1Jon.ie Zlnla'czy,że tak Ibyło pierwotnie. W. 16 d - Ow gmin (vuLgus), który gościa nocnego na·zywał hoLda .'. mógł.być ityllko niemiec;lki". Zgodnie z (pOprzednimi uwa,gami reoenzenta chyba n.ie nazy,.wano 1Jak .goślCi.anocnego (Iksiężyca). "Gmin niemieclk.i": 1. Recenzent przejaskrawia Ibez uz.a:sad:nienila realono-historyczne zna.czenie !VuLgus (populus, pLebs, tU7'ba), 00 by w łaci:nie IklasY'cznej częściowo było możLiwe (Fm1Cel!i'ni, rt. '6, lln5, 's. 444), a'le aibsolu't'llie j€lSt to niemożliwe rw ł.acinlie śreidn.iowieoZlnej, ,gidzie vuLgus mla przeważnie znaczenie iPI"zysłówkowe: inordinate, confuse ([)u Caruge t. ·6, 1846, IS. 89'1). Por. choćby anaIogię u BUl'C'handa, który w tym miej'5'cu powialda: quam vnLgar:is stuUitia hooLdam voQ'at. 2. Nawet dato non ccmoessO jElst t<>Ib2lr'dw ważne ,stwiendzenie 'recenzenta; OZlnaC7,a ono 'ohyba gm:ln ogólnoniemieclki, ,gdyż "hałda" (jlako wY'rażenie językowe) była nie mniej IPO,pu1alma nad Renem, n.ad 'Dunajem lub w Szwaj,carii. Na jlakiej podstalwie 'Powstały z tego gminu ogóJnoniemiec1kiego Niemcy ś-vodkowe jalko nie()d'wloła1Jnie pierrwotna oj'czyzna Rudolfa (s. 6, w. 1; 5 IW. 118)?Czy -to ma być za'tem cały .argument prof. Galrusińca w !kwestii niemieC!kiergo cha'I"a'kJtel'u RUldoHa i jego dzieła? W. Hd - "Uważał za wskazane przytlQczyć terminy gm i,nu". Rudolf ch)'lba- woole nie przytacza tenmi.nów gminu aiIli nie chce irch ,przytaczać. RJUdolf c.hice przytoczyć pewne ,treści, pewne .grzeszne związiki treściowe z ży.cia i kJultury hidu, które określa ró:lmymiclbcojęzycZlllymi tevminami (greckimi, ~acińJSkimi, niemie'Cikimi, OIPisowymi) w :za·leżności od ip'otrzelby prawno_kanonicznej (osądlZ€lnie po,stęrpow.ania człowieka), ,takimi jednak, 'kitóre w swoim zasadni,czym zna'czeniu !tllajba,rdziej zbliżają -się do {)IWej treści ludowej. W.. 15-13 d "Nic -nie stało na J)rzeszJkodzie, aby Rudolf napilsał ilIp. Świetlana". Porównanie jest hipotetyczne, a nie konkretno-historyczne. Ze Rudolf nie :na!pilsałtermin.u p,olsikie.go, nlawet w wY'P<ł'd;k'ugdyby on jeszcze istniał, ,starałem 'się wyja.śnić na s. 157-158 !Swoj.ej pracy. Nie twie-~d,lę, że dowód -ten jest oprzekonu'jąJcy, .aI-ejest rea,rny. W. 12'd - ".. ' diis pena- quos ~tetewaldiu vuLgus apelLat". Z równonzędnego przy.porządkJwaniaobok siebie rzymskich penatów i niemieck.ich stetewaLdLu widać tylko dobi,tniej to, co wyżej !powiedziałem, że Rudolfowi nie chodziło 'Wcale o !konkretny jęz)1kowy 'termin ludowy, lecz o oJwnklretną treść rzeczową~ okreś'laną ,przez niego róimymi terminami. W. 9d - "To ISą jedyne oczy_ wiste dane". Ani te dane nie są jedyne, ani oczywiste (p. nast.). W. 9 d "Analiza treś'ci d.aje OJodobny rezulitat". I1rzyioczclne naS'tępnie przez recenzenta JW ;3 wierszach -bardzo ogól'ne {ZlresZJtą w mojej pra'cy wy-mienione i wylkorzystane) pfzylkłady 'stJaniOwią "żelazną" podsta·wę jego wszechświatowego migracjQnizmu e'tnogra-fi;cZlllego, IImzeczącego Tzekom-o maim zapatrywa.niom. - W. 3 d - "To wszystkra lPl'a'kJtY'kirpoł.udniowe". Czy dlatego południowe, że na pohlJd'I1iu mamy je poświadczone w :źlró!dłaoh\pisanych? A ponieważ u n<lJS' lnie było pisma, to i ŻJadiIlegożycila przepojonego m.a.gią i 'wielrzoerniaminie było?! Tak, to właśnie dopiero pl() ,zdobyciu Krakowa przez Cezara i piO zamieszkaniu OwidiUis,2Jaw Dawidgródlku na Polesiu zaczęli 's~ę Rzymianie Ipara,ć zaprowadzaniem IPraJkltyk magiczny,ch u Pala_ Ików! Nieich żyje Misi1u~zWincenty! Oto 'w '3 słoWla'ch wyj.aśnił pmf. Ga,miniec nie itylJkJO.genezę lkatalog1u magii R'utdl()lfa,a1e w ogóle genezę lk·ul'tury Ludu \poLskiego i Słowian. W. 2 d - "SpecyficiZJIl'iepolsik.iego ,lutb chociaŻJby słowiańslkiego wierzenia nie -ZlllaUazłemw tym spisie". P<lJtrz K.Moo:zyński, Kulturo lud'Gwla Słowian, t. 2 j niekJtÓ're "ulotki prqpagam:1owe" na·sz.ej archeologii o au'1Jochtom:izmie'nalSzej lku11Jury. S. 10, rwo 9 - "W spisie z.albobonów mógłby kt<>ś uwa-żać głosy niemie'ckie za przejęte ze starszego żródła". Byłoby to tyllko pr;zesunięcie problemu, a nie jego TOIZwiązarn.ie, gldyż z \kolei wyłooniłaby się ,va lSiClmaIkwestia odinośnie Ido owego ,starszego źródła. W12 - "Glosa ta (crol) jest dla1tego talk ważna ... i świadczy o niemieckiości autora". Kto nosił ową modną (niemi€dką?) ,,1,okę", RJudolifczy kler, Móreg,o wady piętnuje? A zatem o czyIm 'chlarakterze €'tn.i-czmymśw.iaJdczy nos:zen1e tej "loki", o niemiec'kości Rudolfa czy kieru? A czy 1k1Joko~wi€łk _zaprzecza, że .za 'CWiSÓW Rudolfa Ikler n.a Śląsku Ibył przeważnie niepolJslki, cho'Ciaż nie wyłąC2lnie .niemi.ec'ki? Ja ibY'najmn'iej (s. 1158}.D1ategQ argument prof. Garusiń-ca zbUlduWlany nla jeszciZe jednej glosie niemieddej ni·e !posiada dla kJwestii na.rodowości Rudolfa absolutni-e żadnego znaczenia. W. 16 "W pierwszym okresie klasztoru tak zapewne było". O co innego mi też nie chodzi jak o pierwszy okres. Jestem daleki od mniemania, że jeszcze w okresie Długosza (t 1480) Polacy nie mieli absolutnie żadnego dostępu do szeregów barci w Jędrzejowie. Między Długoszem a Rudolfem jest różn'ica :2/00lat. Rzutowanie Isytuacji z -cza:w Długosza .do o'kresu Rudolfa jest gwa~ceniem tekstu Długo s.za. Sp:oradyczny Iprzyp.adek Kladłub!ka ni'czego nie dowodzi. Dla jego .wytłumaczenia In.ależy pamiętać: 1. Kadłubek zn.alJ1Yze swojej ·sympati.i do cystersów :był jednym ,z niajhojniej,szych uposażycieli tibus l 1 �481 480 l,lasztolru jędrzejo'\V'sk;eg,o, który z pewnoscrą poczU'~i'ał -się do obowiązku v,"dzięczności w{)bec dawnego swojeg1O;protektora \biskUlPiego. 2. O zezwOlenie na wstą'Pienie do kla.szltoru mu.siał nawet Kadłulbeik 'Pisa'ć do samego ~aip.ieża. Wobec POlwyż'szego utrzymuję pełną ekskluzywność narodową "francul~lkichi włoskich Ibraci" w Jędrzejowie w okresie R,wdoHa Izgodnie ze słcwami Dł'\.igo,s za. Podobne ,przywi1eje miały inne klasZJt'Oy,jak Łekno, Wą,giI1owiec,Ląd (p. Zei.s,sberg, s. 46). W. !14d - "Nie Ibal1dzo się wY'znaję w tym 'rozum<Jwaniu (że dla strony merytorycznej przekazu sprawa narodowościowa Rudolfa nie ma ZII1a.cz.enia)".Czy Gall-AJnonim, Gwagnin i ,wielu inlllych, pomimo obcegQ pochodzenia, .stworzyli d:zieła 'obce czy polskie? _ W. 11d ..G1JOlsyllliemieakie w jego pisma'ch świadczą, że jednak był Niemcem". Już tylJk·oNiemcem, a nie N.iemcem z Niemiec śwd:lwwych? W. 5 d _ "Nie zdradza K.aJrwQt a,ni .słówkiem, dwczego Rudoll używa niemiecklkh nazw". Chyba2ldradza (s. 15'B). Należy zauważyć, glos niemieckich jest rlaptem 2 wobec B innojęzycznych. Nie mogą (przeto Olle stanowić U'za&aiÓnionej'I:-Q!d'stawydo jednostronnego sądu w tym względ,zie. Termmów niemieckich użył Rudolf, bo pisał urzędową inJsltru1kcjędla klel"u, który był w !poważnej części lIliemiee'ki, więc taka glosa ułla1Jwiał.a ZJI'OZUmienie u jego odbioflCów. Termin polSki mógł tego celu ni,e osiągnąć. W 3 d _ ,,00 au,tentyczność kh :birzmienia poręcza mu vulgus, !prosty 1ud". Pomijając nieuzasadnioną przesadę w leksykalnym tłumaczeniu pojęcia vulgus (na co już zwrócono wyżej uwagę) można by zapytać, dlaczego Gansiniec powraca do ludu jako ostatniej bazy autentyczności przekazu Rudolfa li swojego rowmowa:nia), sikoro już dawniej (S'. 7, rwo 1 d) ,wszelką oryginalną ludowość u Rudolfa uzmał za ,,\Subiektywną zwo:dlIli'czość", której uległ Klapper. S. 11, w. 3 _ "... tylko ~opia jeg'o dziełaZlawędrowałla inIa Górny Śląsic w drugiej rpołowie XIII,I w." Czy można się .zapytać, skąd ta kopia przywędirowała? Może tam 'w tej kolebce jesZ1cze'więcej takich kopii się ZJIlIajd:zi.e? (Nielstety, właśnie w tej ilczekomej Ilwlebce Rudolfa panuje największa pUJsilka ręk·o'piśmienna). W. 12 - "Głosa 'ba:stilańsko szerokoowiatowa, prt.ezwyciężon.a w mojej młodośd". Czy !prof. Gansiniec chce zarprzeczyć chaTlaMer og6-1nolud.zki wszechświatowego zjaw'i-s1kJamagii? Podobieństwa wy'twc'rów kulturowych na świecie są faktem historycznym. B<JJstianu~ilcrv.ał \o\ytłurr,aczyć ten fakt :na rpodstawie swoi<:h ISz'c:zególnych założeń (wspólność konstytucji psychicznej ludzi). Prawo konwergencji SLCirmuło~ane ];:J'ZezBal~'tiana, mirlllo że przez niego niedostalteczlnie wytŁumaczone, zachowuje nadal Slwoje zna'czenie, 'znajdująC :dzisiaj szersze, doskona1Jsze wytłumaczenie. W tym sensie zapatrywania Bast'ana nie zostały pl1zezwyciężone ani w młodości reeenzeta, ani w epoce ma,terializm~ hii5torycznego (por. J. Kulczycki, Metoda badan:a analogii o-rch.eoLoglczn,ych, historycznych i etnograficznych, "Światowit", t. 21, 1955). Uwagi .) kol1.c<Jwe 1. .osła1by.ch stwnach !pracy Katalog mag:i Rudolfa, takiej, j'aka ukazała s;ę obecnie w dru1ku, !nikt nie jest głębiej pr.zekonany niż sam .auror Fakt, że praca nie .wyszła w formie doskonalszej, ma swoje przyczyny: z których naj'waż,niejlsz!a jelst Ita, że fl:'I'Zezkilka lat leżała w s:zufLadzie. Gdy następnie myśl jej publikacji zaktualizowała się, nie było znowu warunków, aby przygotować zupełnie nową r,edakcję. '2. Pragnę ipo'<ilkrreślić pI"os,ty flalklt,posial(jan:a przez n:as na Iliai5zych ziemia'ch, i to nie na Ziemia'ch OdzY'skarrych, 'lecz na terenie daWlllej ziemi Il"acilborsko-'lybnk'kiej, m'imo wszystko ciekawego dokumen'1u etn:ogr'aficznegQ z XE![ w., o /którym, jak .się okazuje, WiSZYSCY mało wiemy. WiJd'ać że '0 niektórych zjaw.iska·ch kultury w Afryce jest nam łaltwiej mó'wić ni~ o problemach naszej własnej :ziemi. Przy,puszczam, że n:e jeslt ,pozba\v1ony u.zas'adnienia dezy;derat dokła,dnego zbadania tego dokumentu. 3. Recenzję (prof.R. G.aT.siń'ca cbaraMeryzują od strony forma~nej (pewne właścilwośd metodyczne, :kJt6re częśdowa ujawniły się już w trakcie poprzedniego przeglą'c1Jubi·eżącego. a) Przy tłuma'czen:u tekstu Rudolfa prof. Gamsill1i€c .gn::1witlUjew 'kierunku i5łownika łaciny klasycznej. Skrótowo można Iby powi€'Clzieć, Ż·e fawo'l'y,zuje Forcel1iniego na szkodę Du Canlge'a. 'b) Ki'lka 'lazy :zd.ar:zasię (tYiPowa w taik<ichwypadkach) niewłaściw!ość meo1:odyczna tzw. podSJUniętej małej ,przesłanki. ToO'zma'Czyrecenzent tbUIDJaczyniektóre moje 'twierdzenia (r·ec. s. l, w. 1'1d; s. B, rwo 17; s. 9, w. 2,; 'S. 10, w. 5 d) według upatrzonego :przez siebie sellJSU,niezupełnie ragC'dnego z moim, a nootępn;e je 2lwalcza jako fałszywe. c) Da'1szą cechą wywodów !prof. GanlSińcla to 'Oper'CIWanie:nazwiskami lautorów i tytułami ich dzieł (.s. 6, w .. 11 d i 8 d; s. 7, w. 9), nie schronologizowanymi cytaitami (IS. '9, w. 8-18) .i nie s!Jwn:holowanymi :ogólniikami '(IS.8, W. 9; w. 12; ·s. 9, w. 4') ibez kcmkretnego wejś,cia wsedll10 za,gadn:end'a. D.zisiaj nazywa Gię to podejśdem idelalistyciZJnymIdo .iemaltu, dawniej nazywano to go~osłownym twierdzeniem, a Engełs mówi nie bez racji o "Gemein{pHitze schlimms'ter Art". d) Następną Iceohą recenzji ito brak historyzmu i brak chwnologii. Cez;ariusz z Arl€'S', Jakub z Vitry, MaTdn z Bra1kalI'Y,CezarirUlsZz Hei-sterbach są dla RudlOlia źródłem i na.tchnieniem ty liko 'C1'1a'tego, że też p~sali o magii i zabobonach. e) Rażący j.est u recenzenta brak samodzielnego myślenia krytycznego, a zadowolenie się bardzo przeciętnym ·autorytetem naukowym Klappera czy Franza, przy równoczesnym ignorowaniu sądu innych badaczy naukowych. Aż dziwić mogą lekkomyślne, omal że niepowaŻlle twierdzenia rezenzenta, który w 3 słowach: "to wszystko z południa", upar'ał si.ę nie tylko z teoretycznym problemem, ale z żywym zagadnieniem Ikulturry całego n'a,rC'du i społeczeńs'twa. - f) Przy takiej me,todzie .nauikowej było rzoozą niemożliwą nie p;opaść w sprzeczności. Pomijam tu .sprzeczno·ści mndejszej wagi,zasygnalizowane w po3r "Lud" t. XLIII �483 482 się wskazywać na popularność Rudolfa w Niemczech środkowych, to nad tJakim iwie,rdzeniem nie waTta się :zastanawiać. ,5. Do ,takich ;wynikćw dcszedł pr,of. G.aJ11!siniecmiędzy innymi dla,tego, że przy kryty,ce mojej pracy nie &aidał sobie :tI1udu samodzielnego przemyś'1E'nia ~Irobl€matyki RudoUa, lflle ,zadowolił się argumentami KLalPpera i częściowo Franza (ozęściowo, gdyż z powodu późmiejlszego uja'WlIlienia rękQpLEu r'Udzlkie.go 'pogląd F'l'anza G!kazał 'się zbyt abó:u,rdalny). [gnoruje natomiast rp'rof. Gans,iniec ,sY'stematycznie wy,powiedzi innY'ch licznych Iba1daczy niemiecikich w Itym zagadnieniu ,z oslta'tniegocz.asu (1935-1942') (,p. K~talog s. 14 uw. 2JO-..26).Badacze ci lIlie usiłują w .najmniej'slZym' S1tQpiniu suge'l'ować niemiecik.iego 'I:ochc<izer.lja Rudolfa ani niemiec'kiego charakteru jego przekaziU etnograficznego. Dla przykładu pClI'órwnam twier;dzenia pr.of. Helma (MalI1burg) i Kla,ppeI1a: pl'z€,dnim '];:'l'zeglądzie. Zlwraoam na,t.omia:st uwagę naó:przeczności o? cha· rakterl2.e podistawowym: a) czy według rozumowania proOf... Ga,nsmca Ha podstawie glos 'niemieclkioh, zawa.rtych w jego ka!baLogu magl'l, R:Udo1f pochodził z Niemiec ś\rodkowych (.s.5, w. 18; s. 6, 'w. l) a'lbo w ogole z NIe .. o (10 11 d i '1 d' s. 11 w.3) Ib) Czy katalog magii Hudolfa ma mIec . s. ,w. " . oSltatecznie oparcie w kQnkretnych f.aJkrtJa{)hŚrc'dowi.sika etnOg~aflCZnego (s. '9, w. 5 i 16 d; 's. 10, w. 3 d) al'boc:zy ludQwe elementy ~tlIl.ografICz~e <tego Idzieła ISą tylko Utera,cką ane:g1dotą (:s. 8, w. 9) ,i "zv:o~tnlCZY~, sub;ekty,;",. °em " (s ., 7 w ., 1 d)?. Mimo całeJ' uczonOS'CI nyrn wlrazenl' . s'wolcho' wywodow i aut'OTytetu profesora recenzenlt nie dał m'i <te pytalIJ!l!aodiPowloedl2.l. 4. Do samego zagadnien:a podszedł prof. Ga'IlIsin.iec wył~cZinol~~d s,trony filcologicznej. Flragnę podik:reślić, że ,nie wszyó:,tko w je~o reCenZJI. Jest. neg~· tywne w stosunku do omawianego dzieła. Niejedne Jego uwagi .(mH~O z: tego nie mówi) naświetlają i pogłębiają moje i1;,:"ierdz:~ia. Z mek:oryml propozycjami wysuniętymi przez iI'ecel1Z€lIlIta. (1k:on:l€CziIl'OSC pr.zebad>ama na.szych źródeł rękcpiśmi€'IlInY'C'h z !punktu 'wI;dzema etIllogr~fICZ~ego,. s'. 1o, w. 17, izbió,r tychże dokumentów 's. 6, w. 3 d) Zig1adzam..slę tez naYlJU~ełniej i .dawałem im niejedlIlcik'rotnie wyraz. W .głÓ!wlIlychJe<i>na:kkwes,t1~ch =jął prof. GalIlsiniec 'klrań'C'owoprzeciwne ISltalnowislkodo ~oic'h poglądow, I\.l'siłując przepro'wadzić dowód 'SłUISiZlIl1ośd swojeg,o sb~nowlska W. opalr~lu o wynik~ b~dań fikllogk:znych. Już <ta ,szczupła !baza Jego :a0,:odorw, op~erająca się na 'założeniaoh tyl!ko j€<lnej dyscy\plilIlY nau~oweJ, me m~gba do, rowadzić do 'P,ozytywDY'ch wyników i Ikons·ekwentlIl1e za'PT0:wadZlł.a ~rof. ~anlsińca lIlIaman'owce mi.gracjoni:zmu, i to pOldwój'nego: a) Ogo1nego m'lgracjonizmu 'kJult<UTY wywodizą'cego całą ikul>turę ,:rudową Polski, ,a. n:awet S:~wian 'z grecko-1rzym"lkieglO południa (s. :9, w. Q. d) lub z zadh()ldmoeurop~J~ slkie~o impoll'tu w okresie wczelsneg'o średlnio'wiecza (s. 7,. w. 9). Wymk1 badań arche:clclg,ic:znych o.S'tatni'oh llat (nawet lat przedwoJennych), wskarojące lIla niep'rzerrwaną ciągłość kult<Urową i jej autoeh1Joniz:n na. :naszych ziemiach cd OIkresu 'I1zymS1kiego(a na'wet dawniejszego) ~'o S'redn'~o:v~ecz:a, zwalniają mnie od obowiąz11m 'Wy!k.azywani,a kompletnej '11.1eSłUSZinoscl I fał'Szywośd rpoglądu prof. Gansiń'ca. Ib) CzY\Sto filologiczne ,zało~e~ila met~;y recenzenta zaprowadziły go na manowce mi.gracjonizmu rękoplSow Rud.o 8.. Prostemu faktowi chronoloogii tych rękopisów i ich geOgra~lcznego rozmieszczenia w terenie przeciwstawia prof. Gansiniec bliżej meo~reślone f~kt~, które okazują się fantastycznymi urojeniami. oto chronologIczna koleJnosć rękopisów Rudolfa w terenie: . . . w. XliII 'rękopis Ru>dO'lfa w HudaC'h (wedłu.g 1Wl5zyiStklchna]'SJtarszy), w. XIV ręGwpi,s Rudvlfa 'W Lipsku (przywieziony 't.an: z ~ysy); w. X,IV tl'ękopi.s Rudolfa 'W E1blągu (pochodzący z·e SląElka); w. XV. ręikopils Ruduliia IWHanowerze. .' ." . cP·· . l' f G~ns"nl'e'c wbrew !prosteJ logice ge,ografu ,I chron01o",1l ~ . ..' • . J eze I IPro'. rękopisów Rudo'lfa ,twierdzi (.s. 5, w 17), że ,rO\ZffiI€13Z'CZeme Q'ękOplSOW:lJdaJe I' I Klappel', Deutscher Vo!ksgL, s. 28. "Fra,ter Ru1doUus ist deuts'eher Zist€lrzieIllier und wirk:t in del' Zeit ,zwischen 12'3~5und 12'50". H e 1 m, Handworterb. d. deutsch. t. 7, s. 846. "Der Bruder Rudolf war nach KlaJPiPer:s Unter.suchuD;g deutscher, wohl sC'h'!esi'scher Zis!erziense'I"monch, tiber dessen Leben 'Wir in· dessen nichts weiteres wi'ssen". K lapper, op. dl., 's. 53. ,,Es is! demnach wohl wahrs'chein_ lich, d.alss das Abergl'auJbenverzeichniss des Rudolfus d·en, in der B€i.chte a:bgefragten, Schatz des Aberglaubens einer deu!schen Frau aU50dem Vorke darstel1t". H e l m, 'Op. cit., s. 847. "Das vom Rudolf rosammenge,s-telIte Ma'teriaJ beruM, wie schon Franz gesehen hat, auf eigener Beoba<:htun:g Rudolfs, Dach KlalPper "der in 'Ciel' Bekhte aib.gefragte Sch8.ltz des Aber,glau1bens einer Frau au'S >dem Volke". Aberg!, Uważam, że nie !potrzebuję zwracać uwagi na falkt, jak prof. Helm (wbrew zalsa>dom cytowania) ;powyrro'cał K1appero'wi z jego tekstu WSZYSltkie niemi€ckie elementy Rudolfa. Czy prof. Helm uClZynH to dla swojego widzimisde? A sądy Moffmanna-Krayera, Geramba, Ecksteina, Milllera, Weilsera £dą w tym slamym !kierunku; nie 'Wspominlają 'słowem o n.iemieckim !po'Chodzeniu Rudolfa. Jeżeli przeto ucz.ony tej miary co ;priof. Gansiniec pTzecllodzi nad takimi w)'1)owiedziami do porządG!:u dzieDlDegQ, jak gdY'by ich 'W ogóle nie zauważał, a IZladowala się ooltwarzaniem średnio_ waTltościowych argum'entów, nie wnQls'ząc od ,siebi,e absQlu tnie nic nowego, to móg~bym w tym miejs,cu ookoń'czyć da'1szą dys'klU'sję ja'ko bezcelową· ,6. Jest rzeczą oczywistą, że zagadnienia Rudo1JfJai jego !katalogu ma·gii nie można nJZl5trzygnąć wyłącznie lIla podstaw.ie wyników ,badań filologicznych, ale w powią.zaJniu z wynikami nauk pcikJrewnych. Zres~tą prof. Gan- �484 SlnleC przekrracZJa często nawet granice swoich wnio51ków filologioonych. Dwie glosy niemieckie (obok 8 innojęzycznych) ws1kazują jedynie na ogólny wpływ ,terminologii niemieckiej, 'który może =a'leźć racjonalne wytłrumaczenie. Ale przyjmowanie na tej podstawie Niemiec śT,odkowychza ojczyznę Rudolfa wykracz\<l.'dialeikopo,za dopuslzcza1ne ramy wnioskó'w filolog,icZIllych i 'ckarzuje 'się cZy1stą fantasmag,orią. Niechybnie zgodzi się prof. Ganisiniec z tym, źe pT'odukcja Uteracka w ikla.sztorach cysterskich w Niemczeoh w owym cZJasLestała na wysokim poziomie, może wyższym niż w Jędrzeiowi'e, a z pE1wnością wy:ŻJSiZym Illiż w Rudzie RadbarSlkiej. Czy wobec l1ego możemy oczekiwać chociażby najdrobniejszego śladu rękopisu Rudolfa z terenu Niemiec, a tym bardziej Niemiec środkowych, gdzie Rudolf miał być tak popularny? Dziwne, że z terenu Niemiec nie znamy żadnego rękopisu, natomiast wszystkie pochodzą ze Śląska! Czy prof. Gansiniec nie zauważył tych faktów. 7. Całraa.r,gumenta,cja prof. GaIl's,ińca, ISiZeze,góI1nie jego 'lwnstrulkcje mające udowodnić niemieckość Rudolfa i import jego dzieła z Niemiec środkowych, opierają się na nie:łna'jomości IProce'su fundacyjnego iklasrz10rów rcyster,slkkh w ogóle, a rud2.1kiego w sz'czególnoś'Ci. Kla,sZJtor,w Rudach, jak wiadomo, Ibył "SlPecjla'lną fi'1ią" klasztoru jędrzejowlsk:ego z rpostanowienia 'samej kapituły ,gElIleralinej w Citeaux GP. Canivez t. 2), a IklaslZJtor w Jęd'I1Zejowie był dla k1laiSzto.ruw Rudach ikJlaS!ZtoTemmacierzYiS1tym. Co to znaczy Iklas,zbor macierzysty dila filii, wysl1arczy zajrzeć do T. Mantewffla (PaA~estwo i Cys1lersi, !1005, s. 71 in. ,i PQdiane tam źródła). Krótko, oznaczało to całkowitą opie!kę 'kla,s;ZJtorumacierzystego nad filią i to ipO sprawach materi~l'1ll1ych(prz'ede wszYiS'tldm opiekę li:teil'arClkąiW sensie oostateClZnegoza'Oplatrzenia kilasz:toriU fill!alnego w najiband:ziej potrzebne dzieła i iksią:żlki, .sz'ezególll1ie natury (praktycznej, jaik izb~o,ry klanonó'W, właśnie takich jak Summa Rudolfa. A z'a,tem normalną drogą dostarczania dla Rud Wisze}kiego materiału literackiego !był Jędrzejów. Dlaltego 'też wszelkie wyprowadze'l1ie inslPiracji i impulsów literaciktch RJuJd z JęrzejO'wa, nawet w wylpad'ku :b'I'a'ku slPecjal'llych dowoo,ów na bo, ma zaws'ze ,za Iso'bą ,prawdopodobieństwo faktu historycznego, podczaiS gidy 'WyprowadZJanie tychże sugestii ;z kla'sztorów cYiStersikich rw Niemczech 'wymaga kOIIl.krebneg.oudowodnienia, gdyż !praktycz.nie jelSt ono niere.aline. D[atego d~ó'ki prof. Gan_ siniec nie wskazał konkretnego klasztoru cystersów niemieckich, utrzymującydh ;z Rudlami literacki 'kOllltakrt (CIQ przy :z<ałożonejpo(pularnośei Rudolfa w Niemezech środ!kowych nie powinno być trudne), wszelkie jego twierdzenia ,o wypożyczeniu czy przywędrowaniu r~opisu Rudolfa do Rud z Niemiec ,pOlzrQlstanączystą 'mrzonką. W przeciwieństwie do suponowanych przez prof. Gansińca kontaktów klasZJtoru w Rudach z Niemeami 7Jnamy barldzo dobrze gospodarcze, literackie i duchowe zrwiązJk.iklasztoru rw Ruda,ch o'd samego jego początku, nie mówiąc już o 'Podsta'wowym fakcie .stwieroza'jącym, że cały 'Personel . 485 ~ .. ! '1dia.s,ztoruIpr,zyszedł do Rud z Jędrzejowa (,Cod. d~pl. Sil. t. 2, ,s. 2--5), co przez nikogo nie jest pod,aWlane w wątpliwość. Wiemy przec.ież, że plan kościoła w Rudach opiera się nie na planach kościołów cystersów niemieckich, lecz na planach kościołów cysterskich w Małopolsce i w Burgundii, co tak znakomicie wykazał J. Zanoziński (Kościól poeysterski w Rudzie, 1950). To znaczy, że kościół w Rudach budowali bracia-laicy (konwersi) z Morimundu na zlecenie z Jędzejowa. To potwierdza równocześnie (wbrew wszelkiej argumentacji Gansińca). jak silna była ekskluzywność narodowa Francuzów i Włochów w Jędrzejowie w okresie Rudolfa, skoro nawet braeia-Iaicy (rzemieślnicy) pochodzili z Franeji. Cała architektura Rud pochodziła z Jędrzejowa i z Francji, mimo że cystersi niemieccy byli tuż pod bokiem (Lubiąż). Czy prof. Gansiniee widział wymowę tych faktów (chyba faktów, chociaż nigdzie nie zapisanych, leclz ndczytanych z Iplanu Ibudowili)? - Mało tego. My rwiemy, gdzie k1a's:Z!t'Or 'Tu1dzki'lllabywał swoje ksiąiki, mamy n.a to wyr:aźne świadectlwo pisane z r. 12715.Na mar,ginelsie rękopisu T'udzkieg,o po,chloidzącego z tego II'Qklujest wymi'enionych killka Ik,siąż,ek, o których jest powiedziane, że zostały kupione w Mvrimu'DIdz:e, oczywiście ,przy oikazji wizyta,cji !IDa'll,oniemych opatów TudzUdeh w MorimulI1ldzie llUlb Citea'ux {Hother, Aus Sehreibstube ~.. und Biicherei d~s ehemaL. Zisterzienserklosters Heinrichau. I1Zeitschr. fiir Ge.sch. Schles.", t.61, 1927, s. 50). Oto droga, którą szły na Górny Śląsk do Rud nlQwośd literackie czy nowe 'rękopisy. A czy prof. Gan'siniec mógł'by IPrzytoczyć choć sk,roll1'ny fakt o aln1al{):gicz'llY'ch drogach dzieł literackich z Niemiec na Górny Śląsk, i to nie przed I wojną światową, ale w czarwch RudQlfa? Wszystlkie te dro<bi.azlgowe ,szczegóły p'Owiąz,ań żyóa Htera,ckiego, duchorwego, la narwet a'dmini'stracyjnego RU1dz Jędr.zejowem i z MO'rimundem we Flranc'j,i, z ~l()milIlięcielffiNiemiec, były nawet dla wybitnego znawcy hils1'Orii ŚląsikJa K. Grfrnhalgena ,1aik wymowne i oczywiste, źe zmusiły ,go do wyznania: ,/Polen ~eiidhte Frankreidh tiher Deuts<cł1land hinweg die Hande" (WedłJug S. Iinglota Wieś i chlop śląSki na prz,estry::;eni wieków, s. 156 [w:] Oblicze Zilem .odzysklan,ych t. 2). Jeżeli przeto warny tyle drobnych ~zczegółów historycznych o źródłach życ:a Htecackieg.o !klasztoru w Rudach i ich tmsa'ch komunikacyjnych, to ·nie miałby się absolutll1ie w.'Chować najmniejs,zy ślad ((JO wędrówce dziełka, reprezen1Jowa'nego bądź 00 bądź jalk na w. X!I:IiIiW licznych (;\dpilsach? Jest jasne, że jeżeli nie, posiadamy dorwoodów mówiących {) mLg,racj.archtego dziełika z N.iemiec, pozostaje do p<r1zyjęda ty~ko droga z Jędrzejowa. Wtedy nie dziwi !brak S'PecjaInych ruotatek czy dowodów hi,story·cznych. II dla każdegQ, kto przynaj_ ·mniej trochę 'orientuje ,się w zalgJadnieniu cysrteI1skim, są to zjawisrl<a, dosyć oczywils1e. Wywody zatem Iprof. Gansińca o rzekomych wę'drów'kach rękopi'su Rudolfa z Niemiec środkowych na Śląsk nie mają najmniejszego prawdopodo- �487 486 bieństwa. Droga wędrówek rękopisów Rudolfa była tylko jedna, a mianowicie odwrotna niż ta, jaką przyjmuje Gansiniec, to jest ze Śląska do Niemiec. Potwierdza to geografia i chronologia tego rękopisu. Z tego wynika równocześnie, że francuskie pochodzenie Rudolfa, jego pobyt w Jędrzejowie, jego przejście z częścią konwentu do Rud Raciborskich i napisanie tutaj swojej Sumy spowiedniczej to są wszystko realne możliwości historyczne, nawet w wypadku gdy na to nie posiadamy specjalnych dowodów. 8. Stanowi'~lko kl.a:szt'OIrumacierz)'1stego wobec filialnego i wynikające stąd konsekwencje l;lter<lckie, mianowicie :trudność [przenik/ania do k'lasz_ to-ru drzieł czy rękopisów z innego kl.a'sztmu obcej linii, były dla samego K1an:era tak oczywiste, że dla 'uratc'wania nie-mieclkiego cha["a'ktel'u Rudolfa i jego dzIeła nie pozostało mu nic innego do przyjęcia, jak powiązanie jego oi5'Olbyi ,dzieła z ~{Qloniza,cjąniemieoką. Stąd owa kobieta z ludu Rudolfa przedstawiooa jako Ni-err.ika-1kolcni'st!kaprzez K1a'P!pera. Podstawy histo.rylCz.ne tych wn'oków Kla,PlPera są7Jbyt absurdallne (por. rozmiary i ·chatr.akiter kO'lonizacji niemieckiej w tym c:w3ie na Górnym Ślą,sku), dla_ teg,o ,też prof. G.ansiniec nie chcąc ipOipaŚćw tę .zbyt wid'oczną niedo'rzeczność, C1d'Ciąłsię w tym 'Wypadku mdykalnie od swojeg.o [przemożnego dobrodzieja (IS. 11, rwo'1) i ... wpadł ak/urat w drugą, może jeszcze w-iększą niedmzeczność, Ik.ons'truując migrację ,ręikopisów -o'derwanąod ludzi i życia. Rękopisy wędrO'w:ały wtedy jedn.alk tyl'kQ z lu'ClŹ1ni,z ,personelem- k'1a,sz,tornym i ina u'£t<llcmych ,szlJakach łączności kulturowej. Cala przeto 'teoria wędrówek rękopisów Rudolfa- z Niemiec środkowych n<l Górny Ślą,sk jest mało prawdopodobna. 9. Dla '[:odważeniawniosl:'::U () pobycie Rudolfa 'w Rudach i napis-a.niu 'tamże przez niego sWQjego dziełka przejaskraw~a i wyolbrzymi_a prof. Gan'silIliec pewne dyspr,clporcje w da,tach. MialnowilCie na .pods,tawie 'kryteriów wewnętrznyc-h możemy datow.ać iPowstani~ 'autografiu Sumy spowiedniczej na lata 1235-12;;0. Zbudowan.ie -zaś kla.sztoru w Rud.aah ;przypada n.a ,Lata 1215:2--'1255. OCZYWiściejeżeli 'się Ibędzie podkreślało jedną granicę tego term'nu C1235),to luik:acza'su w sto's'Uniku d'O daty powstania klasztoru będzie Iwy,glądala ,nielr;okojąco. Nie należy przeto zapominać o dnugi'ej moż}i,woś'Citej daty (.1250)albo nawet o jakimś terminie po tym roku. Wtedy 6pQ'aWa nie przedstawi.a zoasa>diniczych:t'I"Udncści, a daty napisania ,autog,rafu, ,powst.a'nia kla,sztO'r'U i dokonania -odpisu rę'kopiw II Q !HO zbliżają s.ię w lWidocZlnys'posó:b do Isiebie. Kwes'tię tę dałoiby się rozwinąć szerzej. 10. Można by pr-zytoczyć jeszcze wiele argumentów wykazujących bardzo slabe i 'kruche podstawy Ipłasz-czyzny 'dowodowej prof. Ga'l1sińca. \Vym.ag'ałcby to jednak s'zerszego zarys'owani.a tł:a hi'storycznego i kultu,ro'wego, na -co ,olhecnie nie ma miejs-ca. Np. tak hogate wyn'lki badań -archeiJlogi'cznych w Opolu dl.a X-XITI w., a zatem z tego samego cz:asu i ś'rodo,';j~lkakult.u.ro'Wego c-o Rudy, aż się proszą o ,uwz'ględnie-nie, potwierdzając i uzupełniając się nawzajem z relacjami Rudolfa. Abstrahuję od przed_ stawienia tego zagadnienia, gdyż odpowiedni m:a,teriał można ZJIllale!ć w pracy prof. HorubCJIwkza o Opal'll (S2Jkice z dziejĆM Slqs~, wy/d. 2, 19'50), Jestem 'ciekaw, czy prof. Gansi:niec wid,ząc to boga'ctwo IkuLtury Opola XI:r czy X;l[,I w., począwszy od 'zaJb:awek dziecięcych aż do wytworów budo'wlD.ictwa i rzemiosła, 'powtórzyłby sw,oje twierdzenie, że to wszystko z południa. Owsz-em, są pewne elementy kultury i z poł~'dnia: pacio.rki 's~klane, jakiś nożyik ,z Syrii czy -ka""1ałek tkaniny jedwa:bneJ. Mozemy Jednak z;awsze dokładnie oznaczyć, co jest importem, a co wytworem tradycyjnej IkuJit;Ulryautochtonicznej. A jalk jest. z p~zed~io.tami ~ultuTY materi'a!m'ej, tak 'było i ze zjawiskami w zak'resle wlerzen l ma-ga. Edward Karwot WYOIĄG Z F1ROTOK:OŁU Z XXX WĄL.NJEGO ZGROMADZEN[A POLSKJIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO (218-3/0 XlI 19M, W:ars:za'wa, IPałac Staszica) O b e c n i: J. Pogonowsk'i, J. P. Dekowski, W. Armon, Z. Bukowski, M. Pri.ifferowa, O. Gajkowa, J. Gajek, Z. Czasznk:k:a, A. Czekanowska, J. Czekanowski, T. Seweryn, Z. Reinfussowa" R. Reinfuss, M. ~ładyszowa, A. Wali górski, J. Rybakowski, J, Klimaszewska, S. NawrockI, A. Nasz, Z Podkowińska, K. Adamus, J. Cieszkiewicz, J. OptołowiCz, E. Karwot, Delimat, M. Szyperski, J. Lewioki, W. Sobisi'ak, M. Ziemnowicz, T. zygler, K. Koranyi A. Kutrzeba, W. Hejnosz, B. Jaworska, K Pietkiewicz - kl" W.. Draid,rach, "J. K'Ucha'Tsk:a, K. Adamus, J. Eurszta, J. Wa:sl'ł orwSK~, A. Lewicka, P. BurhaiI'd, B. Kuźmicz, A. -Matyniak, L. Zycki, J. stęszewskl, J. 8'()bie~ika, M. Sobieski, Ho Górski, S. Świrko, A. Szyfer, L. S'Zrw€ln.grub, J. Rudnicka, M. Mroczek, J. Hanczowski, F. Wokroj, Z. staszcza~0w.na. H, Bittnerówna, Z. Szewczyk, Z. T,oroń,siki, A. Gl,alpa, Cz, S:tanlloewl'cz, A. Ły:srz;-czówn.a,B. Gary:ga, M. Kwaśniewska, K. Kwaśniewski, J. ~a~ strzęibs'ki, M. Su'b()czowa, K. Judenlko, M. Tu.n::zyno/wkzorwa, B. Rad:o'm~-u, J. Herold, S, Deptus'zewsU;:i, A. EłochO'wski, 1. Hernilkowa, J .. Stankll~~lc'Z, J. Ligęza, L, Dubiel, B. Bazielichówna, H. Nowos-ad, Cz. Kond~lk, H. TaJgeWianlkiewicz, W. Gawron, P. Kalecialk, A. Bielowa, T. Bryj:owa, P. Orzech owsika, P. Szewczyk, S. Gretschel, J. Lu bow.ie'C'iki , E. DomaTa-dzka, H. SwiSltk,owslki, l. Kruźniewsiki, M. Meres, O.Mu'1kiewicz, Z. Tomer~e, H. Gorczyńska, J. Manugiewicz, K. Mrozówna, S. Górszczyk, A, Lechmo, L. WitU;:owski, H. Ant.onowiczQlwa, Z. Potrac, 1. Kędzior, Z. Bawal'~(a, B. Kaznowsik/a, M. Szuber, J. Gorzechowski, E. Fryczówna, A. SemenlU'l~, M. Prz'eżdziecka, L. 1tman, H. Zwolalkiewicz, H. ~ikru.łows:k:a, MI' .Ha~eJ, M. Mey,merówna, Z. Po c'Zdbutt, J. S'wieży, W. AntQllHEWICZ,J. Dudklewlcz, H. Królikowska, M. Kuczyń:9ka,M. Blieherowa, Z. GrabowSIka, W. Kolago A. Wojewóldzki, E. Pelczar, M. Więcko, VT. Kosterski, J. SzymbaI'~, , . . L . M a l'e'ki J. BO'gd'arnowlcz, R. Sa'wI'cz, B. GawI,n, I ,. T Myzyk ,. J Kamodkl , T: �488 489 A. Zamlbrzycka, M. :Podgól'~ka, M. F.ryczowa, M. Klimecki, T. CieślaJk, S. Błaszczyk, J. Kiełczewsl<!a, J. Lech, Z. Mirosławska, E. Sagan, N. Maniakórwna, T. Ba<na'".zkowski, W. Gajzlerowa, M. Po~'ro'Pek, W. ŁuCkoś, T. Trojanowicz, K.Prillowa, C. Szczejpaniak, B. Baziń's~a, S. Koszyk, S. Ulrich, J. Pawłowska, S. Łysik, H. Przesławska, J. Krajewska, M. Micińska, A. Zwolak, A. Klooncrw"lki,J. Przyby"zewski, E. Grygo, J. Zaremba, I. Nechaj, S. Cybulska, D. Łuczyński, Z. Brzezińska, W. Cichowicz, R. Kukier, L. Skrzydło, A. Gawd·zik, A. Górzyński, T. Pu~ropp, Z. Churt_ kiewi'cz, J. Kamińlski, C. SpychaLski, S. Ohmielewski, J. Fab:ańS'ki, W. Dembińska, J. Miłotworska, W. Florczak, G. Radomski, S. Gonkiewkz, S. Limanowslka, Z. Rog.owska, E. StaTek, B. OI'Sz,owy, T. KarczewsIka, M. Klhnecki, K. W.oL,,~i,B. Michalak, J. ZagĆif'rua,J. Patera, B. PaszkowSki, M. Polakiewicz, S. Kulesza, W. Drozdowska, A. Buczek, J. Rydzkowski, I. Lange, W. BratklQwsika, J. Kaweclki, S. Tru",zU<o\w;ki, W. Diering, S. Garzkowicz, S. Czernik, A. Gerigk, J. Maliszewska, S. Matuszewska, B. Nowicka, J. Maj1cihrzak. Z. Szyfelbejn. Program Pierw'szy dzień obrad, poniedziałek, God'z. 28 listopada 1900 r. iJ.() 1. Otwarcie XXX Walnego Zgromadzenia. Powołanie Prezydium. Uchwa\lenie ,po,rząd~'U'obra'd. Przemówienia. 2. Rola Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w polskiej etnografii w latach 1945-1955 - J. G a j e~. 3. Dyslk:rusj:a. Godz. 15.30 1. Znaczenie etnografii dla badań nad przeszłością i współczesnością K. Zawi:st:orwi'cz - Adamska. 2. Znaczenie etnografii dla budownictwa socjalistycznego T. K a l ec iak. 3. DY's~usja. Drugi dzień obrad, wtorek, 2J9 listopada 195.5 1'. Godz.9 1. Działalność naukowa C;óego w dziesięcioleciu i wydawnicza Polskiego - A. N a .s z. Towarzystwa Ludoznaw- 2. Dyslk:usj!8. Godz. 15.30 1. SIPcr:awozdania: z badań nad wi·erzeniami i magią - E. Kar wo t ; z badań nad lit€ll'laturą ludową - R. Gór 's ki, S. Ś w irk o; z [badań nad muzyką h.udową - J. Stę.s·zewski, A. Czekanow,slka; z badań nad tańcami Ludowymi - T. Z Yg l er. 2. Dyskusja. 3. Działalność oddziałów i zagadnienie popularyzacji PTL w latach 1945-1955 - A. Kow-alska-Lewicka. etnografii w pracach 4. Dy.s~usja. i· .. Trzeci dzień obrad, środa, 30 listopada 1955 'r. Godz.9 ZwiedZIanie Wystawy P;QI's~i€j Sztuki Ludowej w PaŁacu K'U!Ltury pod kierunkiem T. Seweryna i K. Pietkiewicz!B. Godz. !12 (Pałac Stalszica) 1. Odczytanie protokołu z XXIX Walnego Zgromadzenia i Sesji Kolbergowskiej 'w Jeleniej Górze. . 2. Zmiana statu tu Polskiego TowarzyS'1:wa Ludoznawczego - K. K o T a n y i. 3. S,prawoz<lanie finansowe i. Komisji Rewizyjnej - F. W Q kro j. 4. Wy'tyczn€ Zarządu do planu na 19156 r. 5. Preliminarz na roik 19515/56 - Cz. S ,t a n ~ ie w i c Z. 6. Dyskusja. 7. P.o.d<sumowanie obr,ad Zjazdu. Z:amlknięcie XXX Wa.lonego Zg.romadzenia. XXX Wal:ne Zgromadzenie otwo.r,zył prof. '<h: K. Koralnyi, prezes Oddziału Wa'nszaws1kiego. Do 'PrezydiJum powołano: prof. dra Jana Wa·silkowskiego, sekretarza naukowego Wydziału I PAN, prof. dra Jana Czekanowsk:ego, prof. dra Romana Reinfussa, S. PrzybY's'Zews~ieg.o, posłankę Mela_ nię Mroczek i WalentegQ Gawrona z Lima:nowej. Przed iP0łtudniem przewodniczył !prof. K. Koranyi, 'ProtoJkotowaH mgr Haria Suboczowa i mgr Adam Glava. Dwuminutową cis'zą 'U'czczono pamięć zmarłych czŁonków: PTof. dra Stanisława Szczotkę, prof. dra Tadeusza Henda, mgr Zofię Malewstką, prof. dra Zygmunta Wojc;echowski~go i mgr Piotra Greniuika. Prof. Jan Wasilkowski w dłuższym przemówieniu zanailizował rolę Polskiego Towarzystwa Ludozn.a'w,czeg,o i w,s!ka'Zał na duże zasług.i, jakie ma TorwaTzystWQ w ruchu .naulkowym, wydiawlniczym i badawczym. Prof. Wasilkowski ocenił 'P(Jzy,tyrwniepracę TowaTzys,twa w dziesięcioleciu i stwierdził, że Ptol'S~a Akatdemta Nauk będzie nadal ota-czać Towar-zystwo życzlirwą opie!ką· Z kolei prezes T,owarzystwa, prof. Józef G a j e k, wygłosił odczyt inauguracyjny pt. Rola Polskiego Towarzystwa Ludożnawczego w potskiej etnografii w 1945-1955 *. W dyt3kusji 'ZaJbr:a'ligł(J·s: mgr K. Jud~o, doc. A. Wa1iJgórski, !prof. M. Prillferowa i in. Prof. M. Prillferowa w dłuższym przemówieniu zwróciła uwagę <naniEdociągnięcia w 'Pracy TorwarzylStwa, a w szczególn.ości stwierdziła, że <zJbytmało uwagi iP(Jświęca To'warzystwo pracy oddziałów. Omawiają-c :szczegółowo <lidualne potrzeby prof. Prilfferowa uważa, że ·za mało uwagi ,!=oś1więcanogromadzeniu f.ołklo,ru ludowego, muzealnictwu etnogra_ ficznemu, badaniom nad tańcami ludowymi itp. Prelegentka wslmzała, jak • Referaty oznaczone gwiazdką są drukowane w 43 t. "Ludu". �490 prace te są organizowane w Skandynawii, Szwecji, Norwegii, Danii i Finlia,rudii. PodlkreśIiła 'konieczność budzenia zainteresowań i 'zrozumienia dla spraw 'ludoznaws,twa u os6b stojących ina czele władz wojewódzkich i powiatowych. Rozwojowi prac etnografiC'zlnyah nie .sprzyja również kaSQIwanie \katedr etnografii O!T!aZ wykładów w .alkademia'ch 'sztuk IPlasltycznych. Uzasadniając ik'Oni€'c,mośćkoordynacji pra!cy wskaz:ała na !potrzebę zwołalIlia konferencji naukowej i slkoI1dynowania prac Towiarzystwa z ,poracami In9tytutu Hil::ltorii Kultu'TY Materia'lnej, P:ańsltwawego llIl'stytutJU S'ztuiki i Ionstytutu Badań Litera,c'kiah. Obrady Ipopołudiniowe r02'Jpoczęła [prof. dlr Kazimiera Z a w i .st o w i c zA d a m s k a referatem pt. Znaczenie badań nad przeszłością i współczesnościq dla etnografii polskiej *. Podczas olbrad popohldniowych przewodniczył prof. 'dr T. Seweryn, protokołowaH: mglr Zofia Stasz:c;zakówn:a i mgr Józef Jastrzębsiki. Z kolei mgr Piotr K alec i a k wygłosił refera t [pt. Znaczenie etnogmfii dkL bu~ownictwa socjalistycznego. D y s k u ISja: prof. dr Józef B 'u l' s" t a nawiązując do referatu iProf. Aiclamsikiejomówił .zagatdniE1nie :poszuikiwań historycZJlly,ch i metody historycznej w etnagr.afii. W dłuższej polemice prof. Bur.szta p<Jd~ueśm 'koniecz'ność lW,stI=ółpracyhi.sto.ryków z etn<Jgrafami. Badając np. tbildo'Wl'1ictwo e1mografowie zlbyt !pocho,pnie ,tYIPi'zują i 'WYprowadzają wnioski, historyk natom;la'st szuka całego ciągu nawarstwień i uzasa1d:nień hi:storY0znogos,p<Jldarczych. Pm£. Gaj·e 'k podikreś.J.a,że us,ta.ta.nie odrębnej metody historyczn",j i etnograficznej jest p',e\\'lDym'ni,etI='orozumieniem, et:nografia jako nauka hL storyczna musi się posługiwać metodą historyczną. Etnografowie doceniają jedln:akże morfO'J.ogię z,jarwilsikikulturowych, nad którą histo'rycy przechodzą IPrzewa'żnie obojętnie. Z kolei mgr L. S z wen g l' U b rpr,zeprowaidziła krytykę refer.altu mgr P. Ka'leciaka. Stwierdzhv1s:zy, że w 'zasadzie wS1zyst\k<Jto, co ,pow'iecizi'ał referent jest słUiszne, lecz ma c'ha'Takter 2lbyt ogólniikowy i idekl:a1ratywny ~telegentk.a przeprowadziła próbę naszkicowania j1deowego profilu Towa;rzys>twa. Najwię~sze zna:czenie mi~ło T<Jwarzystwo w lata 1945>--19'51, tj. <io czasu powołania ,Polsikiej A!kJa.demiiNauk, !kiedy to oWszełkie poczynania etnograficzne wychodziły z T'Owa·rzystwa. Od <:z:a'EU powistania .JHKM charaktell' Towarzys:twa winien ulec zmianie. Prelegent'ka widzi daLszą działalność PTL w pracach o charakterze popularyzacji, którą rzutuje w trzech :poziomach. Z mg.r L. Szweng~'ulb polemizuje !posłanika MeJ.ania M r o c z_ ik owa. Z'wraca ona uwagę na wielką wartość 'nau'kowo-badawczą prac Towarzystwa i .apeluje o udostępnienie materiałów etnograficznych działacz'om oświatowo-społecznym. Aleksander O l e s z c z u k pOI"uszył Ispr.awę z'€'S'P0łówpieśni i tańca oraz ocenił pnzytywnie pracę amatorów i miło3ni- 491 ków luiCloz'n'łoWstwa.M. M a t e j k:) .prz(ij.sta'wił działalność Instytutu Budownictw:a Mies;1.'kani<Jwegona wsi i wIsIkazał konieczność współp.racy z etnografami. Mgr K. J u de n k o wypowiedział się na temat planu prac w zakresie popularyzacji. Prof. J, C z e k a n o w s k i stwierdziwszy, że krytykJa d.ział:alności jest ła:t:wiejsza niż ,samo działanie, ,sikierował dyskusję na tory nauk<Jwe. Prof. Czekanowsiki u1waża, że 'Oderwanie antropologii od etnografii i archeologii było krokiem wstecz. Prelegent jest gorącym zwoI'ennJikiem korzys:tani:a z cenneg.o dorobku obu ,tych dyscyplirii :stosowania w iSzeroki:ch 'T.amach wspólnyoh metod Ibada·wczych. Mgr W. J u d y IC k a omawia zagadnienie współpracy etnografów z języikoznawcami. W,spółpracę taką prowadzi pracownia di:alektologiozna w Warszawie. W drugim dniu OIbra,dp.rzed pOłudniem pr:zewoidniczył1a prof. dr Kazimiera Zawilstowicz-Adamska, :proto'kołowali mgr Krystyna Adamus i mgr :Krzysztof Kwaśniewski. Mgr Zofia Staszczakówna odczytała protokół z XXIX Walnego Zgromadzenia i Sesji KO'Lbergows1kiejw Jeleniej Górze. P.rotolkół przyjęto w całości, [po czym nastąpiło dokoń,czenie dy~kusji z dnia popr,zed1niego. Prof. Roman R e i n f li' S S W dłuż1szym przemówi·eniu omówił n.ajistotniejsze zagadnienia, k,tóre obEcnie 'nurtują członków Tow<I'rzystwa. "Wyczuwa się, że pOlw3talllie nowej instytucji, ja~{ą jest IIHK:M, ma stać się przyc.zyną zejścia z areny ,naszego życia naukowego - Polskiego Towarzys,tlWa Ludoznawczego i spowodować prze'sunięcie jego dzi:alalności na tor !pracy wyłącznie po.pularyzator,Eikiej. Przyznaję się, że zostałem tym ;poważnie zan:epokojony". W czasie dy.skusji pa.dały wypowi·edzi na tema.t ewentualnej kon!{)urelll'cji i konieczności unikania dublowania prac wspomnianych instytucji. W dalszym przemówieniu !prof. Reinfusls 'Iwykazał, że .ani dzi,ałalność THKM, oraz IBL, ani n.awet powołanie osobnego I,nstytutu Et:nc,gr.aficznego nie ztdoł.a z'abezp:eczyć wszy,stkich dziedzin badmvczyc'h etnoglrafi.i. "Wyłączenie PTL z pI"acy na odcinku naukowo-badawczych pociągałoby za sobą likwidację poważnej ilości wydawanych przez PTL czasopism i wydawnictw, w naszej zaś dyscyplinie, która ma tyle do nadrobienia w dziedzinie publikacji materiałów, likwida{:ja taka ;stanowiłaby szlk{)ldęnie do [powetowania. Prof. Re~nfulss uważ:a, '{;O'lemizując z m,gr Szwengru.b, że ruch amatoI"siki w zakresie iLUJdozna1wstwa jest nie tybko pożądany, ale i konieczny. Je"t to W1przęg.nię'Ciedo pomocy {:zynni'ka slpołecznęg<J, toteż jednym z celów Tow,arzystw~: jest ocr'tgani'Zowanie teg'o ruchu, Pre!eger..t omówił również 0ha,ra'kter naukowy Towarzy'sItwa i sprawę wyda1wnictw i nie widzi niebezpieczeństwa d'lllbl'Owania prac. "Nauka rozwija ,się ni·e w !pojedynkę, ale wysiłkiem zbiorowym, \v atmosfe.rze szl!a'chetnego wyścigu pracy i uczdwej dyslkusji dążącej do wykrycia prawdy. Dublowanie .prac w azied.'zinie nauki nie je,t wadą w organizacji, ale pod'stawowym warunkiem um<J·żHwiającym S'prawdzenie wyników". Przemówienie prof. Reinfussa przyjęto gorącymi oIkoJaskami. na ;" ,, , I �493 492 W dalszej 'dyskusjI prof. M. P T tif f e ,r o wa podaje przykłady ze Szwecji i mówi o konieczności decentralizacji b.adań etnograficzny.ch i organizowania /konferencji prohlemowych Ina wzór konferencji dla PAE, zwołanej w czerwcu 19'5,5 we Wrocławiu. W dyskusji zabierali głos: profes(),I'owie: Burszta, Adamska, Gajek i Kaleciak. Z kolei doc. Adolf N a s z wygłosił referat pt. Działalność naukowa i wydawnicza PTL w dziesięcioleciu *. W dy,skusji mgt!:'B. J a w o r s 'k la IstwieJ1dza,że nie możemy rezygnować ze wSlpółpracy z ludźmi z terenu. Mgr W. S o b i s i a k analizuje zagadnienie, jak kształtowały się badania archiwalne w pracach PTL. Mgr S. B ł a s z c z y k 'charakteryzuje bad:aniaetlIlOgrafkzne na obszarze Wielkopolski. Mgr B. G a r y g a i mgr L. I t m a n omawia zagadnienie badań na Ziemiach Zachodnich, Dolnego Śląska, prof. M. P r i.if f er {)w a na terenie Kujaw, M. P o kr a p e k scharakteryzował prace badawcze nad Mazowszem, mgr M. S u b o c z o w a prace na Śląsku i Opolszczyźnie. Mgr A. G[arpacmówił zagadni€lnie badań nad przemi.<mami 'Współczesnymi na wsi IPols1kiej,po czym uzupełnił ISIPrawoZidani·esekretarza generalnego cy.:lirami .ilJustrującymi ruch wydl1ł1wniczy PTL. TowaJ1zystwo wydrukowało w oIk,resiesprawodawczym prz.eszło 1200 arkiwszy w 3,5 tomach, gdy nIP. PTA wytdrukował'O około 7010 ark., a P~)'znańskie Towar'Zylstwo Naukowe 13139 mk. ,Mgr J. F a ib i a ń slk i, reprezentańt Zalkładu Narodowego im. Ossolińskich omówił sprawę przygotowania pmc i artykułów do druku. W imieniu ,regionalistów i ama,torów Zlbieraczy przemówił Jan Z a r e m iba z kieIc. -Mlc1dzi etnografowie prowadzą !Swoje badania n'eraz dość poibieżnie, bez pogłębienia i hez wnikania w środowisko. Tam jednak gdzie PTL ma pla'cówkę, regionali:ści i infOTmatOtrzyrosną w terenie, toteż mówca zachęca do :zakŁadania oddziałów, do zasilania ruchu lamato,rskiego litel'aturą fachową, badanie bowiem kultury i sztuki ludowej niekoniecznie musi 'się lodbywać na szczeblu ministerialnym lUlb uniwersyteclkim. Jest to dziedzilna umilowana wśród szerolkich rzesz w terenie. Przemówiel nice Jana Zaremby przyjęło Walne .zgromadzenie gorącymi oklaslmmi. W dalszej dyslkiUsji mgr Bolesław Ku ź m i ICz pO'ruS'zył sprawę pro_ dulkcji naukowej i wydawnkzej, OlPierając lsię na materi:ałach do bFlJliografii e1nografii wydanych w "Archiwum E1nograficznym". Mgr C i s z k i ew i c z !poruszył ISlprawębadania grup mniejszoś'Ciowych oraz s,pmwę współpracy z Bolonią 'Za granicą. PnJf. G a j e k dziękuje przedmówcy za wskazanie nowych dziedzin pracy, co w drugim dziesięcioleciu wejdzie pmwdopodobnie w st:adium realiza:cji. Prof. A Ida m's k a przytacza przykłady z emigracji ,czeslkieji fińlslkiej. W obradach popołudniowych przewodniczył prof. dr J'an Czeikanowski, protokołowali: mgT Maria Kwaślniews!ka i mgr Walerian So'bisiak. Dr Edward Karwot poprzedził referat swój pt. Badania nad wierzeniami i magią 1 t , w dziesięcioleciu * wstępem na temat konieczności prowadzenia badań na Ziemiach Odzyskanych. Z kolei mgr S. Świrko złrcżył krótkies%>rawoztd:a.nie z 'działalności badalwczej fo~klorystów zgrupowanych w dwóch pracowniach kierowanych przez prof. J. KrzyżanowsIkiego. W dziale pieśni zgromadzono ok. 30000 Ikart, 'bibliografię piśmiennictwa ludowego i przygotowano publikację: Problematyka społeczna pieśni ludowych. Dział przysłów uzupełnia Księgr: przysłów Adalberga. Referent zwrócił się z apelem o dostarczanie materiałów dl:a obu wymienionych pracowIni. W dyskusji mgr A. S z y f e [' poddała referat krytyce. Mgr Jan S t ę s z e w s k i w referacie SprawozcLanie z badań nad muzyką ludową w wydawnictw'ach PTL w latach 1945-1955 stwierdza, że wprawdzie dorobek wydawniczy PTL w tej dZliedzinie jest niewielki, lecz żadna inna instytucj:a ,nie ma więk,szego. W opwblik1owanych rpracach wyróżnił 2 grupy. Artykuły i przy,czynki z h~storii etnografii muzycznej oraz pmce i telk,sty muzyczne. Refer€lIlt omówił wady i zalety 'zaIPisów: Dekowskiego, Oleszczuka, Stopy' i Kamockiego, a także pracę Adama Riegera nad leksykalnym uporządkowaniem melodii ludowych, oraz pracę Antoniny W o z a c z y ń s k i e j Pieśni kurpiowskie, oparte na zbiorach W. Skierkowskiego. Referat mgr A. C z e k a n o w s k i e j dzięki szczegółowej 'analizie uzupełnił refeDat sprawozdawczy na temat dorobku PTL w zakresie etnografii muzycznej *. Prof. Taideulsz Z y g l e r przedstawił 'sprawę badań nad pollslkimi tańcami lud awym i. Problem ten jest nada'l otwa,rty, niema !bowiem bibliografii 'łni instrukcji, ani też nie ip['owadzi się badań terenowych. Po krótkiej dyskusji dr Anna K o wal s k a - L e w i c k a om6WUa działalność oddziałów i zagadnienie popularyzacji entografii w pracach PTL w latach 1945 do 1955. Prelegentka podd'ała krytyce pęd do ilościowych osiągnięć i na przykładach z Nowej Huty wykazała błędność takIego podejścia. Nie ilość odczytów, lecz ich jakość winny być przedmiotem troski. Referat dr Lewickiej uzupełnił mgr Bo'lesław Ku ź m i c z podając, że w 19 55 r. wygłoszono w PTL ,1919 odczytów popularnych, prelegentami byli e1Jnogr:afowie, 'krtÓ'r,zywygłaszali odczyty w środowi:sikach roibotniczych, chłopskich i młiodzieżowych. Część odczytów [Jowielono, a szersze prace przeznaczone ISą dla Biblioteki PopulaJ1nej PTL. W dyskusji mgr Przemysław B u r h a r d mówi o POlPUlarnym miesięczniku PTTK w Krakowie, redaktor LeonaTd Z y c ik i omlawia lSiPrawę czasopilsma et:nografi.cznego, mgr Baribara B a z i ńs k azaznajami:a z planami Centralnego Domu Twórczości Ludowej. W trzecim dniu obrad uczestnicy XXX Wal~ego Zgromadzenia zwiedzili Wystawę Sztuki Ludowej. Zwiedzanie poprzedziła prelekcja mgr Kazimierza P i e t k i e w i c z a, Wycieczkę objaśniał prof. dr Tadeusz S e w e r y n. 1 �495 494 O godz. 12 wznowi ono obrady w Pałacu Staszica. Przewodniczyła doc. dr Jadwiga Klimasze'w.sika, protokowa1i: mg'r Bolesław Garyga, mgr Halina BiU,nerówna i mgr Zbigniew Toroński. Zgodnie z porządkiem 'dziennym prof. dr Karoi Koranyi p,rzeclista'wił Walnemu Zgromadzeniu prace nad zmianą statutu PTL celem przystosowania go do ogólnie obowiązujących w tej dziedzinie przepisów. Po odczytaniu nowego tekstu wywiązała się gorąca dyskusja nad niektórymi punktami. W dyskusji brali udział profesorowie: W. Hejnosz, M. Kosterski, B. Jaworska, L. Życki, K. Koranyi, J. Gajek, J. Klimaszewska, A. Lewicka. Prof. G<ljeik wnosi, .aby slPlfawę statutu przeni·eść do n<lstęp.nego WaInego Zg rom<l'<i zen i'a, jednakże wniosek UlP2dł, a statut uchw<llono 'większością głosów. Prof. Franciszek Wok r o j złożył sprawozdanie finan;sowe i Komisji Rewizyjnej. Sprawozdanie przyjęto przez głosowanie, przy wstrzymującym się jednym głosie. Z kole.i Czeslaw S t a n k i e w i c z przedstawił preliminarz na 1955 r. Preliminarz został przyjęty. W wolnyeih wnioska.ch ~owz;ęto uchwałę o '2Jwołaniu XXXiI Walnego Zgromadzenia i Konferencji Podhalań,S'kiej we wr.ześniu 195'6 r. w zakop.anem. Zat'wierdzono oddziały i ikQIIlitety orgarniz1acyjne w apolu, ~i.edkach, Gdańsku i Przemyślu. Podsumowanie obrad przeprowadził Prof. Gajek, po czym zamknięto XXX Walne Zgromadzenie o godz. 18. O. G. BILANS POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO z 31 XII 1954 r. AKTYWA 1. Ruchomości Drobne sprzęty 2. Biblioteka 3. Kasa 1 Centrali i Oddziałów Centrali Oddz. Jelenia Góra Kraków " Lublin " Łódż Mszana Dolna " Olsztyn Poznań " Katowice Toruń " Warszawa Wrocław Zakopane 57953,27 6056,86 64010,13 235328.72 245,03 0,04 649,30 282,31 403,04 128,28 500,418,90 597,20 373,23 142,411,25 571,40 Kasa Wydawnicza Kraków N.B.P., Poznań Lublin Łódź Katowice Toruń Wrocław P,K.O., Kraków Warszawa 4. Banki Odbiorcy 6. Dostawcy 7. Rozliczenia z pracownikami z współpracownikami 8. 5. " Surowce 10. Gotowe wyroby - Wydawnictwa 11. Różnice kalkulacyjne 12. Wydawnictwa nieukończone (APSL) 9. 64,27 4847,05 13357,02 2535,46 1579.93 227,50 342,792,25 2254,99 3300,- 24389,15 ---- 7016,30 6018,72 18,95 37124,05 27925,61 394981,80 70687,44 137446.86 1009794.78 1i. •• PASYWA 1. 2. 3. 4, 5. 6. I, Fundusz Amortyzacyjny Fundusze własne z dn. 31. XII. 53 r. Zwiększenie funduszy własnych w 1954 Odbiorcy Dostawcy Rozliczenia z pracownikami z współpracownikami 55860,85 864156,07 31454,21 6111,72 36193,19 13.67 15995,06 1009794,79 Wrocław, 31 grudnia Księgowy (_) Czesław 1954 r. PTL Stankiewicz • Skarbnik (_) z. prof. dr Franciszek Wokroj �496 497 RACHUNEK WYNIKOW za rok 1954 SPRA WOZDANlE STRATY 1. Rozchody wydawnictw (członkom, instytucjom itp.) 2. Wydatki Działu Popularyzacji 3. Naukowego 4. Koszt przeprowadzki i adaptacji lokalu 5. własny sprzedanych wydawnictw 6. Rabaty udzielone 7. Podatek obrotowy 8. Koszt własny wydawnictw rozpoczętych, a nie ukończonych z tytułu umowy z Ossolineum (19. II. 1954) 9. Zwiększenie Funduszów własnych 43461,44 60838,29 74 150,47 166'20,19 50530,28 26465,45 617,95 143686,52 31 454,21 447824,80 ZYSKI 1. 2. 3. 4. Subwencja P.A.N. Składki Inne wpły wy Sprzedaż wydawnictw 350000,g 955,1,562,25 86307,55 447821,30 Wrocław, SI grudnia 1544 r. J;łsięgowy PTL ( ~) Czesław Stankiewicz (-) Skarbnik z. prof. dr Franciszek Wokroj Z SEMINARIUM POŚWIĘCONEGO AFRYKANISTYCZNYM ZAGADNIENIOM Semin.a.rium afryk'C:lJ1i,s,lycznezorganizowane pr·zez Oddział Wrocławski PTL odbyło się w dniach 9-11 kwietnia 1956 r. w lokalu przy ul. Nankera 4 we Wrocławiu. W semi'n.ar:.um udział wzięli: J. Cz.ekanowSlki, J. G.ajek, A. Nasz, R. Stclpa, K. ZurawSiki, T. Milewski, O. Gajkowa, S. Ły,sik, H. Bittnerówn.a, Z. Staszcz.a'kówna, L. I1man, A. Maty'siak, B. GaTyga, T. Stasińska, B. Matuszewska, M. Meysnerówna, E. Karwot, H. Boczek, A. Glapa, J. Bocheń,slki, B. Kuźmicz, K. Kwaśniewski, Z.Trudzik, J. Pawłowska, B. 01szowy, H. Gorczyń.ska, Z. Toroń'ski, A. Łyszcz, M. T,rawińslk:a-KW<lŚniewslka, Cz. Stanikiewicz, T. Podwińs!ki, J. Bohdanowicz, K. M:acewicz, I. KielichowsIka, M.. Ma'cewicz, A. Nowak,L. Gabriel, W. Szn.ajder, M. AdamU1s,Z. Rajcher, A. Ziomecka, L. Zajdel, E. Ostrowska, S. :Qarzycki, B. Sikorska, W. Hermann, L. Szafran, K. Gądela, D. R6:mńska, W. Popławski. A. Urbańska, E. Fischerowa, I. Wes.ołowsika, A. Wanlke, J. Slkotnic'ka. Seminarium otwo.rzył prezes Oddz~ału Wrocła'wskiego PTL m~ A. Matyni.alk iPQwitaniem liczni·e zebranych człon1ków Oddziału Wrocławskiego PTL, ,gośd craz ,przedstawicieli pra'sy i 'radia. W imieniu zarządu Gł6w:nego PTL powitał zebranych prof. dr J. Gaj-=k. W dłu~szym zagajeniu pl'of. dr J. Gaje'k specjalnie pod'k,reślił znaczeuie badlańnad za,gad[lieni<:mi tafrykanist)"Cznymi w etnografii, wyjaśniając, i~ semin<lJ;.ium.afTykani,styczne .zor:ganiwwane zostało nie tylko w celu zazna-, jomienia zelbranych z tą egzQtycZlJ1.ąproblematylką, Iecz przede wszysVkim po to, aby wzbudzić zainteresowanie do spraw lafrykanistycznych i skierowa<: młodych etncgraf6w ku badaniom nad kuUurą ludów zamieszkujących Afry!kę. ' Z koIei prof." Jan C z eoka n o w s 'k i wygłosił r·eferat pt. Struktura etniczna Afryki a nawarstwienia najmłodsze. W referaClie. swym wskazał, że b.adania 'ludoznawcze w Afryce !koncentrują się na wyj.aśnieniu stosun:a<ów zachodzących między grupami e1:nicznymi wyrÓŻ1ll.ianymina pąds,tawie różmic językowych, 'antropologicznych i kJulturowych. Następnie Il'eferent dał przegląd archaicznych war.stw ludności Afryki, będący rezultatem hipote. tycmej rekQ:nstrukcji opartej n:a wynikach 1J.adań antropologicznych .i ję; zykcrwnawczych, ta ta'kże re~ultatem analizy kultuTY, zwłaszcza materiaInej. W dalszej części referatu odwołując się do map: 1. Typy domostw tu.., bylczych (według I. Lohta) ; 2. Terytoria językowe Afryki (według Ą. Drexel);., 3. Rozmieszczenie fęzykówAfryki (według T. Milewskiego) dał przegląd najmłodszych nawarstwień, stanowiących osady kolejno po sóbie następujących' ekspansji chamito-semickich i indoeuropejskich. Na końcu omawiał zagad-, nienie eksploatacji kolonialnej w Afryce i jej konsekwencje. ' . W dyskusji nad Teferatem d'oc. R. Stopa 5twierdila, że język baskijski wi4źe si~ z kaukaskim. Prof. K. Zurawski 'WYstąpił z ·propozycjąopraco;wa32 "Lud" t. XLIII �499 498 kultuxa koptyjsdoo. Specyficzną cechą Afryki w zakresie językowym jest jej uwarsl1iwowienie. W EurQPie nie mamy tych warstw. Fiuropa, odi·zolowana od innych kcmtynentów, przedstawia 'Się dla językoznawcy dość zagadkowo. Rekonstrukcja może tu przebiegać tylko w ramach podstaw jęzY'ków i1ndoelllTopejskich. Wyjątelk stanowi język Basków, w którym doszukujemy się warstwy kaukaskiej, dalej innych orientalnych elementów, a wreszcie, ostatnie, wa'rstwy negTyckiej. Jest to okno EurQPY, odsuwająl:e nas od indoeuropeistyki. W Afryce pa'leolitowi odpolwia'dają Buszmeni, :neolitowi - Negryci, a nowym kulturom, Semici. W Europie nie ma podłoża dla drzewa genealogicznego il1'doeurQpejskieg·o. Ameryka też jest zrozumiała typologicznie w swym -og'romnymzróżnicowalniu, ale jest zupe~nie niemożliws do ujęcia genetycznego z punkbu widzenia języ'koznawcy: Prof. T. Milewski w odpowiedzi 1k,s.S. Ły,sikowi wyjaśnia, że najsta'rsza warstwa na Madagaskarze to niewątpliwie Bantu, drugą grupą polinezyjską jeslt vy:arsWva indonezyjska, trzecią - arabslk:a naniesiona przez kupców arabskich, wreszcie czwartą - francuska. Grupa francuska jest ekskluzywna, aralbska ginie, a uzyskuje przewagę indonezyjska. Madagasi są trudni do zasymilowania. Z kolei wysłuchano referatu wygłoszonego pr,zez dr E. Kar w o t a pt . Historia inwazji dromadera do Afryki północnej. Referat był ilustrowany -licznymi f.otografiami i rYiS'llnkami. W dyskusji głos zabra-li: !prof. J. Czekanowski, prof. J. Gajek, prof. K. Zuraws,ki, prof. Styś, prof. R. Stopa, dr E. Karwot, mgr A. Matyniak, mgr E. Kuźmicz i inni. W 'godzinach p'o'I;(lh-1dniowych prof. T. M i l e w s oki wygłosił refer:lt pt. RoLa starożytnego Egiptu w ·dziejach kultury. Prof. T. MHe'Wsikiw odlpowiedzi prof. J. Czekanowskiemui prof. J. Gaikowi stwierdza, że ust.alenie kolebki pługa jest trudne. Jeżeli chodzi o wpływ EgiJptu ma Azję i EUII'O[)ę.to mie był on wielki, ponieważ Egipt leży ja,k!by 'w 'Wlazie Izam!kniętej. Egipciamie mieli liczne uprzedzenia 'Odgmlniczające Egipt od świata. DopieI:o od V. w. ,p. n. e. datuje się silny Zlwiązek między Egiptem a Grecją. Egipt .i Ateny łąc·zą ,się przeciw Persji. Po wyczerpanilU dy~usji prof. J. Gajek przystąpił do podsiUffiowan;a, 6,twierdzając, że seminarilUm było ujęciem po'glądów na strukturę antropologiczną, etnograficzną i języ!knwą Afryki. Następnie podkreślił, iż semina'rium ElPe!lllizadlanie, jeżeli stanie się bodźcem I{Haetl110grafów do zainteresowania ,się ;pro:blematylką afryk1anilstyczmą. P'IlL -poczyni starania o wydanie prac polskich afrykanistów i tłumaczeń artykułów obcych, rozprOSZOnych w różnychczasopisma'ch i zwartych działach *. Doe. R. Stopa dodaje, że w krakaws!kim ośrodku orientalistycznym jest trzech językoznawcó\" interesujących się problem:atyiką afrykanistyczną. '!Istnieje 'Więc konieczność nia \bibliografii pozycji połs!kich poświęconych zagadnieniom Afryki. Podobnie prof. dr J. Gajek stwierdza, że literatura światowa posiada zasadniczy brak prac, które obrazowały by żywy proces kształtowania się i rozwoju kultury w Afryce. DDugiego dnia w godzinach prze1dpołudniowych wygłosił referat doc. R. t o p a pt. Kulturowe nawarstwienia na terenie Afryki. Prof. J. Cz.ekanowls!ki IplI'z€prow1adziłkrytylkę referatu wylkazujączbytnie ,przecenianie p~zez prelegenta 'Wpływu środowiska geograficznego ·na kształtowanie się S języków. . Również zdaniem prof. J. Gajka prawie nie zachodzi związek między strukturą języlkową a środowi'skiemgeograficznym, gdyż układ języ'kovvY Afrytki mie liczy .się z układami warunków fizjografIcznych. Nat~mia'st stwierdza żywy związek strulk.tuTy językowej ze strukturą amtropologlcznorals'O'wąw Afryce, a śr<JIdowislka,geogmficznegro z typami gospoda,rki i formami .gospodarczymi. Po południu 'doc. Roman S t ()'Pa wygłosił pt. Potskie bac:Lania w 1935. Referent !przedstawił dzieje p,nls1kiej wyprawy 'w 19315 T. do Afryki !połu~niowej, . w której sam brał udział. Prelegent ilus,trował odczyt ,przykładami mowy etnograficzne i językowe u Hotentotów i referat Buszmenów Hotentotów i Buszmenów. . W odpowiedzi dr O. Gajkowej referent wyjaśnia, że w czas,ie badań terenowych w Afryce południowej !pOIs1ugiwałsię języikiem angieLskim, burskim i dialektem holenderskim, zapisy zaś wykonywał według zasad fonetylki. . W trzecim dniu prof. T. M i l e w. sk i lwygłosił refemt ,pt. Uwarstw'enie jęz.yków Afryki. W świetnym odczycie p,relegent przeprowadza klasyfikację języków negro-wTylkań~kich, biorąc za Podst~Wę ISy'stemy gram~~ tyczne jaiko Iba'rdziej zamkmięte itrudiniej dopus1zczaJące obc,e formy 11IZ mownic'two, I(:Ihłonące zewsząd nowe elementy. Następnie daje przegląd języków negro-af.ry'kańskich omawiając ich zasięg ,przes,trzenny, za1kł'es użycia .społecznego i granice cza'sowe. W dyskusji !prof. J. Czeika:nowslki iPookreś1afakt, iż Teferat wy'k.azał szereg zgoldJnoE,:,;. 'W pOlglądach nla kulturę Anryki ze ,strony różnych dY's-cYlplin naukowych. Osiągnięcia w tej dziedzinie świadczą, zdaniem dyskutanta, o dużym postępie ty.ch naulk w okresie XX 'w. Dotyczy to sZ!czegó'lmieallitropologi~, język<YLnawstwa i etnografii. Doc R. Stopa do:.zuca. do referatu prof. T. MilewiSikiego kHkla ,szczegółów. Po~kreśla falkt, lZ ~"ilęg paleonegryclki jest zIlJacznie większy, niż tozakres-lił referen,t. Wymka o~ z podłoża pigmejSko-bus-zmenoid:alnego, które miało niegdyc szerszy zasięg przestrzenny. . Prof. T. Milewski ~wiada, ii lialkie wstawienie ,zagadnienia, Jak zawężenie zasięgU, wYl111lkło z ostrożności ba'daw~zej. Z)a,sięg ten według P~o:i T. Milewskiego Teprezen.tuje wal'istwę paleolltyczną. Dowodem tego ]eS' "Realizacją dziennik podróży 32" ''''.'' tego prof. zamierzenia jest t. J. Czekanowskiego. VI "Prac EtnoJlbgicznych" zawierający. �500 501 dokształcania ich w zakresie etnografii i należ.ałoby walczyć o ich wyjazd do Afryki. Zarząd Oddziału Wrocławskiego PTL zamierza zorganizować w okresie jesiennym analogiczne seminarium poświęcone zagadnieniom amerykani- ~ozdział o kadrac~ Instytutu nie przedstawia jasno, w jaki sposób wypos.azo~e są ~oszczegolne działy Instytutu w kadrę pracowników, a przecle~ oSlągn~ęc~a.w poszczególnych działach' i Zakładach pozostają w ścisłym ZWiązku .~ llosclą kadry. Zakład Etnografii we Wrocławiu ma tylko 3 pro~ent etatow ~aukowych na ogólną sumę 181 etatów IHKM, nie posiada zadnych etatow administracyjnych na ogólną liczbę 43 etatów w IHKM. Na ogólną ilość umów z 316 osobami w Instytucie - Zakład PAE zawarł 3,8% umów, tj. z 9 osobami. W świetle tych liczb widać j'asno, że Zakład Etnografii we Wrocławiu w zakresie robocizny mógł partycypować z całej puli Instytutu w skali 3% i 2,8c/o. Ilustruje to załączona tabela: stycznym. Fragmenty seminarium zostały 'nagrane na taśmę i były na'dawane trzykrotnie przez Polskie Radio. HaHna Gorczyńs/ca UWAGI W SPRAWIE SPRAWOZDANIA DYREKCJI INSTYTUTU HI'8TOREI KULTURY .MA'I1ER!IA!LN1EJ ZA ROK 19'55* Przedstawione przez DY'rektora IInstytutu HKMsporawozdanie roczne zawiera szereg ogólnie zarysowanych spraw. Wobec takiej generalizacji zagoa.dn;eń ,gubi się szczegółowy ,tok pracy, jej jalwść i Hość, a w kaŻJdym razie ,całokształt pra'c .Instytutu zarysowuje się niezbyt Iplastycznie, i wątpię, alby 'członkowi·e Rady Nau1kowej .IHF!M mogli się IW świetle tego 5iPrawozda:nia zorientować w całokształcie osiągnięć :Instytutu. Z tego wła,śnie powoduchcia~bym przykładowo zilustrować i z;badać, jak te ogólne genel'alne linie rozwoju pra'cy .Illlistytutu, przełamują się w konkretnych 'Wypadkach w 'Pracach Zakładu Etlnografii we Wrocławiu. W roz;dzi.ale T, Sprawy orga.nizacyjne, Dyrektor 'Jonstytutu omawia wzmocnienie słabiej dotąd wyposażonych ,placówelk; na s. zaś:3 w trzy i pół wierszowej w·zmiance stwierdza "roZlbudowano jedynie zgodnie z założeniami planu [... J zakład Etnogl1afii we Wrocławi,u". Na czym to wzmocnienie po_ lega, Dyrekcja nie ookreśla. Czy 'w zakoresie organizacji !budżetu, kadry, wyposażen:a technicznego? Moim zdaniem Zakład Etnografii we WłOcławki nic nie uzyskał, Iecz reallni·e stracił jeden etat, a uzys1kał pro'blematycz,nie pół etatu w osobie mgr Jana Setkowicz.a. Osobnego podkreślenia wymaga fakt,że Zakład Etnog'rafii, w którym wykonuje się praca nad "Polskim Atlasem Etnograficznym" nie posiada dotąd ani jednego aparatu fotograficznego, ani też maszyny do pisania. Stała kadra, tj. pracownicy sez·cn()wi, pochłania cały § 3, co nie pozwala na p.rowadzenie 'pC'szukiw:ań w muzeach, uniemożliwia wykonanie odbitek fotogl"aficznych i ry"unków. Na Radzie Naukowej IHKM zwracał,em na te sprawy uwagę, w rezultacie ·otrlZymałem obietnicę, że w !przyszłym, tj. 1956 r., 'stan teonulegnie ,poprawie. Jednakże w obliczu rprzydzi·elonego preliminarza jest to prawdopodobnie nierealne. Uchwalono również przEmian()'wanie Za'kładu Etnografii we Wrocławiu na Z:akład Polskiego Atlasu Etnograf;cznego. Wniosek ten dotychczas nie zost.ał załatwiony. Rodzaj etatu ____~~__ ą 4: 1956. Ilość Ilość --~-._-etaetatów tów . i na w Dz.. I ,IłI i iIHKM IV po łr. po r. l . -I Stan etatów I w Zakładzie PAE31XI55 % ___~_.l -----··-1······własne __·_--_···· ! pożycz. -.- Sam. prac. etat, 29,0 Zast. prof. 3,0 Po·m. prac, nauki ,105,3 Prac. techn. i 44,0 --------- - Utracono w II półroczu l nie jest znana I 2 2 I 6 i 2 I I i 4.5 5,5 1~~-:~-1---._.._~.,~.-.7,5 4,2/5,2 3,5 2 5,5 2 O I Razem: • Osobne wydanie powielone. Patrz też: W. H e n s e l. sprawozdal1ie Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN za rok 1955, .,Kwartalnik Historii Kultury Materialnej", II ~l'''' , I ,... j 1 Ilość !pracowników ,pA!: w st.osunku do ogółu etatów 30f0. Dane DyrEkcji co odo ilości osób zatrudnionych w Warszawie, 'a umieszczone w ,osobnej 'l:albelce podającej pr'ocent pr,acowlIli'ków k.ażdego działu n:ies~ikających w Warszawie, :nic nie mówią, jak fakt ten wpływa na rea~ l!zacJę 'Planu i jego j,akość. Dane te, ja'k też i 'zapowiedź zwiększenia ilości pracGwników w Warszawie są podkreśleniem centralizacyjnej polityki kulturalno-naukowej Instytutu. Nie moją rzeczą jest ocena tej tendencji; niewątpliwie Rada Naukowa wypowie 'się w tej slp·rawie;pragnę jednak wyrazić niepokój, iż odebranie jednego etatu Zakładowi we Wrocławiu jest przejawem tej tendencji. Jeżeli nawet Ra'da uzna słuszność tej pali.' tyki, nie sądzę, aby przy realizji tej zasady nie liczono się z potrzebami realnymi Zakł,adu, wynikającymi z nałożonychzactań . W I:ozdziale III, ,ust. 3 jest mowa o wykonaniu bud~etu IHKM,ale spra~ wozdame ogranicza się do stwierdzenia wysokości budżetów i wykonania go �502 " 503 99,92%• Sądzę, że bardziej interesująca byłaby anali7Ja r o z d z i a ł u t ej s u m y n t8. d ,zi a ł y i n a II>o s z c z e g ó l n e a k c j e iba d a w c z e. Taka analiza winna przekonać, że budżet IHKM był celowy z punktu widzenia badawczo-naukowego. Nie jest prawdopodobne, aby w tej dziedz.inie wszystko było bezbłędne i najw~aści:wsze. Ujawnienie i przedyskutowanie tzw. ptzegięć i potknięć ułatwiłoby Radzie Naukowej obrady nad W datnej zmiany na odcinku wyjazdów za granicą". Sądzę, że to stwierdzenie Dyrektora IIHKM należałoby roz,szerzyć również i IJllainne działy, a z:właS'ZC'Za etnografię. Etll10grafia ogrGmiczona do badań nad etnografią Polski staje się nauką okalec:załą o wysychającym nurcie. Sprawozdanie Dyrektora IHKM porusza £rpTawy muzealne, a,Le dotyczą one tylko muzEów archeologicznych, a szkoda, że nie sprecyzowano tu stanowisika 'Instytutu w -,prawie mluzeów etnograficznych, np. sp,rawy Muze'um Kultur Ludowych w MłocinaC'h. Rezygnacja z omówienia tych zagadn:eń jest r6wnozn:ac,zna z ograniczaniem działalności' Itnstytutu, a zwła'szcza jego Działu IV. budżetem. Jest rzeczą niewątpliwą, że tyl!ko 'względy budżetowe, a lIlie ka,drowe, organizacyjne czy naukowe spowodowały, że w ZakładZiie Etnografi.i we WrocMwiu są ;nastętI:ujące ,bralki: Zakład nie dysponuje odpowiednią ilością aparatów fotograficznych .(zakład otrzymał w lutym 19<f~6 r. aparat); nie posiada środków finansowych na wykonanie odbitek; nie wyzyskał matel'iałów ZJawartyc!hw muzeach ze :względu 'na !brak funduszów na diety, 'kos'zty przejaedu, lI1oclegi; nie mi,ał śł'odków na wykonanie kalkowy,ch map ,podkładowych w skali 1 : 2 i 1 : 4 mil., co wstrzymało tempo prac; nie posiada Głos ma'S'zY'TIY do rpisimia. Są top0l\.lczające przykłady, jak bazafin.ansowa decyduje o wy.konalIlh\ p1Janu naukoweg,o i <d'lJateg,o nie można z:agadnień tych załatwiać w 5 wierszach, lecz należy je poddać szczegółowej analizie, w wyniku ~tórej unik·· nęłoby się niepotrzeb<nY'ch zahamowań w :pracy. W ['ozdzi/ale I, us. 5 - <sprawozdania Dyre1reji omówiono syntetycznie działa'lność Dyrekcji .IHK'M, zwrÓCOno uwa,gę na. udział kierowników ZćIkładów i wizytację Zakładów. Muszę stwierdzić, że nie odnosi się -to do Zakładu Etnografii we Wrocławiu, w którym Dyrekcja nie przeprowadziła wizytacji, ze szkodą, być moż·e bowiem, że uniknęłoby się wiele przykrych i niekorzystnych dla nauki sytuacji. W slprawozdaniu z naukowo-badawczej dział,alno'śd położono znaczny nacisk, 'zwłlaszcza w 'zakresie enografii, na wizytowanie 'badań terenowych w 195,6 !r. ('s. 10 i 12:). Mam pewne obawy, czy ak'c,ent położony na badania nie opóżni opracowywania materi:ałów, :p.rzecież i okres przed powstaniem IHKM cechował niedowład w zakresie opI'a£owań, a przerost "zbierania materiałów do 'szafy i Inapółki muzealne". Pragnę również wyjaśnić <uwagę z:awaTtą ,na s. :12. otóż etnograficzne ,badania tereJl10we nie były zawężone, lecz nie wylkon:ano s'zeregu czynn.ości zwią;ZJa.nych'z gromadzeniem materiałów ze względów budżetowych. N'a s. 21 i 2,2 jest mowa o 'badaniach terenowych, stanowiących podstawę etnograficznych mon-ogr,ad'ii regionalnych. Wydaje mi się rzeczą ~onieczną zwoła'nie kC1nferencji etnografic~nej, .na której określono by zak,res i zadania takich mon1og,raiii. Chodzi o jasne z,arysowa'nie teoretycznyoh ,podstaw takich monogI"!afii, ,bez 'których trudno ,sobie wyobrazić same badania i dobó'r wł'aściwych metod ,badawczych w terenie. Na s. 34 sprawozdania jest mowa o rozwoju międzynar,odowej współpMcy: "iż nie do pomyślenia jest !prawidłowy rOZJwója,rcheologii bez wy- 'w sprawie Pols,kiego Ludoznawc'zego Towarzystwa Sprawa Polskiego Towarzystwa LudO'znlawczego omówiona przez Dyrektora Instytutu na s. 40 w 13 wiersZach maszynopisu wymaga szeregu wyjaśnień. Bardzo z,generalizowane isiką,pe wypowiedzi stwarzają możliwość bardzo różnego interpretowan:a działalności tegoż Towarzystw<l. W związku z tym iPozwalam sobie zadać kilka pytań, które mogą stanQ-, wić ,pod'stawę do dyskusji: l. Dlaczego nie doszło do uzgodnienia wSiPólpracy między IHKM a PTL? Czy DYł'ekcja zwróciła się w tej 'sprawie do Zarządu PTL? Czy przedstawiła kOlD.kretnepropozycje? 2. DyrEkcja Jn,stytutu .prowadzi rozmowy z niektórymi członkami Zarządu, aIe nie zwróciła się wprost i oficjalnie do Zarządu PTL. Równocześnie Dyrektor IHKM zapowia,da pełną i głęboką 'analizę działania tego Towa,rzystwa. 3. Na s. 40, w. 8 DyrEkcja mówi o "dawnych czy też "dobrych" tradycjach Tozwojowych PTL. Jeśli o "dawnych" - urpTzejmie proszę o wy jaśniE1nie, czy "obecna" działalność PTL jest taka, że należy ją za,przepaścić. 4. W zakończeniu Dyrektor I'nstytutu 'wy:powiada się: "W oparciu o powtórną [przekreślone], o głębszą anaHzę działalności PTL" nast@i wytyczenie planów. Szkoda, że ani DYł'ektor :IHKM, ani Dyrekcja Instytutu nie wzięła udziału w XXX Walnym Z,gromadzeniu Towarzystwa w Warszawie i tam niez:ainicjowała talk I:ożądanej dyskusji. W związku z tym proszę o wyjaśnienie, na czym pologa: .a) niepełność os;ągnięć PTL oraz b) ,brak głębi w dzi:ałalności Towarzystwa. W związku z tym pozwalam sobie wypunktować wszys.tkie te zdarzenia, które ,były przejawem aktywności Ilnstytutu w stosunku do Towarzystwa. Były to: 1. Propozycja Dyrekcji przyjęcia "Ludu" przez I;stytut. 2. Pisma rozesłane do członków ·PTL i ,pracowników Instytutu ,z zapyt.aniem, jak g'odzą działalność w Towarzystwie z pracą w Instytucie . .•.'. �s 504 3. Negatywna opinia Instytutu o możliwościach redagowania popularne,go ąasopisma przez Towarzystwo (opinia ta u.bocznie wyrażała s'ię o kadrze). Na za'kończenie prag.nąłbym zwrócić uwagę na istniejące w sprawozdaniu porównania między Polskim Towarzystwem Archeologicznym a Polskim Towarzystwem Lud O'z,n.awczym , w !którym pierwsze przedstawione jest jako wzór. Bez dowodów - nie jestem o tym przekonany, porównanie to ma tę wadę, że zakresy działani'a PTA i Działu I 'IHKM odpowiad,ają sobie w zupełności. KryteJ:'ium zakresu stanowi tu archeologia. Natomiast między dzilałaInością Działu crv .IHKM az.akresem działania iPTL jest znaczna różnica, wystarczy przyjrzeć się planowi Działu IV, laby zauważyć, iż nie obejmuje on szeregu zagadnień etnograficznych (dzialami tymi zajmuje się np. PIS, IBL, Pracownia Przysłów prof. J. Krzyżanowskiego itp.). Polskie Towarzystwo Ludoznawcze ma Ziasięg działania dużo szerszy niż Dział IV. Fakt ten czyni porównanie zawarte w sprawozdaniu Dyrekcji nieistotnym. Dodam, że 'ogÓ'lna ocena dzialalnoś'Ci ,PTL przez Dyrekcję lHKM opiera się 'r,aczej ma wrażeniach i impresjach i nie obejmuje c.ałdkształtu dzi.aliaL ności Towarzystwa, lecz wY'biera tylko te 'Odcin!ki, 'które odpowiadają założeniom ,sprawozdania. Być może, że niedostatki te wynikają z niezruajomości rroczmegosrprawoz:dania PTL lub z faktu, iż 'nikt z Dyrekcji IHKM nie obrał udziału w XXX Walnym Zgromadzeniu w Warszawie. Jó;,ef \ Gajek T R E •...' s z c z E N I A Pe310Me IIOJIbCKOE 3THOrpAet>J1LIECKOE B 1945-1955 rr. OBIIIECTBO B HOR6pe 1945 rO,D,a3THorpaepJ1'-IeCKOe 06ll\eCTBO B0306HOBJ1JIOB JII06JIJ1Ile CBOIO ,D,eJITeJIbHOCTbno,l:\ Ha3BaHJ1eM «IIOJIbCKOe 3THorpaepJ1ąecKoe 06ll.\eCTBO».3TO 06CTORTeJIbCTBOnOTpe60BaJIO OT '-IJIeHOBJ1 OT IIpaBJIeHJ1R ypa3yMeHJ11I, '-ITO npHąJ1HbI II MJ1pOBOi1 BOi1HbI nepe~IepKHYJIJ1, npeJKHl1€ JIJ16epaJIbHO-KanJ1TaJIJ1CTJ1ąeCKJ1eCOL\J1aJIbHble YCTOJ1J1 'iTO B HOBbIX YCJIOBJ1lIX HayKa B Hap0,l:\Hof1 IIOJIbIlIe ,l:\OJIJKHanocneBaTb 3a peBOJIIOL\J10HHbIMJ1 H3MeHeHJ1lIMJ1,npOJ1CXO,l:\lIll\J1MJ1 B JKJ13HJ1.06ll\eCTBO nepeCTaJIO 6bITb JIbBOBCKJ1MMecTHbIM Y'ipeJK,D,eHJ1eMJ1 npJ106peJIo xapaKTep 06ll\e-nOJIbCKoi1 opraHJ13aL\J1J1,nOHOCRll\ei1 OTI3eTCTBeHHOCTb 3a nepeMeHbI, KOTopble ,D,OJIJKHbI 6bIJIJ1 np0J130i1TJ1 B CB1I3JiIco I33JITJ1eMB OCHOBy MeTO,D,OJIOrJ1JiI ,D,J1aJIeKTJ1'-IeCKOrO J1 J1CTOpJ1'-IeCKOrOMaTepJiIaJIlil3Ma B npJ1MeHeHJ1J1 K nOJIbCKOM 3THorpaepJiIJiI. 3Ta OTBeTCTBeHHalI epYHKL\J1lI06ll\eCTBa npO,l:\OJIJKaJIaCb OT 1945 rO,D,a ,D,O KOHL\a 1953 r., T. e. ,D,OBpeMeHJ1, KOr,D,aIIOJIbCKaa AKa,D,eMJ1lIHaYK OpraHJ130BaJIa J1HCTJ1TYTJ1CTOpJ1JiIMaTepJiIaJIbHOM KYJIbTYPbI J1 CBoe IV 3THorpaepJ1'-IeCKOeOT,D,eJI6HJ1e.C Tex nop nepBeHcTBo J1 Be,D,Yll\afl pOJIb B p'a3peIlIeHI1J1 MeTO,D,OJIOrJ1ąeCKJiIX np06JIeM nepeIlIJIa K J1HCTJ1TYTYMaTep~aJIbHOi1 Ky JIbTypbI IIOJIbCKOM AKa,D,eMJ1J1HayK. 3'1'0'1' epaKT He YBOJIJ1JI O,D,HaKO 06ll\eCTBO OT 6,D,J1TeJIbHOCTJ1 B OCHOBHbIX Ha<IlilHaHJ1RX J1 OT 061I3aHHOCTJ1 npJ1HJiIMaTb YąaCTJiIe B npOL\eCce MeTO,D,OJIOrJ1'-leCKOM nepeCTpOMKJ1 3THorpaepJ1JiI. 3'1'0 6bIJIO TeM 60JIee He06xo,D,JiIMO,TaK KaK OpraHJ1'-leCKOe e,D,JiIHCTBO 3THorpaepJ1J1 KaK HaYKJ1 6bIJIO nO,D,OpBaHO,a 3THorpaepJ1'ieCKalI np06JIeMa'rI1Ka pa~,D,eJIeHa MeJK,D,yJ1HCTUTyTOM J1CTOPJ1J1MaTepJ1aJIbHOM KyJIbTypbI, J1HCTJ1TyTOMJIJ1TepaTypHbIX J1cCJIe,D,OBaHJ1M J1 rOCY,D,apCTBeHHbIMJ1HCTJ1TYTOM J1CKyccTBa. IIoJIbcKoe 3THorpaepJ1'-leCKOe 06ll\eCTBO, HJ1KOr,D,aHe OTp~KalICb OT CYBepeHJ1TeTa 3THorpaepJ1J1, ,D,OJIJKHO 6bIJlO nOTpY,l:\J1TbClIHa,D,pa3pa60TKOM ee TeOpeTJ1'-leCKJ1XOCHOB. XapaKTepHalI ,D,JllI ,D,eClITJ1JIeTJ1lI1945-1955 ,D,J1CCeKL\l1R3THorpaepJ1J1, flBJIlIlOll\aRCH BblpaJKeHJiIeM COMHeHl1M- caMOCTOlITeJlbHa JIJiI 3THorpaepnlI RaK HayKa, npOlIBJ1JlaCb TaKJKe B OpraHl13aL\l1J1 YHJ1BepCJ1TeTCKOMy'-le6bI, BbI3bIBalI 3aMe,D,JIeHl1e npoepeCCJiIOHaJlbHOrO 06y'-leHJ1f! MOJIO,D,bIX,nOJIHOL\eHHbIX 3THorpaepOB. TaKJKe J1 O,l:\HOCTOpOHHee,npeyBe.W-leHHoe J1 MeXaHJ1'-leCKOe CBR3bIBaHl1e 3THorpaepnJ1 C apxeOJlorneJf, HaJIOJKJ1JIOCBOMOTne'-IaTOK ;'1 nOBJIl1lIJlO Ha nOHI1:JKeHJiIeJiIHTepeCa K l1CCJle,D,OBaHI1:IO COBpeMeHHOCTJ1, �506 a 507 TaKJKe Bblpa311J10Cb EOHa'JaJlbHbIX OGluecTBLl, B l{aK B 31'11 HOCTI1. IIPOTI1B Ta Koro oc06eHHO rOJIOca, 3THorpa<pl1'JeCKl1e YHI1BepCI1TeTCKOM C CI1JIhHO npl1 ypoBHe, TaK no ,lI,eHU;I1HM, ~OKa3aTeJIhCTBOM 31e B C Kor O - 3Ta Mepe O"tep'KU B nepl1o~ repHJIO 'Iero o6~ezo T. e. AHaJ!113 06ll.\eCTBa C MOMeHTa KpOMe HaYKoti: 06ll.\ero - 6hlJIa IIpaB~y 11 ~pyrl1e u;eHTpbl, 'JI1Th npl1HI1MaJla B O'IeHh B KOTophle ~O 60pe TeMaTI1KI1. KOTophle nepeXO,ll Te'JeHl1e B OHa I1Hor~a Oc06eHHO KClMI1TeTOB 11 CJle~yeT rpalil11.1ax K TpY,llaM, ro~ r.lJaBHoti: 60TKe C Y'JacTl1eM scero KaK 06ll.\ecTBO OTpaCJIeti: TypHble B no- 11 JII0611TeJIHMH 3TOM OTHOilleHI1J1 B .n;pyroM Hay'IHble 06ll.\eCTBO HBJlHeTCH ~O BOtl:- I1CTOpl1'JeCKotl:. K COCTOHHI1H Bell.\eJt 3BOJlWU;110HI13MY, <PYH- 1.1eJIhlO KOTOphIX <POpMhl: Hąnl1CaHl11O OHa CTaT€ti:, npOHBJlHJIaCb pe1.1eH311ti:, B Ka<pe~paMI1. 06ll.\eCTBa, IIOJlbilll1, a TaKJKe COBell.\aHI1H TpY~OB, Hapo~HhlX Bhl- KOTOphle" 3aCe~aHl1rr Pe~aK1.1110HHbIX 3THorpa<pl1'IeCKI1X KOCTIOMOBI1 KOH<pepeHU;I1H. Pa60TalOll.\aH TpY~OB oc06eHHo B Te'JeHHe pacnpOCTpaHeHHIO cne~BYX CBe~eHI1M n:O~'JepKHYTb, 'ITO pa3BI1BaJlaCb I1MeIOU.\I1M xapaKTep ~eHTeJlbHOCTb B Te'IeHl1e MeTO~OJlOrH'JecKI1X 06ll.\eCTBa Bcero B 3TI1X ~eCHTI1J1eTI1H. paCCYJK,lIeHHti: cJle~yeT Bcero CTaTbl1 )l; O f5 p O B O JI b C Kor CKHX 3THorpa<pOB c~eJlaJl O, CTOJl61.10M Ha IIOJlhCKOrO KpI1TI1KOti: npeHHti: MeTo,gaM Ha B 1949 no nOHHTHti: 06pa60TKI1 nOCTaBHJla 11 npe:lK~e B CTaThe, HH<popMa1.1I1H npl1Ha~JIeJKaJlI1 O, B T. illl1pOKl1e 11 Ky.nh- HI1MI1. 6hIJlH HHM P Y 6 31e B- Kpyrl1 nOJlh- <PYHK1.1HOHaJIhHOrO H IIIMI1~Ta. COBepWI1J1aCh O 3THorpa<pl1l1, np06J1eMaTHKe, I1CCJle~OBaTeJlhCKoi1 rOllY MeJK,lIy K 06pa- ro,1\Y. 'tlpe3- ony6JII1KOBaHHhlX 06ll.\ecTBa nepecTpoti:Ka y6e~I1ThCR no rpeBHepa 1947 JIa6Y,lla a H K O B C Kor 11 MaTepl1aJIOB, 3THorpa<pl1"leCKoro OT'IeTJIi1Bo r. nCHXOJlOrl1'JecKoro illKOJIhl B «JIlo~'a» CTpaHax. <I>p O. no KOH<pepeHqHH, onpe,lleJlHIOll.\erO pe1.1eH3l1H, 3HaKOMI1BillHe 11 I1CTOpl1'IeCKoti: BJlI1HHl1eM ,gpyrHx O, .TeMY OTHOilleHI1H CTpaHI1u;aX B JKe nOCJle Tpy~aM 11 apxeOJlOrOB y:lKe MeTO,lla, H npOCTpaHCTBeHHhle C ny Ha ceti:'Jac K Oc06ble yCTpaHBaTb reorpa<pH'JeCKoro 11 06CTOHTeJIbHhle HanpaBJI€HHti: nOCTaBI1J10 ce6e H3bIKoBe,gOB 3aMe'IaHHR K Y 31h 'J H' 1.1Kor o B o 'leM 1136HpaeMoti: 113~aHHHX Me,ll,J1eHHaH, HO MOJKHO 6hIJlO aBTOpaMI1, a Tar{JKe pa60Thl. 6-JleTHerO KOJlJleKTHB Hay'JHO-HCCJle):lOBaTeJlhCKoro nOJlhCKI1X 3THorpa<poB nepe~ nJIa- HOBbIMH :la~a'JaMH. IIepeJIOMHbIM MOMeHTOM 3THorpa<pH'IeCKI1M 19 <peBpaJIH rpecca 1951 rO):la, B 1946-1952 rr. K nOJlbKO MHoro ,lIJIH 6blJlO II. Hoe ,lIeCHTHJleTI1H, y6e:lK~eHl1e, ,lIYIOll.\et1 KyJlbTypHble HBJleHlfH 29 TOMe ):lO KOHxapaK- «JIIO):I'a». 6 ):IByx~HeBHbIx H Tpex- TeMaTHKe. MHO- KOMI1TeTOB BeJlH TaKJKe KOTOpoe 'IaCTO u;eJlblO HayKH. nocJle B 17 pe~aKI..\110HHbIX np06J1eM, '-ITO 3THorpa<pI1R OT MeTO):lOJlOrl1'IecKoro ell.\e 6blJl0 nOJlbCKHX HO 31'0 q10pMy JIl1pOBOK, nOJlhCKOH IIoJIbcKHM ,lIJIH nepBoro MeTO~OJIOrl1'JeCKot1 HO 11 ~J1H Bcex 11 CyXHX KO Bpe,lly B TeLJeHlle ,lIeHHH O., 11 HeCOrJlaCOBaHHbIX npeJK,lIeBpeMeHHblX OTpaCJlHX, OpraHI130BaJlO COrJlaCOBaHHIO, 3. MaTepHaJI ~I1CKYCCHH nOCBHll.\eHHbIX C03BaHHaH npO~OJlJKaBillaHCH ony6JIHKOBaHHot1 Ha 3aCe,llaHHHX nOJlOJKI1TeJlbHOMY He IIIHpoKaH 06ll.\eCTBO rO'JHCJleHHbJ(~ npeHI1H KpaKOBe, npl1rOTOBI1J1a lleKJlapa1.1I1eti:, COBell.\aHHti:, KOH<pepeH1.1I1H, B KOTopaH HayKYI. 3aKOH'JI1JIaCh J.;1;eBHbIX 6bIJla 06ll.\erTBOM nOJIbCKoi1 Tepa llHM, 3THorpa<pHI1. H npe:lK~e K. npHcTynJleHHe 11 KapTorpa<pOB, 3THorpa<pHH C Kor I1CCJle~OBaTeJlhCKI1X. nJIaHOB. C06paHI1H ropo~e 06J1er- ~eHTeJlhHOCTb CYHI1BepCI1TeTCKI1MJ.1 KOMI1TeTa, H. ):IOKJla,ll,hl nOJIO- 6bIJIO O, ATJlaca. Ha'JaJlO KOMTlJleKCbI ~OCTI1JKeHI1HX 6hlJl0 06ll.\eCTBO He06xo):\HMOCTb TąKoro B "JIIO~'e» 11H C Kor 06ll.\eCTBO JII06J1I1He, 3Ha'JeHJ.1e CI1CTeMaTI1'IeCKaH nOJIOJKeHl111 06ll.\eCTBO CeK1.111Hcnoc06CTBOBaJla CHCTeMaTI1'IeCKH ~eHTeJIbHOCTI1 n0311U;1111. 3Ta 06ll.\l1e reorpa<p0B M npoHe ,1\OKJla~bI M O ill 3THorpa<pl1'leCKOro qeHHhle IIo~ OT pa3Hble B 3THorpa<pOB, Bhl'Jati:Ho O K. KOTOpylO ero IIOJIhCKOrO onHChlBalOll.\eti: 11- O, 3a~a'Jetl:, BOCCTaliOBJleHHH TeH- TOJlhKO 3THorpa<pl1'IeCKYIO TaK THrOTeJlI1 HeBhle ony6J1HKoBaHHble O H H T O B C Kor raeKa. MaTepl1aJll13Ma. B nocTpoti:Ke I1rpaJII1 IIoJIbcKI1X COBeTcKoti: oc060 H. II Cne1.111aJlhHhIM onl1paJIOCh TaKOM 3THOJlOrl1'JecKl1x MeTO~OJlOrl1'JeCKaH O ~OCTHJKeHI1HX Ha MCnOJlHI1TeJlhHOrO I..1l1aJlhHO C03hlBaeMhle neT B ~eCHTI1J1eTI1H pOJlh ATJlaca T. O~HO paccMOTpeHI1H npeHI1HM, BblpaJKaJIaCh «JIIO~a», 11 MaTepl1aJlOB, 3TI1M Tpy~a KOTopoe 3THorpa<pI1H B3aI1MO~eti:cTBOEaJnt Ba:lKHyIO np06J1eMaTI1K11. B JII06JII1He. BOMHhl nO~CTpeKaHJ.111 K np0I1CXO~I1J111 KaJK~hlti: IIpaBJleHI1H Tpe6yeT OTJlI1'JaJII1Ch MeTO~OJlOrl1'JeCKI1M J.13~aTeJlhCTBaX, 11 ~pyrl1MI1 COTpY~HI1'{ecTBo 113~aHl1e 11 KPaeBe~aMI1. OT I1CTOpl1'JeCKoro He 3THorpa<paM 6hIJIO u;eJloe KOTOpylO 'ITO K1.1110HaJI113MY113111nCI1XOJIOrI13MY. JKI1J10 Ha'IaJIO Hnp. 113 ~pyrl1x BOCC03~aHI1H OCHOBa, Ha ~aJleKa pa60TalOll.\l1e npOTI1BO~eti:cTBOBaJIO 3Ha'JeHl1e, ~eCHTI1JIeTI1H nOJIO:lKeHl1H, rOBopH, C. TPa~I1U;1111 061l.\ecTBa. ero MeTO~OJIOrl1'JeCKaH CJle~OBaTeJlhHO 06ll.\eCTBa, C perl10HamfCTaMI1 nOCJIe~HerO KOHcPepeHU;I1HX. C H3hIKOBe~eHl1eM BO e~I1Hoe 11 ~pyroe cTaphle ~eH;eJlh- npH'JHCJlHTb Jt3bL'K06eae'ltUst. CO cneU;l1aJII1CTaMI1 coxpaHeHhI Hay'JHhIX IIpepBaHo 6hlJIO nep- Tpv~ax 113~aTeJlbCKotl: 3THorpa<pl1'{eCKoti: <PYHKU;I1H TaK:lKe KOHTaKTa caM06hITHOCTJ-I, Hbl, ~JIH r.~CHTI1JIeTI1H CBH3hlBaJlO I1MeJla' a KOHTaKT Ha K 3THorpa<p1111 pa3~aBaJlI1Cb Ha B03MO:lKHOcTeti: 06'he~I1HI1TeJIhHaH 6JleMaTI1Ky, 6hlJII1 CBOI1X ero rIO~xo~a MHCTI1TYTax, BaJKHOe 06ll.\eCTBO 11 B 3THorpa<pI1J1. Ha.n; KYJlbTypOtl: OTpa311J1I1Cb TaKJKe 3By'{all.\l1e TepHJlI1 HaYKaMI1 aHTpOnOJIOrl1eti:, TaK O;(HOCTOpOHHero H'Jetl:KI1 BcnOMOraTeJlhHhIMI1 I1CCJle~OBaHI1tl: TeH~eHU;1111 I1CCJle~OBaHI1HX, '{aCTO Ha npeKpall.\eHI1I1 06ll.\I1H. MHOrO'-lHCJleIiHbIX RBJlHeTCH nOMOrJlO KaKHe )l;ocTHJKeHlleM, HaM cJly'-laJIHCb H C'JHTalo, npeHI1t1 I1CTOpH'-IeCKoi1 C TO'-lKH 3peHI1H rJlaBHoi1 3THorpa<poB, COBOKyn~ocTH 'KOHe'-lH~ H36eJKaTb B ~pyrI1x BbIpa60TaH- 11 KOH<pepeH- HayKoi1, HCCJie- HX npOI1CXOJK- 11 pa3BHTI1H. 31'11 B033peHl1R C O):lHOi1 CTOHbI CBH3aHbl C npeJKHHMH B3rJlHllaMl1 �509 3BOJllOl..\110HHOrOHanpaBJIeHI1H, a C ,l(pyroti: Iil1naMI1 I1CTop':I''leCKOrO MaTepl1aJIl13Ma. Ha CTOpOHbI COrJIacyIOTCH C npl1H- KpenHYT y6eac,l(eHI1R, "ITO npe,l(MeTOM r 3THorpacPl1"1eCKI1X I1CCJIe,l(OBaHI1ti: RBJmeTCR 06ll..\eCTBO 11 HBJIeHI1R 06ll..\eCTBeH:HOti: ac113HI1.a CJIe,l(OBaTeJIbHO KyJIbTypa peJII1KTOB, yrHeTaeMbIX BJilTI1I1KyJIbTyp. 3THorpacP eCJII1 rJIa3a 06pall..\eHbI HapOA ero 11 ero KyJIbTypy. .npOBeCTVI rpaHI1l..\y BO BpeMR I1CCJIeAbBaTeJIbCKoti: pa60TbI TOJIbKO MeacAY TaKI1M 06pa30M 3THorpacPl1eti: "II1T, "I'l'O MeacAY 3THorpacPl1ei1 c06cTBeHHyIO OT ,Ilpyrl1x ero 11 3TI1MI1 HayKaMI1 TaKoe MeCTO, KaKoe ei1 npeAHa3Ha"lJilJIVI I03e¢ raCK B ))a3- Ha BeCb I1CTOpl1eti: Aepe- AOJIacHbl npeKpaTI1TbCn O,llHaKO, I1MeeT CBOIO HayK. He npOCTan O,1J,HI1MnOKOJIeHJ1eM. OH KOHTpOJII1pOBaHI1R c06CTBeHHoro :KOTOpbIM ,IlJIR 60JIbWI1HCTBa I10JIbCKOrO paCKpbIBaR I1CCJIe,l(OBaTeJIei1 cPOpMl1pOBaJICR B APyrl1x 3THorpacPl1'-IeCKOrO nOJlbCKI1X 3THorpacPOB, no- BblAeJIReTCR B 113Aa- 06ll..\eCTBa, 11 pOJIb AeCRTI1JIeTI1R 6bIJIa HeCOMHeHHO TBOpqeCKaR cJIa60e OT 3THorpacPoB I1CCJIe,llOBaTeJIbCKOrO annapaTa, B npeO,IlOJIeHJilI1 3TI1X TPY,IlHOcTei1 B nepl10A 3TOM BbIpaacaJIaCb Bell..\b VI He BCerl(a Tpe6yeT .JJI1TJil"leCKI1X11 COI.\l1aJIbHbIX YCJIOBI1RX.3TO nOJIoaceHl1e B 3aHHJIa 3THorpacPl1'-IeCKJilX Hay'-IHbIX OT AaJIbHei1WJilX YCJilJII1i1,'-lTO- 11 COI.\YIOJIorVIeti:.3TO He 3Ha- 11 COTPYAHW'leCTBO. 3THorpacPv!JI, MOacHO np0l13BeCTI1 KOTopoe, 3THorpacPJilH Kap,710BJil'-I 11 vlX npeeMHJilKI1. Hac HBJIReTCR B03MOacHblM VI apxeOJIorVIeti, ITepeXO,ll OT TeopvU! K HaY'fHoi1 npaKTI1Ke TeJIbCTBaX CBel\e- I.\eJIb, cnel..\l1cPl1"1eCKl1e MeTOAbl I1CCJIeAOBaHI1R11 nepcneKTHBy, OTJIWlaIOlqyIO ee ''fyTKoro AocTl1rHyTbIx MoaceT TOJIbKO TOr,Ila I1CnOJIHI1Tb CBoe 3a,llaHl1e. BeHb, I1CTOpVIeti:TeXHI1KI1, VICTOpl1eti:Ky JIbTypbl B3al1MHble .yCJIyrl1 KOJIb6epr, 3THorpacPVII1 paM- nepeCMOTp AJIR paCWl1peHI1R łfJilti: o MeTOAOJIOrl1QeCKI1XOCHOBax 11 JilCCJIeAOBaTeJIbCKI1XMeTOAax. 06ll..\eCTBO GbI nOJIbCKaR KJIaCCOB, 3an03,I1aJIbIX AeCRTvlJIeTI1R Heo6xo,llVIM OT,lIeJIeHI1i1; O,llHaKo 3TO He oCB06oac,llaeT CYll..\eCTBeHHoti:I.\eJIbIO 3THorpacPJill1 RBJIHeTCR MCCJIeAOBaHl1e CneIJ,JilcPVIKI1HapO,l(a, MbI He OrpaHl1'łYIBaeM KaMJil nepeacl1TKOB, HOBoro AJIR YBR3KI1 TeOpJilI1 C npaKTJilKot1, Hai1AeT TyT HaBepHO nOMO<.I.lbB TpY,IlaX APyrl1x 11 6bITOBbIe YCJIOBI1Honpe,l(eJIeHHbIX 3THI1'leCKJilX 06ll..\JilH (pOAOB, DJIeMeH VI HapO,l(OB). I10CTYJII1PYH, "ITO Hati:60JIee nopore pe3YJlbTaTOB AeRTeJIbHOCTb 06ll..\eCTBa ~ ••j HeMaJIaR. 06ll..\eCTBa, BJII1RHl1e cOBpeMeHHoi1 MeTO,llOJIOrJilI1Ha TPY,IlbI npl1Hyac,IlaJIO V!XK 60JIee rJIy6oKOMY 11 Kpl1Tl1qeCKOMY I OTHOWeHJilIOK .n;OCTl1aceHI1RM3THorpacPvll1. MbI y6eac,lleHbI, CTapaHI1R, "ITO Ha MHorl1X nonpl1ll..\ax 3aCTpeJIbll..\I1KOM KOTOpbIX 06Ll..\eCTBO, npl1HeCJII1 B nepl10A KOTopbIe HalllJII1 CBoe xapaKTep, oTpaaceHl1e Bce 60JIee ,IleRTeJIbHOCTb, CTal..\110HapHbli1, a nOTOM 60JIee .n;JIR CI1CTeMaTI1'-IeCKI1 npOBO,IlI1MaH B nepl10,II WI1POKV!j,j MOJIOAbIX 3THO- nonYJIRpl13aTopCKaH 06ll..\eCTBOM, C03AaeT nOA- AJIR AaJIbHei1ll111X AOCTl1aceHJ1i1. 1945-1955 I10JlbCKOrO 3THorpacj:m'-IeCIWrO He 6bIJII1 TOJIbKO JI03YHraMI1 CI1JIOI1,Mo6I1JII13I1pYIOll..\ei13THorpacPOB HOMy nepeXO,lly - MeCTHble I1CnbITaHl1eM, onblT- MHOrI1X, oco6eHHO 3TO CBI1,I1eTeJIbCTByeT, '-ITO Tpy.n;bI 06ll..\eCTBa 3THorpacPI1QeCKCJe ny6JII1Kal..\I1RX 06ll..\ecTBa. yJIy'-IWaIOll..\l1eCR MeTO,IlbI TpYAa XOARll..\YIO06CTaHoBKy Bce B 6bIJII1 HeO,IlHOKpaTHO nepBbIM HbIM nJIal..\,IlapMOM 11 ynpaacHeHl1eM rpacPOB. I1CCJIeAOBaTeJlbCKOrO TpY,Ila, I10JIbCKOe AeCRTI1JIeTI1R 1945-1955 n0311TI1BHbIe I1JIO,llbl, I1CCJIe,IlOBaHI1R,J1MeIOll..\116CHaQaJIa npo6JIeMHbli1 6bIJIO Ha n0311l..\1111 nepeAOBbIX J1 CJIOBaMI1, HO 11 JII06I1Te.TJeti 3THorpacPl1l1 I1Aet1. K aKTVIB- I I I I 1 I ~' i I I 'l'I I, �511 Summary THE POLISH ETHNOGRAPHIC SOCIETY 194~1955 In November 194'5 the Ethnogra\I=lhic S<Jciety Tesumed its activities i'1 Lublin under the nameof the Polish Ethnograpihic Society. At that time the members, of the Sodety and 'of its Board had to realize that in consequence of the .second world 'war the oM liberal and capitalist social 'structure ihad been overthrown alnd that under the new conditions (prevaHing in Popular Poland social scienceswQlu1d have to keep in step with the reyoliU'tionary changes in the life of the country. The Society now lost the local character it h",d 'before the war andS(pread its activitioes over the whole country. It .beca,me ~eslp<Jnsible for developments, which were to take place in ,Polish ethnography on the ba'sis of the methodology Qf dialectica,l and historical ma'teriaHsm. The Society was ChaT,ged with this 'mportant functien in H~45 and J\uHilled it tiU 195G, wlh,en the PoUsh Academy of Sciences set up the Jnstitute of the Hi'story of Material Culture, and ~n particular the Section of Ethnography. From that date the guiding Tole in the formation ,andsolrution of metho:dologic:al problems was taken oveT by the Instituteand the Polish Academy of Sciences. This circumstance, however, did not les,sen the need for the Soci'ety's watchLul attenu.on in the case of the more importa,nt problems, nor did it affect in any wayits duty for partlcilpatie:n in the (process of reconstruding ethnographic methodology. These a'ctivities were aliI the more important as the integrity of ethnog.raphic investigaticln.s- was being undermined an:d the· subject ef furely ethnographic studies was taken u(p by the ,Institute of the Hist<Jry of Material Culture, the 'Institute of Literary ,Investigations ,md the State Institute of Art. The Polish Ethnographic Society never abandoned the integrity of ethnography and centred all its efforts on working out the theoretical basis for thi,s branch of 'knowledge. The tendendes of breaking up the fie1d of ethnogl'aphicstudy, characteristic for the ten yeaTS between 194'5 and 19~5, 'resulted from the then prev.ailing doubts on the 'status of ethnography a,s,an mdepen.dent branoh of knowledge and had their r~ercui>sions also in the organization of university teaching. The consequence of that situdian was the lac'k of trained f ".' J ethnogralPhers. Moreover, the unwa-r-ranted and unjustifiable awroach by which ethnog.r<IiPhy wa's forcibly .associ:ated with archaeology produced 'UJl'ldesirableeffects by dLvertmg the attention of ethnogr<liPhers from present-day problems and from investLgations on thecultu~es of primitive societies. These tendencies were reflected in the proceedings' of the Society, both in its ,researches and in its publications. The harmfulness of such <H1 .approa'Ch to ethnography wa's .strongly opposed, di'ssatisfaction with the state of affairs ibeing most forc~bly voiced during various cOlIlferences. Ethnographic units at the ,particular ])nstitutes workin,g on highly complex problems lost touch with linguistics and other fields of knowledge auxiliary to ethnography. Collaboratian with anthropology was discontinued in spite of its s.i,gnificance for etthnogenetic 'P'TOiblems.The Society's efforts w~re di'rected, within the limits of existing pos.siJbilities, .a:gai,nst the a'bovc tendencies. Thi,s was 'shown, for instance, by the pu,blicatian' by the Society of the Outline of GeneraŁ Lin{llAistics -of T. M i l e rws k i. Hvwever, the integ,rating :activiti.es of the Society, whi'C'l1in the course of the years under c'onsideration was the only ins,tltution wOI'kin,g on ethnographic problems asa whole, had one ,important advantage: the Society did not hreak -off its centacts with slpeciaHsts from other HeMs of learni.ng a'nd lovers 'of folkIo,re land regional 'CIultures. !In thi's respe;::t the Society comtinued ilts 'Old traditions. If the pro'ceedings 0.£ the Society in the ten years covered ,by this report are to be estimated, it i,s necessary to review its activities from the moment the Sodety was reactivated in LUlblin. The methodologica'l principles generally acc€IPted 'by the memlbens of the Societybefore the war !besides aOc€IPting the generall definiticlIl that ethno,gralohy bellQng,s to the historical .fielid of knowledge - were very di,stant frem histori'cal materialism. !Ilnthis .resiPect, however, the Ethnogr<lij;)hicSociety did not diverge from the opinions prevailinlg throuighout the worM 'of -learning !before the war a,s the opinions tended then iowa-Dds evolutionism, functionalism or :psY~hOlogism.In such conditions the Poliosh Ethnographic Society initiated methodological discus,sions w'hich :were intended to he~p ethnographem m acceptilng 'new methodological positions. Jln the ten yea,r,s the e~f~rts; ~f the Society in that direction as'sumed various forms, they were vlslble 111 the Society's publications, in its editorial policy, -in the choice of book reviews and in the cho:ce of !p·roblems for invest1gation. Rese~rch plans were prepared frequently with the coHaboration of university chairs. M.uch importance wa's attached to the annuc&l Gener,al Meeting of the Soclely hel,d every year in a different town, <l!nd the meetings. of the General Board the Executive Committee and the editorial comnllttees of the Soc. iety's 'publications: "Lud" (The People), Prace Etno:g,rafic~ne (Ethnographic Papers), Prace i Materiały Etnograficzne (Etihnograpluc R~rts and Materials), and Atlas Polskich Strojów Ludowych (Atlas of Pollsh Folk- • ~ ! l , I �513· 512 Costumes). Much valuable work was done in .the course of the symposia centring on definite problems. Thesectionof methodology which existed for two years did much to inform on the developments of ethnography ioh the Soviet Union. I,t is to be stressed that the a'Ctivities of the Sodety in the fiE!vd of methodology developed systematically during the years 1945-1955. Many of the paper,s published in the "Lud" dealt with methodologic,a'l problems and the most important are the papers by S. P o n i a t o w s k i, K. M os z y ń s k i, K. D o b r a w o l s k i and J. G a j e k. The mai'll ta,sk of the Society on which 'work was started in Lublin immediately after reactivation was the ,preparation of the PoUsh Ethnographic Atlas. Conferences on this 'problem attended by geogr:aphers, ca'rtographers, linguists, archaeologists and, of cmus'e, ethnog,r.aphers were initiated by the Society as early as 1947. The most valualble coontrilbution to the problem wa's made by G. Labuda in his paper 'dealing with thesi,gnif,cance of the geographic method in whichcuIturalcomrplexesand the geographic relationships ,between them are established. The edito.rs' of the "Lud" attached much import.anee to informing theil' readers on the progress ofethnogra!phy in other countries. lin this connection mention must be ,ma.de of the pa.pers by J. Kulczycki, E. Frankowski and T. Wrólble~ski as well as of the detaHed reviews inlforming Polish ethnographe,rs on cri tica'! estimations of the psychologka'land functional schools and of the historic:al 'Sichool of Graebner and Schmidt. Under the influence of discussions initiated ;by the PoUsh Ethnographic Society and ,of its ,publications the prevailing ccncepts on ethnography changedslowly Ibut steadily, which is clearlyshown by the problems dealt with in the ,papersand reports as well as by the methods of ,research. The need in 194'9of pre,p,aring the six-yea'r research plan placed befOt'e ethnographers bf this country new problems which had to be solved. The three-day conference held in Cracow between the 17th and the 19th of Febwary 1.9'51or,ganized by the Poli::h Ethnographic Society to prepare the material for the first Ccmgress of ,polish Science w,a's of cruci.:ll importance at that s,ta,ge. The very exhaustive di'scussion at the confe.rence centring conmethodologiea'l .problems resulted iln the declaration published :.0 the "Lud" vol. 39. Between 1946 and 1952 the Society organized :6 other conferences, which were als~ concerned with methodological pro>blems'. Similarly, f,requent discussions at meetings ofeditorial committees led to agreed definitions which in many cases had the significance of directives not only for the Society's members but also for all Polish ethnographers. There were, of course, many poi'nts on which agreement was not reached but this s,eems rather fortunate, i'nasmuch as .premature and ul1'wa.rranted definitions were avoided, although, in other fields such was not always the case with disas- trous effects for the world of learning in this country. Undoubtedly, one of the most significant achievements during the .period coveI'ed by this, report was the acc€iPtance after numerous .discussions of the agreed definition that ,ethnography is a, branch of history dealing with cultural phenomena from the point of view of their developmentand origin in all their aspects. The above definition was both connected with the traditional concepts of the evolutional school and~n accord with the principles of historical materialism. Consequently, the 9pinion has gained prevalence that ethnog-raphy i,s concerned in its investigations with societies and the phenomena ~f social life, i. e. with the cu1t'ure andconditions of life of ethnically defined societies (tribes, races, nations). The statement that the study of the specific traits of a nation is, the prill1d.pal aim of ethnography does not mean that the scope of such i'nvestigations is to ,be restricted to extinctor relic societies, oppressed class'es or back'ward cultures. Ethnographers .achieve their aims only if they take into account in their studies a nation and its culture as a whole. Only in this manner it is possible to define the boundaries between ethnography on one side and archaeology, history of rural soai,eties, hi,story of technology a,nd sociology on the other. Obviously, it does not folIoiI: that c'O'l1'nect:on-sand cooperation ,between these ,specialities are to be brdken, but ethnQgraphy,has its own ~articu'la,r aims, oharacteristic research techniques and prospects different from those of the other fields. The transition from .theory to practkal aJpplication is not an easyprocess arid' it seldo~;' ~curs during the life time of one generation. The process makes necessary the constant careful control by ethno-graphers of their research techniques whkh developed mainly in different political and social conditions. That state is visilble on the proceedings of the Polish Ethnographic Society and the part ~layed by the Society in overcoming these difficulties is by Ino means negligihle. [n thi,s respect the activities of the Society were undoubt,edly creative as by showing thewealkness of the influences of .modern methodologies on the work of ethnographers in this country it end'orced a .more thorough and critic'_ll estimation of previous results. There is a deEp feeling that in many respects researches initiated by thePolish Ethnographic Society in the yea,rs 1945-1955 gave very satisfactory effects. Field surveys, stationary oat first, then centred on particularproblems, gave the occasion for many ethnogralpher,s ,paI'ti'cula,rly fro~ .the younger generation of gaining valuable experience a'l1'dexceHent :ra 111 mg. The efforts of the Society at popularizing ethnographY, the techmques' in this line of work have been visibly improving, helped to develop favourable conditions for future progress. All that has beEn said hitherto shows clearly that between 1945 and' 33 "Lud" t. XLIII • i ,! II �514 1955 the proceedings of the Polish Ethnographic Society were far from being only of verbal value but have done much in helping ethnographers and lovers of this disciplin to move actively onto progres'sive pos.itions. As to the future it is neces,s.ary to re-examine the eXlperiences as,semIbled so far in connecting theoretical principles with practical efforts and in aqui.riong :a deeper knowledgeof methodological fundaments and research techniques. It is to <beexpecte'd that the Society wiU be helped in its work ,by other ethnographic centres of thiscountry although, such eXlpectations do not set the Society free from making all that is possible to ensure that Polish ethnographers achieve the high standards set up by their eminent ,predecessors, Kolberg, KarIowicz and others. Józef Gajek Spis rycin str. Ryc. 1 Muzeum Narodowe w Poznaniu. Oddział w Rogalinie. Budownictwo i rozplanowanie wsi w Wielkopolsce. Fot. L. Perz. Ryc. 2 Muzeum w Rzeszowie. Wystawa pt. Rozwój narzędzi rolniczych, 1954 r. Ryc. 3 Muzeum Kultur Ludowych w Warszawie (Młociny). Afryka Ryc. 4 Muzeum Kultur Ludowych w Warszawie (Młociny). Oceania Ryc.5 Muzeum Kultur Ludowych w Warszawie (Młociny) Ryc. 6 Muzeum Kultur Ludowych w Warszawie (Młociny) Ryc. 7 Muzeum Sląskie we Wrocławiu. Wystawa czasowa Prof. dr Zygmunt Wojciechowski Prof. dr Jan Mydlarski • 382 392 399 401 403 404 412 424 435 � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/75bc32fa376dc0cc4abe3784b2f6636b.pdf abe8bac5596471f4e43163eecf9934ef Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:172 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1957 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:148 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1957 t.44 Description An account of the resource LUD 1957 t.44, s.481-540 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 480 zbiorów. Podstawę finansową Muzeum stanowią dotacje Zarządu Głównego PTTK. Scenariusz ekspozycji przewiduje zorganizowa:lie w lewym skrzydle dworku wystawy wnętrza chłopskiej chaty orawskiej, typu skansenowskiego. Prawe skrzydło dworku przeznaczono na wystawę sztuki ludowej Orawy. Dotychczasowa działalność objęła zakupy zbiorów, przeprowadzone pod kątem wyposażenia lewego skrzydła dworku, realizację ekspozycji izby czarnej oraz częściowo białej i komór. Obszer:1e pomieszczenia budynków gospodarczych przeznaczone są na wystawę sprzętu gospodarczego oraz wystawę ciesiołki orawskiej. Liczba dotychczas zakupionych eksponatów wynosi 236 szt. Obowiązki admi:listratora i pracownika oświatowego pełni kierownik schroniska turystycznego. Organizacja Muzeum pozostaje w rękach członków Podhalańskiej Komisji Opieki :lad Zabytkami, stanowiącej Sekcję Oddziału PTTK w Zakopanem. Członkowie Komisji, w większości pracownicy Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem, prowadzą od września 1955 r., w ramach działalności społecz:1ej, zakup eksponatów w terenie i prace nad ekspozycją. Pomocą w akcji oświatowej będzie przewodnik-ulotka, przygotowany przez pracowników Muzeum Tatrzańskiego. W łączności z organizacją Muzeum w Zubrzycy Górnej pozostaje praca o charakterze naukowym, której celem jest etnograficzne opracowanie Orawy. Wanda i I, j Jostowa K R PROFESOR o N I K A DR BOŻENA STELMACHOWSKA Wspomnienie pośmiertne Nauka polska pO:1iosła bolesną stratę - w dniu 21 listopada 1956 r. zmarła w Toruniu dr Bożena Stelmachowska, profesor etnologii i etnografii Uniwersytetu M. Kopernika w Toruniu, kierownik Katedry i Zakładu Etnografii U.M.K. Profesor B. Stelmachowska urodziła się 5 grudnia 1889 r. we Wrześ:1i w Wielkopolsce. W pobliskim Poznaniu pobierała naukę w szkole średniej, i na tamtejszym Uniwersytecie odbywała wyższe studia w zakresie etnografii i etnologii oraz prehistorii pod kierunkiem wybitnych profesorów: Jana Sta:1isława BystroniaJ i Józefa Kostrzewskiego. Jedną z Jej pierwszych prac l._ zawodowych było kierowanie w latach 1933-1939 placówką muzeabą, Muzeum Miejskim w Poznaniu. W tym okresie odbyła szereg wyjazdów do zagranicznych muzeów celem pogłębienia przedmiotu. Były to kolejne wyjazdy do Berlina, Monachium, Wiednia, Paryża, Dijon, Florencji, Rzymu, Kolonii, Strassburga, Szczecina, Stuttgartu, Pragi, Wenecji, Ge:1ui i in. I 31 "Lud", t. XLIV. �482 483 Główne jednakże zainteresowania badawcze w zakresie etnografii skierowane były na Kaszuby, gdzie prof. Stelmachowska miała zapewnioną pomoc i współpracę szeregu instytucji. Zorganizowała na Pomorzu sieć korespondentów, nawiązując żywą współpracę i wymianę myśli, w wyniku czego zapew:1iła Działowi Etnograficznemu Instytutu Bałtyckiego pozytywne osiągnięcia badawcze. Ponadto ułożyła program badań etnograficznych dla ówczesnych Prus Wschodnich i Pomorza Zachodniego, uzyskując nań sankcje prawne Zjazdów Pomorzoznawczych. W wy:1iku prac pomorzoznawczych wyszło z druku kilka Jej prac etnograficznych: Etnografia Pomorza Podkoziołek dowa na i Prus Wschodnich, w obrzędowości Kaszubach. 1937; 1937; Rok obrzędowy zapustnej Polski Stosunek Kaszub na Pomorzu, Za.chodniej, do Polski, 1933: 1932; Sztuka 1933; lu- Badan'in PomorzlL Problem l'iarodowościowy, 1931; Zwyczaje ludu i inne. Poza wspomnianymi pracami przeprowadzała przed 1939 r. badania etnograficz:1e na Pomorzu z polecenia Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego i gromadziła w Szkole Morskiej w Gdyni eksponaty z zakresu kaszubskiej kultury ludowej. e~I1<)l)ruficzne /itl pomorskiego. 1930 - Na terenie Poznania współpracowała z Instytutem Zachod:1io-Slowiańskim przy Uniwersytecie Poznańskim w zorganizowaniu przy wspomnia·· nym Instytucie Działu Etnograficz:1ego. Wspólnie z prof. Rudnickim założyła czasopismo etnograficzne "Archiwum Etnograficzne Instytutu Zachodnio-Słowiańskiego" przy Uniwersytecie Poznańskim. Przed podjęciem wymie:1ionych prac prof. Stelmachowska była pomocniczym pracownikiem n~ukOwym przy Katedrze Etnografii i Etnologii Uniwersytetu Poznańskiego i współpracowała w latach 1920-1926 z prof. Bystroniem. W 1939 r., na skutek wybuchu II wojny światowej, prace badawcze prof. Stelmachowskiej zostały przerwane. Nie zaniechała jednakże mimo trud:1ych warunków studiów regionalnych nad etnografią Słowian Zachodnich, zwłaszcza w okresie okupacji niemieckiej, w czasie pobytu w Warszawie, dokąd została wysiedlona z Poznania. W Warszawie pracowała także w jednej z podziemnych komisji naukowych jako kierownik sekcji etnograficznej. Celem tej pracy było dostarcze:1ie dowodów słowiańskości i polskości Ziem Zachodnich. Podczas pracy w wym. Komisji prof. Stelmachowska prowadziła wykłady na tajnych kompletach Uniwersytetu Zachodniego. Po zakol1czeniu działań wojennych pośpieszyła niezwlocz:1ie do Pozna:1ia i tu w 1945 r. objęła Zakład Etnografii Słowian Zachodnich przy 1:niwersytecie Poznańskim. W tym czasie rozpoczęta praca naukowo-badawcza skierowana była głównie ku Ziemiom Zachodnim. Do etnograficznej problematyki ziem staropolskich podchodziła rzeczowo i w:1ikliwie, a przede wszystkim bardzo przewidująco. Posiadała oddzielne plany odnośnie do opracowania zagadnienia zasiedlenia i kultywowania starych tradycji rodzimych na Ziemiach Zachodnich (osad:1ictwo, inwentaryzacja zabytk6\\" kultury ludowej, ochrona źródeł historycznych). Miała plany oddzielnych badań etnograficznych osiadłej ludności autochtonnej. Po 1945 r. powstawały dalsze pla:1Y, w miarę narastających doświadczeń terenowych (dotyczące opracowania zagadnień przesunięć w procesie osadniczym na Ziemie Zachodnie grup ludnościowych Wielkopolski i Kaszub). Z początkiem 1946 r. prof. Stclmachowska została jako profesor nadz\'.'yczajny powołana na katedrę Ebologii U. M. K. w Toruniu, którą to katedrą kierowała do ostatnich chwil życia. W czasie ponad dziesięcioletniej pracy naukowo-badawczej i dydaktycznej na U. M. K. w Toruniu i W. S. S. P. w Gdańsku wykształciła zastęp etnografów, zajmujących obecnie stanowiska w muzealnictwie, oświacie oraz innych instytucjach naukowych. Objęcie katedry uniwersyteckiej w Toruniu związało poczynania naukowe prof. Stelmachowskiej z regio:1em Pomorza. Głównym tematem prac badawczych to naj ogólniej pojęta kultura ludowa Pomorza, w szczególności kultura materialna ze szczególnym akcentem położonym na budow:1ictwo, narzędzia pracy, rybołówstwo, sztukę ludową i zwyczaje rodzinne. Uprzywilejowane stanowisko miał region kaszubski z podregionami Kaszubów Gdańskich, Nadłebskich, Kabatków i Słowińców. Z tego zakresu opublikowała szereg prac, jak: Na drodze do teorii sztuki ludowej, etnkzne 1946; Zdobnictwo ludności rdzennej ludowe Ziemi Pyrzyckiej, Pomo1'za, 1948; Pomorze 1946; w programie Polskie badań grupy etno- i in. oraz artykuły popularno-naukowe na łamach dzienników i pism regio:1alnych Gdańska, Gdyni, Bydgoszczy, Torunia. Wielokrotnie podejmowała dyskusje na łamach "Dziennika Bałtyckiego", głównie .:la temat stroju ludowego na Pomorzu, haftu, ceramiki, rybołówstwa. Rokrocznie, podczas pracy w Toruniu przeprowadzała z gronem słuchaczy i współpracowników badania na terenie Pomorza Gdańskiego, Zachodniego, szkoląc stude:1tów podczas prac wakacyjnych. Kolejne ekipy badawcze wyruszały do Brodnicy Górnej, Ostrzyc, Pucka, Helu, Kościerzyny, Kartuz, dalsze na teren powiatu Bytowskiego (Ugoszcz, Studzienice, Dąbrówka Bytowska), na obszar Słowińców (Kluki, Smołdzino, Główczyce, Zelazo, Rowy, Gardna, okolice Słupska, Łeby i Lęborka). Jednostkowe badania prowadziła także na obszarze Ziemi Lubuskiej (okolice Gorzowa) i Ziemi Pyrzyckiej. Profesor Bożena Stelmachowska pracowała również w Muzewn Kaszubskim w Kartuzach i w Muzeum Regionalnym Powiśla w Kwidzyniu. Współpracowała także w tym zakresie z grupą regionalistów Ziemi Lubuskiej i Kociewia. graficznych, 1946; Nowe elementy w kulturze ludowej na Pomorzu Jeszcze przed 1939 r. w dniu 10 listopada 1938 r., prof. Stelmachowska została mianowana Kawalerem Orderu Polonia Restituta z tytułu bezinteresownej i ofiarnej pracy w dziedzinie kultury i oświaty. W 1938 r. habilitowała się w Warszawie :1a podstawie prac o zwyczajach rodzinnych i obrzędach. 31· �485 484 Brała także udział w ogólnopolskich badaniach dla potrzeb Polskiego Atlasu Etnograficznego nad rolnictwem i hodowlą, organizowanych przez PTL w latach 1950-1954. Prof. Bożena Stelmachowska była długoletnim czło:lkiem Zarządu Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, przygotowywała również monografię o stroju kaszubskim w ramach "Atlasu Polskich Strojów Ludowych". Niestety przedwczesna śmierć nie pozwoliła doprowadzić Jej tego dzieła do końca. Kilka tygodni przed swym zgonem Prof. Stelmachowska \VTHZ z gronem. badaczy - wychowanków przeprowadzała badania terenowe :n obszarze Słowińców. Obecnie w ramach prac opera postuma przygotowywana jest do druku praca B. S t e l m a c h o w s k i e j Kultura materialna Słowińców. Rozległy wachlarz terna tyki badawczej i niestrudzona e:1ergia v.' pracy naukowej uczyniły z profesor dr Bożeny Stelmachowskiej postać niezwykle. żywą i czynną. Była w pełni swoich sil: twórczych do ostatniego okresu tym bardziej niespodziewany był Jej zgO:l w okresie realizacji zamierzeń na dużą skalę. Bliska była Kaszubszczyżnie, posiadała tam wielu entuzjastów, swoich poczynań naukowych. Etnografia polska utraciła w .Jej osobie cenio:1ego i aktywnego pracownika naukowego. Ryszard Kukier ZESTAWIENIE PRAC BOŻENY STELMACHOWSKIEJ WRAZ Z WAŻNIEJSZYMI RECENZJAMI O TYCHŻE PRACACH 1. Wykopaliska z "Przegląd 11 ryc. 2. Fibula płytou:a 4. O żegludze z dwiema epok tarczkami w prehistorii 6. Zamawianie urodzaju nr 588 z dn. 24. XII. w wczesnohistoryczne, s. 17-24. B. Górnictwo prehistoryczne R. 2: 1927, z. 3, s. 37-45. 9. Sztuka okresu t. 2, R. 4-5: cesarstwa 1922-1924, spiralnymi rzymskiego z. 2, s. 228-231, z Obry w 15. Przemysł starszej R. 2: 1927, z. epoki 4, s. obrzędach, "Z Otchłani (epoka kamiennej 49-60. Poznań, 1925, s. 69. "Kurier Poznański", t. 30, 1927, Wieków", 18. Z "Z Otchłani Wieków", (paleolitu), "Z Otchłani Wieków", Przeszłości Przeszłość Powszechnej Wystawie Krajowej w Słowian Północno-Zachodnich, Polskie Poznaniu, Pomorze, [w:] Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego, 1931, wyd. Instytut Bałtycki, s. 1-12. w obrzędowości zapustnej Polski t. 2, S. Ba1ticum, i kultura, z. 2, Toruń, 19. "Podkoziołek" znań 1933. Po- Zachodniej, 20. Rok obrzędowy na Pomorzu [w:], Pamiętnik Instytutu Bałtyckiego, S. Balticum, z. 7, Toruń 1933, s. 271, XI, wyd. !:lstytut Bałtycki. Rec.: W. Łęg a, "Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu", t. 10: t. 10: 1935, nr 1-2, s. 31-33. 21. Stara tuba pożarnicza w Muzeum Miejskim UJ Poznaniu, "Kurier Poznański", 1934, nr 147. 22. Regionalizm czości etnograficzny literackiej Polski na tle przykładów z 23. Polemika. W. Łęg Regionalizm a, Odpowiedź 24. Etnografia Warszawa, 26. 27. 28. i Prus twór- (Przyczynek w Toruniu", t. 10. tamże, s. 428-430. tamże, s. 430. Wschodnich [w:] Słown'ik GeograficznlJ t. 1, z. 1. Pol. Tow. Kraj., s. 203-237. Przyslowia polskie, "Ziemia", t. 24: 1934, s. 263-265. Nasze rybolówstwo morskie, "Ziemia", t. 25: 1935, s. 24-30. Bartnictwo w Borach Tucholskich, "Ziemia", t. 26: 1936. Lato ludu pomorskiego, "Teka Pomorska", R. 1-2: 1936/1937, s, 57-58. Państwa 25. Pomorza Etnograficzny, recenzenta. współczesnej do teorii regionalizZachodnio-słowiańskiego Zachodniej mu), "Archiwum Etnograficzne Instytutu Uniwersytetu Poznańskiego", 1936, z. 1. Rec.: W. Łęga, "Zapiski Towarzystwa Naukowego 1935, nr 1-2 s. 265-266. R. 2: 1927, z. 2, kamier.na), na 16. Zwyczaje ludu pomorskiego (Boże Narodzenie-Zapusty), [w:] Kronika o polskim morzu, dzieje walk, zwycięstw i pracy, Warszawa, 1930, s. 71-78, wyd. Tygodnik "Polska Gospodarcza". 17. Badania etnograficzne na Pomorzu (Problem Narodowościowy na Pomorzu), [w:J, Pamiętnik Zjazdów Pomorzoznawczych, Toruń 1931, z. 1, wyd. Instytut Bałtycki, s. 87-91. powiecie polskiej, ludowy "Ziemia''', R. 14: 1929, nr 14, s. 276-280. R. 2-3: 1925, s. 147-151, 1 ryc. Wieków", R. 1: 192G, z. 1-2, s. 3-6. przedhistorycznej, "Z Otchłani Wieków", R. 1: 1926, z. 4, s. 33-42. 5. System trzech 7. Skarby ze starszego Eugeniusz Frankowski, Kalendarz obrzędowy ludu polskiego, "Ziemia", R. 13: 1928 nr 15-16, s. 311. 11. O badaniu slrmowisk ot1J.:artych, "Z Otchłani Wieków', R. 4: 1929, 'l. 1, s. 9-14. 12. Garncarstwo ludowe na Powszechnej Wystu.H;ie Kr,rjowej, "Ziemia", R. 14: 1929 nr 21, s. 382-:385. 13. Słowiańskie grodziska na wyspie Rugii, "Z Otchłani Wieków", R. 2. 1929, z. 2, s. 17-33. 14. Strój przedhistoryczny, "Z Otchłani Wieków", R. 4: 1929, z. 3, s. 50-57. tamże "Z Otchłani babimojskim, 3. Wineta, Wilanowskie Archeologiczny", 10. Rec... Polskiego i ziem 1937, wyd. historycznie z Polskq zwiqzanych, �487 '186 29. Garncarstwo :>0. Sztuka ludowe ludowa na des cOmmunicati,ons demographie, graphes w Polsce, Kaszubach presentes anthropologie) slaves a Sofia 49. Etnografia "Ziemia", t. 24: 1934. (Lart populaire a la VI-e du V I-e en Casoubie) sectio (Ethnographie, Congres' des geographes sociologie, 50, Nauczyciel et ethno- skarby 51. 1936. "Archiwum Etnograficzne Instytutu Zachodnio-słowiańskiego Uniwersytetu Poznańskiego", z. 3, Poznań 1937, wyd. Ja:1 Jackowski "Księgarnia Uniwersytecka", s. 83, ryc. 126. Rec.: W. Łęga, "Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu", t. 11: 1938/1940, s. 67-68. 31. Sztuka ludowa 32. Odpowiedź 35. 36. 37. 38. na recenzję w "Jantarze" - Sztuka ludowa Kaszub w programie badań 12/26, wyd. Wydział kultura Pomorzoznawczy ludowa Bydgoszcz, 1946::lr Bałtyckiego. etnograficznych, czynnikiem Instytutu zespalającym Ziemie Odzyskane, "Przegląd Zachodni", Poznań 1946, :Ir 3, s. 979---990. 41. Ludowa liryka zaduszna, "Głos Wielkopolski", wydanie A, R. 2; nr 301/605 z l. XI. 1946, Poznań 1946. 42. O styl i obyczaj rodzimy na Ziemiach Odzyskanych, "Przegląd Zachodni", R. 2: 1946. nr 1, s. 9-21. 43. Zdobnictwo ludowe Ziemi Pyrzyckiej, Poz:lań, 1946, wyd. Instytutu Zachodniego, s. 47. 44. W Pyrzyckim Regionie, s. 642, z dnia 8. XII. "Głos Wielkopolski", 45. Boża gwiazdka świeci, w górze wyd. A, R. 2 1946, nr 338, "Głos Wielkopolski", wyd. A. R. 2: 1946, nr 352, s. 656, z 22. XII. 46. Planowanie muzeów etnograficznych "Jantar", R. 4: 1946, .•. Jantar", R. 4: 1946, na Pomorzu, z. 2, s. 71-74. 47. Nowe elementy w kulturze ludowej na Pomorzu nr 3, s. 26-33. 48. Kultura 53. 54. 55. Polemiczny), 39. Pomorze 40. Polska 52. na Kaszubach "Teka Pomorska", R. 3: 1938, s. 75-77. do Polski, [w:] Pamiętniki Instytutu Bałtyckiego, t. 15, z cyklu Światopogląd Morski, S. Dominium Maris, Toruń, 1934, wyd. Instytut Bałtycki, z. 6, s. 135-,162. Z kultury materialnej Borowiaków Tucholskich, "Ziemia', t. 26-,21: 1937, s. 48-53. Z metodyki badań nad sztuką ludową, "Teka Pomorska", R. 3: 1938, nr 1-2, s. 52-57. Rozwój kultury ludu Pomorza, "Zycie Warszawy", 1945, nr 45. Stwarzamy "nowy" Stary Rynek, "Kronika Miasta Poznania", R. 18: 1945, nr 1, s. 29---34. Na drodze do teorii sztuki ludowej, "Lud", t. 36: 1946, s. 163-184, i od .. bitka. Lublin, 1946, s. 24. (Kącik 33. Stosunek 34. na Kaszubach, litoralna i kontynetalna, "Jantar", 1946. Wielkopolski w planowaniu niemieckim, •.Lud", t. 37: 1947, s. 236-276. R'esumes 56. 57. 58. ;;9. 60. i31. 62. 63. Czego nie 69. 70. 71. ludowej. Trzeba wydobyć kulturalne star/a nawałnica (Relikty etnograficzne kultury ludowej), Etnografii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, nr 64, R. 9: 1953, dod. "Rejsy" z 15-16. III. bada przede wszystkim kulturę materialną ludu, "Głos Uczelni", R. 2: Toruń 1953, :lr 3/6. Badania Pomorzoznawcze, "Głos Uczelni", R. 2, Toruń, 1953, nr 6/9. Dyskusja o hafcie kaszubskim. Jedno czy wielobarwny? "Dziennik Bałtycki" nr 64. R. 9: 1953, dod. "Rejsy" z 15-16. III. Kaszubski strój ludowy, "Dziennik Bałtycki", R. 9: 1953, :lr 225, z dn. 20-21. IX. Na torach badalCczych etnogro.jii Pomorzu. "Głos Uczelni", R. 2. Toruń 1953, nr 8/11. Owępsie, mv,cy i buksach, "Dziennik Bałtycki", R. 9: 1953, nr 285, 1953 dod. ,.Rejsy", z dn. 29---30.XI. Za dwa detci cały dzeń, "Dziennik Bałtycki", R. 10: 1954, nr 24, z d:l. 30-31. V. dod. "Rejsy". 65. Etnografia 68. sztuki lesi, [w:] Pomorze Zachodnie, wyd. I:1stytut Zachodni, Poznań 1949, t. 2, cz. 1, s. 221-248, cykl: Ziemie Staropolskie, t. 2, cz. l. Lice Ludu, [w:] Dolny Sląsk, cz. 1, Poznań, 1948, wyd. Instytut Zachodni, s. 219-243 (razem z Wandą Brzeską)· Twórczość ludowa. Rejsy, Dodatek do "Dziennika Bałtyckiego", 1949 z dn. 21. VIII. nr 34. W spółczesna ceramika ludowa na Kaszubach, •.Polska Sztuka Ludowa", R. 4: 1950, :1r 7-12, s. 100-106. Rec.: Typy, ludowe Kielisińskiego, "Rzeczpospolita", 1950. Ceramika kaszubska, "Sztuka Ludowa". 1951. Toruńscy etnografowie u Kaszubów, R. 2: 1952, nr 23/44, Dodatek Literacki, "Nowy Tor", z dn. 27-28. XII. 1952. Bałtycki" 66. opiekun "Rzeczpospolita", 1947, nr 22. Etnografia w Kórniku, •.Rzeczpospolita", nr 352. Sprau;ozdanie z działalności Zakładu Etnologii i Etnografii U. M. K. u; Tomniu, za rok 1946-1947, "Lud", t. 36: 1947, s, 484-485. Łużyckie stroje ludowe, [w:] Łużycom Wolność, Poznań 1946, s. 64-73. Nad jeziorem Gardzieńskim, "Rzeczpospolita " 1947, nr 273, 1947. Polskie grupy etniczne ludności rdzennej Pomorza, "Slavia Occidenta lis", t. 9; 1948, s. 155-189; Odbitka, op. cit., Poz:lań, 1948, wyd. Instytut Zachodni. Kultura ludowa Pomorza Zachodniego, [w:] Pomorze Zachodnie Poznań, 1948, wyd, Instytut Zachodni. 64. Zakład 67. jako polskiej �488 489 o stroju słowiańskim, "Dziennik Bałtycki", R. 10: 1954, nr 24, dod. Rejsy. 73. Jeszcze o stroju kaszubskim. Wianek dziewczęcy i złotnica, "DZiiennik Bałtycki", R. 10: 1954, nr 9, dod. Rejsy, z dn. 10-11. 74. Idzie Kasiulka usznurowana ... "Dziennik Bałtycki", R. 10: 1954 nr 33. dod. Rejsy, z dn. 7-8. II. 72. Parczewski 75. Rozwój kultury ludu Pomorza tematem badań naszych etnografów, "Zycie Warszawy", S. A, 1954, nr 45' z dn. 21-22. II. 76. Siedem sznurków i paciorków miała u szyi... "Dziennik Bałtycki", R. 10: 1954. nr 17, dod. Rejsy, z dn. 25-26 IV. 77. Trudności badawcze etnografa w terenie, "Głos Uczelni", R. 4, Toruń 1955, nr 3/24. 78. Konkursy na się ogłasza Wybrzeżu, a efektów "Dziennik 13-14. III. 79. Na marginesie dyskusji o hafcie R. 9: 1955, nr 3, s. 170-172. 80. Radło ziemniaczane na nie Bałtycki", wida.ć. W sprawie "Polska kaszubskim, Pomorzu, pamiątkarstwa R. 10: 1955, nr "Kwart. HKM, 62/3337 z dn. Sztuka Ludowa", R. 4: 1956, nr 1, s. 112-122. 81. Wyniki prac naukowo-badawczych wozdania Towarzystwa Toruń 1956. Naukowego Zakładu U. M. K. Spraz dn. 7. 1.-31. XII. 1953, Etnografii w Toruniu ETNOGRAFIA I NAUKI POMOCNICZE HISTORII W PIERWSZEJ POŁOWIE XX W. Wspomnienie o prof. W ł a d y s ł a w i e S e m k o w i c z u Sprawa ścisłego określenia zakresu etnografii i jej stosunku do innych nauk historycznych stała się specjalnie aktualna w ciągu ostatnich kilku lat w związku ze zmianami w strukturze orga,':lizacyjnej nauki polskiej i ustaleniem ram dla zespołowej pracy naukowej w oparciu o rozmaite instytuty nowo powstałej Polskiej Akademii Nauk. W tej sytuacji szukania na nowo, ostatnio dość luźnych - poza nielicznymi wyjątkami kO:Jtaktów między dwiema dyscyplinami uniwersyteckimi o różnym w zasadzie zrębie warsztatu pracy i podobnym, gdy chodzi o zasadniczy kierunek zainteresowań przedmiocie badań, słuszne będzie przypomnieć niektóre dawniejsze momenty współdziałania tych nauk. Wiąźą się o:Je przede wszystkim z okresem ostatnich kilkunastu lat ub. wieku, oraz początkiem wieku obecnego, z nazwiskami K. Potkańskiego, F. Bujaka, W. Semkowicza i wielu innych. Wymienia tych uczo:1ych jako współpracowników "Ludu" wydany ostatnio bdeks artykułów zawartych w czterdziestu rocznikach tego pisma. Możnaby nawet zaryzykować twierdzenie, że nasile:Jie wspólnych kontaktów Wląze się przede wszystkim z działalnością "Ludu", który dając im ostatnio wyraz, zwłaszcza w wydanym w 1954 roku tomie 41 (z artykułami B. Baranowskiego, J. Brody, J. Burszty, W. Hejnosza, A. H. Kaletki, Z. Kolankowskiego, G. Labudy, C. Łuczaka, W. Sobisiaka, S. Szczotki i in.), kontynuował dawniejsze tradycje sprzed pierwszej wojny światowej. Sibie zarysowująca się w okresie międzywojennym specjalizacja różnych katedr historycznych jak równieź katedr etnologii i etnografii, następnie takźe socjologii, antropogeografii, prehistorii i wielu innych im pokrewnych dziedzin :Jauk społecznych, dążenie do sprecyzowania odrębnych zadań i odrębnych metod badawczych w oparciu o odmienne również typy źródeł osłabiło na ogół wzajemne kontakty między róźnymi dziedzinami wiedzy. Utrzymały się O:1e jednak w tym okresie na niektórych odcinkach badawczych. Wśród nich dziedzina tzw. nauk pomocniczych historii zajmuje jedno z pierwszych miejsc. Rozbudowanie nauk pomocniczych historii, jako odrębnej dyscypliny naukowej, wiąże się ze zrozumieniem roli, jaką w postępowa:1iu badawczym, prowadzącym do odtworzenia minionego procesu historycznego, spełnia właściwa formalna i rzeczowa analiza źródła historycznego, przekazującego nam związane z tym procesem fakty. U podłoża rozwoju tej dziedziny wiedzy, a zarazem umiejętności tech:1icznych, leży ten sam postulat udostępnienia badaczowi naszej przeszłości historycznej szerokiej podbudowy faktów dotyczących różnych okresów i różnych grup ludzkich jak również różnych dziedzin ludzkiego działania (poprzez sumienne zestawienie źródeł, a następnie umiejętne ich odczytanie), który m. in. jeszcze na przełomie XVIII i XIX w. zapoczątkował również terenowe prace etnograficzne 1. Nic też dziwnego, że dla niektórych przedstawicieli nauk pomocniczych historii etnografia nie tylko stanowiła naukę posiłkującą 2, lecz również podobnie jak paleografia, dyplomatyka, sfragistyka, numizmatyka, heraldyka czy geografia historyczna była jedną z tych usługowych umiejętności, które pozwalały z przekazu niezrozumiałego dla niespecjalisty odczytać i objaśnić szereg nowych faktów. Pomagały w tym w:Jioski z analogii pomiędzy wytworami i instytucjami różnych czasów i różnych ludów. Budowano je zresztą nie zawsze krytycznie, najczęściej jeszcze w oparciu o koncepcje ewolucjonistów drugiej połowy ub. w. To uznanie usługowej roli et;'lografii jako pomocniczej nauki historii (niezależnie od przyznawania jej, podobnie zre3ztą jak niektórym innym naukom pomocniczym, włas;'lych c'Cló\v badawczych, dążenia do opracowywania własnej syntezy w oparciu o jej właściwe żródła) nie znalazło I Por. A. K u t r z e b i a n k a, Rozwój KrakÓW 1948, s. 506. 2 Encyklopedia W. Semkowicza, nauk pomocniczych wyd. 3, Kraków etnografii hi,storii 1946, s. 2. i etnologii tcedług wykładów w Polsce, prof. dr �491 490 odbicia w uniwersyteckich podręcznikach, a raczej skryptach nauk pomocniczych historii, wydawanych w okresie międzywojennym i bezpośrednio po ostatniej wojnie przez prof. W. Semkowicza i następnie przez prof. A. Gieysztora:l. Miało Jednak pokrycie w niejednej wypowiedzi pierwszego z nich, w okresie międzywojennym l pierwszych lat po wojnie profesora historii Polski i nauk pomocniczych Uniwersytetu Jagiellońskiego. Znalazło również wyraz w jego pracach i w dużym - przez cały okres naukowej i pedagogicznej działalności zainteresowaniu dla bliskich etnografii tematów badań. W kierowaniu ku etnografii uczniów (wśród nich F. Gawełka); w udziale w komitetach naukowych organizujących prace zespołowe m. in. z udziałem et:1ografów, jak np. Komitet Wydawnictw Śląskich PAU, we współudziale w zakładaniu krakowskiego Muzeum Etnograficznego itp. w podnoszeniu przy różnych okazjach znaczenia pracy na pograniczu et:lOgrafii oraz historii politycznej, gospodarczej, również historii prawa różnych okresów historycznych, w tym także naj żywiej go interesującej historii wieków średnich. Omówienia sylwetki prof. W. Semkowicza zabrakło w dotychczasowych tomach Ludu obok sylwetki Fr. Bujaka 4, w podobny sposób, choć na odmiennych odcinkach tematycznych, zainteresowanego pracą na pograniczu etnografii i innych nauk historycznych. Lukę tę chcemy zapełnić obecnie przypominając w rocznicę śmierci naszego profesora garść dat i faktów :Iajważniejszych. Władysław S e m k o w i c z (9. V 1878-19. 111949) należał do najwybitniejszych uczonych polskich, których działalność naukowa przypada na pierwszą połowę XX w. Urodzony 9. V.1878 r. we Lwowie, syn Aleksandra Semkowicza, znanego historyka, profesora u;1iwersytetu lwowskiego, dyrektora biblioteki uniwersyteckiej, członka-korespondenta Akademii Umiejętności i długoletniego redaktora "Kwartalnika Historycznego" wcześnie pod czujną, a wytraw:Ią ręką ojca wchodził w poważne prace naukowe. Znakomita jeśli chodzi o opanowanie historycznej techniki badawczej, zwłaszcza mediewistycznej szkoła Oswalda Balzera dopełniła reszty. Semkowicz uczęszczał na seminarium Balzera, równolegle zaś pracował naukowo pod kierunkiem tegoż uczo;rego przez dwa lata jako zastępca aplikanta w Krajowym Archiwum aktów grodzkich i ziemskich we Lwowie. Półroczny (1902-1903) pobyt w Rzymie, w charakterze stypendysty Akademii Umiejętności, i związane z nim prace naukowe i archiwalne rozszerzyły horyzonty młodego uczonego i wydatnie wzbogaciły zasób jego wiedzy. Dłuższa praca pedagogiczna w szkole średniej (1901-1914/1915) dała mu doskonałe przygotowanie dydaktyczne, które póżniej wyróżniało go 3 J. w., ponadto A. G i e y s z t o r, Zarys nauk pomocniczych historii, Warszawa 1948, wyd. 3, rozszerzone przy współudziale S. Herbsta, t. 1, 2. • S. S z c z o t k a, Profesor dr Franciszek Bujak, "Lud", t. 41: 1954, s.7-26. wśród uniwersyteckich wykładowców c. Jeśli chodzi o etnografię, zetknął się z nią w Rzymie w latach 1902/1903 poprzez zwiedzanie zbiorów i uczęszczanie na odczyty etnologiczne. Nie mógł również, związany z O. Balzerem, nie być świadkiem starań tego ostatniego o utworzenie we Lwowie katedry etnologii w 1910 r., jak i nie mógł nie zetknąć się tamże z wykładami S. Ciszewskiego, a następnie J. Czekanowskiego. W 1909 r. rozpoczął Władysław Semkowicz n<'. uniwersytecie lwowskim wykłady jako prywatny docent w zakresie nauk pomocniczych historii. W 1914 r. rozszerzył zakres habilitacji na dziedzinę historii średniowiecznej. Z dniem 1. X. 1916 objął katedrę nauk pomocniczych historii na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie oraz kierownictwo związanego z nią Gabinetu Nauk Pomocniczych Historii U. J. Gabinet rozwinął się, dzięki staraniom Semkowicza, w 1921 r. w samodzielne Seminarium Nauk Pomocniczych Historii U. J., wyodrębnione z ogólnego Seminarium Historycznego U. J. Na tym stanowisku pracował odtąd Semkowicz nieprzerwanie aż do 1939 r., kiedy brutalna przemoc hitlerowska oderwała go od warsztatu pracy (6. XI. 1939) i wtrąciła wraz z ogółem profesorów U. J. do obozu koncentracyjnego w Oranienburgu, gdzie - jako jeden z bardzo nielicznych - wyjątkowo długo został przetrzymany. Po wojnie wracał jeszcze dwukrot:1ie na krótko na swe stanowisko, ale o dłuższej i regularnej pracy uniwersyteckiej nie było już mowy. Obok pracy uniwersyteckiej W. Semkowicz brał nader żywy udział w pracach instytucji i towarzystw naukowych. Zbyt długo byłoby wyliczać ich listę i szereg piastowanych godności. Ograniczyć się wypadnie do ;rajważniejszych: Od 1919 r. był członkiem-korespondentem PAU, od 1923 członkiem czynnym; z jego inicjatywy powstała w 1921 r. Komisja atlasu historycznego Polski PAU, której niebawem został przewodniczącym. Od 1926 r. był przewodniczącym Komisji Historycznej PAU; od 1926 sekretarzem, a od 1945 dyrektorem Wydziału Historyczno-Filozoficznego PAU; piastował również godność przewodniczącego Komisji Etnograficznej PAU (1934), był prezesem Polskiego Towarzystwa Heraldycznego (od 1925, prezesem honorowym od 1932), oraz wiceprzewodniczącym Polskiego Towarzystwa Historycznego (od 1934). W latach 1932-1939 był sekretarzem Komitetu Wydawnictw Śląskich PAU i czynnym organizatorem prac i wydawnictw tego Komitetu, zaś od 1947 r. jego dyrektorem. Bibliografia prac naukowych Władysława Semkowicza obejmuje ponad 300 pozycji z lat 1897-19496• Są to oczywiście głównie prace z zakresu s W ustaleniu szeregu dat biograficznych korzystaliśmy z materiałów zebranych i udostępnionych nam przez Panią Jadwigę Semkowiczową. 6 O. Ł a s z c z y ń s k a, Bibliografia prac W. Semkowicza, "Roczniki Historyczne", Poznań t. 18: 1949, s. 462-483; oraz J. S e m k o w i c z o w a, Zestawienie prac Władysława o tychże pracach (rękopis). Semkowicza wraz z ważniejszymi recenzjami �492 jego specjalności, tj. tzw. nauk pomocniczych historii. Działalność uniwersytecką zainaugurował Semkowicz wykładem habilitacyjnym z zakresu p a l e o g r a f i i '. Paleografia łacińska zamyka również jego działalność naukową, jako :1ajobszerniejsze, najbardziej dojrzałe i syntetyczne spośród jEgO dzieł, jakkolwiek niewykończone i wydrukowane już po śmierci autora >l. Nie paleografia jednak była dyscyliną, której Semkowicz najwięcej poświęcał uwagi. Były nią badania g e n e a log i c z n o - h e r a l d y c z n e. Semkowicz dostrzegał traf:lie całą słabość syntez naukowych Bobrzyńskiego, Smolki, Małeckiego i Piekosińskiego, którzy usiłowali rozwiązać zagadnienie genezy społeczeństwa polskiego i państwa polskiego drogą przyjętych z góry teorii. Przeciwstawił im metodę monograficznego i szczegółowego opracowania poszczególnych rodów rycerskich, spodziewając się tą drogą dojść w etapie końcowym, po zgeneralizowaniu wyników, do "wyśledzenia genezy szlachty polskiej, a w ślad za tym Lmych, związanych z nią węzłami społeczno-gospodarczymi warstw ludności w Polsce", oraz do "wykrycia roli dziejowej rycerstwa polskiego, jako najważniejszego w państwie średniowiecznym obok monarchy czynnika politycznego" D. Badania heraldyczno-genealogiczne zamierzał powiązać jak naj ściślej z badaniami ge:1ealogiczno-topograficznymi. Więcej nawet, już w 1904 r. miał gotowy plan opracowania mapy wielkiej własności ziemskiej w Polsce w dwóch przekrojach: a) z okresu wczesnohistorycznego, b) z drugiej połowy XV w. - i szkicował próbkę tego rodzaju mapy l0. Ten zasadniczy i ostateczny cel, jaki stale przyświecał prowadzonym przez samego Semkowicza, a niebawem i przez grupę jego uczniów badaniom monograficznym" poświęcony był poszczególnym rodom, a także klasztorom, czy dawnym terytorialnym jednostkom administracyjnym. Praca była bowiem zakreślona na szeroką skalę, przewidywała wiele ogniw przygotowawczych (które same dla siebie stanowiły zamknięte tematy), to też mimo włożonego w nią wysiłku dziesiątek lat swego życia, mimo utworzenia i redagowania przez Semkowicza specjalnych czasopism naukowych ("Miesięcznik Heraldyczny" 1908-1915 i "Rocznik Heraldyczny" 1908-1932) nie zdołał on już za swego życia przejść do drugiej, syntetycz:1ej fazy badań nad problemem. Rzecz jasna, że Semkowicz zdawał sobie sprawę, iż same badania genealogiczno-heraldyczne nie wystarczą do ostatecznego rozwiązania węzłowych zagadnień z historii społecznej i ustrojowej. Dlatego też prowadził energicz:1e badania w zakresie h i s t o r i i u s t r o j u i h i s t o r i i " P o ł e c z n e j, żeby tylko wspomnieć jego prace Nagana i oczyszczenie szlachectwa w Polsce XIV i XV wieku (1899), Wladycy polscy na tle porów, W. S e m k a w i c z, Paleografia łacińska "Przegląd Historyczny", Warszawa, t. 9: 1909, s. 215-227. 8 W. S e m k o w i c z, Paleografia łacińska, Kraków 1951, ss,. XV, 598. D Z własnoręcznego Curriculum vitae z 1907 r. 10 Z listu do ojca (9. X. 1904). 493 nawczym slowiańskim (1908/1909), czy Uwagi nad pochodzeniem i rozsied- (1912). W tym też kierunku podążał jego uczeń, Maria:1 Friedberg, w pracach o klienteli świeckiej !:>iskupów i o możnowładztwie. Friedberg też był tym, który pokusił się jeszcze za życia Semkowicza - o syntetyczne opracowanie genezy społeczeństwa i państwa polskiego, wykorzystując cały dorobek szczegółowych badań monograficznych tak intensywnie prowadzonych przez Semkowicza i jego szkołę 11. leniem rycerstwa polskiego wieków średnich Wspomnia:1e już studia genealogiczno-topograficzne popychały Semkowicza w kierunku tzw. g e o g r a f i i h i s t o r y c z n e j. W tym samym kierunku działały jego zainteresowania i _. dodajmy systematyczne uniwersyteckie studia z zakresu geografii, pogłębiane w latach póżniejszych. Na polu geografii historycz:1ej trwale zapisał się Semkowicz jako autor znakomitych map historycznych Polski, wydanych częścią jako mapy ścienne, częścią zaś, wespół z prof. C. Nankem (który opracował mapki do dziejów powszechnych), jako Szkolny atlas historyczny (1932). Z prac monograficznych najważniejszymi były rozprawy: Geograficzne podstawy Polski Chrobrego (1925) i Historyczno-geograficzne podstawy Sląska (1930). Była już mowa o jego inicjatywie i kierowaniu pracami Komisji dla Atlasu Historycznego Polski PAU, której naj dojrzalszym dziełem była wydana w 1933 r. Mapa województwa krakowskiego w dobie Sejmu Czteroletniego, praca zbiorowa pod redakcją Semkowicza. Mapa ta nieraz jest wykorzystywa:1a także w pracach etnografów. Osobną a nas specjal:1ie interesującą tutaj grupę prac stanowię te wszystkie, które możnaby określić jako e t n o g r a f i c z n e. Są to zarówno drobne przyczY:1ki archiwalne jak własne prace terenowe drukowane w "Ludzie" i "Wiśle" od r. 190012 przez kilka następnych lat 1:1. Przynoszą one materiały do zwyczajów ludowych, zagadek, pieśni zbieranych w okolicach Brzeska. Od 1920 r. datuje się zainteresowanie W. Semkowicza aktualnymi zagadnieaiami Spisza, Orawy i Okręgu Czadeckiego, a także Ś:ląska Cieszyńskiego i Górnego. W tym czasie obok wielu map i memoriałów urzędowych opracowuje również popularne artykuły, które drukuje 11 M. F r i e d b e r g, Klientela świecka biskupstwa krakowskiego w wieka XLI-XIV. Ze studiów nad organizacją społeczeństwa w Polsce średniowiecznej, [w:] Studia hist. ku czci S. Kutrzeby, t. 1, 1938, s. 165-216; t e nż e, Kultura polska a niemiecka, Poznań 1946. 12 Dwa przyczynki do historii wierzeń ludowych (z aktów sądowych z XVII w.), "Lud" t. 6: 1900, s. 385-391 i odb.; Pieśń o królu Sobieskim, "Wisła", t. i4: 1900, s. 187-188; Zagadki ludowe z okolic Brzeska, tamże s. 684--685; Niektóre zwyczaje na Boże Narodzenie (wieś Łoniowa pow. Brzesko), tamże s. 814. 1:. W r. 1901 drukuje w "Wiśle" Kra kowiaki ze wsi Łęki i pieśń ze lL'si w pow. brzeskim; w 1908 r. Zagadki Niedźwiedzy. W 1904 r. w "Ludzie" i legendy ze wsi Łoniowy. opisuje zwyczaje Bożego Narodzenia �495 494 "Ziemia", "Gazeta Podhalańska", "Dziennik Cieszyński" 14. Łączy on w nich spojrzenie historyka - archiwisty ze spojrzeniem etnografa, obserwującego współczes:le życie wsi, szukającego śladów jej przeszłości kulturalnej i jej etnograficznej przynależności. Ten ostatni wzgląd decyduje o podjęciu pracy nad dwutomowym wydawnictwem Materiałów źródłowych dla Górnej Orawy (1932, 1939), przynoszącym wiele cennych dla etnografa wiadomości. Etnografii w znacznej mierze poświęcone są również karty wydanej pod redakcją Semkowicza dwutomowej pracy Slowacja i SŁow~c'y (1937, 1938). Wspomniane prace i przyczY:1ki, tematycznie związane z kulturą lud::Jwą, są niewątpliwie wyrazem szerokiego zakresu zainteresowań uczonegohistoJ:yka i 'jego dąże:1ia do udostępnienia różnego typu żródeł. Są jednak tylko drobnym uzupełnie:1iem podjętej przez niego szerokiej akcji w yd a w n i c t w Ź l' Ó d ł o w y c h, jak Akta Unii (1932) wydane wespół z S. Kutrzebą, czy Kodeks katedry wileńskiej (1938-1948) wydany wspólnie z J. Fijałkiem, które pozostaną na długo wzorowym wydawnictwem źródłowym, żeby nie powiedzieć niedościgłym wzorem tech:1iki wydawniczej. podobnie zresztą, jak wydane wespół z .J. Łosiem (1934) Kazania świętokrzyskie. Olbrzymia praca lat kilku dziesiątek włożona została również w przygotowanie wydawnictwa roczników polskich wieków średnich. O zainteresowa:1iach etnograficznych Władysława Semkowicza świadczą nie tylko wspomniane przyczynki źródłowe, stanowiące, jak wynika z przytoczonych przykładów, stosunkowo niewielki procent in:lych publikacji nie związanych bezpośrednio z zakresem kultury ludowej. W początkach swojej pracy na Uniwersytecie Jagiellońskim, w latach 1916--1917, podejmuje Władysław Semkowicz, również takie tematy, jak geneza pisma w świetle badań etnograifcznych 15 i Przysięga na sŁońce (studium porównawcze, prawno-etnologiczne), do której powróci po raz drugi bezpośrednio przed drugą wojną światową (1938)16. W tych pracach da się poznać jako zwolennik tylorowskiej koncepcji przeżytku kulturalnego, który, zanotowa:ly w identycznej formie w szeregu różnych kultur, różnych epok, upoważnia go do wyciągnięcia wniosku o powszechności opisywanego zwyu W. S e m k o w i c z, Z dziejów Spisza, "Ziemia" t. 6: 1920, nr 4, s. 108-109; t e n ż e, Sladami polskiej kultury na Spiszu, "Orli Lot", t. 1: 1920, nr 3, s. 24-26 z mapką; t e n ż e, Niedzica, tamże, t. 2: 1921 nr l, s. 7-10; t e n ż e, Jaworzyna w świetle praw historycznych, "Ziemia", t. 7: 1922 nr 11, s. 306-312 z mapką; t e n ż e, Z wędrówek po Orawie, "Orli Lot", t. 5: 1924 nr 4--5, s. 67-72; t e n ż e, Z dziejów zbójnictwa na Orawie, "Ziemia" t. 16: 1931 nr 8-10, s. 180-183. 15 "Ziemia Lubelska", 20 II 1917 nr 93. 16 W. S e m k o w i c z, Przysięga na sŁońce, [w:] Księga Pam. ku czci B. Orzechowicza, t. 2, Lwów 1916, s. 304-377 i odb. Kraków s. 75; t e n ż e, Jeszcze o przysiędze na słońce [w:} Studia hist. ku czci S. Kutrzeby, Kraków 1938, t. 1; s. 429-444 i odb. J. czaju w odległych epokach historycznych. W nowym opracowaniu po 20 latach autor uzupełnia zestawione poprzednio szeroko da:le porównawcze nowym materiałem zaczerp:liętym z polskich żródeł pisanych XIV-XVIII wieku oraz z niektórych przekazów tradycji ustnej zanotowanych w XIX i XX w. Stwierdza zachowanie się tego ciekawego zwyczaju prawnego :lie tylko, jak poprzednio sądził, jedynie u szlachty, lecz również w prawie miejskim i w zwyczajach chłopskich. Z poświadczonej przez cytowane źródła powszechności zwyczaju wnioskuje, że jest to zwyczaj rodzimy polski i słowiański. W ten sposób dwie redakcje ciekawego tekstu są do pewnego stopnia również i odbiciem dwóch różnych w swoim zasadniczym zrębie kierunków zabteresowań kulturą ludową, z których pierwszy wykazać chce jej archaiczno§ć, drugi trwałą etniczną przynależność niektórych charakterystycznych jej składników. Dalszym dowodem powiązań W. Semkowicza z pracami etno- i ludoznawczymi jest rów:lież fakt, że w rzędzie dużej liczby redagowanych przez niego wydawnictw zbiorowych i czasopism nie zabrakło i takich jak: "Pamiętnik Tow. Tatrzańskiego" za lata 1919-192017, poszczególne zeszyty "Ziemi" w latach 1923 i 1931 I~ oraz wspomniana już Biblioteka Słowacka. Dowodem zrozumienia znaczenia działalności :liektórych instytucji etnograficznych jest wreszcie stosunek, jaki cechuje do nich. W. Semkowicza jako autora prac programujących i oceniających osiągnięcia w dziedzinie pracy naukowej różnych ośrodków 10. Józef PROFESOR MitkoU'ski FELIKS i Anna Kutrzeba-Pojnarou'a PRZY JEMSKI W lutym 1956 r. Krakowski Oddział Polskiego Towarzystwa Llldoznawczego stracił jednego z najlepszych i najaktywniejszych członków w osobie nagle zmarłego prof. Feliksa P r z y j e m s k i e g o. Feliks Przyjemski urodził się w 1881 r. w Leszczańcach koło Buczacza. Pierwsze nauki pobierał w szkołach Buczacza i Stanisławowa, do gimnazjum ucz~szczał we Lwowie, tam również rozpoczął studia uniwersyteckie, słuchał wykładów z filologii klasycz:lej, a także polonistyki u profesorów Bruchnalskiego i Piłata. Równie zamiłowany w języku i kulturze antycznej jak w pięknie ojczystej mowy i literatury oddawał się nauce z zapałem. Na studiach polonistycznych Feliks Przyjemski zajmował się przede "Pamiętnik Towarzystwa Tatrz~ń.skiego".' T. 37, Kraków 1920. " Zeszyty poświęcone KrakowowI lOrawIe. . 19 Por. "Zycie naukowe Krakowa", "Nauka Polska", t. 23: s. 25-108 i t. 2t: 1939, s. 43-166 i nadb. Warszawa 1939 s. 25-231. 17 1938, �497 496 wszystkim okresem roma:ltycznym, czego wynikiem była dysertacja o działabości Filomatów i jej głównych inicjatorach Mickiewiczu i Zanie. Inteligencja i duże zdolności, bystry i krytyczny umysł, ogromna pracowitość i rzetelność w pracy, niepospolita erudycja oraz nienasycony głód wiedzy i prawdziwa pasja naukowa rokowały Feliksowi Przyjemskiemu piękną przyszłość :la polu nauki. Sprawy potoczyły się jednak inaczej. Rodzina i środowisko inteligenckie z którego pochodził Przyjemski, obdarzyło młodego człowieka wyruszającego w świat sporym kapitałem kulturalnym - materialnej podpory zapewnić mu jednak nie mogło. Toteż od pierwszych lat gimnazjal:1ych Feliks Przy jem ski zarabiał na życie i "czesne" lekcjami. Tak było w gimnazjum, tak i potem na studiach uniwersyteckich. A lekcji tych trzeba było dawać sporo, aby opędzić najważniejsze codzienne potrzeby, zapłacić za mieszkanie, mieć na niezbędne podręczniki i książki. Młody Przyjemski pracuje w tym okresie szaleńczo - mierzy "siły na zamiary". Studia na dwóch wydziałach wypełnione :1iezmordowaną pracą na ukową, kilka godzin lekcji dziennie, a ponadto od najwcześniejszych lat praca społeczna, która w czasie studiów uniwersytecKich przybrała już poważne rozmiary _ oto tryb życia Feliksa Przyjemskiego w latach uniwersyteckich. Nie potrafił on chłonąć wiedzy i rozwijać umysłu w izolacji od otoczenia, przeciwnie, silnie rozwinięty instynkt społeczny zbliżał go do ludzi, kazał mu dzielić się z nimi nabytymi umiejętnościami i doświadczeniami. Przy jemski był duszą licznych organizacji studenckich o charakterze naukowym, ponadto członkiem Czytelni Akademickiej, której celem było gruntowne pogłębianie wiedzy swoich członków. Pisze wiele referatów i artykułów, odczytywanych i dyskutowanych na zebra:liach Czytelni i swoim niestygnącym i niezmożonym entuzjazmem pociąga za sobą innych. Prowadzi życie wypełnione po brzegi wytężoną pracą, ale daje mu to ogromne zadowolenie, a dałoby i pełnię szczęścia, gdyby nie smutna rzeczywistość, która wkrótce każe mu pożegnać się z myślą o pracy naukowej. Brak etatu na uniwersytecie, kO:lieczność pomagania rodzinie, zmuszają tak świetnie zapowiadającego się filologa do podjęcia pracy zarobkowej, odsuwającej go na długo, a może na zawsze od uczelni. Feliks Przyjemski w drugim etapie swojego życia poświęca się pracy nauczycielskiej - najpierw we Lwowie, potem w Przemyślu. Wykłada w gimnazjach język polski, łacinę i grekę i okazuje się, że jest urodzonym pedagogiem, ma wspa:1iałe podejście do młodzieży, potrafi zaskarbić sobie jej zaufanie i ostatecznie zdobywa ją całkowicie zawsze równym i pogodnym usposobieniem, łagodnością, taktem, wyrozumiałością i opanowaniem i ogromnym optymizmem życiowym. Lata 1910-1920 zajmuje Feliksowi Przyjemskiemu praca i społeczno-kulturalna. W owym czasie istniało w Przemyślu r.ych z sobą organizacyj i towarzystw społecznych. Wielką pedagogiczna wiele skłócozasługą prof. Przyjemskiego było doprowadzenie po kilku latach pracy do fuzji owych organizacji pod wspólnym zarządem, przy czym jednomyślnie zostaje obrany przewodniczącym Zjednoczenia Towarzystw Polskich. Feliks Przyjemski był również jednym z założycieli Muzeum Przemyskiego i przez cały czas pobytu w Przemyślu dbał i starał się usilnie o dalszy rozwój świeżo założonej placówki kultralnej. Prof. Przyjemski zajmuje się w czasie przemyskiego dziesięciolecia również publicystyką. Redaguje periodyk kulturabo-społeczny pt. "Ziemia Przemyska", w którym publikuje wiele artykułów, poza tym dużo pisze i publikuje w ogólnej prasie krajowej. Na łamach prasy, w szkole, na mównicy w czasie zebrań, gdzie tylko się da - walczy z ciemnotą i zacofaniem, domaga się oświaty i kultury, nauki i dobrych, a tanich książek dla robotników i dla wsi. Rozpoczętą pracę zostawia Feliks Przyjemski młodszym następcom, gdy wezwany przez mbistra obejmuje na świeżo odzyskanych ziemiach, na Pomorzu stanowisko kuratora szkół średnich w Toruniu. Po zorganizowaniu pracy w Toru:liu prof. Przyjemski zostaje w 1926 r. przeniesiony do Krakowa na stanowisko naczelnika wydziału szkół średnich. Mimo, że praca organizacyjna w szkolnictwie zabiera mu wiele czasu, Feliks Przyjemski prag:lie jak dawniej być w bliższym kontakcie z młodzieżą. Z ramienia kuratorium zostaje więc opiekunem harcerstwa, a owo urzędowe opiekuństwo rychło przeradza się w obopólną przyjażń młodzieży z profesorem. Organizuje wspólne wycieczki krajoznawcze, w czasie których przemierzają wzdłuż i wszerz całą niemal Polskę, zachwycając się zabytkami miast i miasteczek oraz krajobrazem i folklorem wsi polskiej. Zamiłowanie ludoznawcze, rozbudzone w czasie studiów nad epoką polskiego romantyzmu, kO:ltynuowane przez długie lata pozostało Feliksowi Przyjemskiemu do końca jego dni. Jeszcze w ostatnich latach życia urządzał piesze wędrówki wakacyjne od wsi do wsi - w poszukiwaniu ginącego folkloru. (Część zapisków i materiałów posiada archiwum Krakowskiego Oddziału PTL - większa część jednakże zginęła). Długoletnie Przyjemskiego i bardzo bliskie kontakty z młodzieżą skłoniły prof. Feliksa do napisa:lia pracy pt. O polski system wychowawczy. W 1930 r., wszedłszy w konflikt z ministrem, Feliks Przyjemski zgłasza dymisję i przechodzi na emeryturę. Nie potrafi jednak długo bezczY:1.nie siedzieć. W nie długim czasie prowadzi prywatne seminarium nauczycielskie, a po latach, z jego szkoły wychodzą pierwsi świetnie przygotowa:li do zawodu pedagodzy. W czasie okupacji prof. Przyjemski z całym zapałem prowadził tajne komplety w Krakowie i w okolicznych wsiach. Po skończonej wojnie wykładał język polski w gimnazjum w Krakowie oraz w liceum administracyjno-handlowym. Po wojnie Feliks Przyjemski został członkiem PTL, warzystwa jeżdził w tere:1. i kontynuował swoje badania 32 "Lud"~ t. XLIV. z ramienia Tofolklorystyczne, �499 których wyniki referował na zebraniach Oddziału PTL oraz wygłaszał je jako odczyty popularne w szkołach. Jednocześnie prof. Przyjemski stale interesował się zagadnieniami filozoficznymi i literackimi, w związku z czym bywał stałym uczestnikiem 7.ebrań literackich odbywających się w PAN-le. Tuż przed śmiercią napisał dwie prace: O religii Słowian oraz Źródła podań o Kraku i smoku wawelskim. Wszyscy, kt6rzy znali prof. Przyjemskiego, glęboko i boleśnie Jego przedwczesne odejście - ale pamiętać o Nim będą zawsze. Irena odczuli Nizińska nież wiele czasu i miejsca poświęcał zagadnieniu ochrony kultury ludowej, (w swej pracy konserwatorskiej ratując od zagłady architekturę drewnianą), pracy popularno-:laukowej, szeroko prowadzonej w ciągu wielu lat akcji odczytowej i na łamach redagowanego przez siebie tygodnika "Ziemia Przemyska", w pracy nauczycielskiej był bowiem wykładowcą w Szkole Budownictwa w Jarosławiu. Inż. Osiński należał od swej młodości do socjalistycznych ugrupowań młodzieżowych, tam zaprawiał się w służbie społecznej i do końca życia pozostał wierny młodzieńczym ideałom, składając owoc swej pracy i wysiłek całego życia Muzeum w Przemyślu - w darze społeczeństwu ukocha:lego rodzinnego miasta. Krzysztof INZYNIER KAZIMIERZ MARIA OSIŃSKI W dniu 4 lutego 1956 r. zmarł w Przemyślu w wieku 72 lat inż. architekt Kazimierz Maria Osiński, założyciel (1909) i długoletni kustosz Muzeum Ziemi Przemyskiej w Przemyślu. Zmarły był niestruclzo:lym pracownikiem na niwie społecznej i położył niespożyte zasługi w dziedzinie ochrony zabytków dawnej kultury i dziejów Przemyśla i okolicy. Z jego inicjatywy, za jego zachętą i przykładem powstawały inne regionabe muzea w Sanoku, Jarosławiu i Rzeszowie. Inżynier Osiński, jako jeden z członków założycieli Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Przemyślu w r. 1909, oddając nowo założonej instytucji swą cenną bibliotekę rodzbną położył w ten sposób podwaliny pod późniejszą pracę naukową i wydawniczą tej naukowej placówki w Przemyślu. Aż po drugą wojnę światową jako członek zarządu i dyrekcji T. P. N. w Przemyślu, pracował ;lad wydaniem siedmiu Roczników Przemyskich, zawierających prace monograficz:le poświęcone ziemi przemyskiej oraz obszerne sprawozdania zarządu z wielostronnej działalności Towarzystwa. W roczniku III drukował swą pracę pt. WykopaLisko w Budach. Łańcuckich z epoki młodszego okresu cesarstwa r.::ym- ("Rocznik Przemyski, t. 3, Przemyśl, 1922). Należał do wielu towarzystw naukowych, popularno-naukowych, do różnych związków i był niestrudzonym pracownikiem na niwie społecznej; nie ma instytucji, czasopi!!ma czy placówki kulturalnej Polski południowej, w której :lie przewijałoby się nazwisko inż. Osińskiego, zawsze czynnego i ofiarnego, czy to Związek Muzeów w Polsce, czy urzędy konserwatorskie, czy prasa codzienna lub okresowa - wszędzie figuruje imię tego nad wyraz zasłużonego działacza kulturalnego. Inż. Osiński, jako członek Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, położył też duże zasługi dla polskiej etnografii przez zgromadzenie i zabezpiecze:lie licznych zabytków kultury ludowej dorzecza średniego biegu Sanu i stworzenie działu etnograficznego w Muzeum w Przemyślu. Rówskiego 32' Wolski �501 Irena BADANIA NAD KULTURĄ PODHALA W LATACH Nizińska 1951-1956; Podhale, ze względu na specyficzną odrębność kultury ludowej, głównie dla bogatej sztuki i folkloru, od dawna, szczególnie zaś od czasów Chałubińskiego było terenem licznych eksploracji badaczy różnych dyscyplin naukowych. Lata wojen:le i okupacja przerwały już rozpoczęte prace i uniemożliwiły zainicjowanie nowych poszukiwań. Dopiero po zakończeniu wojny Pohale, podobnie jak i inne regiony Polski, staje się znów przedmiotem ożywionych badań. Niniejsze sprawozdanie obejmuje prace, które prowadzone były w latach 1951--19562• W powojennych badaniach :la Podhalu reprezentowane były prawie wszystkie naukowe i specjalistyczne instytucje zajmujące się kulturą ludową, a ponadto brali w nich udział badacze indywidualni. Kontynuowali swoje przedwoje:lne badania wytrawni naukowcy, znawcy i miłośnicy Podhala, a obok nich przystępowały do pracy młode, o dużych ambicjach zespoły, pragnące rozwiązania nie rozszyfrowanych problemów, zgłębienia nie ruszanych dotąd przez poprzedników zagadnień. Perma:lentne prace na Podhalu prowadziło przede wszystkim Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem, jako gospodarz terenu oraz jako ośrodek specjalnie do tego celu powołany. Praca naukowa w Muzeum Tatrzańskim, podobnie zresztą jak i w innych muzeach, toczyła się dwoma nurtami. 1 Referat wygłoszony w dniu 28. IX. 1956 r. na Sesji Podhalańskiej P.T.L. w Zakopanem. 2 Materiały do sprawozdania zbierałam drogą ankiet rozsyłanych do różnych instytucji oraz indywidualnych badaczy, a także przez bezpośredni kontakt z takimi instytucjami naukowymi i ośrodkami badawczymi, które prowadziły na Podhalu dłuższe i na większą skalę zakrojone badania. Metoda ankietowa dała tylko częściowe wY:liki. Większość interpelowanych ośrodków il badaczy indywidualnych nie nadesłała odpowiedzi. Zdaję sobie sprawę z tego, że przegląd prac badawczych prowadzonych na Podhalu jest niekompletny, że posiada liczne luki, a ponadto szereg dysproporcji faktograficznych, spowodowanych niejednolitym materiałem; stąd np. przebieg prac terenowych oraz wyniki niektórych eksploratorów, aczkolwiek niezwykle nieraz ważne i interesujące, na skutek skąpego materiału informacyjnego kwituję kilkoma zdaniami, to Z:lÓW w wypadkach, gdy dysponuję nawet bardzo bogatym i szczegółowym materiałem, nie mogę go wykorzystać w pełni ze względu na szczupłe ramy, w których winien zmieścić się krótki referat sprawozdawczy. Pierwszy z nich zajmował się akcją chronienia i konserwacji zabytków kultury ludowej, drugi nurt obejmował popularyzację regionalnej kultury poprzez urządzanie stałych i okresowych wystaw, konkursów itp. W 1951 r. pracownicy Muzeum Tatrzańskiego wzięli czynny udział w przygotowaniu wystawy sztuki podhalańskiej w Zakopanem organizowaną przez Ministerstwo Kultury i Sztuki. Wystawa była wynikiem konkursu na haft i rzeźbę, który przyniósł nieoczekiwanie dobre rezultaty i pozwolił osiągnąć poważne cele artystyczne i społeczne. Tego samego roku pracownik Muzeum Helena Roj-Kozłowska kierowała krótkoterminowymi kursall1[ w kilku miejscowościach powiatu nowotarskiego, jak np. Szlembark, Maniowy, Dębno, mający na celu zaznajomie:lie młodzieży góralskiej z zapomnianą już techniką malowania na szkle. Przejdźmy z kolei do problematyki interesującej pracowników Muzeum Tatrzańskiego oraz wY:lików badań terenowych przeprowadzanych w omawianym okresie na Podhalu. Dyrektor Muzeum prof. dr Juliusz Z b o r o wg k i pracuje nad wieloma zagadnieniami. Głównym tematem jego' pracy jest Historia poznawania Podhala, badań krajoznawczych i etnograficznych. Materiały do powyższej pracy ,na które składają się stare rękopisy i druki, zaczął profesor Zborowski gromadzić jeszcze przed wojną, obecnie zaś znajdują się w stadium opracowywania. Podobnie zaawansowana jest druga praca, pisana równolegle do wyżej wymienio:Jej, która nosi tytuł: Podania o Tatrach" Szwedach i najezdnikach na Góralszczyznę. Ostatni temat frapuje autora od bardzo dawna, gdyż już w 1911 r., rozpoczął gromadzenie materiałów, w oparciu o zbioryarchiwabe. oraz liczne i długotrwałe badania terenowe. Ponadto w opracowywaniu znajdują się Dzieje Muzeum Tatrzańskiego oraz Dzieje Sekcji Ludoznawczej Towarzystwa Tatrza7iskiego w latach 1911-1914. W chwili obecnej Dyrektor Muzeum Tatrzańskiego oddaje do druku Onomastica, nazwiska osobowe na Podhalu opracowane :la podstawie spisu ludności z 1910 r. Mgr Edyta S t a rek, b. kustosz działu etnograficznego Muzeum Tatrzańskiego, dotąd zajmowała się strojem Spisza i Orawy, co nie wchodzi w zakres naszego sprawozdania obejmującego tylko teren Podhala. Poza strojem ludowym Edyta Starek opracowuje przetwórstwo lnu i wełny. Od 1953 r. gromadzi materiały terenowe z całego powiatu nowotarskiego, dotyczące wzmiankowa:1ego tematu. Poza tym przewidziane są badania dla celów porównawczych na terenie Sądecczyzny i Pogórza', graniczącego z Podhalem od północy. Szczególną uwagę poświęca autorka dynamice rozwoju narzędzi i związanej z nimi zmia:lie w procesach technologicznych przetwórstwa lnu i wełny, zmianie, widocznej również w rodzajach tkanin. Mgr Wanda J o s t o w a w latach poprzedzających omawianyokres, a mia:lowicie w r. 1949 i 1950, pracowała nad zagadnieniem pożywienia na Podhalu, rezultatem zaś prowadzonych w tym czasie badań był artykuł, �503 502 który ukazał się w Ludzie 1. W ostatnim roLl sprawozdawczym mgr Jostowa opracowała na podstawie dawniejszych badań artykuł pod redakcją prof. Antoniewicza, o pasterstwie pt. Pożywienie pasterzy podhalańskich. Autorka zredagowała specjalny kwestionariusz, którym posługiwała się w czasie badań i na podstawie którego opracowała zebrane materiały. W latach 1953-1955 mgr Jostowa gromadziła materiały oparte o żródła archiwalne i terenowe do zagad:lienia emigracji zarobkowej na W ęgry i do Polski, tj. na niziny b. Galicji i do b. Kongresówki. Autorkę interesuje wyłącznie emigracja sezonowa z terenu Podhala, mieszczącego się w dzisiejszych granicach powiatu nowotarskiego. Głów;1ym problemem pracy Wandy Jostowej jest przegląd wszelkich zajęć rolniczych i pozarolniczych, którymi zajmowali się podhalańscy emigranci. Do tej pory przeprowadzone zostały badania w kilku wsiach Skalnego Podhala, Jak np. Ciche, Zubsuche, Witów, Zakopane, Murzasichle. Rezultatem dotychczasowych poszukiwań są dwa artykuły, które ukazały się w "Wierchach". Jesienią 1956 r. rozpoczęła W. Jostowa wspólnie z mgr Mirosławem Michałowskim badania nad gospodarką na torfowiskach nowotarskich i orawskich. Obszerny program prac badawczych zakrojony jest na kilka lat. Na razie gromadzono materiał tylko w czasie jednodniowych wypadów z terenu właściwego Podhala, projektowa:ly jest dłuższy pobyt na Orawie. W roku bieżącym przystąpiła do opracowywania tematu hutnictwa i górnictwa tatrzańskiego. Praca prowadzona będzie zespołowo, zaś W. Jostowa zajmie się zbadaniem systuacji robotników w górnictwie i hutnictwie, Podhala. W projekcie na przyszłość przewiduje się rozszerzenie tematu tak, aby obejmował on całą strukturę społecZ:1o-ekonomiczną górnictwa i hutnictwa tatrzańskiego. Praca powyższa opierać się będzie wyłącznie na źródłach archiwalnych. Do tej pory przebadano archiwum w Kórniku. Material dotyczący zagadnienia jest skąpy i fragmentaryczny, toteż publikacja musi się ograniczyć wyłącz:1ie do uporządkowanych materiałów. Termin ukończenia pracy nie został jeszcze ustalony. Mgr Maria S r e d n i a w a rozpoczęła w tym roku gromadzić materiał do pracy Drzeworyty ludowe w zbiorach Muzem Tatrzańskiego. Komisja Opieki nad Zabytkami przy PTTK organizuje też wystawę w D\vorku Moniaków w Zubrzycy na Orawie. W związku z tym zespół pracow:lików Muzeum Tatrzańskiego gromadzi eksponaty i materiał opisowy do wyposaże:lia chaty orawskiej w XIX w. Pracownicy Muzeum projektują wykorzystanie zebranych informacji w publikacji pomyślanej jako materiały do monografii Orawy. Po Muzeum Tatrzańskim najdłużej chyba i najtrwalej związany jest z regionem Podhala prof. dr Kazimierz D o b r o w o l s k i, którego prace 3 W. J o s t o w a, Tradycyjne 1954, s. 703-727. pożywienie ludności Podhala, "Lud", t. 41: zdobyły naczelną pozycję pośród etnograficz:1ego dorobku. Począwszy od 1910 r. profesor Dobrowolski prowadził terenowe i archiwalne badania na Podhalu (w Miętustwie), kontynuowane w dalszym ciągu w interesującym nas okresie sprawozdawczym. Początkowo zajmował się migracjami wołoskimi, potem historią osad:lictwa na Podhalu oraz zagadnieniami z zakresu teorii kultury (problem zderzenia dwóch kultur, rolniczej i pasterskiej). Autor niezwykle cennych prac, o których jeszcze będzie mowa, prowadził badania historyczne na szerokim tle porównawczym, dążąc do uzyskania syntezy zagadnie:lia teorii rozwoju społeczeństw. Badania prowadzone na terenie Podhala w latach 195'1-1955 przez zespół pracowników Zakładu Etnografii Ogólnej pod kierownictwem prof. Dobrowolskiego stanowią dalszy ciąg badań prowadzonych przez :liego w latach przedwojennych, dlatego też nie sposób traktować je w oderwaniu. W sprawozdaniu tym wydaje się celowe nie tylko nawiązanie do dawniejszych badań, lecz również przypomnie:lie ich wyników oraz powtórzenie tytułów niektórych o publikacji znanych szeroko w świecie etnograficznym. W 1951 r. Zakład Etnografii Ogólnej umieścił w swoim planie badawczym: Dzieje kultury polskiej ludności rolniczej i pasterskiej w Karpatach Zachodnich w formacji feudalnej, kapitalistycznej i socjalistycznej. W ramach tego zagadnienia prowadzono badania nad monografią wsi pasterskiej. wołoskiego pochodzenia, lokowanej w 1416 r. Już pierwsze poszukiwania prof. Dobrowolskiego przeprowadzone w 1931 r. pozwoliły stwierdzić, że zachowały się jeszcze na jej tere:lie liczne relikty rumuń.sko-bałkańskie. W 1951 r. przeprowadzono w Ochotnicy dłuższe badania stacjonarne przy współudziale większej grupy etnografów i przedstawicieli innych dyscyplin naukowych. Udział w pracach terenowych wzięli wówczas między i:mymi: doc. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa, dr Danuta Dobrowolska, dr Chechówna, dr Adam Sarapata, dr Witold Truszkowski, mgr Władysław Kwaśniewicz, mgr Zdzisław Szewczyk, mgr Edward Pietraszek oraz szereg innych badaczy. Przedmiot badań ochotnickich stanowiła przede wszystkim kultura materialna i społeczna (prawo pasterskie), ponadto wiele zagadnień z innych działów kultury. W 1951 r. Kazimierz D o b l' o W o l s k i przedstawił :la posiedzeniu Polskiej Akademii Umiejętności pracę pt. Studia nad pochodzeniem ludności pasterskiej w Karpatach Zachodnich, napisaną na podstawie materiałów zebranych z całego Podhala z Ochotnicą i Beskidów. W 1952 roku doc. dr K u t l' Z e b a - P o j :1a l' o w a oraz doc. dr Andrzej Wal i g Ó l' S k i kierują licznym zespołem studentów na terenie Czorsztyna i jego zaplecza. Równocześnie prof. D o b r o w o l s k i prowadzi przy współudziale m. in. mgr mgr: Bittnerówny, Myrcikówny i Kaleciaka badania w Miętustwie, rodowej osadzie sołtysiej. Pierwszą kwerendę archiwalną dotyczącą 'Miętustwa oraz pierwsze badania w tej miejscowości rozpoczął Kazimierz Dobrowolski w 1920 r. i od tego czasu począwszy. �504 prowadził systematycznie prace terenowe uzyskując w rezultacie dwadzieścia kilka przekrojów chronologicwych, których liczba stale się powiększa. Pierwsze wyniki badań terenowych zostały zreferowa:1e już w 1923 r. na posiedzeniu Polskiej Akademii Umiejętn(lści. Identyczne badania, dotyczące problemu związków rodowych prowadzone były równolegle do poprzednio opisanych, w drugiej osadzie sołtysiej, w Małym eichem. Poza wybra:1ymi wsiami, w których przeprowadzono dłuższe lub krótsze badania stacjonarne, prowadzone również poszukiwania na szerszym terytorium, wybiegającym nieraz daleko poza wytypowaną wieś. Oprócz gromadzenia materiałów systemem badań terenowych prowadzono również poszukiwania ankietowe, które dały dobre rezultaty. Indagowana była w pierwszym rzędzie młodzież szkolna, a ponadto tzw. eksperci społeczni. Drugim głównym tematem poza Studiami nad pochodzeniem ludności pasterskiej w Karpatach Zachodnich, nad którymi pracuje prof. D o b r ow o l s k i jest Żywe prawo pasterskie i Dawne prawo pasterskie. Autor przygotował do druku pracę pt. Księga sądu prawa wołoskiego w zamku żywieckim z lat 1681-1773. Kwestie prawno-ustrojowe dotyczące podstaw organizacji wsi podhalańskiej od dawna interesują Kazimierza Dobrowolskiego, czego dowodem jest praca wydana w 1935 r. Najstarsze osadnictwo Podhala, w której jeden rozdział traktuje o systemie gru:ltowym wsi podhalańskiej. W związku z pracami prof. Dobrowolskiego poświęconymi problematyce podhalańskiej należy jeszcze dodać, iż pracuje on również nad zagadnieniem kultu drzew, ze szczególnym uwzględnieniem kultu "świętego smreka" - jak to określiły teksty z XVIII w. Długoletnia praca :1a Podhalu i bogaty jej plon przypada w udziale prof. dr Włodzimierzowi A n t o n i e w i c z o w i, który w okresie powojennym, na czele zespołu składającego się z pracowników różnych instytucji i dyscyplin naukowych z wielu ośrodków badawczych w kraju przystąpił do opracowania budow:1ictwa pasterskiego. W wyniku ostatnich, tj. powojennych badań powstał projekt napisania zbiorowej pracy monograficznej omawiającej zagadnienie pasterstwa z punktu widzenia różnych dziedzi:1 wiedzy. Ponieważ praca osiągnęła rozmiary monumentalnego dzieła i doczekała się specjalnego sprawozdania, a poza tym ukaże się już wkrótce w druku, ograniczę się tylko do zasygnalizowania jej. Bogactwo sztuki ludowej i folkloru Podhala od dawna zwracało na siebie uwagę badaczy, nic więc dziwnego, że w Jatach powojennych przystąpiono i:1tensywnie do prac badawczych mających na celu właściwe <-pracowanie metodologiczne problematyki związanej z tym niezwykle rozbudowanYffi działem kultury ludowej. Prace te podjął Państwowy Instytut Sztuki w Warszawie (Sekcja Muzyki Ludowej, Pracownia Badania Tekstów Ludowych) i w Krakowie 505 (Sekcja Badania Plastyki Ludowej). Przegląd prac badawczych i osiągnięć Państwowego Instytutu Sztuki rozpoczniemy od krakowskiej siedziby Instytutu, jako terenowo bliższej badanemu regionowi. Sekcja Badania plastyki ludowej Państwowego Instytutu Sztuki pod kierow:1ictwem profesora dra Romana R e i n f u s s a rozpoczęła badania na Podhalu już w 1947 r. Początkowo miały one charakter pe:letracyjny i prowadzone były wyłącznie przez plastyków, w następnym jednak stadium przez plastyków i etnografów. Pracami badawczymi zostało objęte Podhale wraz ze Spiszem i Orawą. Przedmiotem badań prowadzonych w latach 1947-1953 było głównie meblarstwo, hafty na ubra:1iach męskich (parzenice góralskie) oraz zdobnictwo metalu a więc artystyczne kowalstwo. W 195'4 r. rozpoczęto systematyczne badania mając na celu rejestrację żywych twórców ludowych i ośrodków ludowego rzemiosła artystycznego. W zakres prac weszła również architektura ludowa, nie uwzględnio:la w pierwszej, rejestracyjnej fazie prac terenowych. W wyniku dotychczasowych badań zgromadzono obfity materiał ilustracyjny i opisowy dotyczący skrzyń malowanych, rzeżbionych sprzętów domowych, kolorowych haftów (parzenic), zdobnictwa w metalu (okucia na wozach, dekoracyjne okucia występujące w detalach architektonicznych), a także spinek góralskich. Wykonano wiele rysunków, szkiców, planów architektonicznych, a ponadto zarejestrowano ośrodki garncarskie na Podhalu 4. Bada:lia prowadzone były według kwestionariuszy opracowywanych przez zespół pracowników Sekcji. Dokumentację rysunkową, fotograficzną, a od 1950 r. również opisową przeprowadzali pracownicy zespołu w trakcie indywidualnych wyjazdów w teren. Badania zespołowe w dużej grupie, takie jakich obec:1ie dokonuje Sekcja Badania Plastyki Ludowej co roku w innym regionie Polski, na Podhalu nie były prowadzone. Poza badaniami terenowymi Sekcja Badania Plastyki Ludowej Państwowego Instytutu Sztuki w Krakowie prowadziła systematyczną dokumentację wystaw oraz częściową dokume:1tację zabytków sztuki ludowej w muzeach Krakowa i Zakopanego. Zebrane materiały opublikowano "IV "Polskiej Sztuce Ludowej" oraz w innych pracach o charakterze syntetycznym, jak np. Romana R e i n f u s s a Skrzyn-ie ludowe, Garncarstwo ludowe, Ludowe druki na płótnie oraz przygotowywane aktualnie do druku Polskie meblarstwo ludowe. W 1950 1'. Sekcja Muzyki Ludowej oraz Pracownia Badania Tekstów Ludowych Państwowego Instytutu Sztuki w Warszawie rozpoczęła pod • Liczbowo wY:liki prac Sekcji Badania Plastyki Ludowej obejmują a) rysunki mebli - 397, stroju - 178. budownictwa - 284, metalu - 220. spinek - 325, różnych przedmiotów - 81; b) opisy (wywiady) dotyczące mebli i zdobnictwa, a micmowicie: wnętrz - 152, stroju - 175, metalu - 78. ceramiki - 37, różnych przedmiotów - 194. �506 kierownictwem Mariana S o b i e s k i e g o akcję •.bierania folkloru muzycznego na terenie całej Polski (z wyjątkiem Ziem Zachodnich). W tym czasie utworzo:lO w miastach wojewódzkich ekipy, w skład których weszli przede wszystkim studenci muzykologii, a kierownictwo powierzono pracownikom naukowym. Ekipa krakowska pod kierownictwem dra P o źn i a k a miała za zadanie przebadanie części Ziemi Krakowskiej po Kielecczyznę na pół:1ocy, z Podhalem włącznie na południu. W skład ekipy dra Poźniaka weszli studenci muzykologii U. J., a ponadto, w ramach Państwowego Instytutu Sztuki pracowali ówcześnie na Podhalu indywidualni badacze, specjaliści w dziedzinie folkloru muzycz:lego, jak mgr Włodzimierz Kotoński i inni. Początkowo badania nosily charakter inwentaryzacyjny. Zespół krakowski pracował na podstawie instrukcji wydanej przez Jadwigę i Maria:1a Sobieskich. Instrukcja przeznaczona była dla badaczy, którzy na specjalnym kursie osiągnęli już wyższy stopień teoretycznego przygotowania przed zetknięciem się z terenem. W instrukcji położono nacisk na dwa aspekty pieśni ludowej: a) jej funkcję społeczną (na przykład związek pieśni obrzędowych z życiem) oraz b) funkcję artystyczną, na ściśle muzyczny związek pieśni z jej wykonawcą. W związku z tym szeroko rozbudowano zakres pytań dotyczących charakterystyki muzycznej i tradycji wykonawcy, co miało na celu zbieranie konkretnych danych do lokalizacji pieśni. W zakres pracy ekipy krakowskiej wchodziło również zbieranie materiałów dotyczących tradycyjnych' i aktualnie używanych instrumentów muzycznych oraz informacji o kapelach ludowych. Praca tere:lOwa odbywała się dwufazowo. W pierwszym etapie na wieś ruszała grupa szperaczy, która zbierała informacje co do ogólnych wiadomości o wsi, wyszukiwała ludzi o odpowiednim poziomie muzycznym, dokonywała muzycznych zapisów ze słuchu oraz notowała teksty. Tym sposobem uzyskiwano cały repertuar wykonawcy, który zapisany w odpowiednio zredagowanym protokole pisanym według jednolitego schematu, przechodził w ręce kierownika ekipy, ten zaś z kolei przeprowadzał selekcję i segregowa:lie materiału w zależności od jego wartości merytorycznej i formalnej. Następnym etapem pracy było nagrywanie przygotowanego materiału :la taśmy magnetofonowe dokonywane pod kierunkiem i nadzorem profesora Sobieskiego, który w asyście zbieracza jeździł wozem radiowym po terenie. Zebrany w postaci dokumentacji opisowej oraz nagranych taśm materiał muzyczny odsyłano do Warszawy, gdzie następowała trzecia faza pracy, polegająca na doprowadzeniu materiału do takiej postaci, aby można go złożyć w archiwum. W tym celu należało opracować ostateczny protokół oraz przetranskrybować nagrany na taśmach materiał na specjalne karty archiwalne. Dotychczasowe badania terenowe miały na celu w głównej mierze zasilenie archiwum, które imponuje zarówno ilością, liczy bowiem 20000 pieśni, jak i stanem, w jakim się znajduje. Każda pieśń zaopatrzona jest 507 w dokumentację, na którą składają się: metryczka, trzy protokoły, taśma oraz tra:lskrypcja nagrania. Niezależnie od badań o charakterze rejestracyjnym Jadwiga i Marian S o b i e s c y prowadzili badania problemowe w Pieninach, których rezultatem była praca O wielogłosie, czyli tzw. diafonii pienińskiej, publikowana w "Muzyce", w 1952 r.5 Łącznie w okresie sprawozdawczym nagra:lo na Podhalu 192 taśmy, co licząc średnio dwadzieścia i kilka pieśni na 1 taśmę daje około 4000 pieśni. Pierwsze lata powojenne nie miały wśród muzykologów specjalistów tej trudnej problematyki podhalańskiej. Co prawda prof. Adolf C h y b i ńs k i przez wiele lat pracował nad muzyką Pohala, ale materiałów swoich, jako :lie odpowiadających w pełni współczesnym wymaganiom nauki, nie opublikował. Począwszy od 1947 r. Jadwiga i Marian Sobiescy publikują artykuły i prace w periodykach i wydawnictwach muzycznych 6 na temat ludowej muzyki podhalańskiej. Spośród młodszego pokolenia badaczy żywe zainteresowanie Podhalem wykazali i wykazują nadal mgr Kotoński (choreografia) i mgr Szurmiakówna (muzyka ludowa). Włodzimierz K o t o ń s k i brał udział w badaniach muzykologicznych Państwowego Instytutu Sztuki :la Podhalu, a ponadto prowadził badania indywidualne nad tańcem góralskim i zbójnickim. Badania prowadzone były w trudnych warunkach. O posługiwaniu się metodą filmową, tak bardzo przydatną i potrzebną przy opracowa:liach choreograficznych nie mogło być nawet mowy. Autor musiał się sam uczyć wszystkich kroków, a potem wykonywać niezliczone ilości rysunków. W 1956 r. ukazała się Monografia tańca zbójnickiego i góralskiego, jako rezultat kilkuletnich badań podhalańskich. Materiał muzyczny zebrany w latach 195'0-1953 przez ekipę krakowską Państwowego Instytutu Sztuki, a potem uzupełniony przez indywidualnych badaczy, został opracowany od strony tekstów przez Pracownię Bada:lia Tekstów Ludowych w Warszawie. W badaniach podhalańskich i opracowaniach wzięli udział pracow:licy PI S-u, a mianowicie mgr mgr: Jan Sadownik, Aurelia Mioduchowska, Przyłuska-Jaworska oraz Antoni Śledziewski. 5 Ilościowo rezultat badań Sekcji Muzyki Ludowej Państwowego Instytutu Sztuki obejmują w Nowotarszczyźnie następująco ilość taśm: 1950 r. - 8, 1951 r. - 24, 1952 r. - 37, 1953 r. - 10 (synchro:licznie prowadzono badania w Sądeckim i Limanowskim), 1955 r. - 113 taśm (Uroczystości Sabałowe). 6 J. i M. S o b i e s c y, Polska muzyka ludowa, "Materiały do studiów i dyskusji", wyd. PIS, R1: 1951 nr 5; t e n ż e, Pieśń ludowa i jej problemy, 1947-1949 (szereg artykułów); M. S o b i e s k i, Oblicze tonalne polskiej muzyki ludowej. Studia muzykologiczne, t. I, 1953 wyd. PWM; t e n że, Dorobek w zakresie folkloru w okresie dziesięciolecia, "Materiały do studiów i dyskusji" R. 4: 1955 nr 3-~. �508 W 1954 r. w badaniach terenowych na Podhalu organizowanych przez PIS wzięli również udział pracownicy Zakładu Dialektologii PAN mgr mgr: Horodyska, Korzeniówna, Łachówna, Mocarska oraz badacze Pracownl Folklorystycznej Instytutu Badań Literackich mgr mgr: Bokszczanin, Górski, Wojciechowski. Do 1954 r. badaniami objęte było Podhale wraz ze Spiszem i Orawą, zaś po tym okresie zawężono badania do właściwego Podhala. Bada::lia terenowe poprzedzone zostały studiami odpowiednich materiałów archiwal:1ych PIS-u, drukowanych zbiorów, artykułów rozrzuconych w różnych czasopismach oraz rękopisów prywatnych zbieraczy pieśni góralskich. Podręczna kartoteka sporządzona na podstawie wyciągów z wym. żródeł stanowiła podstawę do indagacji w terenie. W skład kartoteki weszły m. in. rękopiśmienne teksty prof. Doroszewskiego, zapiski mgr Ewy Kamińskiej oraz materiały dr Anny Kowalskiej-Lewickiej. Rezultatem kilkuletniej działalności badawczej Pracowni Badania Tekstów Ludowych PIS-u stała się oddana już do druku praca zbiorowa pod redakcją mgr Sadownika nosząca tytuł: Pieśni Podhala. Antologia. A:ltologia pomyślana jest jako wydawnictwo o charakterze popularnonaukowym. Pieśni podane są wiernie, z zachowaniem wszelkich niekonsekwencji dzisiejszej gwary podhalańskiej, a przetranskrybowane według zasad sformułowanych. przez dr Sobierajskiego i uzupełnionych przez prof. Doroszewskiego. Muzeum Etnograficzne w Krakowie ma również swój udział w badaniu Podhala. Dyrektor Muzeum prof. dr Tadeusz S e w e r y n oraz mgr Zdzisław S z e w c z y k' prowadzą badania nad techniką i wynalazczością ludową na tere::lie Kielecczyzny, Krakowskiego oraz Podhala. Celem specjalnych zainteresowań obu badaczy stał się chłopski kombinat w Łopusznej, w którym siła wodna porusza młyn, heblarkę, tartak i prasę do wyciskania soku z owoców - wszystko to przy użyciu jednej wspólnej maszynerii. Badania kombiaatu prowadzone są od 1954 r. Badaczy interesuje problematyka związana ze zmianami w technice oraz konstrukcji maszyny, a także historia powstania i rozwoju kombinatu. Badania poparte będą bogatym materiałem ilustracyjnym w postaci dokładnych rysu'1ków, szkiców i fotografii. Poza Łopuszańskim kombinatem T. Seweryn i Z. Szewczyk prowadzą badania nad rzeźbą świecką m. in. i na terenie Podhala. Byłaby to kontynuacja prac już dawniej zai:licjowanych przez prof. Seweryna i częściowo wykorzystanych do publikacji o monumentalnej rzeźbie świeckiej. Podhalańską rzeźbą sakralną zajmuje się prezes lubelskiego Oddziału PTL dyr. Janusz S w i e ż y. Badania typu inwentaryzacyjnego, obejmujące Waksmu:ld i Nowy Targ rozpoczął on w 1955' r. Sztuką ludową na Podhalu w zakresie haftu białego zajmuje się dr Anna K o wal s k a - L e w i c k'a. Chociaż dr Lewicka zajmowała się haftem na marginesie głównych zainteresowań, które dotyczą gospodarki 509 oraz pożywienia, opracowanie haftu osiągnęło spore rozmiary. Autorka zajmuje się haftem :la płótnie, batyście, muślinie i tiulu, z pocz. XIX w. W materiałowej części pracy autorka przedstawia zagadnienie techniki hafciarskiej, układ motywów zdobniczych oraz przegląd zdobionych ubiorów. Dużo uwagi poświęca dr A. Kowalska-Lewicka osobie hafciarki, jej uzdolnieniom artystycznym oraz umiejętnościom zawodowym, omawia także sytuację gospodarczo-społeczną w której hafciarka tworzy. W drugiej, syntetycznej części pracy autorka omawia historię haftu i dzieje jego przeobrażeń pod wpływem impulsów pochodzących z miasta, a rozważa::lia zamyka naświetleniem tendencji rozwojowych haftu białego na wsi podhalańskiej. Praca oddana została do druku. Zainteresowanie Podhalem sygnalizuje prof. dr Maria Z n a m i e r o ws k a - P r li f f e r o w a, opracowuje ona Rybołówstwo na Dunajcu na podstawie bogatych zbiorów muzealnych. Zakład Etnografii Uniwersytetu Łódzkiego rozpoczął po wojnie pod kierownictwem prof. dr Kazimiery Z a w i s t o w i c z - A d a m s k i e j prace badawcze z zagadnień pomocy wzajemnej i współdziałania gospodarczego w kclturach ludowych. W ramach tej problematyki przystąpiono do badania orga:1izacji zbiorowego wypasu wysokogórskiego jako przykładu gospodarczego współdziałania ludności pasterskiej. W pierwszej fazie przeprowadzono badania zespołowe, kierowane przez mgr Bronisławę K o p c z y ń s k ą - J a w o r s k ą na terenie wsi Ratułów, w 1951 r. Głównym tematem badawczym całego zespołu była rola paster·· stwa w źyciu wsi. W dalszej fazie przystąpiono do pogłębio::lych bada:'l problemowych na halach tatrzańskich. Poszukiwaniami objęto wszystkie czynne w ciągu jednego sezonu wypasowego sz~łasy tatrzańskie. Celem tych badań było jak naj dokładniejsze uchwycenie istniejącego aktuabie w pasterstwie stanu rzeczy. W wyniku wstępnych penetracji wytypowa::lo charakterystyczne ośrodki pasterskie, w których koniecz::le byłoby prz'~prowadzenie dłuższych badań stacjonarnych. Opracowanie materiałów zebranych przez Zakład Etnografii Uniwersytetu Łódzkiego kontynuowa:1e było od 1954 r. w ramach planu naukowobadawczego przez mgr Bronisławę KOPCZYllską-Jaworską, pracownika Zespołu Łódzkiego Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN. W wyniku badań prowadzonych od 1951 r. mgr Bronisława K o p c z y lis k a - J a w o r s k a przygotowała do druku dwie prace, z których jedna ukazała się w 1958 roku w Bibliotece Etnografii Polskiej IHKM PAN, druga zaś bE;dzie stanowiła część pracy zbiorowej redagowanej przez prof. Antoniewicza. W pierwszej z wymienionych, pt. Badania nad organizacjq wypasu w pas~erstwie wysokogórskim na PodhaLu autorka zestawia opublikowany dotychczas dorobek z wynikami własnych badań. B. Jaworska omawia specyfikę organizacji pasterstwa tatrzańskiego na tle porównawczym typów organizacji pasterskiej na terenie Karpat polskich. W pracy , Ii 'I i" " I!' 'ii 1:' I I " '; II,' i,i, :'1 l.;' ! �pt. Podstaw·y społeczno-gospodarcze pasterstwa tatrzańskiego znajdujemy całokształt etnograficznych problemów związanych z pasterstwem ze szczególnym uwzględnieniem procesu produkcyjnego i techniki wypasu. Autorka omawia również wpływ pasterstwa na życie wsi podhalańskiej. Wiele zasługi n <l. polu naukowego poznawania Podhala położyło Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, które w 1952 r. podjęło inicjatywę opracowania serii monografii regionabych ze szczególnym uwzględnieniem w nich podstaw gospodarczych. W związku z tym, w tym samym roku podjęte zostały zespołowe badania na Podhalu pod naukowym nadzorem prof. Kazimierza M o s z y ń s k i e g o i bezpośrednim kierownictwem dr An:1Y K o wal s k i e j - L e w i c k i e j. We wstępnym okresie prac ustawiono problematykę badawczą, dokonano przeglądu podstawowej literatury dotyczącej regionu, zapoznano się ze zbiorami muzealnymi oraz zorientowano w archiwaliach. Zostały opracowane kwestio:J.ariusze oraz wytyczono robocze granice badanego regionu. Głównym przedmiotem badań stały się podstawowe źródła trzymania ludności, a więc w pierwszym rzędzie rolnictwo i hodowla, a także gospodarka pasterska, :liezmiernle charakterystyczna dla regionu, ponadto jeszcze wiejska wytwórczość rzemieślnicza, typowa dla miejscowych stosunków. Aczkolwiek punkt wyjścia stanowiły zagadnienia gospodarcze związane z kulturą materiabą regionu, starano się powiązać je szeroko z kwestiami społecz:lymi, w których szczególny nacisk położono na organizację pracy w obrębie rodziny i szerszej grupy społecznej. W związku z zagadnieniamI gospodarczymi zainteresowa:lo się również zwyczajowym i ustawowym prawem własności. Do prac badawczych miały posłużyć własne kwestionariusze opracowane do takich zagadnień jak pasterstwo, rzemieślnicza wytwórczość wiejska, pożywienie, transport i komunikacja oraz kwestie społeczne. Jeśli idzie o zasięg bada:lego terenu, w zasadzie objęte eksploracją miało być Podhale w granicach przedrozbiorowego starostwa nowotarskiego z dzierżawą dębniańską włącznie, oraz z posiadłościami Cystersów na zachodzie. Badaniami objęty został okres - dostępny pamięci najstarszych informatorów lub jeszcze bardziej żywy w tradycji, a więc lata od 1870/1880 do 1953, w którym to roku zakończono poszukiwania terenowe', W pierwszym etapie prac tere:lowych przeprowadzono dwumiesięczne badania stacjonarne we wsi Ciche, a po 9 dni pracowano we wsiach: Brzegi, Krauszów, Obidowa, miejscowościach typowych dla różnych partii ; W skJad ekspedycji podhalańskiej Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego weszli następujący ebografowie: dr Anna Kowalska-Lewicka, mgL" Bronisława Kopczyńska-Jaworska, mgr Anna Zambrz)cka, mgr Irena Nizińska oraz mgr Zbigniew Gołąb (językoznawca). Ponadto pomocniczo i tylko okresowo współpracowało z ekipą pięciu etnagrafów i dwóch architektów. regionu. W drugim etapie przeprowadzono uzupełniające badania w czasie miesięcznej wędrówki na Podhalu, rezultatem której było opracowa:lie dalszych dziewięciu wsi: Kndrowa, Łopusznej, Leśnicy-Gronia. Białki, Murzasichla, Bańskiej, Rogożnika, Kościeliska i Koniówki. Poza tym wytypowano ośrodki przeznaczone specjalnie do bada:1ia rzemieślniczej wytwórczości wiejskiej, jak Nowa, Chochołów, Witów, Ratułów, Dzianisz i inne. Przy opracowywaniu korzystano z materiałów pochodzących z indywidualnych badań dr An:1Y Kowalskiej-Lewickiej, dotyczących gospodarki ; pożywienia, prowadzonych w latach 1950-1951 we wsi Kościelisko, Poronin, Dębno, Ludzimierz i Chochołów, oraz z wyników badań Zakładu Etnografii U. L., prowadzonych w Ratułowie i na· halach tatrzańskich w latach 1952-1954. Cyfrowo wyniki badań tere:1owych, które trwały od 1. III. 1952 do 31. VII. 1953 r. przedstawiają się następująco: 8 Aczkolwiek wyniki badań w zasadzie opracowywano zespołowo, to jednak uważano za celowe wyodrębnić pewne zagadnienia i przekazać do indywidualnego opracowa:1ia poszczególnym członkom ekipy. I tak np.: rolnictwo opracowuje - dr A. Lewick,a, hodowlę - mgr B. Jaworska, wiejską wytwórczość rzemieślniczą mgr A. Zambrzycka. Od 1954 r. członkowie ekipy, pracow:1icy Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN, opracowują materiały terenowe Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w ramach zajęć zakładowych, ponieważ problematyka podhalańska weszła w skład planu naukowo-badawczego IHKM PAN. Niezależnie od całości opracowań, które znajdują się w stadium I-szej redakcji, część materiałów została już wykorzystana w licznych artykułach D. 8 381 wywiadów łącznie 2515 stron maszY:1opisu obejmujących: 1354 pieśni, 112 rysunków, 883 zdjęcia fotograficzne, 28 zdjęć architektonicznych oraz pełne opracowania językoznawcze ze wsi Ciche, Brzegi, Groń, Dębno, Obidowa. Ponadto zebra:1o - głównie we wsi Ciche - pewnąi ilość testamentów i innych dokumentów, z których najstarsze pochodzą z lat 1750-1752. Zebrano również korespondencję górali podhalańskich z emigracji z przełomu XIX/XX w. 9 Artykuły powstałe na podstawie materiałów zespołu: Z. G o ł ą b, O zróżnicowaniu wewnętrznym gwary podhaLańskiej, "Język Polski", R. 34, z. 2, s. 85-111; A. Kowalska-Lewicka, Janos, rzeźbiarz Ludowy z Dębna, "Polska Sztuka Ludowa", R. 8, s. 162-173; t e n ż e, W. J o st o w a, Tradycyjne pożywienie Ludności PodhaLa, [rec ...], "Kwartalnik Historii Kultury Materialnej", R. 4: 1956, z. 1, s. 152-155; t e n ż e, KUka uwag o wędrówkach zarobkowych góraLi podhaLańskich, "Kwartalnik Historyczny", 1957 (w druku); t e n ż e, Haft biały na PodhaLu, "Polska Sztuka Ludowa", 1957 nr 2 (w druku); t e n ż e, HandeL wiejski na Podhalu w drugiej połowie XIX i w początkach XX wieku, "Kwartalnik IHKM", 1957, nr 2 (w druku); t e n ż e, O zbójnickich skarbach, "Ziemia", 1957 nr 3, s. 17-19; B. Kopczyńska-Jaworska, Gospodarcze i społeczne podstawy pasterstwa. tatrzańskiego, Biblioteka Et:1ografii Polskiej: nr 3 fi �512 Na zakończenie przeglądu prac podejmowa:1ych na Podhalu w latach 1951-1955 nadmienić należy, że dwie wsie podhalańskie - Obidowa i Murzasichle włączone zostały do sieci Polskiego Atlasu Etnograficznego prowadzonego przez prof. dra Józefa G a j k a. We wsiach tych przebadano zagadnienia z zakresu rolnictwa, hodowli i budownictwa, a dotychczasowe wyniki prac badawczych ukażą się w najbliższych zeszytach PAE. (w druku)' t e n ż e, Badania nad organizacją wypasu w pasterstwie wysokogórski'm na Podhalu, Pasterstwo Tatr Podhala (w druku); t e n ż e, Hodowla w tradycyjnej kulturze Podhala, "Kwartalnik IHKM", 1957 nr 2; .\. Z a m b l' Z Y c k a, Stan badań nad rzemiosłem ludowym na Podhalu, "Narod:1opisny Ustav Slovenskej Akademie Vied" (w druku); t e n ż e, Organizacja zbytu wyrobów rzemiosła wiejskiego na Podhalu w latach 1870-1950, "Kwart. IHKM", 1957 nr 2 (w druku); t e n ż e, Fajczarstwo na Podhalu Polska Sztuka Ludowa", 1956, s. 209-218; A. K o wal s k a L e w i c'k ~ Etnograficzne badania na Podhalu, "Wierchy", 1952, s. 225-226.' t e n ż e Badania etnograficzne na Podhalu, "Wierchy", 1953, s. 218-222: t e n ż e,' Sprawozdanie z działalności Oddziału Krakowskiego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, "Lud", t. 42: 1954, s. 1236-1245. PROTOKOŁ Z XXXI WALNEGO ZGROMADZENIA POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO I KONFERENCJI PODHALAŃSKIEJ W ZAKOPANEM (w dn. 26-29 września 1956 r.) 513 cinski, A. Lechnio, S. Świrko, B. Jaworska, R. Reinfuss, Z. Reinfussowa, R. Ratyński, H. Gorczyńska, Z. Staszczakówna, A. Glapa, Cz. Stankiewicz, A. Łyszczówna, J. Gajek, O. Gajkowa, W. Doroszewski, W. Pomianowska, L. Malicki, T. Kulesza, Z. Szromba, M. Pietkiewicz, W. Diering, L. Buczek, W. Medyracki, W. Szkulanowska, A. Dobrowolska, A. Iskierko, W. Strzemieniowa, H. Giecewicz, A. Klonowski, J. Ligęza, J. Lewicki, B. Bazielich, J. Mierzejewska, Z. Biały, W. Gentil-Tippenhauer, W. Antoniewicz, F. Wokroj, K. Jude:1ko, L. Szwengrub, L. Itman, Z. Szyfelbejn, A. Wanke, J. Szeligowska, Z. Czerwosz, A. Kojdecka, M. Rudnicka, L. Winogradzka, A. Matyniak, B. Jaworska, J. Leskiewicz, J. Kużniewski, W. Jostowa, A. Średniawa, J. Cybulska, B. Kuźmicz, J. Burszta, T. Kotula, B. Baranowski, T. Zygler, A. Dobrowolska, W. Gawron, J. Dudkiewicz, D. Mikołajczyk, T. Brzozowska, T. Seweryn, E. Frysiówna, Z. Gracówna, B. Bazińska, J. Podnowska, M. Godycki, M. Polakiewicz, J. Wojtowicz, W. Zwolińska, A. Nasz, O. Mulkiewicz, W. Armon, T. Stasińska, M. Suboczowa, S. Badoń, Z. Lesiński, B. Gawi:1, B. Garyga, B. Kowalec, J. Pawłowska, A. Szyfer, W. Drozdowska, M. Ziemnowicz, W. Kolago, M. Prufferowa, B. Mocarska, H. Horodyska, S. Nosek, M. Wolski, Z. Czasznicka, W. Kotoński, W. Zurawski, A. Waligórski, E. Starek, J. Zborowski, Z. Gołąb, J. Orynźyna, W. Szafer, N. Paryski, G. Morcinek, Cwirko-Godycki, J. Pawlikowski, W. Jostowa. Program 26. IX. 1956 (środa) OBECNI: dr J. Mjartan (Bratysława), doc. dr O. Nahodil (Praga), dr J. Damborsky (Olomouc), prof. dr D. Krandzalov (Olomouc), asp. H. Laudova (Praga), dr J. Pawelczik (Uherski Brod), dr J. KU:1Z (Brno), M. Hycko, J. O:1drusz (Karwina), dr M. Chitimia (Rumunia) oraz członkowie M. Turczynowiczowa, J. Krzyżanowski, J. Czekanowski, R. Stopa, J. Pazdur, W. Kraszewski, J. Kraszewska, D. Antos, E. Frankowski E. Pietraszek, H. Bittnerówna, B. Kowalec, J. Przepiórkowska, M. Matuskówna, T. Karwicka, J. Petera, T. Rogalanka, Lipniarz, A. Oleszczuk, C. Jurkowski, S. Flizak, J. Optołowicz, Z. Neymanowa, W. Drozdowski, J. Świeży, M. Halej. M. Woźniewski, A. Hamli:1g, M. Bredow, M. KukuIska, A. Zambrzycka, A. Kowalska-Lewicka, J. Dydowiczowa, B. Michalakówna, H. Świątkowska, E. Boczek, W. Jenosz, T. Myzyk, S. Blaszczyk, A. Szyperski, M. Wożówna, A. Górczyk, P. Kaleciak, D. Pukropp, L. Dubiel, S. Deptuszewski, Z. Jankowski, H. Wesiński, S. Budoń, J. Klik, J. Herold, E. Jaworski, B. Matuszewska, M. Meysnerówna, M. Sobieski, Z. Stęszewska, R. Kukier, I. Nizińska, W. Bieńkowski, B. Nowicka, A. Zwolak, H. Mikułowska, H. Szymczak, T. Delimat, W. Kupiszewski, I. Iskrzycka, W. Gawron, J. Skrzekut, J. Plu- godz. ID: 1. Otwarcie XXXI Walnego Zgromadzenia i Konferencji Podhalańskiej. Powołanie Prezydium. Uchwalenie porządku obrad. Przemówienia. 2. Odczyt inauguracyjny, badań etnograficznych 3. Stan etnografickych t a n. godz. 16: prof. dr J. Z b o l' o W s k i, Z historii na Podhalu. vyskumov 4. Kultura Podhala jej na przyszłość, prof. na okoli powstanie, drogi 27. IX. 1956 9: i perspektywy a Lemkov na vychodnom (czwartek) 1. Podhale w świetle 2. Najstarsze N o s e k. 3. Wkład J3 "Lud", rozwoju dr J. M j a r- dr K. D o b r o w o l s ki. 5. Prezytky velkorodiny u Bojkov Slovensku, dr O. N a h o d i1. 6. Dyskusja. godz. Tatier, t. XLIV. antropologii, osadnictwo języka prof. dr J. C z e k a n o w s ki. Karpatach, prof. dr Stefa:1 w polskich rumuńskiego, prof. dr D. K l' a n d ż a l o v. Ii �514 515 4. Sprawozdanie dr R. S t o pa. z udziału w Kongresie nauk w Filadelfii, doc. godz. 12: 5. Folklor podhalański w literaturze, prof. dr Julian Krzyżanowski. 6. Stan badań folklorystycznych w Czechosłowacji, dr J. D a mborsky. 7. Dyskusja. godz. 16: 8. Problemy językowe Podhala, mgr Z. G o ł ą b. 9. Folklor muzyczny Podhala i jego stosunek do muzyki innych narodów kręgu karpackiego, mgr W. K o t o ń s k i. 10. Dyskusje. 28.IX.1956 (piątek) godz. 9. 1. Badania nad kulturą Podhala w latach 1951-1955, mgr L N i z i ń ska. 2. Hodowla w tradycyjnej kulturze Podhala, mgr Bronisława K o p c z y ń s k a - J a w o r ska. 3. Wytwórczość rzemieślnicza na Podhalu, mgr Anna Z a m b r z y c k a. 4. Handel wiejski na Podhalu, dr A. K o wal s k a - L e w i c k a. godz. 12: 5. Stan prac nad Pasterstwem Podhala, prof. dr Włodzimierz A n t o :l i e w i c z. 6. W sprawie międzynarodowych badań etnograficznych w Karpatach, prof. dr Roman R e i n f u s s. 7. Dyskusja. godz. 17: 1. Odczytanie protokółu z XXX Walnego Zgromadze:lia w Warszawie. 2. Sprawozdanie finansowe i Komisji Rewizyjnej doc. dr F. Wok r o j. 3. Sprawozdanie z prac Zarządu za okres 1953-195'6 r. prof. dr J. G a j e k. 4. Dyskusja. Udzielenie absolutorium. 5'. Wybór nowego Zarządu. 6. Preliminarz na rok 1956. 7. Podsumowanie obrad Konferencji Podhalańskiej. 8. Zamk:lięcie XXXI Walnego Zgromadzenia i Konferencji Podhalańskiej. XXXI Walne Zgromadzenie Polskiego Towsrzystwa Ludoznawczego otworzył Prezes PTL, prof. Gajek, dziękując gospodarzom za zorganizowanie <!:jazdu. Następnie powitał gości z Czechosłowacji, delegatów Polskiej Akademii Nauk prof. prof. Doroszewskiego, Olszewicza, p. Kojdecką, mgr Rudnicką, delegatów IHKM - doc. J. Pazdura, po czym przekazał zjazdowi pozdrowienia prof. Wakarelskiego, który nie mógł przybyć na zjazd. Przewodniczył prof. dr J. Czekanowski: protokołowali: A. Glapa i Z. Staszczaków:1a. Do Prezydium weszli: prof. prof. Antoniewicz, Mjartan, Nahodil, Chitimia, Zborowski, Znamierowska-Priifferowa, Reinfuss. Prof. J. Z b o r o w s k i wygłosił odczyt inauguracyjny pt. Z historii badań. etnograficznych na Podhalu (w druku). P. A. Zaremba z Kielc powitał gości czechosłowackich w imieniu artystów ludowych i wręczył im ludową ceramikę, Z kolei dr J. M jar t a:l podziękował za serdeczne przyjęcie delegacji z CSR, a następnie wygłosił odczyt pt. Stav etnograjickych vyskumov na okoli Tatier. Dyskusja: Prof. C z e k a n o w s k i w nawiązaniu do ref. dr Mjartana wyraził żal, że referent pominął omówienie badań antropologicznych, zapytuje, jak pod tym względem wyglądają płd. zbocza Karpat; są bowiem wiadomości z Moraw, które wskazują na to, że szlak płd. podgórza jest starszy. Prof. P r ii f f e r o w a pyta, czy w Czechosłowacji są prowadzone badania atlasowe i jak daleko są one zaawansowa:1e. Stwierdza, że ref. dr Mjartana był cenny i ciekawy, m. in. oświetlił prace naszych sąsiadów. Prof. C z e k a n o w s k i nawiązując do ref. prof. Zborowsldego stwierdza, że referat stanowi ważną pozycję w historii etnografii Podhala, który to dział, jak dotąd, nie posiada bogatej literatury. Prof. A n t o n i e w i c z zapytuje jakie badania są prowadzone :la terenie ściśle tatrzańskim, dotyczące pasterstwa wysokogórskiego (organizacji szałasu, zagadnienia migracji itp.) podkreśla, że chodzi mu o najnowsze zdobycze, ponieważ starsze badania' i ich wyniki zna z literatury. Prof. M jar t a n odpowiadając dyskutantom stwierdził, że w referacie swoim pominął problem antropologiczny, ponieważ zdaje sobie sprawę, że wY:1iki z tego zakresu są jeszcze skąpe. W odpowiedzi prof. Priifferowej poinformował, że CA V przystępuje właśnie do zorganizowania prac atlasowych, w tym celu zaprasza prof. Gajka, który w wykładach i seminariach zaznajomi ich z metodami PAE, co będzie stanowiło zaczyn prac atlasowych w CSR. Prof. Mjartan w odpowiedzi prof. Antoniewiczowi stwierdził, że w CSR istotnie prowadzą obecnie badania nad pasterstwem wysokogórskim, mają już gotową monografię, która :1iebawem ukaże się drukiem. Będą również drukowali pracę polskiego autora, a mianowicie prof. W. Szafera. Jeśli chodzi o systematyczną pracę z Podhala będzie gotowa w przyszłym roku. Prof. R. R e i n f u s s podkreślił, że w badaniach etnograficznych Zakarpacia prowadzonych przez :1aszych sąsiadów, aczkolwiek wykazują oni duży wachlarz zainteresowań, brakowało historii osadnictwa. W dalszym swoim przemówieniu prof. Reinfuss mówił o trudnościach i aspektach etnograficznych badań dotyczących osadnictwa, następnie poruszył problem kolonizacji :1iemieckiej oraz wpływów spiski-::h. 33' �516 517 Prof. M jar t a n w odpowiedzi stwierdził, że dwaj młodzi pracownicy (m. in. asyst. Ondrusz), zajmują się historią osadnictwa, ale jak dotąd nie mają jeszcze pełnych wyników. W dalszym ciągu dr Mjarta:l stwierdził, że niewątpliwie kolonizacja niemiecka wywarła pewien wpływ, ale dopóki nie zakończą badań nad grupami narodowościowymi, nie mogą rozpocząć innych prac, ze względu :la brak pracowników. W czasie obrad popołud:liowych przewodniczył prof. dr R. Reinfuss, protokołowali: A. Łyszczówna i B. Garyga. W zastępstwie nieobecnego prof. dr K. D o b r o w o l s k i e g o referat Kultura Podhala, jej drogi rozwoju i przyszłość odczytał mgr T. Pietraszek. W dyskusji nad referatem prof. R. R e i n f u s s stwierdził, iż referat prof. Dobrowolskiego aczkolwiek ciekawy i teoretyczny, mało jest związany z tematyką Podhala. Jednocześnie zaznacza, że dyskusja nad referatem jest utrudnio:la ze wzgl~du na nieobecność autora. Mgr J. K m i e c i k zwrócił uwagę na tendencje anonimowości występującej w kulturze ludowej Podhala oraz omawia jednocześnie przyczyny jej trwania. P l u c i ń s k i, T i p e n h a u e r, Z arę b a, w związku z wypowiedzią mgr J. Kmiecika wypowiadali się na temat a:1onimowości twórców ludowych w odniesieniu Doc. R. S t o p a zwrócił uwagę, że a:lonimowość \V literaturze ludowej jest do różnych regionów Polski. Prof. R. Reinfuss zwrócił uwagę na przykładzie wsi Wołosate w Bieszczadach, jak duży wpływ wywierają czynniki fizjograficzne na rozprzestrzenianie i zachowanie się faktów kulturowych. czynnikiem wpływającym dodatnio na dość wierne zachowanie pewnych treści. Mgr P i e t r a s z e k wyjaśnił, że sprawa anonimowości w kulturze Beskidu wiąże się przede wszystkim z zachowaniem autorytetu. JednoczeŚ:1ie podkreślił, że referat prof. Dobrowolskiego jest próbą teoretycznego ujęcia kultury ludowej Podhala i Beskidu. Z kolei dr O. N a h o d i l wygłosił referat Prezitky velkorodiny u Bojkov a Lemkov na vychodnom Slovensku. W dyskusji prof. J. C z e k a n o w s k i omówił szczegółowo formy wielkiej rodziny, występujące na obszarze Słowiańszczyzny, ze szczególnym podkreśleniem rozkładu wielkiej rodziny u Wielkorusów. JednoczeŚ:lie omówił rolę kobiety w wielkiej rodzinie. Prof. W. H e j n o s z podkreślił znaczenie tego typu badań dla historii prawa. W szczegółowej analizie omówił rolę wspólnego ogniska jako jednego z czynników podtrzymujących trwanie wspóboty wielkiej rodziny. Prof. J. G a j e k zwrócił uwagę, że sprawa badań nad podatkiem, zw. podymne, nie jest łatwa, ponieważ nie zawsze zostaje uchwycona funkcja pieca piekarskiego pozbawionego paleniska. W zakończeniu wypowiedzi podkreślił przejrzystość konstrukcji referatu dr Nahodila, zwrócił uwagę :la analityczne ujęcie, które pozwala na wysnucie wniosków ogólnych. Mgr P i e t r a s z e k przytoczył przykład trwania reliktów wielkiej rodziny we wsi Pcim, pow. Myśle:lice. Mgr B. B a z i ń s k a podała analogiczny przykład ze Spisza. Prof. J. C z e k a n o w s k i na konkretnym przykładzie omówił sprawę funkcji członków wielkiej rodziny, która mimo jej rozpadu trwała nadal. Prof. R. R e i :1f u s s podkreślił, że referat dr Nahodila był bardzo interesujący, jednocześnie zaznaczył, że na obszarze Łemków i Bojków nie stwierdził nawet w tradycji trwania wielkiej rodziny, omawiając jednoczehie przyczyny jej występowania na obszarze Słowacji. Prof. J. C z e k a n o w s k i omówił przyczyny niewystępowania wielkiej rodziny na Łemkowszczyżnie. Jed:locześnie wskazał na przyczyny degeneracji wielkiej rodziny jako formy organizacji życia. W drugim dniu obrad przewodniczył prof. J. Zborowski, protokołowali: H. Bittnerówna i T. Wróblewski. Na wniosek prof. J. Gajka wybrano członków komisji-matki, oraz komisji wnioskodawczej, po czym prof. J. C z e k a n o w s k i wygłosił referat Poclhale w świetle antropologii. Prof. S. N o s e k wygłosił referat Najstarsze osadnictwo w polskich Karpatach. Prof. w Dymitr Kra n d ża l ov wygłosił referat Rumuńskie wpływy Karpa,tach. Doc. R. S t o p a złożył sprawozdanie z udziału w V MiędzY:larodowym Kongresie Nauk Antropologicznycąh i Etnograficznych w Filadelfii w dn. 1--9. IX. 1956 r. W dyskusji: dr O. G a j k o wazapytała czy polska reprezentacja na kongresie Nauk w Filadelfii nie była nazbyt :lieliczna oraz jakie referaty zostały wygłoszone przez członków polskiej delegacji. Mgr K. P i e t k i ew i c z zapytał, czy Towarzystwo wiedziało o Kongresie Nauk i czy zadeklarowało swój udział. Prof. J. G a j e k odpowiada, że PTL otrzymało zaproszenie, na które wytypowano delegatów: prof. K. Moszyńskiego, M. Zawistowicz-Adamską, A. Waligórskiego i J. Czekanowskiego. Na pismc> wysłane w tej sprawie do PAN nie otrzyma:lo odpowiedzi. Po wyczerpaniu dyskusji prof. J. K r z y ż a n o w s k i wygłosił referat Folklor podhalański w literaturze (referat drukowany w "Literaturze Ludowej'l 1957 z. 1). Dr Jifi D a m b o r s k y wygłosił referat Stan badań folklorystycznych w Czechoslowacji (w druku). W dyskusji: mgr W. P o m i a n o w s k a postawiła wniosek by Towarzystwo zajęło się także akcją zbieractwa folkloru, oraz utworzyło specjalne wydawnictwo, w którym publikowano by materiały z zakresu literatury ludowej. Mgr J. K m i e c i k omówił pokrótce program zbiera:1ia folkloru na Podhalu, oraz podkreślił znaczenie pracy zespołów regionalnych organizowa:lych przez CPLiA. Prof. J. C z e k a n w s k i podkreślił wielkie znaczenie pracy prof. Krandżalova, który zajął się problemem wpływów rumuńskich w Karpatach, szczególnie w dziedzi:lie języka. Prof. Czekanowski stwierdził, że same znaleziska archeologiczne nie mogą dać dostatecznego obrazu osadnictwa w polskich Karpatach, ponieważ odkrycia te �518 519 są przypadkowe. W dalszej wypowiedzi omawia mapę grodzisk podaną przez K. Potkańskiego. Prof. S. ~ o s e k z kolei omó\vił sprawę osadnictwa wołoskiego Mgr B. G a w i n stwierdził, że odczuwa się potrzebę utworzenia cza~ sopisma poświęco:1ego literaturze ludowej, gdzie mogli by drukować swoje prace liczni twórcy ludowi. Poza tym postawił wniosek o zorganizowanie przez PTL akademii dla uczczenia pamięci .Jana Kasprowicza. Prof. M. Z n a m i e r o w s k a - P r li f f e r o \V a w nawiązaniu do wypowiedzi mgr W. Pomianowskiej i mgr B. Gawina stwierdziła, że potrzeba utworze:1ia nowego tytułu wydawniczego poświęconego literaturze ludowej jest duża, ze względu na narastające materiały. W obradach popołudniowych przewodniczyła kołowali: H. Gorczyńska, J. Jastrzębski. prof. K. Adamska, proto- W dalszym ciągu dyskusji przedpołudniowej prof. W. D o r o s z e w s k i poruszył zagadnienie wpływów języków słowiańskich na język rumuński i węgierski, oraz omówił celowość skoordynowania badań terenowych językoz:1awców z etnografami. Dr S. F l i z a k zapytał o wyniki wysyłanych przez PTL ankiet PAE na temat roślin dziko rosnących i leczniczych. Mgr S. S w irk o z upoważnienia prof. J. Krzyżanowskiego poinformował, że IBL prowadzi systematyczne badania tere:1owe nad folklorem ludowym. Zbiory Instytutu Badań Literackich są pokażne; w pracach tych odczuwa się rów:1ież potrzebę koordynacji oraz utworzenia specjalnego miesięcznika, w którym można by drukować zebrane i wciąż gromadzące się materiały. Mgr S a d o w n i k poparł wniosek mgr Świrki o utworzenie komisji koordynującej badania nad literaturą ludową. Z kolei mgr Z. G o ł ą b wygłosił referat Problemy językowe Podhala, następnie mgr W. K o t o 11 s k i wygłosił referat Folklor muzyczny Podhala i jego stosunek do muzyki innych narodów kręgu karpacki.ego. A. Zaręb a wskazał na nawiąza:1ia językowe występujące na Słowacji i Łużycach. P. P a r y s k i poruszył zagadnienie badaó terenowych w zakresie onomastyki oraz stwierdził konieczność prowadzenia badań porównawczych poza obszarem Polski, szczególnie :1a terenie Słowacji. Prof. M. S ob i e s k i wskazał na powiązania muzyki Podhala z muzyką polską na in:lych obszarach (np. Gór Świętokrzyskich) oraz stwierdził, iż referat mgr Kotońskiego opierał się na materiale zebranym z okolic Zakopanego. Zdaniem dyskuta:1tów powinien zebrać materiał również i z dalszych okolic Podhala. Miejscowi Górale G ą s i e n i c a i P l u c i ń s k i apelowali o przeprowadzenie badań terenowych w zakresie folkloru podhalańskiego, który ich zdaniem szybko zanika. Dr K u n c w nawiązaniu do referatu mgr Kotońskiego omówił m. in. archaiczne i:Jstrumenty występujące na obszarze Słowacji. Prof. J. M jar t a n omówił zbieżności faktów kulturowych, występujących zaróvi!1o w kulturze ludowej Polski jak i Słowacji. Po zakończeniu drugiego dnia obrad odbył się w sali Morskiego Oka pokaz góralskich zespołów tańca i pieśni. Pokaz był ciekawą ilustracją folkloru podhalańskiego. W trzecim dniu obrad przewod:1iczył doc. dr Adolf Nasz, protokołowali: T. Karwicka i L. Itman. Referaty wygłosili: mgr L N i z i ń s k a, Badania nad kulturq Podhala w latach 1951-1955; mgr B. J a w o r s k a, Hodowla w tradycyjnej kulturze Podhala; mgr A. Z a m b r z y c k a, Wytwórczość rzemieślnicza na Podhalu; dr A. K o wal s k a - L e w i c k a, Handel wiejski na Podhalu; prof. W. A n t o n i e w i c z, Stan prac nad "Pasterstwem Podhala"; prof. R. R e i n f u s s, W sprawie międzynarodowych babdań w Karpatach. W dyskusji dr S. F l i z a k zwrócił uwagę na rentowność hodowli owiec na Podkarpaciu, która zdaniem dyskutanta niedostatecz:1ie została uwzględdniona w referacie. Prof. J. C z e k a n o w s k i omówił przyczyny zmniejszenia obszaru pastwisk Podhala. Prof. M jar t a n w :1awiązaniu do referatu prof. R. Reinfussa stwierdził, że przedstawiony projekt formy współpracy jest jego zdaniem bardzo interesujący; należało by dążyć do jak naj szybszej jego realizacji Prof. B. B a r a n o w s k i zwrócił uwagę na nawiąza:1ia występujące w kulturze pasterskiej Podhala do terenów Mazowsza i Łęczyckiego. Prof. J. P a z d u r podkreślił ważność problematyki Konferencji Podhalańskiej, oraz zaproponował, aby przyszłe konferencje poświęcone podobnym zagadnieniom odbywały się przy szerszym udziale historyków, co pozwoliłoby :1a pełniejsze ujęcie niektórych zagadnień w aspekcie historycznym. Prof. R. R e i n f u s s stwierdził na marginesie referatu mgr Zambrzyckiej, że bardziej celowe byłyby badania obejmujące nie tylko rzemiosło wiejskie, ale i małomiasteczkowe, większość bowiem wyrobów Podhala jest produkcji miejskiej. Prof. T. S e w e r y n mówił o wynalazczości chłopskiej w rzemiośle Podhala i przytoczył szereg przykładów. Mgr A. Z arę b a stwierdził, że referat mgr Zambrzyckiej nie przedstawił stanu obecnego rzemiosła:1a Podhalu. Mgr M. P i e t k i ew i c z zwrócił uwagę, że w referacie należałoby wprowadzić pewną systematykę, przez co autorka uniknęłaby przypadkowego zestawienia rzemiosł. Dr O. N a h o d i I zgłosił wniosek o utworzenie międzynarodowego pisma "Carpatica" poświęco:1ego problematyce karpackiej. Prof. W. Ż ur o w s k i podkreślił znaczenie i ważność pracy prof. Wł. Antoniewicza, związanej z kulturą ludową Podhala. Po zamknięciu dyskusji prof. T. Zygler odczytał tekst depesz skierowanych do Prezesa PAN prof. J. Dembowskiego, oraz do Sekretarza Wydziału I PAN prof. H. Jabłońskiego. W obradach popołudniowych przewodniczył prof. T. Seweryn, protokołowali: K. Antonowiczowa i J. Optołowicz. Mgr Z. Staszczakówna odczytała protokół z XXX Walnego Zgromadzenia w Warszawie. l: �520 521 W dyskusji nad protokółem prof. S e w e r y n stwierdził brak w protokóle dyskusji poświęconej wystawie sztuki ludowej zorganizowanej w Pałacu Kultury i Nauki. W odpowiedzi dr O. G aj k o w a wyjaśnia, iż dyskusja odbyła się poza programem XXX Walnego Zgromadzenia PTL. Mrg Judenko wniósł poprawkę do protokółu w którym mylnie podano: "Instytut Zachodni" zamiast "Institut fur Ostforschung" oraz postawił wniosek, aby dyskw:;ja nad wystawą sztuki ludowej została wydrukowana. Po wniesieniu jęty w całości. tych dwu poprawek protokół Sprawozdanie F. Wokroj. finansowe Rewizyjnej i Komisji z XXX W. Z. został przy- złożył skarb:1ik doc. W dyskusji nad sprawozdaniem prof. T. S e w e r y n zwrócił uwagę na szczegółowe ujęcie sprawozdania Komisji Rewizyjnej, zdaniem prof. Seweryna sprawozdanie z poszczególnych działów winni złożyć sami pracownicy; prof. Wok r o j w odpowiedzi wyjaśnił, że Komisja Rewizyjna postąpiła zgodnie z regulaminem i przebadała całokształt pracy Zarządu Głównego PTL. Prof. J. G a j e k podkreślił, że komisja postąpiła zgodnie z wymaga::liami Polskiej Akademii Nauk. Na temat formy sprawozdania Komisji Rewizyjnej również zabrali głos: mgr W. Pieikiewicz i mgr K. Judenko. Z kolei prof. J. G a j e k złożył sprawozdanie z działal:1ości Zarządu za okres 1953-1956. Towarzystwo wydrukowało w okresie trzech lat: 516,85 ark. prac etnograficznych w 93.138 egz. w następujących tytułach wydawniczych: Lud, Prace Etnologiczne, Prace i Materiały Etnograficzne, Archiwum Etnograficzne, Atlas Polskich Strojów Ludowych. Wydawnictwa te zostały rozprowadzone nie tylko w kraju wśród członków Towarzystwa, bibliotek i pracow::lików naukowych, ale wysłano je również w ilości ok. 10000 egz. za granicę. Dzięki wymianie wydawnictw naukowych Towarzystwo otrzymało w okresie sprawozdawczym ok. 4800 vol. wydaw::lictw obcych z biblioteki korzystało stale ok. 200 pracowników naukowych, w tym coraz częściej pracownicy naukowi z krajów sąsiednich. Prace Towarzystwa referowane były w 1954 r. w Akademii Nauk ZSRR w Moskwie w 195'5 r., w Akademii Nauk NRD, w Berlinie, oraz w Akademii Ved w Pradze i Bratysławie. W dziale prac naukowych Towarzystwa kontynuowało prace nad bibliografowaniem, indeksowa:1iem, poszukiwania archiwainne w niektórych ośrodkach oraz badania terenowe. Pod względem organizacyj::lym Towarzystwo rozrosło się z 8 do 16 oddziałów, liczących obecnie ok. 1500 członków. Zarząd odbył w okresie 3-letnim 18 posiedzeń, w tym dwie konferencje naukowe: Sesja Kolbergowska w 1954 r. w Jeleniej Górze oraz Konferencja Podhalańska w 1956 r. w Zakopanem. Wydarzeniem wielkiej wagi w życiu orga:1izacyjnym Towarzystwa było XXX Walne Zgromadzenie PTL w listopadzie 1955 r. w Warszawie, poświęcone podsumowaniu osiągnięć Towarzystwa w lO-leciu. Przeprowadzono również zmianę statutu dostosowując go do obowiązujących norm prawnych. Walne Zgromadzenie przyjęło i zatwierdziło jednomyślnie sprawozdanie ustępującego Zarządu oraz udzieliło mu absolutorium. Z kolei dokonano wyboru nowego Zarządu na okres 1956-1959 r. W skład nowego Zarządu weszli: Prof. dr Tadesz Seweryn - prezes PTL. Prof. dr Józef Gajek - sekretarz generalny. Na członków Zarządu wybrani zostali; prof. dr WI. Anto:1iewicz, prof. dr B. Baranowski, doc. dr J. Burszta, prof. dr J. Czekanowski, dr Olga Gajkowa, prof. dr Wojciech Hejnosz, prof. dr Julian Krzyża:1owski, Gustaw Morcinek, doc. dr Adolf Nasz, nacz. mgr. Kazimierz Pietkiewicz, prof. dr Zofia Podkowińska, prof. dr Maria Znamierowska - Prufferowa, prof. dr Roman Rei:lfuss, mgr Maria Suboczowa, prof. dr Kazimierz Zawistowicz - Adamska i dr Anna Kowalska - Lewicka. Zastępcy członków: doc. dr Franciszek Wokroj, mgr Tadeusz Wróblewski. Komisja Rewizyj:1a: prof. Juliusz Zborowski, dr Tadeusz Delimat, prof. Tadeusz Zygler. Zastępcy, mgr Mariana Turczynowiczowa, prof. dr Adam Wanke. Sąd koleżeński: doc. Józef Ligęza, doc. dr Andr2lej Waligórski, dr. Ignacy Kużniewski. Zastępcy: mgr Halina Bittner, mgr Witold Armon. Po wyborze nowego Zarządu Cz. S t a n k i e w i c z odczytał preliminarz na rok 1957, który został przez Walne Zgromadzenie zatwierdzony. Z kolei przewodniczący komisji wnioskodawczej prof. T. Z y g l e r przedstawił szereg w::liosków zgłoszonych przez uczestników Zjazdu, które XXXI Walne Zgromadzenie po przedyskutowaniu zatwierdziło. Są to następujące wnioski: o utworzenie międzynarodowego czasopisma poświęconego problematyce karpackiej - kontynuacja dawnego czasopisma "Carpatica", na ::10wych podstawach naukowych; o reaktywowanie "Ludu Słowiańskiego", o przystąpienie do Międzynarodowej Unii Nauk Antropologicznych Etnograficz:1ych w celu pogłębienia kontaktów naukowych, o podjęcie i kontynuację wydawnictwa "Biblioteka dziejów i kultury wsi"; w sprawie zagwarantowania udziału etnografów w Wydziałach kultury, domach kultury, świetlicach i zespołach; o ściślejszą współpracę z instytucjami zajmującymi się rękodziełem i sztuką ludową; o przejęcie druku wydawnictwa "Lud" przez Polskie Towarzystwo Ludoznawcze; o zorganizowanie XXXI Wal:1ego Zgromadzenia w Szczecinie; o powołanie do grona członków honorowych Polskiego Towarzystwa l t ! fI I I. I l 1", i, �522 Ludoz:1awczego gości z CSR: prof. Jana Mjartana z Bratysławy dr O. Nahodila z Pragi, prof. D. Krandżalova i dr Damborskyego z Olomouca. Wnioski te zostały kolejno przez Wal:1e Zgromadzenie przegłosowane. Podsumowując na zakończenie obrady konferencji Podhalańskiej prof. J. C z e k a n o w s k i stwierdził, że konferencja była niezwykle owocna, omówione zostały real:1e osiągnięcia dotyczące ludowej kultury Podhala. Do osiągnięć konferencji należy m. in. jej wysoki poziom oraz wysunięcie tez o konieczności prowadzenia międzynarodowych badań etnograficz:lych w Karpatach, która to sprawa przewinęła się w czasie konferencji zarówno w referatach jak i głosach dyskusji. XXXI Walne Zgromadzenie i Konfere:1cję Podhalailską zamknął prof. Tadeusz Sew er yn dziękując członkom Oddziału Zakopiańskiego, a szczególnie prof. J. Zborowskiemu, mgr. E. Starek, mgr H. Sredniawie, mgr W. Jostowej za prace zwiąZ<ll1e z przygotowaniem zjazdu, gościom z Czechosłowacji oraz uczestnikom Zjazdu za czyn:ly udział w obradach. W dniu 29. IX. odbyła się etnograficzna wycieczka do Chochołowa i Zubrzycy Górnej, w czasie której omówiono charakterystyczne cechy budownictwa podhalańskiego. W wycieczce udział wzięło 82 członków. Zofia Staszczakówna BILANS Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego z dnia 31 grudnia 1955 r. �525 BILANS POLSKIEGO z d:lia 31 TOWARZYSTW A L UDOZN AWCZEGO grudnia 1955 AKTYWA PASYWA 1. Ruchomości Drobne sprzęty 63.929,87 7.661,91 2. Biblioteki - Centrali i Oddz. 3. Kasa - Centrala Oddz. Jelenia Góra Katowice Kraków Limanowa Lublin Łódź Mszana Dolna Olsztyn Poz:1ań Toruń Warszawa Wrocław Wałbrzych Zakopane Koło Łask Kasa Wydawn. 4. Banki NBP Poznań Lublin Łódź Olsztyn Toruń PKO Kraków 286.192,49 374,22 0,04 244,10 380,95 208,189,53 244,85 74,88 151,40 271,75 495,94 473,60 529,45 547,05 5',97 300.64,27 I I j I I i I 'f 4.556,- 3.869,93 2.147,46 18,22 1.150.99,75 3.054,99 I 10.340.33 75.905,91 9.362,28 476,30 d, 27.205,97 522.380,30 72.101,85 50.208,78 1.190.551,9li 31 grudnia 18.135,22 I Dostawcy Rozliczenia z pracownikami Rozliczenia z współpracownikami Surowce (papier) Gotowe wydaw:1ictwa Różnica kalkulacyjna Wydawnictwa nieukończone Wrocław, 56.410,40 895.610,28 135.644,04 1.253,75 83.489,10 Fundusz amortyzacyjny Fundusze własne z d:1ia 31. XII. 19M Wzrost majątku Towarzystwa w 1955 r. Odbiorcy Dostawcy Rozliczenia z pracownikami Rozliczenia z współpracownikami 'I' 5. Odbiorcy 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 71.591,7a 1955 r. Czesław Stankiewicz Księgowy: 1 1.190.551,96 Doc. dr Franciszek Skarbnik: Wokroj �"526 527 RACHUNEK WYNIKOW za rok 1955 Straty 1. Wydatki działu popularyzacji wiedzy 2. Wydatki działu naukowego 3. Rozchody wydawnictw - członkom 4. Koszt własny sprzedanych wydaw:lictw 5. Rabaty udzielone 6. Podatek obrotowy '7. Zwiększenie funduszów własnych 94.204,25 125.378,72 14.671,10 282.606,27 132.091,81 6.244,46 135.644,04 STATUT POLSKIEGO I. NAZWA, TOWARZYSTWA CHARAKTER PRAWNY, Stowarzyszenie ceniu PTL. Z Ysk i 330.000.7.650,444.294,65 7.690,1.205.- Księgowy: 'Wrocław, 31 grudnia nosi nazwę "Polskie Towarzystwo TEREN DZIAŁANIA Towarzystwo Ludoznawcze" w skró- jest osobą prawną. § 3 Siedzibą Zarządu Głównego Towarzystwa Skarbnik: Doc. dr Frailciszek Wokroj Stankiewicz I § 2 790.840,65 Czesław SIEDZIBA § 1 790.840,65 1. Subwencja PAN 2. Inne subwencje 3. Sprzedaż wydawnictw 4. Składki 5'. Inne wpływy LUDOZNAWCZEGO § Terenem Ludowej. 1955 r. działalności Towarzystwo Zarząd Główny. Towarzystwa może zakładać jest m. Wrocław. 4 jest obszar Polskiej oddziały Rzeczypospolitej w miejscowościach, które określi § 5 Towarzystwo używa pieczęci okrągłej z napisem w otoku: "Polskie Towarzystwo Ludoznawcze" oraz w środku: "Zarząd Główny we Wrocławiu" lub "Oddział w . l II, CELE I DZIAŁALNOŚC § 6 Celem Towarzystwa jest szerzenie i pogłębianie tury ludowej, prowadzenie badań etnograficznych wiedzy o rozwoju kuli pokrewnych nad lu- �528 529 dem polskim tych badań. innymi, rozpowszech:lianie § popularyzowanie wyników S 0. przYjęciu członkc. z·.;vyczajnego i nadzwyczajnego decyduje Zarad przypadku decyz]] odmownej Zarząd Główny zawiadamia o tym ka~dyaata w cIągu 2 tygodni od powzięcia tej decyzji. ':v 7 Do osiągnięcia swych celów Towarzystwo dąży przez: a) organizowanie zgromadzeń, odczytów, pogadanek i wykładów; b) zbieranie wszelkich materiałów i wiadomości dotyczących kultury ludowej; Nowoprzyjęty nego o przyjęciu. i zakładanie księgozbiorów et:lograficznych CZŁONKOWIE TOWARZYSTWA, § Towarzystwo składa a) zwyczajnych, b) nadzwyczajnych, c) honorowych. d) korespondentów. ICH PRAWA oraz otacza- I OBOWIĄZKI 8 się z członków: opłaca składki od daty decyzji Zarządu Głów- Godność członka honcrowego Towarzystwa nadaje Wabe Zgromadzenie - na wniosek Zarządu Głównego - osobom. które położyły wybitne zasługi na polu ludoz:laws:wa. Członkowie honorowi korzystają ze wszelkich nych, natomiast nie opłacają składek. e) utrzymywanie kontaktu z pokrewnymi stowarzyszeniami naukowymi w kraju i za granicą; f) prowadzenie działalności wydawniczej w zakresie etnografii i nauk pokrewnych; g) inicjowanie i zakłada::J.ie kół i kółek wśród młodzieży i dorosłych (przy szkołach, zakładach pracy, świetlicach, klubach, domach kultury, organizacjach społecznych itp.). III. członek § 12 c) rozpowszechnianie i popularyzowanie zebranych materiałów i wiadomości o kulturach ludowych za pośrednictwem wydawnictw własnych oraz innych pism; d) inicjowanie nie ich opieką; 11 praw członków zwyczaj- § 13 ~~ażdemu członko""i jJrzysługuje prawo: ~) brania czynnego udziału we wszelkich zebraniach ogólnych, zjazdach nallJ;:owych. odczytach, -''''ykładach i wycieczkach organizowanych przez Towarzystwc' : i biernego ( b) korzystania z czynn"go władz Towarzystwa; I c) korzystania mocy naukowych, I d) otrzymywania wydawnictw przez Zarząd Główny. I! prawa \vyborczego do wszystkich z urządzeń kulturalnych, biblioteki, materiałów znajduj1icych się w dyspozycji Towarzystwa; Towarzystwa i po- :1a warunkach ustalonych Członkowie nadzwyczajni wykont,ją swe uprawnienia, w punktach a) i b) za posred:1ictwem swych UpOważnionych cieli. wymienio:le przedstawi- § 9 § 14 Członkiem nadzwyczajnym Towarzystwa może zostać osoba prawna osoba fizyczna, którą interesują cele Towarzystwa. Ka:ldydat składa deklarację o przystąpieniu do Towarzystwa. Deklarację zatwierdza Zarząd. § 10 'Członkiem nadzwyczajnym Towarzystwa może zostać osoba prawna, zgłaszająca gotowość współpracy z Towarzystwem w realizacji jego celów. Du obmviązków człcnka należy: a) przestrzeganie postanowień tych przez władze Towarzystwa; . b) br~nie :zynnego Je::go zamierzen; ej regularne m;';:.di2nie: c;) popieranie 34 ..Lud", t. XLIV. opłacanie udziału w pracach składek wydawnictw Statutu rocznych, Towarzystwa. oraz wszelkich Towarzystwa ustalonych uchwał, oraz pO:i,if:- popieranie przez Wal ne Zgro. �531 530 oddziałów, bądż też na żądanie Głów:1ej Komisji 2-ch miesięcy od zgłoszenia żądania. § 15 Rewizyjnej - w ciągu Członkostwo w Towarzystwie ustaje: a) wskutek dobrowolnego ustąpienia, b) wskutek skreślenia bądź wyklucze:lia, c) wskutek śmierci. § 16 Oświadczenie o wystąpieniu członek pOW1:llen skierować do Zarządu Głównego lub do zarządu oddziału, w którym jest wpisany. Ustąpienie nie zwalnia członka od obowiązku uiszczenia wszystkich zaległych składek. § 17 Zarząd Główny zawiadamia o czasie, miejscu i porządku dziennym Walnego Zgromadzenia wszystkich członków i zarządy oddziałów przynajmniej na 2 tygod;1ie przed terminem. Jeżeli przedmiotem obrad ma być zmiana Statutu - przy zawiadomieniach należy podać treść projektowanych poprawek. Skreślenia z listy członków doko:1Uje Zarząd Główny na wniosek zarządu oddziału w przypadku zalegania ze składkami członkowskimi przez przeciąg jednego roku. Wabemu Zgromadzeniu przewodniczy prezes lub jeden z wiceprezesów, lub inna osoba wybrana przez Zarząd Główny. Wykluczenie członka z Towarzystwa następuje na mocy uchwały Walnego Zgromadzenia na wniosek Zarządu Głównego w przypadkach: a) prawomocnego wyroku Sądu Państwowego za cZy:ly nieetyczne i wrogie Państwu; b) działania na szkodę Towarzystwa; c) popełnienia czynu nieetycznego lub postępowa:lia ubliżającego godności członka stowarzyszenia naukowego. NACZELNE WLADZE TOWARZYSTWA § 19 Naczelnymi władzami Towarzystwa a) Walne Zgromadze:lie, b) Zarząd Główny, c) Główna Komisja Rewizyjna, d) Sąd Koleżeński. Walne § 22 § 23 § 18 IV. § 21 są: Zgromadzenie § 20 Walne Zgromadzenie może być zwyczajne lub nadzwyczajne. Zwyczajne Walne Zgromadzenie zwołuje Zarząd Główny raz do roku. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie zwołuje zarząd główny z własnej inicjatywy, albo na pisemne żądanie 1/~ członków lub połowy zarządów Do kompetencji Walnego Zgromadze:lia należy: a) wybór członków Zarządu Głównego, Głównej Komisji Rewizyjnej Sądu Koleżeńskiego; b) ustalanie wysokości składek członkowskich; c) zatwierdzanie bilansów i sprawozdań Zarządu Głównego, oraz udziela:lie absolutorium ustępującemu Zarządowi Głównemu na wniosek Głównej Komisji Rewizyjnej; d) ustalanie planu pracy i budżetu na okres r:astępny; e) nadawa:1ie godności członków honorowych na wniosek Zarządu Glównego, f) decydowanie w sprawach wniosków Zarządu Głównego i Głównej Komisji Rewizyjnej oraz wniosków członków, zgłoszonych zgodnie z postanowie:liami §§ 24 i 25; g) decydowanie o obciążeniu, zbyciu lub nabyciu :lieruchomości; h) wykluczanie członków na wniosek Zarządu Głównego; i) ZHliap.a statutu: j) rozwiązanie Towarzystwa. § 24 Wnioski na Walne Zgromadzenie powinny zostać przesłane na piśmie do Zarządu Glównego przynajmniej :la 10 dni przed terminem Walnego Zgromadzenia. Wnioski, zgłoszone pc> upływie tego terminu, lub zgłoszone dopiero w czasie obrad, mogą być przedmiotem obrad i zostać uchwalone tylko ja:<o wnioski nagłe - o ile za ich :lagłośdą wypcwie się prąn:ljmniej 2/3 obec- �532 nych. '''''nioski lub obciążenia rzystwa. 533 :-Jagłe nie mogą dotyczYl: zm:,;;;y 8tatdu, nabychL zl;ycia nieruchomości. rozwi'1zania oddziału i ruz\'. ifjZfl:-Ji" TOIVcl§ 25 § 30 Zarząd Główny wyłania spośród swoich członków skład którego wchodzq: prezes, 2·--3 wiceprezesów, i skarbnik oraz ich zastępcy. ·.V Wnioski dotyczące wył:1cznie spo,;'!bu prG\vadzeni,~ Obi·."d lub systemu głoso\vania \voln0 zgłaS?H(:~ pc;.:;:.<. l~(_.L..~ncJ_'--':~ mÓ\i.'{~.:·,·.·:. j)f.:n \.\"r;;(J.'ik: formalne. W:'iioski forn1alne prl'2Y":;jCii;iJ~'?,t.:('>· p,c;~:;.';:: poet ?\',ISC",I,.'<).', :.: ;:::n,y'·c'r.miast sowaniu po zgł:>szeniu: uchwały zapadaj:-! z\vykl;:~ '.V!(;}c:.:.z'..}.,~;.,~ glu ..::()\v, \,,' !.:~ło- jawnym. Spośród swych pozostałych dawnictw i w miarę potrzeby dzi:1 działalności. Uchwały \Valnego Zgrmn<ldzęlJi", L".vo1';.n"s,; p~:,;.w:.cl'C\'.:o. '"1 pr,1 '.·..(,inOCne bez względu na liczbq ()b2C~1~'ch czionko~,\,' ._- .;e,>:' ii prlt:pi.,y :iinil::.isz2~o Statutu nie stanowią l::i3czc·,j. 'Iv" przypadku potr;'~=2by 1\:",.:al:nkc;,\,~lne5 1:C'2~):·' uhu~~;~.",'C"!--, () j1>:.\V p,ll,;r'I':szym terminie WCllner;o Zgron1~~dl("::liH nil;' 7.:":.~rl.l'~ SJ; \\<~"n!,:,.r.::.'~,:;:~ii1o'")(~ członków, Zarząd Główny z\'Ii,.duje w pnE.,·:'~Ęu FJ ci':l pCl'.v,·rdTI'" "V"lnc, Zgromadzenie, którego uchw"ly s'1 prawomonC2 iJez w£gl"du fl" Jiczb,; ob,:cnych. członków Zarządu wybiera redaktorów innych kierowników poszczególnych wydzie- W przypadku. gdy miejsce członka Zarządu zostanie opróżnione w okresie między jednym, a drugim Walnym Zgromadzeniem, Zarząd może dokooptować nowego członka. Kooptacja ta musi zostać przedstawiona do zat-,vierdzenia najbliższemu Walnemu Zgromadzeniu. § 32 Zebrania ~ 27 Zarządu Głównego odbywają się przynajmniej raz na kwartał. miejscu i porządku dzie:mym zebrania zawiadamia członków Zarządu prezes lub jeden z wiceprezesów albo z ich upoważnienia sekretarz generalny lub jego zastępca. O terminie, gł()~ó\\' _.. S 28 Glosowanie we wszystkich sprawceh odbywa się jawnie; lV"'y,iątkiem glosowania w sprawie wyboru członków' do wladz Towar7.ystwH, które odbywa się tajnie. Przewodniczący zarządza tajność glosowania w każoe.i sprawie. jeż'd i został zgłoszony laki wniosek i wypowiedziała się Z:.l ni:n !,f, ob<:cnych uczestników Walnego Zgromadzenia. Zarząd Zarządu, generalny § 31 § 26 Uchwały Walnego Zgromad,ć,mirl ;>'p';daj" zwykJą \,,'ięksL')~ci'i jeżeli przepisy nini.C'jsl.ego Statutu ni,~ stanowią inRcze.i. W razie równości glos ów rozstrzyga głos pr;~ewodGiczącego. Prezydium sekretarz Główny § 29 Zarząd Główny składa się z prezc;sa, sekretarziJ generahego, 14 członków i 2 zastępców, wybranych przez Walne Zgromadzenie na prleciqg trzech la t. Do ważności uchwał Zarządu Głównego niezbędna jest obecność przynajm;1iej 3 członków Prezydium, w tej liczbie prezesa lub jednego z wiceprezesów, oraz 3 członków Zarządu Głównego, nie wchodzących w skład Prezydium. !i 33 Do kompetencji Zarządu Głównego należy: a) reprezentowanie Towarzystwa na zewnątrz; b) kierowanie całokształtem działalności tutem i uchwałami Walnego Zgromadzenia; Towarzystwa zgodnie ze Sta- cj przyjmowanie członków oraz przygotowywanie wniosków w sprawie mianowania członków honorowych, skreślanie lub wykluczanie członków; . d) podejmowanie uchwał w przedmiocie kupna, sprzedaży i obciążenia nieruchomości; przyjęcia zapisów e) zarządzanie dżetu :la następny układanie planu f) pracy składanie i budżetu; majątkiem Towarzystwa, okres obrachunkowy; Walnemu Zgromadzeniu sprawozdań i darowizn, pracy z wykonania i buplanu �535 534 § 37 g) wydawa:1ie regulaminów i instrukcji wewnętrznych Towarzystwa, h) mianowanie przewodniczących sekcji naukO\vych i innych; i) powoływanie delegatów lub komisji dla specjalnych zadań: j) tworzenie, łączenie, rozwiązywanie i likwidacja oddziałów Towarzystwa, nadzorowa:1ie ich działalności oraz rozstrzyganie skarg i zażaleń przeciw zarządom i zgromadzeniom oddziałów; k) obniżanie składek rocznych, niektórym członkom lub całkowite zwalnianie od ich płacenia na wniosek Zarządów Oddziałów; l) przyjmowanie i zwalnianie płatnych pracowników Towarzystwa oraz określanie ich obowiązków i poborów; m) zatwierdzanie nowoprzyjętych członków przez Oddziały PTL * Ponadto do kompetencji Zarządu Głównego należą wszystkie sprawy, niezastrzeżone innym władzom Towarzystwa. § 34 Organem wykonawczym Zarządu Głównego jest Prezydium, które załatwia wszelkie sprawy, przekazane przez Zarząd Główny. Do ważności uchwał Prezydium potrzebna jest obecność 4 członków, w tej liczbie prezesa lub jednego z wiceprezesów, oraz sekretarza generalnego lub jego zastępcy, a w sprawach finansowych również obecność skarbnika lub jego zastępcy. Uchwały Prezydium zapadają zwykłą większością głosów. i ! Do kompetencji Głównej Komisji Rewizyjnej :1ależy kontrola nad prowadzeniem przez Zarząd Główny spraw gospodarczych i rachunkowości, a w szczególności: a) sprawdzanie kasy, inwentarza, ksiąg i dokume:1tów rachunkowych Towarzystwa; b) sprawdza:1ie zgodności wydatków z przeznaczeniem funduszów, z których wydatki zostały dokonane; c) badanie dochodów i wydatków z punktu widzenia ich celowości i osiągniętych wyników; d) składanie Walnemu Zgromadzeniu wniosków, opartych na wynikach kontroli. Ponadto Głównej Komisji Rewizyjnej przysługuje prawo kontrolowania gospodarki oddziałów. § 38 Główna Komisja Rewizyjna obowiązana jest sprawdzić gospodarkę Zarządu Głównego przynajmniej raz na pół roku. Wyniki badań ksiąg i gospodarki Główna Komisja Rewizyjna ujmuje w formę protokołów, w których zamieszcza swe spostrzeżenia i wnioski; protokoły te powinny zostać podane do wiadomości Zarządu Głównego. Dokonanie kontroli zaznacza też Komisja Rewizyjna w księdze kasowej swymi podpisami. Główna Komisja Rewizyjna może zlecić wykonywanie poszczególnych funkcji jednemu ze swych członków. § 35 Do składania oświadczeń i podpisywania w imieniu Towarzystwa we wszystkich sprawach, w których nastąpi lub może nastąpić zmiana w majątku Towarzystwa, wymagane jest współdziałanie prezesa lub jednego z wiceprezesów i skarbnika, lub jego zastępcy, a w pozostałych sprawachwspółdziałanie prezesa lub jed:1ego z wiceprezesów i sekretarza generalnego, lub jego zastępcy. Główna Komisja Rewizyjna § 36 Główna Komisja Rewizyjna składa się z 3 członków i 2 zastępców, wybranych przez Walne Zgromadzenie na okres trzech lat. Główna Komisja Rewizyjna wybiera ze swego grona przewodniczącego sekretarza. Członkami Komisji nie mogą być członkowie Zarządu Głównego. * Poprawka przyjęta na XXXIII W. Z. zatwierdzona Nr S. A. I; 11-80-58 przez P.R.N. m. Wrocławia. w dniu 18. XI. 1958 Sąd Koleżeński § 39 Sąd Koleżeński składa się z 3 członków i 2 zastępców, wybranych przez Walne Zgromadzenie. Członkowie Sądu Koleżeńskiego wybierają każdorazowo spośród siebie przewodniczącego i sekretarza. Zadaniem Sądu jest rozstrzyganie sporów, wynikłych między członkami Towarzystwa z tytułu ich przynależności do Towarzystwa. Sąd działa na podstawie regulaminu uchwalonego przez Zarząd Główny. Od orzeczenia Sądu Koleżeńskiego służy odwołanie do Walnego Zgromadzenia. V. ODDZIAŁY TOWARZYSTWA § 40 Oddziały Towarzystwa mogą być tworzone w miejscowościach, w których skupia się przynajmniej 10 członków Towarzystwa. Teren działania oddziału określa Zarząd Głów:1Y. �536 537 Utworzenie oddziału następuje :1a podstawie uchwaly Zarządu Głównego. W przypadku większej ilości członków oddziału lub znacznego rozproszenia terenowego - IN ramach oddziału. mogą być tworzone koła terenowe w trybie § 48 d). § 41 Oddziały zatrzymują na cele własne 509£ składek członkowskich oraz 30 % dochodu z zorganizowanych przez siebie odpłatnych imprez o ile Zarząd Główny nie zdecyduje baczej. Pozostałe kwoty zarządy oddziałów przekazują Zarządowi Głównemu. W razie rozwiązania oddziłu, jego majątek zasoby finansowe przechodzą na rzecz całego Towarzystwa. § 42 Władzami Oddziału są: a) walne zgromadzenie oddziału, b) zarząd oddziału, c) . komisja rewizyjna oddziału. § 45 Do prawomocności walnego zgromadzeDia oddziału, waż:1ości podejmowanych uchwał i sposobu głosowania mają odpowiednie zastosowanie przepisy §§ 26, 27 i 28. Do podj~cia uchwały o rozwiązaniu oddziału wymagana jest większość ~;l głosów przy obecności przynajmniej połowy członków oddziału. § 46 Uchwały walnego zgromadzenia oddziału muszą \V ciągu 14 dni zostać podane do zatwierdzającej wiadomości Zarządu Głównego. Zarząd Główny może uchylić uchwałę zgromadze:lia oddziału, jeśli jest ona niezgodna ze Statutem lub grozi poważną szkodą materialną lub moralną. Oddziałowi przysługuje prawo odwołania się do najbliższego Walnego Zgromadzenia. Zarząd Walne Zgromadzenie Oddziału oddziału § 43 Walne Zgromadzenie oddziału zwołuje zarząd oddziału raz na rok. Nadzwyczajne zgromadzenie oddziału zwołuje zarząd oddziału z własnej inicjatywy, lub na wniosek 1/3 członków oddziału, albo też na żądanie komisji rewizyjnej lub Zarządu Głównego. O miejscu, czasie i porządku dziennym zarząd oddziału zawiadamia członków oddziału przynajmniej na tydzień przed terminem. § 44 Do kompetencji wabego zgromadzenia oddziału należy: a) wybór członków zarządu i komisji rewizyjnej; b) uchwalenie planu pracy i budżetu na okres :1astępny, oraz rozpatrywanie i zatwierdzanie sprawozdań, rachunków, dochodów i wydatków za rok ubiegły; c) podejmowanie uchwał w sprawach wniosków komisji rewizyjnej, zarządu oraz wniosków członków, o ile zgłoszono je zarządowi :la piśmie przynajmniej na 3 dni przed terminem zgromadzenia, lub jeśli zgromadzenie uchwali ich nagłość, dl rozpatrywanie skarg i zażaleń czło:1ków na zarząd oddziału, e) załatwianie innych spraw, powierzonych przez Zarząd Główny, f) podejmowanie uchwał w sprawie rozwiązania oddziału. § 47 Zarząd oddziału składa się z 4 członków i 2 zastępców, wybra:lych przez zgromadzenie oddziału na przeciąg dwóch lat. W przypadku większej liczebności członków Oddziału, zwiększa się odpowiednio liczba członków oddziału - w stosunku: 1 członek zarządu na 25 członków oddziału. Zarząd oddziału wyłania ze swego grona prezesa, wiceprezesa, sekretarza i skarbnika. § 48 Do kompetencji zarządu oddziału należy: a) kierowanie całokształtem działalności oddziału zgodnie ze Statutem i uchwałami Walnego Zgromadzenia Zarządu Głównego i walnego zgromadzenia oddziału: b) zarządzanie zasobami finansowymi oddziału, układanie planu pracy i budżetu na okres następny oraz składanie sprawozdań z wykonania planu i budżetu za okres ubiegły; c) przyjmo\va:1ie i zwalnianie płatnych pracowników oddziału oraz określanie ich obowiązków i poborów; d) tworzenie i rozwiązywanie kół i kółek terenowych oraz ustalanie .ich organizacji i zakresu działania; e) załatwianie innych spraw powierzonych przez Zarząd Główny. �538 539 § 49 Vll. Zebrania zarządu oddziału odbywają się w miarę potrzeby, jednak niż raz na dwa miesiące. Do ważności uchwał kO:lieczna jest obecność przynajmniej zarządu, w tej liczbie prezesa lub jego zastępcy. Uchwały zapadają zwykłą większością głosów. Komisja rewizyjna ROZWIĄZANIE nie rzad:!iej 3 członków oddziału TOWARZYSTWA § 55 Rozwiązanie Towarzystwa może być postanowione tylko na specjalnie w tym celu zwołanym Walnym Zgromadzeniu. Do powzięcia uchwały w tym przedmiocie konieczna jest obecnoś2 przY:1ajmniej połowy uprawnionych do uczestnictwa w Walnym Zgromadzeniu i wypowiedzenie się za rozwiązaniem przynajmniej 2/3 obecnych uczestników Walnego Zgromadzenia. § 50 Komisja rewizyjna oddziału składa się z 3 członków i 1-2 zastępców, wybranych przez walne zgromadzenie oddziału na przeciąg dwóch lat. Do kompetencji komisji rewizyjnej oddziału i trybu jej działania mają (ldpowiednie zastosowa:1ie przepisy §§ 37 i 38. Rozwiązanie § 56 W razie rozwiązania Towarzystwa majątek jego przechodzi tucję, którą określi ostatnie Walne Zgromadzenie. oddziału VIII. PRZEPISY § 51 FUNDUSZE, KSIĘGOWOSC I ROK OBRACHUNKOWY § 52 Fundusze Towarzystwa składają się: a) ze składek członków; b) z zapisów i darowizn; e) z subwencji udzielanych przez instytucje państwowe i społeczne; d) z dochodów z odczytów, wystaw i innych imprez oraz rozsprzedai.y wydawnictw; e) z dochodów z majątku ruchomego i nieruchomego. § 53 Towarzystwo prowadzi księgowość. § Rokiem obrachunkowym 54 Towarzystwa na insty- KO&COWE § 57 Rozwiązanie oddziału następuje na podstawie uchwały Zarządu Głównego podjętej bądź z własnej inicjatywy, bądź na wniosek Walnego Zgromadzenia oddziału. VI. - jest rok kale:1darzowy. Statut mmeJszy może być zmieniony uchwałą Walnego Zgromadzenia. W tym przypadku stosuje się odpowiednie przepisy § 55. Statut rzystwa zatwierdzony Ludoznawczego we Wrocławiu 12 maja przez XXX w Warszawie Walne Zgromadzienie w dniu 1955 r. Nr 902. Polskiego Towa- 28. XI. 1955 r. Zarejestrowan'lł � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/2edfb76d7ed06a7ed6e107c08a9e1892.pdf 01aec4e3cbf2e93e020fdef51244dd21 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:189 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1960 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:164 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1958/59 t.45 Description An account of the resource LUD 1958-59 t.45, s.427-566 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R o l N K A PROF. DR KAZIMIERZ NITSCH profesor honorowy Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, doktor honoris causa Sorbony, b. prezes Polskiej Akademii Umiejętności, b. viceprezes Polskiej Akademii Nauk, przewodniczący Komitetu Językoznawczego P. A. N., kierownik Zakładu Językoznawstwa P. A. N., członek Academie des Inscriptions et Belles-Lettres w Paryżu, członek Serbskiej Akademii Nauk, członek Słoweńskiej Akademii Nauk, członek Bułgarskiej Akademii Nauk, członek Akademii Nauk Z. S. R. K, członek Towarzystwa Naukowego we Lwowie, członek Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, członek Towarzystwa Naukowego w Toruniu, członek Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, długoletni prezes Towarzystwa Miłośników Języka Polski go, b. prezes i członek honorowy Polskiego Towarzystwa Językoznawczego, b. viceprezes i członek honorowy Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, kawaler Krzyża Komandorskiego Orderu Polonia Restituta, kawaler ordE:'rów polskich i zagranicznych, współzałożyciel i redaktor "Rocznika Slawi.stycz:nego", "Ludu Słowiańskiegc" i "Języka P.olskiego", organizator Studium Słowiańskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego, urodzony w Krakowie 1 lutego 1874 r. zmarł w Krakowie 26 września 1958 r. STANISLAW KAZIMIERZ NITSCH BĄK JAKO DIALEKTOLOG, BADACZ I ZNAWCA KULTURY LUDOWEJ l. II 1874 - 26. IX 1858 Wobec ciężkiej straty, jaką przez śmierć Kazimierza Nitscha polska humanistyka, trzeba sobie uświadomić, ile inicjatywy, idei i nie pfZ!emijającyoh wartości wniósł On do dorobku polskiej my~Ji badawczej, jakimi drogami dochodził do coraz gruntowniejszego i szerszegC' ujmowania problemów naukowych. Dużo już na ten temat powiedzian0 w latach j:lbiJeuSlzowych (1934,1941 i 1954), trudno więc o nowe spojrzenie na Jego działalność naukową. Znają ją dobrze językoznawczy. mniej może są zorientowani przedstawiciele innych dyscyplin. Dlat'zgo przedstawienie w czasopiśmie, poświęconym l'tnografii, tego co może etnografów interesować bezpośrednio, i tego. czego Nitsch dokonaj w tak bliskiej dziedzinie, jaką jest dialektologia, nie będzie bez pożytku. poniosła nowych Kazimierz Nitsch, dziecko dużeg:J miasta, jakim za Jego czasów, tj. Prof. Dr Kazimierz Nitsch w ostatniej ćwierci XIX wieku Zi.lczął się stawać Kraków. pochodzIł z rodziny inteligenckiej, spokrewnionej z krakowskimi Kremer:Jml. Ojciec Jego był inżynierem-architektem. Nitsch zatem wychowywał się w środowisku, które ani tradycją, ani sferą zainteresowań nie wy:warzało atmo- �~f(.fy, która mog19by w należyty sr:osób wpłynąć na to, że \V przyszłości mi?! się O,: st8.Ć tak wy'bitnym w Polsce badaczem języka i kultury polskiej v, si. Wprc;wcizie l: rodzenie i zamie3zkanie \v Krakowie, nawet w domu inteiigenta. nie było równoznaczne z calkowitym odcięciem się od w3i. Wystarczyło pójść na plac targowy, albo wyjść poza wały i rogatki ówczesnego Krakowa, by się zetknąć z ludnością \dejską. Istotnie też, jako chłopiec w wieku szkolnym z gwarą chłorów bliższych i dalszych okolic Krakowa dosyć się osluchał. Ale to o nicn'm jeszcze nie przesądzalo. Naukowe zainteresowanie spr;;wami językowymi u K. Nitscha ujawniło się dooit'ro podczas ~t:lcli'.·"'" iln.iwersvtf.c·:'('h (11'91-1896), na semiqariach Lucjana Malinowskiego. Byly to przede wszystkim zagadnienia ortograficzne, Z historyczno-jĘzyko"\vych tematów zajęła go interpretacja materiału, zawartego w niedawno odnalezionych przez A. B I' li c k n e I' <1 Kazaniach świętokrzyskich. l\Iniej mógł się zajmować (przynajmniej n:1 razie) problematyką ogólnosłowial~ską, bo kierunek ten istniał wówcza~' w Krakowie tylko nominalnie. Reprezentcwał go L. Malinowski, profeso;filologii slowiar.skiej, ale raczej tylko z nazwy, bo właściwie wykładaj wyłącznie jl;zy'k ]:olski i co drugi rok język staro-cerkiewno-3łowiar,ski Nitsch mógł tylko nieco korzysfać ze studium języka małormkiego, które w tym czasie prowadził J. Tretiak. Wtedy jednak zobaczył, ;;'e wieś i Zamieszkujący ją chłop mogą stanawić przedmiot badań naukowyCh ze stanowiska etnograficznego, językoweg:>. \\re~zcie sQcjologicznego, antropologicznego, ekonomicznego itd, Jest to w znacznej mierze zasługą L, Malinowskiego, który wlaściwie pierwszy w Polsce zwrócił uwagę młodym studentom humani3tyki na badania gwar .luc'cwy'ch. Miał on już w swym dorobku pracę doktorską: Beitrii.ge .wr slau:ischen Dialektologie, I. Uber clie oppelnschc Mundart in Obe7'schle"ien, Lcinzig 1873; Zarysy życia ludowego na Sląsku ("Ateneum", Warszawa 1877, t. I, s. 357-393, t. n, s. 101--120, 623-663), gdzie przedsl awia głównie kulturę i życie Sląz2ków, sprawy zaś jc;zykov\"e traktuje ubocznie i czysto zewnętrznie, stwierdzając tylko stan faktyczny pod względem narodov;oś~io\Vym; Studia c;(:.~e fEc:rr:.:Y,\ Wyd;~i:::]u FiJolGgiczne,;o,Akademii Umiejętności, Krakó\\' 1882, t. IX); S tuelia nad etymologią ladową C,Prac'? Filologiczne", Warsz<,wa 1885, 1888, t. I, s. 134-158, 269-317; t. II, s, 240262,452-4.68, 741-7€6); O niektórych wyrazach ludowych polskich (Rozpra\\':; Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, Kraków 1893, t. XVII. s. 1-102). Dużo m8teriału gW;Howego, zebranego w czasie wędrówki nau!wv,'ej po SiąsKu wISC.! ;'J::u, za'x;er<;ją jego Powieści ludu pc!skicgo )7([ 5/c:sku, przepisane na cZ,"sto przez \V. Luboradzkiego i wydane dopiero po śmil'rci ;\TcllinG\\'skiC'.~o \\' ..liT" tcri«!ach Antropologiczno-Archeologicln:;c11 i Ltncgrafic'7lJ: ch , hr2kó'" 1899, 1901, t. IV, dz. II. s. 3-80, V, 3. 3-261), Na przykładzie lViaJir,e:wskiego WlOac, ja~ zagadnienia EcL1ogr<~z;~c: "9Iatały się jeszcze wówczas z językowymi i dialektologiu'\·mi. ',''- "c'mi .. l'ariL"m jego pracowali także filologowie klasyczni, jak o tY'm wspomin'1\ swego czaS;J prof. S. Viit.kowski. SiEc'którzy z nich. DC2hodZ8C\' ?c. '.'.ii, podjęli się - na równi z polonistami - opracowania gwary sw; ch rodzinEych miejscowości. Kilka tych monogrClfii ukazało się w druku: Sz. :\1 al u s i a k a, J, B y s t I' o n i a, R. Z a w i l i 11 s k i e g 0, S. D o b r z y c k i e g o. \V. K o s i ń s k i e g o itd.'Ale Nitsch, ]:ragnąc \\' przyszlości być nal:cz:,'(;jelem, ani do etnogr"iii. ani do dialektologii specjalnej skłonności nie przeja\\'iał. Badania c~:wgraficzne, jakkolwiek już dość żywe, nie 7awsze osiągały należyty poz:::,·!';. Lw!aszc7a gdy je przeprowadzali przygodni amatorzy. Diald:tologia -mime: prac Malinowskiego - znajdowala się dopiero in statu nascew:i. To nie zachęcało do]:racy, chociaż T\itsch uc'zQszcza! na wykła.dy lVIali.· nowskiego i brał udział w jego semino.riach. Ma.linowski stał na stanowisku, że badar:ia dialektów należy oprzeć na zbiorach tekstów. które mają, tworzyć podstawę do sformulowań go·· matycznych. Pewną ilustracje; tego poglądu mogą stanowić jego Pow/dei lnelu śląskiego. AlE' był to pogląd zbyt jednostronny. Chociażby zbió:' tekstów był bardzo obfity, nie obejmie on t.ego wszystkiego, co stanowi system gramatyczny danej gwary, który trzeba badać świadomie i z pIa ..: nem. Na szczęście jednak Malinowski łączył zbiory tekstów z opracowa .. niem ~ystemu fonetycznego i fleksyjnego, czego dowodem jest jego prc;cD doktorska: Be"itrd]e ZW" slal.'ischcn Dialekto!ogie ... oraz monograficzne' opisy gwar jego ucznió", ...2, Malinowski dążyl do szczegółowego opracowania sieci punktów, h'; potem móc przejść do syntetycznego ujęcia, co oczywiści·e mogło się ciclgnąć' przez wiele dziesiątek lat, a nawet dłużej. Do badań dialektologicznych nie zdolał Nitscha zachęcić nawet J. Bau·· douin de Courtenay, który w latach 1894.-1899, na podstawie zawarte';;0 kontraktu objął w Uniwersytecie Jagiellońskim katedrę językoznawstw:1 porównawczego, W rzeczywistości wykładał on ogólną gramatykę słowiańską, od cZasu do czasu ogłaszając wykłady z językoznawstwa indoeuropejskiego. Sam trochę pracował w zakresie dialektologii słowiańskiej. badając gwary północno-słoweńskie (tzw, rezjańskie), Fragmenty swej pracy odczytywał czlonkom swego seminarium :1, Próbe·wal rówr,i~ż tacL,' l kó\v POr. Hi15. Ie ~-itsch. Dialekty część II s. 240-245. 416 i \\' \';,'\'daniu z EL,)7 r. (s. ję:2Y"-U pol.skiego, ..Jęz~,·k polsl<i .,Gl'an1&tyce języka polskiego" \V jego historia'; Kra-Krakv.; 1923. S. 411- 10--H~). ~ Por. uwagi poprzednie. : Praca ta ukaza:a si~ pt. Opy::. fon.iely?':; rc:jf.lńs}.:ich goworou.' ~itcar rezjańsl--:ich), vVarszav.·u-Petel'sburg 1373. Sir. XVI 121L Zob. E.~·yilskie~o \\' .. A :e!l€'um", \\"aI'SlaW3 W-;-r,. t. l!. s. (j41·-649. (LUr,l)S q!os{Hcni n:~('e!17.jc;: .-\. A �na obzarzc ~łcwaczyzny. Ale i wtedy Nitsch dialektologią się nie zainteresował. Baudouin de Courtlnay był potężną indywidualnością twórczą, toteż swą umysłowością wywarł na J'iitscha bardzo silny wpływ. On to roztoczył przed Nim szerokie horyzonty w dziedzinie językoznawstwa przez głębokie ujmowanie zagadnień ze stanowiska fonologicznego i ogólnego. U niego przeszedl Nitsch prawdziwą szkołę myślenia językoznawczego, tu kształtowała się Jego osobovvość jako przyszłego pracownika naukowego. Wpływ Baudouin'a przetrwał całe lata. W następnym okresie oddziałał na Nitscha młody wówczas do~ent językoznawstwa inc'o€uropejskiego, J. Rozwadowski, z którym się poznał r.a seminariach Baudouin'a de Courtenay i z którym się odtąd związał do· <,gonną przyjaźnią. Uzyskawszy acwlutorit m (w 1895 r.), Nitsch prClc::wał przez cztel·y lata jako tzw. suplent w Gimnazjum św. Anny (Nowodworskiego) w Krakowie. Po zdaniu egzaminu nauczycielskiego (1897) złożył prośbę o dopuszczenie do egzaminćw doktorskich na podstawie pracy O pisowni i języku koz(/71, Patel·ka, zauytk.v jĘ:yk.·: polskieCjo z poczqtku w. XVI·. ("Prace Filologict.ne", Warszawa 1899, t. V, s. 521-585), którą Malinowski przyjął, it ro jego śmierci (lE98) J. Baudouin de Courtenay zaaprobował. We wrześniu lf99 roku wyjechał do Jarcsławia, gdzie objął posadę polonisty w tamtejszym gimnazjum. ·iL' właśnie poraz pierwsz.y przy szlo Mu na myśl, że można by opracować gwarę ktćrejś z okolicznych wsi. Planu tego na razie nie zrealizował, nie wiedząc, jak się do tego - przy ciężkiej pracy nauczycielskiej - zabra~. Nie wyzyskał w tym celu uczących się \'1 szkole średniej synów chłopskicj). Zanim się zdecydował na wyoór wsi, zanim mógl ruszyć w teren, władze szkolne przeniosły Go z powrotem na równorzędne stanowisko do Gimnazjum św. Anny w Krakowie. Ale cył to już koniec wahań i niepewności. Pod wpływem J. RozwadO\\iskiego, który pu Baudouin·ie ocok indoeuropeistyki pre-wadził przez ;:lewien czas wykłady slawistyczne, przyszedł czas na decyzję, która miała przynieść wspaniałe wyniki. Rozwadowski sam dialektologią się nie zajmewał, ale intuicyjnie wyczuwał ważność tych badań dla historycznej i porównawczej gramatyki jĘzyków słowiańskich. W dziejach naukowej twórczości K. Nitscha w zakresie dialektologii trzeba wyróżnić kilka etapów. W roku 1901 wybrał się w celach badawczych na Pomorze. Wycieczka trwala dwa tygodnie. Rezultatem jej są Studia kaszubskie. Guara luzińslw {Materiały i Prace Komisji JĘzykowej Akademii Umiejętności, Kraków 'Zabytek wydal L. Malinowski (Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętnuści, Kraków 1330, t. 1. s. 161-294). Streszczenie pracy Nitscha ukazało się w Sprawozdaninch Akademii Umiejętności, Wydz. Filo!., Kraków 1895, s. 47-54. Była to Jego pierwsza praca druko\',."ana. 1903, t. I, s. 221-273). Luzin leży w południowo-zachodniej części powiatu wejherowskiego, tj. w środkowych Kaszubach. Jest to wieś parafialna. Obszar Kaóozub chociaż stosunkowo niewielki, jest jednak dość zróżnicowany. Różnice dają się wyczuć między grupami wsi, tworzących odrębne parafie. Zycie ludności w tych niewielkich społecznościach spowodowało większą jednolitość także w zakresie języka. Ale przyczyny gospodarcze wywołały już dość znaczne mieszanie się ludności. Toteż pierwotne stosunki zaczęły wtedy ulegać pewnemu zaburzeniu. Nitsch objął swymi badaniami wszystkie wsie, należące do parafii luzi!'lskiej, starając się uchwycić zachodzące między nimi różnice, które zresztą są nieznaczne. Miał On tu niełatwe zadanie. Był dopiero początkującym dialektologiem, a kaszubska gwara przedstawia duże trudności, większe, niż jakkolwiek inna w Polsce. Nitsch od razu to spostrzegł i może byłby dalszej pracy zaniechał, gdyby nie Rozwadowski, który Go ciągle zachęcał do wytrwania. W pracy są pewne luki, które się ujawniły w toku ostatecznego opracowywania materiału, a których na razie nie miał sposobności uzupełnić. Nasuwające się wątpliwo §Ci zawsze sygnalizuje. Toteż w zbiorowym wydaniu, które się ukazało staraniem Towarzystwa Miłośników JęzyKa Polskiego i Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, pracy tej nie umieścił. Mimo tego w owych czasach stanowiła ona duży krok naprzód. Pomorzem interescwali się wtedy tylko etnografowie (np. A. Hilferding) 5. O mowie Kaszubów posiadano dość szczupłe i powierzchowne informacje z gramatyki F. Cenowy i ze słcwnika ks. G. Pobłockiego. Praca więc, przynosząc zarys systemu głosowego gwary i najistotnieTsze zjawiska fleksyjne, i dziś nie straciła jeszcze swego znaczenia, mimo że obszar kaszubski doczekał się bardziej szczegółowych badal1 ze strony G. Bronischa, S. Ramułta, F. LOrenza, M. Rudnickiego, a ostatnio Z. Stiebera. Wartość jej zwiększa pierwszy zbiór autentycznych tekstów kaszubskich (s. 259-273), ściśle naukowo za .. pisanych. Od tego momentu badania dialektologiczne pociągają Nitscha coraz więcej. W lecie 1902 roku odbył krótkotrwałą podróż naukową po Spiszu, w 1903 roku trzytygodniową wędrówkę po Wielkopolsce. Była to naprawdę naukowa wycieczka dialektologiczna. Zaczął ją od Szamotuł. Zapoznał się tu ogólnie z pewnymi faktami gwarowymi, które inaczej się przedstawiają np. koło Ostroroga, inaczej koło Dąbrówki, jeszcze inaczej u Mazurów wieleńskich nad Notecią, czy koło Zbąszynia, gdzie gwary przechodzą nieznacznie jedna w drugą, nie zawsze przeciwstawiając się :stosunkom, panującym w języku literackim. Dla tych samych celów udał się też do zachodniej Małopolski, głównie w Podgórze (Sucha, Zembrzyce, Turbacz, Rajbrot). Nie były to jeszcze prace systematyczne. Toteż wyników ich n:3 razie nie ogłaszał. Ale nabierał coraz większego doświadczenia, choć sam 'Próbę wprowadzenia H. Derdowskiego: O panu mowy kaszubskiej do Czor/i,iśc;m co do Pu.ck" literatury mamy w po sece jachol (1880). poemacie �433 432 przyznc.je, że gdyby nie usilne nalegania Rozwadowskiego, to klo \\'i~. czy zostalb.'· dialektologiem. Wycieczki te daly Mu dużo sposobnoś::.i d') osluchania się z mową ludową różnych typów, nauczyły Go trudnej szt~t\.:i nawiązywania hezpośrednich kontaktów z mieszkailcami wsi, ).;tón,:'(jakże cZGsto!) nieufnym okiem spogla,dali na każdego (zwlaszcza obcego) inteligenta, b:dy' doskonałym ćwiczeniem w umiejętności swobodnej pOg'lwędki z chłopami, kobietami, dziećmi wiejskimi. w czym z biegiem CZ8..'ll doszedl do mistrzowstwa. Można powiedzieć, że od tej chwili zda:;>'! pocstawę i warunki we własnej osobGwości, by się stać dialektoiogiem. Drugie z kolei studium gwaroznawcze Nitscha stanowią Dwie gwa 1'y ma/opolskie CV!aterialy i Prace Komisji ,Językowej Akademii Umiejętności. Kraków 1907. t. II, s, 357-:378). Materiał zbiuaJ. pracując jako profesor w Gimnazjum św, Anny. Dcstarcz:di ,\fu go dwaj .T2g0 uczniowie z sió:lmej k18sy' gimnazjalnej, z których jeden pochodzil ze INsi Krzyszkowice (w powiecie myślenickim), drugi ze Swidówki (w powiec!" bocheńskim) Glów:1:'ł uwagę zwrócił Nitsch na zasadnicze zj awiska fonetyczne, z pominięciem drobnych szczegółów. Z fleksji znalazły się tu tylko ciekawsze fakty'. W podobny sposób potraktowal też słownictwo. Nitschowi szło nie tylko o opis tych gwar, lecz także o określenie ich związku z innymi gwarami małopolskimi. Z porównania ze stanem, stwierdzonym w sąsiedn.ich wsiach, wy'nika, że gwara Krzyszkowic należy do zachodnio-małopolskich, gwarę Świdówki trzeba zaliczyć do wschodnio-pólnocno-malopolskich. Na południe od Swicló"vki zaczynają się gwary poógórskie o jednej nosówce, W lutym 1904 roku Nitsch wyjeehał do Paryża do pracowni fonetyki E'k5perymentalnej (instrumentalnej) ks. ,J. P, Rousselot'a. Ale ani pracownią, ani jej kierownikiem i jego opieką nad studiującymi nie był zachwycony, Przyszłemu pracownikowi na polu dialektologii studia fO:letycznoeksperymentalne bardzo się mogły przydać. Nitsch wprawdzie s1{ończyJ pracę nad polskimi nosóv,;kami i "vyniki jej ogłosił pl. Kilko uwag o wymowie nosówek w )Jolszczyźnie li.terockiej (Materiały i prace Komisji .Językowej Akademii Umiejętności, Kraków 1907, t. III, s. 293-303), ale do k0l1ca życia nie przeceniał wartości i znaczenia tych badań dla językoznawstwa, Dotychczasowe prace dialektologiczne Nitscha były tylko szkicami, charakteryzujclcymi gwary pojedynczych wsi. Nit~ch jednak rychło zrozumiał. że dla uzyskania poglądu na całokształt zagadnienia musi się .:la razi2 zrez~'gnować z dokładnego opisywani" pojedynczych gwar na rzecz więk· szych obszarów, a nawet caly'ch prowincji 7, Tym samym niC' może to byt lj. G Za jego pl'zykładE..'ln sp. r,,:. Klich, pracu,i3c jako polonista w ~~!rnnaz.iunl \v Dębicy. \'" podob~1Y sposób zebj'ar ~;;poro n13teria!u bwarowego i apisHl gw-arę BOl'kó\v NizillSkich \l,,' po\viecie mieleC'!tinl. k~órr:t się ukazała pt. Nn1"zec1.e u:si Borki Nizińskie. Krakó\\HH"i. Prace Komisji Jęz:\'iz()\vcj i\.kademii Un1iejętności. 111' 2. ; Za\\"sze jedna}< bardzo \\"~"soko ceilil porz;~dne opracowania mono,gnlfic7.ne (zob. np. recenzje:; prac F. Srene!"3 \\' .. Roczniku Sla\Vistyczn~ m;', Kl'ai\.ó\\' 1!139. t. XV} opis szczegółowy i wyczerpujący, Ale uzupełnienia można przeC1ez dodać później, Takie opracowanie - mimo pewnych luk - pozwoli wglądnąć w zróżnicowanie i wzajemny stosunek poszczególnych gwar w obrębie dużej dzielnicy, Poprzednie badania na Kaszubach B nasunęły Mu myśl wytyczenia południowej granicy narzecza kaszubskiego. Toteż udał się do tzw, Prus Zachodnich, tj, na Pomorze po lewym brzegu Wisły, O niekaszubskich dialektach tej prowincji naukowych prac właściwie nie było, poza powierzchownymi informacjami J, Łęgowskiego (dra Nadmorskiego), które zresztą miały charakter etnograficzny, Wyłoniła się tu dość wielostronna problematyka: stopień zróżnicowania gwar pomorskich (Nitsch wyróżnił dialekt kaszubskiego Zaborza, Borów Tucholskich, Krajny wraz z okręgiem złotowskim i Kociewia), południowa granica kaszubszczyzny, przebiegająca w przeszłości dalej na południe 0, stosunek gwar pomorskich do Wielkopolski, cofanie się kaszubszczyzny skutkiem wdzierania się właściwości z innych narzeczy, np, polskiego ś, ź ltp. Pierwszy raz został ustalony naukowo zasięg kaszubszczyzny na południu, Mimo cofania się cech pomorskich właściwości językowe pozwalają zaliczyć do kaszubszczyzny jeszcze dialekt sworzyński (Swornegacie), boryszkowski, brzesko-lesińsko-wieleński i grabowski. Z czysto polskich gwar zbadał Nitsch dialekt złotowski, tucholski (borowiacki), kociewskie (kociewski właściwy, skarszewsko-tczewski, wyzińsko-miszewski). Krótką stosunkowo charakterystykę od strony fonetycznej i fleksyjnej każdego z tych dialektów dopełniają uwagi o słowotwórstwie, słownictwie i teksty gwarowe, Badania te ujawniły tak ciekawą właściwość, jak brak a ścieśnionego (a) w dialekcie kociewskim, dość wyjątkowy brak paralelizmu w rozwoju głoski, odpowiadającej ogólnopolskiemu ę i grupy e+ N pod Skarszewem (zamby, gasi itp, ale ciymno, z bratym) w przeciwieństwie do dalszego obszaru, gdzie się mówi nie tylko zamby, gamba, pianta, piańć, gasty 'gęsty' lecz także: ciamno, Ian 'len', dzianny 'dzienny' itd. W ten sposób obraz językowy Pomorza Gdańskiego zarysował się jasno i przejrzyście, Te osiągnięcia naukowe stały się dla Nltscha bodźcem do podjęcia dalszych badań, tym razem nad dialektami Prus Zachodnich, leżących po prawym brzegu Wisły. Było to w roku 1905, Badania w terenie trwały parę miesięcy, a rezultaty ich były również poważne. Nitsch wyodrębnił tu S. 131-144), Sam zresztą po drugiej a wymarłej gwarze północno-śląskiej !imia, "Przegląd Zachodni", Poznań 'Por, s, 43D-431. wojnie światowej napisał dość duży artykuł wsi Chwalimia koło Babimostu (Diafekt Chwa1951, rocz. VII, t, III, s. 428-449), 9 Por. też Próba kwestionariusza gwarowego (Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu, Toruń 1911, t, II, s, 33-39); Zachodnio-pruski kwestionariusz gwarowy (ibid" t. II, s, 87-95); Trzecia seria kwestionariusza gwarowego (ibid" Toruń 1916, 1917, t. III, s. 201-204, t. IV, s, 15-19); Gostycyn i Cekcyn (Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu, Toruń 1912, t, XIX, s. 87-95), 28 "Lud". t. XLV �434 dialekt chełmiński (między dolną Drwęcą i Wisłą), który należy do zespołu starych gwar polskich, jak tego dowodzi obecność a ścieśnionego (a), rozwój e długiego w i, o w u, grupa świ wymawiana jak w języku ogólnopolskim, tj. w postaci śfi (np. śfiat, śfinia) oraz udżwięcznianie spółgłoski zwartej i szczelinowej w połączeniach międzywyrazowych przed samogłoskami i przed spółgłoskami m, n, ń, ł, l, r, j (tzw. półotwartymi). Wprawdzie o dialekcie chełmińskim pisał już dość dawno autor szkolnej gramatyki A. Krasnowolski 10, ale opis jego jest niedokładny i nie daje jasnego wyobrażenia o niektórych ważnych cechach, np. o zakresie używalności a itp. Dialektowi chełmińskiemu przeciwstawiają się nowsze: grudziądzko-wąbrzeski (między Drwęcą po Brodnicę i w dorzeczu dolnej Ossy), malborskolubawski (rozciąga się on od Malborka nad górną Ossą, Drwęcą i Welą, a kilku wsiami wkracza do Prus Wschodnich) i dialekt ostródzki (po lewym brzegu dolnej Drwęcy, a w Prusach Wschodnich sięga po Grywałd). Podobnie, jak kociewski, również i te dialekty nie posiadają a, a malborskolubc:wski i ostródzki mieszają szeregi cz, clź, S2, Ż i Ć, dź, ś, ź itd. W czerwcu 1906 r. przewędrował Nitsch Prusy Wschodnie. Sięgający tu z Prus Zachodnich dialekt ostródzki nie mazurzy, podobnie jak dialekt warmijski (w okolicach Olsztyna). Reszta diałektów tamtejszych należy do mazurzących. Zbytnio się one między sobą nie różnią, ale wyraźniej wyodrębniają się okolice Niborka na zachodzie, a na wschodzie dialekt lecko-olecki. Obszar ten z braku czasu został zbadany bardziej szczegółowo tylko w północno-zachojniej części (tj. koło Ostródy i na Warmii), inne tereny tylko dorywczo. Wyniki tych prac przedstawił Nitsch w sposób bardziej popularny' w artykule pt. Charakterystyka porównawcza dialektów zachodnio-pruskich, Roczniki Towarzystwa Naukowego Toruńskiego, Toruń 1906, t. XIII, s. 161-194 (+mapa); Charakterystyka dialektów polskich w Prusiech Wschodnich, ibid, Toruń 1907, t. XIV, s. 167-183 (+mapa). W całości studia z tego obszaru ukazały się pt. Dialekty polskie Prus Zachodnich, część I i II (Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności, Krakóvr 1907, t. III, s. 101-284 + mapa, s. 305-395 + mapa); Dialekty polskie Prus Wschodnich (ibid., t. III, s. 397-484 + mapa) II. Teraz jeszcze zbadanie dialektów między dawną południową granicą Prus Wschodnich a Bugiem dałoby już dobry przegląd gwar całej północnej Połski. Dialekty polskie Prus Zachodnich miały się stać podstawą habilitacji Nitscha z językoznawstwa słowiańskiego. W skład komisji habilitacyjnej 10 Por. Język ludowy polski w ziemi chełmińskiej, "Album uczącej się młodzieży polskiej, poświęcony J. J. Kraszewskiemu z powodu jubileuszu", Lwów 1879 (s. 285-312). 11 Por. też Język Polski w Prusiech Wschodnich, "Prusy Wschodnie przeszłość terażniejszość" (Książka zbiorowa), Poznań 1932, s. 141-154; Język po!skt Pomorza i Prus Wschodnich", "Słownik Geograficzny Państwa Polskiego", Warszawa 1937, t. l, s. 195-204 + mapa. 435 wchoćzili J. Łoś i J. Rozwadowski. Rozwadowski wybrał jako pracę habilitacyjną Stosunki pokrewieństwa języków lechickich (iVlateriały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności, Kraków 1907, t. III, s. 1-57). .Jego zdaniem przyszły samodzielny pracownik naukowy powinien pokazać, że jest zdolny nie tylko do napi~ania pracy o charakterze materiałowym, lecz także do formułowania proalemów naukowych, że potrafi wobec nich zająć należytą postawę i zdobyć się na samodzielną koncepcję przy ich rozwiązywaniu. Przewód habilitacyjny został przeprowadzony w 1905 roku. Następnym obiektem badawczym K. Nitscha stały się gwary śląskie. Pierwsze próbne wycieczki o<]"ry! w 1905 r. po Slasku Cieszyńskim, którego północno-zachodnie gwary opisał J. Bystroń 12. W następnym roku przewE;:drował tę dzielnicę w całości. Zaczął od Raciborszczyzny. I tu miał już poprzednika w o~obie L. Malinowskiego, który zwiedził Cieszyńskie, Raciborskie, Kozielskie, Opolskie aż poza Kluczbork. Pominął tylko Śląsk Dolny (Brzeskie, Namysłowskie, Sycowskie) 13. Na każdym kroku mógł się Nitsch przekonać o ścisłości i trafności obserwacji, poczynionych przez Jego profesora. Nitsch zwrócił też uwagę na najbardziej na zachód wysunięte wsie polskie (Lubsza w powiecie brzeskim, Bie~trzykowice w Namysłowskiem, Dziadowa Kłoda i Ose w Sycowskiem). Wyniki tych badań o~łosił w pracy pt. Dialekty polskie Slq~ka (Materiały i Prace Komisji JęzYk~wej Akademii Umiejętności, Kraków 1909, t. IV, s. 85-356 + mapa); drugie wydanie ukazało się w "Wydawnictwach Śląskich: Prace Językowe, h:raków 1939, nr 5. Okazuje się, że Sląsk jest pod względem językowym dość silnie zróżnicowany i to więcej na południu, niż na północy, co łatwo wytłumaczyć fizjograficznymi właściwościami kraju. Najwyraźniej odcinają się tu dialekty czadeckie (Oszczadnicy. Skalitego, Czarnego i Swierczynowca), dialekt jabłonkowski (na południu Sląska Cieszyńskiego) i głogówecki (w okolicy Korfantowa, głównie po lewym brzegu Odry). Cały Śląsk jest jak gdyby terenem ścierania się wpływów językowych Małopolski i Wielkopolski. Toteż izofony, wyznaczające zasięgi szeregu zjawisk, przebiegają przeważnie w kierunku od południowego zachodu na północny wschód (wymowa dawnego a długiego w postaci dyftongicznej au, au, au, ou na północnym zachodzie i monoftongicznej na południowym wschodzie; przejście eł=au od doliny Lizwarty na północ; dyftongiczna wymowa 12 Por. O mowie polskiej skim, Rozprawy Wydziału t. XII. s. 1-110. w dorzeczu. Stonawki i Lucyny w Księstwie CieszyńFilologicznego Akademii Umiejętności, Kraków 1887. " Gwarami śląskimi zajmował się też zmarły VI 1906 roku ks. M. Przywara, proboszcz w Książęcej Nowej Wsi (w powiecie sycowskim, dziś kępińskim), po którym pozostał rękopis, składający się z trzech części (część czwartą, zawierając~ materiały do slownika. doda! ks. F. Skiba). Rękopis otrzymał od ks. Skiby śp. ks. dr E. Szramek, proboszcz w Mikolowie (potem w Katowicach), który go zlotył w Bibliote"e Sejmowej w Katowicach. Obecnie znajduje się on w Bibliotece Sląskiej w Katowicach. 28* �436 437 staropolskiego o długiego w postaci óy na północnym Sląsku; różna wymowa połączeń -ił, -y~, -iła, -y~a, -iły, -yfy; różna wymowa e, ~o,,:stałegO ze ściągnięć; wytworzenie się wtórnego j po samogłosce, po ktorej następuje spółgłoska miękka itd.) u. Dużo uwagi poświęcił Nitsch w tej pracy pograniczu śląsko-morawskiemu i zasięgom kilku właściwości tego pasa pogranicznego. Niektóre z nich są znamiennymi archaizmami (przedniojęzykowo-zębowa wY,mowa l, frykatywne rż, utrzymanie się starej grupy rżi, z nowszyc~ z~s w~mowa -ę w postaci -ym lub -yn itd.). Również ciekawy szczegoł uJawma się na wschodzie Śląska. Mianowicie zachodni zasięg rozwoju -ch ~ -k (na plecak, bylek) jeszcze do dziś stanowi granicę językową od stron.y Małopolski, odcinając w ten sposób obszar z Pszczyną, lVIik.oł.owe.m,KatOWIcami, Bytomiem, Tarnowskimi Górami aż niemal po Lubllmec Jako dawn~ ziemię małopolską, które weszła w skład Śląska od roku 1,1~8. Tu tez należy zasięg wyrazu ig~a w postaci jig~a gdy na Śląsku własclwym występuje forma jegua 15. W pewnym se~sie negatywną cechą gwar śląskich jest brak paralelizmu w rozwoju głoski, stanowiącej odpowiednik ogólnopolskiego ę i grupy e+ N. Mówi się więc na Górnym Sląsku zymby, gynś itd. oraz ciymny, ziymia, ale w Opolszczyźnie stale: zamby, gq(n)ś, ga(n)sty!G, lecz ciymny, korzynie itd itd. Również w 1906 roku K. Nitsch wespół z I. Steinem przejechali w poprzek środkową Małopolskę od Zmigrodu i Dukli aż poza Ulanów, tj. po granicę dawnego zaboru austriackiego dla ustalenia granicy mazurzenia. Wyniki tej wycieczki zostały ogłoszone w pracy pt. Zapiski gwarowe ze ziymia, środkowej Galicji. Wschodnia granica mazurzenia i zapiski gramatyczne z tego obszaru, gwara Kobyla pod Frysztakiem, z mapką (lVIateriały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności, Kraków 1915, t. VII, s. 183-234). Monografie terytorialne stanowią drugi etap w pracy dialektologicznej i s~ownikowe Nitscha. Zbadawszy w ten sposób trzy wielkie prowincje polskie, mając też sporo własnych danych z Wielkopolski, z zaboru austriackiego (Galicji), w oparciu o dawniejszą i nowszą literaturę dialektologiczną mógł się Nitsch zdecydować na pełniejszą próbę charakterystyki gwar polskich oraz ich podziału. Dysponował tu przede wszystkim danymi z fonetyki, w słabszej mierze z fleksji, najmniej zaś ze słownictwa, które zresztą do dziś 11 por. też XIII, nr 48, s. ,; Spotykana przez Polskie gwary ślqskie, "Wiadomości Literackie", Warszawa 1936, roCZ. 17. W okręgu przemysłowym forma osiedlających się ludzi z zachodnich powiatów lO Litera n w nawiasie oznacza, że poprzedzającą sowo jak w wyrazach awans, kwadrans, kontredans jeg':fa została Śląska. samogłoskę itd. tam przeniesiona wymawia się no- Eie zestało w pełni zebrane, a Uogólnienia te zawarł w kilku skich, Sprawozdania z czynności 1909, Kraków 1910, t. XLIV, zesz. tvm mmeJ opracowane i wykorzystane. publikacjach: Próba podzia~u gwar poli posiedzeń (Akaoemii Umiejętności), rok 8, s. 3-6; Próba podziału gu;ar polskich (Versuch einer Einteilung der polnischen Mundarten), Bulletin International de l' Academie Polonaise, Classe Philologique, (Cracovie) 1909, s. 154.-160; Próba ugrupou;ania gu;ar polskich (z mapą), Rozprawy Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, Kraków 1910, t. XLVI, s. 336-365 (i odbitka); Mowa ludu pol3kiego (z mapą), Kraków 1911 (s. 162 + mapa) 1'. Są to próby, na jakie w ówczesnych warunkach można się było zdobyć. W ujęciu zagadnienia Nitsch wykazał daleko posuniętą w~trzemięźliwość i ostrożność sądu. Dowodem tego jest fakt, że na mapie, dodanej do Mowy ludu polskiego, linia zasięgu zachodnio-południowego typu udźwięcznienia międzywyrazowego, tj. przed nagłosową półotwartą (m, n, ń, l, l, r, j) względnie otwartą (samogłoską) przebiega wprawdzie tak, jak dziś na zachód od Opatowa i na południowy zachód od Sandomierza, ale urywa się na prawym brzegu Wisły, gdzieś w rejonie Baranowa, bo dalszy jej przebieg był Nitschowi jeszcze nieznany. Naszkicowany w tych pracach obraz gwar polskich utrzymał się na stałe, a w świetle później~zych i dokładniejszych badań zyskał pewniejsze i trwalsze podstawy; poprawki objęły tylko niektóre szczegóły. W roku 1910 otrzymał Nitsch nominację na profesora nadzwyczajnego filologii słowiańskiej w Uniwersytecie Jagiellońskim. W najbliższych też latach przeprowadził uzupełniające badania, obierając jako bazę wypadową Tarnobrzeg, gdzie nauczycielem języka niemieckiego był brat Profesora, Józef Nitsch IS. W ten sposób mógł stworzyć pełniejszy i w szczegółach bardziej wykończony obraz układu gwar polskich i ich wzajemnych związków. Syntezę tę zamknął w pracy pt. Dialekty języka polskiego, "Język polski i jego historia", Kraków 1915, część II, s. 238-343+ mapa 19 i w "Gramatyce języka polskiego", Kraków 1923, s. 409-520 + mapa. Praca ta wyszła też w zbiorowym wydaniu pism polonistycznych Nitscha (Kraków-Wrocław 1954, t. IV, s. 7-115) i osobno (Kraków-Wrocław 1957, Nakładem Zakładu im. Ossolińskich). Już samo tylko wyznaczenie dOJ<ładnej granicy języka polskiego 0.0, 11 Praca napisana bardzo żywo i zajmująco, ma charakter popularno-naukowy. Przeznaczyl ją Autor dla szerokich kręgów polskiej inteligencji, którą we wstępie pragnąl zapoznać z podstawowymi zagadnieniami dialektologicznymi i ich znaczeniem dla nauki. 18 W okresie międzywojennym pracował w Mielcu. Zmarł w początkach drugiej wo.iny światowej w szpitalu we Lwowie. "Por. też CLassement des paTlers polorlais, "Bulletin de la Societe de Linguistique de Paris", Paris 1919, nr 66, s. 122. '" Problem zasięgu języka polskiego i jego narzeczy zajmował Go bardzo żywo, .iak tego dowodzi szereg artykułów: Polsko-czeska granica językowa, ,.Świat Sło- �439 438 zarówno zwartego obszaru, jak również wysp polskich, rozsianych v.;ówcza~ na obszarach innojęzycznych na wschodzie, na południu i zachodzie 11, było bardzo poważnym osiągnięciem. W ogólnej części pracy mamy przegląd różnorodnych zjawisk gwarowych i ich rozmieszczenie na obszarze polszczyzny. Druga część, szczegółow1, zawiera charakterystykę poszczególnych dzielnic pod względem dialektologicznym, przy czym omówione zostały też zachodzące między nimi związki i przeciwieństwa. Całemu kompleksowi gwar polskich przeciwstawił Nitsch narzecze kaszubskie, które się wyraźnie różni od innych gwar Polski, co nie oznacza, że nie widział i nie doceniał tych cech, które łączą oba te obszary, tak nierówne co do ~wej wielkości (np. inicjalny akcent środkowych Kaszub i taki sam akcent w dialekcie podhalańskim itp.). Nie idzie tu zresztą o takie właściwości, jak c, dz, s, z w miejsce ogólnopolskich Ć, dź, Ś, ź albo Ć, dź, odpowiadające ogólnopolskim miękkim k, g (kiedy, ginqć), czy e zamiast i, y, u w pozycjach, w których w staropolszczyźnie występowały samogłoski krótkie itd. Ważniejsze są właściwości, dla których dość trudno znaleźć odpowiedniki w innych gwarach polskfch . .Jest ich jednak zaledwie kilka: 1) rozwój dawnej grupy -01- między spółgłoskami w postaci -01(np. polkac, dość wyjątkowe zresztą na Kaszub2.ch. por. polskie p1ókar.) i 2) zmiękczenie spółgłoski wargowej przed ar, pochodzącym z dawnego miękkiego r sonantycznego (cwjardi, umjarti, gdy w gwarach reszty P<Yl:ski jest twardy, umarty); 3) wymowa wouk 'wilk', pouny 'pełny', koubasa; 4) zanik nosowości samogłos:!k w otoczeniu spółgłosek miękkich: trzi.>c 'trząść', trzese 'trzęsie' itp. Waźna jest też 5) wymowa typu Starogard, wiański", Kraków 1907, rocz. III, t. I, s. 201·-211; Reichte ~as Kaschubische einst weiter na ch Silden!) "Mltt"Uung"n des Vereins fUr kaschubische Volkskunde", Leipzig 1910, t. I, s. 191-194 por. też przyp. 9); Nowe dane o gTanicach dialektów po!s1~ich, Sprawoz;<1anlrl Aka<1emii Umiejętności, Kraków 1915, t. XX, nr 7, s. 4--j;; W sprawi" graniclI poloko-TU.ki.;, "Głos Narodu", Kraków 191&, rOcz;. XXIV, nr 9, s. 1-2 (z 22 lut.go 1D10, wydani" popołudniowe); Z w,chodnie; graniclI polszczyzny. Granica zwartego obszaru jęzllka polskiego na histoTyczne; Litwie, "Kultura Polski", 1917, t. I, s. 21-2~; Llmltes tlnguistiques polono-tscheque et slovaque (Paris 1919): Limite. tingui.tlquu polono-Isch"que et polono-slovaque (Bez miejsca druku); O języku polskim. Obszar, narzecza, pokrewieństwo, dzle;e, opracowania, Warszawa, Kraków, Lublin, Łódź, Poznań, Zakopane, Wilno 1921, Biblioteczka Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego nr l (drugie wydanie); Granice państwa a granice języka polskiego. 1. Polacy na dawnych Węgrzech, ..Język Polski", Kraków 1920, t. V, s. 97-101 i w ..Kurierze Wileńskim", Wilno 1925, nr 27, 28, 29, 31; Idem. II. Granica czesko-polska (ibid., Kraków 1921, t. VI, s. 41-46); Idem. III. Granica polsko-niemiecka na SLqsku (ibid., Kraków 1922, t. VII, s. 97-102); Idem. IV. POłudniowa i zachodnia graniclI Wielkopolski (ibid., Kraków 1923, t. VIII, S. 33-37); Idem. V. Zachodnia granica polskiego Pomorza (ibid. Kraków 192ł, t. IX, s. 45-51). Idem. VI. Północna granica polsko-niemiecka. (ibid. Kraków 1925 t. X, s. 129-135). "Por. np. artykuł Język polski w Wileńszczyźnie, "Przegląd Współczesny", Kraków 1925, t. XII., S. 25-32. Stanowi on podstawę naszych wiadomości o nowej polszczyźnie, która się tworzyła na podłożu litewsko-białoruskim. Warblewo Krowieki (por ogólnopolskie itd.). Tarno-gród, Krowodrza Karwodrza, KaTwincI, : Karwieki Niezależnie od tego zarysował się podział Polski na; 1) dialekty pólnocno-polskie i 2) południowo-polskie. Pierwsze sięgają po lewym brzegu Wisły od Bałtyku po Noteć, Kanał Bydgoski, Wisłę, a dalej na wschodzie i północnym wschodzie obejmują obszar dorzecza dolnego Bugu i Narwi. O ich łączności decyduje zrównanie wymowy samogłosek i, y, zasięg wymowy śfynia, śfat, śfanty, wymowa wargowych miękkiCh w rodzaju chiknóńć (lub siknóńć) 'fiknąć', jara (hiaTa, ziara, żara) 'wiara' itd. Na zna::znym obszarze brak takźe a (Kociewie, większość dialektów na prawym brzegu Wisły z wyjątkiem Warmii i dialektu kurpiowskiego). Panuje tu więc wymowa ptak, sad, gadać, ma, siać w przeciwieństwie do starych gwar polskich, gdzie się mówi ptak, sad, gadać, ma, siać itd. Gwary te łączą się pod tym względem z pasem dialektów kresów wschodnich, które również {l nie posiadają. Granica rysuje się szczególnie wyraźnie na lewym brzegu Wisły, gdzi'O' l'ozlewiska Noteci wytworzyły bardzo trwałą zaporę takźe pod względem etnograficznym. Mniej juź zgodnie przebiegają te same izofony na prawym brzegu Wisły, tworząc pęk, ułożony dość wachlarzowato. W szczególności do dialektów północno-polskich naleźy z pewnych względów narzecze kaszubskie (wraz z Zaborzem) 22, niekaszubskie już dziś dialekty pomorskie na lewym brzegu Wisły (Borów Tucholskich czyli borowiacki, kociewski), a dalej krajniacki wraz z okręgiem złotowskim. Prawobrzeżne zaś rozpadają się na dialekty tzw. dawniej Prus Zachodnicjl (starszy chełmiński, i nowsze grudziądzko-wąbrzeski, malborsko-Iubawski) wschodnio-pruskie (ostródzki, warmijski, niborski, na wsch. łecko-olecki) i mazowiecko-podlaskie, spośród których odrębne stanowisko zajmuje enklawa kurpiowska, a ,na północnym wschodzie dialekt w okolicy Suwałk. Do grupy południowo-polskiej naleźą; narzecze wielkopolskie z Kujawami, narzecze śląskie i małopolskie, mianowicie: dialekt podhalański ze swoim archaizmie c·i, dz·i (~c i, dz i, czi, dżi), s·i, z·i (~szi, żi): c·isto dop. l. mn. piniyndz·i, s·ić, z·ito; gwary podgórskie o jednej nosówce (w okolicach Limanowej, Suchej, Andrychowa, Kęt, Oświęcimia, Myślenic wraz z południowo-wschodnim skrawkiem Sląska, ściślej: powiatu pszczyńskiego); narzecze centralne na obszarze dawnego województwa sieradzkiego i łęczyckiego 23, na którego północno-wschodnim krańcu rozciąga się ,nbszar dawnego księstwa łowickiego 24 (Łowickie z czasem zostało przyłączo" Por. s. 430-431. '" Por. Z. Stieber, Izoglosy na obszarze dawnych województw łęczyckiego i sieradzkiego (Monografie polskich cech gwarowych, Kraków 1933, nr 6). "Por. H. Koneczna, Dialekt KSięstwa Lowickiego ("Prace Filologiczne", Warszawa 1929, t. XIV, s. 257-413 i artykuł w Biuletynie Polskiego Towarzystwa Językoznawczego (Kraków 1948, zesz. VIII, s. 128-129) i w Sprawozdaniach z Posiedzeń �440 441 ne do Mazowsza); gwary środkowo-północnej Małopolski, zamknięte w granicach: Wisła od Radomia w górę, dolny San (mniej więcej po Leżajsk), Rzeszów, Dębicę, Tarnów, Bochnię, Kraków, Miechów, Kielce, Radom, Wisłę, pozbawione nosówek z nawarstwionymi wpływami mazowieckimi w północno-wschodniej części (wymowa pies-maly, wós-jedzie, nogamy, wsiamy, chlopamy, my 'mi', a między Wisłą i Sanem: śfynia i w różnym rozmieszczeniu śfat, śfaty 'święty' udźwyc 'udżwignąć' mikly 'nikły', dzieciak, prosiak, psiak itd.); wreszcie obszar gwar między Wisłokiem i Lublinem a językową granicą polsko-małoruską, które się formowały przy współudziale elementu małoruskiego i pozbawione są ci i nie mazurzą. Ciekawe, że pod względem fonetyczno-morfologicznym nie zaznaczył się specjalnie niczym szczególnym dialekt sandomIerski. Pewna jego odrębność ujawniła się dopiero w zakresie słownictwa 25. Równocześnie wystąpił drugi podział Polski na 1) narzecza południowozachodnie i 2) północno-wschodnie. Granice ich wyznacza linia zasięgu dwóch typów udźwięcznienia międzywyrazowego. Na południowym zachodzie znajduje się narzecze wielkopolskie, chełmińsko-dobrzyńskie (z północno-polskich dialektów tylko ono naleźy do starych gwar polskich), narzecze śląskie, małopolskie i prawdopodobnie dawnych Grodów Czerwieńskich. Są to dzielnice, które wchodziły od zarania historii w skład państwa Piastów. Cechuje je wymowa: piez-maly, gloz-niski, noz-ladny, tlog-ludzki, chlob-jedzie, modz-owocu, jag-igla itd. Do narzeczy północno-wschodnich należą dialekty pomorskie, Prus Wschodnich, Mazowsza i Podlasia. Oczywiście z pewną ekspansją tych, czy owych cech naleźy się liczyć. Tak więc typ ra(n)kamy, nOfjamy, dziećmy występuje nie tylko na Mazowszu, lecz takźe koło Radomia, Opoczna, Łodzi, Sieradza oraz na Kujawach, a w górze Wisły w Sandomierszczyźnie (aż poza Nowy Korczyn nad Wisłą, po obu jej brzegach). Wymowa mazowiecka -ewi przesunęła się na obszar Łowickiego (wujewi, a nawet po spółgłosce twardej chlopcikew', wolewi). Dość znaczny obszar zajmuje wymowa śfynia, śfat; z jednej strony sięga ona pod Chełmno, a na lewym brzegu Wisły na Kociewie aż po Gdańsk, z drugiej zaś strony na obszar Puszczy Sandomierskiej między Wisłę i San. Węższy nieco pas zajęły archaiczne formy 1. osoby 1. mn. niesiem, chodzim, zrobim itp. Natomiast zachodnio-południowy typ udźwięcznienia międzywyrazowego cofnął się na obszar Lubelszczyzny i Sandomierszczyzny 26 pod wpływem narzecza mazowieckiego. Typ ten moźe przesunąć się z Wielkopolski na Pomorze; stąd formy typu jezdam 'jestem' (z udźwięcznieniem t na a) w dialekcie borowiackim. Komisji Językowej Towarzystwa Naukowego t. III, s. 29-35, 36-49, t. IV, s. 83-92. teka "Por. J. Czekanowski, Slawistyczna t. III, tO Por. s. 449. s. Wstęp do historii 151-154 (drugie Warszawskiego, Słowian, wydanie Warszawa 1949, 1952, Lwów 1927, Lwowska Bibliow Poznaniu 1957, s. 270--272). Z tego typu prac zasługuje na uwagę także Mapa narzeczy polskich Kraków, Warszawa, Lublin, Łódź reprodukowana później w Gramatyce języka polskiego R. K u b i ń s k i e g o i T. L e h l' - S P ł aw i ń s k i e g o (Lwów, Warszawa, Kraków 1927) 21. Barwna ta mapka uwidocznia podział Polski na narzecza: kaszubskie, sięgające niegdyś daleko na IJołudnie aż poza Tucholę (do wysokości Grudziądza) i w pobliźe Starogardu; wielkopolskie, śląskie, malo:polskie, (przy czym okolice Łęczycy i Sieradz" 'Z.ostały określone jako narzecze centralne), mazowieckie, kujawsko-chełmińsko-kociewskie, przejściowe chełmińsko-mazowieckie; nadto narzecze kresowe, formujące się na południowym wschodzie w oparciu o podłoże, a przynajmniej wpływ małoruski, w Augustowskim zaś i Suwalskiem o białoruski, w mniejszym stopniu litewski, jak mazowieckie częściowo na podłożu staropruskim i jaćwieskim. Podział ten i granice poszczególnych narzeczy wiąże Nitsch z dawniejszymi granicami plemiennymi. Tu leży źródło i przyczyna tego faktu, źe wykazują one zadziwiającą trwałość, rwąc się tylko na niektórych, stosunkowo nielicznych i nie długich odcinkach. Bezpośrednio potem ukazały się rozprawki w rodzaju: Monografie polskich cech gwarowych. F'onetyka międzywyrazowa. Małopolskie ch. Z mapą Kraków 1916 nr 1 2 i Praslowiańskie l' ibid., Kraków 1916, nr 329• pr~ynoszą one s;ntety~zny pogląd na niektóre zjawiska gwarowe, typowe dla dialektów polskich. Praca, dotycząca udźwięcznienia międzywyrazowego, stanowi uzupełnienie tego, co juź ogłosił w Materiałach i Pracach Komisji Językowej Akademii Umiejętności (Kraków 1912, t. V, s. 393422 + mapa) 30. Idzie tu nie tylko o zasięg terytorialny dwu typów udźwięcznienia międzywyrazowego, lecz także o nawiązania do dialektów wschodnio-slowackich, północno-wschodnio-morawskich, "laskich", a na obszarze małoruszczyzny do dialektów łemkowskich i bojkowskich. Uzupełnienie tych prac stanowi Wybór polskich tekstów gwarowych (Lwów 1929, Lwowska Biblioteka Slawistyczna, t. X) ze wstępem i schematyczną mapką, ilustrującą podział języka polskiego na narzecza, dialekty i poddialekty. Zbiorów tekstów było dużo, ale nie wszystkie były na takim poziomie, który by mógł zadowolić dialektologów. Nitsch wybrał możliwie najlepsze z nich, a dla uzupełnienia i pogłębienia naszej wiedzy z objaśnieniami, 2" 21 Brulion tej mapy (w dwóch kopiach) zachował się przed drugą wojną w zbiorach Zakladu Antropologiczno-Etnologicznego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie (zob. J. Czekanowski, op. cit., s. 158). " Ukazala się już siódme wydanie tego podręcznika (Wroclaw 1957, Zaklad Narodowy im. Ossolińskich). "Dalsze numery opracowali uczniowie Nitscha: M. Malecki, Archaizm podhala'ński, Kraków 1927, nr 4; A. Otrębska, Stryj, wuj, swak w dialektach i historii języka polskiego, Kraków 1929, nr 5; Z. Stieber, Izoglosy na obszarze dawnych województw łęczyckiego i sieradzkiego, Kraków 1933, nr 6. "Por. s. 449, �443 442 o dialektach polskich .12 zwrócił się do wszystkich dialel<:tologów i językoznawców w Polsce z prośbą o zapisanie i nadesłanie próbek gwar, znanych zapisującym i często stanowiących specjalny przedmiot ich badań. Apel nie przeszedł bez echa. Na 323 tekstów 39 autorów (wśród nich było wielu młodych adeptów nauki o języku) dostarczyło 172 nowych tekstów, tj. ponad 56%. Dzięki temu powstała książka, stanowiąca praktyczną ilustrację zróżniczkowania obszaru pol~kiego pod względem językowym. Po książkę tę sięga przede wszystkim każdy studiujący polonista, a jest ona też wielką pomocą dla każdego, kto pracuje nad językiem polskim, a nawet nad innymi językami słowiańskimi. Przed śmiercią zdołał Nitsch przygotować drugie, ulepszone i poprawione wydanie tej książki ,,,Taka była droga, która Go wiodła od początkowo skromnych jeszcze studiów gwaroznawczych do objęcia całości zagadnienia w jednej z najtrudniejszych wówczas, bo najmniej zbadanych dziedzin językoznawstwa polskiego. W pracy nad dialektologią polską Nitsch dokonał osobiście więcej, niż wszyscy polscy dialektologowie razem. Tymi osiągnięciami została zamknięta pierwsza wielka epoka w rozwoju dialektologii polskiej 32 i zarazem główny okres pracy dialektologicznej K. Nitscha. Mogłoby się więc zdawać, że skoro zasadnicza synteza została w dialektologii osiągnięta, to właściwe zadanie zostało już wykonane. Nitsch jednak zdawał sobie sprawę z tego, że Jego ujęcie ~tanowi tylko dość szeroki'2 ramy, które trzeba wypełnić bogatszą, bardziej szczegółową treścią i stosownie do tego wiedzę naszą uściślić. Tu jego twórcza inicjatywa znalazła dalsze pole do działania. Podstawę podziału dialektów polskich stanowią w dotychczasowych pracach Nitscha zjawiska fonetyczne i fleksyjne. Słownictwo zostało uwzględnione w bardzo słabym stopniu. Na ten fakt zwrócił uwagę A. M e i 11 e t ("Bulletin de la Societe de linguistique de Paris", Paris 1919, t. XIX, s. 206-209). Słownictwo bowiem, jak tego dowodzi przykład dialektu sandomierskiego, może nieraz dostarczyć bliższych danych do dokładniejszej charakterystyki dialektu i wyznaczenia jego zasięgu, których można nie uzyskać przy wykreśleniu izofon i izomorf. Brak jednak w Dialektach języka polskiego szerszego omówienia słownictwa nie oznacza. że Nitsch go nie doceniał. Rzecz miała się całkiem przeciwnie, o czym świadczy komunikat Nowe dane o granicach dialektów polskich (Sprawozdania z czynności i posiedzeń Akademii Umiejętności, Kraków 1915, t. XX, nr 3, s. 2-3). Jednakże w ówczesnych warunkach trudno było to zagadnienie "por. też Cieszyn-Katowice " Działalność W sprawie naukowego 1929, s. 58-61. Malinowskiego można .zbioru ocenić tekstów jako ślaskich, . pewnego ..Zaranie rodzaju okres rozwinąć szerzej z powodu braku materiału. W tym kierunku polską naukę wyprzedziły znacznie inne kraje 33. Przyszedł też czus na badania słownikowe i związane z nimi zagadnienia geografii językowej. Rodzą się nowe zadania. newe pomysły i nowe kon·· cepcje. Po raz pierwszy problem ten zarysował się w Monografiach poLskicil cech gu:arowych (nr 2 i 3) 34. Jego rozwinięcie i pogłębienie stanowi referat Z zagadnień polskiej geografii językowej (Sprawozdanie z czynności i posiedzeń Akademii Umiejętności, Kraków 1915, t. XX, nr 7, s. 6-7) głównie zaś Z geografii wyrazów poLskich ("Rocznik Slawistyczny" Kraków 1918, t. VIII, s. 60-150). Warto się tej pracy przyjrzeć bliżej z uwagi i na jej genezę, i jej instruktywność oraz ścisły związek ze zjawiskami kultury ludowej i ich terytorialnym rozmieszczeniem, co stanowi także przedmiot badań etnograficznych. Nitsch pokazał tu jasno, że można i należy pogłębić wiadomości o zróżnicowaniu dialektów polskich. badając geograficzny zasięg wyrazów. Z tego stanowiska rozpatrzył ich kilkanaście. Są to dość pospolicie na obszarze ziem polskich używane: 1) nazwy kilku zwierząt (wilga nietoperz, kogut); 2) nazwy z zakresu kultury materialnej, a więc: nazwy niektórych części drewnianych budynków (przycieś, płatew, krokwie, banty, kalenica), niektórych części stodoły (boisko, bojowisko czyli klepisko, SąSiEk albo zapoLe, a w związku z tym też sąsiecznica lub zapolnica, tj. niskie przepierzenie z drzewa lub desek, oddzielające zapole od boiska), pewnych części wozu (sierdzień lub sworzeń, obartel, kierownik albo ry- 3" czan). Materiału do tej pracy dostarczyły Nitschowi jego własne badania w terenie i w obozie jeńców-Polaków z armii rosyjskiej w Planie 36 (zdobył tą drogą wiadomości ze stu miejscowości dawnego zaboru rosyjskiego). Część danych uzyskał od uczniów szkół średnich za pośrednictwem nauczycieli polonistów jako odpowiedzi na odpowiednio zredagowane i rozesłane po szkołach kwestionariusze. Ogółem dysponował materiałem z około 400 punktów, niezbyt równomiernie rozłożonych. Nie zawsze były to wiadomości jakościowo równe, ale po wyeliminowaniu niepewnych danych materiał ten można było przedstawić na mapie. Mimo tego pojawiają się na nich jeszcze białe plamy, dowód wielkiej sumienności i uczciwośc; naukowej Autora. "por. "Jahrbuch der Bayerischen Akademie der Wissen5chalten" (Mi.inchen). s. 155--168: P. K l' e t s c h m e r, Wortgeographie der Umgangsprache, Gottingen 1916-1918. " Por. s. 441 i przypisek 29. "' O wyrazie tchór.z i jaźwiec-borsuk Sląskie". gwarowych, nr 2 i 3. 3i Por ... sprawozdania wstępny. 1916. t. XXI, nr 4. s. 6-10. na rok 1913 hochdeutschen z posiedzeń por. K. i czynnośCi Nitsch, Akademii Monografie po!sldch Umiej<:tności", cech Kraków �445 444 Nie idzie tu tak dalece a ilość opracowanych wyrazów, lecz a sposób podejścia do zagadnienia. Nitsch kładzie bardzo silny nacisk na zasięg geograficzny różnych nazw, używanych na oznaczenie jednego i tego samego przedmiotu. Każdy z nich posiada nie tylko swoją własną historię, lecz takżo: swoje charakterystyczne rozmieszczenie. Na pierwszy rzut oka przebieg linij zasięgu poszczególnych nazw jest tak samo niezrozumiały i chaotyczny, jak to się widzi na mapie izofon i izomorf. Jednakże zbadanie pewnego zespolu wyrazów może przy dokladniejszym wytyczeniu granic zasięgu doprowadzić do spostrzeżeń. dających dużo do myślenia. Ugrupowanie terytorialne według znaczeń przyniosłoby bardzo cenne dane dla dziejów kultury rodzimej i zjawisk importowanych, co jest ważne także dla etnograficznego podziału kraju na prowincje. Pewne połacie kraju przeciwstawiają się zwykle innym, np. wielkopolsko-śląska-małopolski", przycieś, bant, kalenica w odróżnieniu od mazowieckiego podwalina, jętka, strop, albo: małopolsko-wielkopolskie boje -ow- )sko, pomorgko-mazowieckie klepisko, śląskiemu gumno 3., czy małopolsko-wielkopolska-pomorskie zapole mazowieckiemu zasiek, śląskiemu sąsiek. Prócz tego mazowieckie podwalina. 'przycieś', strop 'kalenica' wykazują związek z nazwami, występującymi na obszarze maloruskim, mimo że Mazowsze pierwotnie z Rusią bezpośrednio kontaktu nie miało, oddzielone od niej terytorium, zamieszkałym przez JadŻwingÓw. Z drugiej strony wyrazy sierdzień i sworzeń, używane w Wielkopolsce w części Małopolski, występują na obszarach, na których nie zarysowuj a się jakieś widoczne granice plemienne, czy polityczne. Ponieważ nazwy t~ istnieją także w innych językach słowiańskich, więc stąd płynie naturalny wniosek, że jest to szczątek dawnych stosunków prasłowiańskich 38. Bardzo też podobna jest wschodnia granica zasięgu kokota i zachodnia kura (kuraka) oraz form dróga i droga. Fakty te zostały wywołane jakimiś przyczynami, których w tej chwili nie da się jeszcze wykryć. Jedno wydaje się bardzo prawdópodobne: że te obszary musiały się niegdyś w pewnym sensie wyodrębniać od pozostałych 39. j Sworzeń, obartel, gumno mimo różnych granic zasięgu mają to wspólne, że występują na obszarze, który mając własne cechy językowe i kulturalne, oscylował między Polską a Czechami. Północny jednak Sląsk ciążył raczej ku Wielkopolsce (por. sierdzi€i~, kozły, banty, ka/onka, latoperz, boguwola). " Gumno istnieje w Małopoisce, lecz w znaczeniu lony od podwórza (obory), co wszystko razem tworzy " Por. też Jodla, świerk, smrek, ("Lud Słowiański, 222 + mapa). 'plac przed stodołę', obejście (uobyście). Kraków 1931, t. nA, oddzies. 206- " Zob. też. K. N i t s c h i E. M l' a z Ó w n a: Mazowieclde wyrazy przyrodnicze. 1. Gryka z mapą ("Lud Słowiański", Kraków 1929, t. lA, s. 245-256 + mapa); 2. Ch.aber (Centaurea Cyanus) z mapą (ibid., Kraków 1931, t. n A, s. 92-114); 3.S01wra (Populus Nigra lub populus Alba) z mapką; 4. Jegla=jodla (Pieca Excelsa, (ibid., t. II A, s. 191-205). 7. drugiej jednak strony na południowym Śląsku występuje łąkoć 'dzwono (u koła)', które łączy Śląsk z obszarem czeszczyzny. Gdy sierdzień i kokot sięgają głębokiej przeszłości, kryjąc w sobie echa jakichś dawniejszych stosunków, to inne fakty świadczą a kierunkach nasilenia wpływów postronnych, które są nowszego pochodzenia (szwela, te/want, fargi lub felgi, ryczan itd. itd.). Wskazują też one na różne drogi inwazji tych germanizmów np. refa, jest zapożyczeniem z narzecza dolnuniemieckiego, rajfa zaś (rafa, raf, rachwa) z górnoniemieckiego. Ta odrębna terminologia gospodarczo-budowlana dowodzi jakiejś odrębności kultury, względnie oddziaływania innych kompleksów kulturowych na dany obszar. Są to zjawiska ściśle wiążące się z etnografią. Wszystkie te i późniejsze prace i artykuły, doty'czące słownictwa, zawierają w sobie zawiązki koncepcji przyszłego kwestionariusza do atlasu języka polskiego. Wiele z tych elementów mogło też znależć się w atlasie etnograficznym. Pracę nad geografią językową i stworzeniem atlasu językowego uznał Nitsch po pierwszej wojnie światowej za jedną z najpilniejszych potrzeb polskiego językoznawstwa. Takie atlasy posiadają już kraje romańskie 40 Nitsch pragnął nim objąć nie tylko zwarty obszar Polski etnograficznej. lecz również te terytoria polskie, które od Polsld oddzieliły granice polityczne, a więc wiele wysp polskich, które od wieków żyły w rozproszeniu wśród ludności innojęzycznej (za Karpatami, na ziemiach ruskich i litewskiej). Poglądy i postulaty swoje co do istoty i zagadnienia atlasu językowego wyraził w artykułach: O atlas językowy województwa łódzkiego (Rocznik Oddziału Łódzkiego Polskiego Towarzystwa Historycznegc, Łódż. 1929/30, s. 158-164) i (wespół z M. Małeckim): Plan ogólnopolskiego atlasu językowego ("Sprawozdania Akademii Umiejętności", Kraków 1939, t. XLIV, lS. 46-50) 41. Przed rokiem 1920 nie było w Polsce warunków do podjęcia imprezy naukowej na tak wielką skalę. Brak było przede wszystkim ludzi. Praca nad wyszkoleniem młodych pracowników naukowych w zakresie językoznawstwa zaczęla się na dobre dopiero od roku 1894, tj. od czasu działalności w Krakowie J. Baudouin'a de Courtenay. Przyszedł potem •• Tj.: Francja (J. Gillieron i E. Edmont: Atlas linguistique de la France, Paris 1902-1915, zesz. 1-35; Table de l' Atlas Linguistique de la France (Paris) 1912; Supplements, t. I (pariS) 1920; por. też M. T h a m a s: Atlas linguistique de la France, Compte rendu, Paris 1904), Włochy i południowa Szwajcaria (por. K. J a b e l' g, Der Sprachatlas ais Forschungsinstrument, Halle 1928; K. J a b e l' g i J. J u d, Sprach.und Sachatlas Italiens und Siidschweitz, Zofingen 1928-1940); Katalonia i Rumunia (S. Puscariu i S. Pop, Atlasul linguistic roman, Ciuj 1938). Po pierwszej wojnie światowej geografię językową spopularyzowali uczeni francuscy: twórca Atlasu języka francuskiego J. G i 11 i e l' a n (Etudes de geographie linguistique, paris 1922), a zwłaszcza M. D a u z a t (La geographic linguistique, Paris 1922). " To samo w Bulletin lnternationale d' Academie Polonaise, Cracovie 1939. Classe Philologique, s. 26-31. �446 J. Rozwadowski i pod ich okiem dojrzewał dopiero Nitsch. Ale Nitsch poza własną indywidualną pracą naukową nie rozwinął jeszcze w pełni działalności pedagogicznej mimo, że już od roku 1910 był nadzwyczajnym profesorem. Pierwsza wojna światowa oderwała młodzież od studiów. Od 1917 do 1920 roku Nitsch pracował już jako profesor zwyczajny w Uniwersy:.. tecie Jana Kazimierza we Lwowie. Ale w okresie lwowskim tylko jeden H. Oesterreicher (zmarły w 1942 roku) okazał wybitne' zainteresowanie językoznawstwem, a i to nie dialektologią. Sytuacja uległa znacznej zmianie po pierwszej wojnie światowej. Wróciło wiele młodzieży z wojny, napływali licznie do uniwersytetów studenci, którzy ukończyli szkołę średnią ju:?: w Polsce Niepodległej. Dzięki usilnej pracy naukowej i pedagogicznej przybył Polsce szereg doskonale przygotowanych dialektologów, którzy mogli z powodzeniem rozpocząć pracę badawczą w terenie. Nitsch - wbrlOw opinii G i 11 i e r o n e'a - stał na stanowisku, że materiał do atlasu językowego powinni zbierać ludzie, mający najlepsze przygotowanie w zakresie dialektologii, którzy swymi studiami gwaroznawczymi wykazali swoją umiejętność i przydatność do tego rodzaju badań. Tacy ludzie już byli. Sama jednak rzecz poszła w odwłokę z powodu braku odpowiednich środków materialnych. Polska, odbudowująca się z największym wysiłkiem ze zniszczeń wojennych, nawiedziona długotrwałym kryzysem ekonomicznym, mając przez to do pokonania ogromne trudności gospodarcze, nie mogła ponosić znaczniejszych wydatków na długotrwałe i kosztowne bad:mia terenowe, jakkolwiek ówczesny dyrektor Funduszu Kultury Narodowej, dr F. Michalski nie odmawiał poparcia żadnej rzetelnej inicjatywie badawczej. Mimo tak niesprzyjających warunków K. Nitsch wespół ze swym uczniem i współpracownikiem śp. M. Małeckim podjęli się opracowania takiego atlasu, obierając za przedmiot badań szeroko pojęte polskie Podkarpacie. Siatka zbadanych punktów nie jest bezwzględnie równomierna. Wynikło to z naturalnych przyczyn, tj. z ukształtowania pionowego kraju, gdzie większe zróżnicowanie językowe widać w okolicach górzystych. Zresztą rygorystyczne stosowanie tej zasady okazało się wielokrotnie błędnym, nawet w terenach całkowicie nizinnych. Uwzględniono 34 punktów :~obszaru polskiego, a dla porównania - jeden z czeskiego, dwa ze słowackiego i dwa z małoruszczyzny. Badania rozpoczęto zimą 1929 roku. Za podstawę kwestionariusza służyły wyniki dotychczasowych badań oraz własne zbiory M. Małeckiego i K. Nitscha. Kwestionariusz pod względem ilościowym stopniowo się rozrastał od 700 do 942 pytań. W ramach jego uwzględniono zjawiska gramatyczne, główny jednak nacisk spoczywa na słownictwie, przy czym dane, dotyczące kultury materialnej, dodał K. M o s z y ń s k i, który też uważnie przejrzał cały kwestionariusz. Tak powstał Atlas językowy polskiego Podkarpacia (Kraków 1934). Stanowisko swoje i metodę pracy przedstawili autorzy w części, zawierającej objaśnienia, gdzie podano 447 wykaz badanych miejscowości i ich krótką charakterystykę, charakterystykę informatorów, przebieg badań, tytuły map, kwestionariusz terenowy, w którym poszczególne pytania ułożono w pewne pokrewne grupy (zabudowania gospodarskie, wieś, wóz, inne narzędzia gospodarskie), uwzględniając specyfikę terenową (np. charakterystyczne przejawy kultury pasterskiej w górach) itd. Na końcu znajduje się wykaz wyrazów atlasu. Zebrany materiał rozmieszczono na 500 mapach. S1anowi to prawie 53% zawartych w kwestionariuszu pytań. Nie wszystkie zjawiska występują jasno i wyraźnie w terenie i nie wszystkie szczegóły można w sposób zadawalający przedstawić na mapie. Rezultatem tego ogromu pracy jest jednak dzieło, które - mimo, że nie Jest jeszcze w pełni doskonałe, co autorzy sami zaznaczają stać się mogło początkiem i wzorem dla przedstawienia w podobny sposób stosunków językowych w innych dzielnicach Polski, w całej Polsce, także w innych krajach słowiańskich i niesłowiańskich. Wobec tych konkretnych osiągnięć i widocznych stąd korzyści naukowych potrzeba pełnego atlasu, który by stanowił dalszy etap w syntezie dialektologicznej Polski, dawała ~ię odczuć coraz silniej i stała się pilną potrzebą w nauce polskiej. Zrozumiano to dobrze później, kiedy po wybuchCl drugiej wojny światowej masy łudności zostały siłą toczących się wypadków i barba1rzyńs'kich metod hitlerowców wynucone lie !',wych odwiecznych siedzib. Po wojnie rozpoozął się ruch migra-cyjny spowodowany przez zmiany w strukturze społecznej i ekonomicznej narodu. To mieszanie się ludności z różnych okolic Polski, coraz intensywniejsze oddziaływanie szkoły, książki, prasy, radia grozi, że różnice dialektologiczne ulegną szybkiej niwelacji, znikną cechy charakterystyczne dla dawnego układu stosunków językowych i plemiennych. Dążność do ocalenia dla nauki tego, co jeszcze uratować można, wywołała żywy odruch naszych sfer naukowych. Łączy się z tym bardzo ożywiona akcja badań terenowych na polu oialekto-logii i etnografii. Jednym z jej przejawów była myśl opracowania atlasu językowego dla całej Polski, choćby na razie w skromniejszym zakresie. W ten sposób problem atlasu gwar polskich stał się po drugiej wojnie światowej w całej pełni aktualny. Na podstawie dotycnczasowych wyników (por. Monografie polskich cech gwarcu:ych, Z gecgrafi.i wyrazów polskich, kwestionariusz do Atlasu językowego polskiego Podkarpacia i inne) nowy kwestionariusz do Malego atlasu gwar polskich przygotowali Z. S t i eb e r i K. D e j n a. Zawiera on 602 pytań. Po przejrzeniu go przez K. M os z y ń s k i e g o, dyskusji na jego temat, ustaleniu sieci głównych i kontrolnych punktów rozpoczęli dialektologowie ze wszystkich polskich ośrodków uniwersyteckich pracę zbieracką. W trzy lata póżniej (tj. do 1953 roku) materiał został zebrany w całości ze stu punktów zasadniczych i 66 dodatkowych. Z różnych innych źródeł (z badań Z. Stiebera, z Atlasu polskier;o Podkarpacia, ze S!ownika gwar polskich J. Karłowicza) uzyskano dane �449 448 jeszcze z okolo stu punktów. W badaniach uwzględniono nie tylko zwarty obszar etnograficzny Polski, lecz także polską mowę kresów wschodnich, która obecnie rozbrzmiewa na Ziemiach Zachodnich nie tylko w diasporze, lecz nieraz w dość jeszcze zwartych grupach. Bezpośrednio po zamknięciu ~tadium zbierania (materiał podlegal jeszcze bacznej kontroli) rozpoczęto prace kartograficzne pod kierunkiem Nitscha, który mimo wieku, zmęczenia i bardzo osłabionego wzroku nie wypuszczał kontroli ze Swych rąk. Owocem tych wysiłków jest pierwszy zeszyt tego atlasu, obejmujący 50 map z objaśnieniami, który ukazał się w roku 1957 (drugi zeszyt wyszedł w 1959 r.). Takiego dzieła nie posiada dotąd żaden kraj słowiański 42. Inicjator i jego właściwy twórca ujrzał pierwsze wyniki swych wieloletnich dążeń i wysiłków; niestety nie danym Mu już było dożyć chwili jego zakończenia. W oparciu o ten wzór Nitsch projektował w przyszłości wielki atlas językowy Polski, regionalny atlas zachodniej Wielkopolski, inni zaś dialektologowie planują atlasy dalszych dzielnic (Pomorza, Mazowsza, Lubelszczyzny, Kielecczyzny, Sląska). Trzeba też wspomnieć o licznych recenzjach prac dialektologicznych i innych, które Nitsch ogłaszał np. w "Roczniku Slawistycznym" i innych czasopismach. Oceny te są ważne dlatego, że stanowią one jeden z czynników, współdziałających w krystalizowaniu się poglądów na istotę zjawisk gwarowych, metodę ich badań wśród polskich przedstawicieli tej dyscypliny. Nie można również pominąć ważnego kierunku badań, zapoczątkowanych przez Nitscha. Badania te dotyczą przeszłości dialektów polskicb i ich dawniejszego ugrupowania. Zanim zabrał w tej sprawie głos ze stanowiska teoretycznego (Co to jest dialektologia historyczna, Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego, Kraków 1948, zesz. VIII, s. 119-120), w każdej niemal rozprawie dialektologicznej rzucał uwagi, naświetlające różnorodne zjawiska ze stanowiska historycznego, starając się odgadnąć przyczynę takiego, a nie innego rozwoju. W ten sposób wydobywał w miarę postępu swych badań i rosnącego materiału wiele faktów, które mogły dać podstawę do wnioskowania o zróżnicowaniu dialektycznym Polski w dawnych wiekach, względnie pozwalały na odtworzenie w pewnym stopniu bardziej pierwotnych granic zasięgu niektórych cech, np. kaszubskich na Pomorzu, mazurzenia, szerokiej wymowy ogólnopolskiego ę itd. Sposobności do takich dygresji nigdy Nitschowi nie brakło, bo dysponował On nie tylko bogatym materiałem z żywych gwar polskich, lecz także posiadał doskonałą znajomość zabytków staropolskich. Sama hipoteza o wielkopolskim podłożu dialektycznym polskiego języka literackiego na~uwała w tym względzie niejedno spostrzeżenie. Właściwie znaczna część stiej "Dotąd ukazał się tylko k wostoku ot Moskwy, Atlas russkich narodnych Moskwa 1957 (pod redakcją goworow centralnych R. J. Awaniesowa). obla- ł badań dialektologicznych Nitscha miała na celu wyjaśnienie zjawisk z przeszłości języka polskiego, a więc miała nastawienie historyczno-językowe. Różnica między dialektologią współczesną a historyczną polega tylKo na tym, że pierwsza pragnie wysnuwać pewne wnioski o przeszłości języka na podstawie współcześnie btniejącego sytemu gwarowego, gdy druga czyni to ~amo, ale w oparciu o materiał, wydobyty z zabytków, wnioskując o pewnych różnicach w języku minionych wieków z odmiennej (nieraz błędnej) pisowni. Określenie pewnego faktu jako dawnego zjawiska dialektycznego jest możliwe tylko dzięki znajomości dzisiejszego stanu gwar. Idzie tu więc nie o jakieś odrębne cele badawcze, lecz w pewnym stopnfu może o trochę inną metodę, która dlatego musi by"ć odmienna, ponieważ różna jest w obu kierunkach podstawa materiałowa (źródła). Wynika więc stąd, że na dialektologię historyczną składa się z jednej strony metoda filologiczna, z drugiej zaś opisowo-dialektologiczna z możnością przerzucania pewnych współczesnych zjawisk w dość odległą przeszłość. Nitsch skłonny jest określać pierwszy kierunek badań terminem: dialektologia filologiczna lub dialektologia staropolska. Dialektologia historyczna sygnalizuje, że jakieś zróżnicowanie w obrębie języka w danym momencie historycznym istniało, ale tylko wyjątkowo zdolna jest je zlokalizować (gdy przypadkowo wiemy, skąd pisarz, albo czasem drukarz pochodził). Ale zdaje się, że w żaden sposób na podstawie danych filologicznych, których dostarczają zabytki pisane, nie jest w stanie wyznaczyć geograficznego zasięgu zasygnalizowanej cechy. Za pierwsze studium, dotyczące przeszłości naszych gwar, trzeba uznać pracę Polska fonetyka międzywyrazowa. Studium z geografii języt,'owej (Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności, Kraków 1912, t. V, s. 393-422 + mapa). Nitsch wykazuje, że w trójkącie między Radomiem, Lublinem i Krasnymstawem na północnym wschodzie, a Sochaczewem, Radomiem, Baranowem (nad Wisłą), Leżajskiem (nad Sanem) istnieją dwa rodzaje wymowy: pies-lapie, wós-jedzie, sat-maly itd., a obok tego: niózem 'niosłem' wiózem, wieg-em przezlH 'wiek przeżyłem' itd. Na pozór jest to pewne przeciwieństwo. Nitsch jednak wysuwa hipotezę, że pierwotnie cały ten obszar miał w pełni udźwięczniającą wymowę mif:dzywyrazową, lecz właściwość ta się cofnęła z wyjątkiem tych wypadKów, gdy spółgłoska zwarta i szczelinowa znalazła się przed zakończeniem czasu przeszłego -em, -eś, (niózem) itp. Cofnięcie to trzeba przypisać wpływom narzecza mazowieckiego, gdzie się mówi: prók-niski, sat-mały, u;ós-jedzie, kot-lapie itd. Drugą pozycją w tym dziale jest rozprawa Z historii narzecza malopolskiego ("Symbolae Grammaticae in honorem Ioannis Rozwadowski", Kraków 1928, t. II, s. 451-465), w której rozwija swój pogląd na genezę beznosówkowej wymowy na obszarze Małopolski środkowo-północnej, na której też występują formy typu Tsioda, rziódlo. Rozwija on tu myśl, że �450 wąska wymowa e w miejsce ogólnopolskiego ę je~t rezultatem niedokładnego przejęcia wielkopolskiej wąskiej wymowy ę, uważanej za lepszą od małopolskiego q (tj. a nosowego). Dotyczy to nie tylko nosówki przedniej, lecz 1akże tylnej, gdyż dla konsekwencji systemu q występuje tu w postaci O, Wreszcie niedawno pojawiła się praca Co wiemy naprawdę o dialektach staropolskich ("Język Polski", Kraków 1954, t. XXXIV, s. 225-244). Polemizując z W. T a s z y c k i m na temat genezy i chronologii mazurzenia, wskazuje, że między rokiem 1450-1750 dokonała się niezmiernie żywotna i na szeroką skalę ekspansja cech mazowieckich na terytorium Małopolski, Kujaw, Wielkopolski, Kociewia aż po Gdańsk (a więc na część Pomorza). Dopiero później poszły w tym kierunku studia E. N i e m i n e n a, W. T a~ z y c k i e g o, W. Kur a s z k i e w i c z a, S. R o s P o n d a, S. U r b a ńc z y k a i innych, ale ten dział badań zawdzięcza swe narodziny K. Nitschowi. Intensywna działalność naukowa K. Nitscha zaznaczyła się także w dziale słownictwa gwarowego. W momencie, gdy rodziła się nowoczesna polska dialektologia, zaczął wychodzić Słownik gwar polskich J. Kar ł o w i c z a (1900-1911). Było to niewątpliwie ważne wydarzenie, zwłaszcza gdy się zwaźy, że tak olbrzymiej pracy dokonał tylko jeden człowiek. Ale też dzieło to w wykonaniu doskonałe nie jest. By takie przedsięwzięcie mogło się udać, musi się je podjąć po odpowiednim przygotowaniu. W owej chwili było na to jeszcze za wcześnie. Oczywiście dobrze się stało, że i taki indek~ wyrazowy powstał, ale nie mógł on oddać takich usług, jak to sobie wyobrażał jego twórca. Do Słownika Kar ł o w i c z a wszedł materiał, ogłoszony tylko do roku 1896. A właśnie na przełomie XIX i XX wieku dialektologia polska wchodziła na nowe tory, gromadząc bardzo obfity i ciekawy materiał i fonetycznie naj pewniejszy. Zdajemy sobie dobrze sprawę z tego, że Kar ł ow i c z nie mógł go już uwzględnić i znamy przyczyny tego faktu. Z tego względu po pólwiekowej z górą pracy potrzeba nowocześnie pojętego słownika gwarowego staje się bezprzecznie konieczna. Oczywiście korzystamy nadal z Kar ł o w i c z a, bo niczym podobnym jeszcze dotąd nie dysponujemy. Dotychczasowe słowniczki, które można znaleźć w każdej monografii gwarowej, mają ~pecjalny charakter. Zawierają one wyrazy, różniące się od ogólnopolskich pod względem formy, budowy słowotwórczej lub znaczenia. Tymczasem w słowniku idzie o możliwie pełny zasób wyrazów, używanych w gwarach. Trzeba by więc mieć do dyspozycji przynajmniej po jednym pełnym słowniku z każdego głównego narzecza polskiego '1. " W Niemczech Zachodnich wychodzi obecnie pełny slownik gwary okolic Góry ~w. Anny, opracowany przez R. O 1e s c h a. M. K u c a I a zebrał kilka tysięcy wyrazów Z gwary podmyślenickiej, a S. G 1i n k a z gwary podostrolęckiej. W opracowaniu znajduje się pełny słownik i:wary lasowsk.1ej wsi Grębowa S. Bąk a. 451 Sprawa ta nie jest łatwa, słownik taki może zrobić tylko ktoś, kto daną gwarą mówi od dziecka i posiada doskonałe przygotowanie dialektologiczne. Ale liczyć się trzeba z tym, że praca nad takim słownikiem musi trwać przynajmniej rok przy wyeliminowaniu innych zajęć i bardzo intensywnym tempie. I to nie gwarantuje pełni materiału, bo tego nikt dać nie jest w stanie. Ale najważniejsze luki zostałyby w ten sposób wypełnione. Slownik Kar ł o w i c z a objął mowę polską z obszaru etnograficznego Polski, a także z prowincji ruskich i litewskich, jakkolwiek zaczerpnięty nieraz ze żródeł bardzo niepewnych (np. Pieśni polskie i ruskie ludu galicyjskiego Wacława z Oleska, 1833 itp.). Wiele tu wyrazów niepolskich, użytych przez pisarzy, a więc inteligentów, które Kar ł o w i c z wciągnął niepotrzebnie, stwarza to bowiem fałszywy obraz co do wpływów i roli słownictwa ruskiego na język polski. Zresztą wiele z nich jest tylko książkowych, w słowniku gwarowym zbędnych. Pewniejszy jest materielł z Litwy, z której Kar ł o w i c z pochodził, choć tę Litwę pojmuje bard za szeroko. Zachodnie połacie Polski są slabiej reprezentowane. Z 'WielkDpolski \\względnione są tylko zbiory O. K o l b e r g a, a Slownik języka pomor.kiego ... S. R a m u ł t a Kar ł o w i c z zupełnie zignorował. A tymczasem i ten materiał powinien wejść do słownika gwarowego (co nie jest sprzeczne z postulatem osobnego słownika kaszubskiego), nadto wyrazy gwarowe, \1żywane przez ludność polską spoza zwartego obszaru polskiego. Ta nierównomierność materiału stanowi jeden z braków słownika. choć winy Kar ł o w i c z a w tym nie ma. Zadaniem dzisiejszej dialektologii jest te terytorialne luki uzupełnić. U Kar ł o w i c z a brak ścisłej geografii wyrazów, choć sprawa ta obcą mu nie była. Brak porządnego wykazu źródeł. Skróty ich, które podaje Kar ł o w i c z (np. Rozpr. VIII, 102) nic nie mówią. Ażeby się w rozmieszczeniu geograficznym wyrazów jako tako zorientować, trzeba zaglądnąć do każdego źródła. Na to jednak musi się posiadać pod ręką specjalną i bardzo zasobną bibliotekę, co jest przecież utopijnym marzeniem. Wielka, więc za~ługę ma J. Łoś, który na końcu szóstego tOqlU Siownika. . .. podał wykaz najważniejszej literatury. Nie jest on i tak pełny. ale trudno żądać, żeby ktoś przerzucał całe stosy roczników np. . Kłosów", by z nich wydobyć parę niepewnych przykładów. I tu więc wykaz nie orientuje dokładnie w rozmieszczeniu geograficznym wyrazów, nie mówiąc już o żródłach rękopiśmiennych lub o informacjach ustnych. których skontrolować nikt nie jest w ~t<1l1ie.Przy uwzględnieniu geograficznego rozmieszczenia wyrazów nie idzie o wyliczanie każaej miejscowości w obrębie jednolitego pod danym względem obszaru, skąd pochodzą odpowiednie wyrazy, czy ich warianty, lecz raczej o wyznaczenie punktów najdalszego ich zasięgu, a ewentualnie jeszcze o podanie odizolowan~'ch punktów. Transkrypcja w Slowniku ... jest nieraz bardzo dziwaczna i dość nh~- �452 konsekwentna, na <.;zym najgorzej wychodzą formy kaszubskie. Rezultatem tego są błędne formy i fałszywe hasła (bachro zamiast bahro, łżekwjat zamiast łżykwiat itd. itd.). Jest to rzecz znana, że materiał gwarowy zapisują różni ludzie w różny sposób. Otóż ta niejednolitość utrudnia i pracę nad słownikiem i korzystanie z niego. Powinno by się więc tę mozaikę doprowadzić do jakiegoś unormowania, z tym jednak zastrzeżeniem, by nie zatracać fonetycznej strony wyrazów. Trzeba tu zająć stanowi~ko jasne i ostrożne. Za dobry pomysl K. Nitscha należy uznać wprowadzenie haseł w ogólnopolskiej postaci fonetycznej. Pod jednym hasłem winny się znaleźć wszystkie jego warianty fonetyczne. Odmienne choć pokrewne formacje słowotwórcze muszą stanowić odrębne hasła. Oczywiście różnice fonetyczne i słowotwórcze musi się rozpatrzyć także ze stanowi~ka geografii językowej. To samo dotyczy też różnic znaczeniowych. Na to Nitsch kładzie bardzo silny nacisk. Przy wyrazach, oznaczających jakieś zjawiska z zakresu kultury materialnej, Nitsch stoi na stanowisku, że potrzebne są odpowiednie rysunki. a dla przedstawienia stosunków na ziemiach polskich schematyczne mapki oraz najważniejsza literatura naukowa w skrótach, których wykaz trzeba dołączyć. Słownictwem gwarowym Nit~ch interesował się od początku swych badań dialektologicznych. Wówczas jednak dążąc do ustalenia podziału dialektów polskich, uważał za najważniejszą rzecz dokonać tej charakterystyki pod względem fonetycznym i fleksyjnym. To też materiały do słownika gromadził tylko przygodnie, o tyle, o ile się one wyłaniały przy badaniu zjawisk systemowych. Tego też później niejednokrotnie żałował. Z upływem czasu i ten dział został w należytej mierze uwzględniony. Po pierwszej wojnie światowej podjął akcję rozsyłania odpowiednio zredagowanych kwestionariuszy, które docierały do wielu ludzi, najczęściej nauczycieli. Istotnie trochę odpowiedzi nadesłano. Niektóre z nich były bardzo wyczerpujące i pewne, bo pochodziły bądź od autochtonów, którzy odczuwali p~ychiczne wartości dźwięków, bądź od studiujących dialektologów. Dla potrzeb przyszłego słownika gwarowego powstała przy Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie tzw. Słownikarnia prof, K. Nitscha, gdZie gromadzono materiał słownikowy z całej Polski, który szczęśliwie przetrw2ł okres drugiej wojny światowej. Akcja z kwestionariuszami po początkowych wynikach bardzo osłablrt, ale Profesor w dążeniach swych nie ustawał i drugich do pracy zachęcał. Prof. Nitsch miał co do istoty słownika gwarowego duże wymagania. <\ poglądy swoje na jego koncepcję wypowiedział częściowo w recenzji Słownika gwar polskich J. Kar ł o w i c z a ("Rocznik Slawistyczny", Kraków 1911, t. IV, s. 199-243), a ostatnio w referacie, wygłoszonym na posie· dzeniu Komitetu Językoznawczego w dniu 25 pażdziernika 1956 roku. Naj 453 tym dziełem zdołał tylko przeprowadzić prace wstępne, wysunąć szereg postulatów, w~kazać kierunek. Uporządkowano około 20 tysięcy haseł, przygotowano kilkanaście artykułów do zeszytu próbnego i na tym koniec. Prędko się ten słownik nie ukaże. Oto w wielkim skrócie naukowy dorobek K. Nitscha w zakresie polskiej dialektologii. Prócz tego poświęcił On wiele czasu i energii dla organizacji nauki polskiej jako prezes Polskiej Akademii Umiejętności, Polskiego Towarzystwa Językoznawczego i Komitetu Językoznawczego. Na podkreślenie zasługuje przede wszystkim jego praca pedagogiczna nad wychowaniem licznych pokoleń nie tyIKo nauczycieli-polonistów, lecz takźe pracowników naukowych w dziedzinie językoznawstwa: slawistów i historyKów języka, głównie zaś dialektologów. Szkoła Jego była twarda i surowa. Nitsch bezwzględnie tępił, nieuctwo, próźniactwo, ale każdy przejaw iskry Bożej starał się wydobyć na jaw i rozdmuchać ją w gorejący płomień. Rezultaty tych długotrwałych usiłowań są naprawdę imponujące. Pomijając lakt, że Jego uczniami są T. Lehr-Spławiński i M. Rudnicki, którzy bliżej dialektologią się nie zajmują, trzeba przecież wymienić innych. Pierw~zym był nieodżałowanej pamięci M. Małecki (zmarły w pełni sił w 1946 r.). Pozostali inni: Z. Stieber, dziś chyba najwybitniejszy dialektolog polski ze szkoły Nitscha (uczniem Stiebera jest K. Dejna), częściowo W. Kuraszkiewicz (który choć doktorat zdobył w Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, to przecież habilitował się w Krakowie i przynajmniej przez pewien okres pozostawał pod bezpośrednim wpływem Nitscha), S. Urbańczyk, A. Zaręba, E. Pawłowski, M. Karaś i szereg młodszych. Nitsch osobiście nie zajmował ~ię dialektologią innych narodów słowiańskich. Ale doskonale rozumiał doniosłość tych badań na tym polu. Zarazem uświadamial sobie także konieczność ścisłej współpracy dialektologii i etnografii. W tym celu założył w 1929 r. wespół z K. M o s z y ńs k i m czasopismo Lud Słowiański (wychodziło do 1939 roku), poświęcone dialektologii i etnografii słowiańskiej. Nitsch był redaktorem działu dialektologicznego. Uczniowie jego zdobyli tak doskonałe przygotowanie, że zaważyli w bardzo slłnym stopniu na stanie i dziejach badań nad dialektami słowiańskimi: bułgarsko-macedońskimi (M. Malecki), chorwackoserbskimi (M. Małecki), małoruskimi (W. Kuraszkiewicz, Z. Stieber), białoruskimi (L. Ossowski), słowackimi i łużyckimi (Z. Stieber). Nitsch stworzył w Krakowie nie tylko nowoczesną szkołę dialektologiczną, lecz pośrednio pod Jego wplywem formowała się też dialektologiczna szkoła warszawska, i zalążek szkoły poznańskiej, i dawnej lwowskiej, a także łódzkiej itd. Nasuwa się pytanie, dlaczego w czasopiśmie poświęconym etnografii, mówi się tyle o Człowieku, który całe życie był językoznawcą i badaniom językowym poświęcił wszystkie swoje siły. W dziejach ludzkości język jest czynnikiem, warunkującym rozwój kultury. W formach językowych czlo .. �454 wiek złożył ślady swoich przeżyć, dziejów i doświadczeń. Z tego dorobku całych generacji korzystają w pełni pokolenia następne, rozwijając, ud::>skonalając osiągnięcia i wyniki doświadczeń swoich przodków. A przecież wytwory kultury ludzkiej stanowią przedmiot badań szeroko pojętej et~ografii. Wypada więc nieco poznać dżwignię tej kultury, jaką je.st język, jego funkcję, "mechanizm" i prawa rozwojowe. Dialektologia, przedmiot szczegółowych zainteresowań Nitscha, należ" do tych dyscyplin, które najściślej się z etnografią wiążą· Gwarowe fakty językowe, wśród których brak np. desygnatów na oznaczenie subtelnych i skomplikowanych zjawisk psychicznych (żaden chłop w takie subtelności terminologiczne się nie zapuszcza) są przedmiotem badań dialektologa przede wszystkim z uwagi na ich formę zewnętrzną. Dialektologowi mniej chodzi o to, co ludzie mówią, bo ważniejsze dlel niego jest to, jak mówią. Zwraca więc on uwagę na brzmienie wyrazu, jego budowę słowotwórczą, stosunek do innych wyrazów w zdaniu, ujawniający się bądź w końcówce, nieraz z dodaniem przyimka. Oczywiście językoznawcę obchodzi też znaczenie wyrazów. Fakt ten stanowi jakby pomost między dialektologią i etnografią. Bo właśnie te same formy językowe, będące desygnatami, używanymi czy to na oznaczenie materia.1nych przedmiotów, wytworzonych pracą człowieka, czy pewnych pojęć o świecie, jego wyglądzie i budowie, procesach w nim się dokonującycf', o człowieku samym, jego życiu materialnym i przeżyciach duchowych (folklor) staje się czymś, bez czego etnografia obejść się nie może. I ona oczywiście musi się w pewnym stopniu liczyć ze zmienną formą wyrazów, a jeszcze więcej z odmienną zawartością ich treści, co jest uzależnione od środowiska, terytorium, nieraz od nieco odmiennego kształtu, czy budowy wytworów kultury materialnej itd. itd. Nitsch przeto, stwarzając syntezę dialektów gwar polskich, umożliwił i ułatwił niedaleką już chyba syntezę etnograficzną. Gromadząc swe materiały gwarowe (słownikowe, tekstowe), dostarczał go również i to w doskonałej, wiernej formie etnografom. Ileż bowiem w napisanych tekstach gwarowych np. z Luzina, czy w Wyborze polskich tekstów gwarowych znajduje etnograf danych do filozofii chłopskiej, ludowych wierzeń, czarów, zabobonów, zwyczajów, obyczajów, wiadomości meteorologicznych, faktów z codziennego życia i pracy człowieka itd. Nitsch miał wielkie zrozumienie nie tylko dla językoznawstwa, bo to przecieź rzecz naturalna, lecz także dla innych dyscyplin, jak literatura, muzyka, w szczególności zaś dla etnografii. Nie takie to znowu dawne czasy, gdy przed M a l i n o w s k i m dialektologia i etnografia tworzyły właściwie jeden wspólny dział pod nazwą ludoznawstwa. Oddzielenie się ich przyniosło obu naukom znaczne k"orzyści (sformułowanie własnych celów badawczych, metod), ale równocześnie też zaszkodziło, bo przedstawicieL? jednego i drugiego kierunl~u pracowali bez wzajemnego porozumienia się. 455 Tymczasem i etnografowi jest potrzebna pewna znajomość zasad językoznawstwa, dialeKtolog zaś odniesie wielkie korzyści ze znajomości przynajmniej pewnych działów etnografii. Nitsch stał na stanowisku, że nie można być dobrym dialektologiem, nie znając należycie przynajmniej materialnej kultury wsi. Dotyczy tf) przede wszystkim słownictwa w zakresie kultury materialnej. Nie wystarczy zapisać nazwę jakiegoś przedmiotu, trzeba ściśle określić jej znaczenie, C'. to jest niemożliwe bez znajomości samej rzeczy. Zwracał już na to uwagę i silnie podkreślał w drugiej części Atlasu polskiego Podkarpacia (s. 13-17). Szło o to, by dialektolog zapoznawał się z tymi zjawiskami nie w toku badań, kiedy popełnione pomyłki mogą się ujemnie odbić na ich wynikach, lecz raczej uprzednio, przed wyjazdem w teren. Przedmioty, mające sW~l treść dla etnografów, nie są czymś same w sobie jasne dla dialektologa. Nitsch tę materialną stronę chłopskiego życia poznał doskonale, choć z pewnością nie przyszło to od razu. Dla człowieka urodzonego i wychowanego w środowisku miejskiej inteligencji nie była chyba to rzecz latwa. Oceniając tę sprawę na podstawie własnych doświadczeń, zachęcał do studiów etnograficznych młodych pracowników naukowych. Silnego związania się z etnografią dowodzą prace atlasowe Nitscha. W kwestionariuszu do Atlasu gwar polskich znajduje się mnóstwo faktów, dotyczących kultur.y materia1nej wsi, np.: hodowli zwierząt, uprawy roli, uprawy różnych ro.ślin (zbóż, okopowizn), ich dalszej obróbki (len, konopie), rodzajów pożywienia, sposobów jego przyrządzania, ubiorów, budownictwa, sprzętów domowych, narzędzi pracy, rzemiosł i zawodów itd. itd .••. Czuwając nad tokiem pracy przy atlasie językowym, Nitsch nie spuszczał z pola swej uwagi postępów prac przy atlasie etnograficznym. Nie bacząc na swój wiek i zdrowie, przyjeżdżał nawet do Wrocławia, by wziąć udział w organizowanych konferencjach dyskusyjnych etnografów i dialektologów dla ustalenia kwestii wspólnych, przedyskutowania spornych i uzgodnienia sprzecznych niekiedy poglądów i stanowisk". Toteż dziś ze szczerym podziwem i głębokim wzruszeniem spoglądamy na te owoce rzetelnego trudu całego życia Profesora. Wśród przeszło siedmiuset prac, artykułów i notatek jest spora ilość obszernych monografii językowych. Z talentem do obserwacji żywej mowy z jej subtelnymi odcieniami i różnicami trzeba się urodzić. Ale to jeszcze nie wystarcza; trzeba się nad tym także ciężko napracować. W osobie Nitscha te dwie właściwości złączyły się w sposób mało spotykany. Istotnie pracowite było .Jego życie. A dążność do twórczego, naukowego dociekania tajników i procesów "Por. nadto K. Moszyński, Zasługi Kazimierza Nitsclta dla etnografii Polski Słowiańszczyzny, "Język Polski", Kraków 1959, r. XXXIX, s. IOll-103. " Niezapomniany był udział Prof. Kazlmierza Nitscha w konferencji poświęconej Polskiemu AtlaSOWi Etnograficznemu w dniach 6-8 czerwca 1955 r. we Wrocławiu. Przyp. Red. �457 456 mowy żywej towarzyszyła Mu wszędzie, nawet w naj cięższych chwilac!l Jego życia, w niemieckim obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen. Ubyła z szeregu polskich uczonych wielka postać. niezwykła indywidualność, nie tylko z racji Jego własnej twórczości i osiągnięć naukowych, lecz także przez fakt, że sam obdarzony talentem twórczym, umiał go rozdzielić na wiele cząstek, natchnąć Swoim Duchem uczniów i wzniecić w nich ideę służenia nauce polskiej. Mimowoli przychodzą tu na myśl słowa rzymskiego poety: Exe.gi monumentum aere perennius Regalique situ pyramidum altius, Quod non imber edax, Non Aquilo impotens Possit diruere aut innumerabilis Annorum series et fuga temporum; Non omnis moriar multaque pars mei Vitabit Libitinam ... Istotnie: non omnis, bo żyje wśród nas w Swoich dziełach, we WGzięcznej pamięci i w sercach wielu uczniów i wychowanków. LITERA TURA PRZEDMIOTU ku uczczeniu pamięci prof. Kazimierza NitsóH; C.Język Polski", Kraków 1959, r.XXXIX, s. 81-106 z referatami: Redakcji, Z. Klemensiewicza, S. Grzybowskiego, Z. Stiebera, W. Kuraszkiewicza, S. Rosponda, F. Sławskiego, T. Lehr-Spławińskieg0. K. Moszyńskiego, E. Ostrowskiej). Bąk, Kazimierz Nitsch i dzieło Jego życia: synteza polskiej dialektologii, "Rozprawy Komisji Językowej Wrocławskiego Towarzystw3 Naukowego", Wrocław 1959, t. II, s. 17-30. G a je k, Polski Atlas Etnograficzny, "Annales Universitatis M. CurieSkłodowska", Lublin 1947, Supplementum l, Sectio F, głównie ro~dział II: Zdobycze geografii językowej i iclt wplyw na etnogra.fię i etnologię" (s. 6-8). H r a b e c, Wykaz bibliograficzny prac naukowych Kazimierza Nitsch:1 do końca roku 1933, "Slavia Occidentalis", Poznań 1933, t. XII, s. 354-369. K l e m e n s i e w i c z, Przemówienie... wygloszone przy wręczani:; Akademia S. J. S. Z. księgi ±a!obna pamiątkowej "Inter Arma" prof. Kazimierzowi Nitschowi w dniu 6 lutego 1944, "Inter Arma", Kraków 1946, s. IX-XII. Z. K l e m e n s i e w i c z, Kazimierz Nitsch. Szkic charakterystyki uczonego, "Język Polski", Kraków 1958, r. XXXVIII, s. 321-322. Z. K l e m e p. s i e w i c z, Przemówienie nad grobem Prof. Kazimier.w Nitscha, "Język Polski", Kraków 1958, t. XXXVIII, s. 322-325. Z. K l e m e n s i e w i c z, Kazimierz Nitsch 1874-1958, "Zycie Szkoły Wyższej", Warszawa 1958, rok VI, nr 11, s. 149-151. T. K o t a r b i ń s k i, Przemówienie nad grobem Prof. Kazimierza Nitscha, "Język Polski", Kraków 1958, t. XXXVIII, s. 321-322. W. Kur a s z k i e w i c z, Prace prof. Kazimierza Nitscha w zakresie historii języka polskiego, "Język Polski", Kraków 1954, r. XXXIV, s. 19-27. T. L e h r - S P ł a w i ń s k i, Kazimierz Nitsch. W 60-lecie urodzin, "Przegląd Współczesny", Kraków 1934, nr 154, s. 258-269. T. L e h r - S p ł a w i ń s ki, Zaslugi Kazimierza Nitscha na polu slawistyki, "Język Polski", Kraków 1954, r. XXIV, s. 34-39. Maly Atlas gwar polsk'ich, "Język Polski", Kraków 1958, r. XXXVIII, s. l-S. S. !VIa z a k, Prof, dr Kazimierz Nitsch przyjaciel Sląska, "Kwartalnik Opolski", Opole 1959, r. V, zesz. l, s. 69-82. K. N i t s c h, Moje wspomnienia językowe, "Język Polski", Kraków 1957, 1958, r. XXXVII, s. 71-77, 224-236, 308-315; r. XXXVIII, s. 68-77, 154-159, 301-307. K. N i t s c h, Rec. Slownika gwar polskich J. Kar ł o w i c z a, "Rocznik Slawistyczny", Kraków 1911, t. IV, s. 199-243. H. O l e s i ń s k a, Kilka uwag o wzajemnych stosunkach ilościowych w slownictwie gwar polskich, "Język Polski", Kraków 1956, r. XXXVI, s. 289-299. E. O s t r o w s k a, Profesor Kazimierz Nitsch nauczyciel popularyzator redaktor organizator nauki, "Język Polski", Kraków 1954, r. XXXIV, s. 40-57. E. P a w ł o w s k i, Ze wspomnie7i o profesorze Nitschu, "Język Polski", Kraków 1959, r. XXXIX, s. 122-128. S. R o s p a n d, Kazimie7'z Nitsch (1. II. 1874-26. IX. 1958), "Rozprawy Komisji Językowej Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego", Wrocław 1959, t. II, s. 9-16. Por też "Czas", Kraków 1934. J. R o z wad a w s k i, Kazimierz Nitsch, "Slavia Occfdentalis", Poznań 1933, t. XII, s. 350-354. :VI. R u d n i c k i, Przed laty ... , "Język Polski", Kraków 1954, r. XXXIV, s. 57-62. F. S ł a w s k i, Badania leksykograficzne prof. Nitscha, ibid., r. XXXIV, s. 27-34. I. S t e i n, Prof. Kazimierz Nitsch tv moich wsromnieniach, ibid., r. XXXIV, s. 62-64. Z. S t i e b e r, Kazimierz Nitsch jako dialektolog, ibid., r. XXXIV, s. 8-Hl. Z. S t i e b e r, Kazimierz Nitsch, "Poradnik Językowy", Warszawa 1959, z. 166-7, s. 2-5. W. T a s z y c k i, Kazimierz Nitsch. W sześćdziesiątq rocznicę urodzin, "Język Polski", Kraków 1934, r. XIX, s. 166-172. K. W Y k a, Kazimierz Nitsch (1. II. 1874-26. IX. 1958), "Nowa Kultura", Warszawa 1958, rok IX, nr 41 (446), s. 3-6. �459 458 A. Z a l' ę b .~: O pot.rzebie studiów pomocniczych dLa diaLektoLogii, "Język Polski, Krakow 1955, r. XXXV, s. 51-59. prac naukowych Kazimierza N;w. Z u l' o W s k a, Wykaz bibliograficzny tscha od r. 1934-44, "Intel' Arma", Kraków 1946, s. XIII-XIX. W. Z u l' o W. s k a - G ~ l' e c k a, Bibliografia prac naukowych prof. Kazimierza Nttscha 189::J-1955, Kazimierza Nitscha "Wybór pism poLonistycznych", Wrocław 1954, t. I, s. VII-XXXIX, t. IV, s. 488-490. E. O s t l' o W s k a, Wspomnienia o K. Nitschu, Pamiętnik Literacki Warszawa- Wrocław 1959, r. L, s. 733-751. ' LUDWIK CHOMINSKI W .dniu 28. ~ty~znia 19.58 r. zmarł w Warszawie po krótkiej chorobie Ludwik Chommgkl, zasłuzony działacz ludowy urodzony w 01 . . W'J' ., .. ' szeWle na l enszczyzme z ojca Aleksandra i matki Jadwigi z Horwattów z 1890 r. Wychowany przez rodziców w zasada~h patryjotycznych i szczerze postępowych, po ukończeniu gimnazjum rosyjskiego w Wilnie udal się do Krakowa, gdzie ukoń'czył studia uniwersyteckie na wydziale rolniczym w 1912 roku i uzyskał stopień mgr inż. rolnrka. Po powrocie do stron rodzinny,ch rozpoczął nie strudzoną działalność na polu społecznym i rolniczym organiz.ując k6łkaro)nicze i związek hodowlany, pracując jako wice-prezes Wileńskiego towarzystwa rolniczego, równocześnie .zarganizawał zimowe kursy rolnicze. W czasie okupacji niemieckiej 1915--1918 był członkiem wydziału politycznego "Komitetu Polskiego" i jego Zarządu 2 ramienia lewicy oraz prezesem polskiego niepodległościowego Związku Litwy. Ruchliwy i energiczny organizator założył tajny "Biuletyn Wileński" i tajn€ pismo "Unia dla wsi". W roku Mgr inż. Ludwik Chomiński 1918 założył drukarnię pod nazwą "Lux" w Wilnie, która dotrwała pr:l. . wie do roku 1935, jak również fotoc~e~Illgrafle "':'. r. 1927 na spółkę z Ludwikiem Rakowskim, artystą techIllklem. ROZWIJa na tym posterunku niestrudzoną działalność wydawniczą. Z tłoczni i fotochemigrafii Chomińskiego wychodzą na świat liczne przepiękne książki, przy stałej współpracy artystów grafików M. Rouby, K. Adamskiej Rouba jak również Jerzego Hoppena, obecnie prof. Un. Toruńskiego, Ludomira Sleńdzińskiego, obecnie prof. Un. Jagieilońskiego, ś.p. Ferdynanda Ruszczyca i wielu innych. Wydawnictwa te były z uznaniem omawiane w prasie krajowej i zagranicznej. Tak "Sluby" Przybyszewskiego uznane zostały w wydaniu wileńskim Chomińskiego jako jedna z 4 najpiękniejszych pod względem graficznym książek polskich na wystawie graficznej w Kopenhadze i uzyskały nagrodę. Ku upamiętnieniu drukarstwa Wileńskiego - którego początki sięgały roku 1525 - wydaje w r. f92.~ żródłowe dzieło Ludwika Abramowicza "Cztery Wieki Drukarstwa w Wilnie (1525-1925). Kilkadziesiąt książek na najwyższym stopniu sztuki graficznej wyszło z tłoczni L. Chomińskiego, - lecz zapotrzebowanie na książki nie były w przedwojennej Polsce ze zrozumiałych powodów tak wielkie, żeby' mogło zrekompensować wydatki. To też borykał się wydawca z wielkimi trudnościami finansowymi, lecz nie dawał się złamać i bronił tej pla~ówki 5łużącej kulturze polskiej z zapałem i entuzjazmem, nie zważając na d<>ficyt. Za czasów tzw. "Litwy Srodkowej" był Chomiński naczelnym' redaktorem pisma codziennego "Kraj". Następnie wydawal i redagował gazetę ludową "Odrodzenie" i równocześnie rozpoczął w Polskim Związku Ludowym "Odrodzenie" akcję organizacyjną i uświadamiającą radykalnego ruchu chłopskiego Wileńszczyzny, którego siłę wykazał zjazd odbyty w Wilnle w 1921 roku, dokąd przybyło 6000 delegatów pod przewodnictwem posła B. Stolarskiego ź "Wyzwolenia". Chomiński był także posłem na "Sejm Wileński". W Sejmie ustawodawczym był Chomiński jedynym przedstawicielem Wileńszczyzny zasiadającym w klubie ludowym. Na terenie Sejmu rozwinął szeroką działalność, będąc członkiem komisji rolnictwa i reform rolnych i zagranicznej i referentem licznych ustaw i uchwał. W 1928 roku przy nowych wyborach odrzucił on propozycję mandatu ze strony 3 stronnictw ludowych i samotnie walczył z antydemokratycznymi posunięciami 5anacji, zamieszczając artykuł w ,.Przeglądzie Wileńskim" L. Abramowicza i w piśmie "Tydzień" Thugutta. Mając więcej czasu, poświęcił się Chomiński pracy organizacyjno rolniczej, był czas jakiś prezesem Giełdy Zbożowej i Lniarskiej w Wilnie następnie delegatem polskiego Tow. Handlu Kompensacyjnego na 4 województwa wschodnie. Był też prezesem .. Towarzystwa Bibliofilów". W latach 1939-1944 przebywał na Wileńszczyźnie. Pomimo złego stanu zdrowia czynna jego natura nie pozwoliła mu próżnować to też w latach od 1946 do 1948 był dyrektorem ,.Centralnego Instytutu Kultury", gdzie zainicjował szereg prac organizacyjnych upowszechnienia �460 461 kultury, zwłaszcza wartościowszych elementów kultury ludowej - taki2h, jak: stroje ludowe, muzyka, taniec, pieśń i sztuka ludowa. Od 1949 r. poświęcił się opracowywaniu dzieł przyrodniczych, popularnonaukowych, jak "SIadami życia na ziemi", "Przemiany Zycia", "Od czeg:J zależy pogoda", oprócz tego ogłaszał liczne artykuły w "Problemach" i w "Dzienniku Ludowym", a ostatnio był członkiem redakcji tyg. "Orka·'. Gorące dni październikowe w 1956 r. w Polsce poderwały go jeszcze raz do aktywnej działalności w umiłowanych dziedzinach pracy w ramach odradzającej się wówczas stołecznej organizacji Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego oraz Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Za działalność swoją został w 1957 r. odznaczony Oficerskim Krzyżem Polonia Restituta. Zapalony społecznik i dobry organizator, rolnik hodowca, bibliofil i miłośnik teatru i sztuki, drukarz i wydawca przepięknych książek, redaktor i polityk - w kaźdej z tych dziedzin był pełen entuzjazmu. Przemiły rozmówca, pełen dowcipu i humoru, nie potrafi ujść z pamięci tych wszystkich co go znali. Ludwik Chomiński, szczery demokrata, człowiek pracy niestrudzonej, patriota bez kszty szowinizmu był człowiekiem wielkiego serca i rozumu. Euzebiusz Krzysztof Łopaciński Kwaśniewski Z DZIAŁALNOSCI ETNOGRAFICZNYCH TOWARZYSTW ZAGRANICĄ • NAUKOWYCH Mimo istniejącej, a ostatnio rozwijającej się coraz pomyślniej wymiany naukowej - dostępne w Polsce wiadomości o działalności etnograficznych towarzystw naukowych zagranicą są nadal dość skąpe. Wiadomości te można zaczerpnąć prawie wyłącznie z krótkich wzmianek kronikarskich w czasopismach etnograficznych, czasami także z obszerniejszych spra·· wozdań o stanie badań etnograficznych w poszczególnych krajach. Korzystanie z nich utrudnia fakt, że prawie nigdy nie są tłumaczone. ani streszczane w językach obcych. Niewiele też z nich dostarcza danych o a k t uLl l n y c h iosach i strukturze organizacyjnej tych towarzystw. Nakoniec są one rozproszone w publikacjach z różnych krajów i okresów. Z tych względów, zestawienie niniejsze, z pewnością niekompletne i nie zawsze wystarczająco aktualne - może oddać pewne usługi. W miarę moźliwości starałem się zestawić cele i zadania a także metod y i ważniejsze środki działania etnograficznych towarzystv; naukowych z~ ~zczególnym uwzględnieniem różnic, wynikających z rozmaitego pojmowania zakresu działalności takiego towarzystwa oraz pewnej specyfiki towa• Referat wygłoszony na XXXII Walnym Ludoznawczego w Szczecinie. Zgromadzeniu Polskiego Towarzystwa rzystwa etnograficznego w porównaniu do towarzystw naukowych, pracujących w innych dziedzinach wiedzy. Podobnie jak każde towarzystwo naukowe, etnograficzne towarzystwo r.aukowe grupuje grono specjalistów, zajmujących się teoretycznymi problemami swej wiedzy dla celów teorii i praktyki. Ze względu na szeroki wachlarz reprezentowanej problematyki może ono gromadzić oprócz etnografów - wielu zainteresowanych specjalistów z dyscyplin pokrewnych, zwłaszcza antropologów, archeologów, historyków, językoznawców, muz::kologów, socjologów. Ale podczas gdy w innych naukach już samo zbieranie materiałów wymaga przeważnie wiedzy i wykształcenia specjalisty w etnografii otwiera się w tym zakresie szerokie pole do działalności amatorskiej, szczególnie w krajach, objętych w mniejszym stopniu niwebjącym działaniem nowoczesnej cywilizacji. Dlatego towarzystwo etnograficzne objąć może szerokie rzesze regionalistów, kolekcjonerów, pamięt;ikarzy, twórców ludowych i wogóle wszystkich miłośników swojszczyzny. Odrzucenie tej zasady grozi towarzystwu etnograficznemu nie tylko oddaleniem się od społeczeństwa, ale wprost oddaleniem się od bazy źródłowej, która w tak znacznym stopniu tkwi 'Vol tradycji tego społeczeństwa; przyjęcie zasady oznacza specjalnie silne położenie nacisku na akcję popularyzacyjną. Nieraz odczuwają brak tej więzi ze społeczeństwem badanym specjalne etnograficzne instytuty i placówki naukowe. Brak ten może być usprawiedliwiony chyba tylko w krajach, których wysoki stopień rozwoju zniwelował znacznie zróżnicowanie kulturowo-etniczne i skierował zainteresowania ich etnografów prawie wyłącznie na ludy egzotyczne - bądż też w krajach o zbyt niskiej kulturze, by nauka mogła znależć wśród spcłeczeństwa zrozumienie i pomoc. Z drugiej strony trzeba się jednak zastrzec przeciw zacieśnianiu działalności niektórych towarzystw etnograficznych do zbieractwa i popu1aryzacji; wydaje się rzeczą bezsporną, że zadania te mogą być spełniane właściwie tylko w ścisłym powiązanill z nurtem prac naukowo-badawczych. Rozmaicie jednak określają swą strukturę i zadania poszczególne towarzystwa pracujące na polu etnografii. Można tu wyróżnić trzy zasadnicze grupy. Pierwszą z nich stanowią towarzystwa grupujące nieliczne gron0 uczonych specjalistów, ograniczające się w swej działalności głównie do dyskutowania i publikowania przedstawionych przez członków prac; towarzystwa takie, pracujące podobnie jak szereg towarzystw poświęconych innym naukom - można określić jako towarzystwa typu akademickiego. Drugą grupę stanowią towarzystwa, których działalność i tematyka badawcza ma profil wyraźnie regionalny. Powstają one zwykle w regionach, podkreślających specjalnie silnie swą odrębność kulturowo-etniczną (np. Bretania, Szkocja). Tego typu stowarzyszenia bywały wykorzystywane nieraz do celów politycznych (np. Verein fUr Kaschubische Volkskunde, lub Beskidenverein). Regionalistyczny charakter noszą też niektóre towa- �462 rzystwa turystyczno-krajoznawcze, obejmujące swymi zainteresowaniami także zagadnienia etnograficzne. Do trzeciej grupy zaliczyć można większość etnograficznych towarzystw naukowych, które rozumieją swe zadania szeroko, stawiając sobie za cel nie tylko prace naukowo-badawcze, ale i organizowanie zbieractwa amatorskiego i pozyskiwanie coraz to nowych rzesz współpracowników przy pomocy akcji popularyzacyjnej. Połączenie tych funkcji pozwala oprzeć cały szereg akcji badawczych o ankiety (przykładem może być Niemiecki Atlas Etnograficzny), pozwala na ściślejszą więź z praktyką (np. w dziedzinie wzornictwa przemysłowego) oraz na zorganizowanie bardziej wszechstronnego serwisu informacyjnego. W niektórych krajach działalność towarzystw etnograficznych jest bardzo niewielka, względnie nie istnieją one wcale, a funkcje ich starają się spełniać niekiedy z powodzeniem specjalne instytuty i placówki naukowe: rzadko jednak potrafią one prowadzić swe prace badawcze bez uszczerbku dla akcji popularyzacyjnej. Stosunkowo najlepiej rozwija się zwykle współpraca towarzystw etnograficznych z muzeami etnograficznymi, jak również i akcje inicjowane przez muzea. Kolekcjonerski charakter penetracji muzealnej ma sam w sobie dużo elementów popularyzacyjnych. Tym niej mniej wydaje się, że zadaniom, związanym z badaniami etnograficznymi najlepiej sprostać może właśnie etnograficzne towarzystwo naukowe, posiadające zaplecze w szerokim gronie członków - pracowników nauki i amatorów - oraz - jak w niektórych krajach - w pozostającym w jego ramach instytucie badawczym f muzeum. Luki w przedstawionym poniżej zestawieniu wynikły nie tylko z tego, że z niektórych krajów nie można było odnależć nawet nazwy działających w nich towarzystw etnograficznych. Być może, że towarzystwa fakie wcale tam nie istnieją. Orientację utrudnia też terminologia: w Ameryce problematyką etnograficzną zajmują się z reguły towarzystwa antropologiczne, z drugiej jednak strony etnografia i folklorystyka traktowane są oddzielnie. Towarzystwami etnograficznymi w przedstawionym powyżej rozumieniu nie są przeważnie organizacje międzynarodowe, zajmujące się problemami etnograficznymi: organizacje te mają jednak podobny, choć szerszy zakres działalności i obejmują nią towarzystwa etnograficzne - podobnie zresztą jak i instytuty i inne etnograficzne placówki badawcze. W ramach UNESCO działają takie organizacje jak Conseil International des Sciences Sociales, Conseil International pour la Documentation des Sciences Sociales, które wydają BULLETIN INTERNATIONAL DES SCIENCES SOCIALES i z których inicjatywy powstała Union Internationale des Sciences Anthropologiques et Ełhnolo~iques. Zagadnieniami etnograficznymi zajmuje się też w pewnym stopniu Conseil International de la Philosophie et des Sciences Humaines 19, avenue KlE~ber, Paris 16e, France. Działalność międzynarodowych stowarzyszeń naukowych koordynuje Conseil Intcrnational des Unions 463 Scientifiques. W ramach International Music Council działa International ł'olk Music Couneil. Pod egidą UNESCO działa również niedawno zorganizowany Comite International du Filme Ethnographique, którego przewodniczącym jest G. Smets (Belgia), a sekretarzem generalnym J. Rouch (FrancJa). Poprzez istniejące w większości krajów Komisje Narodowe rozwija SW,} działalność jedno z naj aktywniejszych międzynarodowych stowarzysze!'l etnograficznych - Commission Inłernationale des Arts et Traditions Populaires (CIAP): jednym z najpoważniejszych organów tego stowarzyszenia jest LAOS, którego redaktorem naczelnym jest Sigurd Erixon: Zagadnienia etnograficzne wchodzą m. in. w zakres działalności Międzynarodowego Stowarzyszenia Historii Religii. Inter-American Society of Anthropology and Geography 10 , Frisbie Pl., Cambridge, Mass. USA, ogranicza swą działalność do krajów Ameryki; Wydaje ono czasopismo ACTA AMERICANA. Po tym pobieżnym wyliczeniu pora przystąpić do zestawienia i - w miarę możności - scharakteryzowania działalności etnograficznych towarzystw naukowych w poszczególny.ch krajach. A r g e n t y n a: Associacion tucumana de folklore, Tucuman. Organ: BOLETIN DE LA ASSOCIACION TUCUMANA DE FOLKLORE. Bliższych danych o działalności brak. A u s t r i a: Osterreichische Gesellschaft f tir Anthropologie, Ethnologie und Prahistorie. Wydaje MITTEILUNGEN DER OSTERREICHISCHEN GESELLSCHAFT FUR ANTHROPOLOGIE, ETHNOLOGIE UND PRAHl. STORIE oraz WIENER BEITRAGE ZUR KULTURGESCHICHTE UND LINGUISTIK. Adres: Museum fUr Volkerkunde, Laudongasse 15-19, Wien 65/VIII. Towarzystwo ma prawdopodobnie charakter elitarno-akademicki współpracuje ściśle z Institut fur Volkerkunde uniwersytetu wiedeńskiego: kierowanym przez Wilhelma Koppersa. Verein flir Volkskunde. Wien, to towarzystwo rozwijające wszechstronną, ożywioną działalność na polu etnografii już od lat pięćdziesięciu (założone w r. 1907). Prowadzi ono AR CHI V DER OSTERREICHISCHEN VOLKSKUNDE oraz wydaje OSTERREICHISCHE ZEITSCHRIFT FUR VOLKSKUNDE na łamach którego drukuje poza artykułami naukowymi także szereg ankiet. Ankiety te, dzięki rozgałęzionej sieci korespondentów terenowych, członków Towarzystwa przynoszą obfite materiały, służące jako podstawa do opracowań naukowych. Jest to m. in. dużą zasługą redaktora naczelnego czasopisma Leopolda Schmidta, bardzo aktywnego naukowo i organizacyjnie. Towarzystwo organizuje również udział swych przedstawicieli w wielu konferencjach międzynarodowych. B e l g i a: Societe Royale BeIge d' Anłhropologie et de Prehistoire, 20, rue Baron de Castro, Bruxelles, którego organem jest BULLETIN DE LA SOCIETE ROYALE BELG E D'ANTHROPOLOGIE ET DE PREHISTOIRE. Jest to towarzystwo typu akademickiego, obejmuje swymi zainteresowaniami prace z zakresu etnologii (zwłaszcza ludy egzotyczne) oraz folklor, prowadzi �464 465 prace naukowo-badawcze i wydawnicze. Jest subwencjonowane przez Ministerstwo Oświaty. Istniało też w Belgii Socil~te Beige de Folklore, które wydawało BULLETIN DE FOLKLORE, jednakże w latach powojennych nie dotarły do nas żadne wiadomości o jego działalności. Niektórymi sprawami, związanymi z etnografią zajmuje się natomiast Federation Touristique de la Province de Brabant, wydająca czasopismo BRABANT. W rubryce "Kalendarz turystyczno-folklorystyczny", znajduje się żywo prowadzona kronika żyda kułtury ludowej, uwzględniająca takie jego przejawy, jak festyny, procesje, koncerty muzyków ludowych itp. Poza tym w czasopiśmie omawiane są niektore problemy związane z zabytkami historycznymi i folklorem. B r a z y l ia: Sociedad Brasileira de Antropologia y Geografia - bliższych danych o działalności brak. Sociedad Brasileira de Folklore - bliższych danych o dzialalności brak. Poza tym działa też na terenie Brazylii Club Internationale de folklore Natal - danych o działalności również brak. B u ł g a r i a: Blgarsko Narodoucno Druzestvo, OboriSte 1, Sofia, organ: BLGARSKI NAROD, którego ostatnie numery, które dotarły do nas pochodzą z r. 1947. Brak danych, czy towarzystwo kontynuuje swą działalność. Towarzystwo prowadziło szeroką akcję inwentaryzacji zabytków kultury ludowej, stworzono sprawnie pracującą sieć ok. 1800 krespondentów terenowych, przeważnie spośród nauczycieli, którzy zbierali w swoich okolicach materiały etnograficzne oraz eksponaty muzealne 1. Blgarski Narod charakteryzuje obfitość krótkich, opisowych wzmianek i komunikatów o charakterze materiałowym; formę tę, tak częstą np. w czasopismach archeologicznych - rzadko można niestety spotykać we współczesnych czasopismach etnograficznych. Na uwagę zasługuje również prowadzony przez czasopismo serwis informacyjny, podający adresy badaczy i kolekcjonerówregionalistów z zaznaczeniem, jakimi materiałami dysponują, a jakich materiałów poszukują. C h i n y: Ethnological Society of China, wydaje BULLETIN OF THE ETHNOLOGICAL SOCIETY OF CHINA, - bliższych danych o działalności brak. Nie wiadomo także czy istnieje obecnie Chinese Folk-Lore Society wydające przed wojną JOURNAL OF THE CHINESE FOLK-LORE SOCIETY. C z e c h o s ł o Vol a c j a: Narodopisna Spolecnost Ceskoslovenska, Praha III, Vsehradova 2. istniała od r. 1906. Organem jej był wychcdzący do r. 1956 NARODOPISNY VESTNIK CESKOSLOVENSK"2'. Tcwarzystwo prowadziło akcje zbierania materiałów etnograficznych m. in. z dziedziny rolnictwa, budownictwa, rzemiosła, plastyki, strojów ludowych, ceramiki, l str. Vakarelski 405-407. Christo: Etnografia bułgarska po 1944 r. LUD t. XXXVI. r. 1949, prac w drzewie oraz gadek i przysłów, gromadząc tylko w latach 1953-5.~ ok. 25000 fotografii, 10000 kart materiałowych, 460 rysunków i 170 akwarel.. Na tej podst2wie opraco"wano ok. 800 stron specjalnych studiów. Akcja popularyzacyjna pozwoliła na stworzenie gęstej sieci korespondentów _ członków towarzystwa. W oparciu o nich zainicjowano i rozpoczęto prace przygotowawcze do Etnograficzno-historycznego Atlasu Czechosłowacji. UtrzymY'vvano stały kontakt z muzeami i z innymi czasopismami etnograficznymi oraz z instytucjami, zajmującymi się praktycznym zastosowaniem niektórych osiągnięć etnografów (Agroprojekt, Wyższe Szkoły Rolnicze W _ działy Architektury). W r. 1957 towarzystwo uległo reorganizacji, Ogra~iCz;Jąc swą działalność jedynie do popularyzacji 2. W czer",::,cu 1956 r., na życzenie Czechosłowackiej Akademii Nauk powstała ..Spolecnoct. Ceskoslovenskych NarodopisciI przy Czechosłowackiej Akademu Nauk, ktora ma odtąd przejąć wszystkie prace naukowo-badawcze Posunięcie to nie wydaje się szczęśliwe, gdyż oderwanie organizacji badar; naukowych od pracy oświatowej i popularyzacji wiedzy może szczególnie w dziedzinie etnografii - pociągnąć za sobą utratę tej bazy źródł~weJ, Jaką daJe bezpośredni kontakt z szerokimi rzeszami miłośników kultu~y ludowej. ?źywioną działalność na polu etnografii rozwijają też niektore koła regIOnalnego stowarzyszenia Valassky Kruzek. . D a n i a: Foreningen Danmarks Folkeminder, Kopenhaga, wydaje czasopIsmo FOLKEMINDER oraz wydawnictwo ciągłe, obejmujące dotąd juź 64 to:ny prac z zakresu całokształtu duńskiej kultury ludowej 3. F l n l a n d i a: Suomen Tiedseura, Helsingsfors, Snellmansgatan 9-11 wydaje czasopismo ARSBOK-VUOSIKIRJA. ' . Oprócz tego zagadnieniami etnograficznymi zajmuje się Suomalais Ugrilalsen. Scura (Towarzystwo Fino-ugryjskie), Helsingsfors, Saatytalo, które wydaje JOURNAL DE LA SOCIETE FINNO-OUGRIENNE. Badania nad folklorem prowadzi również istniejące od r. 1931 Su omałaisen Ki~jallisuuden Seura (Towarzystwo Literatury Fińskiej) Helsingsfors, Hallltusgatan 1, które wydaje czasopismo SUOMI oraz STUDIA FENNICA, (Rev.ue de Linguistique et d'Ethnographie Finnoises). Towarzystwo prowa~zl od r. 1859 wspaniałe archiwum folklorystyczne, obejmujące JUZ ostatl11o ok. 1250000 pozycji. :0. F r a n c j a: Societe d'Ethnographie de Paris,95 Boulevard Saint Michel Paris 5e, załoźone w r. 1859, organ: L'ETHNOGRAPHIE. Jest to towarzy~ st.w~ typu ,akademickiego, skupiające nieliczne grono specjalistów i podróźnlkow, ktorych studia i materiały z badań nad kulturą różnych ludów Europy i świata są zamieszczane w organie towarzystwa. Towarzystwo odbywa posiedzenia naukowe, na których wygłaszane są referaty, co jest , Narodopisny Vestnik Ceskoslovansky 'Znamiel'owska Prlifferowa Maria: LUD t. XLIII. r. 1958. 30 "Lud", t. XLV r. 1953,nr 1-2 str. Ludozna"'st\vO w' k "rajach 107-117i 157. skandynawskich, �467 466 również notyfikowane w postaci krótkiej kroniki. Oprócz tego L'Ethnographie zamieszcza rozprawy teoretyczne, niekiedy także krótkie ankiety. Societe d'Ethnographie Fran<;aise rozwija za to najbardziej ożywioną i wszechstronną działalność. (Adres: Musee National des Arts et Traditions Populaires, Palais de Chaillot, Paris 16e). Organami jego są: ART,:j ET TRADITIONS POPULAIRES, FOLKLORE PAYSAN, LE FOLKLORE VIVANT oraz powielany biuletyn informacyjny LE MOIS D'ETHNOGRAPHIE FRAN<;AISE. Przy pomocy tych organów towarzystwo prowadzi zorganizowaną akcję zbierania materiałów: na wymienienie zasługuje tu szczególnie zbieranie materiałów o francuskim budownictwie ludowym, prowadzone według szczegółowo opracowanego, jednolitego schematu-kwestionariusza. Wnikliwe i dobrze udokumentowane materiały z różnych zakątków Francji, publikowane w Arts et Traditions Populaires w formie niewielkich opracowań monograficznych są dzięki temu porównywalne w każdym szczególe. Prowadzone są też i inne, liczne ankiety. Dział "Consultations des Services" informuje o prywatnych zainteresowaniach etnograficznych członków towarzystwa, ułatwiając w ten sposób wzajemne kontakty naukowe. Towarzystwo pracuje w ścisłej współpracy z Commission Internationale des Arts et Traditions Populaires na zewnątrz, a z Musee des Arts et Traditions Populaires w kraju. Przy muzeum towarzystwo prowadzi bogate archiwum fotograficzne, filmowe oraz nagrań dźwiękowych, a także posiada doskonale zaopatrzoną bibliotekę. Cały szereg prac o charakterze dokumentacyjno-technicznym prowadzi dla towarzystwa specjalna instytucja, Laboratoire d'Ethnographie Franc;aise. Przewodniczącym Towarzystwa był zmarły w 1'. 1957 wybitny folklorzysta A r n o ł d van G e nn e p a sekretarz generalny towarzystwa George-Henri Riviere reprezentuje etnografię francuską na kongresach międzynarodowych - m. in. ostatnio w Sao Paulo. Większe prace publikowane są w wydawnictwie ANNALES DE LA SOCIETE D'ETHNOGRAPHIE FRAN<;AISE. Towarzystwem typu akademickiego, ale o profilu regionalnym jest Societe Dauphinoise d'Ethnologic et d'Archćolog'ie, mające swą siedzibę także w Paryżu. Organem jego są PROCES-VERBAUX MENSUELS DE LA SOCIETE DAUPHINOISE D'ETHNOLOGIE ET D'ARCHEOLOGIE. Oprócz posiedzeń naukowych i prac wydawniczych działalność jego obejmuje pogadanki radiowe oraz wycieczki naukowe. Jeszcze innym działającym w Paryżu towarzystwem etnograficzno-regionalnym jest F~deration Folklorique d'ile de France. Scczególnie aktywnym towarzystwem, o typowo regionalnym charakterze i historyczno-etnograficznych zainteresowaniach jest Unvaniez Arvor (Federation regionali!:te de Bretagne), Vitre, 21, rue Saint Louis, którego czasopismo BRO VREIZH (Le Pays Breton) zawiera obok poważniejszych artykułów - żywo redagowany dział anegdot historycznych i etnograficznych, dowcipne teksty gwarowe, nuty pieśni ludowych oraz krótkie informacje o ciekawostkach etnograficznych dla turystów, tak, że może być przeczytane z zainteresowaniem także przez czytelnika, nie interesującego się pecjalnie etnografi.ą. Oprócz tych wszystkich towarzystw działają jeszcze przy Musee de I'Homme, Place de Trocadero, Paris 16e dwa stowarzyszenia etnograficzne o ściśle określonym zakresie zainteresowań. Są to: Societe des Americanistes, które wydaje JOURNAL DE LA SOCIETE DES AMERICANISTES, oraz Societe des Oceanistes, które wydaje JOURNAL DE LA SOCIETE DES OC£ANISTES. H i s z p a n i a: Sociedad Espa.i'iola de Antropologia, Etnografia y Prehistoria, Pasco de Atocha 11, Madrid wydawało czasopismo SOCIEDAD ESPANOLA DE ANTROPOLOGIA, ETNOGRAFIA Y PREHISTORIA, ACTOS Y MEMORIAS, którego ostatnie dostępne u nas zeszyty pochodzą jednak z r. 1935. Znajdujące się w nich artykuły etnograficzne poświęcone są etnografii Hiszpanii i krajów Ameryki łacińskiej oraz kulturze ludów egzotycznych. O tym, czy towarzystwo istnieje obecnie i jakie są formy jego działalności - danych brak. H o l a n d i a Koninklijke Veceeniging "Indisch Instituut", Amsterdam O., Mauritskade 63. wydaje czasopismo JAARVERSLAG VAN DE KONINKLIJKE VEREENIGING "INDISCH INSTITUUT" oraz wydawnictwo ciągłe i\1EDELINGEN VAN DE AFDELING VOLKENKUNDE. Bliższych danych o jego działalności brak. T n d i e: Ethnographic and Folk Culture Society, Lucknow. Organem towarzystwa jest czasopismo THE EASTERN ANTHROPOLOGIST, któreg:> redaktorami są D. N. Majumdar i C. von Furer-Maimendorf. I r l a n d i a: Folklore Ireland Society, które wY'daje czasopismo BEALOIDEAS. Bliższych danych o działalności towarzystwa brak. I z l' a e l: I[r:O.el Folklore Society, P.O.B. 314, Tel-Aviv. Czasopismo: YEDA-'AM. Towarzystwo zorganizowało już dotąd dwa kongresy folkloru żydowskiego. Badania towarzystwa obejmują rodzimy folklor żydowski na całym świecie. Sekcja badań literatury ludowej wydaje też osobne, miesięczne komunikaty. Oprócz tero działa w Izraelu koło badaczy żydowskiej sztuki ludowej "Ginza", które zajmuje się zbieraniem materiałów i eksponatów, urządzając ciekawe wystawy (np. kontraktów ślubnych, puszei~ na wonne zioła, lamp chanukowych itp.). J a p o n i a: Thc Japanese Society of Ethnology, 132 Shimohoya, Hoyamachi, Tokyo. Organem towarzystwa jest MINZOKUGAKU-KENKYU, (The Japanese Journal of Ethnology). Krótkie streszczenia angielskie artykułów pozwalają się zorientować, że są one poświęcone etnografii Japonii oraz kulturze ludów egzotycznych, zwłaszcza azjatyckich. Powszechna, niestety regula niepodawania kroniki naukowej w językach obcych nie pozwala na zorien towanie się w formach działalności towarzystwa. J u g o s I a w i a: Etnolosko Drustvo Jugoslavijc, Beograd, Stud. trg. 13, założone zostało przed II wojną światową, a reaktywowane dopiero w 1957 r. 30' �468 Jest to towarzystwo typu akademickiego, zrzeszające 185 członków zwyczajnych i 25 nadzwyczajnych. Członkowie zwyczajni posiadają bierne i czynne prawo wyborcze do władz To\varzystwa i są przeważnie etnografami i pracownikami naukowymi, zaś członkowie nadzwyczajni to studenci i amatorzy, nie korzystający z pełnych praw członkowskich. Przewodniczącym towarzystwa jest prof. Borivoj Drobnjaković. Towarzystwo zamierza rozpocząć wydawanie czasopisma ETNOLOŚKI PREGLED. Oprócz tego istnieje w Beogradzie Savez Folklorista, stowarzyszenie o charakterze bardziej powszechnym, zrzeszające 6 towarzystw folklorystycznych istniejących w poszczególnych republikach jugosłowiańskich. Członkarni tego towarzystwa są przeważnie amatorzy miłośnicy kultury ludow~j Co dwa lata towarzystwo odbywa swój zjazd, a wygłoszone na nim referaty i powzięte uchwały publikowane są w ZBORNIKach towarzystwa. Prezesem tej organizacji jest prof. Vasiljević. M e k s y k: Sociedad Folklorica de Mexico wydaje ANNUARIO DE L.\ SOCIEDAD FOLKLORICA DE MEXICO. Bliższych danych o działalnośd brak. Zgodnie z amerykal1ską terminologią, traktującą etnografię, jako "socill anthropołogy" problemami etnograficznymi zajmuje się prawdopodobnie w Meksyku także Sociedad Mexicana de Antropologia. N i e m c y: Verband der deutschen Vereine fiir Volkskunde jest założonym w r. 1904 stowarzyszeniem niemieckich organizacji i placówek, rozwij,!.jących działalność na polu etnografii. W r. 1937 organizacja ta zrzeszała 180 niemieckich towarzystw, muzeów i nstytutów etnograficznych. Z okazji 50-łecia zrzeszenia ukazała się w r. 1954, w Stuttgarcie publikacja pt. VERBAND DER DEUTSCHEN VEREINE FUR VOLKSKUNDE. Deutsche Gesellschaft fiir Volkerkunde, któregc przewodniczącym był zmarły w r. 1956 sławny etnolog i językoznawca Wi l h elm S ch m idt kontynuuje swoją działalność także na terenie Niemieckiej Republiki Federalnej. Z działiłlności tego stowarzyszenia znane nam są tylko wiadomości o kongresach, organizowanych po wojnie we Frankfurcie (1946). Hamburgu (1947), Moguncji (1949). Także i z działalności dolnoniemieckiego Verband fiir Volks- und Volkerkunde (NRF) znana jest tylko wiadomość o XXIX zgromadzeniu towarzystwa, które odbyło się w Bochum w 1955 r. O Deutsche Gesellschaft fiir Folklor brak również wszelkich danych. Arbeitsgemeinschaft fiir Deutsche Volkskunde, którego organem był" DEUTSCHE VOLKSKUNDE chyba nie kontynuuje swej działalności po wojnie. Warto jednak o niej wspomnieć, gdyż była to specyficzna w swoim rodzaju organizacja, stojąca na usługach partii hitlerowskiej, spełniająca pod pokrywką działalności naukowej funkcje propagandowe. Znaczenie propagandowe i polityczne etnografii zostało tu \vięc wyjątkowo dobrze docenione. O istnieniu i pracach tak aktywnych niegdyś prowincjonalnych 469 towarzystw etnograficznych niemieckich, takich jak towarzystwo lub saskie - brak wszelkich danych. N o r w e g i a: Działa tu Norsk Etnologisk Samfunn, o któreo'o ności brak bliższych danych. '=' heski'?, działal- Nie wiadomo, czy kontynuuje obecnie swoją działalność Norsk Folkeminnelag, s~owarzyszenie utworzone przy Instytucie Badań Tradycji Ludowych. ktore publIkowało serie wydawnictw folklorystycznych. .N ow a ~ e J. a n d i a: Polynesian Society. Wellington, stowarzyszenie zaJmujące SIę problemami etnografii Polinezji, wydaje JOURNAL OF THE POLYNESIAN SOCIETY. Bliższych danych o działalności brak. P e r u: Działa tu powstałe ok. r. 1953-4 Sociedad Peruana de :Folklore. Cuzco, którego organami są ARCHIVOS PERUANOS DE FOLKLORE oraz BULETIN. Ma ono na celu systematyczne badanie wszelkich przejawów folkloru, zrzeszenie wszystkich, pracujących nad tymi zagadnieniami na terenie kraju oraz koordynację i organizację badań. p o r t u g a l i a: Sociedade Portuguesa de Antropologia e Etnologia" któlego organem są TRABALHOS DE ANTROPOLOGIA E ETNOLOGIA. Lharakt.er .czasopisma pozwala przypuszczać, że jest to towarzystwo typu ctkademlcluego. Brak w nim wszelkich wiadomości o sprawach organiLacyjnych. R u m II n i a: Cercul de Studii Folklorice, O pracy towarzystwa wszelkich danych brak. Bucuresti 5, str. Titus 27. S t a n y Z j e d n o c z o n e A. P.: American Ethnological Soeiety, Hunt:r College, 695 Park Avenue, New York 21, N.Y. Towarzystwo zajmuje ~lę ca.łokształt.em zagadnień etnograficznych i etnologicznych. Wydaje wydawmctwa CIągłe: MONOGRAPHS OF AMERICAN ETHNOLOGICAL SOCIETY oraz PUBLICATIONS OF AMERICAN ETHNOLOGICAL SO. CIETY. W r. 1956 towarzystwo liczyło 433 członków, w tym 12 dożywotnich, 364 zwyczajnych i 57 studentów. Prezesem towarzystwa jest Dorothy L.Kern. . American Folklore Society, Philadelphia, którego organem jest JOURNAL OF AMERICAN FOLKLORE zajmuje się badaniami folkloru na terenie całych Stanów Zjednoczonych oraz publikuje prace, dotyczące zagadnień folkloru innych krajów, z całego świata. Towarzystwo grupuje raczej specjalist6w-pracowników naukowych, ale równocześnie koordynuje w pewnym stopniu działalność naukowa i popularyzacyjną regionalnych towarzystw etnograficznych w poszczególnych stanach, jak np. Texas Folklore Society, North Carolina Folklore Society, Colorado Folklore Society, New Mexico Folklore Society, które również posiadają nieraz własne wvdawnictwa, organizują wykłady naukowe oraz takie imprezy, jak pokazy t~ńców ludowych, koncerty muzyki ludowej, wystawy itp. Zgodnie z amerykańską terminologią zagadnieniami etnograficznymi zajmuje się American Anthropological Association, 450, Ahnaip Street �471 47lJ dowych. Działalność ta ma na celu nie tylko dokumentację naukową ale i opiekc; nael jednym z ważnych elementów turystycznej atrakcyjności kraju. S z \'7 (; C j a: Jest to kraj chyba najbardziej masowego ruchu stowarzyszeh etnograficznych, mimo, że niektóre z nich powstały stosunkowo niedawno. HllOlogiska Sallskapet powst&ło w r. 1931 przy Muzeum Nordyckim w Sztokholmie. Przewodniczącym jest S i g U l' d E r i x a n. Skupia ono nie tylko pracowników naukowych i studentów, lecz wszystkich miłośników kultury ludowej. Przy tymże muzeum istnieje też Forcningen for svensk kulturhistoria zajmujące się wogóle historią kultury szwedzkiej. Towarzystwa te prowadzą z pomocą swych członków zorganizowane akcje naukowo-dokumentacyjne, a naj ciekawsze materiały zebrane przez korespondentów p\'tblikuje Muzeum Nordyckie w specjalnym powielanym wydawnictwie MEDDELANDEN FR.AN ETNOLOGISKA UNDERSOKNINGEl': (Komunikaty z badań etnologicznych). Ożywioną działalność rozwija również założone w 1'. 1943 Samfundet fOr svensk folklivsforskning, działające przy Instytucie Etnograficznym. Wydaje ono czasopisma naukowe LAOS, FOLK LIV oraz LIV OCH FOLKKULTUR, współpracuje z innymi instytucjami etnograficznymi przy badaniach dla Szwedzkiego Atlasu Etnograficznego. W Goteborgu działa zachodnioszwedzkie Vastsvenska ł'olkeminnesforeningen, o charakterze częściowo regionalnym, które prowadzi bogate Zechodnioszwedzkie Archiwum Etnograficzne (liczyło ono w roku 1937 ok. 140000 pozycji) 4. Oprócz poprzednio wymienionych działają jeszcze w Szwecji masowe stowarzyszenia Hembygdsforening (125 000 członków!) i Hembygdsforbund, które mają na celu ochronę rodzimej kultury ludowej i jej zabytków. W i e l k a B l' Y t a n i a: The Folk-Lore Society, clo Royal Anthopological Institute, 21 Bedford Square, London WC I, którego organ, FOLKLORE zamieszcza oprócz artykułów sprawozdania organizacyjne oraz krótkie notatki materiałowe (np. sam zapis przysłowia, lub opis zwyczaju ludowego) z całego świata ze szczególnym uwzględnieniem Wielkiej Brytanii i kolonii. English Folk Dance and Song Society, Regent's Park road 2, London NW 1. Wydaje ono JOURNAL OF THE ENGLISH FOLK DANCE AND SONG SOCIETY. Bliższych danych o jego działalności brak. Scottish Anthropological and Folklore Society, Edinbourgh, które wydaje PROCEEDENGS OF SCOTTISH ANTHROPOLOGICAL AND FOLKLORE SOCIETY. Jest to towarzystwo typu akademickiego o profilu regionalnym. Działalność jego obejmuje głównie urządzanie posiedzeń naukowych z referatami, które są następnie publikowane w czasopiśmie towarzystwa. Czasami towarzystwo ;lrządza imprezy w rodzaju Festiwalu Muzyki i Tańca Ludowego, połączonego z koncertem muzyki ludowej i balem, na którym tańczono stare tańce szkockie (r. 1948). W r. 1955 towarzystwo liczyło H7 Menasha, Wisconsin. Organem jego jest AMERICAN ANTHROPOLOGIST, gdzie zamieszczane są także rozprawy z zakresu "social anthropology" Niezwykle żywo redagowanym organem informacyjnym jest powielany BULLETIN OF AMERICAN ANTHROPOLOGICAL ASSOCIATION, zawierający kronikę naukową i organizacyjną, wzmianki o wszelkich zmianach personalnych w antropologicznych i pokrewnych instytucjach naukowych, a nawet ogłoszenia o poszukiwaniu pracy przez pracowników naukowych, o wolnych stanowiskach oraz o sprzedaży i zamianie księgozbiorów naukowych. Niedawno, bo na 54. dorocznym zjeżdzie American Anthropological Association w r. 1955 powstało osobne Society for Ethno-Musicology. Ma ono wydawać ETHNO-MUSICOLOGY NEWSLETTER. Przewodniczącym tego stowarzyszenia jest Willard Rhodes, wiceprzewodniczącym Mieczysław Koliński. S z waj c a l' i a: Schweizerische Gesellschaft fiir Anthropologie und :Ethnologie, Anthropologisches Institutder Uniwersitat, Sempersteig 3, Zurich 1, organ: BULLETIN DER SCHWEIZERISCHEN GESELLSCHAFT FUR ANTHROPOLOGIE UND ETHNOLOGIE. Jest to towarzystwo typu akademickiego ograniczające swą działalność do posiedzeń naukowych i prowadzenia wydawnictwa, dzi3łające w ramach Schweizerische Naturforschende Gesellschaft. W r. 1945 liczyło ono 82 członków. Schweizerische Gesellschaft fiir Vo1kskunde, Basel Augustinergasse 19 rozwija natomiast wszechstronną i ożywioną działalność. Wydaje ono SCHWEIZERISCHES ARCHIV FUR VOLKSKUNDE oraz czasopismo popularnonaukowe SCHWEIZER VOLKSKUNDE. Pierwsze z nich zawiera rozprawy naukowe, systematycznie prowadzony dział omówień bieżącej literatury etnograficznej w wygodnym układzie problemowym (a więc w rozdziałach, zatytułowanych np. "pasterstwo", "narzędzia rolnicze" itp.) oraz kronikę odczytów i zebrań naukowych. Drugie publikuje materiały. t1l1kiety, omawia badania i sprawy organizacyjne, przyznaje nagrody za działalność naukową, prowadzi dział pytań i odpowiedzi. Towarzystwo prowadzi prace nad Szwajcarskim Atlasem Etnograficznym, w dużej mierze w oparciu o własną sieć korespondentów terenowych. Z ramienia towarzystwa działa szwajcarski Volkskundlisches Institut, który prowadzi zakrojone na szeroką skalę badania nad budownictwem ludowym, posiada ogromne archiwum pieśni ludowych i obficie zaopatrzoną bibliotekę. W r. 1945 towarzy~(wo liczyło 740 członków. Oprócz tego istnieje GeographischEthnographische Gesellschaft, Zahringerstrasse 6, Zurich 1, które wydaje GEOGRAPHICA HELVETICA i SCHWEIZERISCHE ZEITSCHRIFT FUR. LANDER- UND VOLKER.KUNDE (wydawane również w wersji francuskiej i włoskiej). Schweizerischc Trachtenvcrein na koniec jest stowarzyszeniem, którego celem jest zbieranie i podtrzymywanie tradycji szwajcarskich strojów lu- • Folk 6 r. 1937 nr 2 sir. 206. �473 472 członków. Na terenie "'';ielkiej Brytanii działa również Gypsy-Lore Society poś\'iięcone badaniom nad folklorem cygarlskim. Posiada ono czasopismo .JOURNAL OF THE GYPSY-LORE SOCIETY. W ę g l' y: Magyar Nćprajzi Tarsasag, Budapest VIII, Kanyves Kalman karut 40. Organem towarzystwa jest ETHNOGRAPHIA. Prowadzi ono prace naukowobadawcze i popularyzacyjne w sekcjach: folklorystycznej, etnograficznej i kultury materialnej, współpracując ściśle z muzeami i innymi instytucjami etnograficznymi. W ł o c h y: Societa di Etnografia Italiana, Palazzo Firenze, Roma, prowadzi ożywioną i wszechstronną działalność. Organem towarzystwa jest czasopismo LARES. Podległą towarzystwu instytucją jest ,Centro per la documentazione e la difcsa deI folklore italiano'. Owocem zorganizowanej akcji jest m. in. seria dwudziestu etnograficznych monografii włoskiego budownictwa ludowego w poszczególnych prowincjach. LARES zamieszczają oprócz artykułów naukowych i recenzji także kronikę naukową i krótkie, informacyjne notatki żródłowe. Towarzystwo ma również duże zasługi na polu organizowania krajowej i międzynarodowej współpracy etnografów; urządza szereg informacyjnych konferencji i kongresów. Societa Romana di Antropologia, które wydawało czasopismo RIVISTA Dl ANTROPOLOGIA, zajmujące się również problemami etnograficznymi przekształcone zOiStalo w r. 1937 w Instituto Italiano di Antropologia. Z. S. R R: O Obscestve Ljubitclej Estetstvoznanija, Antropologii i Etnografii, które wydawało MEMUARY ETNOGRAF1CESKOGO OTDELA OBŚCESTVA LJUBITELEJ ESTETSTVOZNANIJA, ANTROPOLOGII I ETNOGRAFII nie ma żadnych wiadomości i prawdopodobnie już oddawna nie istnieje. Ostatnie znane zeszyty czasopisma pochodzące z r. 1925. Sekretarzem naukowym towarzystwa był wtedy Wł. Bogdanov. Dymit!' I{randżalow Z DYSKUSJI "KARPACKIEJ" PRZEPROWADZONEJ PODCZAS XXXI WALNEGO ZGROMADZENIA PTL WE WRZEŚNIU 1956 R W ZAKOPANEM Szanowni Słuchacze Serdecznie dziękuję za to, że poza programem zjazdu w referacie dodatkowym umożliwiono mi przedstawienie niektórych wyników moich badań dotyczących w p ł y w ó W l' U m u ń s k i c h w K a l' p a t a c h, głównie wpływów językowych. Zwracałem uwagę także na inne strony życia w Karpatach oraz na pozostałe argumenty teorii rumuńskiej, które teraz pomijam. , I W czasie swych kilkuletnich badań (1933-38) skupiłem się głównie na zagadnieniu Wołoszczyzny :Y1orawskiej C\Ioravske Vałasko). Ale kwestię wpłvwów rumuńskich na tereny Wołoszczyzny Morawskiej badałem w lamach szerszego problemu wpływów rumUl1skich w całych Karpc;tach. Bardzo dużo badanego materiału sprawdzałem na miejscu w czasie wyciecz-ck letnich i żałuję, że mogłem to uczynić tylko na terenach leżących na południowych zboczach Karpat. Co się tyczy pozostałych aspekt6w życia, punktem wyjścia była tu dla mnie literatura. Pracowałem jako historyk i przy pomocy materiału językowego i etnograficznego starałem się przyczynić do wyjaśnienia kwestii podstawowej, czy naród rumuński w Basenie Karpackim na północ od Dunaju jest elementem pierwotnym, czy też przeniósł się tu z Półwyspu Bałkańskiego. Wyniki moje potwierdziły wnioski znanego uczonego rumuńskiego Aleksandra P h i l i p p i d e g o w jego dwutomowym dziele Pochodzenie Rumunów co do tego, że naród rumuński przesiedlił się z Półwyspu Bałkal'1skiego na tereny na północ od Dunaju po VII w. n. e. Wyniki mych badań nad zagadnieniem wpływów rumuńskich w Karpatach wyszły drukiem już w 1938 r. w książce p.t. Wpływy rumuńskie w Karpatach ze szczególnym uwzględnieniem Wołoszczyzny Morawskiej, którą wydał Instytut Słowiański w Pradze, a która oprócz obszernego streszcz,)nia rumuńskiego i francuskiego zawiera szczegółową analizę teorii o pochodzeniu narodu rumuńskiego, krytyczną anałizę poglądów o Wołochach na Morawach i w Karpatach w ogółe, bardzo szczegółową analizę wyrazów które uważano za wyrazy rumuńskiego pochodzenia, wnioski ogólne i SZC,lCgóło\ve indeksy (przeszło 650 str.). W rozbiorze krytycznym studiów i poglądów analizowałem przyczynki przeszło 30 autorów. Między nimi byli Fr. Miklosich, Fr. Bartosz, L. MaJ.i·nowski, Fr. Pastrnek, J. L. Picz, T. Burada, Vincenc Prasek, J. Szkultety, Józef Valek, L. Sawicki, M. Wędkiewicz, K. Kadlec, N. Jorga, L Nistor, N. Draganu, Gr. Nandrisz, A. Kavuljak, L Kniezsa i inni. W rozbiorze krytycznym wyrazów poddałem analizie przeszło tysiąc wyrazów, które różni autorzy uważali za wyrazy pochodzenia rumuńskie:;o dla całych Karpat lub dla którejś ich części. Już przy analizie literatury wyełiminowałem przeszło 500 wyrazów, które z wpływami rumurlskimi w Karpatach nie miały nic wspólnego, były przytaczane przez różnych autorów tylko mimochodem, bez dokładnej znajomości rzeczy, a które jednak budziły wrażenie jakiegoś masowego wpływu języka rumuńskiego w Karpatach Zachodnich. Dałszych mniej więcej 500 wyraz6w przeanalizowałem w porządku alfabetycznym. Większość z ni8h odrzuciłem również, dlatego że b:;ły to wyrazy innego nieromańskiego pochodzenia i nie można było w nich się dopatrzeć nawet rumul'1skieg·') pośrednictwa, że były przeniesione i szerzone przez etniczny żywioł rumuński, jak to w niektórych wypadkach rzeczywiście miało miejsce. Przy tej pracy stwierdziłem ogółnie, że badacze rumuńscy, którzy re- �474 475 prezentowali teorię o rumuńskim pochodzeniu Wolochów i',Torawskich nic znali ani języka czeskiego, ani słowackiego, ani polskiego, a prawdopodobnie także ukraińskiego. Z drugiej strony o badaczach pochodzenia słowiańskiego trzeba powiedzieć, że nie znali języka rumuńskiego, w sensie rozwoju historycznego tego języka. Jedynie Wędziewicz był romanistą, ale widać z jego studium, że zagadnieniem tym nie zajmował się tak doJ<;ładnie, jako ono wymagało. Bardzo wielu badaczy, jak np. FT. Bartosz, a przerJe wszystkim jeden z najbardziej zasłużonych, Józef Valek, nie znali języka rumuńskiego w ogóle, brali wszystko z drugiej ręki albo postępowali w te:1 SPOSÓD, że podawali jako wyrazy rumuńskiego pochodzenia takie wyra.':y i nazwy miejscowe, które nie były wyraźnie słowiańskiego pochodzenia. O naiwności z jaką traktowano studium tych kwestii w ogóle świadczy fakt, że np. Józef Valek pomagał sobie słownikiem kieszonkowym rumurlsko-niemieckim. Wyniki analizy wyrazów i nazw miejscowych, podawanych jako pierwiastki rumuńskiego pochodzp.nia są w mej książce oprącowane statystycznie w jednej z końcowych części, którą Państwu przeczytam. Opuszczę jednak zbyt długie spisy wyrazów albo nazw miejscowych. Jest to rozdział statystyki "Wyniki rozbioru słów". Zanim przytoczę wyniki tego rozdziału - a będą one polegać przeważnie na liczbach - muszę wspomnieć, że liczby i statystyki w tej analizie materiału językowego tudzież materiału żywego, niestałego, nie mają wartości absolutnej; tego nikt nie może żądać i oczekiwać, jeżeli chce rzeczy dobrze zrozumieć. Z drugiej jednak strony nie można powiedzieć, że "ą bezwartościowe, gdyż nie chodzi tu o jakieś igranie z nimi, jak to napewne chciał zahaczyć Valek w analizie krytycznej swej pracy (str. 127, uw.). W tej dziedzinie musimy mówić ostrożnie, a jeśli tylko liczby mają nam na te sprawy rzycić więcej światła, to nie mamy powodu, abyśmy tę pomoc odrzucali. Wyrazy nie są wielkościami ani arytmetycznymi, ani innymi dokładnie wymiernymi, ale z grubsza policzyć je można na pewno, zwłaszcza jeśli chodzi o liczbę nie wielką, tylko o kilka set wyrazów. Statystyki wyrazów, które podałem z materiału Valka, a zwłaszcza te które przytoczę tutaj, mają z konieczności wartość względną. O wszystkich wyrazach nie możemy się wypowiadać z całkowitą pewnością, z jaką byśmy chcieli i jaką można operować w dziedzinach, gdzie liczby, że tak powiem, są chlebem powszechnym. Ale mimo tej ogólnej względności statystyki liczby mogą nam tu wyznaczyć o wiele pewniej granicę badanego przedmiotu i zmniejszyć poniekąd zamęt, który przeważnie wprowadza zwyczajna argumentacja słowa i domysły. 1V ogóle nie należą, są częśclou;o nie jasne i nieznane, o nich pou;iedzieć, że 2 .żywio/em rumuńskim możemy które liczby na wyrazów pewno nie tu przytoczonych są rHnwńskiego nic razie wsr-ó!- 1. 2. 3. 4. ,S. 6. 7. 8. 9 10. Albim (ukr. miejscowe) Ancifora (wol. miejscowe) Beskid Fereszczyna (ukr. miejsce we) Ferecyna (ukr., pol., sloe., wol.) Hucul Katune (słc. miejscowe) Kihola-Bihola (ukr. miejscow,,) Klywa (ukr. miejscowe) Kobura (ukr. miejscowe) Pian ula (ukr. miejscowe) 12. Prejda -owaty (ukr.) 13. Solagan (ukr. miejscowe) H. Stryszoru (ukr. miejscowe) 15. Szebela (ukr. miejscowe) 16. Tatry 17. Toranko (ukr.) 18. Trojan 19. Lułki (ukr.) 11. II. Dalej musimy oddzielić u;yrazy onomato;:eiczne 1. ber-bir 2. ci, kledzi 3. ciora 4. flondra jak: i bez etymologii, 5. cundra- szu dra 6. curka-surka ,. eza. III. Wyrazy w zasa.dzie o nieruJnuńskie wyłącza nadzwycza.j pośrednictu;o wielkim rozprzestrzenieniu, co rUTJ1Uliski.e: 1. buzdugan (tureckie) 2. caber (ogólnosłow) 3. formafirma (łac.) 'i. guna-houne (łac., og.-slow.) IV. Następnie dzenia trzeba rosyjskiego rumuńskich usunąć albo na języki u;yrazy, ukraińskiego słowiańskie które w języku rumuńskim i oczywiście nie należą w Karpatach. Są to: baj barak (ukr., ros.) 2. halahan-galagan (ukr.) 3. huska (ukr., pol.) 4. kaus-kawusz (ukr., pol., ros. lit.) 5. kłebana 6. mizdra 7. tobiłka 1. (kr.) (ukr., (ukr., są pocho- do wpływów ros.) pol.) V. odrzucone: Z ogólnej wyrazy, nie mają nego: I. Wyrazy ale w każdym musimy najpierw pochodzenia, do wyłączyć pasterstw'1 RumU1iskie wyrazy Aby sprawdzić najpierw z dalszej pospolite i nazu;y miejscowe w języku ukraińskim: wyrazy pochodzenia rumuńskiego na Morawach, trzeba liczby wyrazów odzielić u;yrazy na pewno rumu)iskie~/o �477 476 pochodzenia, Wyrazy teystępujące rumuńskie języku te w języku ukTClińskim, polskim można podzielić ukraińskim i slowackim. na 6 grup, a mia- 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. WyrGzy rumuńskie, arawona bostan buna bunika doga dżyngaszlywyj fortuna B. Wyrazy rumuńskie 1. butuki 2. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. rumu7'l.skie blynda błyndyj bowhar bowharka cara fłekew fołos,-yty fudulia Wyrazy 9. 10. 11. 12. 13. 14. tylko u Ukraińców kamata karcura katusza kłaka kodasz kokona łok 9. 12 13. 14. 15. 16. rumuńskie rumuńskie 12. 13. 14. 15. śa 17. 20. sembryła 6. spindz Ukrai1~ców i Hucu/ów: piżma pomana 19. putera 20. samanaty 2l. saraka 22. szkam 23 tarkatyj 24. t jar 25. 17. 18. bukowińskich Ukraińców mosza 3. bukowińskich na zgarda Pokucill." szwara Ukraińców i w Haliczu: adzymka F. Wyrazy rumuńskie, występujące prawdopodobnie ukraińszczyzny, a zwlaszcza karpackiej. Wyrazy te można jeszcze podzielić a) nazwy miejscowe b) wyrazy pospolite na terenie c a I ej na: a) Wyłącznie jako n a z w y m i e j s c o wena terenie szanej ukraińsko-rumuńskiej, ale przeważnie \v pobliżu wościcwych rumuńsko-ukraińskich, występują: 1. Akryszory 2. Ardżeluczna 16 18. 5 genzura harmasar hergew kamanak kapestra kiptar lew małaj w języku 10. 11. 19 bukolL'ińskich w języku 2. na Bukowinie: moszul muszia 17. part' 18. rezesz 19. stempyraty 20. szopra 21. wenit 15. ; 6. u Hucu/óte: w języku 10. 11. 1. kondury E. 8. tylko czokan 4. handżuga czembor D. Wyrazy teystęy,ujące 3. C. Wyrazy 1. 8. 9. nowicie: A. 7. 3. Arszica (kilkakrotnl0) 4. Baltagul o ludności miegranic narodo- 5. Brebeneskul 6. Breskul Brustur Czerbul Dragulec Faszory Karatura Karatul Kuratulec Łedeskul Leurda Lunga Negrowa Niagryn Niagrowo Pekura 21. Petranka 22. Petros 23. Pietros 24. Pietrosul 25. Pietrikiw 26. Petrykalnyj 27. Petr.iczil 28. Petrosa 29. Pikul-Pikunj Pikuj (kilkakrotnie) 30. Pinu 31. Raduł 32. Raduskul ~3. Ruszor 34. 3,j. 36 37 38. 39. 40. 41. 42. ~3. 44 45. 46. 47 Rotundul Latundur Sekatura (trzy razy) Seketura Strymba Stremba Strimba (dwa razy) Szeszul Szeszory Tejt;sz Turkul Turkulec Tusul (trzy razy) Waskul Obok tych nazw już analizowanych istnieją na granicach narodowościowych rumuńsko-ukraińskich, w ogóle na terenach na południe od Karpat, ale szczególnie w Marmoroszy, liczne jeszcze n a z w y m i e j s c o w e, osad. wód itd. rumuńskiego pochodzenia. Zebrane zostały pośród nazw miejscowych, publikowanych u Petrova, "Nazvy". Ponieważ jednak książka ta zawiera materiał całkiem prymitywny, bez jakiegokolwiek opracowania, przeto dla naszych celów kierować się nią nie można. Dlatego też dalej cytować będę na pierwszym miejscu Dragana Romanii, który nazwy te wyciągnął z książki Petrowa, tylko naturalnie opuszczam wszystko, co według mego zdania na pewno nie jest rumuńskiego pochodzenia, a przytoczę tylko takie nazwy, które bezspornie są pochodzenia rumuńskiego. Jednocześnie zwracam uwagę, że nie można tu liczyć na dokładność liczbową, gdyż często się te nazwy tylko na pozór powtarzają, zwłaszcza kiedy ta sama nazwa miejscowa została zapisana na dwóch albo i więc<?j sąsiednich miejscowościach, jak to często miało miejsce w zbiorze Petrova "Nazvy". Najmniej jest tych nazw, co prawda, na terenach najbardziej odległych od terytorium rumuńskiego. Tak więc w dawnym ok r ę g u u Ż s k i m nazw na pewno rumuńSKiego nochcdzenia (obok nazw pochodzących od wyrazów pospolitych rumuńskiego albo wołoskiego pochodzenia w Karpatach, jak Kiczery, Magury, Manczuly, ~Irliny, Koliba i osobliwych, jak Podyszur, Pyd Korastavicij) jest tylko kilka: 1. Lokszor (Draganu Romanii 367, Petrov Nauy 60, miejscowość Luta;. 2. Roszkańa (Draganu Romanii 367, Petrov Nazvy 66, Volosjanka). 3. Skereszora (Draganu Romanii 367, Petrov Nazvy 65, Turica). 4. Stinka (Draganu Romanii 367, Petrov Nazvy 62, Podharode). 5. Stinky (Draganu Romanii 367, Petrov Nazvy 59, Huta Polonia). �479 Więcej jest ich poniekąd w dawnym okręgu b e l' e Ż s kim. Przytaczam nazwy: Fry~zinet, Frysenet albo Frysinet Kodiszera albo Kodoszera, Kodroszory, Rapid, Stremtura, Stramtura, Temnatik. Co do pozostałych szczegółów, dotyczących tych nazw, to trzeba zajrzeć do mej książki na str. 434. Najwięcej nazw miejscowego rumuńskiego pochodzenia jest naturalnie w dawnym o krę g u m a l' m a l' o s k i m; w książce na str. 434-438 przytaczam 101 nazw miejscowych, które tu ze względu na brak czasu pomijam. b) Wyrazy w języku 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16 17. 18. 19. pospolite ukraińskim alticja aret'y babana bajur balmusz balta bałyga barza baśka batałew benket bredulec brendusza bukata burdej cynkakora czukurlyj dibie dżigeraj na pewno rU7ilU1iskiego pochodzenia, jako echo kontaktów lestwem polskim: 1. GALBlN, 21. 22. 23. 24. /.5. 26. 27 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 3'1. 38. na~wa monety który 1. bucior, 2. multan, występujqce 3. Pyczor, 39. 40 41 42. 43. 44. 4.5. <1-6. 47. 48. 49. 50. 51. 52. 53. 54. ~5. 56. ływada mageran maj menzera nana~zko peskar porńala prażyna proskura ramaszyća rosza sap, -aty, -atol' spuza trandafylj, -fyra tryfoj, -folj turma tuszyra, -yryty wakar należy polska do wyrazu VII. Takich literackie, pochodzenia występujące i kró- jeżdziec, rajtar w Cieszyńskiem, nazwa miejscowa muntean wyraz rodzimego pochodzenia pochodzenia polskiego w Cieszyń- skiem. VIII. Wyrazy pochodzenia rumuitskiego, występujqce Wyrazów rumuńskiego pochodzenia, ku słowackim, nie ma w ogóle. tytko w języku które by występowały s!owackim: tylko w języ- Odrzuciłem: 1. Batiz, gdyż mówić o jego rumuńskim pochodzeniu jest rzeczą ryzykowną ze względu na brak obiektywnych podstaw. 2. Czadca, rodzima nazwa nader miejscowa, który choć jest może pochodzenia rumUllskiego, na pewno przyjęty od Węgrów i wreszcie 3. ficur, to jednak jest 4. vakarka, który jest bardzo wątpliwy, jeśli chodzi o jego rumuńskie pochodzenie, a gdyby nawet zgodzić się na takie przypuszczenie, to jednak jego szczególna i niezrozumiała ewolucja semantyczna szła na pewno dalszą drogą, poprzez język ukraiński, w którym wyraz ten z czasem wyszedł z użycia (chociaż zachował·o się tam wakaT). IX. Oprócz przytoczonych nazw miej~cowych i wyrazów pospolitych rumUllskiego pochodzenia, występujących w języku ukraińskim, w załączonej literaturze podałem jeszcze szereg dalszych, które byłem zmuszony odrzucić z różnych pcwodów. Są to albo wyrazy obce lub rodzime, mylnie wywodzone z języka rumuńskiego, albo też wyrazy onomatopeiczne lub bez etymologii i wyrazy wątpliwe, wszystkie jednak nierumuńskiego pochodzenia. Ogółem jest tu 18 nazw miejscowych i 48 wyrazów pospolitych, przytoczonych w książce na str. 439, których tu wyliczać nie będę. rumuńskiego rumuńskimi putyra rumuńskiego VI. Wyrazy księstwami 2. KAŁARASZ, forma nazwisko 4. Czantoryja, dzermała facernyj fijn ilutur frika fruntasz gard- hard gogoman gros kałusz kapusz karausza koda kokosz konara konfitury korkobeć kurmej kyrża między Odrzuciłem są następujące: 20. historycznych tytko w polszczyźnie: wyrazów je~t mało. Są to najprawdcpodobniej tylko wyrazy gdyż występują wyłącznie w dziełach z minionych stuleci i to Wyrazy rumuńskie Dalej z ogólnej razy rumuńskiego i polskiemu: 1. BUNZ BUDZ 2. BYSZYHA 3. CARYNA wspóLne językowi ukraińskiemu liczby analizowanych wyrazów pochodzenia, które są wspólne 4. FALCZA 5. GYRŁYGA 6. MACZUGA i polskiemu: trzeba wyodrębnić wyjęzykowi ukraińskiemu URMA ~] ŻEREP 7. Odrzucilem tu 32 wyrazy, Idóre mylnie w.y\vodzono z języka rumui'iskiego; niektóre z nich są wyrazami onomatopeicznymi, inne znów wyrazami bez etymologii, jeszcze inne należą do wyrazów wątpliwych. Przytoczyłem je w książce na str. 441. �X. Wyrazy rumuńskie, wspólne językowi Znalazłem tylko: l. DZAMA, 2. KRACZUN (tylko na terenie Słowacji ców) 3. PRASZITBA (od ukr. praszuwaty). Odrzuciłem 1. jako wyrazy, i slowackiemu: ukroiYlskiemu wschodniej, które nie są pochodzenia widocznie od Ukrail1- rumul'1skiego: beteha, 2. czapasz, wyraz 3. tokmyty pochodzenia węgierskiego i śa, tokma, ukrair.skie" tylko na terenie ~cowa ~ która w wypadku, gdyby była poprawna, wymagałaby bezwzględnie rumuńskiego pośrednictwa i byłaby bezspornym dowodem tego, że Rumuni przynajmniej w tym punkcie w najbardziej na zachód wysuniętej części Karpat byli rzeczywiście - jest nader wątpliwa, a wszystki8 inne okoliczności zewnętrzne są zdecydowanie przeciw jej rumuńskiemu pochodzeniu. Zresztą trzeba odrzucić i dalsze wyrazy, na które wskazywali różni ba.dacze jako na wyrazy pochodzenia rumuńskiego, w toku analizy wykazałem, że ich twierdzenia są błędne. Słowacji Wschodniej. 2. XI. WyTCIzy rumuńskie wspólne językowi ukTCIiYlskiemu, polskiemu i sławuc- kiemu. 1. DZER 2. FREMBIJA 3. MAlVIAŁYGA 4. lVIINCZOŁ 5. PLAJ (tylko na terenie Słowacji Wschodniej). Odrzuciłem 18 wyrazów rodzimego albo occego, ale nierumuńskiego pochodzenia, wyrazy bez etymologii i wątpliwe. W książce przytaczam je na str. 442. XII. Wyrazy Wyrazów nie rumuńskie, na pewno Woloszczyzny występujące tyLko na. terenie rumuYlskiego Morawskiej Są tu bądź to wyrazy pochodzenia Wołoszczyzny występujących Morawskiej. tylko na tert'.- nie ma w ogóle. Ze względu na postać czysto fonetyczną można by brać pod uwagę nazwę PEST ALAK, góra w Ostrawicy, która nie znajduje się nawet na terenie Wołoszczyzny Mor., tylko w Cieszyńskiem. W takiej izolacji rumuńskie pochodzenie tej nazwy miejscowej wydaje mi się wręcz nieprawdopodobne, a jej znaczenie (po rumuńsku "na drugiej stronie jeziora") zupełnie nie do przyjęcia. Nazwa mogła powstać chyba jedynie po wybudowaniu rezerwuaru na rzece Białej. Miejscowy historyk wykonałby bardzo pożyteczną pracę, gdyby stwierdził, kiedy wspomniany rezerwuar wodny został wybudowany i jacy mieszkal'1cy żyli wówczas w tej okolicy. Osobiście mam wiele wątpliwości co do rumuńskiego pochodzenia tego wyrazu, który ani dziś, ani w niedawnej przeszłości nie istniał, gdyż nie występuje ona ani na mapach Wojskowego Instytutu Geograficznego Czechosłowacji, ani też na mapach turystycznych, a osobiście stwierdziłem, że i wśród ludu nie jest znany. Jeżeli zaś przypuścimy, że był znany w czasach dawniejszych, to musimy wiedzieć dokładnie, kiedy i gdzie się ta nazwa pojawiła, czy dane żródło jest dostatecznie pewne, czy odczytanie i zapis są właściwe i czy nie chodzi tu o zniekształcenie jakiejś innej nazwy, której sam nie mogę si~ dopatrzyć. Wobec takich niejasnych okoliczności ta jedyna nazwa miej- pochodzenia ~1~batryn Brumov scowa) (n. miej- bądź też u:yrazy po prostu bajt, baj tek 9. Bojatin, Bojatinka (miejscowe) 8. albo wyrazy 14. obcego, łak 7. Vakovna niejasne gasat' miskujes 15. (n. miej- 12. 13. muńka vrzuła jak: wątpliwe, frółka 6. jak: rodzime, 10. 11. jak: ale nierumuńskiego, drak 4. gury 5. kadańa 3. uvijat'śe Nazwy miejscowe 16. Batrna (dwukrotnie) i 17. Batrnka (dwukrotnie) są naj prawdopodobniej formacjami rodzimymi. 18. Bolt jest nazwiskiem i wcale nie musi mieć związku z wyrazem słowiańskim, który narzeczowo występuje w Siedmiogrodzie tylko jako wyraz pospolity i wreszcie 19. usna uzna w postaci Uzgruń może przypominać nazwę tureckiego plemienia Uzów, a co do skrótów us-, jak przytaczał Valek, to nie mamy pewności, czy na prawdę chodzi o ten wyraz. Krótko mówiąc, przytoczonych wyrazó",T nie można uważać za wyrazy na pewno rumul'1skiego pochodzenia i dlatego je odrzucam. Odrzuciłem dalej wyrazy wspólne wołosko-słowackie: są tylko dwa: ostec i terigat', które są rodzime. Wyrazów rumuńskiego pochodzenia, wspólnych rawach i narzeczom słowackim nie znalazłem; nie znaLazłem na Morawach również i diaLektom takich wyrazów, które tylko byłyby Wołochom wspóLne na Mo- Wołochom polskim. Natomiast jedyny wyraz wołoski pukrysza i ukraiński bokrejda jest pochodzenia węgierskiego. Dalszy wyraz wspólny z językiem ukraińskim, to tylko ukraińska forma hrun, która wskazuje na pewno na element narodowościowo ukraiński i wschodniosłowacki na terenie Wołoszczyzny Morawskiej. J1 "Lud", t. XLV �482 483 Wyrazy kom na pewno i Ukraińcom nie rumuńskiego pochodzenia, gdyż musiałem istnieja" wspó~~e Wo!ochom, Pola:· odrzuclc: 1. Czerdak jako wyraz turecki 2. geverec i 3. spina (częste i miejscowe), jako wyrazy pierw!>Ze greckiego, a drugie łacińskiego pochodzenia oraz 4. Lopuszna (n. miejscowa, jest to wyraz naj prawdopodobniej pochodzenia ukraińskiego) Wyrazy wspólne wołosko-slouacko-ukraińskie tylko dwa: 1. DEI\UKAT - ZMENDYKATY Odrzuciłem: 1. krivak, jako wyraz rodzimy pochodzenia 2. GAHURA i 2 hajs, Dalej nie istniej ą wyrazy na pewno byłyby wspólne Wołochom na Morawach, mu, gdyż musiałem odrzucić: jako GAURA - wyraz GAURA węgierski rumuńskiego językowt są rumuńskiego P.ochodzenia, polsktemu t kt~re slowackw- Obecnie muszę wyraźnie na pewno zwrócić uwagę, rumuńskiego że największą pochodzenia sta~.o~ia, część sklad~wC{ wyrazy wsr;ol;te, tj. wyrazy sięgające od Ukramc~w poprzez p~lakow i Słowaków aż na Morawy. Jest ich, co prawda, takze mało, ale JednClk więcej niż dotąd przytoczonych: 1"1. PODISZAR 1. BRYNDZA 10. KOMARNIK 18. REDYKAT 2. CAP 11. KURASTVA-KU19. RUMIGAT 3. CAREK LASTRA ::'0. SIUTY - SZUTY 4. CZUTORA 12. KURNOTA CZUTY 5. FUJARA 13. LAJA 21. STRUNGA 6. GLAGA-KLAGA 14. MERYNDA - ME22. URDA 7. GRAPA-GROPA RYZATY 23. VAKESZA 8. HALBIJA 15. MURGANA 24. VETULA 9. KOLIBA 16. PLEKAT-PLEGAT w całych Karpatach, Znacznie więcej jednak jest wyrazów rumuńskiego pochodzenia. Są to: a) uyrazy 1. facka z zachodu 2. striga uyrazy niemieckiego niesłusznie uważanych za wyrazy" jafera ej naj prawdopodobniej d) 1. 2. 3. pochodzenia 2. geleta 4. putyra cgólno-slowiańskie, 1. czetina 2. czula 3. dił - dział jak: 4. polana 5. turnut' 6 vatra wyrazy na pEwno węgierskiego pochodzenia baganczi 4. pantłyka birka - berka 5. salasz chotar - kotar C. syhla ej wyrazy pochodzenia 1. borsuk pochodzenia 1. multanki g) uyrazy jednak 7. vatrał 8. vojvoda 7. valach tureckiego 2. czoban f) wyrazy 1. Bacza, jako wyraz pochodzenia słowiańskiego, a także 2. pistrula, rodzimego pochodzenia; .. . 3. Bukerysa, Bukorova (jeżeli oczywiście ~u nalezą, ~ me. do put~ra ~~utiereszka itd.) są najprawdopodobmeJ pochoozema węglers lego i wreszcie 4. traka! trakacz pochodzenia niemieckiego. u;yl'azów 1:::) 1. afena 3. mosor - pochodzące nie można 1. gruń - hrun Kikula - Gigula 3. koszar 2. polskiego moldanky i wreszcie ze slowia1iskiego środowiska przypisywać Rumunom. 4. krdel 5. kyczera 6. Magura karpackiego, których 7. pirta zsinczica 8. Jakie są to wyrazy, a mianowIcie do których działów życia ludzkiego i zatrudnienia należą oraz wszy~tko co jeszcze dalej można wywnioskować z dotychczasowych badań, to wszystko wyłożyłem w następnym rozdziale końcowym, po zapoznaniu się z Wołoszczyzną Morawską z jej położeniem, z jej granicami, z jej osobliwościami -- jeżeli ma je w ogóle _ narzeczowymi, etnograficznymi, antropologicznymi i innymi. W końcu pozostawiłem trzeba nadmienić, że z· wyrazów, które z materiału Valka do dalszej analizy, tutaj odrzuciłem wszystkie oprócz dimikat, caTek, plekat', laja, które należą do wyrazów pasterskich. Przytoczyłem dość szczegółowo wielką liczbę wyrazów rumuńskiego pochodzenia, które występuje na różnych terenach językowych Karpat zachodnich. Opuściłem jednak znacznie większą liczbę wyrazów, które różni autorzy nie~łusznie podawali za wyrazy pochodzenia rumuńskiego. Na zakończenie chciałbym zwrócić uwagę, że jeśli chodzi o wyrazy pochodzenia rumuńskiego albo wyrazy niesłusznie za takie podawane, które przyjąłem lub odrzuciłem dla języka ukraińskiego, to obraz wcale nie jest jeszcze pełny. W rzeczywistości zajmowałem się tylko wyrazami i nazwami miejscowymi, które znalazłem w toku swych badall nad wpływami rumuńskimi na Wołoszczyźnie Morawskiej w szerszych ramach Karpat. Ze wzglę31° �485 484 du jednak na zbyt obszerny materiał nie mogłem badań całkowicie wyczerpać, jeśli chodzi o wpływy rumuńskie specjalnie na język ukrail1ski i pol!lki. Jest rzeczą oczywistą, że wyszukiwanie ev.:entualnych dal.szyc~ wyrazów i nazw miejscowych w literaturze topografIczne), etnografIczneJ i folklorystycznej w języku ukraińskim i polskim pozostaje zadaniem na przyszłość. Jest to zadanie mozolne i wiele wymagające od badacza, ale byłby już czas, aby to zadanie wykonać. . Wreszcie chciałbym jeszcze podkreślić, że podobnie jak w innych dzlCdzinach społeczno-gospodarczego i kulturalnego życia ludu w Karpatach, które w książce swej choćby pokrótce uwzględniłem, ale o których tutaj trudno nawet wspomnieć, i tak w dziedzinie czysto językowej trzeba zwracać uwagę na językowe elementy węgierskie oraz na inne wpływy. Względy głównie natury politycznej, które w ciągu minionego stulecia były przyczyną zacierania i bagatelizowania wpływu węgierskiego i nie!lłusznego powiększania wpływu rumuńskiego w Karpatach, dziś już nie istnieją· Obecnie powinniśmy być znacznie obiektywnie.jsi, ponieważ ~Ylko w ten S?oso:J wykonamy słusznie i całkowicie zadame naukowe, ktore przed namI stal. D. Krandżalow Ołomuniec, Czechosłowacja z udziału IV Sprawozdanie V Kongresie Nauk antropologicznych i etnologicznych w Filadelfii w dniach 1-9 VIII 1956 r. Celem określenia charakteru badań naukowych Kongresu i udziału w tych badaniach po!lzczególnych krajów należy rozpatrzyć po kolei 5 zasadniczych aspektów, w których tenże charakter uwydatnia się wyrażnie: 1) jakość pr':lblematyki, w której ogniskują się zainteresowania pracowników naukowych; 2) cele, jakie sobie wytycza nauka w danym społeczeństwie; 2) jakość i ilość materiału, jakim dysponują pracownicy naukowi; 4) rodzaj metody, która jest najczęściej stosowana; tutaj mieszczą się także środki, jakimi posługują się dane dziedziny nauki; 3) wyniki badań oceniane w ramach odnośnej dyscypliny oraz ich wartość dla ogólnego postępu wiedzy ludzkiej. Kongre!l, na który przybyło blisko 700 uczestników miał być przeglądem i podsumowaniem wyników badań przeprowadzonych w 48 państwach świata w dziedzinie antropologii i etnologii (w Ameryce nazywanej "social anthropology"). Zresztą nie tylko pod względem nomenklatury zarysowuje się różnica w sposobie pojmowania antropologii i etnologii w społeczeilstwach Starego i Nowego Swiata. 1) Przechodząc tedy po kolei powyższe 5 aspektów nauki, bezstronny obserwator zauważy, że problematyka etnologii Nowego Swiata dotyczy głównie synchronicznej strony przedmiotów i zjawisk podlegających dociekaniu naukowemu. Natomiast nauka Starego Swiata zadaje sobie pytanie nie tylko, jak to jest np. z danym typem antropologicznym czy z danym cbrzędem, jakie są cechy anatomiczne typu względnie, jaki jest przebieg obrzędu, w jakich warunkach pojawia się dany typ wzgl. dokonuje się obrzęd, ale również skąd się wziął, jakie jest jego pochodzenie, jakie są jego pcwiązania z innymi zjawiskami z zakresu kultury, socjologii, a nawet biologii i fizjologii. Problema tyka badań naukowych Starego Swiata obraca się tedy zarówno w kręgu badań statycznych, dążących do określenia postaci zjawiskowej przedmiotu, jak i jego historii, a wreszcie dąży ona do odtworzenia jego dynamiki, rozwoju i warunków tegoż rozwoju w życiu współczesnym. Jest tedy bardziej wielostronna niż problematyka nauki Nowego Swiata. 2) Tematyka Nowego Świata stawia sobie za cel jak najdokłacfniejszy i j ak najwierniejszy opis zj awiska kulturowego bez uciekania się do informacji pośrednich, fragmentarycznych i obfitujących w różnorodne interpretacje, czasami niejasne, zawikłane lub wręcz sprzeczne. Nastawienie ogólne życia, a więc i nauki idzie po linii praktycznych zainteresowań, zastosowań, rzadziej zaś badacz stara się dotrzeć do żródeł, �486 lub do podstawowych przyczyn i warunków, w których powstaje odnośne zjawisko (geneza). Jeszcze rzadziej zapuszcza się w dociekania teoretyczne dotyczące pryncypiów, mające wykryć ogólne podstawy czy zasady, na których opiera się dana dziedzina wiedzy. Jeśli interesują go jeszcze powiązania między różnorodnymi zjawiskami kultury a pewnymi faldami, dotyczącymi struktury tychże zjawisk, względnie związki cech anatomicznych z warunkami, w których się one znachodzą, to już odniesienia tychże faktów, ich związki z charakterem przyrody, z rodzajem typu anatomicznego lub z dominującą u tegoż typu psychiką czy strukturą języka będzie uważał za zadanie przerastające jego siły i raczej ujmujące niż dodające wagi jego twierdzeniom jako specjalisty w określonej gałęzi wiedzy. ,Jeżeli tedy chodzi o cele czy zadania antropologii i etnologii na najbliższą przyszłość, to w Nowym Świecie są to cele raczej utylitarne, praktyczne niż teoretyczne, np. jak przeprowadzić akulturację tj. przyswojenie cywilizacji amerykańskiej przez Indian Ameryki Północnej w sposób najprostszy, bez najmniej szych wstrząsów, oporów i naruszania zasady swcbody życia, tak Indian jak i Amerykanów. Natomiast do zadań etnologii w ujęciu Starego Świata należą m. in. badania, czy dany typ antropologiczny lub wytwór kulturowy jest wynikiem samorzutnego, spontanicznego rozwoju człowieka względnie społeczeilstwa, czy jest on produktem rodzimym, mieszanym lUb zapożyczonym. Jeżeli zaś zachodzą podobne fakty w dwu odrębnych i odległych od siebie grupach etnicznych, to antropologia i etnologia Starego Świata odczuwa potrzebę określenia czy to podobieństwo jest wynikiem niezależnego rozwoju (konwergencja), czy też zapożyczeniem dóbr kulturowych dokonanym w dawnych, zamierzchłych czasach, a w tym wypadku, czy odbył się tu najazd lub imigracja. Wreszcie interesują ją, jakiego rodzaju przyczyny spowodowały zróżnicowanie się typów antropologicznych lub rozejście się danych grup etnicznych; interesuje ją także pochodzenie odnośnych zjawisk kulturowych dlatego też cele antropologii i etnologii Starego Swiata sięgają dalej w głąb rozwoju odnośnych społeczeństw i niejednokrotnie posiadają charakter dociekań teoretycznych. 3) Natomiast Newy :O:wiat przoduje pod względem ilości materiału. l\Ia on bowiem dostępny nie tylko olbrzymi materiał własny na terenie USA, ale również posiada środki dla przeprowadzenia badań we wszystkich częściach świata, w naj odleglejszych zakątkach. Brak mu tylko materiału wykopaliskowego z pierwszych okresów rozwoju człowieka i jego kultury. 4) W Nowym Świecie przeważa metoda opisowa, którą popiera o ile tylko to jest możliwe eksperyment, praca laboratoryjna, obliczenia statystyczne. Oczywiście film, odlew, spektograf dżwiękowy znajdują tu zastosowanie wręcz ogromne. Stary Świat nie zawsze może sobie pozwolić na kosztowne ekspedycje czy badania laboratoryjne, góruje on jednak wypracowaniem ścisłych, gruntownych i niesłychanie precyzyjnych metod, które np. w jednym z działów etnologii, a mianowicie w etnolingwistyce dają znakomite rezultaty. 5) Wreszcie jeśli chodzi o wyniki badań, to bezwzględna ich ocena w ramach odnośnej dyscypliny nie zawsze wypadnie na korzyść amerykańskiego sposobu badań; dają one wprawdzie rezultaty bijące w oczy swoją wszechstronnością przedstawienia, pro5totą opisu, poglądowością i praktycznym zastosowaniem. Natomiast przy ocenie względnej wartości rezultatów badań naukowych, a więc, gdy się weźmie pod uwagę przydatność, zastosowalność wyników poszczególnych prac do problemów etnologii lub antropologii ogólnej, gdy się rozważy ich wartość dla rozwiązania problemów wiedzy w ogóle, to okaże się, że większą wartość w tym kierunku posiadają prace wykonywane w Starym Swiecie. Przykład: problem powstania mowy ludzkiej jest prawie nietykany w Nowym Świecie - podczas gdy w Starym Świecie najtęższe umysły (plato, Leibnitz) kusiły się o jego rozwiązanie i nie można zaprzeczyć, że wskutek prac podejmowanych w tym kierunku, jesteśmy dziś bliscy jego rozwiązania. Tak samo negatywne stanowisko kół etnologów amerykańskich w stosunku do uznania związku między faktami z zakresu kultury, socjologii i języka uległo w ostatnich czasach korzystnej zmianie właśnie wskutek prac na kontynencie (Szkoła P. W. Schmidt'a, Alf Sonnerfelt). Dlatego nie gdzieindziej, lecz w Ameryce powstał odrębny dział językoznawstwa zwany Ethnolinguistics lub Cultural Linguistics. Również pod wpływem prac językoznawstwa historyczno-porównawczego Starego Świata językoznawstwo amerykańskie zabrało się nareszcie do uporządkowania i przeprowadzenia klasyfikacji języków Ameryki Południowej. Początek jednak w tej dziedzinie dał L e h m a n n, P. W. S c h m i d t i inni. Jeśli idzie o prace Kongresu, to o wynikach odnośnych badań naukowych trudno mówić, gdy się nie ma pełnego tekstu referatów wygłoszonych na Kongresie. Na razie tedy zestawimy udział ilościowy poszczególnych krajów w sekcjach poszczególnych odgałęzień 3 zasadniczych typów tematyki: 1) tematyka ogólnie antropologiczna; 2) tematyka etnologiczna; 3) tema'tyka historyczna. Pierwsza z nich ujmuje człowieka jako jednostkę fizyczną, biologiczn,,! i społeczną; w drugiej jednostką jest plemię, lud względnie naród w aspekcie przestrzennym, a więc pod względem jego cech etnicznych, tudzież jego twórczość i oddziaływanie na inne jednostki etniczne; trzecia tematyka ujmuje jednostkę rasową lub etniczną i śledzi rozwój typu antropologicznego, jednak nie samego w sobie, ale w ścisłej łączności i powiązaniu z pozostałymi typami rasowymi lub grupami etnicznymi. l) Pierwszą tedy grupę tematów cechuje problematyka głównie sta- �tyczna, niekiedy dynamiczna (proces rozwojowy ontogenetyczny), a już rzadko kiedy hi~toryczna. 2) Cel jej dotyczy już to postaci zewnętrznej typu antropologicznego, ~połecznego lub kulturowego, już to jego struktury wewnętrznej, względnie funkcji jaką typ ten ma do spełnienia. Wreszcie celem tym może być zba· danie związków, podobieństw i różnic między poszczególnymi typami rasowymi, między różnymi rodzajami struktury społecznej i kulturowej oraz warunkami życia. W koncu cel ten może dotyczyć pryncypiów, tzn. owych ogólnych zasad i metod na których wspiera się gmach antropologii w szerokim znaczeniu tego wyrazu. W pierwszym wypadku dotyczącym zewnętrznej postaci przedmiob badań będzie to cel ściśle poznawczy, specjalistyczny; w drugim dotyczy on związków, jest praktyczny, wyznaczający niejednokrotnie normę postępowania ludzkiego w danych warunkach życia, wreszcie w trzecim, gdy chodzi o dotarcie do źródła podstaw antropologii jako nauki, jest to cel pryncypialistyczny. 3) Materiał naukowy w tej grupie tematów zbierany jest w mIeJscu ograniczonym (np. badanie antropometryczne mieszkańców kraju, z którego pochodzi autor referatu), lub materiał zbierany wszędzie, innymi słowy, będzie on nieograniczony pod względem miejsca. Pod względem czasu jest on w przeważnej mierze synchroniczny, głównie zaś będą stanowiły go przedmioty konkretne (ciało ludzkie oraz związane z nim zjawiska biologiczne i spoleczne). Rzadziej zaś (najczęściej w wypadku problematyki dynamicznej) są to obserwacje dotyczące zachowania gię organizmu ludzkiego lub pewnej grupy społecznej przy zmianie warunków życia lub otoczenia. 4) a) Metoda jest albo czysto opisowa (obraz, opis, pomiary) albo opis jest połączony z analizą struktury i funkcji przedmiotu, albo wreszcie obok opisu i analizy jest podana synteza. Synteza może się wyrażać we wnioskach prowadzących do praktycznego zastosowania wyniku badań w życiu współczegnym (np. organizacja życia, prawo, wskazówki do postępowania w akulturacji, a więc dotyczące kierowania przyswajaniem kultury przez elementy etniczne obce danej kulturze). b) W tematyce antropologicznej stosuje się metodę porównawczą, dającą zestawienie podobiel1stw i różnic w przestrzeni. c) W zależności od warunków w jakich się przeprowadza odnośne badania stosuje się najczęściej metodę śledzenia przedmiotu badań w warunkach naturalnych, a więc jest to metoda terenowa. Rzadziej badania antropologiczne lub socjologiczne dokonują się yv warunkach sztucznych, a wted~' metoda ma charakter laboratoryjno-eksperymentalny (kierowanie rozwojem i dobór warunków wpływających na rozwój w wypadku problematyki dynamicznej). !) W ramach tematyki antropologicznej c1ziałów nauki, a mianowicie: 1) 2) 3) 4) 5) 6) tematyka antropologię fizyczną antropologię stosowaną organizację społeczną . akulh.:rację organizację polityczną i pra\\io teorię wartości Kongresu obejmowała 20 referatów 10 13 17 10 3 r a z e m: 73 referaty I tak przy ogólnej przewadze referatów pochodzących z Nowego Świata, zrozumiałej choćby ze względu na bliskość miejsca Kongresu, wyrażającej się liczbą 170 referatów tj. 610/0 ogólnej liczby w stogunku do 109 tj. 39~/0 ze Świata Starego - pewne dzialy byly reprezentowane wyłącznie przez referaty z Nowego Świata, a mianowicie: Teoria wartości - 3 referaty z USA. Etnolingwistyka - 5 ref. (4 z USA i l z Puerto Rico) Ekonomika - 3 ref. z USA Archeologia N. Świata - 21 ref. z N. ŚW. Sztuka - 5 ref. (4 z USA i 1 z Australii) Inne działy wykazują znaczną przewagę amerykańskich referatów, a miancwicie: Muzeologia (12 N. Sw.: 1 St. Sw.) - 92010N. SW. Akulturacja (14 N. Sw.: 3 Si. Św.) - 82°1:1 N. Św., Etnomuzykologia (10 N. Sw.: 2 St. Św.) - 830/0 N. Sw. Etnopsychologia (6 N. Sw.: 2 st. Św.) - 75010N. Sw., Etnologia (17 N. Sw.: 11 Si. Sw.) - 60010N. Sw., Antropologia stosowana (7 N. Św.: 3 st. Św.) - 700/u N. Sw., Dyfuzja i etnohistoria (7 N. Sw.: 4 St. Sw.) - 64% N. Sw., Organizacja polityczna i prawo (6 N. Św.: 4 Si. Św.) - 60"/0 N. ŚW. Folklor (4 N. Sw.: 1 st. Sw.) - 80% N. SW. W szeregu działów zachodziła równowaga między ilością referatów ze Starego i Nowego Świata. Są to następujące działy: Rasa i ewolucja człowieka (10 St. Sw.: 9 N. Św.), Polarny kompleks kulturowy (3 St. Św.: 4 N. Sw.), Religia (6 St. Sw.: 5 N. Sw.), Lingwistyka (3 St. Św: 6 N. Sw.), Organizacja społeczna (6 St. Sw.: 7 N. Sw.). Wreszcie w kilku działach ilość referatów zgłoszonych ze Starego Świata wykazuje przewagę: są to: 1) Etnografia; 2) Antropologia fizyczna; 3) Prehistoria; 4) Etnoagrikultura. �491 490 Okazuje się, że umysłowość uczonych w N. SW. jest w większym stopniu zainteresowana funkcją przedmiotu jego związkami z innymi niż samym przedmiotem. Stąd zrozumiałe, że intresuje ich więcej etnologia niż etnografia, etnolingwistyka, jako język związany z etnosem czy też jako funkcja etnosu, więcej niż lingwistyka sama dla siebie. Podobną funkcję stanowią etnopsychologia i etnomuzykologia, a nawet sztuka, w rozumieniu twórczości zbiorowej narodu czy plemienia, o jakiej mówi etnologia, a nie twórczości indywidualnej, artystycznej, o jakiej mówi historia sztuki. Na praktyczny kierunek zainteresowań uczonych N. SW. wskazuje również ilość referatów z zakresu teorii wartości, ekonomiki, organizacji politycznej i prawa, antropologii stosowanej, akulturacji, muzeologii i folkloru. Archeologia Nowego Świata jest silnie reprezentowana w referatach N. ŚW. ze względu na bogactwo i dostępność odnośnego materiału naukowego. Przeciwnie mały stosunkowo udział nauki N. SW. w pracach antropologii fizycznej tłumaczy się z jednej strony brakiem materiałów wykopaliskowych z najstarszych epok rozwoju człowieka, z drugiej wymienioną cechą umysłowości amerykańskiej, którą więcej interesuje funkcja przedmiotu niż sam przedmiot. Co do mniejszego stosunkowo udziału nauki amerykańskiej w badaniach prehistorii i etnoagrikultury, to zaważył tu, jak się zdaje rodzaj problematyki, która w obydwu wypadkach jest raczej historyczna niż statyczna: poza tym, w wypadku etnoagrikultury, Ameryka rozporządza na swym terenie mniejszym i mniej różnorodnym materiałem dotyczącym rozwoju narzędzi oraz metod gospodarki rolniczej niż Europa, Azja czy nawet Afryka. Ograniczymy się do podania tytułów i ilości niektórych referatów. Etnolingwistyka USA -- Tonalność w komunikacji sygnałowej i folklorze ludu Efik. D. Simmons, Connecticut. USA - Etnolingwistyka Plemienia Navaho. J. Ca,sagrande. USA - Urbanizacja języka Guarani jako problem językowy kulturowy, P. Garvin. USA - Badania znaczenia ruchów ciała. R. Birdwhistell. Porto Rico - Zrozumiałość Iwmunikacji (językowej) i podstawy międzyetniczne H. Wolff. Lingwistyka USA - Synonimy i homonimyafiksowe w języku Proto-Siouan. F. M. Voegelin. USA - Pokrewiellstwo języków Tsimshian i Chinookan. D. H. Hymes. Austria - Siriono w Boliwii wschodniej: język monosylabiczny. P. E. Giertler, Tyrol. USA - Od fonemu do morfemu: Fleksje aspektu ,"sobowego w języku Cuzco Quechua. ,J. Lauriault. USA - Ogólna klasyfikacja języków Ameryki Środkowej i Poludniowej .. J. Greenberg. Polska - Dane językowe dla rozwiązania chamickiego problemu w Afryce. R. stopa. Kraków. ZSRR - Pochodzenie języka Hausa. D. A. Olderogge. Belgia - Język Pigmejów Bambuti w Kongo Belgijskim. A. Burssel15 Japonia - Porównawcze studium japońskich i koreańskich nazw geograficznych. Sh. Kanazawa. USA - Przyczynowe i nieprzyczynowe interpretacje podobieństw językowych. C. F. Voegelin. USA - Nawarstwienia stapiania się morfemicznego w języku ProtoMazatec. S. Gudschinski. Przechodząc do technicznej strony zorganizowania zjazdu, rozmieszczenia referatów pod względem czasu i miejsca, wypada zaznaczyć, że organizacja zjazdu była znakomita i funkcjonowała bez najmniejszych zakłóceń w 5-ciu różnych sekcjach obradujących równocześnie. Sesje ogólne (wspólne) odbywały się zwykle wieczorem. Sesji takich było 3. W pozostałe dni zjazdu o tejże porze odbywały się pokazy filmów etnograficznych; wobec dużej ilości zgłoszonych filmów pokazy te odbywały się czasem równocześnie w 2 oddzielnych salach. Referaty specjalityczne w liczbie 279 były wygłaszane w czasie od 9-tej do l2-tej przedpołudniem i od godz. H-tej do l6-tej, czasami do l7-tej popołudniu. Każdy referat specjalistyczny trwał 20 minut, po nim następowała lO-minutowa dyskusja. Referaty na sesjach ogólnych trwały znacznie dłużej, najczęściej około 45 minut. Aby zorientować się obiektywnie, jak przedstawiał się udział Polsld, zrobiono odrębne zestawienie liczby zgłoszonych referatów, a obok podano liczebność danego narodu. Oczywiście liczby te (procenty) mają charakter jedynie ogólnie orientacyjny. Każdy bowiem poszczególny wypadek udziału w takim a nie innym zakresie wymaga uwzględnienia i omówienia szeregu czynników, które siEi na ten udział złożyły. Udział ten nie może być tedy jedynym mfernikiem dorobku i dynamiki twórczości naukowej danego narodu (pań~twa) w dziedzinie antropologii l etnologii. Ponieważ jednak stanowi on do pewnego stopnia spontaniczną manifestację tegoż dorobku względnie wymienionej dynamiki twórczości umysłowej, wobec tego korzystamy z tej okazji, aby przy uwzględnieniu całego szeregu zastrzeżeń podać odnośne liczby. Najpierw tedy podamy owe zastrzeżenia. Otóż prężność czy dynamika twórczości naukowej w pewnej dziedzinie wiedzy ludzkiej zaleŻ)' od wielu czynników: 1) od siły biologicznej danego narodu (liczba jego członków), �492 493 2) od bogactwa i środków materialnych. jakimi rozporządza nauka w danym kraju, 3) od zainteresowań naukowych społeczeństwa (zaopatrzenie nauki i naukowców, skąd wynika ilość zamówień społecznych na prace naukowe), 4) od długotrwałości tradycji i twórczości naukowej (niepodległość, własny byt państwowy danego narodu), 5) od specjalnych warunków predy~ponujących dany naród w kierunku badań naukowych tego, a nie innego rodzaju (np. charakter narodowy, uzdolnienie, warunki geograficzne, nastawienie na praktykę lub teorię, na metodę laboratoryjno-eksperymentalną lub książkową itp.). 6) od ułatwienia technicznego naukowcom wzięcia udziału w Kongresie (m. in. od miejsca zjazdu naukowego), 7) od przypadkowego zbiegu okoliczności sprzyjających lub przeszkadzających wzięciu udziału w zjeździe naukowym. ..._-----_ .. - -_._-._ .._-" S t a r y! ,biJ ... --:-1 -:--~--.:--:§ ~--------II--'-Procentowy ... .~ udział w Kongresie _ , E .~ 'f) 0.0 i ell c .. uj c.> .. • , 12 i 'u c I ~ c i -- ~ . 3,721 i proc., . N o-~-~" -- t I ~ Udział: liczba ref. j proc.' Ludność: w milionach i proc. ---~ Z ~igj ____ i B.8 1135 I i-- 0,51! Ó,63 0,~8 5 I Świat ~ ~I .~_~ 44 20 1,46 _ _! _.._. " ••. i ~ ~,321. i 0.36 [1 0.65 1 3 1,B 56 4.08 1. Udział znacznie P. Rico Haiti Austria Dania Ekwador II wyż~zy niż wypadałoby 4 razy wyższy ! 43 3,13 3 7 3 3 I i 1,7 27,44i 0,12 I L=-_.__ .J fz< ~ 3 2 i I 3.7 0,27 _-- 2 2 2 biologiczna (liczba ludności) państw - Anglia, uczestników ._-------- gl~1 lłl~I~lillg t:1~.~ ~: ~I~I !~J_.~..I~L~.j~_~~\~ g ~ ~---II-·--~-[9 1,8 i 0,72 , 0,36 I 3,24 3 12 1 12 1,OB 0,36 0,72 I 2 0,36 0,72 1 I BB \17 6,22 1,24 I ,13,5 i I I 1,B \ 0,36 1,OB I 1,44 -.. --------.~-_.-.--- I I I ~ 5-----1~-~3-1~·- ,I ------·--f-····--·-,··-------I-··--·,···~·;·--·-· I 50 26 18,6 4,9 7,4 9,B 48,B 24 13 214 3,65 1,90 0,62 0,35 0,54, 0,71 I 3,56 1,75 0,94 15,62 -1--1 ;-I--T- l \-~ \ --------I-----·--I~-~.. ~I_l~LJ_JJ IJJ...! IJJ._' ~ I I i ; ],OBI ---- ... _ narodu 3 razy wyższy 3 Udział nieco wyższy, prawie odpodiadający liczebności narodu. CSR, Hiszpania, Holandia, Norwegia, Węgry, U. Pd. Afr. --, ----- I ell ,3,5 , 0.25' 10,5: 376 ! ~i : 0,72 29 L:~;0,76 ! z liczebności Israel USA Belgia Francja Szwajcaria I i i._.__ .__ . '1 0,12; ;.... 19 8 3 II 5 I 1 I 6,84 2,88 1,88 I 1,81 0,36 ! 2 ~ i i 7,1 51 ~ I ,I "I!!,'I l' ~ --------------- .._ Ludnos'c' . milionach ii '" ~.~ ~::t:::t:..:; I' 10 4 4 i3 3,6 1,44 1,4,( i 1,08 4,32 a dynamika II 1 l c I,;l '" I <t: -< ~ al ,:.,.; i Q ! I -----------------_._----------------Udział: I' I łi czba ref. i proc. W _-_ _ ell Świat .--_ .. Nie wdając się w ścisłą analizę pOWyższych cyfr i rozpatrując udział w pracach Kongresu jedynie w związku z pierwszym czynnikiem (siła biologiczna, liczebność danego narodu) zestawienie powyższe daje następujące wyniki: 0,31 ' J- ~~.65!~~~---I I 3 l,OB i ..-1-2:-. 0 1 0,36 2: :1 0,72 j , I i I I I I 1153 143,08 I , 167 I J 2,19 I I �III Udział nieco niższy niż wypadałoby NRF, Polska, Szwecja, Portugalia, IV Udział znacznie Indie ZSRR Turcja Brazylia z liczebności narodu. Jugosławia, Australia, Meksyk, Peru. niższy *. 16 razy niższy 11 4 Japonia Włochy Argentyna 3 razy niższy 2 2 3 Jakkolwiek w referatach dopuszczonych było 5 języków, a mianowicie angielski, francuski, niemiecki, włoski i hiszpański, to jednak olbrzymi<; większość referatów (86%) była wygłoszona wyłącznie w języku angielskim (Język gospodarzy), po nim szedł język francuski (11%), a na końcu niemiecki (1,5%) i hiszpański (1,5%). Referaty, których słuchałem, prawie wszystkie stały na wysokim poziomie; uczeni, biorący udział w kongresie to ludzie niezwykle skromni, wolni od jakiejkolwiek pozy i tupetu. Zauważyłem, że i nasz dorobek naukowy ma swoje miejsce w bibliotekach USA. Nasz "Przegląd Antropologiczny" jest wyłożony do wglądu w Lectorium Muzeum w Filadelfii, a moje "Die Schnalze" spotkałem w Bibliotece Muzeum Historii Naturalnej w Nowym Jorku. Roman Zofia Stopa Staszczakówna UW AGI O ZESZYCIE PROBNYM POLSKIEGO ATLASU ETNOGRAFICZNEGO Na temat Zeszytu próbnego P.A.E. nadesłali recenzje z k l' a j u: prof. dr Sto Bąk (Wrocław), prof. dr K. Dobrowolski (Kraków), doc. dr M. Frankowska (Poznań), prof. dr L. Kaczmarek (Lublin), prof. dr J. Kostrzew-ski (Poznań), mgr K. Kwaśniewski (Wrocław), mgr M. TrawińskaKwaśniewska (Wrocław), doc. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa (Warszawa), prof. dr K. Majewski (Warszawa), prof. K. Moszyński (Kraków), doc. dr J. Pazdur (Warszawa), pracownicy Katedry Etnografii Uniwersytetu w Łodzi pod kier. prof. dr K. Zawistowicz-Adamskiej, pracownicy Zakładu Etnografii Uniw. Warszawskiego, prof. dr lVI. ZnamierowskaPrufferowa (Toruń), prof. dr R. Reinfuss (Kraków), doc. dr Z. Stami* Mały stosunkowo udział w Kongresie państw o wysokim Indie, ZSSR, Japonia, Włochy, a nawet Turcja tłumaczy się nych zastrzeżeń zdecydowanie negatywnym wpływem na okoliczności wymienionych w punktach od 5 do 7. poziomie nauki jak. w myśl wyżej poda-o udział w KongresiE' rowska (Kraków), mgr A. Szymczak (recenzja przedyskutowana na zebraniu naukowym II Pracowni Dialektologicznej P.A.N. pod kier. prof dr W. Droszewskiego), prof. dr J. Wąsowicz (Wrocław), prof. dr A. Zierhoffer (Poznań). Uwagi z z a g l' a n i c y nadesłali: *. Prof. dr E. Burgstaller (Zentrastelle fur den Volkskundeatlas in Osterreich Linz), prof. dr H. DalkeI' (Verband der vereine fur Volkskunde E. V., Stuttgart), prof. A. Haberlandt (Wiedeń), prof. dr V. Kiparsky (Biblioteka Uniwersytetu - Sekcja słowiańska, Finlandia-Helsinki), prof. dr S. Erixon (Stockholm), doc. dr D. Stranska (Praha), dr P. J. Meertens (Koninklijke Nederlandes Akademie. an Wetenschappen, Amsterdam), dr M. Zender (Institut £lir geschichtliche Landeskunde del' Rheinlande an del' Universitat Bonn); Prof. dr Dymitr Krandżalow - (Olomouc CSR). O g ł o s z o n o l' e c e n z j e d l' U k i e m: R. We i s, Schweiz. Archiv Volkskunde, Band 54 (1958), Bucherbesprechungen Comptes-rendus de livres. S. 160-161. Nadesłane do Redakcji PAE uwagi recenzje i listy oraz przeprowadzona dyskusja nad Zeszytem próbnym w dniach 24-26. L 1959 r. we Wrocławiu sprowadzają się w zasadzie do następujących zagadnień: A. Uwagi o g ó l n e odnośnie wydawnictwa. B. Zagadnienia m e t o d o log i c z n e (cel i zadania P.A.E., analiza możliwości i ograniczeń metody kartograficznej, zakres tematyki, baza materiałowa, ujęcia chronologiczne i ilościowe w Atlasie, problem Ziem Odzyskanych, mapowanie zjawisk językowych). C. Uwagi s z c z e g ó ł o w e odnośnie treści Zeszytu próbnego P.A.E. (strona graficzno-techniczna Atlasu, treść poszczególnych map 1-17, dokumentacja Zeszytu próbnego). Nadesłane z kraju i wygloszone na konferencji 24--26. L 1959 r. we Wrocławiu uwagi ogólne o Zeszycie próbnym Polskiego Atlasu Etnograficznego podkreślają pożyteczność tego wydawnictwa i zaliczają go do b. ważnych osiągnięć etnografii polskiej. Polski Atlas Etnograficzny zdaniem recenzentów stanowi duży krok naprzód w metodyce prac atlasowych, jest bowiem najbardziej nowoczesnym atlasem etnograficznym spośród tych jakie się dotychczas ukazały. Kilku recenzentów m. in. zwracała u"vagę na piękną s;:atę graficzną tego wydawnictwa; "Forma zewnętrzna bardzo piękna ... " (prof. dr A. Zierhoffer), lub "Zeszyt próbny przedstawia się zewnętrznie biorąc bardzo dobrze" (prof. K. Moszyński), "druk poszczególnych map i tekstów wykonany został bardzo starannie i czysto, co pozwala przypuszczać, że i całość Atlasu wypadnie w druku również nienagannie" (Prof. dr R. Reinfuss). Uwagi nadesłane z z a g l' a n i c y odnośnie Zeszytu próbnego również zawierają pozytywne oceny. Poniżej cytujemy fragmenty recenzji wybit• Patrz Przypisy na kOllCU. �497 496 nych specjalistów z zakresu kartografii etnograficznej: (prof. S. E l' i x o n) " ... I have receh'ed your magnificent atlas together with a summ ary and indication list for which 1. I thank you. " In my opinion your contribution to the ethnographic cartography of Europe is of the greatest value ... " (prof. E. B u l' g s t a 11 er); "Mit ausserordentlicher Freude empfing ich Ihre Sendung mit dem sehr schon ausgearbeiteten ersten Teil Ihres Ethnographischen Atlas. Erlauben Sie mir, dass wir Ihnen zum Erscheinen dieses wichtigen Werkes auf das herzlichste gratulieren. Ihr Werk hat aus nich t nul' gezeigt, dass in del' volkskundlichen Kartographie methodisch immer noch neue Wege beschritten werden konnen, die in ihrer Wirkung iiberraschen, sondern dass sich fiir Polen dieselben kulturgeographischen Fragen ergeben, mit denen uns auch wir beschaftigen ... ". (dr J. M e e l' t e n s); " ... The execution seems very successful to us. I like to compliment the draughtsman as well as the printer. The addition of drawings on those maps that ask for it, is very welcome. It semms an advantage to us that each issue is going to have maps of similar thematic contens; this forwards the surveayability of the map ... We have no doubt that the PAE wi~l be a very useful contribution to the atlas of European folklore ... " (R. We i s s); " ... Zur Technik ist zu sagen, dass eine Musterkarte (mapa Darstellungsmanieren (Punktmanier, Flachenmanier, beide kombieniert, einfarbig, mehrfarbig, zusammenfassende Grenzlinien und Linienbiindel) geboten wird, alles graphisch gut gemacht und mit klaren Einsicht, dass nur die Punktmanier das wissenschaftliche Rohmaterial eines Quellenwerkes geben kann... Jedes Land muss zunachst seinen Atlas nach seinen eigenen Tendenzen und Gegebenheiten formen. Darum bleiben vorlaiifig der europaischen Koordination in technischer methodischer und inhaltlicher Hinsicht enge Grenzen gesefzt ... " W dyskusji nad założeniami Polskiego Atlasu Etnograficznego zastanowiano się m. in. nad profilem jego i celami, którym Atlas ma służyć. Podstawę dyskusji stanowił przede wszystkim wstęp opracowany przez J. G a j k a zamieszczony w suplemencie wydanym do Zeszytu próbnego PAE s. 7-15, jak i sam Zeszyt próbny. Tym sprawom poświęciła dużą uwagę w swoJeJ recenzji doc. A. Kutrzeba-Pojnarowa, w której autorka zajmuje się rozbieżnościami w rozumieniu zakresu, tematyki i roli Polskiego Atlasu Etnograficznego oraz omówiła konsekwencje tych różnych stanowisk. Zdaniem recenzentki motywem wysunięcia prac atlasowych na czołowe miejsce prac etnograficznych - "nie było założenie metodologiczne uznające metodę kartograficzną za czołową metodę pracy etnograficznej, lecz traktowanie pracy atlasowej jako środka umożliwiającego najszybciej pokrycie całej Polski szeregiem punktów badawczych i dostarczenie wyczerpującego materiału źródłowego dla syntetycznego opracowania historii 17) aBer polskiej l:ultur." ludowej. Każdy z wlą::zających się w tę pracę etnografów myślał a materiale tego typu któryby umożliwił mu zbliżyć się do zrazu·· mienia jego specjalnie interesujących zagadnień i epok". Stąd zdaniern recenzentki mimo jednolitej zgody na zalożenia atlasu powstały pewn;; nieporozumienia przy jego realizacji, wynikłe z odmiennych wymaga!'! stawianych kwestionariuszom, badaniom terenowym, gęstości sieci, jal{ i szybkości wyciągania wniosków z materiału zestawionego przez Atlas. Mimo tych różnic według doc. Kutrzeby-Pojnarowej "materiału atlasowego nie można traktować inaczej niż większość materiału uzyskanego na drodze innych badań terenowych tzn. jako materiału ilustrującego rozwój kultury ludo"vej z końca XIX i I połowy XX w. i trzeba mu stawiać te same wymagania, jakie stawiamy wszystkim innym pracom terenowym - pełności i sumienności opisu, jego reprezentatywności (popartej ujęciami iloś~iowymi) i przedstawienia dynamiczności opisanych zjawisk, której zrozumienie już na tym etapie pracy jest konieczne, gdyż wymagany przez na~ "dynamiczny" obraz narastania zjawisk nie może być mechanicznym. zestawieniem chronologicznym opisywanych w sposób statyczny faktów". Drugi cel Atlasu wig recenzentki to "zestawienie archaizmów kultury tradycyjnej w ich geograficznym występowaniu jako podstawy rekon·· strukcji pierwotnych zespołów kulturowych". Ze względu na szybką niwelację reliktów kultury ludowej, recenzentka drugi cel Atlasu uważa "za jak najbardziej palącą potrzebę i za fundamentalne zadanie Atlasc!". Następnie autorka stwierdza "w obu wypadkach wydaje się możliwe zmniejszenie liczby punktów badanych, gdyż nie zmienią one obrazu jaki uzyskujemy. Jedynie ze względu na możliwości uchwycenia większej liczby dziś nam nie znanych różnych form kulturalnych epok minionych gęsta siatka w tym wypadku ma pewne uzasadnienie (ale nie ze względu net wnioski z zasięgów, które napewno zwłaszcza na granicach zasięgów ułegły przesunięciom dziś już nie do zrekonstruowania). utrzymanie gęściejszej siatki możnaby zrekompensować ściślejszym dobraniem tematów badali, któreby ilustrowały zróżnicowanie w przeszłości na wybranych przykładach z różnych dziedzin kultury (bez szczegółowego wyczerpania opracowanych tematów). Następnie przez zmniejszenie ilości punktów zwiększyć ich pełność i wiarygodność przy eksploatacji, oraz przyśpieszyć tempo prac atlasowych". Zdaniem następnych dyskutantów wydany Zeszyt próbny PAE jest pewnego rodzaju wypadkową przedstawionych założeń, bowiem już sama metoda kartograficzna wyznaczyła w pewnym stopniu zakres tego przedsięwzięcia (mgr Trawil'1ska-Kwaśniewska). Jednakże zarysowały się różnice w stanowiskach recenzentów odnośnie zakresu metody kartograflcznej. Według prof. R. Reinfussa, doc. J. Burszty, doc. Kutrzeby-Pojnarowej kariografia etnograficzna jest tylko techniką obrazowania przestrzennego. stąd zawężenie P.tlasu do charakteru źródła. Według innych "dobór ba32 "Lud", t. XLV �499 498 danych zagadnień, sposób przeprowadzenia typologii, zestawienie poszcze·gólnych elementów na jednej mapie, lub w obrębie jednego tematu stanowią pewnego rodzaju syntezę, ktćra zależnie od jakości opracowaI1, może mieć znaczenie mniejsze lub większe od czysto źródłowego, ale z samego założenia nigdy nie może stanowić tylko źródła" (mgr Kwaśniewski, mgr Trawińska-Kwaśniewska). "Z tego punktu widzenia powstaje w PAE kilka typów kartogramów o różnych podstawach metoaologicznych, aspiracjach poznawczych, merytorycznej treści opisowej" (mgr Trawińska-Kwaśniewska). Pracownicy Zakładu Etnografii IHKM we Wrocławiu szczegółowo omówili charakter kartogramów w świetle dotychczasowej praktyki PAE, poruszyli sprawę szczegółowych metod, dróg na jakich powstają kartogramy, jednakźe dyskusja ta wybiegła nieco poza ramy dyskusji nad Zeszy tem próbnym P AE. "zmierzać (~o zatn:cinil,nia w PAE wypróbcwanych eksploratol'ów" (doc. M. Frankowska, prof. St. Bąk). W związku z badaniami i opracowaniem kartogramów wysunięto postulat dużej wagi. MaDy Zeszytu próanego noszą bowiem w swej astatecznej postaci znamiona konfliktu pomiędzy poszczególnymi stadiami opracowania; ;jkładaniem kwestionariusza, badaniami terenowymi, systematyką roboczą i ostateczną, uwidocznioną na mapie. Kontrowersja ta wynikła z faktu, że poszczególne etapy pracy wykonują r07.ne osoby, stąd postulat, aby l;:westionariusze przygotowywali przyszli autorowie tematu, do których należaloby sprawdzenie kwestionariusza w terenie przez przeprowadzenie bildań sondażowych, następnie należy zaostrzyć wymagania odnośnie wyników badań terenowych z zakresu ujęć ilościowych i chronologicznych. Podnoszono również znaczenie badań kontrolnych (doc. A. KutrzebaPojnarowa, mgr Kwaśnh:wski, mgr Trawińska-Kwaśniewska). Podstawową bazę materiałową PAE uzupełniają inne materiały (literatura, archiwa, muzea), postępowanie takie uznano zgodnie za słuszne, ponieważ konfrontacje materiałów nowszych ze starszymi źródłami stwarza możliwości wykrycia przemian kulturowych. Zwracano jednakże uwagę, czy nie należałoby na mapach wprowadzić zróżnicowania znakowego między materiałami zdobytymi w terenie a zaczerpniętymi z literatury czy archiwów (doc. Frankowska, prof. St. Bąk, doc. Kutrzeba-Pojnarowa). Równorzędne trakt(Jwanie tych źródeł wprowadza zdaniem recenzentów nieja,;ności, tymbarciziej, że w niektórych mapach np. 17 w tytule podano stan z 1950-55, tymczasem w uwadze końcowej zaznaczono, że mapę uzupełniono materiałem z innych źródeł pochodzących z lat 1873-1935 (doc. Frankowska). Stwierdzono również brak w Zeszycie próbnym bliższego określeni.1 (indeksów) materiałów pochodzących z Innych źródeł, niż badania PAE (prof. R. Reinfuss). W związku z materiałami określanymi jako inne źródła podnoszone, że raczej należałoby rezygnować z nanoszenia ich na mapę w wypadku, gdy nic nowego nie wnoszą do zasięgu wyznaczonego w oparciu o badania PAE, zbyt duże bowiem ilości punktów na niektórych obszarach zdaniem recenzentów, sugerują nasilenie występowania mapowanego zjawiska (doc. Z. Stamirowska). Z zagadnieniem różnicowania źródeł na mapach wiąże się sprawa ujęć c h r o n o log i i i n a s i l e n i a w kar t o g r a m a c h P A E. Ogólnie stwierdzono, że czas występowania lub zanikania omawianych w Atlasie zjawisk kulturowych jest zagadnieniem zbyt wielkiej wa,;i, by można je pominąć, to też podkreślano, że ~zkoda, iż nie wszystkie mapy w Zeszycie próbnym uwzględniły zagadnienia chronologii w jednakowym stopniu (doc. M. Frankowska). Stąd propozycje, "aby na wszystkich mapach W związku zaś z Zeszytem próbnym i założeniami Atlasu, który ma u k a z a ć z l' Ó Ż n i c o wan i e p r z e s t r :1 e n n e P o l s k i, zwrócono uwagę, że kartogramy Zeszytu próbnego uwidoczniły przede wszystkim podział Polski na połudn.-zach. i półn.-wsch., ukazując granicę między postępowym a bardziej zacofanym obszarem Polski (mgr K. Kwaśniewski). Zdaniem recenzenta, wynik ten ma niewątpliwie znaczenie dla praktyki społeczno-gospodarczej, jednakże autor podkreślił, że celem Atlasu jest zestawienie materiałów rzucających światło na starsze formacje kulturowe jak to czyni np. mapa 3 lub 9. Proporcje między tymi kartogramami, niekorzystne według recenzenta w Zeszycie próbnym, nie powinny być zachowane w przyszłych zeszytach Atlasu. Z uwagi na to, "że jednym z zadań PAE ma być wykrycie faktów kulturowych charakterystycznych dla Polski" postawiono pytanie "czy i jak będzie się czytelnikowi przekazywało wiadomości o faktach kulturowych z punktu Polski niezróżnicowanych" (doc. Z. Stamirowska). Prace nad PAE opierają się na dwóch zasadniczych bazach ź l' ód ł o w y c h; materiałach pochodzących z literatury i nieopub1.ikowanych zbiorach archiwalnych i muzealnych. W odniesieniu do pierwszej podstawowej grupy materiałów PAE podnoszono, że sieć wsi PAE jest za rzadka. stąd pomijanie zjawisk na obszarze ich reliktowego występowania, to też należałoby zwiększyć ilość punktów badanych (doc. J. Burszta, prof. M. Priifferowa, doc. M. Frankowska). Przeciwne sugestie wysunęła doc. Kutrzeba-Pojnarowa, zdaniem której należałoby zrezygnować raczej z tak gęstej sieci na rzecz przyśpieszenia dokonania zdjęcia terenowego zaplanowanej tematyki PAE. Następnie zwrócono uwagę, że w badaniach PAE wzięła udział zbyt duża kadra terenowa (109 osób w ciągu trzech lat), co odbiło się niekorzystnie na porównywalności materiałów terenowych (pracownicy Katedry Etnografii w Łodzi, mgr A. Szymczak, doc. Z. Stamirowska). Zalecenia: - l �500 ujednolicić chronologię lub wprowadzić cownicy Zakładu Etnografii U.\V.). 501 tylko stan współczesny" (Pra- Zagadnienie chronologii i nasilenia według recenzentów mogą być ujęt~ w ramy ogólnej kategorazacji ale nie mogą być pominięte i powinny być. potraktcwane raczej łącznie jak np. na mapie 15 (mgr Trawińska-Kwaśniewska). Zwróc:>t1Ojednakże uwagę, że przy określaniu chronologii zjawisk kulturowych etnograf napotyka na dość duże trudności, ponieważ precezyjniE' datowat~e bywają jedynie niektóre zabytki kultury materialnej, w pozostałych zaś wypadkach etnograf opiera się na chronologii podawanej przez informatorGw. "Granica błędu dochodzi tu do 20 lat i więcej -- zaś jeżeli cały okres objęty pamięcią informatorów nie przekracza 80 lat, to je t;;; błąd bardzo poważny. Wydaje się, że na podstawie relacji infermatorów terenowych można ujmować zjawiska tylko w kategoriach "bylo i jest", "nie było a jest", "było a nie ma", "nie było i nie ma" (mgr K. Kwaś.niewski). W dalszym ciągu recenzent stwierdził, "że periodyzacja wprowadzona na mapach 3, 4-7, 14, 15 może nawet czytelnika wprowadzić wprost w błąd, ponieważ wyodrębnione daty (okresy) nie są datami przełomowymi, lecz zostały użyte orientacyjnie, pozwalając umiejscowić zjawisko bliżej w czasie". Następnie recenzent podkreślił, że na żadnej mapie w Zeszycie próbnym PAE poszczególne okresy nie utworzyły zwartych zasięgów o charakterze izochron. "Mimo tego niepowodzenia kartografia etnograficzna putrafi stworzyć podobne kartogramy; przykładem właściwego rozwiązania może tu być mapa 10 czy 15, gdzie właściwie ustawiona typologia pozwoliła na wyodrębnienie stref przejści.owych, mówiących dobitnie o kierunku l prędkości cofania się i postępowania zjawisk, dając właśnie zasięgi o ch~1" rakterze izochron". Na koniec recenzent zauważył, że "ujmowanie zjawis!.; w okresy ma sens jedynie przy równoczesnym zobrazowaniu ilościowee;~. nasilenia występowania tych zjawisk, połączone kategorie czasu i ilości mogą dac pełny obraz zaniku, czy rozprzestrzeniania się zjawisk". Je::!.. nakże w odniesieniu do ujęć ilościowych w Atlasie podniesiono pewne zastrzeżenia mimo, "że uwzględnienie ilościowego natężenia występowania badanych zjawisk wydaje się w Atlasie rzeczą pożądaną. Z drugiej jednak strony nie można zapominać, że Atlas nie może na podstawie danych z 338 wsi operować statystycznie wielkimi liczbami; charakteryzowanie tak dużego obszaru przy tak niewielkiej ilości punktów, metodą reprezenbcyjną - może się w zasadzie ograniczyć tylko do uzyskania danych o wy .. stępowaniu, lub niewystępowaniu zjawiska. Dane ilościowe, nawet je"źeli są precyzyjne nie mogą służyć - pochodząc z jednej tylko wsi - do charakterystyki jednego areału. Tak więc przy metodzie reprezentacyjnej można i należy sumować proste odpowiedzi "tak" lub "nie", zaś skrzyżowanie tej metody z metodą szczegółowych ujęć ilościowych może dać przy braku dostatecznie wielkich liczb za duży margines błędu. Nie znaczy to że z ujęć ilościowych Atlas ma wególe zrezygnować. l'vlożna używać stojących co dysr::ozycji szczegółowych danych statystycznych. Klasycznym ujęciem odpowiadającym możliwościom Atlasu na podstawie własnych tylko żródeł będzie jednak ujmowanie zjawiska w kategoriach wyłącznego występowania, równowagi czy przewagi danego zjawiska, w celowym zestawieniu kilku wypierających się zjawisk na jednym 'kartogramie. I tu zatem najważniejsza jest wnikliwa i wszechstronna analiza typologiczna zjawiska, która może jedynie wyznaczyć poszukiwanie strefy przejściowej, których nie potrafią wyznaczyć wyrywkowe dane ilościowe" (mgr K. Kwaśniewski). W sprawach ujęć chronologicznych w Atlasie zabrał również głos prof. Dobrowolski zalecając; ,;w komentarzach do map byłoby pożądane podanie w granicach możliwości czasu powstania pewnych elementów (hipotetycznie np. pewne typy obory dające się określić - jeżeli chodzi o czas wprowadzenia) - na podstawie źródeł pisanych". Dużo czasu poświęcono w dyskusji sprawie potraktowania Ziem O d z v s k a n v c h w Atlasie. Recenzenci podkreślali, że problem Ziem Odz) ~kanyCh "jest trudny, jednakże w Zeszycie próbnym został poprawniej rozwiązany niż w ;\1ałym Atlasie Gwar Polskich (Prof. Bąk, Pracownicy Katedry Etnografii w Łodzi). Nie wszyscy jednak dyskutanci byli zgodni co do łącznego traktowania Ziem Odzyskanych, np. prof. Dobrowolski pisze: ,.największym uchybieniem jest włączenie Ziem Zachodnich bez zaznaczenia odrebności zaludnienia tych ziem. Konieczne byłoby wydobycie elementów kult'ury związanych z grupami ludności polskiej na tych terenach w okres:;e przed II wojną, słowińskiej i serbołużyckiej oraz wykonania studium kartograficznego podającego rozmieszczenie grup ludności napływowej (m. in. zwartych grup ludności napływających z różnych regionów etnogr8.ficznych Polski)". Dyskutanci językoznawcy podnosili, że Ziemie Odzyskane nie są obszarem jednolitym pod względem procentu ludności autochtonicznej, czy polskiej, zaznaczając, że poszczególne obszary różnią się zarówno stopniem zgermanizowania jak i zachowania ,.•polskości" oraz odmienna jest "polskość" naniesiona toteż sugerowano zaznaczenie granic politycznych (doc. Z. Stamirowska). Przeciwne stanowisko reprezentowali etnografowie (doc. Burszta, prof. Czekanowski, prof. Gajek) zwracając uwagę, że etnograf odnośnie badań na Ziemiach Zachodnich jest w nieco odmiennej sytuacji aniżeli językoznawca. Wiele zjawisk mapowanych w PAE nie kształtuje się według granicy politycznej, posiadają one bowiem zasięgi szersze, niekiedy środkowoeuropejskie. Nie ma więc obawy przy analizie tych zjawisk, p~minięcia ważnych zjawisk wspólczesnych, czy bliskiej przeszłości. Zgednie stwierdzono, że ze względu na dynamikę zjawisk należy dokładnie uzupełnić wyniki badań terenowych z Ziem Zachodnich, danymi zawartymi w literaturze, archiwach, oraz prowadzić badania na Ziemiach Odzyskanych szczególnie skrzętnie tam, gdzie zachowała się ludność polska �502 sprzed 1939r. Przy czym zaznaczono, że dane archiwalne lub zawarte w literaturze nie stwarzają możliwości i konkretnych podstaw co typologii opartej ,o for,mę i funkcję wytworu. Natomiast badania terenowe oparte o bezposredmą obserwaCję i wywiad z ludnością autochtoniczną i osadnikami z innych części Polski pozwalają na stwierdzenie co ludzie zastali co przywieżli i co zmienili (prof. J. Gajek). Następnie w stanowiskac; dyskutantów zaznaczały się różnice, czy każc.orazowo wprowadzać na kartogramy to, co zostało przeniesione po roku 1939 (doc. M. Frankowska prof .. J. G~jek). Zgodnie natomiast podkreślono, że nie należy rezygnOWal~ z notowama przeniesień i zmian na Ziemiach Odzyskanych w zakresie ._ tworów i ich funkcji. Nawet w wypadku, gdy obraz jest niepełny, nie :~_ lez~ r~zygnować z notyfikowania przeniesień, które nasuwają ciekawe wm?skl o drogach wędrówki ludności przesiedlonej i o jej składzie. Wysumęto postulat, aby badania terenowe prowadzili na Ziemiach Odzvskanych najlepsi pracownicy terenowi Atlasu (doc. J. Klimaszewska). ..' . W dyskusji odnoszącej się do zagadnienia m a p o wan i a z j ;.j_ W l ~k J ę z y k o w y c h w Atlasie Etnograficznym wypowiadali sie p~zed~ ~szystkim językoznawcy, których dezyderaty zmierzały do uszcze~ golowlema map etnograficznych przez uwzględnienie zagadnień typu fonetycznego. lub słowotwórczego, (prof. Doroszewski, doc. Stamirowska, mgr W. PomIanowska). W dyskusji zwracano jednakże uwagę na brak d::>sta.. teczn~go 'przygotowania etnografów w zakresie zapisu fonetycznego, na~tęp:1Ie, ze. zbytnie uszczegÓło~ienie map etnograficznych zagadnieniami JęZyKowymI, przerosłoby zadame PAE i opóźniło jego wydanie. Pod sumowuj.ąc d.yskusję między językoznawcami a etnografami, prof. J. Gajek ~twIerdz~ł: "PAE .stawia jednak na pierwszym planie zagadnienie formy l funkCjI wytworow, z czym wia,że się niewątpliwie i strona języko"va, zwłaszc~a leksy~alna, a na dalszym zaś planie fonetyczna. Materiały językowe w111ny byc tylko wtedy w pełni uwzględniane w PAE: 1) gdy brak odpowie~nich skartowań językowych, 2) gdy zróżnicowanie przestrzenne w oparCIU o materiał językowy pokrywa się z wynikami kartogramów etnograficznych". W związku z rozbieżnym zakresem uwzględnienia materiałów językowych przez etnografów na mapach etnograficznych, wysunięto wniosek o opracowanie ogólnych zasad normujących uwzględnienie materiału językowego na mapach PAE (doc. J. Klimaszewska). Następnie zalecono, aby RedakCja PAE posiadała stałego konsultanta językoznawcę (doc. Stamirowska). A n a l i z a s t r o n y t e c h n i c z n o - g r a f i 2 Zn e j A t l a s u oraz kontrola wiarygodności materiału terenowego skupiła największą uwaoe recenzentów i dyskutantów. Przy czym podkreślić należy, że brak wyjaśni:t~ ?d .R~da~cji PAE, że w Zeszycie próbnym uchwałą Komitetu Redakcyjnego SWIac:cmle zrezygnowano (ze względów oszczędnościowych) np. z druku 503 tekstów objaśniających poszczególne kartogramy, indeksów zestawiających materiały pochodzące z innych źródeł aniżeli badania PAE, następnie -ograniczone możliwości w dysponowaniu ilością kolorów na mapach, ora:" że zamieszczono jedynie w Zeszycie probnym pojedyncze kartogramy stanowiące części opracowanych tematów - spowodował, że recenzenci braki te podnosili, jako uchybienia. Ogólnie podkreślano przyjemną, estetyczną szatę graficzną Atlasu, przejrzystość i czytelność map. Niemniej w szczegółowych uwagach wskazano na pewne niedociągnięcia, oraz wysunięto postulaty do ewentualnej realizacji w przyszłych zeszytach Atlasu. Zdaniem prof. Zierhoffera "wszystkie kartogramy, wchodzące w skład Zeszytu próbnego, mogłyby mieć podziałkę 1 : 4 mil., bez szkody dla rzeczy. Wtedy i Atlas mógłby mieć format 4°, a więc znacznie poręczniejszy. Jakieś nieliczne, wyjątkowo bogate w treść mapy, mogłyby być wydane l : 2 mil. i złożone we czworo" . Jednakże wszyscy pozostali recenzenci opowiedzieli się za zachowaniem ska,li 1: 2 mil., zaznaczając, że bardzo korzystne jest wprowadzenie map w dwóch skalach 1: 2 mil, i 1: 4 mil. (doc. Z. Stamirowska). Uwagi i zalecenia prof. J. Wąsowicza odnosiły się w zasadzie do map podkładowych PAE: 1) mapy l : 2 mil. osłabić kolor sieci podkładowej i wykonać bardziej delikatny rysunek, poprawić rysunek sieci rzecznej, Zastąpić raster ręczny wzdłuż wybrzeża morskiego i na jeziorach przez raster mechaniczny. 2) Przy mapach podkładowych 1 : 4 mil. zastąpić rysunek siatki orienta-cyjnej przez linie punktowe, co zwiększy ich czytelność. Donieść rysunek wybrzeża Zalewu Kurońsldego oraz uzupełnić opis stopni przy lewej ramce. 3) Użyć bardziej nowoczesnych czcionek przy napisach legend i objaśnień, Unikać kombinacji ko~orów, które wywołują odmienny kolor. Ta ostatnia uwaga odnosiła się do zastosowanych rastrów na mapach 4-7, 10-13, którym ogólnie zarzucano małą czytelność, ze względu na dużą gęstość linii. Licznie wypowiadano się za ujednoliceniem systemu znakowania tzn. wprowadzenia umownych znaków o stałym znaczeniu np. puste kółko ozn<1czałoby brak występowania zjawiska. Przy czym proponowano utrzymani<' podobnych (kształtem) znaków na oznaczenie typów i odmian (doc. Kutrze·· ba-Pojnarowa). Za udany pomysł uznano w Atlasie wyrażenia oboczności znakami kombinowanymi, jak i łączenia techniki płaszczyznowej z punktową (dor. Z. Stamirow~ka). W dyskusji w sprawach użycia w PAE umownych znaków zwrócono uwagę, aby uwzględnić i~tniejące z tego zakresu instrukcje normując>;, znakowania dla atlasów europejskich. (prof. WI. Antoniewicz, prof. lVI. Prlifferowa). �504 505 2:ywą dyskusję powodowała sprawa użytych kolorów - ogólni" zalecano nie ograniczanie ilości kolorów na poszczegóTnych mapach, jeżeli miałoby to zwiększać ich czytelność, następnie aby intensywnością barw:!, oddawać nasilenia występowania zjawiska. J.VI a t e r i a ł r y s u n k o w y zdaniem recenzentów wykonany jest w Zeszycie próbnym z punktu graficznego dobrze i czytelnie, podkreślono natomiast błędy rzeczowe rysunku soch (prof. R. Reinfuss, doc. KutrzebaPojnarowa). W odniesieniu do rysunków zarzucano również, iż niekiedy stosowano go zbędnie np. przy mapie spichrzy, na której nie uwzgłędniano konstrukcji spichrzy lecz jedynie ich występowanie (prof. R. Reinfuss, Pracownicy Katedry w Łodzi). L e g e n d y redagowane są naogćł w formie zbyt obszernej, zdaniem prof. R. Reinfussa. "Szczególnie podtytuły niejednokrotnie powtarzają treść ty.tułu głównego, zawierają niepotrzebne definicje kartografowanych zjaWIsk a czasem określają treść mapy w sposób nie zupełnie precyzyjny. Zbyt obszerne i nie zawsze szczęśliwie sformułowane są objaśnienia do poszczególnych sygnatur. W legendzie mapy, na miejsce czołowe w podtytule WYSuwa się date prowadzonych badań terenowych, która stanowi oczywiście ważną infm'~ mację, ale wystarczyłoby ją podać petitem w uwadze na zakończeniu legendy". Natomiast doc. Stamirowska stwierdziła; "przy obecnej koncepcji całości bardzo dobre jest umieszczenie w legendach dość obszernych objaśnień do mapy, wkraczających poza zakres legendy tradycyjnej". W dalszej części recenzentka zaznaczyła, że jednak tekst legendy mapy l winien być raczej przeniesiony do wstępu, przerósł bowiem komentar; do mapy. Ogólnie odnośnie legend zabrał głos prof. St. Bąk, który zwrócił uwagę na niezręczności stylistyczne w partiach legend dotyczących określenh autorstwa i kierownictwa naukowego. Z kolei zestawiamy próbnego. uwagi szczegółowe Mapa 1. Stala sieć Polskiego Atlasu J. G a .i e k i Z. S t a s z c z a k ó w n a. do poszczególnych Etnograficznego. map Zeszytu Opracowanie: Przede wszystkim podnoszono geometryczny układ punktów stałej sier.i P AE. proponując zagęszczenie punktów na pewnych obszarach Polski następnie przyjąć zasadę zmiany punktów wtedy, gdy wymaga tego pro~ blematyka przeprowadzanych bada!l terenowych (doc. J. Burszta). Dużą niejasność i wątpliwość budziło zestawienie liCzbowe przebadanych punktóvi w poszczególnych jatach, podane jako objaśnienie w legendzie' (Pracownicy Zakładu Etnografii w Łodzi, mgr A. Szymczak, doc. J. Klimaszewska). Podnoszono, że znak objaśniający ma odpo\viednika na mapie. w legendzie miasta wojewódzkie nie 6 'I I j Treść legendy przerosła objaśnienia samej mapy i winna \',',d;ug recenzentów ulec skróceniu (prof. R. Reinfuss, doc. Z. Stamirowska). Stwierdzono brak na mapie jednego punktu stałej sieci (Dragacz) a wykazanego w indeksie (doc. J. Klimaszewska). Objaśniający w legendzie system znakowania areał wlmen zdaniem recenzentów być wielkości sieci przyjętej na mapie, oraz oznaczony sygnaturami, ktÓre rzeczywiście na mapie istnieją. (prof. M. Prufferowa). Mapa 2. Podział administracyjny Polsk.i. Opracował H. P i a s e c k i. Według opinii prof. J. Wąsowicza mapa ta "wymaga rewizji i kontroli: granice "uciekły" w wielu wypadkach od rzek, którymi w rzeczywistoś:i przebiegają", kontroli wymagają również granice kilku powiatów, następnJe recenzent podkreślił, że nie jest dobry czarny kolor granic na szarym pojkładzie siatki. "Praktyczny pożytek z tej mapy jest naogół niewielki o ile nie zo~tanie ona wydrukowana na przeżroczystej kalce co pozwoli na łatwe porownanie granic powiatów z kartografowanymi zjawiskami". Następnie recenzent stwierdził, że "analogiczna przeżroczysta mapa powinna zostać opncowana w podziałce 1 : 4 mil." (prof. R. Reinfuss). Zwrócono uwagę, że mapa podaje podział administracyjny z dnia 1. XII. 1956 r., natomiast załączony indeks powiatów podaje z dnia 31. XII. 19~6 r. (mgr A. Szymczak, Pracownicy Katedry Etnografii w Łodzi). Podniesiono również brak w legendzie znaku oznaczającego miasta wojewódzkie (prof. M. Prufferowa). Mapa 3. Występowanie soch jako narzędzi do arId. Opracował ~1. P ck r o p e k pod kier. doc. A. Kutrzeby-Pojnarowej. Przede WSZystk1~ pod~ kreśl ano że łączenie we wspólnym procesie zanikania sochy zelazneJ i drewnianej :iest niesłuszne. Socha drewniana zanikła istotnie, natomi~st żelazna która typologicznie jest formą skrzyżowaną z pługiem i w SWOIm wąski~ zasięgu używana jest do czasów obecnych, wcale nie jest zjawiskiem zanikającym. Niewyodrębnienie sochy żelaznej oddziel~ą s~gnaturą powoduje, że mimo uwagi w legendzie, optyczny obraz zamkama sochy prze~.stawiony na mapie został wypaczony, ·gdyż socha drewniana na PodlaslU zaginęła w okresie znacznie wcześniejszym niż to możnaby sądzić ~a podstawie sygnatur" (prof. R Reinfuss, prof. K. Moszyński, Pracowmcy Zakładu Etnografii U.W.). Zdaniem zaś mgr Trawińskiej-Kwaśniewskiej, "nie można chyba mapować tylko cech determinujących (właściwości) ani .tylko drugorzędnych (przypadłości) ale czasem i cechy typowe w znaczemu charakterystyc.znc np. mapa 3 budząca sprzeciw recenzentów zestawieniem sochy d,,:upollc~wej, łopatkowej oraz żelaznej na jednym kartogramie ~vYdaJ: SIę c?onaJ~ mniej poprawna jeśli nie bardzo dobra. Co tu przYJąc za Istot~e. cz:" stwarzać dość sztuczny w pewnych wypadkach podzial na da,,~ne l no,:",e: ograniczając kartowanie do zjawisk synchroniczn~'ch, czy nacIsk połozyc , ,. i i �507 506 na proces trwania jednej formy mimo zmian (materiału i pewnych elementów konstrukcji) określonych wyraźnie cech. Tendencje do typizowania historycznego i formalnego, konkretnego idealnego nie występują w PAE jako tendencje przeciwstawne, ale jako dopełniające". Odnośnie mapy 3 podnoszono, że "zastrzeżenia budzi sformułowanie tytułu "występowanie soch". Po pierwsze czemu "występowanie" skoro cał~' atlas poświęcony jest występowaniu tych czy innych zjawisk, po drugiE' czemu "sochy" w liczbie mnogiej. Czy r:.ie byłoby słuszniej "socha jako narzędzie orki". Podtytuł również ujęty jest niewłaściwie" (prof. R. Reinfuss). Wypowiedzi tej przeciwstawia się recenzja mgr Trawińskiej-Kwaśniewskiej, w której autorka podkreśla, że "bardzo słuszne wydaje się tu w ty_o tule mapy określenie "występowanie", bo wbrew temu co sądzi prof. R. Reinfuss tylko mała część map w PAE jest, czy będzie poświęcona wy .. stępowaniu. W tym też przekrojowym ujęciu porządkującym zdaje się wyczerpywać jeden z podstawowych celów PAE - jego funkcja dokumentacyjna, znaczenie dla utrwalenia zjawisk współcześnie występujących w kulturze ludowej". Następnie autorka omówiła charakter kartogramów syntetycznych. Zastrzeżenie budziło brak występowania na Ziemiach Zachodnich nazwy socha (mgr A. Szymczak, Pracownicy Katedry Etnografii w Łodzi, Pracownicy Zakładu Etnografii w Warszawie). "Na mapie 3 widać bardzo wyrażnie, że socha jako narzędzie orki, byla w użyciu do początków XX wieku głównie po prawym brzegu Wisły. SIady w nazwach występują też po lewym brzegu tej rzeki. Zainteresowanie budzi północny zachód (dorzecze Noteci). Nie wiadomo bowiem, czy te ślady sochy są miejscowego, rodzimego pochodzenia, czy też są importowane przez przesiedleńców po II wojnie światowej. Brak co do tego objaśnień w legendzie". (prof. st. Bąk). Odnośnie strony graficznej mapy 3 zwrócono uwagę, że sygnatury są za duże oraz ogólnie podkreślano wadliwe rysunki soch, co zaznaczono już przy charakterystyce materiału rysunkowego. Mapy 4.-7. Proces zanikania orki w zagony. Opracowali: Z. B i a ł y i J. K l i m a s z e w ska. Zdania recenzentów odnośnie oceny tych map są podzielone. Według jednych "są to kartogramy jedne z najlepszych, gdyż ukazują zmiany zjawiska w czasie, tu na przestrzeni 3/4 wieku. Takie ujęcia dynamiczne są oczywiście - nie potrzeba tego uzasadniać - najlepsze i życzyćby sobie należało, aby ich, gdzie ze względów faktograficznych jest to możliwe, było jak najwięcej. Stanowią one same w sobie b. łatwo czytelną syntezę zjawiska o bardzo dużej wymowie historycznokulturowej" (doc. J. Burszta). Również dodatnią ocenę o tych mapach nadesłali pracownicy Ka tedry Etnografii w Warszawie pisząc: "Mapy świetne-najlepsze ze wszystKich w Zeszycie próbnym" oraz doc. Frankowska "do najbardziej czy·telnych map, jasno ujmujących obrazowar.e na nich zagadnienia zaliczam mapG 6 - zanikanie orki w zagonie". Kilku recenzentów wykazywało jednakże wadliwy tytuł tych map, które obrazują "st<ll1" a nie jak sformułowano "proces" (prof. R. Reinfuss, mgr A. Szymczak), dopiero zestawione razem posiadają pewne elementy syntetyzujące w zakresie procesu. "Nie mogą jednak (zdaniem mgr Tpwinskiej-Kwaśniewskiej) pretendować do ujęcia procesu i to nie tyEw z tego powodu, że nie odpowiadają na pytanie "dlaczego" stosuje się, czy nie stosuje (która to odpowiedż jest może naj trudniejsza do ujęcia kartograficznego) ale przede wszystkim dlatego, że nic nie mówią o tym "do czego w jakich sytuacjach" ten sposób orki jeszcze (czy już nie) jest (czy był) stosowany. Analiza czynności, jej przedstawienie kartograficzne, wyma!!a konieczności tych bliższych określeń, samo dochodzenie poprzez fu nkcj~ do motywacji obiektywnej (a nie subiektiwnych relacji informatorów nie dającej się mapować) jest podstawową dyrektywą roboczą płynącą z naszego materiału terenowego. Wydaje mi się, iż odpowiedź na pytanie o funkcję mogłaby zmienić treść kartogramów np. w tym kierunku, że narzuciłaby inną periodyzację, nie mówiąc już o zasadniczej zrnianie intepretacji. Zależność tego reliktowego zjawiska od rodzaju uprawy wystę·puje zupełnie wyrażnie w obrębie jednej wsi i zanika wraz z określonymi gatunkami roślin (nieraz niezależnie nawet od jakości gleby, stosuje się orkę w zagony przy uprawie pros3 a nie stosuje się przy uprawie ziemniaków d.a których stc30wano ją w XIX wieku - a w takiej sytuacji określenia "stosowana wyłącznie", "zarzucana", "już nie stosowana" nic nam nie daje" . . Brak tekstu objaśniającego (według mgr K. Kwaśniewskiego) nie pozw;la domyślać się z jakimi uwarunkowaniami wiążą autorowie te dość rozproszone zasięgi: czy są one wynikiem uwarunkowań fizjograficznych (których występowanie w danej wsi scharakteryzowano być może zbyt pośpiesznie cały areał), czy też powstały wskutek niedokładnej typologii i przedstawienia na jednej płaszczyżnie takich uwarunkowań jak nawodnienie, tradycja czy stary układ gruntowy (jako czynnik utrzymania się zj~wiska) oraz postępu wiedzy rolniczej, melioracji i komasacji (jako czynmków jego zaniku)". Brak podobnych uwarunkowań stwierdził prof. Sto Bąk pisząc "mapki te zbytnią wyrazistością się nie odznaczają. Bez objaśnień, względnie bez hydrograficznej mapy nie można rozstrzygnąć, czy orka w zagony je~t 1) gospodarczą koniecznością, 2) czy jest tylko szkodliwą (dla gospodark~) tradycją. Zagony są konieczne tam, gdzie są grunta podmokłe". Podkreślono również pewne niedociągnięcia materiałów terenowyc\-j; brak danych z Ziem Zachodnich następnie, że w Opoczyńskim orka 'vV z:lgony jest" stosowana i obecnie, oraz, że wydają się błędne materiały z Podlasia (Pracownicy Etnografii w Łodzi). < I �508 Prz\ ocenie strony graficznej tych map stwierdzono, że ze względu 'lr.l gęste rastrv, są one mało czytelne. zwlaszcza pr;:~' odcyfrowaniu zasięgów przy pomocy sieci PAE. Podnoszono również brak numeracji kolejnych map. Prof. R. Reinfuss zaznaczył, że mapa posiadająca luki materiałem .." (białe plamy) nie powinna być w Atlasie drukowana przed uzupełnienie~ braków.w terenie, przeciwnego zdania jest doc. Kutrzeba-Pojnarowa, któf3 L:.waz~,.ze Jest to słuszne i właściwe podejście, świadczy bowiem o skrupulatnosCl .autora, z tym, że oczywiście należy zmierzać, aby braki były jaknaJmllleJsze. Mapa 8. Sieny zqbkowane i gładkie. Opracowali: A. N a s z i J. P aw low ska. "Sluszny jest w zasadzie tytuł główny mapy. Związek formy sierpa z fu.nkcJą wyszedlby dopiero \vówczas gdyby te funkcje (sprzęt zboża, ś~iname .trawy) z?stalyby na tej samej mapie oznaczone oddzielnymi sygnat~raml. Wartosc omawianej mapy polega na tym, że pokazuje przerzut slerna .. ząbko,:,anego na teren~' zachodnie w związku z przesunięciami ludnosclOwyml po II wojnie świ.atowej. Poza tym stan z roku 1953/54 nie wydaje się naj szczęśliwszy dla wykazani.a powiązań między formą sierpa a "Jego funkCJą" (prof. R. Reinfuss). Kilku recenzentów zaznaczyło, że legenda oraz połączenie znaku zielol~egC z czerwonym raz u góry raz u dolu, czyni mapę nieczy·telną (doc. .J. Burszta, Pracownicy Katedry Etnografii w Łodzi, mgr A. Szvmcza],: prof. R. Reinfuss). . ; ~alączon~ rysu~~i. sieq::ów zdaniem recenzentów wadliwe, ponieważ LraK zasadmczeJ .r0zmcy między gładkim a ząbkowanym sierpem, następme brak wskazan do zamieszczenia ich na tej mapie (prof. R. Reinfuss. prof. M. Prufferowa). . Prof .. Bąk zw~ó~ił uwagę, że "na kilka lat przed I wojną światawą zaczęły Się pOJawlac między Wisłą a Sanem sierpy gładkie używane tylko do cięcia wikliny i chwastów, przywozili je do wsi chłopi wyjeżdżając; na roboty ~o Niem~ec". Była to forma nowsza, uboczna, na mapie jednakże tej formy Sierpa me wykryto, toteż zdaniem recenzenta należałoby powyższa uwagę uwzględnić może w tekstowym objaśnieniu do mapy. . Mapa 9. Formy cepów. Opracowali: J. G a j e k i Z. S t a s z c z a k ó w n a. Rec.?~zen.ci ~odkreślili, że "mapa opracowana bardzo przejrzyście, ni0 nasuwają Się zadne uwagi krytyczne" (Pracownicy Katedry Etnografii w ŁodzI, mgr A. Szymczak). Zaznaczono, że jest to jedna z bardziej dopracO\~anyCh m~p. w Zeszycie próbnym (doc. Kutrzeba-Pojnarowa, mgr Trawll1sk~-Kw~sl1l€wska, mgr K. Kwaśniewski), zwracając uwagę "na bardzo Wlerne l przejrzyste wykonanie rysunków wiązań cepów, które na tC] mapie są istotnie potrzebne" (prof. R. Reinfuss). .JednakŻe zalecano, aby tytuł map~' ująć luócej ,.trzy główne form..,- cepów stan z roku 195354" następnie że redakcja legendy w części C rlie jest szczęśliwa. "Jeżeli rysunki zakończenia bijaka daje się \V trzech ujęciach, potraktowane powinny one zostać w sposób identyczny. \V związiw z pow'yższym należy zwrócić uwagę na brak kapicy na rysunku górnym b. Rysunek 1 powinien pozostać połączony ze znakiem i legendą pod nr \ zaś rysunek 2 ze znakiem i legendą pod nr 4" (prof. R. Reinfuss). Następnie prof. R. Reinfuss stwierdził niemożność sprawdzenia kilku sygnatur z braku odpowiedniego indeksu. Map~' Hl, 11, 12, 13 w skali 1:4 mil. Mapa 10. Wspólzależność zasięgu różnych cech sierpa. Opraco\\<1Ji' A. N a s z i J. P a w ł o w ska. Podkreślono dobrze zredagowany tytul mapy (prof. R. Reinfuss). stępnie postawiono pytanie "co znaczy sierp "duży" i "maly" g:lzic granica między nimi" (pref. R. Reinfuss). Mapa 11. WSJ;ólzależność zasięgIL różnych Opracowali: A. N a s z i J. P Przede wszystkim t.wrócono uwagę na mapy "współzależność ... zależności" (prof. prof. NI. Prufferowa, Pracownicy Katedry Szymczak) proponując zmianę na "Zasięg jego , ¢ I funkcji. jego funkcji". Mapa 12. Nazu;a ogniwa wiqżqcego J. G a j e k i Z. S t a s z c z ak ó w n a. Mapa nie budziła zastrzeżeń, jedynie cech sierpa 1.V zcl1eżności Należ~' oel a w ł o w ska. wadliwie sformułowany tytllł R. Reinfuss, doc. J. Burszta, Etnografii w Łodzi, mgr A. cech sierpa na tle zasięgów dzierżak życzenia z bijakiem. Opracowali: językoznawców odnośni".: kartografowania różnic słowotwórczych i fonetycznych. Mapa 13. Wspólzależność różnych cech cepów na tle za.sięgów ich );oelstawowych form. Opracowali J. G a j e k i Z. S t a s z c z a k ó w n a. Uwagi recenzentów ograniczyły się do graficznej strony mapy. Zaznaczono bowiem, że czarne znaki punktowe są mało zróżnicowane i mylą przy odczytywaniu (prof. R. Reinfuss), zdaniem innych recenzentów ,.mapa jest bardzo czytelna, przejrzysta, kartograficznie rozwiązana bardzo dobrze" (mgr A. Szymczak). Ogólnie do 4 map łącznie podnoszono braki techniczne tzn. brak kolejnej numeracji map, co utrudnia ich czytelność, następnie użycie Z3 gęstych rastrów (prof. R. Reinfuss, doc. J. Burszta, prof. M. Prufferowa. doc. A. Kutrzeba-Pojnarowa, Pracownicy Katedry Etnografii w Łodzi), Mapa 14. Występowa.nie spichrzy jako oddzielnych budynków. Opracował J. B o h d a n a w i c z pod kier. J. G aj k a. \V odniesieniu do tej mapy przede wszystkim zgłaszano uzupełnienia 00 podanego zasięgu występowania spichrzy: "w wyniku mapy np. cała Wielkopolska pozbawiona jest w zupełności spichrzy chłopskich. Tymczasem występują one zarówno w żródłach historycznych, jak i dzisiaj jeszcze w tf!l'enie. Tak np. z pocz. XIX w. spotykamy spichrze na terenie Wielkopolski �510 511 północno-zachodniej (np. wsie Runowo, Jedrzejowo, 5ie'dlisko pow, Trzcianka) w północno-wschodniej Wielkopolsce (np, wieś Durowo pow, Wągrowiec) <) także na południu Wielkopolski. Na tym ostatnim terenie spichrze trafiają się do dziś (np. wsie Korpysy pow, Ostrzeszów, Uciechów pow. KI'CJtoszyn), Wydaje się, że sprawa ze spichrzami w Wielkopolsce jest następ~jąca: w XVII,I i I poło XIX W. nie było ich w gospodarstwach pańszczyź .. manych, a takze w gospodarstwach chłopów czynszowych, ale biedniejsz~ch. Były natomiast z reguły we wsiach czynszowych u chłopów zamozmeJszych (sołtysi i chłopi okupni) a także we wsiach pańszczyżnianych u :VYJątkoweJ kategorii chłopów (np, wybrańców). Jako takie pozostały tu I tam do dziś, już nie koniecznie u chłopów zamożnych. Kwestia spichrzy Je~t zatem n~ tym terenie sprawą wielkości i kategorii gospodarstwa chłopskIego, a takze typu społeczno-gospodarczego i prawnego wsi" (doc. J. Burszta). Podobne uzupełnienia z obszaru Wielkopolski zgłosiła doc. M. Frankowska, zaś z obszaru Kujaw prof. Priifferowa. P:of. Reinfuss zgłosi! zastrzeżenia w związku z ujęciami chronologicznymI spichrzy: "ze sposobu przedstawienia na mapie i sformułowania objaśn~enia do występowania spichrza w 3 przekrojach chronologicznY~h wymka, że po I wojnie światowej spichrzy było znacznie więcej niż w okresach pop.rzednich cz~li, :vraz z postępem czasu następuje rozwój ilościowy terytoI'lalny tego zJawIska. Czy o taki wynik Chodziło autorowi?". "Na mapie 14 nie została zaakcentowana sprawa szerzenia się spichrzy wolnostojących, jako zjawiska nowego na obszarze występowania komó~, czy obszarach rozwiniętej gospodarki zbożowej" (mgr Trawińska-Kwaśniewsk a). ze względu na użycie 12 sygnatur przy dwóch tylko kolorach. Wysuwano propozycje, aby tego rodzaju mapy rozwiązywać przy użyciu większej ilości kolorów. Zdaniem prof. R. Reinfussa "redakcja tyt.ułu i podtytułu niezbyt szczęśliwa. Możnaby ująć następująco: "przechowywanie ziarna na strychach i wyżkach domu mieszkalnego". Wiadomość o czasie badań terenowych jest tu zbędna. Tymbardziej, że odnośną informację zawiera bardzo słusznie "uwaga na końcu legendy". Następnie recenzent zauważył, ŻE: : "interesujący jest przypadek 532 P25 pV (Wodzierady pow. Łask badany przez Cz. Ciszkiewicza i B. Olszowy) gdzie jeszcze po I wojnie światowej zWYCZ:1j przechowywania ziarna na strychu był "powszechny lub wyłączny", a po II wojnie światowej "nie jest znany". Takich przykładów nie powinno się nanosić na mapę bez sprawdzenia i usunięcia ewentualnej nieścisłości". Mapa 16. Lokalizacja piwnic w obrębie gospodarstw chłopskich. Opracowała B. M a t u s z e w s k a pod kier. J. Gajka. Mapa 16 jest typowym przykładem kontrowersji między kwestionariuszem, który nie pytał o ilościowe występowanie typów piwnic we w~i, a ostatecznym wynikiem mapy co recenzenci podkreślili: "na dobro autorki tej mapy zaliczyć należy, że mimo niepełności kwestionariusza starała się wydobyć zgodnie z założeniami Atlasu określenia ilościowe z material.ów jakimi rozporządzała, daje się jednak odczuć brak ujęcia czasowego" (doc. M. Frankowska). Mgr Trawińska-Kwaśniewska zauważyła, "że przy występowaniu piwnic pod domami nie ma określonej bliżej lokalizacji a dla interpretacji zjawiska nie jest rzeczą obojętną czy określenie "pod domami" oznacza pod komorą, sienią, co charakteryzuje jeszcze pewne obszary w Polsce, czy też "pod domem" to jest pod izbą, pod piecem co jest znamienne dla innych obszarów. Jakkolwiek w posiadaniu autorki mapy może się znajdować 20 map szczegołowych, to nie można w jednej mapie z tego tematu dać tak ogólnego sformułowania lokalizacji bez zaznaczenia "gdzie" i z "jakiego okresu", Doc. Kutrzeba-Pojnarowa zabrała głos odnośnie wiarygodności materiału terenowego PAE "dysponuję m. in. materiałem porównawczym z pow. brzozowskiego. Piwnice wolnostojące (sklepy) występowały tam jedynie w gospodarstwach bogatych nie można więc mówić o przewadze, a w każdym razie nie można mówić o tym zagadnieniu nie biorąc pod uwagę zróżnicowania społeczno-gospodarczego wsi. Piwnice pod domami (gruby) są obecnie przeważające, przynajmniej w tych wsiach, które znam. Nie wydaje mi się prawdopodobne, by materiał atlasowy z sąsiednich wsi oparty przede wszystkim na badaniach z r. 1955 mógł dać tak odmienne wnioski" . '?I Odnośnie nazw gwarowych spichrzy uwzględnionych na mapie zabrał głos doc. J. Burszta "Skoro w mapie tej jest mowa o występowaniu nazwy sypnia i podobnych do oznaczenia spichrza, powinno się moim zdanie~ śle.dzić Występowanie. tej nazwy z jej obocznościami nie związanej ze spIchrzem a~e z miejscem przechowywania zboża np. w Wielkopolsce w XVIII w. I w I poło XIX powszechnie występowała nazwa "sypnia" itp. na oznaczenie składania zboża (przeważnie to miejsce na strychu). Nie podobna, aby termin ten tutaj do dziś zaginął". Opowiedziano się również w odniesieniu do mapy spichrzy za skróceni~m podtytułu (prof. R. Reinfuss), następnie za usunięciem rysunków. ktore do tej mapy nic nie wnoszą (Pracownicy Katedry Etnografii w Łodzi prof. R. Reinfuss). ' Podkreślono poprawne rozwiązanie graficzne jedynie do mało różniących się rastrów. mapy Mapa 15. Przechowywanie wymłóconego s n e I' Ó w n a pod kier. J. Gajka. Opracowała Przede wszystkim zwrócono uwagę, zboża. że mapa jest trudna z zastrzeżeniem M. M e y_ do odczytania .1 '-~--"---"--"-"---'--"-'--=-------=-=iiiiiiiiiiliii _ �51:> 512 Prof. R. Reinfms zgłosił poprawki stylistyczne do legendy mapy 16: "caly podtytuł jest zbE;dny. Niezbyt szczęśliwa redakcja objaśnień do sygnatur", ,.występują" i "zDznacza się wyraźna" jest niepotrzebne. Treść w nawiasie przy sygnaturze 1 i 2 równieź niepotrzebna, bo jeśli "wyłącznic" piwnice pod domami. to tym samym brak piwnic wolnostojących". Mapa 17. Znaczenie lCyrazu obora. Opracował K. K w a ś n i e \\' s ki pod kier. J. Gajka. Mapa 17 w poró"vnaniu do innych map Zeszytu próbnego budziła najwięcej zastrzeżel'!. Doc. Kutrzeba-Pojnarowa pisze: "na podstawie znanego mi materiał'-l ter;:nowego stwierdzam w mapie 17 brak oznaczenia znanego mi z terenu Kurpiowszczyzny określenia ,.obora'· na zespół budynkćw gospodarczych (ustawionych w czworokąt). Za fałszujące obraz uważam wprowadzenie w mapie inn go oznaczenia nazwy obora niedawno wprowadzonej obok innego sposobu oznaczania występowania tej nazwy (bez określenia w jakim czasie, może teź nie dawno). Całą tę mapę uważam zresztą za wielkie nieporozumienie i wydaje mi się, że bez powtórnego jej przerobienia i skontrolowania niektórych danych nie moźe znależć się w Atlasie". Podobne zastrzeżenia zgłosiła doc. J. Klimaszewska, zdaniem które~ "nie uwzględniono na mapie znaczenia nazwy "obory" jako pomieszczenia dla wszystkich zwierząt. Sprawa ta nie byla wyrażnie sprecyzowana w l·egendzie. Mapa sprawia wrażenie opartej na niekompletnych danych, tote~: wymagałaby jeszcze badań kontrolnych". Następnie doc. J. Klimaszewska uważa, iż we wszystkich innych punletach należy nanieść czarne kolory, gdyż i co do nich nie ma stwie.rdzenia, czy wyraz jest stary czy nowy. Również doc. Frankowska uważa mapę 17 "za najbardziej zagmatwan"l i nie odpowiadającą tytułowi". Podnieść należy, że recenzenci językoznawcy zwracali uwagę na sposób ujęcia mapy 17 nie wysuwając odnośnie jej wyników z punktu widzenia SWOjEgOstanu wiedzy żadnych zastrzeżeń (prof. Doroszewski, doc. Stamirowska, mgr W. Pomianowska). Prof. R. Reinfuss proponował odmienną treść legendy, zdaniem autor.} bardziej przejrzystą. Graficzne opracowanie mapy nie nasuwało uwag krytycznych, a naw~t przeciwnie podkreślono, że "kombinacja znaków i zasięgów na mapie 17 jest prawdziwymosiągnie;ciem" (dr l\1eertens, Amsterdam, R. Weiss, Bazyle3.). W -związku z kwestionowaniem wyników badall terenow~'ch z obszaru Podlasia w zakresie mapy 17 - mgr Trawińska-Kwaśniewska przedst:lwiła uzupełniający materiał zebran~' c210wo, który w całej pełni potwierdził wynik mapy 17. Z KORESPONDENCJI NADESŁANEJ DO PROF. JOZEFA GAJKA REDAKTORA POLSKIEGO ATLASU ETNOGRAFICZNEGO Prof. S. E r i x o n Stockholm dnia 15. X 1958 Otrzymałem Pański wspaniały Atlas razem z tekstem i indeksem i dziękuję Panu za niego. Napiszę o nim w następnym numerze 1959 r. w naszej publikacji "Folk Liv", w której jestem redaktorem. Przed tym nie mogłem opublikować recenzji w innych wydawnictwach, ale potem uczynię to .l przyjemnością. Według mojej opinii Pański wkład do kartografii etnograficznej Europy ma bardzo dużą wartość. Szwedzki Atlas, który niedługo zostanie opublikowany pod moją redakcją zostanie wysłany albo bezpośrednio Panu, ałbo Połskiej Akademii Nauk, ale nie jestem pewien, czy Pan go już nie dostał. Jeżeli Pan go dostał proszę mnie o tym zawiadomić możliwie jak najwcześniej. Doc. D. S t r praha an sk a dnia 10. IX 1958 Otrzymałam próbny zeszyt Polskiego Atlasu Etnograficznego wraz z tekstem i uprzejmie za niego dziękuję. Napiszę recenzję do naszych czasopism w Pradze, jednak dziękuję również za zaproszenie do napisania recenzji w waszych czasopismach. Richard Wei s s (Recenzja) Schweiz. Archiv fur Valkskunde. Band 54 (195g) Polska była w swoim czasie pierwszym państwem, które wydało Atlas Etnograficzny, mianowicie Atlas Kultury Ludowej w Polsce K. Moszyr1skiego, który ukazał się w Krakowie 1934-1936 r. Uczony ten należy także do Komitetu Redakcyjnego nowej pracy. Przedłożony zeszyt próbny daje pierwsze pojęcie o technice, metodzie i zawartości najnowszego szeroko zakrojonego Atlasu Etnograficznego, który jest opracowany z dużym nakładem pracy. Prace wstępne rozpoczęto w 1946 r. W latach 1953-1955 zebrano materiał poprzez badania terenowe zespołu 19 pracowników naukowych, a materiał ten oprócz materialnej obejmować ma także kulturę społeczną tl I i duchową· Zbieranie materiału uzupełniane jest na bieżąco także z literatury i muzeum. Następstwem tego jest fakt, że sieć badań zmienia się z mapy na mapę. Dlate~o numerowanie miejscowości w sposób stały (jak w szwajcarskim Atlasie Etnograficznym) nie wchodzi w rachubę. Mapy w skali od 1:2 milj. zawieuj~ siatkę orientacyjn~ (jak w niemieckim atlasie etnografic:mym) za pomoc~ której każda miejscowość może być zlokalizowana z dokładnością do 5 km2• Map:o. :2 przedstawia podział administracyjny dzisiejszej Polski. Mapa 3 uwidac:.mia rozprzestrzenienie prymitywnej sochy, która Występuje tylko 33 "Lud". t. XLV �514 515 w Polsce wschodniej wzgl. w tradycjach sięgających 1860 r. Podobnie jak ta karta mapy 4, 5, 6 i 7 są typowymi mapami ukazującymi regresję mi3nowicie zjawisko, jak zanikały zagony wytworzone przez dawny sposób orki w latach 1875-1953 ku Polsce wschodniej, a specjalnie płd.-wschodniej. Mapy te mają skalę 1:4 milj. i przedstawione są metodą powierzchniowi). Jest to doskonały obraz przestrzenny w sensie rozprzestrzeniania się kultury z zachodu na wschód, wzgl. wschodniego opóźnienia szczególnie ważne stwierdzenie, które wogóle nie powinno być rozprzestrzeniane zwłaszcza w naj nowszych czasach. Także pozostałe mapy od 8-16 poświęcone są specjalnie kultywowanej na wschodzie etnologii agrarnej - ząbkowane i gładkie sierpy, wiązania cepów, typy spichrzów. Mapa 17 zawiera problem słowno-rzeczowy wynikający ze słowa "obora". Co do techniki można powiedzieć, że jest to mapa wzorowa wszystkich sposobów reprezentacji kartograficznej (metoda punktowa kombinowana z metodą płaszczyznową jednobarwną, wielobarwną zbiegającą się w zasięgi linearne i zgrupowania tych zasięgów. Wszystko dobrze zrobione graficznie przy jasnym uświadomieniu sobie, że tylko metoda punktowa może dać materiałom naukowym wartość żródłową. Legendy i wstęp w jl;-zyku polskim i angiel,skim. PAE ma się ukazyw2ć w zeszytach od 15 do 25 map. Dopiero komentarze mogą wskazać co oczekuje się od kompleksowego zestawienia faktów przestrzennych jeżeli chodzi o "etniczną jedność Polski", i jak rozwiązane zostaną problemy wysiedlania, przesiedlania i zamieszkania specjalnie w niemieckiej dawniej Polsce zachodniej. Każdy kraj kształtuje i musi kształtować swój atlas według własnych tendencji i warunków. Dlatego nakreślono wąskie granice europejskiej koordynacji tych atlasów pod względem technicznym, metodycznym i zawartości. Możliwości porównawcze pod względem treści stwarza dla P AE w zakresie etnologii agrarnej i form budowlanych pierwsza część atlasu etnograficznego szwedzkiego, która ukazała się w 1957 roku, a która omawia tereny sąsiadujące z Polską poprzez Bałtyk. sar. 160-161 Dr Ernst Bur gst a ller Linz dnia 1. XI 1958 Z ogromną radością otrzymałem przesyłkę pierwszej części bardzo pięknie opracowanego Pańskiego Atlasu Etnograficznego. Pozwoli Pan, że złożę Panu naj serdeczniejsze gratulacje, z powodu ukazania się tego ważnego dzieła. Dzieło Pańskie wskazało nam nie tylko to, że w kartografii etnograficznej mogą być wytyczane zawsze jeszcze nowe drogi metodyczne, które zadziwiają swoimi osiągnięciami, lecz ilo że W Polsce istnieją te same problemy kulturowo-geograficzne, którymi i my się zajmujemy. Spodziewamy się, że w krótce będziemy mogli przesłać Panu pierwszy zeszyt naszego aus t·nac k'lego a tl asu etnografl'cznego utrzymywanie kontaktu z nami. I' prosim.v• Pana Amsterdam Dr. P. J. l'vI e e l' t e n s Królewska Holenderska Akademia o stal<' 19. I. 1959 Nauk Por;rzez Bibliotekę Królewskiej Akademii otrzymaliśmy Zeszyt p~ób~y Polskiego Atlasu Etnograficznego. Pragnę pogratulować Panu ukazame Sl~ tego zeszytu. Musi to być dla Pana wielka satysfakcja zobaczyć dzieło ~o całym trudzie jaki Pan włożył w jego przygotowanie. Wykonanie wydaJe się nam bardzo szczęśliwe chciałbym wyrazić swoje uznanie zaró:vno ryscwników jak i drukarzowi. Dodanie rysunków do tych map, ktore tego wymagają jest bardzo pożądane i udane - wydaje się nam też bardz.) korzystne, że każdy zeszyt ma zawierać mapy o podobne? tematyc~. To powiększa przejrzystość mapy. Zadziwia trafna kombinaCJa zn~ku I powierzchni na mapie 17. Bezwątpienia PAE będzie bardzo pozytecznym wkładem do Atlasu Etnograficznego Europy. Dr M. Z e n d e l' Institut fUr Geschichtliche und der Univ€Tsitat Bonn Landeskunde Der Reihnland~ 29. X. 1958 Za pośrednictwem Pana Profesora Dolkera przekazany mi został ~ier:vszy zeszyt etnograficznego Atlasu Polski. Przestudiowałem go z wlelkl~ zainteresowaniem i jestem bardzo szczęśliwy, że obecnie także i inne kraJe wydają atlasy etnograficzne, które uważamy za nie2.wY~le p~żytecz~e w wyjaśnieniu ponad narodowych powiązań życia lud~. W medługlm cz~sJe prześlę Panu pierwszy i drugi zeszyt nowego wydama atlasu etnografIcznego niemieckiego. Prof. V. K i p a l' sk y Helsinki 10. X. 1958 Dziękuję Panu bardzo za wspaniały zeszyt próbny polskiego. Atla~u Etnograficznego, który otrzymałem. Byłbym bardzo rad z otrzymama takze dalszych zeszytów. Prosi Pan o uwagi: mógłbym wysunąć sugestję umieszczenia na mapach starych granic politycznych nie tych z lat 1918-1939, lecz naprawdę starych z lat 1815-1914. Uderza mnie jak jasno dziś jeszcze ukazują się stare granice jako zasięgi etnografi~z~e. Podob~y wypadek mamy w Finlandii gdzie dziś jeszcze można zauwazyc w badamach terenowych starą granicę między Rosją i Szwecją· Prof. Arthur H aber landt Wiedeń 15. X 1959 Aby zaoszczędzić dodatkowych wydatków dałoby się, moim zdaniem, niektóre mapy sporządzić w mniejszej skali niż zwykle. Przez to ~ysk~łYbY one tylko na przejrzystości. Możnaby przeto, bez utraty preshzu I b'3z 33' �p 516 u~zczerb~u dla .nauki, mapę 3 - typy soch, sporządzić w skali 1/4 powlerzchn!, tak Jak mapa 4' to samo dotyczy mapy 8 - ty py slerpow. . . . .' Takze ma~ę .14, p~~lmo nagromadzenia sygnatur dla typowania śpichrzy, wydało mi Się mozl1wym pomniejszyć do skali 0, tak samo mapy 15 i Iii. ~~ do "optycznych postulatów", według których sygnatury na mapie muszą ISC razem.mo~ę się również powołać na argumenty bardzo energicznie przedstawIOne mi w Zycząc d a l szyc h t . .. swoim czasie przez H. Hassingera p~s ę.pow w pracy I najlepszego rezultatu pozostaje z koleżeńskim pozdrowlemem. o L E M I K W "Kwartalniku Historii Kultury Materialnej" w nr. 4 z 1958 r. ukazała się recenzja na temat mojej monografii Strój biłgorajsko-tarnogrodzki opublikowanej w ramach "ATLASU POLSKICH STROJOW LUDOWYCH" pióra Juliana B a r t y s i a, któremu jestem winna szereg wyjaśnień. Recenzent zarzucił mi: "zupełnie ahistoryczne podejście do omawianego problemu". Taki sam zresztą zarzut stawia on wi~kszości monografii strojów wydanych dotychczas przez P.T.L. Odnośnie stanowiska w tej sprawie nie będę z recenzentem polemiwwać ponieważ zdecydowanie mija się on i I I • z prawdą· . Z tej to właśnie ahistoryczności podejścia, zdaniem recenzenta, wynikło w mojej pracy szereg błędnych stwierdzeń. W pierwszej części recenzji aut:Jr cytuje szereg źródeł archiwalnych, między innymi opisy gospodarstw rolnych w Ordynacji Zamojskich z r. 1872. Niektóre z nich były drukowane z Encyklopedii Rolniczej. Ogólnie nie wnoszą one niczego nowego do zagadnienia, o czym świadczy najlepiej cytat przytoczony w recenzji. Wynika to stąd, że wspomniane opisy pochodzą z okresu czasu, do którego sięgała pamięci najstarszych ludzi w latach 1948-1956, gdy prowadziłam badania terenowe. Dostarczyły one obok szczegółowych informacji, kompletnego materiału rzeczowego, pochodzącego właśnie z drugiej połow~' XIX w. Nie jestem więc przekonana co do konieczności sięgnięcia dn wzmiankowanego źródła. Podobnie również przedstawia się wartość źródłowa ksiąg notarialnych. Recenzent opierając się na wynikach badań prowadzonych przez W. Kulę i opublikowanych w jego pracy o włościańskim przemyśle domowym. tkackim w Królestwie Polskim w latach 1846-1865, poddaje w wątpliwość moją informację, że sukno na sukmany i chołosznie było robione prz<'z miejscowych wiejskich tkaczy. Dla zachwiania wartości mojej informacji, posłużył się tutaj porównaniem liczby warsztatów w powiatach augustowskim i zamojskim, który sąsiaduje z biłgorajskim. Cały tok rozumowania jest w tym odcinku recenzji niewłaściwy, a wyciągnięte zeń wnioski fałszywe. Absolutnie nie można porównywać warsztatów tkackich w takich powiatach jak Augustów i Zamość, wyprowadzając stąd wnioski dotyczące ich możliwości produkcyjnych samego sukna. Charakter tkactwa, jako rzemiosła ludowego był i jest w tych powiatach zupełnie różny. W Augustowskiem tkactwo przybrało formę spontanicznie uprawianego przez kobiety domowego rękodzieła o bardzo szerokim zakresie wytwórczości, a w Zamojskiem podobnie zresztą jak i w Biłgorajskiem, miało ono charakter wyspecjalizowanego rzemiosła, wyrabiającego tylko tkaniny odzi",· żowe. Stąd właśnie wypływa różnica w liczbie krosien podana przez W. Kulę w latach 184.6-1865. W Augustowskiem było ich 13.881 a w Za- �519 518 mnie fakty z tego zakresu są tak przedstawione w recenzji, że wz~ac~ia~ą argumentacJę. Wyraźnie w tym wypadku podkreś1iła:n' obok Istl11el11a pewnych wytworów kulturowych również ich formę, ktora prze.de wszystkim przemawia za powiązaniem z kulturą wołoską· Zgadzam SIę z rece.n~ zentern, że w tym stanie badań trudno mówić o wpływach kultu? ,,:ołOSkl;J, w okolicy Tarnogrodu i Bilgoraja. Nie znaczy to Jednak, ze m?WIC me nal.ez; i jestem przekonana, że sygnalizując pewne fakty, u.::zymł~m słuszl11€ . Ogólnie recenzja poza informacjami dotyczącymi wytworstwa ma~0riału na strój, a zwłaszcza przejścia od płóciennictwa konopnego ~o ln1)nego w XIX w. nie wnosi zupełnie niczego nowego do opracowaneJ przeze mojskiem 340. Na tej podstawie recenzent wyprowadził wniosek, że taJo liczba krosien nie była \II stanie obsłużyć produkcją sukna miejscowej ludności. Przeczy temu jednak najprostszy rachunek.Recenzcnt stwierdz8, że \II latach 1846 do 1865 przypadało w powiecie zamojskim na jedno krosno 437,54 głów ludności .. JeŻeli przyjmiemy, że co czwarty mieszkaniec był dorosłym mężczyzną, to na jedno krosno przypadnie 109 osób. Przeciętnie sukmana była noszona przez 10 lat, więc na jedno krosno przypadało wykonanie materiału na jedenaście sukman rocznie, Biorąc pod uwagę, że na przełomie XIX w. część kobiet nosiła sukmany głównie jako strój obrzędowy, można podnieść liczbę sukman, przypadającą na jedno krosno do 16-tu, czyli około 112 łokci sukna. Na spodnie, tzw. "chołosznie" wychodziło około 2 łokci sukna, co przy szybszym ich niszczeniu (przeciętnie co trz:, lata) należy przyjąć że roczne zużycie sukna na 109 mężczyzn, wynosiło 72 łokcie. Łącznie daje to sumę 184 łokci sukna na jedno krosno. Prz:: przyjętej przez recenzenta produkcji rocznej krosna 525,29 łokcie jest t':l ilość o wiele mniejsza i z powodzeniem mogła być pokryta przez miejscową produkcję. Oczywiście tkacze biłgorajscy, zwani knopami, zajmowali 5;'~ również wyrobem różnego gatunku płótna. Zachodziła w ich pracy specjal:· zacja materiałowa. Jedni z nich zasłynęli jako wytwórcy płótna, inni za~ tkanin sukiennych. Odnośnie sugestii recenzenta, że część sukna produkowanego przez biłgorajskich kno;:;ów musiała być sprzedawana małomiasteczkowym kupcom, nie mogę dać wiążącej odpowiedzi, bo nie przepre>wadziłam szczegółowych badań dla tego zagadnienia. Muszę jednak stwierdzić, że recenzent i w tym wypadku nie jest konsekwentny w głoszonych poglądach. Najpierw twierdzi on, że liczba krosien była za mała, by mogLl pokryć miejscowe zapotrzebcwanie na sukno, następnie, że część suktlil musiano sprzedawać małomiasteczkowym kupcom i z kolei, że ludno~ć wiejska część swego zapotrzebowania na sukno i sukmany pokrywała n:ł jarmarkach, kupując je u handlarzy. Tok rozumowania nie jest tutaj logiczny. W południowej części powiatu biłgorajskiego nie było w tkactwie ludowym, pod koniec ubiegłego wiekil systemu nakładczego. Tkacze wiejscy wykonywali sukno na zamówienie gospodarzy z powierzonego surowca, za co otrzymywali wynagrodzenie w gotówce lub w naturze. Nie widzę powodów, aby 50 lat wcześniej miol.ło być inaczej. Poza tym bardzo zdecydowanie przeczy przyjętemu przez recenzenta rozumowaniu, zgromadzony w Muzeach materiał rzeczowy. Wszystkie sukmany w liczbie 16-tu pochodzące z terenu objętego zasięgiem stroju biłgorajsko-tarnogrodzkiego, są uszyte przez wiejskich krawcó\\' z sukna domowej roboty, co zostało stwierdzone ponad wszelką wątpliwość. Natomiast z informacji terenowych wynika, że zdarzały się wypadki kupowania sukna, zwłaszcza na "chołosznie" u miejskich handlarzy. Były tj jednak wypadki bardzo sporadyczne. Nie jest też słuszne stanowisko recel>zenta odnośnie zagadnienia wpływów kultury wołoskiej. Stwierdzone prZl;ze mnie monografii. Barbara Kaznowska-Jarecka Protokół z XXXII Walnego Zgromadzenia Polskiego Towarzystwa Ludoznawcz~go: które odbyło się 6-8 września 1957 r. w Szczecinie w sali KonferencYjneJ P.W.R.N. Wały Chrobrego 4. Pierwszy dzień obrad 6. września 1957 r. O godz. lO-tej s2kretarz generalny PTL prof. Józef G a j e k d.okonał otwarcia XXXII Walnego Zgromadzenia. podkreślił znaczenie pohtycznl' Zjazdu w Szczecinie, którego program w części naukowej dotyc.zy Pomorza Zachodniego. Następnie powitał przybyłych gości: przed~t~wlclel~ :tnografii czechosłowackiej Ludwika Kunza,. przedst~wlclela . Mll1lst.er.stwa Kultury i Sztuki, Ministerstwa Oświaty, ZWiązku Nauczycl.elstwa polskiego. Centralnego Zarządu Muzeów i Ochrony Zabyt~o:" przedstawicieli Wojewódz.kiej i Miejsk:icj Rady Nar·odowej w S~::~eclJll~. Z kolei odczytał depesze i listy nadesłane przez Sekretarza p~lskleJ Akademii Nauk - prof. dr st. Arnolda, prof. dr Juliana Krzyzanowsklego i prezesa P.T.L. - prof. dr Tadeusza Seweryna, który z powodu złego stanu zdrowia nie mógł przyjechać na Zjazd. . Obradom przewodniczył prof. dr Jan C z e k a n o w s k i. Protokoł0.walt: Bolesław Garyga, Adam Glapa, Anna Łyszczówna i Zofia Staszczakowna. Przed południem zostały wygłoszone trzy referaty: . . l. Prof. dr Gerard L a b u d a wygłosił odczyt inauguracYJny pl.: "Rodzl~C podstawy i obce nawarstwienia kulturowe na Pomorzu Zach::>dmm. w okresie nad nad • I wczesnego feudalizmu". . Zupełnie słusznie; potwierdzają budownictwem ludowym tego pieśnią tego obszaru. Przyp. ,.' .. d' Z st zczakówny to rowmez wymkl ba an. a s. .. . obszaru i A. C z e k a n o w s k l e J wymkl badan Redakcji. �521 520 2. Dr Kazimierz S l a s k i: "Przemiany etniczne na Pomorzu Zachodnim w okresie wczesnego feudalizmu". 3. Dr Tadeusz D e l i m a t: "Elementy polskie i słowiańskie w budowie łodzi rybackich nad Bałtykiem". Po południu wygłoszono następujące referaty: 4 Dr Agnieszka D o b r a w o l s k a: "Z problematyki odzieży ludowej na Pomorzu Zachodnim". 5. Dr Tadeusz W rób l e w s ki: "Pomcrze atlasów etnograficznych". 6. Prof. Józef G a j e k: "Pomorze Atlasu Etnograficznego". Zachodnie zachodnie w świetle w świetle badań niemieckich Polskiego (Wymienione referaty są drukowane w tomie szczecińskim Prac i Materiałów Etnograficznych, Szczecin 1959 r.). W dyskusji nad wygłoszonymi referatami głos zabierali: Wacław Petsch. prof. Witold Doroszewski, prof. Maria Znamierowska-Priifferowa. ob. Chrząszczyński. prof. Jan Czekanowski, prof. Józef Gajek, mgr g?rbert Wilczewski, prof. Feliks Markcwski i inni. W. Petsch określił referat prof. Labudy jako niezwykle interesujący. w którym jednak nie było nacisku na wniesienie nowych naświetleń d:> zagadnienia Polskiego Pomorza. Następnie w związku z referatem dr Slaskiego podał szereg danych dotyczących zasady przeprowadzenia grani::etnograficznych państw po pierwszej i drugiej wojnie światowej. Wypowiedż prof. Doroszewskiego dotyczyła zagadnień językowych związanych z nazwą "Bałtyk", "naród" i "narodowość". Prof. M. Priifferowa wyrażając się z uznaniem o wszystkich referatach omówiła sprawę pochodzenia nazwy "Ostsee", wiążąc ją z elementami fińskimi a nawet ugryjskimi. W związku z referatem dra Tadeusza Delimata prof. Priifferowa zauważyła, że dotyczył on dziedziny, w której mam~' 2 a mało materiału aby tworzyć szersze uogólnienia. Prof. Czekanowski nawiązując do referatów prof. Labudy i prof. Gajka mćwił m. in. że materiały antropologiczne nie wskazują na to, aby ek~pansja skandynawska polegała na przebywaniu tutaj większych mas ludności. i że o wyparciu ludności autochtonicznej z tego terenu Europy ni,." mr:glo być mowy. Antropologia na tych terenach wykazuje ciągłość osadnictwa ludności tego samego typu. Odmienny charakter miała wypowiedź działacza P.T.T.K. na PomorzL1 Zachodnim ob. Chrząszczyńskiego. Wyraził on żal pod adresem historyków i etnografów, że np. w Koszalińskiem w ciągu I3-tu lat nie zostały opracowane zabytki historyczne, choć jest wiele grodzisk, które są w ogól.:, nietknięte. Jego zdaniem aktywizacja Ziem Zachodnich musi się zacz"l~ od dokładnego poznania tego terenu. Wypowiadając się w tej sprawie w głosie końcowym prof. Labuda wyTUził pogląd, że centralne insty·tucje naukowe w kraju nie są w stanie opracować wszystkich monografii regionalnych, zadania te powinny by,; podejmowane przez regionalistów. Zadaniem ich jest przede wszystkim opracowanie szczegółowych tematów związanych z regionem, w którym działają· Drugi " I 1, ~I i, I. ~ , \ dzień obrad - sesja przedpołudniowa. Przewodniczyła prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska. Protokołowała Zofia Staszczakówna. Mgr Zbieniew R a d a c ki wy"'łosił referat pt.: "Budcwnictwo wiejskie na Pomorzu Zachodnim". Referat był ilustrowany przeźroczami. Z kolei mgr Henryk L e s ii! s k i wygłosił referat pt. "Zródła do historii kultury materialnej Pomorza Zachodniego w świetle woj. archiwum w Szczecinie". W związku z referatem mgr Lesińskiego prof. W. Doroszewski zapytał czy w materiałach woj. archiwum są dane statystyczne dotyczące składu ludności w poszczególnych wsiach Pomorza. Zakład dialektologii w Warszawie zamierza przeprowadzić badania na Pomorzu, przed tym jednak chciałby znać skład ludności, aby odpowiednio badania zorganizować. W. Jan Karpowicz w nawiązaniu do referatu dr Slaskiego informuje, że w Bibliotece wojew. w Szczecinie znajduje się szereg cennych pozycji z zakresu onomastyki (np. "Adres W Buch" lub Kalendarze), z których można wybrać tysiące nazwisk polskich. Następnie p. Karpowicz podał kronikę wydaną w XVIII w. w Berlinie. w jęz. polskim pt. ,,0 prawach dla obywateli państw pruskich", która zawiera materiał etnograficzny, następnie poinformował, że uporządkowane archiwum w Białogardzie zawiera również dużo materiału etnograficznego (legendy, podania itp.). Dr Tadeusz Wróblewski podkreślił, że referat mgr Radackiego zawierał wiele cennych danych z zakresu budownictwa Pomorza, niemniej kwestia pochodzenia domu podcieniowego nie jest jeszcze wyjaśniona. Niemieccy uczeni nie uznali dotąd słowiańskiego pochodzenia domu podcieniowego. Dr Wróblewski zwrócił uwagę, że przede wszystkim należałoby dokładnie ckreślić występowanie domu podcieniowego, ustalić jego cechy charakterystyczne f dopiero wówczas będzie można mówić o genezie tego typa budownictwa. Następnie zwrócił uwagĘ, by ostrożniej ustosunkowywać się do hipotezy prof. Moszyńskiego dotyczącej pochodzenia domu symetryczno-dwuizbowego, hipoteza ta bcwiem nie jEst jeszcze potwierdzona. Mgr Suzanowicz mówił o roli P.T.L. w dziale administrowania gospodarowania na Ziemiach Zachodnich. Między innymi poruszył sprawę wyjazdu części Sl"wińców z Polski, na skutek braku dostatecznej opieki. Prof. Gajek wyjaśnił, że w bogatym programie XXXII Zjazdu brak czasu na cmawianie tego typu prac. Profesor stwierdził, że Towarzystwo dysponuje skromnymi środkami finansowymi, niedużym zespo- �• 523 522 lem pracowników i w żadnym wypadku nie może nastawiać się na praktyczne działanie. Z kolei stwierdził, że praca badawcza w regionie to nil' kwestia etatu, czy pieniędzy, ale sprawa zainteresowania całego spoleczeristwa, sprawa pogłębiania wiadomości i samodzielnego działania. Inż. Józef Lewicki zapytał mgra Radackiego, czy nie miał możliwoś2i 5ięgnięcia do starszych żródeł np. z XVI w., to mogłoby być bardzo interE'sujące, np. czy nie było tu śladu ziemianki. Z kolei zapytaj, czy referent nie spotkał konstrukcji przysłupowej. Prof. Kazimiera Zawistowicz-Adamska zapytała w jakim stanie są materiały z zakresu rybołówstwa. Prof. Roman Reinfuss: w związku z referatem mgr Radackiego stwierdził, że wątpliwości w interpreta::,ii materiałów są słuszne, następnie podkreślił, że nie wykorzystujemy w pełni metod badawczych. Zdaniem prof. Reinfussa przy pomocy metody kartograficznej czy lingwistycznej otrzymujemy tylko rezultaty względne. teraz natomiast otwiera się inna droga badawcza przez zastosowanie metody konkretno-historycznej. Z kolei profesor omówił możliwości otrzymania rezultatów przy posługiwaniu się metodą konkretno-historyczną. Mgr Maria Fryczowa nawiązując do dyskusji nad budownictwem Pomorza zwróciła uwagę, że ogólnie ustaliło się jakoby dla Kujaw typowy był dom podcieniowy (Gloger, Kolberg), tymczasem jej badania terenowe wskazują, że formy nietypowe zostały potraktowane w literaturz(~ etnograficznej za charakterystyczne. Po wyczerpaniu dyskusji mgr Krzysztof K w a ś n i e w s k i wygłosił referat pt. "Z działalności etnograficznych towarzystw europejskich", w którym przedstawił formy i metody oraz zakres działalności towarzystw. Obrady popołudniowe - godz. l6-ta Przewodniczyła prof. Zawistowicz-Adamska. Protokołowali: Zofia Staszczakówna i Bolesław Garyga. Mgr Stanisław S w irk o sekretarz redakcji "Literatury Ludowej" złożył sprawozdanie z przebiegu prac redakcyjno-wydawniczych, następnie zwrócił się z apelem do uczestników Zjazdu o propagowanie czasopisma i zdobywanie prenumeratorów, oraz o udział w ogłoszonym konkunie folklorystycznym. Prof. Józef Gajek zwrócił uwagę, aby Oddziały na swoim terenie przygotowały materiały do poszczególnych zeszytów "Literatury Ludowej'. Mgr Bolesław Gawin, podkreślił, że zespół redakcyjny "Literatury Ludowej" pracuje dotąd bezpłatnie, a czasopismo ma stale kłopoty finansowe, to też mgr Gawin zwrócił się do uczestników Zjazdu, aby każdy postarał się pozyskać dla czasopisma przynajmniej 10 prenumeratorów. Dr Olga Gajkowa zwróciła się do przedstawiciela Min. Oświaty o propagowanie i nabywanie wydawnictw P.T.L. które mogą stanowić literatmę pomocniczą w bibliotekach szkolnych i nauczycielskich. Przedstawiciel Min. Oświaty p. Kuran w odpowiedzi stwierdził, że Ce~ltralna Biblioteka nie podlega Min. Oświaty, natomiast jeśli chodzi o rozprowadzenie wydawnictw P.T.L. za pośrednictwem Ministerstwa :- n3.)lepiej żeby Towarzystwo przysłało swoje wydawn ictwa i zwróciło SIę o Ich zakup. Mgr Witold Armon zapytał, czy redakcję "Literatury Ludowej" interesują artykuły treści folklorystycznej spoza obszaru Polski. Prof. Józef Gajek sformułował wniosek: "Uczestnicy XXXII Walnego Zgromadzenia zwracają się do Ministerstwa Oświaty, aby w ramach n~uczania literatury i jęz. polskiego wprowadzić elementy folklorystyczne srodowiska w którym szkoła się znajduje". po' zakończeniu dyskusji przystąpiono do sprawozdań z pracy Oddziałów. Sprawozdania złożyły następujące Oddziały: Gdańsk, Katowice. Kielce, Kraków, Limanowa, Lublin, Łódż, Mszana Dolna, Olsztyn, Opole. Poznań, Szczecin, Toruń, Wałbrzych, Warszawa, Wrocław, Zakopane. Trzeci dzień obrad, niedziela Przewodniczył prof. dr Witold 8 września Doroszewski. 1957 r. godz. 9-ta Protokołowali: Adam GlapC1 Anna ŁysZCZćwn2. Przyjęty został następujący porządek obrad: I. a) Odczytanie protokołu z XXXI Walnego Zgromadzenia w Zakopanem. b) S P r a w o z d a n i e finansowe Komisji Rewizyjnej. c) Sprawozdanie z działalności Zarządu za okres 1956/57. II. P l a n o wan i e a) Preliminarz na rok 1957/58 b) Dyskusja. c) Wnioski i uchwały. III. Zamknięcie XXXI Walnego Zgromadzenia. Protokół z XXXI Walnego Zgromadzenia w Zakopanem odczytała dr Zofia Staszczakówna. Protokół po wniesieniu poprawki został przyjęty. . Sprawozdanie finansowe złożył kol. Czesław Stankiewicz w zastępstWIe prof. Wokroja, poczym sprawozdanie Komisji Rewizyjnej odczytał ~rof. Tadeusz Zygler. Sprawozdanie z działalności Zarządu za okres 19;)6/57 wygłosił prof. Gajek. We wstępie sekretarz Towarzyst.w~ zaznaczył, ~e w sprawozdaniu przedstawi problemy węzłowe, szczegolme poruszy za·gadnienie aktywizacji Oddziałów, pracę wydawniczą P.T.L., p'race. badawcze, sprawy biblioteki, archiwum i zagadnienie popularyzacJl. Ogolm·= prof. Gajek stwierdził, że obecnie udział Odd~~ałów v-: pracach Towarzystwa jest zbyt mały. Zarząd nie może zaspokolC matenalnyc~ potrzeb Od~ działów. Oddziały w ośrodkach gdzie nie ma Katedr powlllny stwarzac �• 525 524 duje się w druku. Literatura Ludowa powstała dzięki wielkiemu wysiłkowi mgr Stanisława Swirki, i mgr Bolesława Gawina za co należy się im gorące podziękowanie. Wielki wkład w to wydawnictwo włożyli także panowi'2 profesorowie J. Krzyżanowski i W. Doroszewski, którym Sekretarz Towarzystwa również gorąco podziękował. W momencie przystępowania do druku nie posiadano żadnej kwoty w preliminarzu. Dzięki zainteresowaniu lVIinisterstwa Oświaty widzimy możliwość szybkiego rozprowadzenia jej numerów i druk dalszych. Bardzo pożądana jest sprzedaż "Literatury Ludowej" sobie warunki pracy szczególnie w oparciu o pomoc finansową Ra:! Narodowych. Prace wydawnicze. Do 1952 r. P.T.L. było w pełni wydawcą swych tytułów. Po tym roku na zlecenie PAN Towarzystwo część swych wydawnictw oddało do druku Ossolineum: Lud, Prace i Materiały Etnograficzne, Prace Etnograficzne, a r·óźniej od 1957 r. Bibliotekę Popularną P.T.L. Poza tymi tytułami P.T.L. wydaje: Atlas Polskich Strojów Ludowych, Archiwum Etnograficzne z Biuletynem Etnograficznym P.T.L. i Literaturę Ludową. Wydawnictwa te wykazują prężność i sprawność. Gorzej przedstawia się druk tytułów Towarzystwa w Ossolineum. Dlatego Zarząd wystąpił z wnioskiem co PAN o zwrot wydawnictw własnych. Z podobnymi wnioskami wystąpiły też inne towarzystwa. W naszym memoriale do PAN zwróciliśmy uwagę, że potrafimy znacznie zmniejszyć koszt niektórych pozycji. ?ewna poprawa zaistnieje w 1958 roku. PAN przyznała nam 117 arkuszy y.;ydawniczych. Przemiany ogólne w kraju i decentralizacja otwierają ogromne możliwości dla P.T.L. Wojewódzkie Rady Narodowe w swych budżetach mają pozycje, z których Oddziały winny korzystać. Istnieje np. możliwość wydania zeszytów "Literatury Ludowej" w oparciu o fundusze P.W.R.N. we Wrocławiu, Szczecinie i in. Wygłoszone na Walnym Zgromadzeniu w Szczecinie referaty zostaną także wydane dzięki funduszom W.R.N. Prace i materiały gromadzone w Oddziałach powinny być wydane przez Wydziały W.R.N. Aby pozycje te nie zaginęły i łatwiej były dostępne dla etnografów winny być włączone w tytuły wydawnicze P.T.L. z zaznaczeniem instytucji finansującej. Następni.? sekretarz Towarzystwa przystąpił do omówienia poszczególnych tytułów wydawniczych. Atlas Polskich Strojów Ludowych .. W roku 1957 ukazał się "Strój Zagórzan" i.,~trój sandomierski", które należy uznać za jedne z lepszych zeszytów. W przygotowaniu do druku znajduje się zeszyt Kaznowskiej "Strój biłgoraj ski", Świeżego - "Strój podlaski" i Dekowskiego - "Strój sieradzki". Dotychczas ukazało się 19 zeszytów co stanowi 'l:l zaplanowanych monografii. Każdy następny zeszyt wydawać możemy po sprzedaniu 60°/" poprzednio wydrukowanego. Za pomoc w rozprowadzeniu książek prof. Gajek złożył podziękowanie mgr Gawinowi i mgr Kuźmiczowi. Następnie zaapelował do wszystkich członków aby poważnie zajęli się propagandą wydawnictw Towarzystwa, podkreślił, że Atlas jest serią wydawniczą rozchwytywaną za granicą. Niestety instytucje powalane do rozpcwadzenb książek nie wywiązują się należycie, z czego wynika strata nie tylko dla Towarzystwa ale i dla Państwa. Czesi na podobne wydawnictwa znajdują zbyt w kraju, tłumaczą też te same publikacje na kilka języków i sprzedają je za granicą. Jeśli chodzi o ,.strÓj kaszubski" do Walnego Zgromadzenia w Gdańsku powinien być gotowy. Literatura Ludowa. Dotychczas ukazały się już dwa zeszyty. trzeci znaj'- przez Oddziały. Archiwum Etnograficzne. W skład jego od 1956 r. włączyliśmy Biuletyn Informacyjny P.T.L. Archiwum zawiera prace opisowe; wydajemy je w formie powielanej. Kilkanaście prac czeka na półce na opublikowani,:. Oddziały winny się starać o fundusze na wydanie prac swych członków. Biuletyn Informacyjny P.T.L. zawiera kronikę ruchu naukowego w kraju, za granicą, sprawy związane z muzeami i wystawami, wiadomości dotyczące życia kultury ludowej, noty bibliograficzne oraz dział "omówienia" zawierający sprawozdania z najważniejszych poczynań w dziedzinie etn'lgrafii. Wśród młodego pokolenia etnografów biuletyn ma uznani~, ale słabe są wyniki jego w zbycie, chociaż nakład wynosi 600 egz. Redaktor mgr Krzysztof Kwaśniewski prosi o współpracę· Pocztówki jako uboczny produkt wydawniczy, zostały wydane jednakże spodziewane efekty finansowe zawiodły. Sprzedaż pocztówek przez Oddziały winna być formą popularyzowania osiągnięć P.T.L. Prace przygotowywane do druku: Lud t. 43 i 44 znajduje się w Ossolineum w druku. Część materiału z ostatniego tomu będzie musiała pójść do 45 t. Prace i Materiały Etnograficzne. Kolejny tom zawierający korespondencję Oskara Kolberga ukaże się w 1959 r. "Pamiętnik z podróży do Afryki" J. Czekanowskiego i praca R. Noconia "Dzieje, kultura i upadek Inków" według zapewnień Ossolineum mają się ukazać w bieżącym rokt:. Prace Bibliot·eki PoItularnej P.T.L. Burszty - "Od osady słowiańskiej do wsi współczesnej", Glapy i Kowalskiego - "Tańce i zabawy wielkopolskie" są w przygotowaniu do druku w Ossolineum. Praca L. Węgrzynowicza _ Indeks z "Orlego Lotu" i "Materiały etno~raficzne z powiatu Limanowskiego" w ramach Archiwum winny ukazać się w najbliższych miesiącach. Także w ramach Archiwum w najbliższym cza~ie ukażą się prof. Bąka oraz prof. Schrama opisy zwyczajów weselnych. B i b l i o t e k a. Wiele szczegółów podała Komisja Rewizyjna w swym sprawozdaniu. Prof. Gajek uważa za wskazane podkreślić, że jest ona największym zbiorem etnograficznym w kraju, lecz członkowie mało z niej korzystają· P r a c e b a d a w c z e wykonywane • Sł\: al w formie zleceń na pisanie �". 527 526 artykułów do wydawnictw, b) w postaci tadari terenewych, na które Towarzystwo zdobyło, dzięki ogólnym przemianom nieco pieniędzy. W ciągu minionych 5-ciu lat P.T.L. badań terenowych nie prcwadzilo. W celu kontynuowania badań Oddziały winny w oparciu o R.N. tworzyć sobie bazy finansowe. Zakre~ i tematyka badań winna się skupić na a) inwentaryzacji zjawisk etnograficznych, b) przedstawieniu nowych procesów adaptacji osiedleńców na Z.O. P o P u l a r y z a c ja. Prowadzono ją w formie referatów i odczytów. Efekty są jednak nikłe a zasięg mały. W celu podniesienia poziomu popularyzacji najbliższy okres należy poświęcić doskonaleniu kwalifikacji naukowych członków P.T.L. I w tej dziedzinie Oddziały nie powinny czekać na Centralę, lecz same rozpocząć prace. Obecnie jako naczelny postulat stawia się usamodzielnienie Oddziałów pod względem naukowym, i finansowym. Kończąc swe przemówienie sprawozdawcze prof. Gajek dziękuje m. in. najmniejszemu Oddziałowi w Limanowie za jego żywotność i pracę. Sprawozdanie Sekretarza zebrani przyjęli i zatwierdzili jednogłośnie. Z kolei Kol. Stankiewicz odczytał preliminarz na rok 1958. Nad preliminarzem wywiązała się dłuższa dyskusja poczym przystąpiono do odczytania wniosków. Zgłoszone przez uczestników XXXIIW. Z. wnioski przeczytała pwf. Zawistowicz-Adamska - cz!on'3k Komisji wnioskodawczej. Wniosek l. Walne Zgromadzenie zaleca Zarządowi P.T.L. zgłoszenie akcesu do prac Towarzystwa Ziem Zachodnich, którego celem jest naprawienie krzywd i daleko idąca pomoc dla rdzennej ludności Ziem: Mazur i Warmii, Pomorza, Ziemi Lubuskiej i Słąska. Wniosek 2. Walne Zgromadzenie zwraca się do C.Z.M. i O.Z. z usilną prośbą o interwencję u najwyższych władz w celu jak naj śpieszniejszego przydzielenia Muzeom i działom etnograficznym w Polsce poważnych funduszów na zakup ostatnich ginących zabytków kultury i sztuki ludowej, szczególnie na Ziemiach Odzyskanych. P.T.L. zorganizuje w tej sprawie delegację do najwyższych władz państwowych. Wniosek 3. Walne Zgromadzenie zleca Zarządowi skierowanie do Prezesa Rady Ministrów i do Ministerstwa Kultury i Sztuki oraz Prezesa P.A.N. prof. T. Kotarbińskiego delegacji z memoriałem w sprawie przydzielenia Warszawskiemu Muzeum Etnograficznemu pomieszczenia w Stolicy. Sprawa ta budzi najwyższe zaniepokojenie wśród etnografów i jest kompromitującą· Projekt memoriału w załączeniu. Projekt petycji uczestników XXXII Zjazdu P.T.L. do Premiera i Ministra Kultury i Sztuki. Uczestnicy XXXII Walnego Zgromadzenia P.T.L. zwracają się do Obywatela Premiera (Ministra) o przydzielenie Warszawskiemu Muzeum Etno- t graficznemu (Muzeum Kultury i Sztuki Ludowej) budynku w centrum miasta. Warszawa posiadała przed II wojną światową poważne zbioryetnograficzne, polskie i obce, pomieszczone w gmachu przy ul. Krakowskie Przedmieście 66. Były one odpowiednim warsztatem pracy naukowej dla stołecznego ośrodka badań etnograficznych, mającego europej~ką sławę oraz jedną z największych atrakcji dla zwiedzających Warszawę swoich i obcych. Niestety, zbiory te spłonęły całkowicie w pierwszych dniach wojny. W roku 1946 powstało Muzeum Kultur Ludowych pomieszczone tymczasowo w maleńkim i zniszczonym pałacyku w Młocinach. Dzięki energii ówczesnego Kierownika Muzeum udało się szybko zgromadzić poważne zbiory etnograficzne polskie i egzotyczne, tak że musiano powiększyć bazę lokalową w Tarchominie oraz prowizoryczne pawilony postawione obok pałacyku w Młocinach. Rozwiązania te nie mogą jednak przesłonić faktu, że Muzeum w obecnych warunkach nie ma żadnych szans rozwoju, a zgromadzone z trudem eksponaty narażone są na zniszczenie. Lokale obecne są zbyt szczupłe, aby rozwinąć ekspozycję w sposób odpowiadający potrzebom stołecznego muzeum kultury ludowej. Po zniszczeniu jednej z prowizorek musiano na zarządzenie Ministerstwa Kontroli _ zwinąć ekspozycję etnografii pozaeuropejskiej i ograniczyć ją do w y .. stawy strojów ludowych w samym pałacyku (7 małych pokoików). Wskutek braku kredytów r;ałacyka nie odnowiono i nie przystosowano do potrzeb muzealnych. W związku z czym nieopalane sale i zaciekające dachy nie mogą gwarantować odpowiedniej konserwacji zbiorów, ani zapewnić ciągłości pracy nad nimi. Społeczna funkcja Muzeum jest obecnie minimalna. Okropne warunki w jakich pracuje personel naukowy ubezwładniają jego poczynania, a administrowanie instytucją rozrzuconą obecnie w trzech bardzo oddalonych od siebie punktach miasta jest wedle dotychczasowych doświadczeń - wręcz absurdalne. Sztuka ludowa polska jest niezmiernie atrakcyjna dla wszelkich akcji wystawowych za granicą. Muzeum Warszawskie mogłoby prowadzić ją na szeroką skalę i na należytym poziomie. Jednakże w obe~nych warunkach jest to całkowicie niemożliwe. Stolica kraju demokracji ludowej winna oDrazować całość kultury narodowej a nie kulturę warstw i klas gospodarczo przodujących. Wszystkie kraje demokracji ludowej zorganizowały już dawno w~paniałe muzea etnograficzne w Pradze, Budapeszcie, Bukareszcie itp. Nasza kultura i sztuka ludowa, również bogata, pod pewnymi względami ciekawsza aniżeli u pozostałych narodów nie ma odpowiedniej reprezentacji w stolicy. Członkowie P. T. L. uważają ten stan rzeczy za niedopuszczalny i proszą Obywatela Premiera o sprawną interwencję i szybkie i skuteczne poparcie starań Muzeum. �529 528 Wniosek 4. Walne Zgromadzenie P.T.L. doceniając powołanie przez Ministerstwo Oświaty szkolnych kół krajoznawczo-turystycznych zarazem apeluje do Ministra Oświaty o wrrowadzenie e t n o g r a f i i jako przedmiotu nauczania do programów wyższych klas zakładów kształcenia nauczycieli. oraz o wprowadzenie elementów etnografii do geografii i literatury. Wniosek 5. Walne Zgromadzenie prosi Zarząd Główny P.T.L. by ten zwrócił si~ do przewodniczących wszystkich Wojewódzkich Rad Narodowych orn wybranych Miejskich Rad Narodowych z prośbą o współpracę i o udziel"nie jak najdalej idącej pomocy wszystkim Oddziałom P.T.L. w ich pral:ach naukowo-badawczych, publikacyjnych i społeczno-oświatowych oraz o zatrudnienie etnografów na stanowiskach referentów, instruktorów oświato\'Tych, kierowników referatów popierania twórczości ludowej. Wniosek 6. Walne Zgromadzenie domaga się aby P.T.L. było reprezentowane :la wszystkich międzynarodowych zjazdach etnograficznych a w szczególności dotyczących sztuki ludowej i folkloru. Wniosek 7. Walne Zgromadzenie prosi Zarząd Główny P.T.L. o zorganizowanie etnograficznych (terenowych i muzealnych) w y c i e c z e k z a g r an i c z n y c h w ramach grupowej wymiany bezdewizowej. Wniosek 8. Walne Zgromadzenie zleca Zarządowi nawiązanie kontaktu z Krajowym Związkiem Spółdzielni Przemysłu Ludowego i Artystycznego i uzyskanie zgody tegoż Związku na udział etnografów jako rzeczoznawców przy organizowaniu warsztatów terenowych (w charakterze nadzoru etnograficznego) . Wniosek 9. Prof. Priifferowa zwraca się do Zarządu, by zajął się rozt'Jczeniem opieki fachowej nad naukowo-badawczą działalnością Oddziałów P.T.L. Proponuje powołanie przez Zarząd Główny spośród członków czynnych P.T.L., przygotowanych zawodowo - konsultantów społecznych. Wniosek 10. Mając na myśli rozszerzone zadania na odcinku prac badawczonaukowych i rozwój prac społeczno-oświatowych w Oddziałach P.T.L. Walne Zgromadzenie apeluje do Zarządu Głównego o podwyższenie wynagrodzeń pracowników. Wniosek n. Zarząd Główny P.T.L. zwraca się do wszystkich Muzeów i wybranych Oddziałów P.T.T.K. z prośbą o wystawienie gablot z wyduwnictwami P.T.L. Wniosek 12. Oddział Olsztyński P.T.L. proponuje odbycie XXXIV Walnego Zgromadzenia P.T.L. w 1959 r. w Olsztynie. Wniosek 13. Walne Zgromadzenie P.T.L. przyjmuje na swego członka zasłużonego etnografa morawskiego dr Ludwika Kunza z Brna. Waiosek H. Walne Zgromadzenie zobowiązuje Zarząd Główny do zorganizowania przed upływem 3-ch lat sesji naukowej w Białymstoku poświęconej Podlasiu i terenom Soąsiednim. WniNek Iii. Walne Zgromadzenie P.T.L. gorąco dziękuje Oddziałowi P.T.L. w Szczecinie za wysiłki poniesione nad zorganizowaniem XXXII Walne<;o Z~rcmadzenia Vf' Szczecinie. Wniosek 16. Walne Zgromadzenie zwraca się do Ossolineum z prośbą o przyśpieszenie wydania Kwestionariusza gwaroznawczego, który' jest również hardzo pożyteczny dla prac Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Pol5kiegc Atlasu Etnograficznego. Wniosek 17. Zgromadzenie prosi Ministerstwo Oświaty o zorganizowanie kursów etnografii dla nauczycieli. Prof. Zawistowicz-Adamska w dalszej dyskusji stwierdziła, że wydawnictwa wydawane w poszczególnych Oddziałach mogą nieco obniżyć poziom publikacji P.T.L. Z tego względu uważa, że każda pozycja, która ma pójść do druku i ma być finansowana przez Polskie Towarzystwo Ludoznawcze musi być przedłożona Zarządowi Głównemu i musi otrzymać jego aprobatę, co w ogóle nie wyklucza zaznaczenia jaki Oddział tę pozycję przygotował do druku i jaka instytucja czy instytucje ją sfinansowały. Dalej, w swym przemówieniu prof. Adamska mówiła o potrzebie nadesłania serwisu na temat Zjazdu, o potrzebie reorganizacji Komisji Popularyzacji. Walne Zgromadzenie zaleciło zlikwidowanie Komisji Popularyzacji Wiedzy a sprawy związane z działalnością tej Komisji powierza prowadzić Oddziałowi Łódzkiemu. Dr Malicki podkreślił ważność szybkiego opublikowania materiałów zebranych z okazji Zjazdu. Mgr Kamocki zwrócił uwagę na możliwość wprow8!dzenia etnografii do podręczników szkolnych. Prof. Gajek w nawiązaniu do przedmówcy zaznaczył, że w zakresie historii i geografii istnieje instrukcja o wprowadzeniu etnografii do podręczników. Nie ma jej jednak w odniesieniu do podręczników jęz. polskiego gdzie należałoby wprowadzić folklor. Ob. Smoczkiewicz informuje, że na terenie Rzeszowskiego są zbieracze posiadający pokaźne zbiory etnograficzne. Ze zbiorów ich korzystają różni r;.racownicy, lecz nie zawsze podają źródło i nie honorują ich pracy. Pożądanym jest aby Min. Kultury i Sztuki szkoliło swych pracowników w dziedzinie etr.ografii, szczególnie tych, którzy pracują w terenie. Współpraca P.T.L. z Domami Kultury i Wydziałami Kultury winna się zacieśniać. 06. Zaręba z Kielc złożył Centrali P.T.L. podziękowanie za szybkie przesłanie książek z biblioteki. Redaktor Chomiński podkreślił potrzebę i konieczność badania nowej kultury na Ziemiach Odzyskanych Popularyzacja może znaleźć miejsce na łamach pisma "Orka", które zaprezentował zebranym. Mgr Kuźmicz zakomunikował, że współpraca z Z.N.P. istnieje już od roku. Ob. Michejda z W -wy uważa, że wniosek pierwszy o pomocy dla ludności miejscowej jest najważniejszy i należy omówić go szczegółowo. Prof. Gajek zaręczył, że problematyka wyrażona w tym wniosku była już omawiana. P.T.L. w tej sprawie wysłało do Komisji Sejmowej memoriały. 34 "Lud", t. XLV �530 531 Ob. Przychodzińska z Min. Kultury i Sztuki widzi wyraźnie rysującą się współpracę z P.T.L. Mgr Judenko zaprojektował powołanie Komisji do spraw Z.Z. Dr Gajkowa poinformowała, że tem łódzki znajduje się w opracowaniu tak, jak i Ziemia Chełmińska Ks. Łęgi. Praca doc. Burszty ukaże się w 1958 r. Z nadsyłanej prasy widać, że problematyka etnograficzna wzbogaca się. Szkoda tylko, że etnografowie nie podpisują swoich artykułów drukowanych w prasie codziennej. Apeluje do młodzieży, aby podpisywała swe artykuły. Dr Ludwik Kunz podziękował za zaproszenie na Zjazd i mówił o potrzebie współpracy między etnografami polskimi i czeskimi. Prof. Doroszewski omówił formy popularyzacji i zaznaczył, że ważną form '-i popularyzacji wiedzy jest styl mowy i pisma,. który winien być prosty, jasny, dojrzały. Następnie zwrócił się do Towarzystwa aby wpłynęło na Ossolineum na przyśpieszenie druku Kwestionariuszy z zakresu gwary, zawierających bogaty materiał etnograficzny. Badanie stosunków ludnościowych na Z.O. jest zagadnieniem bardzo ważnym. Winno ono być wprowadzone jak najszybciej. Ob. Gawron z Limanowej zaznaczył, że w terenie nie zawsze' spotyka uczciwych badaczy, niektórzy z braku znajomości środowiska czy też przez wygodę pomijają dobrych informatorów. Cenne materiały w pow. Limanowskim zebrał prof. Reinfuss. Prof. Gajek. Na zakończenie obrad wezwał wszystkich obecnych by minutową ciszą uczcili pamięć zmarłych członków Towarzystwa: prof. dr Bożenę Stelmachowską, prof. dr Juliana Kleinera, prof. dr Feliksa Prz~'jemskiego z Krakowa, inż. Franciszka Osińskiego z Przemyśla, St<1nisława Wallisa ze Śląska i mgr Czesława Ciszkiewicza z Łodzi. XXXII Walne Zgromadzenie zamknął prof. Witold Doroszewski podziękowaniem za udział w obradach oraz Oddziałowi Szczecinskiemu za pracę' i trud włożony w doskonałą organizację Zjazdu. Po zakończeniu obrad uczestnicy udali się na dwudniową wycieczkę etnograficzną· Zwiedzano Ziemię Pyrzycką, wyspę Wolin i wybrzeże w okolicach Międzyzdrojów. Adam Clara Oddz. Kraków Limanowa " Lublin Łódź Mszana Dolna Olsztyn Opołe Poznań Katowice Toruń Warszawa " Wrocław Wałbrzych Zakopane Koła Zarz. Łask f, i 269.55 439.20 116.91 425.60 260.98 344.20 180.60 392.20 526.58 91.29 588.80 198.29 411.25 33.22 300.- 05.108.15 Banki Centr. i Oddz. N.B.P. Poznań Lublin Łódź Toruń P.K.O. Kraków Odbiorcy Dostawcy Współpracownicy Rozliczenia' z pracownikami Surowce Gotowe wydawnictwa Różnice kalkulacyjne Wydawnictwa nieukończone 5.799.75 675.31 2.015.22 153.25 3.629.99 12.273.52 11.360.85 4.120.64 81.765.74 312.05 58.508.96 496.307.45 142.991.55 112.301.96 1.316.093.19 B I L A N S Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego z dn. 31 grudnia 1956 f .. Aktywa Ruchomości Drobne sprzęty Biblioteki Centrali i Oddz. Kasa - Centrali Oddz. Jelenia Góra Pasywa 66.905.87 7.953.31 529.44 -.04 74.859.1lI 316.183.H Fundusz amortyzacyjny Odbiorcy Dostawcy Współpracownicy Rozliczenia z pracownikami 34" 57.466.13 11.404.22 6~.328.57 16.888.93 6.768.37 �533 532 Majątek Towarzystwa: 1.031.254.32 129.982.65 stan z 31. 12. 55 wzrost w 1956 r. 1.161.236.97 1.316.093.19 Wrocław, dnia 31 grudnia 1956 r. Księgowy (-) Czesław (-) Stankiewicz Skarbnik Doc. dr Franciszek Wokroj I R a c h u n e k w y n i k ó w z a r. 1956 Straty Wydatki 93.795.:n 157.919.0,) 158.146.18 74.844.33 1.883.40 129.982.S!) działu popularyzacji wiedzy naukowego Koszt własny sprzed. wydawnictw Rabaty udzielane Podatek obrotowy Zwiększenie funduszy r I 616.571.-Zy ski Subwencje: 355.000.10.000.2.000.- Pcls:cZl Akad. Nauk Min. Kult. i Sztuki Min. Budowy Osiedli wydawnictw Sprzedaż Składki Inne wpływy 367.000.239.185.0!) 8.846.50 1.539.45 --_._- 616.571.Wrocław, dnia 31 grudnia 1956 r. Skarbnik Księgowy (-) CzesŁaw (-) Stankiewicz doc. dr Franciszek Wokro; Neymanowa, Leon Roppel, L. Cehak, Franciszek Wokroj, KrzY5ztof Wolski, Ryszard Kukier, Stanislaw Blaszczyk, Roman Reinfuss, Irena Chruścielowa, Kazimierz Pietkiewicz, Maria Gomolec, Janusz Kamocki, Władysław Oszelda, Tadeusz Bibliński, Władysław Fretek, Jadwiga Pawłowska, Maria Biernacka, \'1. Szkulimowska, A. Jachmina, Bronislawa Jaworska, Włodzimierz Antoniewicz, Wanda Jostowa, Henryka Wesołowska, Edmund Kłos'kowski, Józefa Bednarowska, Janusz Optołowicz, Bolesław Garyga, M. Woźniak, Maria Kwaśniewska, Eugeniusz Jaworski, Jan Czekanowski, Piotr Orzechowski, Maria Suboczowa, Maria Polakiewicz, Józef Gajek, Kalina Antoncwicz, Stefan Deptuszewski, Zofia Majcherowicz, Halina Nowosad, Karol Bałon, Jerzy Topolski, Czesław Łuczak, Tadeusz Delimat, Kamal Safwat, Barbara Zagórna, Jan A. Zaremba, Feliks Markowski, Zofia Strawińska, Tadeusz Zygler, Józef Jastrzębski, Antoni Sledziewski, Barbara Michejdzianka, Halina Olędzka, Jan Sadownik, Krzysztof Makulski, Sławoj Szymkiewicz, Jan Burda, Zbigniew Jasiewicz, Olech Podlewski, Julian Machnocz, Łukasz Kumor, A. Matyniak, A. Nasz, Julian Krzyżanowski, Klara Prillowa, Zofia Poczobutt, Józef Bojar, Barbara Bazielich, Adam Wanke, Krystyna Kaczko, Longin Malicki, Tadeusz Wróblewski, Józef Burszta, Stanisław Świrko, Maria Turczynowiczowa, Walerian Sobisiak, Bolesław Kuźmicz, Tadeusz Zebrowski, Kazimierz Zurawski, Krystyna Klęsk, Halina Mikułowska, Gustaw Morcinek, Paweł Tomaszewski, J. Woźnicki, Irena Nachorayska, Stanisław Krzywicki, A. Podgórska, W. Garczyń ski, Sebastian Flizak, Anna Szyfer, J. Drozd, A. Wojciechowska, Teresa Szałowska, Florian Domocik, Adam Glapa, Zofia Staszczakówna, Stika (Brno) Alicja Gerlach, Zenon Jankowski, A. Szumanowa, J. Semenki, S. Wałągiewicz, Emanuel Guzik, Aleksander Oleszczuk, Maria Fryczowa, Jadwiga Orynżyna, H. Lewegh, Tyszkowa, Antoni Zwolak, Maria Kamocka, Tadeusz Seweryn, Marian Dietukiewicz, Wojciech Blażkowskl~ Teresa Wąsowicz, A. Zagórna, Janina Dydowiczowa, R. Horoszkiewicz, Cz. Kurek, Maria Woleńska, Kazimiera Zawistowicz-Adamska, Stanisław Gajewski, Anna Łyszczówna, Ksawery Piwocki, RobertWildhaber (Bazyleja), Dimitr Krandźalov Ołomuniec), Crhak (Opawa). Program XXXIII Walnego Zgromadzenia w Cieszynie str. 534. Protokół z XXXIII Walnego Zgromadzenia Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w dniach 19-21 września 1958 r. w C i e s z y n i e Obecni: Irena Bukowska, Jan Maciejewski, Janusz Świeży, Bronisława Dekowska, Jan P. Dekowski, L Lechowa, J. Lech, J. Dudkiewicz, Jadwiga Kucharska. Jan Broda, Wojciech Hejno5z, Stanisław Hiż, .JÓzef Ligęza, Ludwik Dubiel, Aleksandra Tyszkowa, Czesław Witkowski, Halina Szewczykowa, Zbigniew Szewczyk, Bernadetta Turno, Magdalena Meres, Zofia • Pierwszy dzień obrad - .piątek 19 września 1958 r. 1. Otwarcie XXXIII Walnego Zgromadzenia Powołanie Prezydium, Uchwalenie porządku obrad. Przemówienia. 2. Odczyty inauguracyjne: "Tradycje ludoznawcze na Śląsku Cieszyńskim - Dyr. L u d w i k B r o ż e k 3. "Prace naukowo-badawcze w zakresie etnografii w związku z Millenium" Prof. K a z i m i e r z D o b l' o W o l s k i �535 534 4. ,,0 potrzebie bada!'l etnograficznych w poszczególnych regionach Polski" 5. Dyskusja w której udział zgłosili: J. Burszta, A. Oleszczuk, M. Znamierowska-Prlifferowa, R. Reinfuss, J. Gajek, T. Seweryn i inni. Zwiedzanie Muzeum Etnograficznego i zabytków miejscowych. "Sląska wieczornica ludowa". Występ Zespołu Pieśni i Tanca Ziemi Cieszyńskiej. Drugi dzień obrad - Sobota :':0 września uraz Jarosława Stizka z Brna, Safwata Kamala z Kairo. Następnie odczytał nadesłane telegramy do Zarządu Głównego. Do Prezydium zostali powołani: Ob. Julia Pach era, profesorowie: Roma;1 Reinfuss, Kazimiera Zawistowicz-Adamska, Naczelnik Kazimierz Pietki~wicz, Doc. Józef Burszta i Dyr. Ludwik Brożek. W imieniu Oddziału Sląskiego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego powitał przybyłych gości doc. Józef L i g ę z a, podkreślając ważnoŚĆ problematyki Zjazdu. W imieniu P o l s k i e jAk a d e m i i N a u k zabrał 'głos Prorf. dr Włodzimierz A n t o n i e w ic z, który powiedział między innymi, że Walne Zgromadzenia Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego stają się z roku na rok liczniejsze i poważniejsze i urastają do rozmiarów kongresów etnograficznych. Zaznaczył, że dobrze się składa, że Zgromadzenia te odbywają się co roku w innej miejscowości. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze w gronie towarzystw naukowych skupionych w P.A.N. wysuwa 5ię na czołowe miejsce. Poważne osiągnięcia P.T.L. ma na odcinku publikacji naukowych. "LUD" "Literatura Ludowa", piraca N o c o n i a o Inkach, B u r s z t y "Od osady słowiańskiej do wsi współczesnej" są pozycjami, spełniającymi ważną rolę. Te właśnie osiągnięcia oraz skupienie wokół siebie licznej ilości etnografów przeznaczają Polskie TGwarzystwo Ludoznawcze do poważnej roli w organiza::ji mającego po\vstać. Instytutu Etnograficznego. W końcu przemówienia Prof. Antoniewicz osobno podkreślił poważny wkład P.T.L. w dziale popularyzacji nauki, którego metody mogą służyć innym organizacjom za przykład. Po powitaniach przewodniczący postawił wniosek o powołanie Komi:>ji wnioskowej w następującym składzie: Naczelnik Kazimierz Pietkiewic?, pl'ofesorowie: Kazimiera Zawistowicz-Adamska, Franciszek Wokroj, Tadeusz Zygler; wniosek ten w głosowaniu został przyjęty jednomyślnie. W drugim punkcie obrad Dyr. Ludwik Brożek wygłosił referat: TTli- 1958 r. Godz. 9-ta 1. "Sląska górnicza literatura ludowa" - A d o l f D y g a c z 2. "Odbicie stosunków społecznych w śląskim folklorze muzycznym" J ó z e f L i z ę g a. 3. "Współczesna twórczość ludowa w Cie5zyńskiem" - B a r b a r a B azielichówna 4. "Z badań nad grupami zawodowymi na Sląsku" - M a r i a Z y w i r s k :1 5. "Stan prac nad śląskim skansenem" - M a r i a S u b a c z o w a 6. Dyskusja. 1. Odczytanie protokółu z XXXII Walnego Zgromadzenia w Szczecinie 2. Sprawozdanie Komisji Rewizyjnej - Prof. J u l i u s z Z b o r o w s K i 3. S p r a w o z d a n i e z działalności Zarządu za okres 1957/58 doc. F r a n c i s z e k Wok r o i 4. Dyskusja 5. P l a n o wan i e 6. Preliminarz na rok 1958'59 ref. Stanisław Gajewski 7. Dyskusja, 8. Poprawki do statutu PTL - ref. prof. F. Wokroj. 9. Wnioski i uchwały. Zamknięcie XXXIII Walnego Zgromadzenia. Przewodniczy Prezes Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego - Prof. dr Tadeu5z S e w e r y n. Protokołuje mgr Bolesław Kuźmicz. Otwarcia XXXIII Walnego Zgromadzenia dokonał prof. dr Tadeusz Seweryn. W zagajeniu stwierdził, że Zgromadzenie odbywa się w Cieszynie ponieważ w tym mieście przy pomocy P.W.R.N. w Katowicach znaleźliśmy najodpowiedniejsze warunki; nieobojętnym też było dla organizatorów, że Cieszyn należy do starych miast posiadających chlubną kartę w historii kultury polskiej. Glównym celem Zgromadzenia to opracowanie form włączenia się polskich etnografów w obchody rocznicy tysiąclecia istnienia Palistwa Polskiego. Z kolei Prezes przywitał gości zagranicznych: Roberta Wildhabera z Bazylei, Dymitra Krandżalova z Ołomuńca dr J. Crhaka z Opawy dycje • ludoznawcze na Sląsku Cieszyńskim. Po referacie Preze5 Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego przywita! przybyłego Gustawa M o r c i n k a, członka Zarządu Głównego P.T.L. i przedstawicielkę C.P.L. i A. - Panią Jadwigę Or y n ż y n ę. W zastępstwie prof. Dobrowolskiego, który miał wygłosić odczyt pt. "Prace naukowo-badawcze w zakresie etnografii w związku z Millenium" przewodniczący otworzył dyskusję na w/w temat; prof. Seweryn zwrócił uwagę na ważność rocznicy w dziejach narodu oraz na podejmowane prace przez inne towarzystwa i instytucje. Z kolei prof. Gajek omówił konieczność nasilenia prac związanych z Polskim Atlasem Etnograficznym, Atlasem Słowiańskim i monografiami regionalnymi. Mówił również o potrzebie wydania podręcznika etnografii polskiej, który byłby zmodernizowanym i dostosowanym do potrzeb obecnej chwili podręcznikiem A. Fischera. Brak bowiem akademickiego podręcznika etnografii Polski odbija się ujem- �537 536 nie na pracy dydaktycznej. W sumie w~zystkie prace etnograficzne z okresu obchodu Tysiąclecia winny być szczególnie nasilone. Z lwlei prof. Czekanowski, oceniając wypowiedzi przedmówców podkreślił wielką wagę słów i sformułowań nie inicjujących nowych prac, lecz kładących nacisk na ukOl'1czenie i pogłębienie prac już zaczętych. W ramach problemu"o potrzebie badań etnograficznych w poszczególnych regionach Polski" pierwszy zabrał głos doc. J. B u r s z t a, który w swym referacie poinformował zebranych o nikłej ilości prac etnograficznych opracowanych dotychczas na terenie Wielkopolski, oraz o poważnym pla:lie etnografów poznańskich, którzy zorganizowani w polskim Towarzystwie Ludoznawczym w oparciu o Katedrę Etnografii przygotowują o1:::ecnie do druku zbiorową pracę zawierającą ponad 800 stron maszynopisu i ponad 500 ilustracji. W okresie Millenium praca ta składająca się z kilkunastu artykułów będzie poszerzona i pogłębiona do rozmiarów pełnej monografii obejmującej poszczególne dziedziny. Charakterystyczną cechą tych prac jest historyczne ujęcie każdego zagadnienia. Autorzy przedstawiają rozwój i przemiany faktów kulturowych od X-XIII w. po dzień dzisiejszy. A. Oleszczuk w swej wypowiedzi zwrócił uwagę na Pod lasie jako na region zapomniany, mało badany a posiadający wielkie zapotrzebowanie na publikowane pozycje etnograficzne. Prof. R e i n f u s s nacimieniwszy o swoich zainteresowaniach ogólnopolskich nawiązał do wypowiedzi prof. Czekanowskiego, podkreślając wiel!\:ą wagę słów Rektora, aby nie inicjować nowych prac, lecz ukończyć stare i zaczęte. Poza tym zwrócił uwagę i domagał się przyspieszenia badań na terenie całe,go Państwa. Po południu o godz. 17-tej uczestnicy zjazdu zwiedzili miejscowe muzeum i zabytki. O godz. 19-tej spotkali się wszyscy na wieczornicy, na której miejscowy zespół pieśni i tańca dał występ regionalny. Drugi dzień obrad f • 20. IX. 1958, godz. 9-ta Zebraniu przewodniczyła prof. Zawistowicz-A d a m s k a, protokółowała mgr Jadwiga Kucharska. Po krótkiej dyskusji poszerzono porządek dzienny o dyskusję nad referatami wygłoszonymi w pierwszym dniu. Prof. Zawistowicz-Adamska stwierdziła, że referat dyr. B r o ź It a był cenny, obszerny i wiele nauczył obecnych. Prof. Seweryn stwierdził, że zagadnienie poruszone w dyskusji przez prof. Gajka wymaga rozszerzenia. Wydawnictwa takie jak "Literatura Ludowa" i "Atlas Polskich Strojów Ludowych" w zestawieniu z wydawnictwami zagranicznymi stawiają nas na pierwszym miejscu. "Polski Atlas Etnograficzny" obudził na IV Kon- • grlsie Slawistycznym w Moskwie duże zainteresowanie. Nie wykluczone, że Polska będzie skupiać agendy atlasowe państw słowiańskich. Prof. S e w e r y n podkreślił, że na czoło naszych prac atlasowych wysuwa się zagadnienie poruszone przez prof. Gajka a dotyczące procesu rozwoju kultury polskiej. Przewodniczący w dłuższym przemówieniu poruszył zagadnienia kształtowania się Państwa Piastów, w skład którego wchodziły: Małopolska, Sandomierskie, Sieradzkie, Wielkopolska, Mazowsze, Chełmińskie, Kaszuby, Pomorze, Gdańskie i Szczecińskie, oraz Ziemia Lubuska i Śląsk. "Polski Atlas Etnograficzny" umożliwia odtworzenie tych warstw kulturowych, które były lepiszczem cementującym różne plemiona wcho .. dzące w skład późniejszego Państwa Polskiego. P. H o r o s z k i e w i c z poruszył problem opracowania monografii wsi, które winny pogłębić naszą wiedzę o poszczególnych regionach. W monografiach tych należy uwzględnić daty i nazwy odnoszące się do miejscowości. Dyskutant zwrócił etnografom uwagę na heraldykę wiążącą się z XII i XIII w. a zawierającą elementy ludowe i mogącą stanowić powaźne źródło dla etnografów. Zwraca również uwagę na wieś Wolny Kadłub, która wykupiła się z poddaństwa i do dnia dzisiejszego prowadzi wspólną gospodarkę. Podnosi takźe sprawę badań nad powstaniami chłopskimi na Śląsku z lat 1848/49. Mgr Matyniak nawiązuje do słów prof. Seweryna odnośnie przesunięcia daty powstania Państwa Polskiego. Porusza również sprawę tajnych aktów watykańskich zawierających materiał historyczny dotyczący Europy Wschodniej. Zdaniem p. Zurawskiego nie ulega wątpliwości, źe Państwo Polskie powstało wcześniej przed 966 rokiem. Pan Jan Zaremba poruszył kwestię źelaza, jako jednego z czynników mających wpływ na kształtowanie się gospodarki w okresie panowania Piastów. Badania nad prymitywną produkcją źelaza zapoczątkował jeszcze przed wojną inż. Radwan. Badania te są obecnie kontynuowane. Prof. Gajek zwraca uwagę na konieczność skierowani'l dyskusji na konkretne problemy etnograficzne. Uważa, że ważnym jest, czy i o ile etnografia może oświetlić procesy powstania polskiej formacji etnicznej, czy i o ile członkowie P.T.L. mogą się włączyć swoimi pracami w problematykę Millenium *. Poseł K u m o r zwraca uwagę na stanowisko naczelnych władz państwowych i partyjnych w sprawie obchodów Tysiąclecia. Zaznaczył, że Towarzysz Gomułka krytycznie podszedł do ujęcia Millenium przez fiistoryków skupiających się głównie na początkach Państwa Polskiego. Obowiązkiem naszym - zdaniem Posła - jest zająl~ się całym okresem, wydobyć z niego wszystko to, co było postępowym, dokonąć wielkiego zrywu i wyzwolić nowe zasoby energii na odcinku naszej pracy. Prof. Seweryn uważa, że dyskusja winna się jednak zakończyć z a l e c e n i e m d l a Z a r z ą d u G łów n e g o. Zdaniem Przewodniczącego w okresie Millenium należy zakończyć wydawanie "Atlasów Polskich Stro• Patrz: Prace i Materiały Etnograficzne. Zeszyt specjalny. Sląskiego" Nr 1 R. Katowice-Cieszyn 1959 str. 144-147. Nadbitka "Zarania �539 538 JOw Ludowych" oraz edycji dzieł Osk a raK o l b e r g a. Jeśliby napotykano na trudności w pubJikowar..iu materiałów, należy ograniczyć się zgodnie z tezami Engelsa do zagadnień naczelnych związanych z pożywieniem, odzieżą i narzędziami. P. N e u m a n stwierdziła, że w rysującym się programie millenialnym została pominięta problematyka małych miasteczek, którą w projektowanych pracach należy także uwzględnić. Mgr Ś w irk o zaznacza, że "Literatura Ludowa" włącza się do akcji millenialnej. W okresie uroczystości Tysiąclecia zamierza zebrać możliwie pełny 1 bogaty materiał folklorystyczny ilustrujący stan tych zagadnień w omawianym okresie. W celu zrealizowania tego problemu redakcja "Literatury Ludowej" zwróciła się z odpowiednim apelem do swych czytelników. Niezależnie od tego w najbliższym okresie zamierza wydać kilka numerów poświęconych Ziemiom Zachodnim i Północnym. Zwraca również uwagę na trudności w opublikowaniu nowej księgi przysłów polskich, która ukaże się dopiero w 1960 r. Z kolei zabrała głos prof. Z a w i s t o w i c z - A d a IT. s k a, podsumowując dyskusję zaznaczyła, że nas etnografów interesują również poczynania archeologów, historyków, antropologow, językoznawców ponieważ te dyscy .. pliny poruszają zagadnienia etnograficzne i swymi osiągnięciami zapładniają etnografię. W podobny sposób na nie oddziaływuje także i etnografia. W sumie zespół tych nauk nawzajem się uzupełnia. Przystępując do realizacji programu prof. Zawistowicz-Adamska podała do wiadomości, że referat Adolfa Dygacza "Śląska Górnicza Literatura Ludowa" nie może być wygłoszony, ponieważ autor uległ wypadkowi. Z kolei przystąpiono do wygłoszenia następujących referatów: "Odbicie stosunków s'połecznych w ślą.skim folklorze muzycznym" - J. L i g ę z ~, Współczesna twórczośĆ ludowa w Cieszyńskiem" - B. B a z i e l i c h ó w n a, ::Z badań nad grupami zawodowymi na Sląsku" - M. Z Yw i r s k a w zastąpstwie której wygłosił referat miejscowy etnograf. Ostatni referat stanowił odczyt mgr M. S u b o c z o w e j pt. "Stan prac nad śląskim skansenem". Referaty są wydrukowane'. W dyskusji zabrał głos prof. J. K r z y ż a n o w s k i, który podzielił się spostrzeżeniami z pobytu w Stanach Zjednoczonych. Stwierdził olbrzymie zainteresowanie polonii w U.S.A. polską literaturą etnograficzną, szczególnie dziełem Kolberga, ,.Ludem", Wisłą", Pra,cami i Materiałami etnograficznymi" oraz dziełami archeologicznymi i etnograficznymi. W sprawie nabycia tych pozycji zwracają się instytuty naukowe do polskich placówf'!': dyplomatycznych lecz bezskutecznie. W związku z brakiem w kraju podstuwowych prac z etnografii prof. Krzyżanowski projektuje stworzenie w P.T.L. nowego seryjnego tytułu wydawniczego, w ramach którego przedrukowywano by cenniejsze, klasyczne prace etnograficzne, które są dła pracowników naukowych trudno dostępne. Realizację tych reedycji etnogra., Patl'z: 1959. Nadbitka Pracl' i Mat. .. Zarania Etnogr. Ślaskiego" tom Nr śląski. 1. Zl'szyt specjalny. Katowice-Cieszyn ficznych uważa za istotny wkład etnografów polskich do odbudowy kultury polskiej w okresie Millenium. VI celu realizacji tego zadania przedkłada konkretny wniosek. Prof. Gajek w krótkim przemówieniu podkreśla że obowiązkiem członków P.T.L. jest także czytanie i zakup wydawnict; Towarzystwa oraz ich propaganda i sprzedaż. Z kolei prof. ZawistowiczAdamska jako przewodnicząca zebrania podała komunikat mówiący o wolnych posadach dla etnografów w muzeum w Tarnowie i w Białymstoku po czym udzieliła głosu przedstawicielce CPL i A Pani J a d w i d z € O r y n ż y n i e, która w wypowiedzi swej scharakteryzowała obecny stan sztuki ludowej, wskazała żywe ośrodki w zakresie h~ftu, tkactwa, 'stroju ceramiki, wycinanki, oraz zwróciła uwagę na możność eksportowania tych :vyrobów ~ zdobywania dewiz, zaznaczając, że w Warszawie np. w ciągu Jednego miesiąca samych wycinanek sprzedano za 50000,- zł. Wielki popyt na w,ytwory sztuki ludowej w miastach powoduje jej regenerację. Na tym zakonczono obrady przedpołudniowe. Obrady popołudniowe godz. 17-ta Przewodniczy prof. Tadeusz S e w e r y n, następnie prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska. Protokołowali: mgr Jadwiga Kucharska i dr Adam GIapa. Posiedzenie zagaił prof. Seweryn, który zaznaczył, że obrady popołudniowe poświęcone są sprawom organizacyjnym. Przed rozpoczęciem obrad Prezes powitał w imieniu wszystkich zebranych i udzielił głosu stypendyście przebywającemu w Polsce Safwat Kamalowi z Kairo i dr Robertowi Wildhaberowi, dyrektorowi muzeum w Bazylei. Z kolei PrzE:\vcdniczący podał porządek obrad i prosił dr Zofię Staszczakównę o przeczytanie protokołu z XXXII W.Z. Następnie prof. Zygler przeczytał sprawozdanie Komisji Rewizyjnej stwierdzające prawidłową gospodarkę Zarządu i poruszające sprawę oddziału wrocławskiego. Po nim w zastępstwie prof. Gajka sprawy wydawnicze za okres 1957/58 zreferował dr Adam Glapa, który podał do wiadomości, że w okresie sprawozdawczym wydrukowano 106,5 arkuszy a obecnie w druku znajduje się 112 arkuszy. Sprawozdanie to od strony budżetu i preliminarza przedstawił księgowy P.T.L. Stanisław Gajewski. W preliminarzu na rok 1959 przewiduje się po stronie dochodów i wydatków kwotę 1 407 439,- zł. Po zreferowaniu tych spraw Przewodniczący zarządził dyskusję, [Ii) czym przystąpiono do głosowania nad przeczytanymi protokółami i sprawozdaniami. W głosowaniu oba protokoły tj. z XXXII Walnego Zgromadzenia i protokół Komisji Rewizyjnej zostały przyjęte przez wszystkich. "przy jednym głosie wstrzymującym się. Z kolei Przewodniczący zarządzi! głosowanie nad v o t u m z a u f a n i a dla Zarządu Gł., obecni przegłosowali wniosek przy 3-ch głosach wstrzymujących się i 3-ch przeciw, na ()gólną ilość obecnych na sali 68. Przeciwnikami votum zaufania byli Pa-nawie K. Zurawski, A. Matyniak i doc. A. Nasz. �541 540 Preliminarz Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego z05tał przyjęt~· w glosowaniu przez większość, przy 4-ch glosach wstrzymujących się. Z kolei doc. Wo kro j zreferował pożądane poprawki w Statucie P.T.L. Projekty poprawek dotyczyły: w § 1 - zamiany słowa "Stowarzyszenie" na "Towarzystwo"; w § 20 - przyjazdu na Walne Zgromadzenie delegatów Oddziałów anie członków; w § 21 - podejmowania uchwał zwykłą większością (przez Zarząd Główny); w § 23 - odwolania się członków do sądu koleżeńskiego; w § 33 zatwierdzania nowoprzyjętych członków przez Zarząd Główny; w § 37 dotyczącym Komisji Rewizyjnej i jej działalności w zakresie spraw wydawniczych, redakcyjnych, kontroli gospodarki Oddziałów itd.; w § 39 - funkcjonowania sądu koleżeńskiego. Pl) zreferowaniu tych poprawek prof. Seweryn zaproponował przegłosowanie poprawki dotyczącej tylko § 33. W odpowiedzi na to rozwinęła się dyskusja w której prof. Zygler zapytał, jak długo będzie trwać okres od zgłoszenia się na kandydata do przyjęcia i akceptacji członka przez Z3.rząd Główny; dyrektor Swieży zapytał, od kiedy należy płacić składki. Profesor Seweryn odpowiedział, że zebrania Zarządu odbywają się co kwartał, a składld należy zbierać od dnia zatwierdzenia członka przez Zarząd Główny. Dr Flizak stwierdził, że w Oddziale w Mszanie Górnej są członkami tylko te osoby, które zatwierdził Zarząd Główny. Pan J. Zaręba był zdania, że dwustopniowość jest pożądana. Po zatwierdzeniu kandydata przez Zarząd Główny, kandydat staje się dopiero pełnoprawnym członkiem PTL. Dalej nadmienił, że projektowane poprawki do Statutu PTL nie uderzają w jego demokratyczne zasady, lecz dbają o dobro całego Towarzystwa. Prof. ZawistowiczAdamska zaproponowała, aby poprawki zostały przedyskutowane w Oddziałach. Oświadczyła również, że PTL jest Towarzystwem naukowym i pewna selekcja jest konieczna. W związku z powyższym prof. Seweryn postawił wniosek dotyczący poprawki w § 33 jako punkt m) o akceptacji członków PTL przez Zarząd Główny. W głosowaniu - 47 głosów opowiedziało się za wnioskiem, 11 głosów - przeciw, 10 - głosów wstrzymało się. Z kolei Przewodniczący przystąpił do czytania wniosków złożonych na ręce Komisji Wnioskowej. Wniosek 1-szy: W związku z rozwiązaniem Oddziału Wrocławskiego przez Zarząd Główny PTL w dniu 14 kwietnia 1958 r. na za~adzie § 51 Statutu PTL, Zarząd Główny postanawia, że dla dobra PTL Zarząd poczyni rychłe starania, aby Oddział ten został powołany' do życia. Za wnioskiem głosowała większość, przy dwu osobach wstrzymujących się. W związku z tym wnioskiem, rozwinęła się żywa dyskusja szeregu osób, które domagały się po przegłosowaniu wniosku, bliższych wyjaśnień. W celu wyjaśnienia sprawy dr Staszczakówna odczytała fragment protokołu z posiedzenia Zarządu Głównego, dotyczący rozwiązania oddziału wrocławskiego. Wyjaśnienie to zostało przyjęte życzliwie i rozładowało gorącą dyskusję. Wniosek 2-gi: W ramach prac związanych z Millenium PTL rozpocznie wydawanie źródeł do poznania kultury ludo- wej, a mianowicie: serię I - O. Kolberg "LUD ... " teksty drukowane i rękopisy; Seria II - podstawowe zbiory i monografie począwszy od pieśni Zalewskiego i Wójcickiego itd. Wniosek przeszedł jednogłośnie. Następne dwa wnioski dotyczyły reedycji dzieł O. Kolberga, to też nie poddano ich głosowaniu, ponIeważ mieszczą się w poprzednim wniosku prof. Krzyżanowskiego. Wniosek oddziału poznańskiego: XXXIII Walne Zgromadzenie PTL zaleca Zarządowi Głównemu zwołanie sesji naukowej poświęconej zagadnieniom polskiego muzealnictwa etnograficznego. Sesj a winna się zająć określeniem funkcji muzeów etnograficznych wzgl. działów etnograficznych w muzeach wielodziałowych, w realizacji centralnie opracowanych planów badawczych. Ustaleniem zakresu i metod współpracy instytutów naukowych z placówkami muzealnymi, traktowanymi nietylko jako zbiornice dokumentacji materiałowej, lecz jako instytucje realizujące plany badawcze. Określeniem roli muzeów mniejszych, jako ośrodków badań regionalnych organizowanych na wzór stacji naukowych. Przedyskutowaniem celowości dotychczasowego pionu organizacyjnego muzeów i działów etnograficznych. Wniosek przeszedł znaczną większością głosów. Wniosek mgr M. Z y w i r s k i e j: PTL powoła Komisję, która zapozna się z osiągnięciami i metodami prac w zakresie badań nad grupami zawodowymi w innych krajach i wypracuje program dostosowany do polskich warunków i pÓtrzeb. Wniosek został uchwalony większością. Prof. Zygler oświadczył na zakończenie dyskusji, że oddział wrocławski winien być zorganizowan~' zgodnie z obowiązującym Statutem. Z kolei prof. Seweryn podziękował oddziałowi katowickiemu w osobach: mgr Marii Suboczowej, doc. J. Ligęzy, dyr. L. Brożka i lVI.Zywirskiej ze: organizację XXXIII Walnego Zgromadzenia w Cieszynie. Uchwalono oso-bne podziękowanie Zespołowi "Pieśni i Tańca Ziemi Cie5zyńskiej". Z kolej zabrał głos doc. A. N a s z, który poprosił o skreślenie go z listy członkó"v PTL. Prof. Gajek poinformował obecnych o jubileuszu pracy kolegi J a n us z a S w i e ż e g o i zwrócił się z prośbą do zebranych, by poszczególne oddziały PTL wysłały swoich delegatów na uroczystości jubileuszowe do Lublina. Naczelnik Pietkiewicz poinformował, że kol. J a n u s z S w i e ż y otrzymał wyróżnienie i nagrodę Mini5tra Kultury. Po tej wiadomości zebrani uczcili kol. J. Świeżego. Na tym zamknięto XXXIII Walne Zgromadzenie w Cieszynie o godzinie 22. W następnym dniu odbyła się wycieczka dwoma autokarami do Istebnej, Jaworzynki, Wisły i Koniakowa, którą prowadzili mgr B. Bazielichówna, mgr L. Dubiel, mgr A. Dygacz, mgr E. Jaworski i J. Tacina. Protokołowali: BoLeslaw Kuźmicz Jadwiga Adam Kucharska GLapa �543 542 Aktywa l. Bilans Polskiego Ruchomości 2. Drobne sprzęty Centrala Oddziały 65205,47 2978,----_._-8032,41 l 530,50 ..--- -----_._------ 3. Bibliuteka Centrala Oddziały 354386,18 19210,13 ---------- ~._----- 373 596,31 4. Kasa Centrala Oddziały 189,80 ___I~~_8-.!-,-~ __ 13771,19 24707,54 8731,25 ._----~-_. 33438,79 Centrala N.B.P. P.K.O. 24562,54 145,- Oddziały 9562,91 -. 6. Odbiorcy z dnia 31 grudnia 1957 r. ----------~- 68183,47 Centrala Oddziały 5. Bank Ludoznawczego Towarzystwa • ------- 1. Fundusz Amortyzacyjny 2. Majątek Towarzystwa Stan z dnia 31. 12. 1956 r. Zwiększenie majątku w r. 1957 8. Odbiorcy 4. Dostawcy 5. Pracownicy 6. Współpracownicy Pasywa 58521,86 1 161 236,97 157802,88 1319046,85 1028,55 152 105,69 1 705,30 63063,15 33438,79 9279,3748.83 69769,25 48907,72 Dostawcy 8. Współpracownicy 9. Surowce 10. Gotowe wydawnictwa 7. magazyn obce własny 11. Różnice kalkulacyjne 12. Roboty w toku - wydawnictwa 724315,31 17 526,38 741 841,69 165534,12 57838,12 nieukończone -----~~~~ (-) 471,40 Czesław Stankiewicz (-) doe. dr Franciszek księgowy Wokroj skarbnik Straty Rachunek wyników __ ._._---~---~-_----------_._---- za r. 1957. . Rabaty Koszt własny sprzed. wydawnictw Wydatki Działu Popularyzacji Naukowego Podatek obrotowy Zwiększenie majątku Towarzystwa 214494,94 465983,09 101 695,50 174696,34 4 706,~5 157809,88 Sprzedaż wydawnictw Subwencje P. A. N. Oddziałów z różnych instytucji Składki Inne wpływy . Zyski ... 685 139,40 350000.69900,- 419900,12 §21,1726.- ------ 1119386,80 1 119386,80 Wrocław, 31 grudnia 1957 r. (-) Czesław Stankieu,;icz księgowy (-) doc. dr Franciszek skarbnik Wokroj �544 545 SPRA WOZDANIE SPRA WOZDANIE z działalności Oddziału lim an aw sk iega P.T.L. z działalności za 1957/58 r. Siedziba lokalu Zarządu Oddziału mieści się w Internacie Pal'!stwowego Liceum Pedagogicznego w Limanowej przy ul. Świerczewskiego 84. Liczba członków Oddziału na dzień 1. 1. 1959 r. wynosi 27 osób. Skład Zarządu Oddziału, wyłoniony na Walnym Zebraniu w dniu 20. V. 1957 r. przedstawia się następująco: prezes Mgr. Piotr Orzechowski, v. prezes Dyr. Tade~sz Ociepka sekretarz naucz. Ćwik Stefania, skarbnik Ob. Kozdruń JadwIga członek Ob. Walenty Gawron, członek Ob. Józef Kurtycz, członek Ob. Józef Skowron, kom. rewiz. Ob. Tomasz Bieda, kom. rewiz. Ob. Bogacz Franciszek kom. rewiz. Ob. Tadeusz Brajner. Zebrań Zarządu Oddziału w podany~ okresie odbylo się łącznie 11. Zebrań ogólnych członków - 10. W ramach b a d a ń t e l' e n o w y c h prowadzone były opisy zwyczaJow ludowych, obchodzonych w okresie Świąt Bożego Narodzenia na wsi limanowskiej, zwłaszcza interesowano gię zwyczajami chodzenia "z szopką". Zebrano również tekst pełny do zwyczajów weselnych obchodzonych we wsi Strzeszyce pow. Limanowski łącznie z melodiami i opracowano go w formie scenicznej, które w roku ubiegłym inscenizowano na koncertach w powiecie 8 razy. W ramach a k c j i P a P u l a l' y Z a c y j n e j wygłoszono szereg odczytów dla członków Oddziału i sympatyków w Limanowej. Tematyka obejmowała zagadnienia etnograficzne,' obejmujące swym zasięgiem wieś Limanowską i powiaty sąsiednie: "Ziemia Sądecka godna serca" Dr Stanisław Gołąb; "Na wielkim szlaku Zachodniej Sądeczyzny" "Na szlaku Zamków i Grodów warownych Sądeczyzny" "Polska pieśń ludowa" Dr. Prus Wiśniowski "Wieczornica regionalna dla Kursu Centralnego Nauczycieli Geografii Kol. Jan Grzywacz, Piotr Orzechowski "Na zgliszczach pod Snieżnicą" opr. Piotra Koniecznego. "Osadnictwo Kliszczaków, w Beskidzie Wyspowym" w opracowaniu Dr. Prus Wiśniowskie~o. "Wieś Pisarzo:"3 i Męcina jako przykłady wsi królewskiej i szlacheckieJ" w oprac. prof. Gorszczyk a Franc. "Znaczenie etnografii w nauce i jej praktyczne zastosowanie" w oprac. Mgr. Piotra Kaleciaka. "Ziemia Limanowska i sąd~cka w okresie najazdu szwedzkiego" wopr. prof. Kazimierza .GolaChowskleg "Aspekty ludoznawcze wycieczki do Belgii" w opra~owam~ Dr. Prus W:śniowskiego. Z okazji przygotował'! do a b c h a d u m III e n l u m w trakcIe opracowania jest "Historia Limanowej" przez Mgr. Ad.ama Woj~a. Zarzą~ Oddziału przystąpił do zbierania zabytkowych okazow sztukI ludow:J i przedmiotów codziennego użytku, używanych daw~iej w gospodarstwie domowym. Eksponaty te powinny znależć się w prOJektowanym muzeum ziemi limanowskiej. ? Piotr Orzechowski Oddziału L u b e l s k i e g a PTL za 1958 r. O l' g a n i z a c j a O d d z i a ł u. Oddział Lubelski nie posiada własnega lokalu, lecz mieści się w lokalu Muzeum na Zamku. Dzięki nawiązanej współpracy z reaktywowaną Katedrą Etnografii i Etnologii U.M.C.S. Oddział nasz mógł od końca 1957 r. urządzać wspólne zebrania, na których wygłaszano referaty i odczyty. Mimo, że odczyty te były popularne i dostępne nie tylko dla członków, ale i dla innych osób interesujących się tematyką etnograficzną, nie cieszyły się zbyt dużą frekwencją. Dlatego też pod koniec 1958 r. Zarząd Oddziału postanowił zmienić zarówno tematylcę odczytów, jak też i miejsce ich wygłaszania. Postanowiono wprowadzić tematykę raczej egzotyczną, co bardziej interesuje szerokie rzesze słuchaczyoraz po nawiązaniu kontaktu z Klubem Międzynarodowej Książki i Prasy zaczęliśmy urządzać w jego lokalu co miesiąc popularne odczyty z zakresu etnografii ludów egzotycznych. Sposób ten będzie kontynuowany w ciągu 1959 r. W okresie sprawozdawczym skład Zarządu Oddziału nie został zmieniony i przedstawia się następująco: prezes - prof. Janusz Świeży, wictlprezes - dyr. mgr Irena Iskrzycka, sekretarz - mgr Janusz Optołowicz, skarbnik - mgr Teresa Karwicka. W związku z weryfikacją członków Zarząd Oddziału rozesłał do członków wezwania do uregulowania zaległych składek. Na koniec roku liczba członków wynosiła 46 osób oraz 2 instytucje: Związek Teatrów i Chórów Ludowych i Związek Młodzieży Wiejskiej. Biblioteka Oddziału liczy 43 woluminy. Prace badawczo-naukowe a) B a d a n i a t e l' e n a w e: W okresie sprawozdawczym członkowie Oddziału brali udział w badaniach organizowanych przez różne instytucje, a mianowicie: na zlecenie Wydziału Kultury Prezydium WRN w Lublinie przeprewadzono badania terenowe jako dalszy ciąg poprzednio prowadzonych, a mających na celu ustalenie stanu faktycznego z zakresu sztuki ludowej na Lubelszczyźnie. Poza tym poszczególni członkowie przeprowadzili następujące badania: prof. Janusz Świeży - badania stroju regionu zamojskiego i lubartowskiego celem zebrania materiałów do przyszłych publikacji, oraz wykonał projekty strojów ludowych Powiśla dl" Zespołu Świetlicowego w Baranowie, pow. Puławy. Mgr Janusz Optołowicz _ badania garncarstwu ludowego, mgr Teresa Karwicka i mgr Janina Petera - badania w zakresie roku obrzędowego celem zebrania materiału do projektowanej wystawy mU7ealnej oraz do wydawnictwa, mgr Jan Górak - badania budownictwa ludowego. 35 ••LUd", t. XLV �546 547 O d c z y t Y i re £ e r Gl. t :-. W ciągCl 1958 r. wygłoszono następuj.ące O~czyty i referaty: ,. 0t'llczne Lucc'):,zczyzny .cir Brol1i~ła\Va Lir.dert - zagaonlenla c. , b) \V śwk-· He badań językoznawczych. .. Mgr Janina Petera - Kultura ludowa Albann. . c: Prof. Roman Reinfuss - Lul:elszczyzna w badamach .P.L.:>. ,. "I J anl~'sz O"toło'vicz - Etno"rafia w muzeach WOJ. l\lOelsKlego. 1; .gr 1-" k" " ". 1\" T zv Grochalski - Zycie mieszkańców naJwyzszego ~aJ'-l S\\ll,a"" . gr "er , . l t adycje ZWlCizku N a11Mgr Henryk Z"iolakiewicz ReglOna ne r , b czycielstwa .' :3. Z Rozgłośnią PolskiegG Radia w Lublinie w zakresie udzielania konsultacji etnograficznych i reportaży terenowych. 4. Ze Związkiem Młodzieży Wiejskiej w zakresie akcji popularyzacyjnpj i oświatowej. 5. Ze Związkiem Teatrów i Chórów Ludowych - udzielanie poradnictw" IN zakresie strojów i tariców ludowych. o. Z LubElskim Domem Kultury - Woj. Poradnią Kulturowo-Oświatową \\' zakresie konsultacji co do strojów ludowych . :l. I n Polskiego. artykuły lui mgr Janusz Optołowicz - G8.rncarstwo Lubelszczyzny. Wyd. Muzeum Lubelskiego c) P r a c e, r o z p r a w y 1. !\IIgr Teresa Karwicka dowe południowo-wschodniej str. 81. 2. Mgr Janusz Optołowicz - Polskie Towarzys t wo L' cze Ka udoznaw . .. lendarz Lubelski na 1958 rok. Lublin. . . ., Ignacego Dobrzyńsl<iego ;3. Mgr Henryk ZwolaklEwlcZ -- Wycln ankI . , Polska "'zt"lka Ludowa. Zeszyt Nr 2 z 1958. r. ., - . VII i VIII Polskiej 4. 1\Tgr Henryk Zwolakiewicz - Recenzja rocznika Sztuki Ludowej. Lud, t. 43. . ~" NRD ." B·ul·etvn 5. Mgr Irena Isl'.rzyc·ak -- lvluzea , i Ochrony Zabytków. 'V druku: IIlgr Teresa Karwicka LudoweJ'. Prof. Janusz 2wieży _ - ~dowy~. Prcf. Janusz Swieży Mgr .Janusz Optołowicz 1\1,r Teresa Karwid-.a szczy~ny dla wydawnictwa Mgr Irena Iskrzycka 2. W s pół Lubelskie Strój rózgi podlaskl . weselne dla L Cenor. - Atlasu Z . arz. Muzeów dla polskiej Polskich . Lucelskie stroje głów koblecych. - Dzialalność Janusza Swieżego. i mrjr .Janina Pet€-ra - Sztuka ludowa S t k' z u l l' a (; :-'. W ramach zleceń wykonano następujące prace: prof. Janusz Swieży wykcnał rekonstrukcję strojów ludowych regionu lubelskiego i biłgorajskiego dla Wydziah.: Kdtury P.W.R.N. \v Lublinie, rekonstrukcje stroju podhalańskiego dla Lubelskiego Domu Kultury oraz rekonstrukcję stroju Powiśla dla Powiatcwego Domu Kultury w Puławach. 4. O d z n 8. ;,; 2. C n i a. W 1958 roku nagrody za dzialalność naukową, kulturalną i artystyczną Miejskiej Rady Narodowej \V Lublinie otrzymali następujący członkowie Oddzialu: prof. Janusz Świeży, mgr Irena Iskrzycka, mgr Henryk Zwolakiewiez, mgr J'anusz Optołowicz. Niezależnie od powyższego prezes Oddziału prof. Janusz Świeży z okazji 40 lecia pracy społecznej, artystycznej i badawczo-naukowej otrzymał nagrodę Ministra Kultury i Sztuki oraz r:agroćę Wydziału Kultury Prez. vVoj. Rady Narodowej w Lublinie. Janusz Optolowicz SPRA. WOZDANIE z d7.ialalności Lubel- p r a c a z i n s t y t u c j a m i: poprzednich-"" Oddział na tereme Lublma. 1. Z Muzeum w Lublinie i z Katedrą Etnografii i Etnol,Ogii ~M.CS w zakresie akcji popularyzacyjnej,wydawniczej i orgamzacYJn~J,. Z Wydziałem Kultury Prez. Woj. Rady Narodowej Lubllme ,w za2. kresie badań terenowych, organizacji wystaw SZtUkl ludowej l konkursów oraz jako konsultant w sprawach etnograficznych. v: e f or m y p t .. S rOJow Muzeum w Lublinie. Muzeum Lubelskie na Zamku, . . Ja . k' l w latach vV roku sprawozdawczym podoome ., Lubelski współpracował z następującymi instytuC)aml 11 Oddziału ł ó d z k i e g o PTL za 1957-58 rok. W okresie Sprawozdawczym Oddział Łódzki Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego liczył 33 członków w tym 18 etnografów. W skład Zarządu Oddziału wchodzili: Prezes Oddziału Prof. cir Zawistowicz-Adamska, V -prez. mgr J. Del~owski, skarbnik dr B. Jaworska, sekretarz mgr J. Kucharska. Członkowie Zarządu: Prof. dr B. Baranowski, mgr M. 1\1isii:ska, B. Kowalec. Komisja Rewizyjna: mgr J. Lech, m!;r J. Jastrzębski, mgr Sobolewski. W okresie Zarządu. sprawozdawczym Oddział Łódzki danie wciągnięcie ludową na naszym 35' odbyło się 5 zebrań Oddziału oraz 5 zebnl'l Polskiego Tow. Ludoznawczego postawił sobie za zado współpracy wszystkich zainteresowanych kulturą terenie, zarówno etnografów zawodowych jak i pracow- �549 548 ników kulturalno-oświatowych. Założenia te realizuje przez aktywr~ą pracę członków Oddziału we wszystkich akcjach k~lturalnych ~a tere~le miasta i województwa, organizowanych przez WydZIały Kultur~ Rad Narodowych, PTTK, szkoły rolnicze i W.O.D.K.O. . Ośrodek Łódzki prowadzi ożywione p r a c e b a d a w c z e. Członkowl,e Oddziału uczestniczą w badaniach organizowanych przez Muzeum~ ~espoł Etnograficzny LH.K.M. PAN i Zakład Etn~grafic~ny U.Ł., a. \~ymkl prac dyskutowane są wspólnie w ramach zebran OddZiału,. na ktorych w!głOszono następujące odczyty: Założenia metodyczne reglOnalny:h badan .ludoznawczych, Mgr J. Dekowski; Zróżnicowanie regionalne ZIem PolskIch, mgr J. Lech. . Koordynatorem i kierownikiem poczynań naukowych J.est Prezes Oddziału Łódzkiego Prof. dr Zawistowicz-Adamska. W okresIe sprawozda",:czym Ośrodek Łódzki w wyniku prowadzonych prac badawczych opubllkował: Prace i Materialy Muzeum Archeologicznego ~ ~tnograftcznego w Łodzi Seria Etnograficzna Nr 1 1957, Nr 2 1958, Studta t .r:raten~łY do Historii Wsi polskiej w XIX i XX wieku (Biblioteka Etnografll PolsiC! t. 1), Wrocław 1958 r. .. Dużym osiągnięciem łódzkiego Oddziału było uzyskan~e s.ubw.ene.JI W.R.N. na wydanie własnego czasopisma naukowego pt. Łodzkte solLd/a etnogTaficzne. Tom I tego wydawnictwa został przygotow~ny do drul~u z końcem 1958 r. Tom ten otwiera artykuł Prezesa Oddzla~u na temat konieczności organizowania parków etnograficznych (s~.ans.enow). po.nadto wydawnictwo zawiera kilka prac z zakresu etnografa hIstoryczneJ, zamyka je kronika ludoznawcza. " . W ramach a k c j i p o p u l a r n o - n a u k o w e j Oddział Łodz~l łączme z Łódzkim Towarzystwem Naukowym zorganizował serię od~zytow dot~czących kultury krajów europejskich. Były to odczyty następuJ.ące: Badama etnograficzne w Bułgarii, prof. dr J. Gajek; Badania etnografrczne w Cze.. dr B Jaworska' , Wrażenia z pobytu na Węgrzech, mgr ch os ł owaCJI,. A. Szyfer. t B W związku z zapotrzebowaniem szkolnictwa w.~głoszo~o. odczy'Y: a·dania terenowe jako podstawowe źródło etnografa polskIeJ •. mg~ J. De.~ kowski' Wybrane pieśni ludowe woj. łódzkiego na tle obrzędow l. melodll ' h , mgr J . Dekowski' , Obrzędy i wierzenia związane z Bozymk' Nn-. wese l nyc rodzeniem mgr J. Dekowski; Sztuka regionu Łowickiego, mgr J. Dut leWIczówna' Ogólny zarys sztuki ludowej. mgr D. Mikołajczykowa. Włą~zając się do akcji odczytowej PTTK członkowie ~ddziału :vygłOsili następujące odczyty: Zabytki kultury ludowej ~a ~ereme w~J:wodztwa Łódzkiego, mgr J. Lech; Zwyczaje ostatkowe WSI plOtrk~wS~le! mgr D. Mikołajczykowa; Kultura ludowa Księżaków, mgr J. Dutklew~czowna. .. Ponadto Oddział zorganizował oaczyt gościa z NRJ? ~sPHanta J~rJI Knebela "Łużyce dawniej i dziś", pokaz archiwalnych fllmow etnograflcz- nych polskich i obcych oraz pokaz kolorowych przeźroczy połączony z pre .. lekcją J. Bieleckiego pt. Wrażenia z podróży przez kraje Ameryki SrodJwwej i Południowej. W ramach akcji popularyzacyjnej podjął się redagowania i opracowania "Biblioteki Poradnictwa Etnograficznego" wydawanej przez ŁÓdzki Dom Kultury. W okresie sprawozdawczym przygotowano następujące broszury: "Etnografia w pracy świetlicowej". "Gdzie znależć materiały etnograficzne. Poradnik bibliograficzny". "Gdzie szukać materiałów do stroju ludowego". Oddział pomagał wydziałowi kultury W.R.N. w organizowaniu konkursu pamiątkarskiego, konkursu na tradycyjną twórczość ludową regionu wieluńsko-wieruszowskiego i zorganizowaniu wystawy objazdowej sztuki ludowej województwa łódzkiego, do której członkowie Oddziału przygotowali katalog. Biblioteka Oddziału Łódzkiego liczby 83 poz. Jadwiga Kucharska SPRA WOZDANIE z działalności Oddziału P.T.L. w M s za n i e Dol n ej w 1957 i 1958 r. O r g a n i z a c j a O d d z i a ł u: Oddział liczy 28 członków czynnych płacących składki. Obecny zarząd został wybrany na Walnym Zebraniu w dniu 3D marca 1958 r. Skład zarządu: prezes dr Sebastian Flizak, wiceprezes mgr Piotr Kaleciak, sekretarka mgr Wanda Skułówna. Do zarządu weszli: p.p. Otylia Piwońska i Zofia Kmiecikówna, do komisji rewizyjnej p. Antoni Górszczyk, p. Stanisław Kunicki i p. Sylwester Wystarczyk. Posiedzenia Oddziału odbywały się jak w latach poprzednich w szkole podstawowej nr 2 za zezwoleniem kierownika tego zakładu p. Jana Grzywacza, członka P.T.L. Zarząd odbył w okresie sprawozdaw(;zym 13 posiedzeń zaprotokołowanych. Omawiano na nich sprawy bieżące Oddziału i dyskutowano nad wykonaniem poleceń Zarządu Głównego P.T. L. Zarząd zajmował się sprawą rozprowadzania wydawnictw P.T.L. Postanowiono rozprowadzić publikacje odnoszące się do tutejszego regionu. Ta decyzja okazała się praktyczną. Przedmiotem stałej troski zarządu była biblioteka. która dotąd nie ma stosownego miejsca. Wielokrotnie zastanawiano się też nad znalezieniem środków na druk prac, których autorami są członkowie Oddziału. l P r a c e n a u k o w o b a d a w c z e: Poza przygotowaniem referatów nad Statutem P.T.L. niektórzy członkowie Oddziału prowadzili samodzielne badania na;jkowe a wyniki ogłaszali w wydawnictwach periodycznych. Dr Sebastian Flizak oddał redakcji .,Ludu" artykuł pt. Sidziniarki. Z'Jiorek pL Opowieści ludowe z gór zaopatrzony wstępnym artykułem oddał redakcji ,.WierchÓw'·. Artykuł pt. Nazwiska brzydkie j hańbiqce oddał redakcji "Literatury Ludowej". Stałym przedmiotem poszu- �551 550 kiwań i badań Seb. Flizaka jest kultura duchowa i społeczna ludu w r?gionie Gorców i Beskidu Wyspowego. Mgr Piotr Kaleciak opracował problematykę gospodarstw chłopskich nd terenie powiatu limanowskiego (narzędzia i technika pracy, ekon::>mika tradycyjna, rolnictwo, hodowla, sadownictwo i pszczelarstwo). Józef Konieczny skierował swe wysiłki na zbadanie regionu skrzydlniań·skiego. Jego praca nosi tytuł: SkrzydLna, przeszłość wsi i parafii, Ludność, zjawislca. wieku i problemy XIX społ.eczne i epizody pamiętnikarskie z Lat przełomu na XX. Antoni Górszczyk napisał pracę z zakre3u onomastyki, w której ustalił mechanizm powstawania nazw i przezwisk we wsi Pisarzowej. Pracę te: przyjął prof. dr Taszycki celem wydania jej w czasopiśmie "Onomastica". Dr Tadeusz Prus- Wiśniowski ogłosi! drukiem następujące artykuły: U bocheńskiego zbieracza -- "Ziemia" nr 4 z kwietnia H1.57r. Obóz młodzieży szkoLnej "Turysta" nr 15. z 1. VIII. 1957 r. Stary kościółek w Zakopanem "Nowy Nurt" z 19. X. 1957 r. Karol Hubert Rostworowski "Za i przeciw" z "l. XII. 1957 r. Kościółki drewniane OpoLszczyzny "Nowy Nurt" z 30. III. 1958 r. Prace krajoznawcze na obozie wędrown1im - "Poznaj swój kraj" z kwietnia 1958 r. "Za i przeciw" z 8 kwietnia 1958 r. 1958 r. "Turysta" z 1. VIII. 1958 r. Obóz wędrowny po Spiszu i Pieninach - "Poznaj swój kraj" z 30. XII ~8. Dr Prus-Wiśniowski jest instruktorem krajoznawstwa. W tym charakterze zwiedza szlwły i wygłasza prelekcje z przeźroczami, a przy tym odbywa powiatowe konferencje nauczycielskie o krajoznawstwie. W licznych miejscowościach wojew. krakow3kiego miał dla nauczycieli wykłady o ludoHieroglify - też pismo - Pisanki "Nowy Nurt" z 6 kwietnia Krajoznawstwo na obozie wędrownym znawstwie. R.eferaty naukowe wygłoszone na posiedzeniach Oddziału P.T.L. 14. IV. 1957 r. - Dr Tadeusz Prus- Wiśniowski: "Sztuka ludowa Kliszczaków". Mgr Józefa Bodnarowska: "Stanowisko gwary Zagórzan w ugrupowaniu gwar góralskich", 21. VII. 1957 r. - Walenty Gawron: "Gospodarcze i polity'czne przyczyny rozruchów chłopskich w 1898 r. i 1918 r,", 6. X. 1957 r, - Dr S. Flizak: "Górale w oczach etnografa i antropolog,l". 27, XII, 1957 r. - Stanisław Kunicki: "Wpływ warunków społecznych i gospodarczych na zdrowie ludu w ostatnim 50-leciu", Walenty Gawron: "Gadki i legendy i Limanowszczyzny". 30. III. 1958 r. - Antoni Górszczyk: "Slady dawnych wierzeń na terenie Pisarzowej", Mgr Piotr Kaleciak: "Stanowi3ko etnografii wśród na'Jk i jej praktyczne znaczenie dla życia", Dr S, Flizak: ,.Aspekty :;0cj ~ilne i <:tnografiC'we zbó,ir.ictw;~ karpacJciego". 12. X. 1958 r. - Dr Tadeusz Prus- Wiśniowski: "Ludozm:wcze aspekty wycieczki do Belgii". 29. XII. 1958 r. - Dr S. Flizak: "Dawne ludowe miary pola". .~ k c j a p o p u l a r y z a c j i. Etnografię popularyzowano dragą ref2ratow naukowych, pogadanek i audycji radiow~·ch. Wygłaszano je głównie w szkołac~, obozac~ wakacyjnych. rzadziej w zakładach pracy, w obrębi,~ ~owlatu lIm~~OwsklegO, nowotarskiego i myślenickiego. Należy podkrC'ślić, ze pogadankI I referaty były przyjmowane z radością i wdzięcznością w następuJących zakładach: w Państw, Szkole Winiarskiej w Tvmbarku w szkole podstawowE:j nr 2 w Mszanie n, w szkole pod3tawowej' w Rab;; Niżnej i w szkole podstawowej w Mszanie Górnej, Tematyka referatów dra Sebastiana Fli zak a "Życie chłopów małorolnych i bezrolnych w okresie poddaństwa" - ref, wygłoszony w szkole podst. nr 1 w Mszanie D. d. 29. I 1957 r., w Zasadniczej Szkole Metalowej w Mszanie D. d. 30, L 1957 r, i w szkole podstawowej nr 2 w Mszanie n d. 2. II. 1957 r, "Ustrój wsi polskiej na prawie magdeburskim lokowanej" - fer, wygłoszony w tartaku pallstw. w Mszanie D. d, 1. II. 1957 r. i w Państw. Szkołe Winiarskiej w Tymbarku d. 29. IV. 1957 r. "Strój górali polskich" - ref. wygłoszony w Zasadniczej Szkole Metalowej w Mszanie D, d, 29, V, 1957 r. i w szkole podstaw. w Rabie Niżnej d. 6, VI. 57 r. "Region zagórzański pod względem historycznym, etnograficznym i kulturalnym" ref. wygłoszony na kolonii rizieci pracowników sądowych w Mszanie D, d, 3. VIII. 1957 r. i na obozie młodzieży Zasadniczej Szkoły Górniczej w Mszanie D. d. 8. VIII. 1957 r, "Opowieści ludowe z gór" - ref. wygłoszony w szkole podstaw, w Rab;~ Niżnej d. 25, IX. 1957 r, i w szkole podstaw, w Mszanie G, d. 3, X, 1957 r. "Ludowa wiedza i wierzenia o zwierzętach" - ref, wygłoszony w Zasadr;iczej Szkole Metalowej w Mszanie D. d. 11. X. 1957 r" w szkole podst. na. Łęgach w Rabce d, 17, X, 1957 r" w szkole podst. nr 2 w Mszanie D ri. 24. X. 1957 r. i w szkole podst. w Rabie Niżnej d, 30, X, 1957 r. "Toponomastyka w regionie Mszany D," - ref. wygłoszony na posiE:dzeniu koła PTTK w Mszanie D, d. 14, II. 1957 r, "Mieszkanie chłopskie w rozwoju historycznym" ref. wygłoszony w Państw. Szkole Winiarskiej w Tymbarku d. 19, IX. 1957 r. "Pochodzenie górali" - ref, wygłoszony w Drzewnej Spółdzielni Pracy "Podhale", w Mszanie D. d. 5. X. 1957 r, . "Ludowe pojęcie o naturze" - ref. wygłoszony w Państw. Szkole Winiarskiej w Tymbarku d. 6, IX. 1958 r, "Opowieści ludowe z gór" - pogadanka wygłoszona dla dzieci w ,.Slanecznym Grodzie" w Rabce d. 15, XI 1958 r, �552 553 Tematyka referatów mgr a Piotra K aleciak a "Karczma wiejska i jej społeczne skutki" - ref. wygłoszony na zebra-niu gromadzkim w Podobinie d. 26. V. 1957 r., w szkole podst. w Kasinie W. d. 6. VI. 1957 r., w szkole podst. nr 1 w Mszanie D. d. 17. VI. 1957 r. w szkole podst. nr 2 w Mszanie D. d. 18. VI. 1957 r. "Tradycje pańszczyźniane i ich społeczna rola" ref. wygłoszony w szkole podst. w Pisarzowej d. 31. V. 1957 r. i w szkole podst. nr 2 w Kasinie W. d. 8. VI. 1957 r. "Jak gospodarowano dawniej na wsi" - ref. wygloszony w szkole podst. nr 2 dla kI. VI i VII w Mszanie D. d. 18. XII. 1957 r. i w szkole podst. nr l w Mszanie D. d. 19. XII. 1957 r. "Zbieramy pamiątki dawnych czasów" ref. wygłoszony w szkolepodst. w Pisarzowej d. 28. V. 1957 r. "Z przeszłości naszych okolic" - ref. wygłoszony w PTTK w Mszanie D. d. 9. V. 9157 r. na posiedzeniu PTTK. "Zmiany form współźycia sąsiedzkiego w ciągu wieków" - ref. wygłoszony na zebraniu gromadzkim w Kasinie W. d. 17. X. 1957 r. "Walka nowego ze starym" - ref. wygłoszony na zebraniu gromadzkim w Kasinie W. d. 1. XII. 1957 r. "Procesy o czary w Kasinie W." - ref. wygłoszony na zebraniu wiejskim w Kasinie W. d. 22. XI. 1957 r. "Rozwój kultury ludzkiej na tle dziejów wsi małopolskiej" - ref. wygłoszony na zebraniu wiejskim w Kasinie W. d. 29. XII. 1957 r. Dr Tadeusz Prus- W i ś n i o w s ki: "Architektura ludowa ze szczególnym uwzględnieniem budownictwa Kliszczaków" - ref. wygłoszony wMyśleni .. cach d. 13. II. 1957 r. Radiowęzeł w lVIszanie D. nadał w 3 audycjach artykuły popularyzacyjne dra S. Flizaka': "Słuźba i słuźbodawcy" d. 7. II. 1957 r., ,,0 niektórych zwyczajach wielkanocnych" d. 20. IV. 1957 r. i "Pierwiastki staroźytne w obchodzie święta B.N." d. 24. XII. 1957 r. B i b l i o t e k a: Inwentarz biblioteki Oddziału obejmuje 90 pozycji. Wszystkie publikacje z wyjątkiem 3 zostały nadesłane przez Zarząd Główny P.T.L. Biblioteka mieści się w mieszkaniu prezesa Oddziału. I n n e s p r a w y: Zarząd Oddziału wykonując uchwałę powziętą przez ogół członków na posiedzeniu d. 27. II. 1957 r. wniósł prośbę do Wydziału Kultury i Sztuki przy Prezydium Woj. Rady Narodowej w KraKowie o subwencję na wydanie drukiem prac naukowych z dziedziny historii kultury i etnografii w powiecie limanowskim, których autorami są członkowie Oddziału P.T.L. Podanie to nie zostało dotąd załatwione. Natomiast Oddział korzystał ze subwencji udzielonej przez Gminną Spółdzielnię S. ChI. w I\Iszanie Dolnej, z której pokryto koszta akcji popularyzacyjnej. Członkowie Oddziału P.T.L. w Mszanie D. okazywali nie tylko ideowe lecz także uczuciowe przywiązanie do naszej organizacji. Niektórzy mies?:- • kają daleko od ;\'Isznny D., na krańcach powiatu (w Pisarzowej, w Sowlinach, w Skrzydinej), nawet w obcych powiatach (w Myślenicach, Nowym Targu, Krakowie), mimo to ssytematycznie przyjeżdżali na zebrania. Niektórzy mieszkają w Mszanie D., kilka osób przyjeżdża regularnic z Limanowej nie szczędząc czasu i kosztów, aby utrzymać kontakt z placó\vką kulturalną, w której odnajdują atmosferę duchową sobie sprzyjającą. Se bastian Flizak SPRA WOZDANIE z działalności Oddziału Olszty ńsk iego PTL za 1957-58 r. Siedzibą OlsztYllskiego Oddziału PTL jest Dział Etnograficzny Muzeum Mazurskiego w Olsztynie, Zamkowa 2. W chwili obecnej Oddział liczy 45 członków i posiada 2 koła terenowe, jedno w Nowym Mieście Lubawskim, którego członkami są głównie miejscowi nauczyciele i drugie koło w Biskupcu Reszelskim, przy Powiatowym Domu Kultury. Obecny Zarząd Oddziału wybrany został na Walnym Zebraniu we wrześniu 1957 r. W skład Zarządu wchodzą: dr Władysław Gębik - przewodniczący, Emilia Sukertowa-Biedrawina wiceprzewodniczący, mgr Franciszek Klonowski - sekretarz, mgr Janina Gliszczyńska - skarbnik oraz jako członkowie Zarządu: Hieronim Skurpski, Maria Zientara-Malewska i Teodora Modzelewska. Do Komisji Rewizyjnej wchodzą: Jan Boenigk (obecnie wiceprzewodniczący PWRN), dr Tadeusz Grygier i Cecylia Vetu lani. D z i a ł a l n ość o r g a n i z a c y j n a. W roku 1957 zwołano 4 zebrania Zarządu (8. I, 2 VII, 2 IX, 22. X.), a w 1958 roku 5. W czerwcowym zebraniu Zarządu w 1958 r. uczestniczyła delegatka Zarządu Głównego dr Olga Gajkowa. Celem czerwcowego zebrania Zarządu Oddziału było zotientowanie Zarządu Głównego o stanie prac przygotowawczych Oddziału do XXXIV Walnego Zgromadzenia PTL w 1959 r. w Olsztynie. W porozumieniu z delegatem Zarządu Głównego uzgodniono tematy referatów, które zostaną opracowane przez członków i sympatyków Oddziału i które będą wygłoszone na sesji naukowej Walnego Zgromadzenia. Treść 8 uzgodnionych tematów jest związana z historią, kulturą, sztuką ludową i folklorem regionu. Tematykę tę uzupełnioną referatami opracowanymi przez specjalistów. Walne Zgromadzenie bęcizie połączone z podsumowaniem i zamknięciem Obchodu Roku Kajkowskiego. Postać ludowego poety Michała Kajki, symbolu walki o polskość Warmii i Mazur uwypukli w referacie dr WI. G ę b i k, przewodniczący Ogólnopolskiego Komitetu Obchodu Roku Kajkowskiego i przewodniczący Oddziału PTL w Olsztynie. Jeden z numerów kwartalnika "Literatura Ludowa", poświęcony będzie regionowi Warmii i Mazur. W tej sprawie odbyła dnia') stycznia 1959 r. w Olsztynie �554 z udzialsm s2krdarzC'. Redakcji ms.r S ~:\\'j~]ci !iCl.rc;da,na której :.lzgodC1bno tematy prac i szatę ilustracyjną. Zarząd GŁówny przyrzekł w ramach prac "Atlasu Polskich Strojów Ludowych", wydać monografię stroju warmińskiego, opraccwaną przez F. KlonO\vs]':iego. W 1957 r. Oddział zwołał 3 Z',,brania naukowe z następującymi referatami: mgr Ryszard Kukier, Charakterystyka dorobku naukowego prof. dr Bożeny Stelmachowskiej; mgr Franciszek Klonowski, Z historii Połskiego Towarzystwa Ludoznawcze~(); mgr Franciszek Klonowski, Z histori i inwentaryzacji wiatrak6w w woj. olsztyńskim. W 1958 r. zwołano również 3 zebrania naukowe z następującymi ref;~ratami: mgr Henryka Klechówna, Dialekty warmińsko-mazurskie; mgr Ryszard Kukier, Pomorze Mazowieckie w podziałach etnicznych; mgr Franciszek Klono\'iski, Z historii i inwentaryzacji młynów wodnych na Warmii, Mazurach i Powiślu. P r a c e n a u k o w e. Zarząd Oddzialu w 1958 r. zlecił mgr Jarosławowi Lisakowskiemu badania terenowe nad polską pieśnią ludową na Mazurach. Z prac tych zostanie opracowany i wygłoszony odczyt na Walnym Zgromadzeniu. Szereg członków Oddziału w roku 1957-1958 brało udział w pracach badawczych, prowadzonych przez Muzeum Mazurskie, Pal'13twoW~! Instytut Sztuki, S'tację Naukową Polskiego TowClrzystwa Historycznego w Olsztynie, Centralny Ośrodek dla Inwentaryzacji Budownictwa Ludowego, Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, Wydział Kultury PWRN w Olsztynie. Materiały z powyższych badań zostały już częściowo opublikowane. Oto niektóre prace z zakresu kultury ludowej: Franciszek Klonowski, Park etnograf iczny w OLsztynku; W. Ogrodzióski, H. Skurpski i F. Klonowski, Katalog Wystawy Pamiątkarstwa; H. Skurp3ki i F. Klonowski, Warmińska rzeźba ludowa; Władysław GQbik, Michał Kajka Wybór wierszy. Artykuły: F. Klonowski, Z historii i inwentaryzacji wiatraków wojev.:ództwa olsztyr!skiego, zawarty w "Roczniku Olsztyńskim", Tom I, rok 1958, str. 193-222, H. Skurpski, Kultura ludowa Warmii i Mazur i W. Gębik, Literatura !lidowa i jej twórcy na Warmii i Mazurach na przestrzeni ostatnich stu Lat, zawarte są w pracy zbiorowej "Z d'ziejów Warmii i Mazur". Planowana w 1958 r. praca zespołowa członków naszego Oddziału n3.d warmińskim i mazurskim obrzędem weselnym, będzie kontynuowana nadal w 1959 r. Oddział Olsztyński PTL w latach 1957-1958 prowadził ożywioną działalność organizacyjną i popularyzatorską w terenie. Świadczy o tym powstade dwóch kół terenowych i częste prośby o przyjęcie na członków, wpływające z terenu, nieraz z bardzo odległych miejscowości naszego województwa. W terenie wygłoszono w 1957 r. następujące odczyty: dr Władysław Gębik, Folklor w<1rmil1sko-mazurski (na konfer. naucz~'cieli \\. Nowym 555 Mieście Lubawskim); mgr Franciszek Kl::mowski, .Jak prowadzlć badania terenowe nad kulturą ludową (na konf. nauczycieli w Nowym Mieście Lubawskim); mgr Franciszek Klonowski, Z historii P.T.L. (w Powiatowym Domu KlJ.ltury w Biskupcu Reszelskim); mgr Franciszek Klonowski, Kultura materialna, sztuka ludowa, zwyczaje, wierzenia, przesądy ludu warmiri.sko mazurskiego (na kursie przewodn. P.T.T.K.). IV 1958 r. wygłoszono następujące odczyty w terenie: dr WładysIaw Gębik, Literatura ludowa Warmii i Mazur (w Jezioranach, Samulewie, i Reszlu, miejscowościach pow. reszelskiego, na obwodowych konf;:,rencjach nauczycieli); 'dr Władysław Gębik, Folklor warmińsko mazurski i mgr Fra:1ciszek Klonowski, Kultura ludowa Warmii i Mazur w świetle dawnych i współczesnych badan naukowych (na zjeżdzie nauczycieli w OlsztY~lc. zorg. przez Zarząd Główny ZNP i PTL.): mgr Franciszek Klonowski, Typy chałup na Warmii, Mazurach i Powiślu (na ogólnopolskiej konf. Centralnego Ośrodka Inform. dla Inwentaryzacji Budownictwa Ludowego); mgi' .Franciszek Klonowski, Budownictwo ludowe w powiecie szczycieńskim (dla uczniów Państw. Liceum Pedagogicznego w Szczytnie); dr Władysław Gębik, Regionalizm w wychowaniu młodzieży (na zjeździe uczniów w Kwidzyniu i Ełku); Poza tym udzielano ir.formacji i wywiadów do audycji radiowych i telewizji i ogłaszano artykuły w miejscowej prasie. Koł a t e r e n o w e, zarówno w Nowym Mieście jak i BIskupcu, prowadzą ozywioną działaln.ość zarówno badawczą jak i popularyzatof3ką. Koło w Nowym Mieście, którego prezesem jest Alfons Błaszkowski, prowadzi badania nad kulturą ludową Ziemi Lubawskiej, Członkowie tego koła podzielili się między sobą na sekcje, w zależnośc1 od zainteresowań i prowadzą badania nad strojem, folklorem, budownictwem i sprzętarstwem. Kontynuują również akcję zbierania zabytków kultury ludowej. Zamiarem koła jest utworzenia Muzeum Ziemi Lubawskiej. W tej chwili dobiegają k0l1ca prace remontowe w jednej z wież obronnych w Nowym IvIieście Lubawskim, przeznaczonej na siedzibę przyszłego Muzeum. Oddział w Biskupcu, którego prezesem jest Adam Wolański, prowadzi działalność pcpularyzac~·jną. Do pracy koła wciągnięto młodzież starszych klas licealnych z miejscowych szkół średnich. W pracy wyróżnia iiię Jan Bagiński, nauczyciel tamtejszego Liceum Ogólnokształcącego. Oddział dysponuje własnym lokalem, użyczonym przez Powiatowy Dom Kultury. W celu spopularyzowania sztuki i kultury ludowej regionu, OddziClł nawiązał współpracę z Woj. Zarządem' Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" na którego zlecenie wykonał cztery zestawy powiększe1'1 fotograficznych. Każdy cykl/liczył 20 fotoe;rafii, ilustrujących o':)iekty sztuki i kultur} ludowej regionu. Fotografiami tymi wyposażono wnętrza 'Wiejskich D<.Jmów Kultury. Członkowie Oddziału współpracują: z Oddziałem Olsztytiskim Polskiego Towarzystwa Histor~'cznego, Szkolnym Wojewódzkim Ośrodkiem �557 556 Krajoznawczo-Turystycznym, Wydziałem Kultury PWRN i Zarządem Okr€;gcwym PTTK. Biblioteka liczy obecnie ok 50 vol., zasilana jest głównie wpływami Zarządu Głównego i dotacjami Wydziału Kultury PWRN. Biblioteka jc:st dostępna dla wszystkich członków. A. Franciszek Klonowski z działalności SPRA WOZDANIE Oddziału PTL w O P o l u za lata 1957-1958. Oddział nie posiada własnego lokalu. Zebrania odbywają się w pomieszczeniach administracyjnych Muzeum Sląska Opolskiego, przy ul. Mały Rynek 7. Tam też mieści się sekretariat Oddziału. St an or g a n iz a cy j n y Oddziału najwłaściwiej ilustruje lista członków. Tych Oddział liczy obecnie 17. Znamienny jest spadek ilości członków Oddziału z 41 wykazywanych za 1956 r., do obecnych 17 w skład których wchodzi 5 członków nowych z 1958 r. Trudno na tym miejscu osądzić przyczyny tego stanu rzeczy. Ogólnie bodaj należy stwierdzić, że jest on wynikiem swoistej sytuacji środowiskowej, w jakiej znajduje się Opole. Zapewne też w tym odgrywają pewną rolę duże zaniedbania na polu naukowego ludoznawstwa tutejszego regionu i brak na miejscu kadry zaawansowanych i związanych z terenem naukowców etnografów. Gwa specyfika terenu, łącznie z zaniedbaniami w zakresie naukowego rozpoznawania regionu opolskiego oraz - idącym za tym - brakiem popularnej literatury ludoznawczej, nie wytworzyła tu dotychczas owej warstwy miłośników kultury ludowej, jaka jedynie może dać gwarancję pomyślnego rozwoju Towarzystwa. W okresie zimy 1957/1958 Oddział tut. poczynił intensywne próby pobudzenia szerszego zainteresowania zagadnieniami ludoznawstwa i pozyskania pewnej przynajmniej ilości pozytywnych członków Oddziału, licząc tak na pobudzenie członków już zarejestrowanych, jak i pozyskanie no·· wych. W tym celu, na specjalnie starannie przygotowanym zeoraniu, na które przybyło 10 członków i 5 gości, zostały powołane do życia komisje naukowo-b.adawcza i propagandowa. Po kilku próbach działania komisje te jednak stwierdziły swoją bezsilność - wobec braku przygotowanej kadry i środków. Drugą, szerzej zakrojoną próbą aktywizacji członków Oddziału oraz miejscowego społeczeństwa było ogłoszenie na kwiecień i maj 1958 r. jednomiesięcznego, bezpłatnego "Kursu ludoznawstwa" - w formie pogadanek, połączonych z demonstracją zabytków, referatów uczestników kursu, dyskusji i wycieczek terenowych. Rozesłany do wszystkich członków. sympatyków i zainteresowanych instytucji szczegółowy program kursu przewidywał następujące pcgadanki względnie zajęcia zasadnicze: dnia 2/4: Stan i potrzeby wiedzy ludoznawczej na Sląsku Opolskim, 9/4: Co warto wiedzieć o kulturze ludu opolskiego, 16/4: Czy i jak można przyczynić się do poznania i popularyzacji kultury tutejszego ludu, 23/4: Od notatki terenowej - do dzieła naukowego, 30/4: Odkrywamy piękno kultury naszego ludu, 4/5: Jesteśmy na wyprawie naukowo-badawczej. Z planem innej, podobnej akcji zwrócono się w marcu 1958 r. do Komendy miejscowej Chorągwi ZHP. Mianowicie, nawiązując do zgłoszonych odnośnych zainteresowań miejscowych drużyn ZHP, zaoferował tut. Oddział PTL udzielanie bezpłatnych wykładów, konsultacji i przeprowadzenie gawęd na tematy ludoznawcze, stosownie do istniejących potrzeb i zamówień. Równocześnie zaproponowano konkretny, całoroczny plan pracy ludoznawczej w drużynach ZHP, przy czynnym udziale zainteresowanych drużyn w akcji zbierania materiałów ludoznawczych. Przy tej ofercie podano stoscwną tematykę na każdy miesiąc całego roku oraz wzór stosunkowo prostej ankiety do każdego tematu. Prace drużyn miały być oceniane przez komisję ludoznawczą w formie konkursowej, a wyniki publikowane. I ta oferta pozostała bez echa. Innym jeszcze rodzajem działalności popularyzacyjnej tut. Oddz. w roku ubiegłym były k o n kur S Y z nagrodami, fundowanymi przez miejscowe instytucje; a mianowicie: konkurs na kraszanki oraz opisy zwyczajów wiosennych i konkurs na opis stroju ludowego. O ile konkurs pierwszy dał wyniki dość dobre, o tyle drugi, przewidujący odpowiedzi na dość prostą ankietę, nie dopisał zupełnie. Być może, że w jednym i drugim przypadku zostały popełnione błędy organizacyjno-propagandowe - Niemniej podobne wyniki poczynań są dla tutejszych środowisk symptomatyczn~. W końcu wypada jeszcze wspomnieć o akcji popularyzacyjno-dochociowej, wszczętej tu w ub. roku przez sekcję propagandową Oddzialu, a mianowicie wydaniu dwu serii widokówek wielkanocnych, z graficznie opracowanymi motywami ludowymi Opolszczyzny. Odpowiedniejsze wyniki dochodowe tego posunięcia spodziewane są w roku bieżącym. Na skutek omówionych doświadczeń opolski Oddział PTL zdecydowanie idzie po linii ograniczania ilości członl}ów do rzeczywiście zainteresowanych ludoznawstwem i aktywnie pracujących nad zapełnianiem braków w zakresie wiedzy o kulturze ludowej tut. regionu. Dopiero opracowanie zasadniczych zjawisk tej kultury stanowić będzie zdrowe podstawy tutejszego ludoznawstwa i umożliwi właściwą akcję popularyzacyjną. Po tej też linii idą odczyty członków Oddziału, wygłaszane w okresie sprawozdawczym, jak np.: �559 558 l. Kiektóre w y niki bada!''. terenowych przeprowadzanych s!dm Vi 1 9.'57 r. 2. Hoz\\.'ój gospodarki rolnej na ŚląskI": Opol~kim na nich IDO l at. 3. Zagadnienia opolskiej s7.tu1-d na Śląsku przestrzeni Oeo \astat· 1I.1do \vej. 9 Sklad obecnego Zarządu Oddzic:lu PTL w Opolu jest nastęoując.\·: Prezes Ignacy Kużniewski, Sekretarz Stanisław Bronicz, Skarbnik Kazimierz Różanowski, Czlonkowie Zarządu: Ewa Domaradzka, Piotr S\vierc. Komisja rewizyjna: Leonard Sylwester, Roman Sękowski. Stanislaw Bronicz SPRA WOZDANIE z dz:alalności p o z n a ń s k i e g o Oddziału PTL do 31. 1. 1959 r. za okres od 1. 1. 1957 Siedziba Oddziału mieści się przy ul. Chełmońskiego 1. Jednak zecrania Oddziału odbywają się w czytelni Katedry Etnografii Uniwersytetu A. Mickiewicza przy ul. Kantaka 4, a to z uwagi na niedostateczne na razie wyposażenie wymienionego poprzednio łokalu w odpowiedni sprzęt. Liczba czlonków Oddziału. po przeprowadzeniu weryfikacji wynosi n osób. Czynnie zainteresowanych i biorących udział w pracach tut. Oddziału jest ok. 20 osób. Sprawa 1iczebności Oddziału wiąże się ze sprawą opłacania składek przez członków Oddziału. Jak to wynika ze sprawozdar'! kasowych zaległości w składkach za lata ubiegłe są poważne. Obecny Zarząd Oddziału został wybrany na Walnym Zgromadzeniu w dni •.'. 5 lutego 1957 r. Skład jego jest następujący: Przewodniczący dr Tadeusz Wróblewski, zastępca przewodniczącego doc. dr Józef Burszt::l, se1':retarz - mgr .:anina Dydcwicz, skarbnik - mgr Aleksandra Wojciechowska. W skład Komisji rewizyjnej weszli: mgr Sto Blaszczyk, dr A. Glapa, mgr B. Michalakówna, p. W. Jurek. W okresie sprawozdawczym, tj. w latach 1957 i 1958, działalność Oddziału uległa pewnemu przestawieniu. O ile bowiem w latach poprzednich. główne wysiłki były kierowane na działalność popularyzacyjną i odczytową, o tyle w tym okresie na plan pierwszy zostały wysunięte b a d a n i a naukowe. Nie oznacza to jednak, że w okresie sprawozdawczym 1957-1958 działalności popularyzacyjnej zaniechano. Istniała ona nadal w formie akcji odczytowych, prowadzonych przeważnie w ramach współpracy z instytucjami takimi, jak Towarzystwo Rozwoju Ziem Zachodnich, Młodzieżowy Dom Kultury w Poznaniu, Komisja dla Spraw Kultury przy Wojewódzkiej Radzie Narodowej w Poznaniu, Wojewódzki Dom Kultury i in. Odczytów o chC:.raUerze popularr.o-nalikowym wygłoszono 16. Treść icll dotyczyła przeważnie regionalnej tematyki wielkopolskiej. W akcji tej wzi~li udział: n'!gr. W. Armon, mgr. St. Błaszczyk, do~. dr J. Burszta, dr A. Glapa, p. I\T. Jurek, mgr B. lVIichalakówna i dr T. Wróblewski. Szczególną uwagę zwrócono na kontakty z powiatowymi Domami Kultury. Prócz akcji odczytowej Oddział prowadził także akcję etnograficzneg0 poradnictwa, z której k0rzy';t;I~' wspomnianE: Powiatowe Domy KuJ bry i W:,dział Kultury \VRN w Po;:n<lniu. Nie bez znaczenia byla także akcja publikacyjna na łamach prasy codziennej oraz nasze wystąpie'lia na miejskich i wojewódzkich konferencjach działaczy kulturalno-oświatowych, domagające się m. in. u m o ż l i w i e n i a e t n o g r a f i c z n e j e k s p o z y c j i m u z e a l n e j p r z e z s t war z e n i e M u z e u m E t n o.. g r a f i c z n e g o w P o z n a n i u (gdyż etnograficzna ekspozycja w Rogalinie została zlikwidowana, a liczne jej eksponaty narażone są na zniszczeni'.:); szerszego poparcia dla badań etnograficznych nad Wielkopolską. Wydaje się, że tej właśnie akcji popularyzacyjnej, obok działalności badawczo-n8ukowej Oddział i Katedra Etnografii UAM w Poznaniu zawdzięcza stosunkowo znaczne obecnie zainteresowanie wojewódzkich wladz administracyjnych a w szczególności. Wydziału Kultury WRN, i przychylność dla spraw wielkopolskiej etnografii. Oddział Poznal'lski posiada stosunkowo szczupłą kadrę aktywnych etnografów. Przy tym na początku 1957 r. Oddział znalazł się w sytuacji dość specyficznej co \,,. pewnej mierze było skutkiem nieprzyjaznej i niedobr"j w skutkach dla etncgrafii akcji. W tych warunkach Zarząd Oddziału po starannym rozważeniu realnych możliwości uaktywnienia zespołu, doszedł do wniosku że byłoby raczej niekorzystne dla etnografii i zamierz"nych badaJI wielkopolskich, gdyby Oddzi8ł w tym momencie wysunął swój samodzielny i niezależny program akcji naukowej, gdy równocześnie podobny program formułuje Katedra Etnografii UAI\T pod kierunkiem nowomianowanego wtedy kierownika Zakładu Historii Kultury Materialnej. Wiadomo, że ostatecznie realizacja tych planów wymagała poparcla finansowego, o które obie instytucje mogły się ubiegać tylko u tych samych instancji tj. w WRN. W interesie zarówno Oddziału jak i Katedry leżało zatem przede wszystkim przywrócić na tutejszym terenie etnografii właściwe miejsce w opinii. Skuteczność odzyskania kredytu i poparcia dlĄ naszej akcji mogło nam zapewnić tylko solidarne wystąpiel:ie Katedry i Oddziału. W tych warunkach Oddział PTL oraz Katedra Etnografii UAM opracowały wspólny plan etnograficznych badań w Wielkopolsce. Przedłożony na zebraniu w dniu 5. 2. 195 oraz w dniu 7. 5. 1959 r. plan uzysk:.lł aj:robat~ Tzłonków Oddziału. Naukowe kierownictwo zamierzonych prac przyjął doc. dr J. Burszta jako viceprezes Oddziału i Kierownik Katedry. W pracach tych Oćdzial wspólpracuje na prawach równorzęcnego partnera. Realizacja planu przewidywała m. in. terenowe badania zespołowe oraz indywidualne. �560 561 W ramach planu pracy na 1957 i 1958 r. leżało: uzupełnienie poprzednio zebranych or<l.zzebranie ncwych materiałów do szeregu zagadnień, a w szczególności do: osadnictwa (doc. Burszta), budownictwa (dr Wróblewski), rolnictwa (doc. Topolski), rybołów~twa (mgr Chmielewski), młynarstwa (doc. Łuczak), urządzenia wnętrza domu (mgr Dydowiczowa), naczyń i sprzętów domowych (mgr Wojciechowska), pożywienia (mgr Michalakówna), tkactwa (mgr Sobisiak), odzieży (dr Glapa), plecionkarstwa (mgr Podlewski), kowalstwa (mgr Jasiewicz), sztuki ludowej (mgr Blaszczyk). W myśl tego planu wymienione tematy należało w 1958 r. opracować w formie szkiców etnograficznych, które złożą się r.a 1-szy tom popularno-naukowej pracy o ludowej kulturze w Wielkopolsce. Plan ten został wykonany. W 1958 r. wymieniony tom został oddany do Wydawnictwa Poznańskiego. W myśl oceny prof. dra G. Labudy tom zawiera dużo cennego i nowego materiału do historii materialnej kultury chłopa wielkopolskiego. Fakt rz teinego zrealizowania naszych planów podniósł niewątpliwie prestiż tak Poznańskiego Oddziału PTL j ak i Katedry Etnografii. W okresie sprawozdawczym 1957-1958 odbyło się 9 zebrań plenarny::h o charakterze otwartym, z referatami mgr. F. Jaśkowiaka (Ethnographica z Bułgarii), dra A. Glapy (Ethnographica z Czechosłowacji), mgr st. Blaszczyka (Sztuka ludowa w Wielkopolsce), doc. dr. J. Burszty (Plan i realizacja badań etnograficznych w Wielkopolsce), dr. H. Laudovej (Z badań nad ludowymi tańcami słowiańskimi), dr. L. Kunza (Z historii etnografii w Czechach i Słowacji), doc. dr. J. Topolskiego (Ethnographica z Francji). Oprócz tego odbyto zebrania o charakterze seminaryjnym, poświęcone problematyce metodologicznej i organizacyjnej, związanej z realizacją etnograficznych badań w Wielkopolsce. Na lata następne został wypracowany plan badawczo-naukowy, również sprzężony z pracami Katedry Etnografii DAM, zmierzający do zebrania dalszych materiałów do etnografii Wielkopolski oraz do opublikowania ich - bądź w formie dalszych tomów o ludowej kulturze Wielkopolski bądź też w formie etnograficznego atlasu ludowej kultury tegoż regionu. Tadeusz Wróblewski SPRA WOZDANIE z działalności Oddziału PTL w T o r u n i u za rok 1957/1958 O r g a n i z a c j a: Oddział w Toruniu mieści się w lokalu DzTału Etnograficznego Muzeum w Toruniu, od lutego 1959 r. w d. Arsenale, ul. Wały gen. Sikorskiego 19. Skład Zarządu: Prezes - Prof. dr Maria Znamierowska-Priifferowa V-Prezes - mgr lVIaria Polakiewiczóviila Sekretarz Skarbnik - mgr Teresa Myzyk - mgr Jan Rompski (od 3. IX. 57 Mgr Kalina Antonowicz) K o m i ~ jaR e w i z y j n a: Prof. dr Wojciech Hejnosz, Prof. dr Jan Zabłocki, Dr Leon Witkowski. Z e b r a n i a Z a r z ą d u: W 1957 r. odbyło się 5 zebrań Zarządu, a w 1958 r. - 14 zebrań, ogółem 19 zebrań. Oddział liczy 50 członków, Koło w Kcyni 36 czł. P r a c e n a u k o w o - b a d a w c z e. Oddział Toruński kontynuuje prace dotyczące m o n o g r a f i i Kuj a w. Prace te jednak nie rozwijają się dość intensywnie. Najbardziej zaawansowane są problemy dotyczące ustalenia granic etnicznych Kujaw oraz wesela na Kujawach. Do tego tematu oprócz badań terenowych mgr Ryszarda Kukiera Oddział zgromadził materiał drogą ankiety rozesłanej do mieszkańców regionu. Prace dotyczące innych zagadnień kultury ludowej Kujaw zapoczątkowane przez Oddział Toruński częściowo zostały umożliwione dzięki podjęciu tej samej tematyki przez Muzeum Etnograficzne w Toruniu oraz ośrodek IHKM PAN w Toruniu. Pomoc finansowa Toruńskiego Towarzystwa Naukowego umożliwiła kontynuowanie rozpoczętych z ramienia PTL badań nad tańcem ludowym na Kujawach. Poza tym Oddział nawiązał bliższe kontakty z ośrodkami b a d a n i a i n o t a c j i t a ń c a l u d o w e g o w NRD, NRF, Angli i Czechosłowacji. Członek PTL Roderyk Lange brał udział we wrześniu 1957 r. w Kongresie poświęconym notacji tańca w Dreżnie, gdzie wygłosił referat pt. "Przyjęcie kinetografii do badań nad tańcem ludowym w Oddziale PTL w Toruniu". Poza tym w roku 1958 ob. Roderyk Lange wziął udział w konferencji dotyczącej zagadnień tańca ludowego w Goitwaldowie i Strażnicy (Czechosłowacj a). Mgr Ryszard Kukier kontynuuje prace nad indeksem "Gryfu" i innych wydawnictw pomorskich. Badania terenowe nad sztuką ludową i rzemiosłem artystycznym w pow. Lipno przeprowadziła mgr Eugenia Kwiatkowska. O d c z y t y n a u k a wen a p a s i e d z e n i a c h O d d z i a ł u. R. Lange - Metoda badań tańca lud0:-vego (Toruń, 16. III. 1957 r.), M. Fryczowa - Surowiec używany do budownictwa na Kujawach (Toruń, 22. III. 1957 r.), Mgr Kalina Antonowicz - Zbieractwo i łowiectwo w woj. bydgoskim (Toruń, 30. III. 1957 r.), Maria Fryczowa -.:. Budownictwo ludowe na Kujawach (Toruń, 10. IV. 1957 r.), Mgr Maria Polakiewicz - Przygotowanie pożywienia (Toruń, 17. IV. 1957 i 5. VI. 1957 r.), Mgr Ryszard Kukier _ Granice etniczne Kujaw w świetle ankiety samookreśleniowej (Toruń, 8. V. 57, 15. V. 57 i 22. V. 57 r.), mgr Herbert Wilczewski - Zapiski kociewskie (Toruń, 24. X. 1957 r.), Maria Fryczowa - Konstrukcja chaty ku36 "Lud" t· XL V �562 553 jawskiej (Toruil, 24. X. 1957 r.), Maria Fryczowa - Zabudowania gospodarcze na Kujawach (Toruń, 20. XI. 57 r.), Maria Fryczowa - Zakładziny w budownictwie ludowym na Kujawach (Toruń, 27. XI. 1957 r.), Rodpryk Lange Przyjęcie kinetografii do badan nad tańcem ludowym (Toruń, 28. II. 1958 r.), Roderyk Lange - Koncepcja archiwum tańca ludo\', ego w Lipsku (Toruń, 1. III. 58 r.), Mgr Eugenia Kwiatkowska - Sprawozdanie z pracy terenowej nad budownictwem ludowym w pow. Lipno (19. III. 58 r.), Mgr Ryszard Kukier - Pomorze mazowieckie w podzia-· łach etnograficznych (Olsztyn, 1. IV. 1958 r.), Mgr Maria Szwengrub-Judenko - Etnografia węgierska - z podróży na Węgry (l6. V. 58 r.), Prof. dr Maria Znamierowska-Prilfferowa - Muzealnictwo etnograficzne w Czechosłowacji (Toruń, 12. VI. 58 r.), Dr Ludwik Kunz - Etnografia w Czechosłowacji (10. X. 58 r.), Maria Fryczowa - Sprawozdanie z badań nad sztuką ludową i rzemiosłem w pow. Brodnica (5. XI. 58 r.), Mgr Halina Mikułows).;:a - Sztuka ludowa i rzemiosło na Pałukach (Sprawozdanie z pracy terenowej) Toruń, 15. XI. 58 r.), Roderyk Lange - Festiwal tańca ludowego w Strażnicy (Sprawozdanie z pobytu w Czechosłowacji, Toruń, 10. XII. 1958 r.). Udział w pracach Millenium W związku z obchodem Tysiąclecia Państwa zgłosił na razie prowizoryczny program. Prezes dr Maria Znamierowska-Prilfferowa weszła do wystawowo-muzealnej, ochrony zabytków oraz Konkurs Polskiego Oddział Toruński Oddziału Toruńskiego Prof .. sekcji naukowo-badawczej, publikacji. folklorystyczny Do ważniejszych prac Oddziału należy niewątpliwie kontynuowanie konkursu na gromadzenie materiałów dotyczących folkloru ludowego oraz opieka nad artystami ludowymi. Konkurs folklorystyczny ogłoszony po raz trzeci w r. 1958 (poprzednie hyly ogłaszane w latach 1955-56) dał bogaty i cenny materiał. Szczególnie cenny (odznaczony I-szą nagrodą) materiał Leokadii Boniewicz obejmuje 700 stron n:kopisu, dotyczy wielu zagadnień etnoaraficznych związany::h z Ziemią Chełmińską. Materiał ten w formie powieści obyczajowej ilustruje życie rodziny chłopskiej w latach 1860-1909. Inne cenne materiały dotyczą bajki, zwyczajów, przesądów, sposobów leczenia. P o p u l a l' y Z a c ja. W'latach 1957/58 r. wygłoszono ogółem 31 o d c z yt ó w p o p u l a l' n y c h w Toruniu i w terenie. W akcji tej brały udział następujące osoby: Mgr Kalina Antonowicz - Wierzenia i przesądy ludu kujawskiego (Toruń, 1957), Mgr Kalina Antonowicz - Ochrona zabytków kultury ludowej (Toruń, 1957), Mgr Jan Rompski - Kaszubska literatura ludowa (Luzino, pow. Wejherowo 1957), Mgr Jan Rompski - Kaszubska literatura ludowa (Strzebielino 1957), Mgr Halina Mikułowska _ Sztuka ludowa na Kujawach (Ciechocinek i Inowrocław), lVIaria Fryczowa _ Początki kdoznawstwa w Polsce (Toruń 1957), Maria FrycZQwa _ Polskie grupy etniczne (Toruń 1957 r.), Mgr Jan Rompski - Kaszubska literatura ludowa (Kartuzy 1957 r.), Mgr Maria Polakiewicz - Rola Kolberga w ludoznawstwie (Toruń 1957 r.). W 1958 1'. wszystkie odczyty popularne wygłoszone zostały w ramach "Dni O:,;wiaty, Książki i Prasy" przeważnie dla szkół w Toruniu oraz częściowo w tE'renie na Kujawach w okresie 8. V. - 25. V. 58 r. Maria Fryczowa - Ochrona zabytków kultury ludowej (5 razy w Toruniu), Mgr Kalina Antonowicz - Zwyczaje ludowe na Kujawach (5 razy w TOTCllliu) Mgr Halina Mikułowska - Polska sztuka ludowa (1 raz w Toruniu, .1 razy: w.pow. V'iłoclawek i Inowrocław), Maria Dzwoniarek _ Polskie stroje lUGowe (2 razy w Toruniu), Hanna Makowiecka _ Drzeworvt ludowy (2 razy VI Toruniu), Janina Myślińska Architektura ludo~a (2 raz;' w Toruniu). Z 2 S pół t a n e c z n y im. Oskara Kolberga utworzony z inicjatywy PYL przy współdziałaniu Działu Etnograficznego Muzeum w Toruniu dał w 1958 r. 7 występów w Toruniu i 1 w terenie. Dochód został przekazany na budowę Muzeum Etnograficznego. Inauguracyjny występ zespołu odbył się w Toruniu 12. V. 58 r., następnie przedstawienie dla PCK w Toruniu 18. V. 58 r., publiczny pokaz ze sprzedażą cegiełek na Muzeum Etnograficzne - 19. V. 58, występ dl" Zespołu Metodycznego wychowawców 24. V. 58 r., występ dla PCK Chełmży - 29. V. 58 r. występ publiczny z okazji Międzynarodowego Dnia Dziecka - 1. VI. 58 r. oraz występ dla Wojskowego Szpitala Okręgowego w Toruniu 14. VI. 58 r., a także występ zespołu łącznie z oryginalną kapelą pałuck;:! z Kcyni w sali Muzeum w Toruniu w dniu 10. XII. 58 r. W s pół p r a c a z i n s t y t u c j a m i. Toruński Oddział PTL ściśle współpracował z Działem Etnograficznym Muzeum w Toruniu i Zespołem Etnograficznym IHKM P AN w Toruniu oraz Wydziałem Kultury MRN w Toruniu, Wydziałem Kultury WRN w Bydgoszczy, Polskim Radio w Bydgoszczy, Towarzystwem Naukowym w Toruniu i innymi instytucjami. Wydział Kultury MRN w Toruniu w ramach współpracy ofiarował Oddziałowi PTL 7 matryc i powielił bezinteresownie 1400 egz. ulotek zawierających warunki konkursu folklorystycznego oraz 700 egz. formularzy do badań nad tańcem ludowym. Wydział Kultury WRN w Bydgoszczy przekazał Toruńskiemu Oddziałowi PTL 10000 zł w r. 1957 dzięki czemu opracowano na podstawie badar'J terenowych na Pałukach jeden ze~taw tańców ludowych oraz uzupełnienia do katalogów ludowych instrumentów muzycznych, stroju ludowego Kujaw i zwyczaju zakładzin w budownictwie ludowym na Kujawach. Poza tym z tejże dotacji zakupiono 42 książki do biblioteki PTL, opłacono 7 delega~ji. �565 564 zakupiono 2 aparaty fotograficzne wraz z dodatkami oraz sprzęt pomocniczy do prac terenowych. W 1958 r. Oddział PTL otrzymał dotację z Wydziału Kultury WRN w Bydgoszczy w wysokości 10000 zł. Z sumy tej opłacono ]jadania terenowe w pow. Lipno, zakupiono 45 książek do biblioteki PTL, oddano do oprawy najbardziej zniszczone książki w ilości 32 voluminy, opłacono 21 odczytów popularnych, delegacje i nagrody w związku z konkursem folklorystycznym na sumę 868 zł. B i b l i o t e k a. Biblioteka Oddziału o charakterze etnograficznym dzięki darom i zakupom liczy 354 pozycje. Kalina Antonowiczowa SPRA WOZDANIE z działalności Oddziału PTL w Wał b r z y c h u za okres lat 1957-58 O r g a n i z a c j a O d d z i a ł u. Oddział PTL w Wałbrzychu powstał w czerwcu 1952 r., początkowo jako Koło Oddziału Sudeckiego PTL w J0leniej Górze, a następnie jesienią 1955 r. podniesiony do rangi Oddziałt:. Mieścił się przy ul. Zytniej 3/2, a od czerwca 1958 r. przeniesiony został do meiszkania Sekretarza Oddziału L. Lubowieckiego przy ul. Ogińskiego 12/6. Oddział liczy H-tu członków stałych i jest zrzeszeniem o charakterze amatorskim, z uwagi na brak wykształconych etnografów. Skład Zarządu Oddziału: inż. J. Lewicki - Prezes, dr A. Szyperski Vice-Prezes, L. Lubowiecki - Sekretarz, St. Rossowski - Członek, T. Gretschel - Członek, E. Sagan - Członek, inż. K. Wycisło - Członek. Zebrania Zarządu w latach 1957-58: 11. I. 57 r., 24. IV. 57 r., 4. VII. 57 r., 25. X. 57 r., 11. XI. 57 r., 24. I. 58 r., 25. VI. 58 r. P r a c e b a d a w c z o - n a u k o we. Członkowie tut. Oddziału kol. kol. Eufrozyn Sagan i Lesław Lubowiecki prowadzą, rozpoczęte jeszcze w 1956 r., badania nad pochodzeniem i strukturą kamiennych krzyży, rozsianych po całym Dolnym Śląsku, zwanych potocznie "krzyżami pokuty". Dotychczas ustalono ilość tych krzyży na naszym terenie, ich rozmieszczenie i charakterystykę, podania ludowe oraz zebrano cały materiał poniemiecki w tej sprawie, który w obecnej chwili poddawany jest tłumaczeniu i badaniu pod względem prawdziwości danych. Szereg zabytków sfotografowano wzgl. naszkicowano oraz wykonano opisy techniczne. Opublikowano notatkę informacyjną w Gazecie Robotniczej Nr 63 z 1958 r. W rezultacie tej notatki nawiązano kontakt z inż. Ficnerem zam. w Jegłowej pow. Strzelin, który ogłosił odpowiedż w Gazecie Robotniczej Nr 70 z dnia 29 marca 1958 r. Pan inż. Ficner nadesłał nam następnie ciekawy materiał uzupełniający oraz szereg wyraźnych zdjęć. Celem w/w badali jest zebranie obfitego materiału do historii kultury zycji centrum etnograficznego we Wrocławiu. Dolnego Ślą~ka, do dyspo- A kc j a p o p u l a r y z a c y j n a. Staraniem Oddziału zorganizowano nast. odczyty: w dniu 6. L 57 r. "Geologia ziemi wałbrzyskiej i jej wpływ na kulturę" (opracował i wygłosił kol. E. Sagan), w dniu 26. V. 57 r. "Tatry i Zakopane w przeszłości" (opracował i wygłosił kol. St. Ros~owski). Ten drugi odczyt wzbudził duźe zainteresowanie społeczeństwa wa1brzyskiego. Członkowie Oddziału przygotowują materiały do pracy zbiorowej pod nazwą: "Szkice ludoznawcze". W latach 1957-58 współpracowano z Wydziałami Oświaty i Kultury MRN w Wałbrzychu, Kołem Miłośników Historii, Teatrem Lalki i Aktora oraz Muzeum Miejskim - odnośnie popularyzacji etnografii na tutejszym terenie. Nadmienić należy, że Kierownik Wydz. Kultury MRN kol. T. Szczęśniewski i Kierownik Muzeum Miejskiego kol. E. Sagan, są członkami naszego Oddziału. Członkowie Oddziału kol. kol. dr A. Szyperski i T. Gretschel przejawiają dużą działalność na polu publikacji popularnych broszur na temat przeszłości Wałbrzycha i okolicy. Dzięki poparciu "Trybuny Wałbrzyskiej" wydano już szereg broszur z cyklu: 1. Węgiel wałbrzyski, 2. Zamek Ksiąź k. Wałbrzycha, 3. Pochodzenie słowiańskie nazw miejscowości, 4. Z przeszłości miasta, 5. Tkactwo. W dniu 29. VI. 57 r. zorganizowano wycieczkę etnograficzno-krajoznawczą na trasie Wałbrzych-Radków-Kudowa Zdrój-Duszniki Zdrój. W wycieczce wzięło udział 22 uczestników z różnych środowisk naszego miasta. Kierownictwo organizacyjne - L. Lubowiecki, kierownictwo naukowo-popularyzacyjne dr A. Szyperski, autobu~ wypożyczony przez Teatr Lalki i Aktora. B i b l i o t e k a. Biblioteka tomów: Oddziału jest szczupła i liczy ledwie 57 U wag i koń c o we. W 1958 r. Oddział nasz przeźywał okres pewnej stagnacji, powstałej wskutek przyczyn natury organizacyjnej. Obecnie tj. w 1959 r. ponownie wznawiamy cykl odczytów popularyzacyjnych i wycieczek oraz zamierzamy ukończyć zbieranie materiałów. Odczuwamy brak fachowego kierownictwa, ze względu na brak etnografów. Ponadto teren wałbrzyski je,st trudny do opanowania, a nawet do kontynuowania drobnej działalności. Pomimo tych trudności nie mamy zamiaru rezygnować z naszych celów, do których dochodzimy wprawdzie wolno, ale mamy nadzieję - skutecznie. Lesław Lubowiecld I ! ! �566 567 SPRAWOZDANIE • z działalności Oddziału PTL w Z a k o p a n e m za 1957 r. Oddział PTL w Zakopanem został założony w 1954 r. Siedzibą Oddziału jest Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem, ul. Krupówki 10. Walne zebranie odbyło się w marcu 1957 r.; wybrano na nim obecny Zarząd w następującym składzie: Przewodniczący mgr Wanda Jostowa, zastępca przewodniczącego dyr. Maria Bujakowa, 5ekretarz mgr Helena Sredniawa, skarbnik Wanda Bratkowska, Komisja Rewizyjna prof. dyr. Juliusz Zborowski i Janina Szymańska. Z e b l' a n i a n a u k o w e. W okresie sprawozdawczym odbyły się 4 zebrania. T e m a t y k a z e b l' a ń: Inwentaryzacja zabytkowych budynków w Zakopanem. W. Jostowa - Sprawozcfanie ze Zjazdu PTL w Szczecinie. W. j,)stowa - Muzealnictwo w Czechosłowacji (w związku z odbytą podróżą naukową)· Z e b l' a ń Z a l' z ą d u odbyło się 6; poświęcone były: Organizacji inwentaryzacji zabytkowych budynków na terenie Zakopanego i organizacji naukowej wycieczki do Czechosłowacji. Oddział liczy 17 członków. Składki za 1957 r. i 1958 r. pobrano. P l' a c e n a u k o w o - b a d a w c z e. Ze względu na niewielką ilość członków oraz okoliczność, że skład personalny Oddziału zbliżony jest do składu Podhalańskiej Komisji Opieki nad Zabytkami PTTK uchwalono na zebraniach obu organizacji społecznych wzajemną współpracę· Stąd sprawozdanie Oddziału PTL w Zakopanem musi zazębiać o pracę Podhalańskiej Komisji Opieki nad Zabytkami. Nadto ponieważ prace podjęte przez nas mają charakter długoterminowy musimy w sprawozdaniu cofnąć się do działalności ubiegłych lat. W pracy naukowej Oddziału należy rozróżnić dwa działy: A dział badań zespołowych, prowadzących do realizacji zadań muzealistycznych bądź konserwatorskich. Konkretnie są to: a) organizacja muzeów skansenowskich na Orawie i Podhalu, b) d05tarczenie MRN materiałów dotyczących zespołów zabytkowych objektów na terenie Zakopanego w celu uwzględnienia ich w planie urbanistycznym Zakopanego. B. Dział badań naukowych prowadzonych przez poszczególnych członkó\v Oddziału, których celem jest publikacja opracowanego zagadnienia. Oddział PTL włączył się w pracę Podhalańskiej Komisji Opieki n<id Zabytkami nad organizacją skansenow5kiego Muzeum w Zubrzycy Górnej na Orawie prowadzoną przy ścisłej współpracy z Wojewódzkim Konserwa. torem Dr. H. Pieńkowską. Idea założenia w Z u b l' Z Y c y G ó l' n € j s k a n s e n o w s k i e g o m u z e u m powstała w rezultacie darowizny • \V XLVI tomie Ludu zostaną zamieszczone reszty Oddziałów PTL (Przyp. Red.). sprawozdania z działalności na rzecz Państwa Polskiego, dokonanej w 1937 r. przez ostatnich spadkobierców rodziny Moniaków, sołtysów i zasadźców Zubrzycy Górnej. Był to cenny dar, gdyż drewniany, kurny dwór Moniaków, którego nowsza część pochodzi z 1784 r. a starsza zapewne z XVII w. stanowi zabytek wysokiej klasy w skali ogólnoeuropejskiej. Stojący na swoim naturalnym stanowisku wraz z budynkami gospodarczymi i parkiem o pow. 4 ha. stanowił punkt wyjścia dla dalszych prac nad organizacją Muzeum polegającą na przenoszeniu na teren muzeum typowych dla Orawy objektów architektury mieszkalnej, gospodarczej i przemysłowej. Oprócz przeniesionej jeszcze w 1954 r. karczmy pochodzącej z XVIII w., przeniesiono w 1957 r. typową, mniejszych rozmiarów niż dworek chłopską "chatę z wyżką" wraz z budynkiem gospodarczym. Skansenowskie muzeum w Zubrzycy pozostaje pod opieką Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, Komisji Opieki nad Zabytkami i Oddziału P.T.L., administracyjnie pod zarządem P.T.T.K., któremu Ministerstwo Kultury i Sztuki oddało dworek w użytkowanie i które stworzyło w Zubrzycy Orawski Ośrodek TurystycznoKrajoznawczy. Dwór Moniaków wraz z budynkami gospodarczymi przeznaczony jest na ekspozycję kultury ludowej Orawy, chata służy jako mieszkanie dla personelu Ośrodka, karczmę przeznaczono na schronisko turystyczne. Akcję gromadzenia muzealiów typu ruchomości prowadzimy za kredyty P.T.T.K. Zarządu Głównego, w wys. rocznej 6000-10000 zł. Dotychczas ukończono ekspozycję lewej połowy dworku, składa się na nią: wnętrze czarnej izby, białej izby, dwu komór i sieni. Jedną z szop przeznaczono na wystawę sprzętu gospodarczego, drugą na wystawę architektury Orawy. W związku z oddawna i wielokrotnie poruszaną w Zakopanem sprawą konieczności przystąpienia do organizacji skansenowskiego muzeum dla terenu Podhala obydwie współpracujące organizacje w porozumieniu z Parkiem Narodowym Tatrzańskim opracowały projekt muzeum na wolnym powietrzu, które zlokalizowane byłoby na łąkach stanowiących własność Parku Narodowego Tatrzańskiego, naprzeciw wlotu do doliny Kościeliskiej i w samym wlocie do doliny. Kirowa Woda zostałaby wykorzystana dla zainstalowania obiektów t e c h n i k i c h ł o P s k i e j. Rozległa polana Kira Miętusia, położona za Bramą Kantaka, przeznaczona została n a s k a n s e n p a s t e l' s k i, dla pasterstwa typu polaniarskiego, zaś na stokach doliny Kościeliskiej po~ożone hala Stoły i hala pod Upłazem z naj starszymi w Tatrach szałasami stanowiłyby muzeum pasterstwa typu halnego. Należy podkreślić, że w projekcie tym część skansenu ilustrująca pasterstwo tatrzańskie znalazłaby się na swoich naturalnych stanowiskach. Projekt przedłożono Ministerstwu Kultury i Sztuki i Konserwatorowi Wojewódzkiemu. Równocześnie podnoszą się w Zakopanem głosy wysuwające inne projekty lokalizacyjne skansenu. W związku z pracami nad planem urbanistycznym Zakopanego Oddzia) �569 568 P.T.L i Komisja Opieki nad Zabytkami podjęły się na zlecenie Konserwatora Wojewódzkiego przeprowadzić inwentaryzację opisową zabytkowych zagród na terenie Zakopanego. Celem pracy był wybór zabytkowych zespołów przeznaczonych do zachowania w planie urbanistycznym Zakopanego. Prace powyższe w których zinwentaryzowano 54 zaoytkowe zagrody doprowadziły do utworzenia kilku zespołów zabyfków. Są to: górna Olsza, osiedla Pardołówka i Mrowce 2) Harenda 3) wlot do ul. Kościeliskiej ze starym kościółkiem i cmentarzem .4) droga do Rojów. P r a ce n a u k ow e J u liu sz człon k ów Zb or ow sk i opracował O d d z i a łu. Legendy historyczne, góralskie, Autor bierze pod uwagę wszystkie materiały z XIX i XX w. drukowane lub w rękopisach. Nadto część materiałów pochodzi ze zbioru autora gromadzonego od 19I1 r. Tematyka legend dotyczy rzeczywi~tych lub fikcyjnych najazdów na Podhale. J u l i u s z Z b o r o w s k i - Fragmenty z dziejów muzealnictwa i b'l.dań etnograficznych na Podhalu. Autor zajmuje się początkami muzealnictwa na Podhalu i naj starszymi dziejami Muzeum Tatrzańskiego oraz dziejami Sekcji Ludoznawczej Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego w latach 1911-1914. J u l i u s z Z b o r o w s k i - Drobne materiały etnograficzne z nieich powstanie, znanych Wan rozwój i wpływ na piśmiennictwo. - rękopisów. d a B r a t k o w s k a -Kamienne figury przydrożne na Orawie i Podhalu. Autorka rozpoczęła prace inwentaryzacyjne. Wanda Jostowa i Mirosław Michałowski Badania nad gospodarką chłopską na torfowiskach oprawskich i nowotarskich. Na podstawie obserwacji w terenie, wywiadów, danych statystycznych i studiów archiwalnych autorzy wyróżniają rodzaje gospodarczego wykorzystywania torfowisk przez miejscową ludność. Wan d a J o s t o w a - Badania nad wyposażeniem chaty orawskiej w XIX w. Autorka zamierza opracować wyposażenie domu orawskiego oraz przeprowadzić porównanie z wyposażeniem domu podhalańskiego. Wan d a J o ~ t o w a Wędrówki zarobkowe górali podhalańskich. Autorka zajmuje się emigracją zarobkową, chronologicznie wcześniejszą, skierowaną na Węgry i "do Polski" tj. na niziny, które to wędrówki poprzedzały silną falę emigracji zarobkowej do Ameryki. Dwa studia na powyższy temat o zawężonym zakresie zostały opublikowane w Wierchach T. XXII i XXIV. W i t o l d P a r y s k i Nazwy ludowe w dolinie Małej Łąki w Tatrach. Opublikowane: Onomastica R. III. 1957 z. 1. W i t o l d P a r y s k i - O wyrazach angielskich w gwarach spiskich i podhalańskich. Opublikowane: Język Polski. 1957 R. 37. J a n P a w l i k o w s k i. "Moi sąsiedzi". - Autor, który od naj młodszych lat żył blisko ze swymi góralskimi sąsiadami opowiada historię kilku ićh rodzin w ciągu czterech pamiętanych przez siebie pokoleń. Oprócz osooistych wspomnień za żródło wielu szczegółów z dawniejszych czasów Zakopanego służą mu relacje naocznych świadków zawarte w starej korespondencji rodzinnej. S r e d n i a waH e l e n a - Drzeworyty ludowe w zbiorach Muzeum Tatrzańskiego. Autorka zajmuje się opracowaniem grupy kilkunastu drzeworytów o tematyce religijnej oraz jednego o tematyce zbójnickiej z uwzględnieniem tła hi~torycznego. Do działalności naukowej Oddziału również zaliczyć należy nawiązanie kontaktu z Muzeum w Pre~zowie, w celu zorganizowania w drodze wymiany wycieczki naukowej do Czechosłowacji. Ze względu jednak na trudności formalne wycieczkę przełożono na przyszły rok. D z i a ł a l n ość p o p u l a r y z a c y j n a. Odczyt y 1. Wanda W i d i g er "Zabytki sztuki ludowej w Normandii" wrażenia z podróży, wygI. dnia 15. 11. 1957 w Muzeum Tatrzańskim. 2. Wanda W i d i g e r "Zabytki sztuki ludowej w Normandii" wygł. dnia 22. 11. 1957 w Liceum Technik Plastycznych w Zakopanem. 3. Róża D r o j e c k a "Władysław Matlakowski i jego badania nad sztuką i kulturą ludową Podhala" wygI. 3. 12. 1957 w Bibliotece Miejskiej w Zakopanem. 4. dyr. Juliusz Z b o r o w s k i "Z historycznych legend góralskich" wygł. dnia 10. 12. 1957 r. w Muzeum Tatrzańskim. W celu popularyzacji Muzeum Ziemi Orawskiej rozesłano do wszystkich Oddziałów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego 500 sztuk przewodnika po Muzeum w Zubrzycy Górnej, opracowanego przez W. Jostową. Do stałych zadań Oddziału P.T.L. w Zakopanem należą konsultacje udzielane osobom zainteresowanym kulturą ludową Podhala. B i b l i o t e k a O d d z i a ł u składa się z 42 voluminów, stanowiących przeważnie dary Zarządu Głównego P.T.L. Wanda Jostowa � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/466200a6b6d4affae99af3d4a6c7411e.pdf b405fe7f49bb5bad36a0ea6f01c36418 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:202 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1961 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:176 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1960 t.46 Description An account of the resource LUD 1960 t.46, s. 471-540 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 470 wszystkie polskie grupy etniczne i wszystkie działy kultury ludowej, dostępne ekspozycji muzealnej. Rozwiązanie praktyczne zależne jest od przestrzeni wystawowej, którą dysponuje dane Muzeum. Sala, którą dyspon'.lje Musee de l'Homme na wystawę kultury ludowej Europy mieści czterdzieści gablot pionowych i pięć płaskich, z czego na Polskę przypada półtorej gabloty. Ponadto jeszcze we wspomnianych kolekcjach znajduje się po kilkanaście eksponatów z Polski. Znacznie większej przestrzeni wystawowej Musee de I'Homme nie mogło poświęcić Polsce. Postulatem pierwszej wagi jest uzupełnienie stroju górala podhalańskiego o kożuch i cuhę. Niezależnie od ekspozycji n a l e ż y s t w i e r d z i Ć, że k o l e k c j a o koł o t r z y s t u e k s p a n a t ó w, licząc osobno każdy drobny przedmiot np. wycinankę kurpiowską j e s t b a r d z a u b o g a. Stroje znajdujące się w magazynach Musee de l'Homme winny być skompletowane a zbiory wzbogacone obiektami z zakresu sztuki, meblarstwa, narzędzi pracy. Słusznym byłoby podjęcie akcji stopniowego uzupełniania zasobu zbiorów przez celowy dobór i opracowanie kolekcji obrazujących poszczególne regiony Polski. Uwolniłoby to po upływie pewnego czasu kolekcję paryską od cech przypadkowości i niepowiązania eksponatów w dydaktyczne całości. Wanda K R o WSPOMNIENIE N O PROF. I DR LEONIE K A HALB ANIE Dnia 3 maja 1960 r. zmarł w Lublinie dr nauk prawnych, profesor zwyczajny Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej - L e a n H a l b a n. W zmarłym nauka polska straciła swego wybitnego pf':edstawiciela, a młodzież akademicka znakomitego wychowawcę i wielkiego, niezastąpionego przyjaciela. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze - długoletniego zasłużonego członka Zarządu Głównego. Jostowu Prof. Leon Halban urodził się 23 wrzesma 1893 roku w Krakowie, w zasłużonej rodzinie naukowców. W rodzinie tej tytuł profesora przechJdził niejako dziedzicznie z ojca na syna. Gimnazjum klasyczne ukończył we Lwowie w roku 1911. We Lwowie także rozpoczął studia prawne na �472 un:wersytecie Jana Kazimierza. W roku 1913 studiował w Grenoble, w latach 1914-1916 na Uniwersytecie Wiedeńskim, W czerWCL<1916 r. uzyskał doktorat na Uniwersytecie Lw~ wskim. W roku 1926 habilitewał się na WJ'dziale Prawa we Lwowie na pcdstawie pracy: "Lichwa w nauce i prawie keścielnym". Od czasu habilitacji do roku 1940 prowadził katedrę Prawa Kościelnego zyskując uznanie w kraju i za granicą. Petem przyszła okupaCJa a z nią ciężka choroba. Dzięki niezwykłej życzliwości oteczenia PrcfesJr przetrwał okupację, dzięki zaś swojemu uporowi nie dał się złama':: chorobie. W roku 1945 podjął wykłady na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Od wrześ:lia 1949 roku aż do chwiJi śmierci był kierownikiem katedry Pewszechnej Histerii Par.stwa i Prawa na Uniwersytecie Marii Curi~Skłcdowskiej w Lublinie. Obe.k pracy naukowej drugą pasją życiową Prof. Halbana była aktywna działalność społeczna i charytatywna. Swego czasu działał w Naczelnym Kcmitecie Narodowym w Wiedniu. W czasie pierwszej wojny światowej był jednym z pierwszych praccwnikćw Rządu Lubelskiego. W okresie międzywojennym niezwykle ostro występował przeciwl:o rasizmowi hitlercwskiemu. Nic więc dziwnego, że po zajęciu Lwowa prz~z wojska niemieckie, przybył z Berlina specjalny wysłannik ministra Rzeszy Rosenberga z rozkazem dostarczenia Leona Halbana do kwatery NSDAP w stolicy Niemiec. Po wojnie, zarówno w pracy naukcwej jak i dydaktycznej, kontynucwał swoje zainteresowania i zachował niezmienione przekonania wobec problemów niemieckich. W Instytucie Spraw Międzynarodowych w Warszawie był cenionym doradcą do spraw Z'lchodnich Niemiec. Po wyzwoleniu prace i zasługi Prcfesora zyskały zrozumiałe uznanie. Specjalnym wyróżnieniem bYlo powołanie Go w skład Sejmowej Komisji Konstytucyjnej, odznaczenie Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi, Medalem X-lecia. W ostatnich latach życia Profesor Halban pracami swymi był silnie związany z Li.1belszczyzną. Wiele czasu poświęcał etnografii i historii Ziemi Lubelskiej. Był gcrącym zwolennikiem ludoznarwst\\·a. Godnym podkreślenia jest fakt, że Profesor wziął czynny udział we wznowieniu działalności Towarzystwa LudQznawczego. Za'raz w roku 1945 w październiku, uczestnic::y w jego pierwszym J:'owojenn~'m ze;:raniu. Wraz z profesorami - Janem Czekanowskim, Józefem Gajkiem, .Janem Mydlarskim tworzy Komitet reaktywujący Tcwarzystwo w nowych warunkach politycznych, społecznych, naukowych. Następnie bierze udział w dwu kolejnych Walnych Zgromadzeniach, które odbyły się w latach 1945 i 1947 w Lublinie. Zostaje powołany w skład Zarządu Głównego jako wiceprezes. Godność tę piastuje przez szereg lat. Pracuje nad zmianą Statutu Towarzystwa. W "Ludzie" opubli- 473 kcwał dwie swoje rozprawy na temat ;wycza]ow prawnych oraz o potrzebie taeaf! etncsocjolcgicznych r.2d religijncścią. Opraccwał projekt monografii "Ziemia Lubelska". lVIonografia ta, gdyby powstała przy współpracy naukowców Lublina, przedstawiałaby olbrzymią wartość. Niestety, śmiel'ć Profescra przerwała te ambitne plany. O pozycji naukcv,;ej Prcfesora, o Jego wszechstronnych zainteresowania~h świadczą liczne tytuły rozpraw i artykułów, liczne stancwiska i godności. My jednak nie poprzestaniemy na szkicu Jego sylwetki naukowca, sPÓjflmy na Profesora oczyma młodzieży akademickiej, której był najwierniejszym i najlepszym doradcą i przyjacielem. Miałam szczęście znać Profesora osobiście. Poznałam Go kilkanaście lat temu, gdy wstępcwałam na Katolicki Un:wersytet Lubelski. Niespodziewanie dla mnie okazało się w(wczas, źe przede wszystkim leczenie jest mi bezwzględnie potrzebne. O studiach lekarze nie chcieli słyszeć. Byłam zupełnie złamana. W dziekanacie skierowano mnie do Prof. Halbana, który był prezesem Opieki Zdrowotnej nad młodzieżą akademicką. Poszłam pełna nieśmiałości i obawy. Nie wiedzialam, nie przeczuw<'łam nawet, źe spotkam opiekuna niezwykle życzliwego. Profesor zupełnie mnie nie znając ułatwi.ł mi leczenie i natychmiastowy wyjazd do sanatorium. Po roku mogłam rozpocząć naukę. Potem przez cały okres studiów byłam pod Jego serdeczną kuratelą. Jemu w wielkim. stopniu zawdzięczam zdrowie, a tym samym ukończenie studiów. Bywałam często w domu Profesora. Patrzałam z bliska na Jego wielkość, na Jego bezgraniczną dobroć. Sam ciężko chory nigdy nie zaprzątał swoim cierpieniem otoczenia. Był niezwykle pogodny i pełen humoru. Na pytanie - Jak się Pan Profesor czuje? - odpowiadał - Moja zewnętrzna powłoka zanadto mi dokucza, ale zapomnijmy o niej. I skierowywał rozmowę na inny temat. A były dni, kiedy kaźde stąpnięcie przyprawiało Go o ostry ból. Być może dlatego, że sam cierpiał, specjalną słabość miał dla "kulawych kacząt". Otaczał je wyjątkową opieką, walczył o nie wszędzie. Na uniwersytecie o stypendia, w opiece zdrowotnej o leki i sanatoria. Przeprowadzał je przez całr;' studia i był USZCZE;śliwiony, jeśli udało Mu się kogoś wyrwać chorobie, postawić na nogi. A przewaźnie się udawało. Sam żył niezwykle skromnie. Gros swojej pensji profesorskiej przeznaczał na prywatny fundusz stypendiałny. Robił to w zupełnej tajemnicy. Wiedziały o tym tylko te osoby, które z tego stypendium korzystały. Oczywiście, wiedziały tylko o sobie. Gdy otrzymujący stypendium mogli sobie poradzić, fundusz przechcdził na innych. Trudno opisać prawdziwie bogatą sylwetltę Profesora. Ktokolwiek zetkną! się z nim chociaż raz w życiu, był urzeczony Jego wielkością, kto widywał Go częściej zdumiewał się Jego bezgraniczną dobrocią i życzliwością, ciągłym słuźeniem innym. Tak, służeniem. Do Profesora moźna bylo �474: 475 przYJsc zawsze, z każdą sprawą, wielką i małą, prywatną lub uczelnianą· Dom Jego był otwarty dla wszystkich i o każdej porze. Od rana ciągnęła więc karawana potrzebujących. Nie zdarzyło się, aby Profesor nie wysłuchał prośby, cdmówil pomocy. a wielkości Profesora Halbana świadczą więc nie tylko tytuły, godności i urzędy jakie sprawcwał, o wielkości Jego świadczy przede wszystkim Jego przeogromna dobroć. Wdzięczność dla Niego i podziw żyć będzie zawsze w sercach tych, którzy Go znali i kochali. Helena Jarodzka 17. Zanik supremacji 18. Vu;agi nad Narodów, 19. Konkordat 20. Religia w Trzeciej 21. Narodowy socjalizm Lublin 1937 r. 23. 1. Nowe ukształtowanie Odbudcwa 2. stosunków Kraju 3-12, MiędzynarodowcL w sr;oleczne '5. Powstanie nou;ego i rozwój Księga Pamiątkowa 6. Konkol i ekonomiczne dat kodeksu prawa zapowiedzi zau;arty między Poznań kościelnego, w wiekach (i nadbitka), Rzeczpospolitą 28. 1920 r. i eko- 29. 1922 r. średnich" Polską a stolicą Apostol- w Vienne, Espena, Lwów Lwów 1926 r. B. Supremacja Państu;a 9. Zwiększenie odpowiedzialności wyższej s;::ołecznej nad Kościolem, nauka karnej godności von w prawie winou;ajcy, kanonicznym Przegląd z Teologiczny, 1927 r. powodu Lwów 1928 r. 10. Ideały społeczne 11. Znaczenie chrześcijaństwa nieznajcmości prawa w pierwszych w 26. wer- Lwów 1925 r. aż do Soboru kościelnym Traktatu nr 9-12, Kraków Czasopismo prawne małżeńskich ku czci O. Balzera ską, wyd. N. S. Z. 1925 r. 7. Lichwa w nauce i prawie ekonomii, 27. postanowieniach :3. Zadania naszego ustau:odastu:a spolecznego, nomiczne nr 1-2, Kraków 1921 r. 4. Zasady a nauka 1920 r. pracy prawne 25. Halbana międzynarodowych Warszawa organizacja Czasopismo salskiego, 24. prac prof. dr Leona kanonistyce, wiekach, Księga Poznań 1929 r. Pamiątkowa ku czci Wł. Abrahama, Lwćw 1929 r. 12. Problemy administracyjne Konk:>rdatu, Pierwszy Kongres Nauk Adm. w Poznaniu, Referaty t. II, 1929 r. 13. Eucharystia źródlem pełni życia jednostki, Lwów 1930 r. 14. Poglqd na Pakta Lateraneńskie, Sprawy Obce, Warszawa 1930 r. 15. Pakta Lateraneńskie, Warszawa 1931 r. 16. Encyklika z dnia 15 maja 1931 r. O sprawach społecznych, Lwów 1932 r. Badeńskim Warszawa Kościołem w Niemczech w okresie od Konkordatem i Układem Kościelnym, Polityka 1933 r. ze stolicą Apostolską, Encyklika Prawa Prywatnego, War- Rzeszy, Lwów jako przejaw 1936 r. cywilizacyjny, Kultura i cywilizacja. Ie Codex iuris Canonici, Referat na II MiędzyPrawa Porównawczego w Hadze, 1937 r. Wczesne c1trześcijaństu;o w stosunku do r:aństwa na tle ogólnej katoHckej nauki o r:aństwie, Warszawa 1938 r. Istota duchou;a III Rzeszy, Neofilolog zesz. I, 1939 r. Malżeilstu;o niemieckie, ustawa z roku 1938, Przegląd Powszechny, zesz. I i II, 1939 r. Własność podstau:ą u;olnośGi, Lwów 1939 r. Historyczne r:odstawy akcji katolickiej, Lwów 1939 r. Mistyczne podstClu;y narodow€g:> socjalizmu, Lublin 1946 r. O potrzebie badań etno-socjologicznych nad religijnością, Lud XXXVI, s. 135-162. (i nadbitka), 1946 r. Problem kultU1Y niemieckiej, Znak nr 1, Kraków 1946 r. Charakterystyka idealu społecznego D2kretu Gracjana, Lublin 1948 f. O jedności moralnej świata, Lublin 1948 r. Les Idees narodowym ważniejszych nad 1933 r. szawa 1934 r. 22. BIBLIOGRAFIA Pailstwa 1918 do 1932, Lwów Sociales dans Kongresie 30. 31. 32. 33. Statut Komisji Międzynarcdcwej dla spraw sztuki ludowej i folkloru C. I. A. P. Lud XXXVIII, s. 610, 1948 r. 34. ReI gia starogermańska i jej aktualne znaczenie w Niemczech, Lublin 1949 r. 35. Recenzja Jchannes Maringen, Menschenopfer im Bestatungsbrauch ALteuropas, Lud XXXVII, str. 393, [str. ID]. 36. Znaczenie zwyczajów prawnych i ich badanie, Lud XXXIX, str. 148180, 1952 r. 37. Spratl'Ozdanie z działalności Tow. Ludoznawczego za r. 1948-1952 r .. Lud XXXIX, s. 520-529. 38. Rasizm'i antyintel€ktualizm, Przegląd Polski i Obcy nr 1, 1957 r. 39. Prawo na usługach imperializmu rasistowsk:ego, Przegląd Polski i Obcy nr 6-7, 1957 r. 40. Kopernik na tle epoki i jego znaczenie, Dodatek do składu UMCS nr 55, 1957 r. 41. Biernat z Lublina, Sztan:lar Ludu 1957 r. 42. Kilka uwag dctY8zqcych znaczenia naukowego praktycznego prawa kościelnego, Lublin 1957 1'. �477 476 DR JANINA TUWANOWNA W sierpniu 1959 r. zmarła w Paryżu polska etnografka dr Janina T uwan ó w n a. Studia historyczr:e i etnograficzne odbywała na Uniwersytecie Warszzwskim gdzie drzymała w 1931 r. tytuł dektora filozofii. Jeszcze w czasie studiów rozpoczęła pracę w Muzeum Etnograficznym w Warszawie, początkowo jako asystentka następnie jako kustosz zbiorów Azji Północnej Od 1947 r. mieszkała w Paryżu, gdzie pracowała w Musee de l'Homme, a w roku 1951 rozpoczyna również pracę w Międzynarodowej Radzie Muzeów przy UNESCO (ICOM-Centre de Documentation UNESCO). W Musee de I'Homme J. Tuwanćwna prcwadziła dział polski oraz współpracowała z działem ogólnosłowiai:skim. Przeprowadzała również badania w wielu muzeach Francji, Belgii, Ang:ii, Italii, i Szwajcarii, brała udział w międzynarodowych kongresach gdzie wygłaszała referaty głównie z zakresu wystawnictwa i inwentaryzacji muzealnej. Wynikiem tej strony działalności zmarłej była duża praca z tego zakresu, której maszynopis przewieziony został do Kraj u. W ICOM-ie dr Tuwanówna prowadziła pracę nad dokumentacją, udzielała informacji na zapytania napływające z muzeów całego świata. Opracowała i prowadziła kartotekę obejmującą międzynarodowy indeks muzeów. Była współredaktorką Biuletynu rCOM "Nouvelles de l'Icom" ,,Icom .News", w dziale dotyczącym dokumentacji słowial'skiej. Od roku 1949 współpracowała również z Działem Muzeów UNESCO (Division des Musee de l'Unesco), w charakterze doradcy muzealnego, opracowywała ankiety tłumaczenia bibliografie itd. Pisywała również do czasopisma "Mollseion". Przez cały czas swego pobytu zagranicą dr Janina Tuwanówna utrzymywała żywy kontakt naukowy z muzeami w Polsce, przede wszystkim z Muzeum Narodowym w Warszawie, Muzeum Kułtury i Sztuki Ludowej w Warszawie itd. służąc zawsze swą głęboką, rzetelną wiedzą. Naukowcy przyjeżdżający z Polski do Paryża zawsze znajdowali u niej oparcie i pomoc. W okresie przedwojennym była sekretarką stowarzyszenia z Wyższym Wykształceniem a od roku 1935 do wybuchu wojny prezeską Warszawskiego Klubu Wioślarek, których członkinie odznaczyły się w czasie okupacji balrdzo czynną społeczną postawą. Przed wojną odznaczona była Krzyżem Zasługi. Jej przedwczesna śmierć po wielkich znoszonych cierpliwie cierpieniach okryła prawdziwą żałobą szerokie koło Jej przyjaciół, jak również spowodowała znaczną lukę wśród szeregów tych Polaków, którzy dbali o polskie sprawy zagranicą. Tadeusz Podczas działań wojennych budynek Muzeum uległ prawie całkowitemu zniszczeniu. Zmarła poniosła wiele trudu przy ratowaniu i odgrzebywaniu pozostałych resztek zbiorów. Cd początku okupacji pracowała społecznie niosąc pomoc materialną i moralną wielu potrzebującym. Jej czynna natura i głęboki patriotyzm skierowały Ją do pracy podziemnej gdzie pełniła szereg odpowiedzialnych funkcji. W powstaniu warszawskim brała wyjątkowo czynny udział i została dwukrotnie odznaczona Krzyżem \\Jalecznych. W randze kapitana Armii Krajowej poszła nie do oflagu, jak jej na to pozwalał stopień oficerski, lecz razem ze swymi dziewczętami do stalagu. Przechod2.iła przez cztery obozy a uwolniona została przez oddziały polskie w Oberlangen. Zestawienie 1. Methodes 2. d'inventaire Ethnographical T. II, m. 3, Paryż and niektórych prac des objets de musees, ethnological Dziekański dr J. Tuwanówny Museums Paryż and 1953. the Public Museum 1949. Biały, London 1957, nr 29. Orzeł Biały, Londyn 1956. 5. Kultura ludów pal20azjatyck ch (obszerny maszynopis). 6. Muzeum Etnograficzne (obszerny maszynopis w języku francuskim). 7. a organizacji wydawnictwa nowoczesnego muzeum etnograficznego. Icom News, w latach od 1950-19;';9. 3. Zadania nowoczesnego 4. w życiu Muzeum muzeum, i życie Orzeł w muzeum, �478 479 Krzysztof Kwaśniewski ETNOGRAFIA \'1 POLSCE - PLACOWKI I PRACOWNICY Celem tego opracowania jest możliwie kompletne zestawienie placówek naukowych, działających w Polsce na polu etnografii. Zestawienie to ma przedstawić w skrócie problematykę badawczą tych placówek, a nawet zainteresowania badawcze poszczególnych etnografów oraz zakres, stan ilościowy i sposób opracowania archiwów, zbiorów i bibliotek etnograficznych. Zestawienie to zostało opracowane na podstawie odpowiedzi poszczególnych placówek na ankiety, rozesłane przez Polskie Towarzystwo Lud/)znawcze jeszcze w 1958 r., a zaktualizowane w 1959 r. Informacje sprowadzono do jednolitego, dość zwięzłego schematu. Ponieważ nie wszystkie płacówki dostarczyły danych, starano się uzupełnić luki z innych informacji i opublikowanych sprawozdań. Wiele informacji zebrali: mgr Marian P ok r o p e k z Warszawy, - mgr Janusz K a m o c k i z Krakowa. Obszerniejsze, dodatkcwe omćwienie prac Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego zgodził się zestawić prof. dr Józef G a je k. Niewątpliwie niektóre dane mogą się okazać nieaktualne wobec zmian zaszłych po uzyskaniu odpowiedzi na ankietę, niektóre zaś, zwłaszcza jeżeli chodzi o małe placówki będą wobec braku dokładnych danych niekompletne. Tym niemniej wydaje się, ic zestawienie może oddać pewne orientujące usługi etnografom w Polsce i zagranicą. Dlatego też rraca ta została podjęta. Jest ona zarazem pewnym zamknięciem dotychczasowej działalności Biuletynu Informacyjnego PTL, który miał za zadanie wypełniać luki w informacji bieżącej, wynikłe z nie regularnego wówczas ukazywania się LUDU. Instytucje o zasięgu ogólnopolskim Dział IV Etnografii Instytutu Historii Kultury Materialnej Polskiej Akademii Nauk, Warszawa, Nowy Swiat 72. Aktualne plany badawcze obejmują następujące problemy: 1. Pierwotna kultura ludów Azji, Ameryki i Australii oraz ich dzisiejsze przeobrażenia. 2. Rozwój rolnictwa oraz kultury chłopskiej w Polsce. 3. Historia kultury klasy robotniczej. 4. Historia etnografii I. W szczególności na najbliższe lata są przewidywane: 1. Kontynuowanie prac nad Polskim Atlasem Etnograficznym. 2. Prace nad teorią kultury ludowej z uwzględnieniem odrębności regionalnych. 3. Prace nad metodologią i teorią etnografii. l Na podstawie sprawozdania z prac IHK.l\1 za r. 1957 (maszynopis powielany}. 4. Opracowanie dziejów kultury ludu pracującego w formacji feudalnej, kapitalistycznej i socjalistycznej w Polsce, w szczególności hist:>rii technik produkcyjnych (rolnictwo, górnictwo, metalurgia. włókiennictwo) i historii warunków materialnego bytu 2. Kierownik Działu: Prof. dr Witold D y n o w s k i. Sekretarz naukowy Działu: mgr Wanda P a p r o c k a. Plan badawczy realizuje Dział przez Zakłady i Pracownie. Wydawnictwa: ETNOGRAFIA POLSKA (rocznik), BIBLIOTEKA ETNOGRAFII POLSKIEJ, PRACE DZIAŁU ETNOGRAFII IHKM PAN. Bezpośrednią działalność naukową prowadzą Zakłady i Pracownie etnograficzne IHKM PAN: Zakład Etnografii IHKM P AN w Warszawie. ul. Hoża 74. Opracowuje zagadnienia historii polskiej kultury ludowej ze szczególnym uwzględnieniem etnografii historycznego Mazowsza i Podlasia. Pracownicy naukowi: Doc. dr Anna K u t r z e b a - P o j n a r o w a, Kierownik Zakładu, mgr Krystyna A d a m u s, mgr Maria B i e r n a c k a. mgr Jacek O l ę d z k i, mgr Wanda P a p r o c k a, mgr Janina R u d n i c k a, mgr L. M. S z wen g rub. Zakład prowadzi archiwum materiałów terenowych (wywiady, fotografie, rysunki) z terenćw Mazowsza i Podlasia oraz dokumentację filmową wybranych zagadnień z zakresu sztuki ludowej i obrzędów. Zespół Etnograficzny IHKM P AN, Łódź, ul. M. Buczka 30 m. 2. Pracownicy naukowi i ich indywidualne zainteresowania: Prof. dr Kazimierz Z a w i s t o w i c z - A d a m s k a; - Kierownik Zespołu, dr Bronisława K o p c z y ń s k a-J a w o r s k a, adiunkt (życie pasterzy górskich, organizacja zespołów pasterskich, sytuacja społeczna pasterzy, gospodarka mleczna), mgr Maria M i s i ń s k a, adiunkt (spław drzewa). Pracownia Etnograficzna IHKM PAN w Poznaniu, ul. Kantaka 4. Pracownicy: Doc. dr Maria F r a n k o w s k a Kierownik Pracowni, mgr Barbara M a t u s z e w s k a, st. asystent; mgr Teresa S t a s i ń s k aM a c a r i e 11 o, s1. asystent. Zespół Etnograficzny IHKM P AN w Toruniu, ul. Danielewskiego 4. Pracownicy naukowi: Prof. dr Maria Z n a m i e r o w s k a - P r li f f er o w a, Kierownik Zespołu, mgr Maria F r y c z o w a, mgr Ryszard K ukier. Zakład Etnografii IHKM P AN w Krakowie, ul. Sebastiana 10. Problematyka badawcza Zakładu obejmuje: 1. Zagadnienia historii polskiej kultury ludowej ze szczególnym nieniem Sląska oraz Karpat. • Na 1961-1975 podstawie planu perspektywicznego r. (maszynopis powiel~ny). badal'l naukowych IHKM uwzględPAN na �481 480 Historię kultury klasy robotniczej. Pracownicy naukowi i ich zainteresowania badawcze: Prof. dr Mieczysław G ł a d y s z, Kierownik Zakładu (sztuka ludowa, etnografia Śląsk:;,), mgr Stanisław B l' o n i c z, adiunkt (ubiory ludowe, rolnictwo i hodowla na Śląsku), dr Danuta D o b l' o W o l s k a, adiunkt (kultura robotnicza, teoria społeczeństwa), mgr Leszek D z i ę g i e l (rzemiosła artystyczne), mgr Maria G ł a d y s z o w a (budownictwo, wiedza ludowa), dr Anna K owal s k a - L e w i c k a. adiunkt (kultura materialna Indian dorzecza Amazonki, rolnictwo i pożywienie ludności Karpat polskich). mgr Irena N iz i ń s k a, st. asystent (rzemiosło na Śląsku), mgr Edward P i e t l' a s z e k, st. asystent (kultura robotnicza w Małopolsce), mgr Zofia S z l' o mba (pożywienie i obrzędy rodzinne na Śląsku), mgr Anna Z a m b r z y c k a - K un a c h o w i c z, st. asystent (rzemiosło, bibliografia etnograficzna). 2. Zakład Etnografii IHKM PAN we Wrocławiu, ul. Nankera 4. Problematyka badawcza Zakładu obejmuje wybrane zagadnienia ze wszystkich działów kultury ludowej w Polsce, w ramach prac nad P o Is k i m A t l a s e m E t n o g l' a f i c z n y m. Dotychczas przeprowadzono w skali ogólnopolskiej badania nad rolnictwem, hodowlą i budownictwem ludowym, na najbliższe lata planowane są badania nad transportem, komunikacją i pożywieniem. Pracownicy naukowi i ich zainteresowania badawcze: Prof. dr Józ0f G a j e k, Kierownik Zakładu (teoria kartografii etnogra:icznej, zagadnienia metodologiczne), mgr Janusz B o h d a n o w i c z, st. asystent (przechowywanie wymłóconego zboża i jego formy w gospodarstwach chłopskich, myślistwo, rybołówstwo, kowalstwo), mgr Krystyna H o f m a n - L i a n d z i s, asystent (uprawa mieszanki żyta i pszenicy, narzędzia kopaczkowe, zwyczaje żniwne), dr Krzysztof K w a ś n i e w s k i st. asystent (kartografia etnograficzna, budownictwo ludowe, folklor dolnośląski, struktura społeczna wsi), mgr Kazimierz P u d ł o, asystent (zwierzęta pociągowe w gospodarstwach chłopskich, dom przysłupowy), mgr Tomasz S k a l' Ż y ń s k l, asystent (formy i funkcje stodół w Polsce, sztuka ludowa). Z Zakładem współpracuje mgr Jerzy G l' o c h o l s k i (formy kopic do przesuszania zbóż, garncarstwo ludowe, etnografia Afryki). Archiwum naukowe Zakładu obejmuje: materiały z badań terenowych nad rolnictwem, hodowlą i budownictwem z 340 wsi stałej sieci badań PAE. Materiały te obejmują ok. 70000 kart tekstu i ok. 15 000 rysunków, planów i fotografii. Są one zorganizowane w podziale na 42 tematy, a w ich obrębie - wg sygnatur PAE. Zorientowanie ułatwiają sygnaturowa i aL abetyczna kartoteka wsi badanych. Archiwum fotcgraficzne Z3.kładu obejmuje 540 zinwetaryzowanyeh filmów (przeważnie małoobrazkowych) oraz ok. 9100 odbitek, z których 8857 ze·stało jt.:ż opraccwanych na specjainych kartach i ułożc'nych w układZIe rzeczowym. Archiwum naukowe Zakładu obejmuje także ponad 300 karto- gramów próbnych, stadialnych i w redakcjach ostatecznych, które stanowią kartograficzne opracowanie wyników badań w skali ogólnopolskiej. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, 'Wrocław, pl. Nankera 4. PreLes: prof. er Tadeusz S e wer y n, v.-prezes prof. dr Jan C z e k an o w s k i, v.-prezes prof. dr Kazimiera Z a w i s t o Vi i c z - A d a m s k a, sekretarz generalny prof. dr Józef G a je k, zastępca prof. dr Józef B u l' S z t a, ~karbnik dr Tadeusz W rób I e w s k i, zastępca dr Bolesław G a l' y g a, członkovv'ie Zarządu Glówne[;o: prof. dr Włodzimierz A n t on i e w i c z, prof. dr Kazimierz D o b l' o W o l s k i, dr Tadeusz D e l i m a t, dr Olga G a j k o w a, dr Władysław G ę b i k, mgr Zenon J a n k o w s k i, mgr Piotr K a I e c i a k, prof. dr Julian K l' z Y ż a n o w s k l, mgr Bolesła'N K u ż m i c z, cir Anna K o wal s k Gl - L e w i c k a, dr Longin lVI a l i c k i, prof. dr I\Iaria Z n a m i e l' o w s k a - P r li f f e l' o w a, dr Kazimicrz P i e tkiewicz, dr Zofia Staszczakówna, mgr Maria Suboczow<l, prcf. dr Fal~ciszek Woj, r oj. Tovvarzystwo prowadzi prace naukowo-badawcze, organizacyjne i wydawnicze we wszystkich dziedzinach etr.ogralii i etnologii (patrz obszerniejsze sprawozdanie w zał<lczenit.:). Etatowymi pracownikami Tow;;rzystwa są: mgr Irena C h l' U Ś c i elowa (prace edytor~kie nad dzieł8mi Oskara Kolberga), dr Adam G l a p a (kostiumologia i sztuka ludo\\'a or<::z współczesne przemiany wsi), mt;r Bolesław K u ź m i c z (kultura pol~kich grup emigracyjnych), mgr Zenon J a n k o w s k i (wspólczesncśc \V problematyce etno-~ocjołogicznej Europy 7achcdrJiej, spoleczna użytcczncść etnografii, biblicgrafi8). Zbiory PTL obejmują: Archl\', um: ponad 1340 zinwentaryzowanych rękopisóvv i nla,Szyncpisó\v, ok. (jDOO kart mJ.terinlcvJych z opisarni ró::::nych zj::twisk kultury ludol',-ej w Pol,cc i innych luajach, w układzie rzeczowym, ok. 40:.0 zin\ventaryzO\V8nych ncgaty\vó\V zdjęć. Biblieteka 'Icwarzystwa o:':ejmuje ok. 45000 tomów i posiada katalog aIfabelYczr.y. Katalcg dzialowy .ie.,t na ukol1czeniu, 1.;at31og rzcczowy w opraco\\-aniu. Pieczę nad biblioteką sprawuje bibliotekarka Anna Ł y s z c z - W i l' P s z o w a. Wyda\vnictv,;a \':lame PTL: LUD (rocznik), wyc1awnictv,:a ciągle: PRACE I l\'!ATER!'\LY ETNOGRAFICZNE, PRACE; ET:~OLOGICZNE. BIBLIOTIKA PCPULAR]\'A, AnCPI\\'U:\I ET~;OGI?AFIC2:\'E oraz wyd?wnict\V0 3'2:,y.'r:e ATI_.AS PCL;:'I-~ICH STRO~OW LUDOWYCH i LITERATURA LUCC'\VA. Łącznie (cl\vumic:~i17('7nil·~). w okresie ,~.'l dh·gcf2~C'\.~,~yrn moż~;a Lud, plar:ie v\-y:'Ói·.nić· r.~\\·ie grupy gr0sY\-V~~ego 3l l G45-1a60 v:ydano :;jQcia, t. XLVI prac ponad * * * Po!::;1.-:1ego a n-l.i~l:-:C\vic:e: cdt\V2.1"zC:!1ia histerii 2000 arkuszy To\\·a!'zyst\V)~ l) p:-acc ~arodu druku. Ll.1dczn,:nvczego 7mi2-:-::ając(? pols~:icgo cI] rctrJ- i oś\vietlenia �432 jej materiałami i pracami etnograficznymi ważnymi dla w('zes~1odziejf)wydł okresów be'zdGl<umenlalnych (sta.lożylncści polskie) z podkreśleniem roll !,ultury li-dcwej; 2) praee zmierzające GO l:cr.wyeenia ;óian'.l wS:;Jółcze~mej kultL;ry l::drj·Nej i jej t"noeneji rozv;ojowej. W tej ostatniej gru9ie !"la. szczególną L:'\V~:gQ zasługują oaaa:1ia nad Ziellllarni Zc.;chcdnimi, gdz~e dokcn'.lją się prccc.,y et:1cgraficznej syntezy, związanej Zi:: zjawiskic'm mieszania si\':; kult:.;ry ludneśei o.:;ic:dlEllczej z kl..A1turą starego podłoż::L Ob:l te kieru-nki prac zestaly pctwiercizone uchwC'.Iami na XXXIII Walnym Zgrorr:adze::iu w 1958 roku w Cieszynie i na XXXIV Wal:1ym Zgnmadzeniu \,\' 1959 r. \-; Olsztynie. :';,1 one zresztą kOnlynu<:Jcją dzialabDści naukcwc-badnvczej i wydawl'iczej rozpcczęlE:j w latach poprzednie:, <1 otok tego wiążą siG z pJa:1em prac lVIilenialnyeh. Jednym z czoJowych 2adail Tcwarzystwa I:odj0.tych u progu urocz:,stości tysiąclecia jest p::-zyg::Jtowanie edycji dzieł nieopL<blikowanycb i reedycji dzieł wydOlnych, które złożą się na wielką serię .,OPERA OlUKIA OSKARA KOLBERGA". Pcwołany w tym celu Komitet Kolbergowski 1'03począł enersicznie swoje działania jesienią 1959 r., tak że w 1960 r. win;1}' być rozpisane i przygotowane bo:aj niektóre tomy z tek O. Kolberga do druku. Już dzisiOlj w pracy tej zalrudl1ionych jest ponad 20 osó';) oprac:Jwujących zgromadzone w nieopublikcwanych tekach materiały przy pomocy specjalnych instrukcji, l\westionariuszy i formularzy. W sprawę zaś wydania całdci dzieła za,u,gażewaly się nie tylko władze centralne, ale napływają coraz liczniejsze zgłoszenia na subskrypcję z poszczególnych gromad i wsi. Obok tego nawiązuje się coraz częściej korespondenc.ię z Polonią w rozmaitych ośrodkach z<Jgranicznych. Niezależnie od po"vyższego - Pclskie Towarzystwo Ludoznawcze nakreśliło socie ",mbitny plan dolwnania przeiomu w zakresie zagadni'=11 metodologicznych zwicjzanych z poglądem na zakres. cel i metodyetn.:)·. grafii, co zostało poruszone i prZEdyskutowane wielokrotnie na licz!1y-::h konferencjach organizowanych przez Polskie Tcwarzystwo Ludoznawcze i omówione w licznych artykułach i głosach opuC!ikcw<Jnych n':l łamaci, w.,półczesnej litcrCltury etnograficznej w Pclsce. Nowe ujęcia peglą~;ów o charakterze metodologicznym przynoszą liczne wydawnictwa Pelskiego Tewa.rzystwa LuC:oznawczcg::J wśród których czełowe miejsce zajmuje LUD. Ten organ Towm'zj-stwa, którego w okresie E-lecia PoLiki Ludowej wy~zło Ot_icsięć opasłych temów, wniósł do nazbyt rozproszonej działalndci ~oszcL~g(,lny:.-h cśrc6~:ćw etnograficznych s;Jcjrzell:e syntetyzujące i oświetlające jedno z najważniejszych pytail naszych cZ<:JSów: czym jest et;wgrClfiJ w wiązce nac;k humc:nistycznYCh i spoleczn·:ch. Odczuwać się br.wiem dajl' a,: :~adt:) ';;jżncść do coraz to drcbnicjsz~·ch pcszukiwal1 bjd8\':CZ.\-ch idących \\" parze z dale~~o pcs:Jniętą specjalizacją poszczególnych dzialów c-tr;oUClfii polskiej. Toteż LUD stał siC; niemal reprc-zentacyjn:m czasopismem etnograficznym polskim i tak ocenian:' jest zagranic:'!. 483 Wyraziło się to \\" (:;;resleni1J ,Tana Czekanows!;iego, iż "droga do WS1)ól~racY DODrZEZ LUD"', i'He s[.)o~óh \~.-7':T!1jcnić 1) ... .. •.• ctnr.ar:'lfiD ~··_'O" (" S\--i::1ta ,:\"icc!zie ... .. w l nn krótkim arty~c;Jle infc. rm<;e:, jnym ,zczegórowych terM, tów cmw,TianYC;1 '.v tym roczniku, ani leż wyliczyć etnografów-autorów publikujących tu swoje artykuły, recenzje i not"tki. Informuje a tym wyczerpująco '·~~z'c";'łc"'a bt"-lic"rC'i"ia opraCC\'·dna przez H. 13i t t n e I' - S z e w c z yi '~. G a-w t'n~: bibi;0gr8fia zasługująca na spc:cjalne uznanie, poTZ·ld"·'··'·--]·"'tn w ... <-;0"6 q·st"matHznv c,"lc~Ć' c:crc,bku etlEgrafii pol~.- ••. u.J'" ...,J'.\.... .•.~._ 1") •.. ,,~ ". skiej okresu XV-lecia (a więc jd nie tylko Polskiego Towarzyst"va Ludoznawczego), po~wala ocenić osiągnięcia poszczególnych praccwnii-;ć.w nauf:owych, zc.rGWI10 neslcrów etnografii polskiej jak i zapowiadająceg:) się tCik cobrze pokolenia młodego. Obok LUDU, będcjceg::J p()dstawGwym przedmiotem wymiC'!]y książek z instytucjami w Polsce i z"granicą - do ważnych osi:lgnię!: należy zaliczyĆ' ATLAS POLSKICH STROJOW LUDOWYCH, którego 25, 26 i_ 2: zeczyl przygctcwuje się do druku. Spojrzenie na załączony do kazd::J monografii stroju kartcgram ilustruje osiągnięcia Towarzystwa. w zakresie badai; nad strojem ltldc'.vym. Biała jeszcze, niezapisana w 1949 roku płaszczyzna karto!!ramu wypełnia się coraz bardziej opracowanymi obszarami, taje że w:uó-tce, a najpóźniej w ciągu najbliższego ID-lecia wimla być calkcwicie wypełniona, jako wynik dzialalności Towarzystwa w zakresie badal1 nad strojem ludowym, mających \'vażne znacze:1ie zarówno dla prac nad POLSKB'1 ATLASEM KiNOGRilFICZNYJVI zapoczątkowanym przez Towarzystwo zaraz u pregu czialalr:ości po reaktywowaniu go w Lublinie - jako też dla zaspokojenia potrzeb licznych zespołów o charakterze artystycznym. Należy pcdkreślić, że ATLAS POLSKICH STROJOW LUDOWYCH jest przez etnograficzne csrod!'.i zagranicą pilnie poszukiwany i uzyskał opinię, jednego z najbardziej wnikliwych wydawnictw tego typu. PRACE ETi\OLOGICZNE p~'zynicsl," obok monun:entalnego dziela Tadeusza Tv! i l e w s Ie i e g o Zarys językc:znawstwa ogóinego, obecnie już 7u.celnic \vycZ€rpanEgo - pracę I\Iariana PIezi G reckte f {aci1:"Lskie ŹTÓC!~(l, do' najstarszl.ich dziejćw S!ov.;ian i EcJ\varda :;:(a l' wat a Katalog mogii Ruio!fa., dzieła taJ~ sil:1ie z'Ni,)z'Jnc:·:o z prob~eII1Cltyką okresu średnio-".-iccza - ci\,\a du~:ej miary osiqgni<;cia wydawnicze, obejmujące dzieło R. E. N o c a n i a Dzieje', k:dt1t)"(J i upadek lnk.<i,c, oraz dziennik .Jana C z ek a n o \',' s k i e g a z podróży ctnograliczm,j do Alryl;! W U1q1.J lasów llruttirn.L Cykl ten \vzboG~ccl}Y ~ostFl.nic p:.'zcz obecni:; przygoto\vy\vanc n10no .• graIic\ j,:d·: Ch, 'l ak 8. r c 1 s k i c g o Z([1'1/8 E~'n(:gi'(/fii BU~J(Jr i, tak potrzebny z m\'agi chocby na studia uiliwL:nyteckie w zokrcsie etnografii SJowian. \V:1~~ ';n1 dzia~ern \l:yda\\':-d C'z:,":n umcżL \\'i 3jcl CY:11 i~cs::czegó~r~yrL1etnogri::f'Qm ~1jbjik:c\vanie ich pra~ bcl.6Cl\\·-czych~ ter(:lr.o\\·~-ch oraz ma~eriałó\v drobniej:oz:,-cn of! PRACE I :'.TATEnrALY ETj\·OGR.t\FICZNE, którY'.'h "7 ~k~ \~.~; j" �484 wyszło z druku 20 tomów a które zach:J\vują przewazn!e problematykę regionalną, \vyrraco\\"<1ną r:rzez Oddziały Pelskiego Tcwarzys:w3 Ludoznawczego, ośrodki muzealne itp. Seria ta spełnia ważną rolę, umożliwia bowiem pub;ikcwanie wyników badań pro\vadzonych w cstatnich czasa~j1 w różnych cśrodl:ach i regionach Polski. Tu wyjdzie też praca Władysława Łęgi Ziemia Cheimiilska, (będąca kontynuacją moncgrafii re2ionaL1Gj wyda:1ej w okres~e 20-lecia pt. Ziemia l\Ialbcrska), a dalej - tom Plzysłów Ślqskich w opracowaniu Stanisłav,;a Wall i s a i Józefa O n d r u s z :i, tem lubelski z<.mykający dluższy okres badań na tym obszarze, tom dolnośl?,ski itp. Pcniew8ż publikewanie r:rac młodych ba:iaczy naukcw:'ch n::l duże znaczenie mobilizujące ich do dalszej pracy r.aukcwej, przeto Polskie Towarzystwo Ludczna\vcze publikuje systematyczr.ie w ramach ARCI-IIWU:\1 ETNOGRAFICZNEGO najnowsze monografie i pcmniej:ize rozprawy umożliwiając w ten spcsób - zwłaszcza m!Dcszej kat2rze etnograficz)~ej - ogłaszanie wynikćw ich pracy naukcwo-badawczej. Polskie Tc·warzystwo Ludczn,:wcl'2 otok celów ściśle naukcwo-badilwczych zmierza rćv,;nież do popularyzacji wiedzy w szczególncści etnografii; w tym celu powołano OSCD::?, eerie; wydo.wr.iczą "BIBLIOTEI<A POPULARNA PTL". Jej pierw";:y tom obejmujący pracę J. B li r s z t y Od osady sl.owiedlskiej do wsi wspólczesnej, znalazł należyte uznanie, jakkolwiek poziomem swoim cd biega niceo od typu prac popularyzacyjnych. Następne tomy z o;Jracowaniem A. Zaf(~by oraz t. III. A. Glapy i A. K1Qnov.;51-;:iego Taiice i za Geilr y wielkopolskie czynią zadość zapotrzebowaniu spolecz:1emu w tej dziedzinie. Siódm:'m tytułem wydc.wniczym Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego jest LITERATURA LUDOWA, dwumiesięcznik pod redakcją prof. J. KrzyżanQ\vskiego. Czasopismo to spełnie ważną rolę pUfJlikacji pcświqconej folklcrystyce - dziedz.i:1ie tak ważnej w caloksztalcie problematyki etncgraficznej a nie maja,cej :i.adnego im:ego organu nie tyll.;o w Polsce ale i w krajach sąsiednich. Literatur8 L,dowa - jedyne czasor,:ismo ,loWia)'lskie pcświęccne folklercwi, jest również pomocną w nauczaniu jęz. polskiego w liceach i szkołach. Szczegó;ną treską otacza Polskie Towarzystwo Lclcoznawcze swoją bibliotekę i archiwum nau!;o\\-e; biblioteka obe~muje obecnie ok. 40 tys. dzieł etnograficznych, jest skataiogowana i zme_iol'owana, nabytki tj. wydav/!':ict\\'a ctrzymc:u:e \v drcdzc \\~'yrnic~:r1Y \vY~:8\\-~:ict\\' nfZ\"nOSza r:::>cznic ok. 1000 \'01. dzieł i czacrpism obcych, co znakcmicie p'O\\';ęk~za' zasób księgczbicr~.l. E\Yioc:',cję na::;yikó\v pr~;\' .... adzi się bardzo starannie a \VVkazy cgł2sza co pe\vien cz:s. \V okrcs:e cs:atnicgQ l;~-lE'cia \vzrcs~J ró',~niei arch:\:Vl~m r.9.U):C\V2 'Tcv:2rzysh"3, \v któryrn zg:-o:na::zone ~~l !"":iezmier:lie ce!1ne pr2\cc, ffi:łteri81y, ill.:stracje, zbicry \'..ybitn~"ch et:;("g~af()\v i regionalistów. Do szczególnie cennych należą ni(\\-ydane teki Os:':nra 485 Kclber;za bc;dące podstawą cdycji jego dzieł niewydanych, a dalej ".':uścizna takich etr.cgr<Jfów jak: Jan KL;bary, Star:i~lo:.w P:niatcwsk!, Stanislaw CiszEws~;i, Adam Fischer, .':\iichał Federowski, Jan Swięt<ck i wie!'.l wieLi in;Jych. Tcwanystwo planuje opublikGwanie cenniejszych pozycji naukewych, jedr:3l<że brak śr::JdkC:w uniemożliwia realizilcję te.go z2.nlierzer:ia. Obraz st:mLi prac Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i jeg:) dotychczascwej dzialalncści w okresie niemal 65-lecia nie bylby pełny gdybyśmy pomir.ęli osiągnięcia w za!,resiC' organizac;i ruchu naukowego i w/dawniczego z jednej strony a popularyzację i sprawę cddzi?lywania na szcr:Jkie rzesze spoleczei.s:wa, jakie dokonuje się po·przez corcozne walne z[romddzenia członków Towarzystwa i związane z nimi ko:Jferencje nau!:cwe, które zys:'ilły j~lż miano sesji naukewych. Kiejcdnokrotnie one to ;::spitowa!y dzi2ialncść: r,aukcwą Towarzystwa. I tak np. s'2sja kolberg:ws:"a przeprowadzona w Jeleniej Górze jeszcze w roke! 1954 cilła zaczyn póżniejszej ak c) koltergowskiej z\viązanej z edycją i reedycją jego dzieł. Sesja podhala11ska cd'oyta w 1936 r. w Zakopanem dała okazję do porusz"nia tzw. problematyki karpackiej w dziale etnografii Słowian i Rumunów, wrcszcie sesja pcmorzoznawcza, którą przeprowaclziło we wrześniu 1960 r. Towarzystwo w Szczecinie * ma Gać przegląd csiągnięć badawczych odno5zących sif; co ocszaru pe,lskiego Pomcrza i przygotować grunt dla dalszego pla:lo\,vania. W dyskusjach i rozmcw2ch można słyszeć często zdanie, że jakkolwiek etnografia polska nie posiada s\vojego osobnego Instytutu Etnograficznego, Dział IV Etnografii w Instytucie Historii Kdtury Materialnej PAN obejmuje dużo mniejszy zakres działania - to jednak w ogólnej opinii etnografów Polskie Towarzystwo Ludoznawcze pełni poniekąd funkcje polskiEgO instytutu etncgraficznego. Józef Polskie Towarzystwo f'iłrnu Etnograficznego, W~rs7.awa Gajek ID, ul. Hoża 74. Przewodnicząca: Doc. dr Maria F r a n k o \V S k a, v.-przewodniczący reż. Zbigniew B o c h e n e k, sekretarz: mgr Zofia S z y f e l b e j n, skarbnik reż. TadeL:sz J a w o r s k i, członkcwie Zarządu: prof. dr Kazimiera Zawistovvicz- A d a m s k a, dr Bronislawa J a w o r s k a, mgr ZJigniew Gawrak-C z e c z o t, mgl' Jacek O l ę d z k i, dec. Marian S o b i e s k i. Zadaniem Tcwarzystwa jest dokumentowanie i utrwalanie przy pomecy fUmu wszelkich naukowych zagadnieJ'! etnograficzn"ch i populary• Patrz .,Nauka Polska", 1960 z. 4. �486 487 zt.;jących wie::izc; etnograficzną· Towarzystwo jl~st C'zl::J;;kiem Comite !nt~rnational du F'ilme EthnogrClphiquc w Paryżu, Towarzyst\vo );oordynujc prace za\vodcwych fillY,QWCOWi etncg"2fóv;. Na lata 196(;-62 zJ?lanewa:lo akcjf; przc:~)ąc.!u i e(;cny fi'mów etncgraficznych, znajdujących się na terenie Pel ski, Opraccwano hi":tcrię filmu etr:cg,aficz;;ego w POhC0 w porówna:1iCl z historią filmu etncgraficznego w Euro:;ie (mgr Anna ,J <:1 11k o \-v S k 2). Zapcclqtkc\'.'anc s.\·sternatYCZ:lą akcjt~· szkclcnic\vą na U:1i'..ver~;ytc::tach \V \V8.r.sz2\vie i \v ł.Jodzi. Towarzystwo pre·wadzi ka:alcg filmów a tcmat\'ce etnograficZ11ej, nd"kov!ych i popular:1ych z terenu Poiski i obszerny informator z innych krajów, a także (wspólnie z Zakładem Etnosrafii Uniw, Warszawskiego i IHK:V! PAN) archiwClm kopii filrr.cwych. Tcwarzystwo wydaje CYJNY (pewielany), Seke,ia Badania ster~twa Rultury okoJiczncścicwo Plastyki Ludowej i Sztuki, Kraków, wlasny Państwowego ul. Karmelicka BIULETYN Instytutu 70/3. INFORMASztuki Mini- Przedmiotem badań Sekcji jest calokształt zagadnień związanych z lCldową sztuką plastyczną, badanych na obszarze całej Polski. Pracownicy naut;owi i ich zainteresowania badawcze: Prof. dr Roman R e i n f u s s, Kierownik Sekcji (pl<:1styka lucowa w całości, w szc~ególności zagadnienie kultury ludowej w Karpatach, budownictwo i meblarstwo ludowe), mgr Ewa F l' Y Ś, asystent (garncarstwo 1t:d(we, zdoimictwo w metalu, meblarstwo i zdobnictwo wnętrza), mgr Olga M u l k i e w i c z, asystent (tkactwo, haft, strój IL:dowy), mgr 1\,1a,ia P I' Z e ź d z i e c k a, st, asystent (malarstwo, rzeźba i drzeworyt ludowy, sztuka plastyczna w obrzędach ludowych). Z Sekcją \vspółpracuje naukowo mgr ZJi'ia Cieśla- R e i n f u s s a w Gl (or,ruccwuje tkaniny C:wuosnowcwe w Polsce). Sekcja posia3a archiwl:m naukowe, na które składają się materialy w formie \vywiadćw terel1cwych, plansz, rysunków i fotografii dotyczących architektury ludcwej, urządzenia i zdobnictwa wnętrza, tkactWa, haftu i stroju, zdobnic:wa w drzewie i metalu, ceramikI, plastyki w obrzędach ludewych, rnal"rstwa, rzeźby i grafiki oraz nieco materiałów z zakresu kultury materialnej i zagadnier. społecznych z tc:renu całej Polski. Oprócz tego Sekcja posiada też zbiór lt.:oowych tkanin, haftów i wycina:lek. ArChiwum i zbiory obejmowaly w r. 1958 łącznie 44273 pozycji inwentarzowych oraz ok. 12 ODO fotografii. Archiwum uporządkowane jest w ukladzie terytoria}.nym, a w jega obrębie - w układzie rzeczowym. Prowadzone są kurtoteki eśrcdków garncarskich, tkackich, produkcji zabawek, meblarstwa, malarstw". rzei-by i grafiki. Kaźdc:j kartotece odpowiad<:1 orcracewanie kurtcgraficzne według województw. Czasopismem Sekcji jest kwartalnik PCL."KA SZTUKA LUDOWA, Oddziałem Sekcji jest P l' a c o w n i a w Warszawie, ul. Dbga ~6, Specjalnośch1 Pracowni ~ą badania plastycznej t\vórczości amatoró\v i dokume!1tacja \vysta',;.;r sztuki luC:cwej. Praccw.~,icv naukowi Pracowni: rr.gr Alek,a:lcer J a c k o w s k i -Kierownik p;acowni, mgr Anna K u n c z y 11s k a, asystent. Sztuki Ludowej w Departamencie Plast;yld Ministerstwa J{ultury Warszawa, ul. Krakowskie Przedmieście 15'17. Zadaniem Wvdzialu Sztuki Ludc wej jest koordyn2.cja zagadnień sztuki ludowej w skali par.stwa i stwarzanie dla niej odpowie::lnich warunków r02woju i u;:;owszechnienia. Opieka realizowana jest przy pomocy środków finanscwych pUl1stwa, przez organizcwanie wystaw regionalnych, krajowych i z"granicznych, przez organizcwanie konkursów dla twórców ll:dowvch i inicjewanie innych prac, mających na celu pomoc przy wytwarz~niu artystycznych przedmiotów sztuki ludowej. Naczeinikiem Wydzialu jest dr KU.zimierz Pi e t k i e w i c z (zainteresowania indywidualne: sztuka ludowa, etnografia Łotwy). Wydział pcsiada zbiory eksponatów sztuki ludcwej, liczące ok. 12000 obiektów. Wydział wydaje ilustrow<:1ne katalogi wystaw, których od 1945 r. ukazało się j uż kilkadziesiąt. Wydział i Sztuki, Sekcja Folkloru Państwowego Inst;ytutu Sztuki l\olinisterstwa Kultury i Sztuki, Warszawa, ul. Dluga 26. Sekcj a prowadzi caloszt<:1lt prac związanych z zagadnieniami folkloru slowno-muzycznego na terenie Polski, a w szczególności dokumentację poprzez barlania terC::lcwe i nagrania magnetofcnowe z terenu calej Polski, dokumentację histcrycLną w oparciu o materialy publikowane, lub rękopiśmienne oraz prace konsultacyjne i popularyzacyjne. Sekcji podlegają: P r a c o w n i a T r a n s kry p c y j n o - D o k u m e !lt a c y j n a, Pozna!'l, Al. Stalingradzka l, oruz Z e s pół T e l' e n o w y War m i a -l\'I a z u r y, Olsztyn, ul. Wynvolenia 9. Pracownicy naukowi i ich zainteresowania budawcze: Doc. Marian S o b i e s k i, Kierownik Sekcji (caloksztalt zagadniel1, dotyczących polskiego folkloru muzyczr:.ego), mgr Barbara A n d l' Z e j c z a k, st. asystent (kolędy i pastorałki polskie), mgr Ludwik B i e l a w s k i, sto asystent (folklor Pomorza), dr Władysław G ę b i k, st, asystent (folklor i kultura ludowa Warmii i Mazur), mgr ZeLa J a w o I' S k a, sto asystent (oieś:1i, ludowe Kurpiów, zagadnienia wersyfikacji), mgr Jarosław L i s a k o w s ki, st. as"stent (folklor \Varmii i l\Iazur), Jan L u b o m i l' S k i. sto asystent (bada;lia folkloru na Warmii i Mazurarh), n,gr Aurelia IvI i a d u c h a ws k a, st. asystent (pieśni ludowe Porr.orza, problematyka społeczna w polskich pieśniach lucowych), mgr Danuta P a w l a k, kierownik administracyjny Praccwni w Poznaniu (typizacja muz~'czna pieśni ball.adowyc,h): mgr Jan S a d o w n i k, st. asystent (systematyka tekstów polskich pl€Sm �488 489 luQo" ..ych, zagadnienie p2ralelizmu treściowego w polskich pieśniach ludo-. wycr:), mgr .J<l:;wiga S o o i (' s k a, adiunkt (fe:k~cr \Vie':,c:;cbki), mgr Z"fia S t G s z ew s k o, st. asystent (dokumentacja materiałów hi:;tcrycznych, cctyczącc'ch fclkloru muz)'czne,;o), mgr .Jan S t ę s z e Y'i s k l, ~t. asyst~:-lt (folklor Kur~ió\v), mgr P...nna S z a łaś fi a, sto u.:"ysie:1t (Lypizćlcja rr!l.!.zyczna pieśni cCi~epino\l,"cj o chmielu), J2.n T a c i 11a, st. asystent (Cd-dania folkloru l~a ~ lĆ:F~l~u),mgr :'I.I&ria T u r c z y n o \v i e:~ G \\' Ci .• adiur!:::t (zagaelnie!1ia kolbe~gew~kie, biblicgrafia wydawnictw folklorystycz!1)'ch 19~5-:8). Z Sekcją współpracują nau};cw'J: dr Anr;a C z e k a 11o w s k <I, st. asystent Un;\\'. Warsz. (systematyka melodii IelcOWych i mO:legn-fia folklcru połl'dnicwej Lubelszczyzny), lT:gr ;\~ari" D r a b e c k a (strena chere:graficzna polskich tańców ludewych), dec. Antonina Wo z a c z y ńs k a (rr.on{grafic: pieśni ballndowej "Jasio konie poi! Kasia wodę brała", piebi kurpiowskie). Sekcja posic;da archiwum polskiej pieśni i mu;,yki ludowej, obejmujące ok. 60000 nagrali pieśni wokalnych i uhvorćw instrumentalnych z terenu calej Polski z lat 194':-58, nagranych nCl 2477 taśmach magnetofcnJw,Ych (19 cm/sek). Zbiory pochodzą z cCl!ej Polski z wyjątkiem województw koszaliiJskiego, szczecii'.skiego i zachodnich czqści zielonogórskiego i wre;:ławskiego. Archiwum posiada nadto dział rQkopiśmiennych zbiorów pieś:li z lat 1950-57. Wszystkie materi3ly są zarchiwizcwane w układzie sygnClturowym. Na karty archivvalne opracowano systematycznie ok. 2800il transkrypcji muzycznych, 3000 transkrypcji dialektologicznych, ok. 2000 protokołów z dokl'mentac;ią nagral'!. W toku opracowania znajdują się katalogi: incipitowy, instn:mentalno-taneczny i słowa mówionego, którymi objęto dotąd liju/o zbiorów. Sekcja Etnograficzna Instytutu Śląskiego w Opolu, ul. Piastowska 14. Sekcja prowadzi badania nad tradycyjną kulturą autochtonicznej ludności Śląska oraz nad kulturą grup osadniczych, przybyłych na Śląsk po 19'15 r. (problemy adaptacji i integracji). Działalr:ość naukową rozwija Sekcja przy współpracy doc. dra Adoli:l N a s z a (Wroclaw) oraz prof. dr Mieczysla\'ia G ł a d y s z a (Kraków). Materiały Sekcj i organizowane są w postaci rzeczowo uporządkowanej kartoteki. O pracach INSTYTUTU Selccja Poznań, Sekcja 1945 r. Sekcji idormuje ukazujący ŚLĄSKIEGO W OPOLU Socjografiezna Zespołu ul. Chełmońskiego 1. prowadzi badania nad Ziem się ok. półrocznie Pracewnicy Se<:cjj: dr Z"g:nunt D u I c z e w s k i, KIerownik Sekcji, mgr Janusz T o m a s z e w s k i, asy-i j e c k i ,. a~',stent, . f "tent. W~r:ó!;Jr2.('owni:-dem Sekcji z woj. zielono:;órskiego jest mgr Joze K o n i e c z n y. W archiwum Sekcji znajriują się pamic;tr:iki osadr.ików Zi~m Odz!s,.;:a~ f'k . 10000 _.. <tr maszvnepisL:) oraz matEna!y z ""aelan nvc. h' z la t ·94~. 1 ".-- la:;" "." 'u .. t~rpnov"vch na Ziemia.ch Odzyskanych, ok. 200 str. mzszynopisu. , ·~VVd;wnictW:l Socjcgraficz!'.e Inst~·tutu ZachodniegCJ publikcwane są w se~ii ZIEl\lIE ZACHODKlE; - STUGIA I MATERIAŁY. ~ nQl~zel' I\."'".. mo"'r r_""." 1 Dział Literatury Ludowcj Instytutu Badall Literackich Polslcicj Akauemii Nauk, Warszawa, Ko""y Świat 72. . Dział rrcwndzi aktualnie badania nad mlstępującyml tematamI: l) Sy"1 orys t y:-. fa polską stemalvka poIs\dch pieśni ludcwych, 2) Badania na d f Sj,;: ~-zodL'nl""er"'rwskieJ' w twórcwści l\Iic:-<lewicZ:l, 4) ZJe,P-"l' Uh. .•. t .•••.... 00.... • , 3) Ludo\vr::ść D" KOMUNIKAT Etnograficzne Zachodnich osadnictwem Ziem oJ gadnie~ia folkloru w literaturze staropolskie!. ~ . .." ~.~_ Pracownicy ncmkcwi Działu: pre£. dr Juhan K r z y z a n o:" s ~ ': h.l; rownik Działu, mgr Teresa B r z o z o w s k a, mgr Ryszard G or: K l: m,or Ma.ria Kuk u l s k a, rr.gr Leszek Kuk u l s k i, mgr Stanislaw ;:,w Irk o, mgr Ryszard Woj c i e c h o w s ki.. . , Archiwum Działu obejmuje kartotekę pieśni ludcwych, załozoną J.aKo pOGst,wę przyszłych prac systematyzujących, ok: 30000 kart, zes~zwlOn1 ze zbiorów drukcwanych oraz czasopism etnografIcznych w układZie alfabetycznym wg incipitćw. . . . Oprócz te:;o w zai·:resie historii literatury staropolslueJ IBL posl~da kartoteke staropolskiej pieśni świeckiej (w etapie ewidencJonowamn): a w Dzi~lę Zagadnicó Języka Literackiego kartotekę pleśni .ludowe~ ślaskiej ze zbicrów drukowanych, z podaniem na kartach nut, pl~rwsz~J z\;rotki, z zaznaczeniem akcentów muzycznych i schematu wersyfIkacYJnego zwrotki. Dział Literatury Ludowej współpracuje z czasopismem PTL LITERATURA LUDOWA. Problematykę etnograficzną uwzględnia również czasopismo popular~o-geegraficzne POZ1\'/\J SWIAT (miesięcznik), \V:,-,rszawa, Nowy ŚWl.1t 49 I p. Dział etnograficzny redaguje dr Edward Kar w o t. IllSt~'tUt\l Zachodnich zal'ładv • , uniwersyteckie dydaktyczne'l i placówki Za.chodniego, Polski po . • Por. także Spl'8\Vozdania mekt6rych Za kl a d6 \V' z ETNOGRAFII _. . . POLSKT'CJ ' .., .,. • 1 J K l i m a s z e w 5 k a, A ..•.J"utrzeba-PoJ'narowa , DZiD/alnosc umwcl_Y A tec~ich katedr etnografii w Po/see te latach 1945-19.16, ETNOGRAFIA POLSK t. II, s. 59-104. �490 491 Zakład Etnografii lJniwersytctu Warszawskiego, Warsza'Nu, ul. Hoża 74. Zakład prowadzi oacar.ia, zmierzajcjce do zebrania mat8riału clo podrc;cznika et:1cgrafii Polski, w tym specjal:1ie materialy z terenu :\Iazowsza i Pedlasia. Pracownicy naukowi i ich zai:1terewania badawcze: prof. dr Witold D y n o w s k i, Kiercw:;ik Zakładu (etnografia powszechna ze szczególnym u\\'zgl€;dnieniem Austraiii, teoria kultury i historia formewania się pojęć i doboru kryteriów przy periodyzacji najniższych szczebli rozwojowych), dec. dr Anna KutrzebaP a j n a r o w a, zastępca kierownika Zakładu (etncgrafia Polski, historia i metodyka etncgrafii), mgr lvlaria:1 P a k I' op e k, st. asystent (etnografia S!cwian, techniki pracy terenowej), mgr Zofia S z y f e l b e j n, st. asystent (probJerr,y tzw. antropologii społecznej: stosunki między strukturami społecznymi a technolegią, wspólzależności między secjologią, a historią). Bibliotekarką Zakladu jest mgr Anna D a mI' o s z. Ponadto wykłady w zakresie etnografii prowadzą: doc .• dI' J. Klimaszewska, doc. dr M. Franko\vska, prof. dr K. Piwccki i d.r T. Delim:J.t. .Archiwum Zakładu obejmuje materiały z mic;dzyuczeln-ianych Obozów Etnograficznych VI Pultusku, Bielsku Podlaskim i Drohiczynie oraz materiały zebrar.e przez pracowników w czasie wycieczek studenckich w ramach prac dycaktycznych, głównie z zakresu rolnictwa i budownictwa, prace magisterskie i fotograficzne w układzie rzeczowym. Zak.ład Etnografii ul. Straszewskiego Ogólnej Uniwersytetu Jagiellońsldcg'o w Krakowie, 274• Praccwnicy naukowi i ich zainteresowania badawcze: prof. dr Kazimierz D o b r o w o l s k i, Kierownik Zakladu (metodologia etnografii, osadnictwo, rodzina pierwotna, strukLra spGleczeń~;twa pierwotnego, kultUra pasterzy wysokcgórskich, pochodzenie i przeobra;~enia polskiej ludności góralskiej, teoria kultury chłopskiej), doc. dr Andrzej Wal i g ó rs k i (etnografia Afryki, teoria kultury), mgr Piotr K a l e c i a k (rolnictwo ludowe, narzędzia rolnicze), dr Władysław K w a ś n i e w i c z (struktura społeczna wsi, rolnictwo ludowe, budcwnict\vo, rzemiDsło, etnografia Ni~mice i Skandynawii), mgr Danuta lVIyrcik- M ark o w s k a (struktura społeczna, rodzina wiejska, etnografia Bułgarii). Zakład Etnografii ul. Gołębia 20. Słowian Un;wcrsytetu Jagiellońskiego w I\.rakowic, Praccwni·cy naukowi i ich zainteresowania badawcze: doc. dr Jadwiga K l i m a s z e w s kOl (folklcr słowial~ski, szczególnie polski), mgr Zbigniew B i a ł y (l::L,dcw:1ictwo, org8.ninJcja spcłeczno-gcspodarcza rzemiosła ludowego \'1 Polsce), mgr Maria LechowskaB u jak a w a (budownictwo • Por. W. K w a ś n i e w i c z, DZiesięć (19~5-195j), KWARTALNIK ~ce Luctowcj lat Zakładu Etnograf H Ogólnej UJ w PolHKM r. V 1957 nr 1-2, s. 369-381. ludowe), mgr ",Iałgol'zata ;\1 a t u ~ e k \kultura współczes;rych ~?ołeczeilstw pienvotr.ych). Z krakowskimi Zaidadami Etn'igra.fii \vspółpr8c~h-! rlB.ukcw::J etnDgrafewie, którzy nie "ą zatrud:;ieni w tych placćw:'l:3ch: mgr Przemysław B u r c h a I' d (budownictwo, prebiem wpływu rzemiosła miasteczkowego na wiejs:de), mgr Zofia Cieśla- R e i r. f u s s o w a (budcwni~two, ubicry ludowe, tkac~wo), dr Agnieszka D o b l' o W o l s k a (zdo;;niciwo ludowe, l-:ultura ludewa Pomarz,)., z2gadniel;ia SłcwiaJ1szczyz:,y ZachcdrIiEj), mgr Maria K a m o c k a (ubiory ludcwe, kultura ll:dowa Pols}d śroJkc\Vc,j, kobiece prace gospodarskie u społeczeństw pierwotnych). mgr Toma~z 1\1 a l' s z e w s k i (palecetncgrafia Azji, Ameryki i Afryki: o!:Jrzędy, pochówki, myślistwo, km.mologia), mgr Barbara O l s z o w y (budownicbvo, rzerr:iosło), mgr Maria Wo I e II s k a (tkactwo, przemysł artystyczny, stosowanie motywów ludewych we współczesnym wzornictwie odzieżewym). I\.atedra Etnografii Ogólnej i ~!owian Uniwersytetu im. B. Bieruta we Wrocławiu, pl. Nankera 4. Prace Katedry koncentrują się w kierunku etnograficznych moncgrafii słowiallskich, regionalnych i problemowych, historii etnografii i badar'! nad przystosowywaniem się ludności osiedleńczej na Dolnym Sląsku. Pracownicy naukowi i ich zainterescwania badawcze: prof. dr ,Józef G a j e k, Kinownik Katedry (kartografia etnograficzna, zagadnienia metodologiczne, etnografia Europy, 510wia:1, Kaszub), dr Olga G a j k o wa, adiunkt (historia etnografii, społeczer:stwa pierwotne, literatura ludowa), dr Zofia S t a s z c z a k ó w n a, adiunkt (budownictwo ludowe, kartografia etnDgraficzna). Z Katedrą współpracuje naukcwo dr Bolesław G a l' y g a. st. asystent Katedry Socjologii (.~agc:.dnienie systematyki narzędzi do orania, techniki orki, adaptacja ludności napływowej na Sląsku). Archiwum Katedry gromadzi obok materiałów terencwych mikrofilmy i cd bitki kartogramów i ilustracji z zakresu etnografii Europy, 2152 pozycje, p.osegregewane w układzie rzeczowym. Katedra Etnografii Polski Uniwcrs;ytetu im. B. Bieruta wc \Vrocławiu. pl. Nankera 4. Pracownicy naukowi: doc. dr Adolf N a s z, Kierownik Katedry, mgr Jadwiga P a w ł a w s k a, si. asystent, mgr Henryka We s o ł o w s k a, asystent. Katedra prowadzi prace badawcze na obszarze Sląska. Zakład Etnografii Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź. ul Uniwersyte2ka 3. Pra2e Zakładu kO:1centrują się wokól specjalnych stcsunków gospodarczych na wsi. Ot:ejmuj'l 0,1(' zwłaszcza tradycje współdziałania (pomoc sąsiedzka) oraz główne i uboczne zajęcia l1.:dności wiejskiej w powiązaniu ze specyfiką region CW i w2runi~ami spoleczno-gos;.:odarczymi. Pr<Jccwnicy naukowi i ich z2.interescwania ba;:ia\\'cze: prof. dr Kazimiera Zawisto\', ..icz- A d a m s k a, Kiercv,;nik ZJkladu (wspóldziałar.ie go- �493 492 spcdarcze i ~połeczne). er Brcnislc~iV" ,r a \V o l' ska. adiunkt (życ:e i orga-· r.izacja sp~)'e"zna p,~s·.erzy górskich). mgr Jad'.'.'iga K u c h a r s k a, a"ystert (ryócłcJv:;,two rno!',;kie, organizacja i przemi"ny społeczno-gospodarcze zespołów rybackich). :l.,.r2h;w;J;n Z8.~ładu obejmuje 212.') stron w:'-'.'.ic,~lów terenowych (za lata 19~G-·57) i ok. 12CO fotouafii. Ralerlra Etnografii Lniwersytctu im. A. ;\-1ickie>'..icza w Poznaniu, ul. Kantaka 4. Katedra prowadzi badania z ?as-resu historii l:ultlJry materialnej i etr.cgrafii Wielkopelski eraz l::a:.'ania z zakresu etncgrafii powszechnej. Prc:cownicy naukowi i ic:h zainteresowania badawcze: prof. dr Józef B u l' s:'. t a, Kicrcvvnik Katećry (osaciniclwo wiejskie i zabudowa w.si), doc. dr I\Tari3 F l' a n k o w s k a, (histeria kultury If,dian Ameryki Pó]rwcnej i Per'.!, upra\va Ziel1:i u ludć\v kopieniackich Ameryki i Oceanii, wychowa!]ie LI ludów pierwotnych), dr Ta::leusz W l' Ó b l e w s k i, adiunkt (b\!dc.wnic~wo wiejsk ie Wielkopolski na tle budownictwa ""iejsk iego środkowej E'.'ropy, pochówki i rytuał pogrzebewy u ludó'vV pierwotnych, totemizm w kul turach ludów azj atyck ich. pcdstawy tecr'Ctyczne etnagrafi(r;;;ery_ kaJ'lsk icj), cir Zbigniew J a s i e w i c z, st. asystent (kowalstwo wiejskie w rozwoju historycznym). Z K~tedrą wspóJpracują naukowo, tworząc zespól badań Ilad kultt.:rą ludową Wielkopolski: mgr Sto B ł a s z c z y k m~r S. C h m i e low s k i, mgr J. D y d o w i c z., c,r Adam G l a p a, ~g~ L. G. G o m o l e c, dcc. dr Czesiaw Ł u c z a k, mgr B. M i c h a l a !(, mgr Okch P o d l e w s k i, dr Walerian S o b i s i a k, doc. dr Jerzy T o p o l s k i, mgr Anna Woj c i e c h (I w ska. Przy KatEdrze znajduje się zbiór eksponatów, dotyczących zasadniczych technik ludowych, obejmuja.c,i' ok. 1.50 pozycji. Katedra Etnografii i Etnologii Uniwersytetu im . :Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin, Plac Litewslci 5. Katedra prowadzi głównie badania nad rzemiosłem wiejskim oraz sztuką ludową· Pracownicy naukowi: prof. dr Roman Re i n f u s s, Kierownik Katedry (kuitura materialna i plastyka ludowa VI Polsce), osadnictwo mgr Krystyna S 2 C z Y p a - lVI a I' c z a k o w a. Katedra Etnografii Uniwercytetu im. Mikołaja Kopernika w Toruniu. Pr<J.cownicy naukcwi: prof. dr l\Tarb Z n a m i e l' o w s k a - P I' li f f er o w 8, kierownik Katedry, mgr Ryszsrd Kuk i e r, sto asystent. Zai:ltereSGwania badawcze: rybołówstwo, etnografia Polski póln. mu~ealnicl\Vo etnogr. P~)za tym wykłady z z"kresu etnografii prcwadzone są w Pal1stwowych Wyż:;z~'ch Szkcłach Pedagogicznych \V Or;olu (doc. dr Adolf N a s z) i w Gdaiisku (mgr w. B ł a s z k o w s k i). E t n o g r a f ic z n e p l a c ó w k i m u z e a l n e.' A. Muzea etnograficzne Muzeum Kultury i Sztuki Lutowej War5Za\Va, ul. Szeroki Dunaj 5. Pracownicy naukowi i ich zainterescwania baćawcze: prof. dr Ksawery P i woc k i DYrektor l\Iuzeum (teoria i histeria sztClki ludowej), dr Tadeusz D e l'i m' a t, v.-dyrektor (tradycje staropruskie w kulturze ludowej 'Warmii i MaL.ur, trancport wodny w Polsce), Zofia C h r z a :1 o w s k a, mL asystent (wiehkie w::ętrze mieszkalne na Kurpiach), mgr Krystyna C z e rn i e w s k a, adiunkt (etnografia ogólna w Po:sce, sylwetki badaczy i analiza ich dcrobku)), mgr Jerzy D a m l' o s z, adiunkt (zróżnicowanie etnograficzne Pols;;I p6Inocr:cwschcdniej), mgr Wla:Jysław Jeż - J a l' e c 1< i, adiunkt (obróbka drewna w Polr,ce), mgr Barbara K a z n o w s k a - J ar e c k a, adiunkt (sztuka ludowa w Sądeckiom, obrzędy ludowe w S,_decIdem), rrgr Bm bara I'll i c h e j d 0., 8systent (wiejskie wnętrze mieszkalne na l\Iazo'kszu), m;2!' Halina O l ę d z k a, asystent (rzeiba ludowa w drzewie), dr Kazimierz P i e t k i e w i c t, kustosz (sztuka ludowa, etnografia Łatwy), mgr Anna P i ł a t, mystent (::"udownictwo v,;ie.iskie nalVIazowszu i PodiClsiu), mgr Anna S z y f e r, asystent (etnografia Pus:czy Kampinoski'2j), Gonowefa T k a c z y k, mI. asys:er:t (t1-;adwo ludcwe na l\lazcwszu). Zbiory l\iIuzeum o::ejmują: 2~OO cb;ek\ćw z zakresCl lnlltury materialncj Polski (zbieractwo, lcwieclwo i rybclówstv:o, rcln:c1.wo i hodowla, ooró':)ka surc:wców, nac:zynia i sprzqty, tr8.ns[.cd), lO OCO ol~iektów z zakresu polskiej sztlJki lucc\vej (:kaniny, strój, grt.1fU·:a i rncllars~.\vJ, rzeź~)a, pisan_~{i, \vycinanki, pająki, piscz) V\''J o'.orzędo\vc). 12 000 ob~c~.,;:tÓ?v'dotyc?ących C8:tCkształtu kultury lCloćw rrymilywn.ych f\fryki i Ocea:1ii. ArclJiWJm muzealne c'cejmuje 11 OCO c"Jie';tów (neg'1.ty\Vl;Y i odbitki 18tc,'{r.'ficz::e, rysunki, od·~it1d. drzc\vor:-tnic:::e). Biblio'l'r;ka :'/Iuzeum cbejrnuje 10000 torn6vl. Zbiory muze21:10 pcsi8daj~1 irl\ventarz i k2talcg '.V ukłaJzie systen12tycznym, y;odo")nie G:::,r~łcC:\\ia·,iCsą zbioT.V 2rct':i\Y2.1ne. B'i"olioteka .ro~i::;.da L;\vC'ntar~ i k2t:::l1Cg al£ace~yczny, kataJ.cg r;':(2c:~o\vy zn2jd~je się \V opraco\vaEiu. 1'luze'.-m Etno;rraf;cznc VI: Krakowie, Plac 'Wolnica l. Praccw~jcv nat:knvi i i~:h zairterc<:';wania ba';8.'.\'ClC: prof. dr Ta-::le~)s~ S e \\T C' r y n, Dyrel<.tcr l\'I·_l=e~'.r.·l (rr€tcc.o:c9'i2t ev.spo~ycji n:!).ze3.1-:!e.~, cr~fdnicc1cja muzeów et!]cgraficw~-r.h, łcw'eclwo. obyc:zf'.je, liler2bra i szLlka 1l1dc\v2.). mgr I-Ialina B i t t r.. c r - S z i: \V c Z y k o \\7 a (tk()c~\\~O, nar:':f;~17i3. rolnicze, bi.',.:J.icgrafia ctncgrafici::la, ctncgr3.fia ~1~ts1~a DO]r:2:;:O i Opol5 Por. m. in. ciział ,,!o.Juzcn", LeD t. xr.ll (lDGG) s. 801-··875 i LrD 3:,J ~';:21, T,I. Z n a Hl i c r o w s k a - P r i..i f f c r o \\" a, II.lu:·ca i d:'nly 111 Polsce, L1.!D t. X:....~V00:-)::) :'. ~:\l-::;:'l, :\1. C ł n ci y::; z, D:inłrl.:ntjś~, s. 9i(~_;ic:-7J.'!ch t. II P~{'('6i~'I:k (19;'9), s. 109-136, ?;:u:ca~n]Jch Ul o!-~rc~:e ))OtL'ojl:'nllurn, t. XLIII (l~::)o) ctllUQ"Uj C;718 na'll:otl."O (-110- ET?'-JO~RAFIA POL3K . :\ �494 495 skiego), dr Wiadys):o:v; B o g :o:t y n s k i (historia chlopów, lu (:,'''': ,'ch. k'.:ltdra iudo\va w Karpat8ch), mgr Jerz, .. C z a j gr2La Sytni±' architektL:ra i sztuka 1:.1'30','13), Lutesława dc\':y s::rzl;t kuchcY::1Y), mgr Janusz K 8 m o c k i (stroje i ob"o"',ie deme ) no'o":" • '_t.c".~ _ l o C(,fJogró.da l O~SKl, c(no~.raf.la ~-\zji historia ubiorów k o w s k i (ctnoII a j ó v: n a (1uludcwe. o:')rzc;dy Srodko"v;cj, metod·,. b <.ldódl tcrcncwych). mgr :\1ichc\1 -;-,I ,\ ś] i 11s k i rfotot:rafia etnogra[]czna, przemysł luc'owy), mgr Zdzisław S z (' w c z y karchitektura i ubiór ludowy. etnografia Karpat i Krakowskiego), mgr .\iekoa!1~r~ ,J a c h e l''' T' Y s z k:) w a (L'.b:ór ludowy w Pc'lsce środkowej, obr'~ędy l c!Jyczaje, a£ryka,'ls:de narzĘdziu rm,zycznc). Halba U l' b a n o w i e z (oisanKi, budcwr.ictv:o ludowe na Sląsku), Czesław W i t k o w s k i (1cult~ra du~howa Slcwian), i '-l. I .1· C") , ", •. Zł':icry l\Iuzel'tn ooejmujq głównie eksponaty polskie a także z i:1nych krajów slowiaz1.~.kich i spoza Europy (Syberia, Mon~~olia, Chiny, Korea, .JaponIa, Arcrlloelag Sunc!ajski, północnozachodnia Afryk,,), łącznie 22027 eksponatćw, Archiwl:m Muzeum obejmuje materiały do Judowej kult.ury ~ateriall1ej. spolecz:1ej i duehcwej. ~:ą to: 8132 rękopisy i maszynO:Plsy, zlr.went::;ryzo\vane w kolejności przybywania, 11 266 kart rfóniemleckleJ karteteki z opisami obiektów zaginionych w czasie wojny, 41000 fotografii oraz 1113'1 negatywów i plyt cynkograficznych, Całość zbicrów arch:walp.ych obejmuje 714.56 sztuk. Z)iory ikonograficzne są zorganizowane w układzie rzeczowym i sygnaturcwym. Dział Etno!'Suficzny pl. Wolności 14. Muzeum Archeoll;gicznego i Etnograficznego w ł-,o d 7.1,. Pracownicy nauk~wi i ich zainteresowania badawcze: prof. dr Kazimiera Z a w i s t o w i c z .. A d a m s k a, Kierownik Działu mO'r Jan D !lk o \V S k i, kustosz (ub:cry ludcwe, zwyczaje, pasterstwo nlzinn"'e), me'r Maria M i s i 11 s 11' a, adiL'p.kt (tkactwo. rybactwo rzeczr.e), mgr ,Józef ech aai')nkt (wiejskie vrzqdzenia przemysłowe: olej,łrnie, młyny kuźnie) mO'; 'W'! l:l N ,. ., 'b , I.e lO W a s z, aOlUnkt (~'ołnictwo), mgr Józefa D u t k i e w i c z. adiunkt (sztuka lur.owa), mgr \V::ulda D l' o z d o w s Ie a, asystent (zwyczaj<.> i obrzędy), ;'lwr Bożena W rób l c w s k a, asystent (architektura ludow:l), mgr Irena L e c h. asyste'1t (życie i praca tkaczy chalupnikćw), Danuta M i k ol a.l c z y k, a"ystent (gar;icarslwo i tkactwo chałupnicze), CelE,m eb,pozyc,ji Muzeum jest ukaz3r:i2 przemian. jakie zaszły w ostatnim sLjlt:ci~ n~ \v.'~i polskl'2j na przykładzie trzech \vybranych re,~io!i.ó\v oraz w;Jly\'/u sztuki lUl~owej na szL1kC; i przemysł 8.rtystyczny. Zbiory obejrnl.l.'ą 11 DCO eks;oonatćw. Archi\'·:,'m Działu C''.Jejmujc 6 000 fotc"r3.fii 800 ry·sunl:6'.'" i 500 stron wywiadów tere:low\'ch, b , CZ<lsopismem Działu jest r~ezr;ik PRACE' I :\TATERIAŁ y l\IUZEU:yr ARCEECLCCICZr-';EGO I ETl'';OGRAFICZc';EGO W ŁODZI. SF.HIA ETNOGn!.FlCZ]\,A .. L Muzeum Etnograficzne w Toruniu, Arsenał, Wały Sikorskiego 19. Pracownicy naukov,;i i ich zai:lteresGwania baaa\\'cze: pre£. dr ;\Tarla Z n am i e l' o \V S k a - P r Li f f e l' a \V a, Dyrektor Muzeum (rybc:lówst\·,o, \V szczególncści rybackie ~arzędzia }:olne, pszczelarstwo, rzeźba ludo\Ya~ magJ.a, muzealnictwo), mgr Kalina A n t o n a w i c z., adiunkt (zbieractwo, łowiectwo, rolnictwo, tran;cpcrt lą::o\':::, obrzędy dercczne), Rederyk L a n g e, asystent (taniec ludo\v}') n1gr I-Iali:1~ :'d i kuł o Vol s k aj 8di Jnkt (~(rój ludc\'\/y, haft, tk<Jctwo), mgr Marian P i e c i u l, i c w i c z, adiunkt (kultura le,dowa Słowian półncc~ych), mgr :\'Iaria p o l a k i e \v i c z, aClunkt (ro~i1ict\V07 przygotowywanie i przechowywanie pokarmćw, obróbka drc:':;na). Z Tv1uzel..m współpracują naukowo: mgr Barbara :v1 2, l ę c k a (muzyka ludowa), mgr .Jan R a m p s k i (folklor kaszub,,],.!, instrumenty muzyczne). Celem Muzeum jest gromadzenie ekspcnatćw z zakresu kultury ludowej glównie Polski pólncc~1ej, Pro'Yvadzor.o też badania terene.we i penetracyjne głównie na Kujawach, a także na Kaszubach, w Ziemi Chelmińskiej i Dc'crzy(:skiej i na Pojezierzu Brodnickim, przede wszystkim z zakresu sztuki i rzemiosła luC:cwego, Z)iory Muzeum obejmują 5709 obiektów. Najbogatszą kclekcj~ sta:lcwi rybołówstwo (lOGO eksponatów w tym o],. 400 ości zgromadzenych z całej Polski), następnie pszczelarstwo, przygotowywanie pokarm:l, plecionkarstwo i rzel.ba ludowa. Archiwum Muzeum obejmuje 2781 zapisów folklorystycznych, 744 zopisów muzyei:l1ych, 291 z<lpisów tanecznych, ok. 1000 negatywów fotograficznych, uk 1500 odbitek foto~ rafic':l1ych, rysunków i innych materialów i1ustracyjn:,'ch oJ.:. 1000, klisz cynkowych 275. Z~iory są opracov,,'ane w pcstaci: inwentarza głćw:lego, katalogu systematycznego, kat,"lcgu geognJiczr:ego wg w:)jev;óiztw i powiatćw, katalcgu iotograficzr.ego, katalogu rysunkowego, katalc:gu topogr8£icwegc (wg s::l1 i magazynóvl, książkcwy wg nrów i:1wentarza), oraz Vi postaci plansz ilustrujących rozmieszczenie obiektów w salach. Biblioteka Muzeum liczy 218 ± tomy. l i B. Działy etnograficzne 'W muzeach okr<;gowych lUU1:eum Etnograficzne. Oddział Muzeum Śląskiego we Wrocławiu. ul. Kazirnierz.a \Vie~kip.go 33..':34. Praccwnioy naukcwi i ich zainterescwania bad3wcze: mgr Leszek I t 111a n, kl:~.tCSZ, ki(Jrc\vnik l\IuzEurn (bJ.;dc"v~ict\\'o drp\vnia:;e, m~;.:;l:l.rst\\'J, zdocnict\vo l'Jdo\t,,-e \V IT1etnlu), !11gr E\va J ę c z a l i 1-:, adi Jnkt (~11alarst\vo ludo"\Nt? na .sL.l~.Je,gr2J'ika i rz€,żlJa), rngr ::'.Taria 1\1 a c e \v i c z - G ol LIb k a w 3, ó\systed (:;;trój. £aroiarstwo i druk na płótnie). p'gr ",,,',gd:<lena R o s t \\- o r o \v s k a, .st. asystent. Przecirnictem b::'~\.C:cU·l ~jL:z('\.:m ~ą: b'..ldo~\v~ict\vo dre\vni2.ne, zdobnichvo ludc\':e \V mcta~J. ludo\\'(? nlt:1:iarsŁ\vo r:a szklt2 oraz \\'~pólczesne pr?.emia1"('l l~ul!.lirc\ve \\"si dolncśląski('j. Zciory oi..)(~jr.1u.ją: zbicrr.'ict\vO~ hod~_nvlę z\vi~1 �496 497 rzą:: ur-rawę roślin, transport, przygobwanie pokarmów, obróbkę włókna, streJ, lT:2larscwo, grafikę, rzetbę, ccran:ikę i meblarstwo. Ilość eksponató,~': ok. 150.00 .. Arc:hi\vum z:1ajduje się w organizacji. Z'ciory opr:Jccw2ne są \V formIe Inwentarza o układzie sygnaturcwym, a częściowo w .fermie katalogu w uk.ładzie rzeczowym. Dz'al Rultury i Sztuki Ludowej Muzeum Narodowego w Poznaniu, Aleje IvIarcinko',\'skiego 9, Prac:::w.1icy i ich zai::tereso\\'ania badawcze: mgr Stanisław B ł a s zc z~' k: kustosz, kierownik Działu (wielkepo:ska i lui:)l:ska plastyka ludow::l: zdoomct\';o, .garncarstwo, skrzynie luaowe), mgr Olech P o d l e w s k i, asystent (kultura materialna \Vielkopolski i Ziemi Lubuskiej: plecionkarstwo, 10w1<;ctwo). . ~ział g:'omadzi materiały etnograficzne polskie ze szczególnym uwzglę.:1merlem Wielkopolski i Ziemi Lubusl;iej. Zl:iery obejmują: budownictw,) zajc;cia pccstawowe, przet\vćrstwo, gcspcćastwo demewe, sztukę, instr~l~ menty m:lZyczne i oc'zież (20(0 eksponatów) oraz lllG in:1)"ch el,sDonatów niezwiązan:'ch z rajskim obszarem etncgraficznym. Zbiory są cp;accwan~ w pc~taci inwentC1rza oraz kartoteki w układzie rzeczowym i regionał"nYm. Archiwum Jest w stadil:m zaczątkC\v~·m. • Dział Etnografii Muzeum w Lublinie, Zamek. Pracc'v'nicy nauko'v',:i: mgr Janusz O p t o ł o \V i c z, kustosz, 'kierownik Działu, rr.gr Teresa Kar w i c k a, as~-ste:l.t, mgr .Janina P e t e r a, as~·stel1t. Z D:ialem wscół~~rc.cują naukowo prof. Janusz S w i e ż y i prof. Henryk Z w o l a k i e w i c z. Dział ercn:adzi el,:spcnaty z terenu Pols~.;:j, szczególr.ie z re~ion'J lub.~lskiego, z dzl8d.ziny sztuki ludc\vej, garnc2fSl\V3. Prc\va,:zor~e s-ą też badania tCfEnC\Ve ~1ad plecionkarst\VE.m, \vyroc-2.mi dl1.jba:l~ mi \v drzevvie era'z; nad obrz,,;cami rcdzim~ymi i dorecznymi wsi lubElsk iej. Z': iory obej:11u:ą 11' I . zl:1\\"cn.aryzew~r.ych ekspona tów, w tym sea depozytów. 2674 c+ s;Jo6~v',. naty o~;ri.-1c(\va~o JtlZ na }~artach ~:.rch}\valnych z c:-·i.sel'D i fJto:'''r~łfią lub rY5'Jnkiem. Karty te upcrządkO\\'a!le są w układzi~ rzeczew yn; , Dzi:;l Etnograficzny Muzeum l'cmorskicg-o Vi C(,81;:ólm, '-lI. Rzc źn 'c!;a 23 Kiero'.\ ni:;: Dzi~lu: dr Longin 1\1a l i o k i, kus\c"z (l;u. tu: a Spokc!.lla, ka"z,-,i:sk;c cpn:ęt)" c1orr.o\',c), ln ....r Edl bera S z c;z'; rJ l' c'" '.. Ie', T) 'l'''l "'J('ł cjulizujc siQ \'1 ctno:.;rofii Slov,·it':'cL\~:, I(i:;~.sL~ubÓ\v, 1~c.:cjc\\'iak0\\~ i dolnc~~,o prć.i\\"oi.:rzcżncgo Po\';iś:a ze szczcgó:nY1TI U\v:·g:Qc.niC'niciTI rYb010\·\·~;t\'::~1. tcchnil:::i rCljnQj, pJcc~ollk(;.r.::::t\\·a, bUl'sztyn:arst\VZl, ccr,:,r;.liki i :;ztuki ludIT:':C:j~ Dzial r;o~i~da sao Ck~r.i(~ll~~tó"v zin\\'(_'n)lc~ryzO\\2dlych i u5~tj ch \V katc~log kartko\"\ y \"\; ukhld~ic rzcc2.o\\:ym i alfabctycznyn1. -......' •• ~ • " ., 0;. .....,/..... ., Dzial Etnograficzny Muzeum Mazurskiego w Olsztynie, ul. Zamkowa 2. Kierownik Działu: mgr Franciszek K lon o w s k i, kustosz (zagadnie~1ia przemysłu wiejskiego, szczególnie młynarskiego, budownictwo drEwniane, narzędzia rolnicze, sztuka lt.:dcwa, strój). Dział zajmuje się całokształtem zagadnień etnografii Mazur i Warmii ze szczególnym uwzględnieniem kultury materialnej i sztuki ludowej. Dział posiada 1298 eksponatów oraz archiwum 1650 negatywów foto2;::aficznych. Archiwum notatek prowadzone jest w formie kartoteki w układzie rzeczcwym. Muzeum Okręgowe w Rzeszowie, ul. 3 Maja 19. Praccwnicy naukowi i ich zainteresowania badawcze: dec. Franciszek K o t u l a, Dyrektor Muzeum (sztuka ludowa, haft), mgr ZJfia L i p i a r z, asystent (wyroby z drzewa, etnografia ogólna, rzemiosło ludowe). Muzeum zajmuje się całokształtem zagadnień etnograficznych specjalizując się w sztuce ludowej (rzeźba, strój, haft, garncarstwo, architektu~'a itp.). Z'ciory ocejmują ep.sponaty zinwentaryzowane i opracowane na kartach katalogowych, materiały z badań terenowych, pamiętniki chłopów i inteligencji wiejskiej oraz rysunki. Dzial Etnograficzny Muzeum Górnośląskiego w Bytom'u, Plac Thalmanna 2. Pracownicy naukowi Działu: mgr Barbara B a z i e l i c h, adiunkt i m)!;r Eugeniusz J a w o r s k i, asystent, prof. dr Mieczysław G l a d y s z, dyrektor i:VIuzeum oraz doc. Józef L i g ę z a, v.-dyrektor Muzeum. Dział zajmuje się szczególnie kulturą ludową Górnego Sląska i terenów pogranicznych. Badania prcwadzone są nad monografiami wybranych wsi i nad inwentaryzacją drewnianego budownictwa ludowego. Dział posiada 6245 eksponatów zinwentaryzcwanych i ujętych w katalog rzeczowy, archiwum klisz i fotografii. Muzeum Tatrzańskie im. T. Chalubińskiego w Zakopanem, Krupówki 10. naukowi i ich zainteresowania cadawcze: prof. dr Julius~ Z b o r o w s k i, Dyrektor Muzeum (folklor, historia badań etnograficznych na Podhalu, góralskie podania historyczne), mgr Wanda J o s t o w a, kustc's;: (stosunki społeczno-gospodarcze, kultura materialna: wypasaźenie chaty orawskiej, migracje zarobkowe górali podhalańskich), mgr Helena S r e d n i a w a, st. adiunkt (sztuka ludowa: drzeworytnictwo). Muzeum o'Jejmuje zbiory z folkloru i sztuki ludowej Podhala, Spisza i Orawy. Zbiory obE!jmują ok. EOOO eksponatów, do których opraccwuje się katalog ic.wentarzowy i kartotekę w układzie alfabetycznym, rzeczowym i geograficznym. Biblieteka obejmuje 11 400 pozycji, z czego 5350 opracowano już w katalogu alfabetycznym i działowym. Pracownicy 32 Lud. t. XLVI �498 499 Dział Etnograficzny Muzeum Sląska Opolko Pracownicy naukowi' mgr St . -ł s lego w. Opolu, ul. św. Wojciecha 7 ,J a k u b o w ska. . , ams aw B I' o n l c z, kustosz, mgr Halina 'i Zbiory Działu ob' . . .' eJmuJą głownie eksponat' I' • łow kultury materialnej lud " S J P aWle ze wszystkich dzia, nOSCl ląska Opolskiego, (570 eksponatów). DZIał Etnograficzny M . Kierownik Działu: ;:;U";g:~lta~~:~o~, ul. .Kiliński.ego 6 Zbiory obejmują przEważ' k I s k l, (rybołowstwo podlaskie). . me e sponatv z zakresu k 't I sztuki ludowej Podlasia w ilości ok . . . Ul ury materialnej talogowane. . 300. Są one Zinwentaryzowane i skaDział Etnograficzny zantów AL 2/4. Muzeum Swi to . ę krzyskIego w Kielcach, plac SPRAWOZDANIE Et.nografii IHKM PAN we WrocłaWI' u Część Part y- . SIeci za rok 1960. terenowych. materiałów Sprawy Obraz z badaó kartogramów prowadzenia lokalowe zat.rudnienia A. Administracja. .. 4. ~oszukiwania w literaturze: a) na ilczneJ, b) nad konkretny' . t . d metodyką kartografii etnogra_. mi emataml opracowvwa . o. Anahzę i opraccwan' . t • nymI. Ie sys ematyczne materiał' wych i z Poszukiwań w II'te ra t urze. ow z badań tereno6. Opracowywani'ó' \vymagają Zakład Etnografii IHKM PAN we Wrocławiu mieści się przy Katedrze Etnografii Ogólnej i Słowian Uniwersytetu Wrocławskiego w lokalu 'Przy ul. Nankera 4 lp. Lokal ten składa się z dwóch pomieszczeń. Trzeci pokój, Kierownika Zakładu jest równocześnie po.kojem Katedry Etnografii UWr. Daje się odczuć niedostatek pomieszczeń. i.właszcza jeśii chodzi o archiwum i rozmieszczenie pracowników. Należy również podkreślić brak ciemni i pracowni fo,tograficznej (CD podraża koszta opracowania materialÓW fotograficznych). PAE (340 wsi na obszarz.e 2 ,Opraco.WY~anie tekstów i rysunków z badań 3. WeryflkaOJę. ,kontrolę' terenowych. . . ,ocenę l Uzupełnianie dokumentacji B. Archiwum zapisów i szkiców terenowych (prowadzi mgr T. SkarżYI1ski). C. Archiwum opracll\vanych czy~topisów terenowych (prowadzi mgr T. Skarżyński). D. Inwentarz zdjęć, filmów i filmoteka w układzie sygnaturowym (prowadzi mgr J. Bohdanowicz). E. Ka'rtoteka zdjęć w układzie rzeczowym (prowadzi mgr Bohdanowicz). F. Biblioteka Iprcwadzi mgr K. Pudło). A d m i n i s t I' a c j a Zakładu obejmuje: 1. Dziennik podawczy i archiwum korespondencji. 2. Księgowość i jej dokumentację. .> I Ylw E'D'taTze. Zakładu . istnipjącymi:mtrukcjsmi. A. Kartoteki: l. miejscowości stalej sieci PAE w uk!. alhbe1ycznym; 2. miejscowości stałej sieci PAE w uk!. sygnaturowym; 3. infocmatorów terenowych. 4. miejscowości z literatury i archiwów; 3. map wykonanych (prowadzi dr K. Kwaśniewski). Zakł~~ Etnografii Instytutu Historii Kult Akademn Nauk W. ury Materialnej PolskieJ' . we rocławlU. Kierownik Z k G a Je k. Zakład zajmuje się . a ladu Prof. dr Józef SEM ETNOGRAFICZNYM. wylączme pracami nad POLSKIM ATLAOrganizacja z tematy. Powstałe w wyniku badań zbiory materialów zorganizowanego a I' c h i w u m, które obejmuje: opisowa Prace badawcze Zakładu obejmują: 1. Badania terenowe W' POlski). e WSiach stałej :~godnie Viyniki badań terenuwych opraco\vywane są przewazme przez stałych praccwników Z:tkładu \\' skali ogólY1opolskiej. w podziale na poszczególne Ki:rcwni'k Działu: mgr Aleksandra D o b l' o w DZIał posiada ok 1000 ek t. o I s k a, kustosz. k . spona ow, w tym 694 depozyt S t e sponaty z zakresu ceramiki tk t '. . y. ą o przeważnie kieleckiego. ' ac wa l SZtukI ludowej województwa z prac Zakłądu Zesta\\'iaYlie. do inap. Jako księgowy Zakladu i sila biurowa zatrudniona jest od dnia 1. X. stopniu służbowym radcy Ob. Irena Zybert, natomiast w okresie l. L-3D. IX. 1960 funkcje księgowego pełnił zatrudniony na pracach zleconych w wymiarze lh pelnego wymiaru godzin Ob. Stanislaw Gajewski, a prace biurowe wykonywała w ramach umowy o dzieło w okresie Vi i legend. • �500 od l. I trudniona 501 30. VI. 1960 Ob. }Iaria w granicach 1/" etatu. B. Pracownicy Prof. dr Józef Woźniak. Obecnie Ob. I. Zybert jest za- . I . k\ \ 'estionariusza do. p nie J~ko no t a t m'k terenowy " PCWle el1la . t' a rOWI10CZ,S. " T'p rzystw:J Ludoznawcze usta18J'ąc cenę Jednos Kaw. . k' konało Pols Ie a., ~ '. zł (bez jakichko:wiek narzutów). kwestionariusu.-nota,mka na 30,.. d ' . ' . r y s u n k ó w i f o t o g r a f 11 Z ba an O p r a c o wan l e t e k s t ~ w, , .. ch lat ze względu na czasod " " dczemach z mlDlOny, . terenowych. Po O_Wla . ., . g'ędu n(l wkradające się w tej ,.) . ,; rac nad czystoplsa.ml l ze \V z . . , 'c' t vh.onncs~ p ., .. . . do konfrontowal1la cZystOopkOW z no a, l:z"nncści niesclslcsCI, zmuszające . . się do' k;mi terencwy~i przez autorów kartcgramow ogramczono . naukowi. G a je k Kierownik Zakładu. Dr Krzysztof K w a ś n i e w s k i, st. asystent (od l. 1. 1961 adiunkt). IIIIgr .Janu!>:!. B a h d a n o w i c z, st. a'systent (cd l. VI. 19(0). Mgr Krystyna H o f m a n - L i a n d z i s, asystent. lVIgr Kazimierz P Ij d ł o, asystent (od dn. 1. V. 60, uprzednio zatrudniony Jako asystent tecr.niczny). Mgr Tomasz S kar 7. y ń s Ie i, asystent. L_ Mgr Trawińska-Kwaśniews:,a była od dnia 30. IV. 1960 na urlopie bezpłatnym; po tym okresie L,wo.1niła się z p·racy, a na jej miejsce ;:;atrudniono mgr K. PUdłę· Oprócz tego Zakład w zwiąZlku z koniecznością pr<.wadzen1a badari terenowych, jak też w związku z przygotowywa:1iem ostatecznych makiet pierwszego zeszytu Polskiego Atlasu Etnograficznego do druku zatrudnił w ramach prac zlecOl1ych: ' /' a) w badaniach terenowych: mgr Jerzy G r o c h o l s k i (1. VII f31. X. i 1. XII. - 31. XII. 1960), przerysowywaniu map, przepisYWalliu legend na maszynie, wykonywaniu rysunków do publikacji i sporządzani'-l makiet map do druku: Z. $piewakowska (4. - 27. VII. 60), St. Łężny (9. - 31. VII. (0), I. FudaI (lI. -16. i 21. - 30. VII. 60), H. Kucharewicz (11. -16. VII. 60), H. ChmieleWSka (1. - 12. VIII. 60), M. Przybylski (8. VIII. - 10. IX. GO), K. Szeliga (1. - 10. IX. 60), K. Czerwińska (l. - 30. IX. 60), M. WysJcka (1. _ 30. IX. 60), T. Smyl (1. - 30. IX. 60), A. Telus (l. IX. - 10. X. 60), I. Rychlik (l. IX. -l.5. X. 60). Br. Mićkowski (1. IX. -- 31. X. GO), H. Wadcwska (1. IX. - 31. X. 60), S1. Miężał (1. IX. - 31. X. 60), R. Chanas (1. IX.30. XI. 60), Fr. Minorowicz (1. IX. - 30. XI. 60). Opracowujący .J. b) w Działalność naukowo badawcza Głównym i jedynym probtemem bada\\;czym Zakładu A t l a s E t n o g r a f i c z n y. W związku ze stałym tokiem wadzono w r. 1960: był P o l s k i prac przepro- B a d a n i a t e r <: n o wena podstawie kwestionariusza nr 4 (Budownictwo) w 12 wsiach: na r;odstawie kwestionariusza nr 5 (Transport i komunikacja lądewa) w 23 wsiach; łącznie w 35 wsiach (l52 roboczodni). Pełne wykonanie zaplanowanych badań terenowych nie bylo możliwe ze względu na przerzucenie kredytów na wykonanie makiet map do druk:.I pierwszego zeszytu PAE. ZgJc;nie z planem opracowano kwestionariusz PAE nr 5 (Transport i komunikacja lądowa). Kwestionariusz obejmuje 354 str:>n, zawie:-a 10 różnych terna tów. a 49 szczegółowych zagad nień. .;est 0.'1 pomyślany Temat Gajek, Z. Staszak .1, Bohdanowicz • K. HofmanLiandzis Młócenie Przechowywanie wymłóconego zboża Uprawa pszenicy, żyta i ich mieszanek K. HofmanLiandzis Motyki K. Kwaśniewski Ber i jego uprawa K. Kwaśniewski Pomieszczenia hodowlane K. Kwaśniewski 9 9 5 16 4 4 4 6 6 : Mapy innych , autorów Koń i wól T. 'Skarżyński Stodoły T. Skarżyński (wespół z H. Gorczyńskąl Uprawa prasa .1. Grocholski (praca zlec), Kopice !.bÓż 4 4 4 4 3 3 29 4 15 i kopaczki K. Pudło 17 15 5 6 20 20 4 4 6 15 15 4 4 3 3 �I 503 502 11, a) uczytelnienia już L:ebranych tekstów tercnow\Th. b) wykonania poprawnych rysunków. . c) dokumentacji materiałów fotograficznych. W ramach wE:ryfikacji i uzupełniania zebranych materiałów terenowych rozesłano ok. 100 ankiet do Grom. Rad Narodo\v\"Ch. Badania terenowe powiększyły archiwum naukowe' Zakładu o maledały z 35 wsi (12 wsi - badania z zakresu budownictwa, 23 wsi z zakresu transportu i komunikaCJi), zzwierająceok. 10000 odpowiedzi na pytania kwestionariuszy ; ok .. ~OO szkiców terenowych. Przeprcwadzono też dokładne skontrum i uporządkowano archiwum materi8.łÓw terenowych z lat ubiegłych (mgr T. Skarżyński). . f Stan archiwum fotograficznego wynosi 606 filmów. przeważnie maloobrazkowych i 0855 wypełnionych kart archiwalnych z od. bitkami, ułożonych w układzie rzeczowym. W r. 1960 wykonano' 39 filmów (1100 zdjęć). Wypełmono też 750 nowych kart archiwalnych (M. Woźnia:c. prace zlecone). Zakład dysponuje obecnie 3 aparatami fotograficznymi, z których jeden (i obiektyw szerokokątny) został zakupiony w roku sprawozdawczym. . Na pDsiedzeniu Komisji d/s Polskiego Atlasu Etnograficznego pracow. nICy Zakładu przedstawili 48 map, które zostały zatwierdzo;1e do druku w zeszycie pierwszym PAE. Dalszych 14 map ·p.rzyjętych do druku w zeszycie pierws:zym wykonano talkże w ramach pra,c' Zakładu \V latach ubiegłych. Udział w konferecC'jach i z:jazdach PrDf. dr J. Gajek brał udział w: 4 posiedzeniach Rady Naukowej IHKM PAN, l posiedzeniu Komitetu Słowianoznawstwa PAN, 1 posiedzeniu Ko. mitet~ Języ~oznawstwa PAN, (sprawa atlasu językcwego Słowia!'Js'z.czyzny). 1 posIedzemu Wrocławskiego Tow. Naukowego, 2 posiedzeniach Komitetu Historycznego PAN, 2 Radach Naukowych Zakładu Antropo,logii PAN wc.: Wrocławiu, 3 posiedzeniach naukowych Oddziału wrccławskiego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, Walnym Zgromadzeniu Polskiego Tow. Ludoznawczego w Szczecinie, Międzynarodowej Konferencji Pomorzoznawczej w ~zczecinie (z własnym podsumowaniem obrad). Sesji Naukowej PTL w BIałymstoku (podsumowanie oorad), Sesji Naukowej ku czci O. Kolberga w Brzysusze (z referatem "Sprawa reedycji dzieł O. Kolberg? ") Konferencji Archeologicznej w Poznaniu. ' Mgr Janusz Bohdancwicz brał udział w: posiedzeniu Komisji d/s PAE. Walnym Zgrcmadzeniu PTL, ~VIiędzynarodowej Konfer~ncji Pomorzoznawczej w Szczecinie (z własnym ~eferatem: "Pomorze Zachodnie w świetle kartografii etnograficznej"), Sesji Nauko',vej PTL w Białymstoku (z własnym referatem: ,.Chłopskie budynki gospodarcze na Podlasiu"), 3 posie- ,. ! dzeniach naukowych Oddziału wrocławskiegD PTL, na jednym z nich z własnym referatem: "Sposoby przechO\vywania ziarna w Polsce". 6 seminariach doktoranckich Katedry Etnografii Ogólnej i Słowian U. Wr., na jednym z nich przedstawiając plan własnej pracy. Mgr Krystyna Hofman-Liandzis brała udział w: 5 posiedzeniach naukowych Oddziału wrocławskiego PTL, posiedzeniu Komisji d/s P~E. Dr Krzysztof Kwaśniewski brał udział w: posiedzeniu Komisji d/s PAE, Sesji naukcwej ku czci O. Kolberga w Przysusze (z własnym referatem' Sprawa chłopska w dziełach O. Kolberga"), Walnym Z~romadzieniu PTL ~ Szczecinie, Międzynarodowej Konferencji Pcmorzoznawczej w Szczecinie (z własnym referatem "Terytorium Słowian północnozaehodni(;h w świetle niektórych wyników badań nad budownictwem"), Sesji Nauko· wej PTL w Białymstoku (z własnym, opraccwanym wespół z mgr K. Pudło referatem: "Białostockie w pracach Polskiego Atlasu Etnograficznego"), 4 po.siedwr:iach naukowych Oddziału wrocławskiego PTL. 4 S€mina;riach dokto,ranckich Kat.edry Etnografii U. WI'. Mgr Kazimierz Pudlo brał udzi.ał w: Walnym Zgromadzeniu PTL w Szczecinie, Międzynarodowej Konferencji Pomorzoznawczej w Szczecinie, Sesji naukowej PTL w Białymstoku (z własnym, opracowanym w.~spół z dr K. Kwaśniewskim referatem: "Białoskckie w pracach Polskiego Atlasu Etnograficznego"), 3 posiedzeniach Oddziału wrocławskiego .. PTL. Mgr Tomasz Skarżyński brał udział w: Walnym Zgromadzeniu PTL w Szczecinie, MiędzynarodDwej Konferencji Pomo·rzoznawczej w Szczecinie, Sesji naukowej PTL w Bialymstoku (z wasnym, opracowanym wespół z mgr Z. Ciesielskim referatem: "RybDłówstwo 11<1 Biebrzy, górnej Narwi i środkowym Charakterystyka Bugu") *. zespolu i trudności w pracy Pracuj~cy w Zakładzie zespół pomDcniczych pracowników naukcwych wykazał :ię w ubiegłym roku sprawozdawczym wyrażnym dorobkiem w zakresie pra1c nad Atlasem, jak też w osobistych pracach naukowobadawczych. Dr K. Kwaśniewski na podstawie dys€rtacji "Paleniska i piece w polskim budcwnictwie ludowym. Studium n"l podstawie ~ateriałów etnogra.ficznych 1860-1960", opartej w dużej mierze o prace I materiały PAE zebra'ne w ramach prac Z3.kładu - uzyskał stopień doktora nauk humanistycznych. Mgr J. Bohdanowicz uczestniczy w seminarium • Prace pracowników Zakładu w zakresie P o P li l a r y z a c j l W i e d z Y omawia dokładnie sprawozdanie przesłane do IHKM PAN pismem z dn. 21. X. l 1960 1. dz. 185'N-VI.'60 w odpowiedzi na p.ismo IHKM 1. dz. b/881 BON160. il!' II! II: ii: " :;: ',l Ii �504 505 doktoranckim Katedry Etnografii Og. U. Wr. i przygotowuje rozprawę ];lt. "Sr;csoby przechowywania zboża w pOlskiej kulturze ludowei". Mgr K. Pudlo w r. 1961 zostanie wciągni~ty na listę uczestników seminarium doktorar:ckiego: przygotowuje on temat pracy doktorskiej "B'ldownictwC) przysłupowe na teręnac.:h Polski, Łużyc i Niemiec poludniowych". Mgr T. Skarżyński otrzyma temat pracy doktorskiej dopiero w r. 1961, tak jak i mgr K. Hofman-Liandzis. Stwierdzić należy, że naogól sla'.:o post~pują prace nad opanowaniem języków occych. Brak lektora Łów, jak też funduszów na zakup kompletów plyt Linguaphon daje się dotkliwie odczuwać na tym odcinku. Oprócz tego należy zwrócić uwagę, że mimo wielokrotnych wniosków Kierownictwa Zakładu żaden z pracowników Zakladu nie otrzymal z Akademii możliwości wyjazdu zagranicznego, zwłaszcza do Moskwy, Linzu, Uppsali i Bazylei, gdzie są ośrodki pra·c etnograficzno'ltla.sowych. Uniemożliwia to no-rmalne dojrZEwanie kadry i porównywanie wyników prac aHa's.owyoh polskich z wynikami innych krajów. Podobnie jak w zeszloro·cznym sprawozdaniu należy podkreślić brak technicznego pracownika naukowego, który pelniłby funkcję fotografa i rysOMlI1ika. Upowszechnianie się i zanikanie mło,carń kieratow~ch, Pojawianie się i rozpowszechnianie się zastosowanIa o napę:Jzie motorowym. r I wydrukowanych Etnografii do druku przez PAN we Wrocławiu IHKM pracowników Zakładu w roku 1960 Prof. dr J ó z e f G a je k: Wydrukowano: 1. Transport i komunikacja lądowa. ARCHIWUM ETNOGRAFICZNE Nr 22. Kwestionariusz PAE Nr 5 - Wroclaw 1960 s. 1-348. 2. Prace Międzynarodowej Konferencji Pomorzoznawczej. GŁOS SZCZECIŃSKI z dnia 30. 8. 60 r. Oddano do druku: 3. Po Międzynarodowej SKA Nr 4. 4-13. Mapy PAE (wespół Formy cepów, Konferencji Pom0'rzoznawczoj. NAUKA Oddano do druku: Od Amazonki do Ziemi Ognistej. LUD t. XLVI Różne pomieszczenia, do przechowywania ziarna. Przechowywanie ziarna w komorze, Przechowywanie ziarna w osobnym wnętrzu w obrębie pomieszczerl dla zwierzą t, Przechcwywanie ziarna w stodole, Przechowywanie ziarna na strychach (wespół z M. Rostworowską), Występowanie spi'chrzy, Różne nazwy spichrzy, Podstawowe typy spichrzy w Polsce, Spichrze zrębowe, parterowe, wąskofrontowe, prostokątne, Spichrze zrębowe o podstawie zbliżonej do kwadratu, Spichrze zrębowe, parterowe, szerokofr,cntowe, prostokątne, Spichrze murowane, Przechowywanie zia,rna w kadłubach skrzyniach (wespół z M. Rc,s;woro-wską), . Przechowywanie ziarna w słomiankach i workach (]. w.), Przechowywanie ziarna wysypanego luzem (j. w.). Przechowywanie ziarna w beczkach (j. w.). 18. Chł{)pskie budynki gospodarcze na Podia siu (25 s. maszynopisu 20 map). 19. Pomorze Zachodnie \V świetle kartografii E:tnograficznej (20 s. maszynopisu i 20 map). 20. Kwestionariusz do badal1 nad wiedzą ludową (25 s. maszynopisu). 21. Indeks miejscowości do tomu O. Kolberga: Pieśni lud u po1skiegC). : Łęczyckie 22. Kaliskie. 23. Mazowsze. 24. " zbiorcza " miejscowości " z tomów LUDU O. Kolberga. 25. Mapa POZYCJI i oddanych 14. Próba etnograficznej regiJnalizacji ~Ol9ki w ~Wi,~tle, prac nad "Polskim Atlasem Etnograficznym". Wrccławsk1e Tow. ~auhowe. ,. . .. d r:rzem\'<łem wip'skim-małomlasteczkO\\)m w \VO]. 15.. Bac~ma ~a k'1m. 'PRACE;J., MATERIAŁY ETNOGRAFICZNE lubelskaD l rzeszows t. lubelski. Mgr J a n u s z B o h d a n o w i c z: 1. Rec. M. Lepecki: 2-17. Mapy PAE: J. G. WYKAZ .' młocarm POL- z Z. Staszczak): Odmiany cepów z przewierconymi bijakami, Cepy o bijakach krótkich i dluglch, Bijaki ciężkie i lekkie, Nazwy ogniwa łączącego dzierżak z bijakiem. Zanikanie młócenia zcóż cepami, Rozmieszczenie nazw miejsoa młócki, • �506 507 iVIgr Kry s t y n a H o f m a n - L i a n d z i s: Oddano do druku: 1.-4. c Mapy PAli;: Uprawa krzyc.;y, miejscowości do tomu O. Kolberga: 7. 8. 9. Kwestionariusz do badań nad pożywieniem Mazury Pru.-;kie. Sląsk. Chełmskie. Krakowskie. ludowym. Dr K r z y s z t o f K w a Ś n i e w s k i Wydrukowano w 1960 r.: A. Większe prace i artykuły: l. Uprawa bru (Setaria Italica) Wrocław 1960, s. 203-222. w Małopolsce \'i XX w. LUD t. XLV, Oddano do druku: _. Z działalności etnograficznych towarzystw naukowych zagranic:,! LUD t. XLV, Wrocław 1960, s. 460-471. :3. Terytorium Słowian północno-zach{)dnich w świetle niektórych wyników bada11 nad budownictwem łudowym. (Streszczenie referatu). SZCZECIN nr 4-5. - PRACE I MATERIAŁY ETNOGRAFICZNE t. XXII, Szczecin 1960, s. 117-118. oi. Podział pracy i kompetencji w gospodarst\vach chłopskich (wybrane zagadnienia) w: Transpmt i komunikacja lądowa. Kwestionariusz PAE nr5. ARCHIWUM ETNOGRAFICZNE nr 22, Wrocław 1960, s. 349-352. Sprawa CZESNA, li. Obrzędy graficzne 16.-23. Mapy PAE: Znaczenie nazwy obora, Zwyczaj trzymania ?wierząt w otwartych ogrodzeniach. Znaczenie nazwy okólnik, Trzymanie bydła w chalupie, Trzymanie świń w 'chałupie, Trzymanie drobiu w chalupie. Uprawa bru. 24. Terytorium Słowian północno-zachodnich Vi ~Viietle niektórych wyników badań nad budownictwem (15 s. maszynopisu, 2 tab., 1 mapa) . .25. Etnoorafia w Polsce - placówki i pracownicy (LUD t. XLVI). 26. Bialo"'stockie w pracach Polskiego Atlasu Etnograficznego 12 s. maszynopisu. 8 map (wespół z K. Pudlo). 27.-29. 3 recenzje z atlasów etnograficznych: niemieckiego. austriackiego i szwedzkiego (LUD t. XLVI). :30. zw:czaje i nbrzędy ludowe (kwestionariusz) 15 s. maszynopisu. chlo·pska w dziełach Oskara Kolberga. WIES WSPOł.Warszawa 1960, nr 11, s. 149-154. i zwyczaje ludowe dawnego Wrocławia. Materiały ikonoz XVIII/XIX'W. SOBOTKA, Wroclaw 1960, nr 4. B. R e c e n z j e, o m ó w i e n i a, s p r a w o z d a n i a: 7. Rec:. Lips J.: U źródeł cywilizacji. Wrocław 1960, s. 373-377. Warszawa 1957. LUD t. XLV. des Sciences Sociałes UNESCO. Cultures en voie de disparition. LUD t. XLV. Wrocław 1960, s. 368-370. q. Ncwe glosy nauki o problemach Ziem Zachodnich. ODRA. Wrocław 1960. nr 44. s. 4. k u l \' i o P ;: a c o wan i a p o p u l a r r. e: jakiego nie znamy (cykl artykułów po~ula::nych o .zabytkach i tradycjach ludowych dawnego WrocławJa. l-;:ontyn~acJa). SŁOWO POLSKIE, Wrocław 1960 nry: 91, 176. 197. 183. 18J, 131. t \" 195, 197, 230, 246, 249. . . 11. Z podań dolnośląskich (opraccwania popularne, kontynuacJa) GA: ZETA ROBOTNICZA wyd. AWDB, Wredaw 1860 nry: 2, 9, 14, 20, 32 38.44,50, 56,62, 86, 92, 97, 103, 109, 115, 127, 133, 151; 157; 1~3; 17:5, i81, 193. 199, 205, 211, 217, 223, 229, 23,5. 241, 247, 253. 2J!;. 265, 283. 12. Na Dni Wrocla\',;ia Rochwist. (scenariusz obrzędu ludowego) ~ALENDARZ \VROCŁA WSKI, Wrocław 1960, 5. 268-272. 13. Po Międzynarodowej Konferencji Pomorzamawczej. SŁOWO POLSKIE, Wrocław 1960, nr 233. . ~ ] 4. Podania Pomorza Zachodniego (opracowal1la popularne). / GŁOS TYGODNIA, Szczecin, 1960 nry: 30, 31, 32, 34, 38, 39, 40, 41, 42, .43,4:. D" d k t o r s k a: Paleniska i piece \v polskim budowmctwle ]5. 1 raca O 860 10602?ludowym. Studium na podst. mat. etnograficznych l --., . _/.s. 57 tabl. (maszynopis). Różne znaczenia słowa "krzyć się", Wysiewanie mieszanki pszenicy i żyta. Gwarov •.. ·e nazwy na żyto. 5. Indeks 6. " r .~ O '\VrOCłc.~, H. Rec. Bulletin Mgr. K a z i mi e r z P L: d ł o I l Oddano do druku: 1.-4. Mapy PAE: Wól jako zwierzę pociągowe \V gosp. chłopskich. �509 508 Krowa jako zwierzę pociągowe w gosp. chłopskich. Relikty używania wołów i krów jako siły pociągowej. Sprzęganie woLl lub krowy z koniem do prac gosnodarskich. Rec. Towarzystwo Naukowe Płcckie (LUD t. XLVII). 6. Kwestionariusz do badań nad budownictwem bdowym. 7. B lalostockie w pracach Polskiego Atlasu Etnograficznego (12 s., Smapek, wespół z K. Kwaśniewskim) 'J, ;\1gr. T a m a s z S kar Oddano i zy ńsk i do druku: 1.-5. Mapy PAE: Funkcje sąsieków w stodole. Zanikanie uprawy prosa (wespół z H. G'Orczyńską). Tradyc!e obsie~ania ncwin prosem (wespól z H. Gorczyńską). Kasza Jaglana Jako pożywienie (wespół z H. G'Ol'czyńską). Nazwy kaszy z prosa (wespół z H. Gorczyńską). 6, Rybolówstwo na Biebrzy, górnej Narwi i środkowym Bugu (wespół z Z. Ciesielskim). 7. Indeks miejscewaści do tomów O. Kolberga: Sandomierskie 8. Radomskie 9. Kieleckie 10. Tradycyjny strój ludowy (kwestionarusz). Mgr .• T e r z y G Wydrukowano: 1. Działalność Oddano l' I f II I f o c h o l s ki Jana Czekanowskiego. WSZECHSWIAT 1960 nr 10. do druku: 2.-4. Mapy PAE: Zabezpieczanie kopic przed deszczem. Odmiany kopic krzyżowych. Odmiany kopic rzędowych. ". Rec. Jan Czekanowski: W głąb lasów Aruwimi (LUD XLVI). B. Kopczyńska-.Taworska BADANIA ł NAD PASTERSTWEM W RUMUNII I Prace badawcze rakter !"liż badania nad pasterstwem w Rumunii mają zupelnie polskie, stanowią one bowiE'm od dawna inny chazasadniczy dział dociekal'! naukowych nad etnogenezą narodu rumuńskiego i organizacyjnie obecnie są z nimi związane l. Problemem centralnym dyskusji nad etnogenezą narodu rumuńskiego jest zagadnienie autochtonizmu Rumunów na terytorium dzisiaj przez nich zamieszkiwanym. Uczeni rumuńscy zwalczają rozpcwszechniony w nauce zachodnio-europ ej skiej (między innymi również i w Polsce) pogląd, że po wycofaniu w roku 270 n. e. legionów rzymskich z Dacji emigrowała wraz z nimi do Mezji zlatynizovJana ludność miejsccwa. Odcięta przez ekspansję słowiańską VI i VII wieku miala się ona przedostać na północ dopiero w okresie drugiego państwa bułgarskiego, które posiadało dynastię romańską (wołoską). Według tej teorii język rumuński wytworzyć się miał na obszarze między Dunajem, a górami bałkańskimi w okresie między VII, a X wiekiem z języka dawnych garnizonów rzymskich. Po przekroczeniu Dunaju ludność zromanizowana miałaby zająć Siedmicgród i stamtąd rozprzestrzeniać się na sąsiec!nie terytoria 2. Broniąc swego stanowiska uczeni rumUl1scy twierdzą, iż Viraz z władzami rzymskimi wycofała się z terenów Dacji tylko zwierzchnia część społeczeństwa (tak jak to oJserwujemy i w póżn~ejszych czasach w wypadku okresowych okupacji wojennych), natomi8.st zlatynizcwana masa łudności rolniczej została na miejscu i reprezentowała autochtoniczną kulturę 3. Szukając argumentów przemawiających za autochtonizmem mieszkańców Rumunii badacze zajmują się specjalnie badaniem historii kształtowania się języka rumullskiego w okresie poprzedzającym jego latynizację· Badania te dotyczą jqzyka trackiego 4. Między innymi badania te objęły również słownic~wo pasterskie. Wyróżnienie w terminologii pasterskiej słćw, które mają być pochodzenia przed rzymskiego, uważa J. J. R'Iss:.! za dowód rzeczowy, iż pasterstwo stanowiło od czasów naj dawniejszych podstawowe zajęcie Rumunów 5. W tym miejscu nadmienić należy, iż wspólnym podłożem językowym trackim tłumaczone są przez autorów rumuńskich 1 W Akadem;i RRL jest Komisja do badań nad formowaniem s;ę języka j narodu rumuńskiego (Comisia pentru studiul formarii limbii $i popurutui romin), która kieruje mlędzy innymi badaniami nad pasterstwem. 'J. C z e k a n o w s k i, Wst<:p do historii Slowian, Wyd. 2. Poznań 1957, s. 95-S6. • K. K a d l e c, Valaśi a valasske pnivo v zemich slovansl'1ich a "h{'rsi.;);;'~I. s uvodem, poctavajlclrn prehled teorii o vzni/,u rumunskeho narada, Praha ln6 s, 11 i 170 oraz G. G;uglcu. Vraite Schichtcn und Entwickiungsstufen in der Struktur der DakoTumiinischen Sprache, Sibiu 1844. , J. J. R u s s u, Limba traco-c!C1cilor, Bucure~ti 1959. 'Za s'owa pochodzenia trackiego uważa on m. inn,: da$ (jagnię), vatui (koza lub owca jednoroczna), sterp (jarka), $ut (bezroga), baciu (baca), sUna (5za)',s), strunga (zagroda do dojen'a). brinzli (bryndza), zar (serwatka), urdu (t:u5ta żenatyca, rodzaj sera), lare (Zagródka dla owiec), tap (cap) - J. J. R u S 5 u, Din trecutul pastoTitului rominese "Anuarul Muzeului etnografic ai Tran5ilvaniei pe anni 1957 ~l 1958", Cluj 1958. S. 156. �510 511 również podobieństwa językoWE: między językiem rumuńskim i albańskim \V przeciwstawieniu między innymi do argumentacji prof. K. Dobrowolskiego' przemawiającej za bałkańskim pochodzeniem pasterstwa 'J. Dalszą konsekwencją badań nad pochodzeniem narodu rumlll'1skiego jest zainteresowanie nauki rumuńskiej ekspansją rumuńską przejawiającą ~;ię w tzw. "osadnictwie wołoskim" w Karpatach, przy czym gospodarkę pasterską w Karpatach przeważającą część uczonych uważa l.a produkt oddziaływania rumuńskiego. W nauce rumuńskiej szczególne zainteresowanie budziła chronologia wędrówek wołoskich, gdyż dokumenty przemawiające za możliwie wczesnym icli--rozpoczęciem, popierały jednocześnie tezę zasiedziałości Rumunów w łuku Karpat. Stanowisko uczonych rumuńskich w tej dziedzinie było już wielokrotnie referowane w polskiej literaturze, czy to w trakcie polemiki naukowej " czy też w artykułach sprawozdawczych H. W tym miejscu przypomnimy więc tylko, iż niektórzy uczeni rumuńscy, jak np. N. Draganu początek wędrówek rumuńskich w Karpatach cofa, aż do wieku XI9. Prace badawcze nad pasterstwem wysokogórskim w Rumunii jak z powyższego wynika szły w dwuch kierunkach: l) Badania historycznoprawne (R. Rosetti, D. Mototolescu, G. Nandri:;;, Jon. J. Nistor, T. Holban), badania językowe (N. Draganu, O. Densu:;;ianu) i antropogeograficzne (S. Manciulea, Mara. N. Popp, Nicu lVI. A. Popp) dotyczące przebiegu osadnictwa wołoskiego w Karpatach ruskich, polskich, słowackich i morawskich oraz 2) badania pasterstwa na terenie Rumunii - mające dać jego obraz oraz materiały do badań porównawczych i wniosków genetycznych. Tym ostatnim chcielibyśmy w tym miejscu poświęcić więcej uwagi, gdyż wydaje się, iż osiągnięcia nauki rumuńskiej w tej dziedzinie ~ą w Polsce stosunkowo mało znane. Badania nad pasterstwem w Rumunii zapoczątkował Emm. de Martonne. który szereg lat wykładał na Uniwersytecie w Cluj. Prace jego powszechnie • K. D o b r o w o I S !{ i, Dwa studia nad powstaniem kultury ludowej Karpat" Zachodnich "Studia historyczne ku czci Stanisława Kutrzeby" Kraków 1938, Od.b. s. 21-22. T. M i I e w s k i, odnośnie zagadnienia autochtonizmu Rumunów zajmuje stanowisko kompromisowe tWierdząc. iż jest rzeczą prawdopodobną, że część ludności zlatynizowanej została w Dacji i podlegia procesowi powtórnej romanizacji w okresie wędrówek w IX-XII w. T. M i 1 e w s k i, Zarys .językoznawstwa og6lnego, Cz. 2. Z. l, Lublin 1948, s. 265-266. 1 L. S a w i c k i, Szałaśnictwo na Wołoszczyźnie Morawskiej, s. 127 czy K. D' o b r o w o I s k i, Dwa studia ... I. c. s. 15. , J. R e y c h m a n, Zagadnienie osadnictwa wołoskiego skiej literaturze naukowej lat ostatnich "Roczniki dziejów t. 8: 1939/1946 z. 2, Poznań 1946 s. 293-300. MAAE T. 14: 1919, w Karpatach w rumuńspoleczno-gospodarcz,Ych . • N. D r II g a n u. Romanii in veacul IX-XIV pe baza toponimie l $i a onomastice;, Bucure$ti 1933, cyt. za K. Dobrowolskim, Dwa studia ... lcs 19. , - znane i cytcwane 10 do dziś dnia są głównym żródłem wiedzy o pasterstwie rumuńskim, chocialad czasów badań de Martonne'a minęło przeszło pół wieku i nauka rumuńska ma własny poważny dorobek w tym zakresie 11. Na pierwsze miejsce wysuwają się prace dawnego asystenta i współpracownika de 1VIartanne'a, prof. T. lVIorariu. Jest on au torem wyczerpującej monografii pasterstwa w górach rodniańskich 12, ponadto licznych drobnych artykułów o kulturze ludowej 1:1. Charakterystyczną cechą powyższej szkoły antropogeograficznej jest to, iż w większym stopniu niż na przykład badania polskie uwzględniała ona materiały etnograficzne. Obok T. Morariu monografie życia pasterskiego różnych okolic Rumunii dali: L. Some:;;an H, Mara N. Pop p l;;, i inni 16. Osobną pozycję wśród badaczy życia pasters'kiego zajmuje T. Herseni, dno-socjolog, wychowanek socjologicznej szkoły bukareszteńskiej D. Gusti'ego. Centrum zainteresowań szkoły bukareszteńskiej stanowiła socjologiczna monografia wsi 17. cechą charakterystyczną tych monografii jest zainteresowanie tradycyjną kulturą ludową i jej rolą w życiu współczesnej wsi, przez co szkoła ta zakresem i metodą badań zbliżała się do założeń tak zwanej antropologii kulturalnej 18. Badając życie społeczne wsi rumUliskiej nie można było pominąć problemu pasterstwa, które w wielu okolicach Rumunii ciągle odgrywa jeszcze znaczną rolę. Badaniami nad pasterstwem zajął się wspomiany już Traian "E. de M a r t o n n e, La Valachie, Paris 1902 i tenże La vie pastorale et transhumance dans les Karpathes meridionales; leur importance geographique historique "Sammelwerke zu FI'. Ratzels Gedachtnis", LeipZig 1904. la et 11 Na pracę de Martonne'a i J. Spanna z r. 1925 powołuje się również w swym ostatnio publikowanym artykule S. B e r e z o w s k i, Problemy geograficzne pasterstwa wędrownego, "Pasterstwo Tatr polskich i podhala" t. l, Wrocław 1959, s. 114-116. "T. M o r a r i u, Vieata pastoralii In Muntii Rodnei, Bucure~ti 1937. "M. inn. T. M o r a r i u, Contributiuni la aprinderea "focului viu" in Ardeal, Maramure$ $i Bucovina, "Anuarul Arhivei de Folklor a Academiei Romane" IV, 1937 s. 229-236. " Vi£ata pastoralii in Muntii Calimani, Bucure~ti 1934 odb. s. 283-342. "Contributiuni la vieata pa.storala din Arge$ $i Muscel, Bucure~ti 1934, odb. s. 229-282 także Ciobania .de la Ungurenii dIn dreapta Oltului "Bul. soc. rom. reg, de geografie';, Bucure~ti 1932 T. 41 s. 149-176. "Obszerną bibliografię rumuńskich prac o pasterstwie daje T. M o r a r i u, Vieata pastorala ... j. w. s. 218-225. 17 Indrumari pentru monografile sociologice, red. D. Gusti, Institutul de ~tiinte sociale al romanie, Bucure$ti 1940 s. s 500. a szkole tej wspomina S. R y c h I i ń s k i, Lustracje społeczne, Łódż 194G S, 56. 18 F. B o a s, Anthropology, ..Encyklopaedia of the Social Sciences" s. 73-110 oraz C. L e v i - S t r a u s s, Place de l'anthropologie dans les sciences sociales et probli'mes poses par son enseignement, "Les sciences sociales dans I'enseigneme~t superieur Sociologie. psychologie sociale et anthropologie culturelle" UNESCO pans 1954 s. 102-134. �513 512 Herseni publikując podstawową pracę Probieme do sociologie pastoraia ID. W pracy tej znajduje się rozdział mówi'lcy o organizacji pasterstwa w Rumunii, refercwany uprzednio przez autora na XII Międzynarodowym Kongresie Socjolcgów w Brukseli w r. 1935. Analizując organizację i typy pasterstwa w Rumunii Herseni wyróżnia dwa podziały: pierwszy z punktu widzenia miejsca wypasu, przyjęty wśród antropogeografów, i drugi z punktu widzenia stosunków prawno-gospodarczych. Biorąc pod uwagę przede wszystkim miejsce wypasu Herseni wyróżnia 3 typy pasterstwa co: I. Pasterstwo lokalne (piistorit sedcntar) we wsiach rolniczych. Hoduje się tu pewne ilości owiec, wypasając je w obrębie wsi razem z bydłem. Typ ten spotyka się przede wszystkim na terenach nizinnych, ale czasem również i we wsiach górskich. Ma on dwie najczęściej spotykane odmiany: 1) wypas dzienny na pastwisku, z którego owce na noc wracają do domu - spotyka się ten typ wypasu między innymi w górach Apuseni i 2) zorganizowane na terenie wsi szałasy z gospodarką podobną do wysokogórskiej (owce spędzają na pastwisku poza domem całe lato). Szałasy we \v~;i organizowane są często we wsiach rozproszonych typu jednodworczego 21, zwanych w Rumunii el ing. Kilka takich osad organizuje wspólny szałas na terenach nieużytków leżących na pograniczu ich ziem uprawnych. Ten typ wypasu spotyka się w górach Apuseni, w Hunedoarze, jak również dawniej w Besarabii. II. Wypas letni w górach (riistorit de pendui([re). Hodowla owiec związana jest tu również z gospodarstwem rolnym. We wsi hoduje się więc'~j owiec niż na to pozwalają pastwiska wioskowe. Podczas zimy owce przebywają we wsi u swych właścicieli, w lecie wypasane są w pobliskich górach zbiorowo przez wynajętych pasterzy, przy czym pastwiska albo należą do wypasających wsi, albo są wynajmcwane. Typ ten najbardziej rozpowszechniony, jest odpowiednikiem naszego szałaśnict\va. III. Wypas caloroczny (transhumanfa) występuje we wsiach, których głównym zajc;ciem jest hodowla, a dopiero drugim rolnictwo. Wsie te hod1Jją ogromne ilości owiec. W lecie owce wypasane są w górach, w zimie pasterze schodzą z nimi na niziny 2~. Istotą transhumancji w odróżnieniu od koczow"Bucure~ti 1941 ss. 211. " T. H e r s e n i. L'organisaticn pastorale en Roumanie, Bucarest 1026 odb. s. 7-8. II Podobne osady patronimiczne znane są również z różnych okolic słowiańszczyzny z bogatej literatury. Podobne do rumUllskich cringów osady spotykamy w Beskidzie Sląskim, przy czym do niedawna mieszkańcy jednego dworu wspólnie użytkowali pastwiska, K. Z a w i s t a w i c z - A d a m s k a, Pomoc wzajemna i wspó/dZiałanie w kulturach tradycyjnych, Prace i Materiały Eln. t. S-9, Łódż 1951 S, 68-69. " Organizacja ta przYP'Jmina wypas zimawy w Beskidzie Sląskim, różni się tylko wiclkosci'l w:vpilsanych stad i odległością zimowych terenow pastwiskowych od wsi. B. K o P c z y ń s k a - J a w o r s k a Gospo<!arl:a pasterska w Beskidzie Slqskim, "Pasterstwo Tatr Polskich i Podhala" t. 1: 1959 s. 81. ·1 nictwa (nomadyzmu) jest to, iż stada wędrują tylko z pasterzami, natomiast Wł2ściciele owiec prowadzą tryb życia osiadły. T. Herseni wyróżnia dwie odmiany tego typu pasterstwa w Rumunii: 1) gdy owcami zajmują się wyłącznie pasterze (np. pasterze Ungureni pochodzący z Transylwanii) i 2) gdy latem część rodziny hodowcy towarzyszy stadom w górach pomagając w pracach szałasewych, a zimą stada pozostają pod wyłączną opie~q pasterzy (ten typ wypasu spotykamy w okolicach Sibiu, przy czym ~a centrum życia pasterskiego uważana jest osada Poiana). Herseni podkreśla, że nie można uważać tego typu wędrówek za transhumację wahadłową 23, gdyż stada nie przenoszą się z jednego stałego miejsca wypasu do drugiego. Każdorazowy zasięg wędrówki zimowej często nie jest sprecyzcwany. Biorąc pod uwagę stosunki prawno-gospodarcze Herseni wyróżnia również 3 typy organizacji pasterskiej 24, przy czym w rozważaniach swych bierze pod uwagę stosunki pomiędzy właścicielami owiec i pastwisk, pasterzami i kierownikami pracy pasterskiej oraz organizację społeczną hodowli, czyli podział pracy i uzależnioną od niego hierarchię organizacyjną 25. Są to typy następujące: I. Pasterstwo indywidualne, kiedy stado owiec należy do jednego osobnika lub jednej rodziny (rodziców i dzieci, czy grupy braci). Można tu wyróżnić szereg podtypów w zależności od tego czyją własnością są pastwiska, czy właściciel sam pracuje na szałasie, czy też ma wynajętego bacę. Organizacja jest najprostsza, gdy tytuł własności i wszystkie czynności na szałasie skomasowane są w rękach właściciela owiec, przy czym prace pomocnicze są wykonywane przez członków rodziny. Pewną ilość takich szałasów można spotkać w Bukowinie i Mołdawii. Odmianą tego typu były dawniej szałasy wiejskich bogaczy, którzy organizowali pracę przy pomocy najętych pasterzy. II. Zrzeszenia pasterskie, które obejmują licznych współwłaścicieli, przy czym każdy z nich wnosi pewien wkład do wspólnej gospodarki otrzymuj'lc w zamian produkty gospodarki hodowlanej. Członkami tego typu zrzeszeń są zazwyczaj gospodarze mający średnią ilość owiec, zbyt małą, ażeby organizować wypas samemu, a dostatecznie dużą, ażeby można je było eksploatować. W tym typie organizacji spotykane są liczne odmiany, ale zasada organizacji zostaje ta sama. "Porównaj S. B e r e z o w s k i, Problemy geograji.czne "Pasterstwo Tatr Polskich l Pohala" t. 1: 1959 S. 81. "T. Herseni l. c. s. 8-12. "Warto pasterstwa wędrownego, nadmienić, że niezależnie od badań rumuńskich, prowadzone były punktu widzenia badania nad pasterstwem W Polsce W osrodku łódzkIm, B. K o P c z Y ń s k a - J a w o r s k a, Badania nad organizacjq wypas,", w pasterstwie wysokogórskim na Podhalu, "Studia i materiały do historii kultury wsi polskiej w XIX i XX W." Wrocław 1958 s. 251-310. z podobnego 33 Lud. t. XLVI �514 515 Herseni daje przykład organizacji szałasu zbiorowego z Campulung. Zrzeszenie wybiera dwuch przedstawicieli, którzy angażują personel i CZ:l~ wają nad wykonaniem prac szałasewych. Koszty utrzymania gospodarki obciążają właścicieli w stosunku proporcjonalnym do ilości wypasanych owiec. W zamian za to otrzymują oni produkty mleczne, przy czym celem spn:wiedliwego podziału stosuje się skomplikowane systemy pomiaru dojne>ści owiec i wyważania sera ~". W górach Ci'llimani spotyka się inną odmianę organizacji: właściciele największego stada szukają jak największej liczby drobnych właścicieli, ażeby zorganizować duży szałas. Organizator zw. carmaciu daje drobnym udziałowcom umówioną ilość sera od wypasanej owcy (8-1Q kg). W razie nie wypłacenia zobowiązania jest narażony na utratę uclziałowców w roku przyszłym. Zyski jego są prawie równe z zyskami innych gospodarzy. Dodatkcwy dochód wypływa z możliwości zatrudnienia własnej rodziny przy wypasie 27. W Maramure:;; spotyka się organizację jeszcze bardziej skomplikowaną· Szałas organizuje kilku bogatych gospodarzy, z których każdy posiada kilkadziesiąt owiec. Stado zw. boteil, formuje się dobierając owce od drob'" nych posiadaczy tak by liczyło ok. 100 sztuk. Każdy organizator takiego stada angażuje do wypasu pasterza, który na wiosnę i na jesieni wypasa je na pastwisku wiejskim. Owce spędzają noce w koszarze, przy pomocy którego użyżnia się pola uprawne należące do organizatora boteil'u. Kilka takich stad łączy się latem w jeden duży szałas, stina który organizuje się na pastwisku w górach. W okresie wspólnego wypasu organizatorzy boteU'ów wybierają z pomiędzy siebie kierownika letniego szałasu, zw. stana$. _ III. Przedsiębiorstwo pasterskie polega na tym, że przedsiębiorca, który czasem nie ma nawet własnych owiec, wynajmuje pastwisko, umawia się z właścicielami owiec, angażuje owczarzy i ponosi całe ryzyko i korzyści wynikłe z tej gospodarki. Ten typ organizacji rozpcwszechniał się coraz bardziej w ostatnich latach międzywojennych, można go było spotkać w Bukowinie, w górach Vrancea i Fagara:;; 28. "Podobny typ szalasów spotykamy na Słowacji z tym, że mierzenie mleczności owiec zanikło tam po I wojnie światowej, B. Ko p c z y ń s k a - J a w o l' ska. MateriaLe k Studiu pastierstva na Slovensku, "Slovensky Narodopis" t. 7: 1959 z. 3, s. 391-394. "Podobną organizację spotykamy w Tatrach polskich przy czym wydaje się, że Herseni nie docenia możliwości zarobkowych organizatora szałasu. W naszych badaniach zaliczaliśmy ten typ organizacji do osobnej grupy - B. K o P c z y ńska-Jaworska, Badania ... j. w., s. 283-285 I 290. !8 Podobną organizację spotykaliśmy przed wojną na Huculszczyźnie, przy czym organizator szałasu nosił miano deputat w. S z u c h l e w i c z, Huculszczyzna, t. l: Lwów 1902, s. 225: L. Waj g i e l, O Hucułach, "pamiętnik Tow. Tatrz." t. 11: 1887. s. 61 i inni. Klasyfikacja wprcwadzona przez Herseniego pomaga nam '.vyodrębnić odmiany zróżnicowanego życia pasterskiego w Rumunii. Jak każda klasyfikacja, upraszcza skomplikcwaną rzeczywistość społeczną, jednakże roboczo jest ona często stosowana. Badania nad życiem pasterskim, jak zaznaczyliśmy na wstępie niniejszego szkicu, trwają nadal, a nawet dzięki planowej akcji Akademii RRL mają wyjątkowo sprzyjające warunki dalszego rozwoju. Badania prcwadzone są przez etnografów zgrupowanych w dwuch centrach uniwersyteckich i akademickich: Bukareszcie i w Cluj - przy czym tereny karpackie podzielone są pomiędzy poszczególnych badaczy. Zycie pasterskie w Karpatach południowych w części wschodniej bada 1. Vladutiu (reg. Vrancea), część zachodnią prof. R. Vuia (reg. Parang), okolice Sibiu - doc. Irimie, okolice Mehedint w regionie Oltenia - prof. R. Vulcanescu. Badania w rumuńskich Karpatach Wschodnich tzw. Muntii Apuseni zostały przeprowadzone przez dr N. Dunare. Obecnie przystąpił on do badań w rumuńskich Karpatach Północnych w regionach Ugocea, Oa:;; i Maramure:;; (wraz z górami Rodniańskimi). Należy przypuszczać, że badania rumuńskie dopomogą do pogłębienia problematyki pasterstwa wysokogórskiego i przyczynią się do rozstrzygnięcia wielu spornych kwestii dotyczących migracji pasterskich w Karpatach. Z KORESPONDENCJI do prof. dr Inż. dr Jana Beffingera (Nairobi, Jana Czekanowskiego, wiceprezesa Ludoznawczego Kenya) Polskiego Towarzystwa Wielce Szanowny Panie Profesorze. Jednym z najmilszych dla mnie podarunków gwiazdkowych w tym roku jest W Gląb Lasów Aruwimi most kindly, przesłane mi przez Prof. Dr J. Gajka. Dos.zło to do mnie w sam dzień Wi,gilii, w Entebbe w Ugandzie - nad Lake Victoria. Wartościowa ta publikacja z własnych podróży Pana Profesora, wypełnia dotychczasową lukę w polskich badaniach i publikacjach na temat Czarnego Lądu. W ciągu ostatnich lat, od czasów pobytu Pana tutaj, wiele zmieniło się na szlakach podróży tak żywo opisanej przez Pana. Dzisiaj wnukowie dawnych dzikusów-washenzi z Bukoby dorabiają się na plantowaniu kawy i bawełny i często mają teraz własne amerykańskie samochody. Ich synowie - studiują w Oxford'zie. Dla kontrastu - hipopotamy z jeziora Victoria ciągle jeszcze porykują nocami w ogrodzie hotelu w Bukobie. Pigmeje w lasach Congo wciąż żyją w leśnych szałasach, ale za pozowanie do fotografii trzeba im płacić papierosami-sigleti a ostatnio słyszałem ryk radia z szałasu \\' dżungli. �" j '. ( 516 Ostatnio 215 tysięcy tubylców zostało poszczepianych żywymi wirusami szczepionki przeciw poliomyelities wynalazku i produkcji Polaka dr Hilarego Koprowskiego z Wistar Institute w Philadelphi, USA. Słusznie zauważa Dr Gajek w przedmowie do publikacji Pana Profesora, że dzisiejsze badania Afryki posługują się autem i samolotem i że jest to teraz zupełnie inna epoka, zupełnie inny świat. Z Entebbe do Nairobi autem po doskonałej szosie to teraz tylko kilka godzin jazdy, a samolotem niespełna godzinę w komforcie przysłowiowego perskiego dywanu. Typowym przykładem obecnych kontrastów jest mój czarny mechanik _ szofer i pilot w jednej osobie. Aczkolwiek jeszcze ciągle dokupuje sobie nowe żony - a ma ich już pięć, (jest ze szczepu Kikuyu), to jednak ma własny dobry samochód Land-Rower i przyczepkę gdzie ładuje swoje 27 dzieci - jak śledzie w beczkę, głowami do góry. Tę dawną Afrykę odkrywaną pół wieku temu oczyma Pana Profesora, jeszcze widziałem w Abisynii - nowocześnie zwanej Ethiopia. Pod koniec wojny, na zaproszenie tamt. rządu przybyłem do Addis-Ababy (po zwolnieniu z wojska angielskiego), jako doradca rolny i tytoniowy. Spędziłem w Abisynii siedem lat chyba naj ciekawszych w moim życiu. Zawsze głęboko oczarowany prymitywnym pięknem, obyczajami i szczepami tego kraju - który przyjął chrześcijaństwo w 300 lat po Chrystusie a na ok. 900 łat przed Polską. Dzięki mojej "oficjalnej" pozycji miałem możność podróżowania i polowania po Abisynii; przeważnie karawanowo na mułach i w otoczeniu mojej "gwardii przybocznej" - kilkuna,stu askari-źołnierzy. Znajomość tamto jqzyków Amhara i Galla ora,z lingua-franka, włoskiego, dawała mi możność bezpośrednich kontaktów z tamt. ludnością co ułatwiało wielce moje prace badawcze. By wymienić tylko kilka z tych licznych safari-podróży: ... Z Gondaru w kraju Amara poprzez jezioro Tana i dalej wzdłuż Niebieskiego Nilu, łodzią i mułami, po przez przełomy Nilu w górach Goggiamu do Uombera, Bumbodi, Abu-Tiga, i w Połud. Sudanie do Singa, Sennar, Uad Medani i w końcu do Kartumu. Stamtąd koleją do Cassali i dalej w Erythrei do Tessenai, Barentu, Agordat (groby kilku Po:aków) i do Asmary, znanej mi z czasów mojej służby wojskowej angielskiej w Erythrei. Z Asmary samochodem po dech zapierającej drodze do AddisAbaby, po przez Adi-Ugri, Adigrat, Adua gdzie król Menelik pobił Włochó"'J na głowę, dalej przez Macalle i Amba-Alagi gdzie 30 tysięcy Włochów ze 100 tysiącami butelek wIna poddało się jednej kompanii angielskiej. Potem po przez t.zw. Passo - To~elli, wybudowane przez Włochów, droga wali się w dół 3 tysięcy metrów - jak po korkociągu. Potem Qucram w kraju Tigre i Dessie w kraju Amara do Addis-Ababy na wysoko-wzgórza kraju Scioa. 517 f I Celem tej wyprawy - ' na odcinku jeziora Tana do Kartumu były badania roli termitów w tworzeniu humusu który zmywany do Niebieskiego Nilu użyźnia od wieków piaski Sudanu i Egiptu. · , . Ze stacji kolejowej Auash nad rzeką Auash po przez pustynię Dankalia do kopalń soli z czasów króla Salomona koło Assabu nad morzem Czerwonym. Dalej arabskim stateczkiem żaglowym "dahw" wzdłuż wysepek cieśniny Bab el-Mandeb do Djibuti we francuskim Somali. Wody w kąpieli wystarczyło by się namydlić - musiałem skończyć butelkami wody Vichi. Potem koleją do Addis-Ababy. Celem tej wyprawy były badania legendarnych dróg handlu solą, bryłki soli miały wartość pieniędzy, oraz przygotcwania do następnej wyprawy do kraju Uollo. · .. Do kraju Vallo gdzie przed wiekami na pograniczu kraju Scioa, próbcwano przekopać kanał dla skierowania wód Niebieskiego Nilu do pustyni Dankalia. Celem tej wyprawy były pomiary i zdjęcia tego kanału. · .. Wyprawa do okolic Gondaru nad jeziorem Tana w kraju Tigre, dIa badania zwyczajów plemienia białych Izraelitów abisyńskich "Fallasza" Ich obrządki religijne są podobne a nawet częściowo identyczne z obrządka! mi Izraelitów w Palestynie przed reiormami Salomona. Są dwie teorie ich pochodzenia: - I3-te plemię Juda, zaginione w pustyni w czasie wędrćwek Mojżeszowych albo potomkowie Izraelitów którzy przybyli do Abisynii z królową Sabą po Jej powrocie od króla Salomona. · .. Wyprawa do Labi!a w kraju Uollo, ze słynnymi lO-ma kościołami ·koptyjskimi wykutymi w litych skałach w ok. XI wieku, przez króla abisyńskiego Gabra Mascal z dynastii Zague. Kościoły te pełne są zabytkowych obrazów malowanych w jednej płaszczyźnie (nie znano perspektywy), malowideł i starych naczyń liturgicznych. · . , Wyprawa do Axum w kraju Tigre, dawnej stolicy religijnej Abisynii. Pierwsze wzmianki historyczne o Axumie sięgają III wieku. W połowie IV wIeku władca Axumu tytułuje się królem Axumu, Himiar, Cos~, Sala, Habasciat (Abisynii), Raidan, Salhen, Tsiamo i Begia, Król Królów. Celem wyprawy były badania i pomiary obelisków w Axumie, a nieznanym pochodzeniu z przedhistorycznych czasów. W formie i kamieniu, nieznanym w kraju Tigre, obeliski te wydają się pochodzenia egipskiego, Ten sam rodzaj kamienia widziałem w Abu Simbel w świątyni Ramzesa II, nad górnym Nilem. ... Wyprawa z Adamy, koło Addis-Ababy, po przez góry Gu-Gu i Cer-Cer w kraju Arussi, wzdłuż rzeki Uebi Gestra i potem Uebi Scebeli do Mogadiscio nad oceanem indyjskim we włoskim Somali. Potem powrót samochodem przez pustynię Ogaden, lew w nocy w popłochu wskoczył nam ~-l- <t' \ UW. -?~ ,\ �518 na ciężarówkę, do Hargeisha w angielskim Somali i potem drogą wybudowaną przez Polaka inż. Knake, do legendarnego Bararu ojczyzny kawy. Z Dire-Daua koleją z powrotem do Addis-Ababy. Celem tej wyprawy były badania lasów dziko rosnącej kawy. ... Z Maggio nad rzeką Auash, gubi się potem w piaskach Dankalia, do kraju Sidamo wzdluż łańcucha przepięknych jezior abisyńskich i brzegó',v porosłych dziewiczymi lasami dzikich akacji. Z Adami Tulu nad jeziorem Z Jai, do małej wysepki, przejazd łodziami z trzciny wodnej, gdzie jeszcze żył dawny baron austriacki Gatz, krewniak polskich Gatzów z Okocimia. Za czasów Pana Profesora w Afryce również i Gatz przebywał tutaj, i gromadził zwierzęta dla ogrodów zoologicznych w Europie. Oczarowany pięknem Afryki - został na zawsze. Gdy w 1936 r. Hitler odręcznym listem zaproponował Gatzowi powrót do Niemiec i dobrą posadę dyrektora Zoo-Garden w Hamburgu, Gatz -faktem jest, bardzo uprzejmie podziękowal, że i OWlszem, ale pod warunkiem że Jego Ekscelencja Der FUhrer zamieszka w tym Zoo ... w małpiej klatce! (sic). Potem w czasie wojny - Gatz został POZCIstawio;nywSIpokoju. Pamiętaliśmy Mu tę "gościnność" dla Flihrera. Spędziłem u Gatza kilka wieczorów zasłuchany w grane przez Niego z uczuciem walce Straussa i nokturny Chopina. Mial dobry stary klawikord. Dalsza podróż mułami do Sciaciamanna, moich plantacji tytoniu i kawy w Aule, poprzez Dolo z królewskimi kopalniami złota, kopią to rękami ci którzy nie bardzo lubią cesarza i dalej do jezior Stefania i Rudolfa na pograniczu Kenii i jeziora Baringo w Kenii. Samochodem wzdłuż rozpadliny Rift Valley do Nairobi. Potem powrót do Addis-Ababy samolotem Około 2 godziny lotu. Po moich dalszych pracach tytoniowych i podróżach w Japonii i Australii - dla przepisów obywatelstwa angielskiego, osiedliłem się na stale w Kenii, na cattle-ranch, kilka kilometrów kwadratowych na płaszczyznach Athi koło Nairobi. Potem na paśmie górskim Aberdares na wysokości 3 tysięcy metrów ponad morzem. Jest to na równiku. Jest to bezpośrednio naprzeciw śnieżnych szczytów góry Kenii a czasami w słońcu zabłyśnie czapka śniegu na dalekim Kilimanj aro. Są to widoki. które w Polsce tylko Pan Profesor może zrozumieć, i ile razy widzę KHimanjaro z savannach Amboselli, czy Rift Valley; rozpadlinę od morza Martwego w Palestynie do jeziora Victoria, mimowoli odsłaniam glowę w głębokim podziwie dla Natury, która stworzyła te cuda. Z Kenji - jak słusznie Dr. Gajek zauważa, w warunkach wygody samochodu podróżowałem po Tanganijce, Nyasaland, północnej i południowej Rodezji - gdzie prezesem ministrów tamto rządu jest Sir Roy Waleński - polskiego pochodzenia z Wilna. W portugalskim Mozambiku zobaczyłem poraz pierwszy Zambezi. Wychowany we Lwowie na poezjach mickiewiczowskich i podróżach Stanleya 519 r i Lewingstona nigdy wówczas nie zamarzyłem, że w moim życiu zobaczę własnymi Q.czyma to ro.złożyste drzewo, gdzie obaj oni spotkali się poraz pierwszy w Afryce, i wodospady Victoria na Zambezi i samą, tajemniczą. gro żną Zambezi. Po raz pierwszy zobaczyłem Zambezi - już potężną rzekę, na pograniczu Nyasaland i Mozambiku. Przeprawa samochodu na stronę Mozambiku na chybotliwej łodzi tubylczej. Mój afrykański szofer, Lukio, czarny jak węgiel, mieszaniec ojca Meru i matki Masai wcale już dobrze mówił po polsku. I potem wieczór na tarasie-patio hoteliku portugalskiego w Teita. Ciężki zapach kwiatćw drzew pomarańczowych, księżyc pełny wschodzący z poza biegu Zambezi i sama rzeka 21mbezi. Myślałem wtedy o tym wszystkim co zostawiłem za sobą; kraj w 1940, służba szeregowca w Polskiej Brygadzie Strzelców Karpackich w Palestynie i Egipcie, potem kapitan angielski w Sudanie i Erythrei, pamiątkowa złota papierośnica sprezentcwana przez rząd angielski za usługi i szkodzenie Niemcem w okupowanej Polsce, lat.a w Abisynii, obywatelstwo angielskie i w końcu Kenia, kraj wiecznej wiosny, gdzie znalazłem nowe życie i spokój po latach wędrówek. Myślałem wówczas o tym wszystkim, co zostało za mną i o Polsce w której urodziłem się i wychowałem, armii gen. Zeligcwskiego, z którą w 1918 r. wróciłem do Polski z OdeSlsy i 1920 r. jako plutono:wy w 14 pułku Uła.nów Jazłowieckich we Lwowie. Politechnika Lwowska, powstania śląskie i praca w Polsce. Polacy są teraz szeroko rozsiani po świecie, a w Afryce wszędzie można ich spotkać; nawet dzieci tubylcze zezasem nauczyły się kląć po polsku jak "baciary" lwowskie. Polacy to dziwny naród, tak przed Bogiem jak i przed ludżmi, wszędzie legitymują się polskim pacierzem, tak jak to robi lwia część emigracji polskiej w narastających wysiłkach pomocy dla OBECNEJ POLSKI. Moje dzisiejsze podróże po świecie w warunkach dużego komfortu, dolarowych sutwencji naukowych dla badań przyczynowości raka płuc itp. u palaczy tytoniu - jednak tracą w porównaniu do poprzednich wędrówek po Afryce. Indie z Taj Mahal, góry Kaszmiru, Melbourne w Australii czy Ameryka - wszystko to ba·rd.zo podobnie wygląda popr.zez okno wygodnego hotelu. Nie mniej jednak w moich obecnych sukcesach na polu prac naukowych, mam to za największą nagrodę w moim długim życiu (dochodzę już do 58 lat), że jeszcze raz mogę służyć Polsce po przez propagandę jej nauki i wiedzy. To by był ·koniec tego tak przedługiego listu na tematy afrykańskie bo chyba Pan Profesor jeden w Polsce, z własnych wrażeń i własnych wspomnień, zna kontrasty i piękna tego Czarnego Lądu. �521 520 społu pieśni i tańca Kurpie Zielone. Zostały też poczynione w celu założenia kół P.T.L-u na terenie województwa. Budzi się on do życia teraz szybko, może czasami zbyt szybko, i dlatego publikacja Pana Profesora ma tę swoją zasadniczą wartość pedagogiczną dla młodej inteligencji w Polsce. Znowu tu powtarzam zdanie z przedmowy Dr. Gajka. Bo tylko przez znajcmość zwyczajów i tradycji tutejszych licznych narodów i przez poznanie zasadniczej egzotyki Czarnego Lądu prowadzi droga do wzajemnego zrozumienia narodów a poprzez to, do pokoju na świecie. Uganda, 25 grudnia 1959. Jan Beffinger Zygmunt Zarządu oddziału •••• kro!d Ciesielski SPRA WOZDANIE Zarządu SPRA WOZDANIE b i a ł o s t o c k i e g o P.T.L. Oddział Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Białymstoku powstał dnia 15. 5. 1959 r. w obecności delegata Zarządu Głównego PTL mgr B. Kużmicza i liczy obecnie 23 członków. Na zebraniu wybrany został zarząd w składzie: prezes - Aleksander Jaiwiński v-prezes - Witold Jelski sekretarz - Zygmunt Ciesielski skarbnik - Jerzy Łupiński członek zarządu - Zofia Sokołowska członek zarządu - Antoni Masłowiecki W sierpniu br. przystąpiło do P.T.L-u koło etnograficzne przy Towarzystwie Białoruskim (łącznie 58 osób, jednak osoby te nie złożyły deklaracji). Z L;wagi na różnorodne zainteresowania Zarząd Oddziału zgodził się na utworzenie sekcji zainteresowań białoruskich, oraz .sekcję filmewą. Odpowiedzialnym za sekcję białoruską został mgr Hajduk, a za sekcję filmową mgr Łupiński. Zarząd Oddziału opracował projekt płanu pracy, który zostanie przedstawiony na zebraniu oddziału do zatwierdzenia, oraz wykonany w zależności od uzyskania funduszów. Plan ten obejmuje: 1. Akcję popularyzatorską (odczyty, ulotki). 2. Udział w zbieraniu materiałów do wydawnictwa Literatura Ludowa. 3. Zrobienie filmu krótko metrażowego o tematyce ludoznawczej. 4. Opracowanie i wydanie materiałów etnograficznych dla zespołów świetlicowych. (Zeszyt byłby wydany z funduszów Poradni Ruchu Amatorskiego przy W.D.K. w Białymstoku.). 5. Zorganizowanie siatki stałych informatorów terenowych. Do chwili obecnej przeprowadzono szkolenie etnograficzne na obozie harcerskim w Mrozach w pow. Ełk, oraz na obozie wypoczynkowym ze- wstępne I I ~ Oddziału G d a ń s k i e g o Polskiego Towarzystwa za czas od 1. X. 58 r. - 10. IX. 59 r. Ludoznawczego Młody Oddział Gdański, założony w połowie 1957 roku, napotykał nadał w okresie sprawozdawczym na duże trudności organizacyjne. Najważniejszym powodem tego jest rozsianie członków Oddziału po rozległym Trójmieście i różnych miastach województwa. Na 11 członków, tylko 3 mieszka w Gdańsku. W dodatku sekretarz Zarządu Oddziału złożył w lutym br. rezygnację ze swego stanowiska nie przekazując prezesowi akt i pieczęci. Z tych powodów, jak też i z powodu rozlicznych zajęć członków Zarządu, działalność samego Oddziału gdańskiego była bardzo skromna. Odbyły się jedynie 4 zebrania Zarządu, przy czym zgromadzenie członków natrafiało zawsze na spore trudności. Poszczególni członkowie pracowali jednak dość wydatnie. Zainteresowania naukowe i popularyzatorskie członków skupiały się nad terenami Pomorza Wschodniego (Kaszub, Kociewa, Borowiaków Tucholskich), Północno Wschodnimi (Warmia, Mazury) a także nad zagadnieniami etnografii ogólnopolskiej. . Oto wyniki osiągnięć członków, które w części mogą równoważyć dotąd nie okrzepłą działalność zespołową Oddziału. 1. Mgr WI. B ł a s z k o w s k i: Wykaz zabytków budownictwa ludowego w powiecie 2. Ks. dr Wł. Łęg kartuskim. Wyd. Morskie, Gdynia 1959 r. maszynopis 12 stron do Rocznika Grudziądzkiego. Okolice Swiecia, Zarys etnograficzny, 274 str. maszyilOpisu do G.T.N. Materiały do paleoetnografii Polski, maszynopis 385 st. G.T.N. Ziemia Chemiń~ka w druku. :3. Dr Longin M a l i c k i: Chaty Kaszubskie we Wdzydzach Kiszewskich, przewodnik - składanka, M.P.G. 1959 r. Artykuły ilustrowane do wyd. czechosłowackiego: Die Ethnographischen Museen der mittel- und osteuropaischen Staaten w Brnie pl. a) Dział etnograficzny Muzeum Pomorskiego w Gdańsku. b) Muzeum Pomorskie w Gdańsku Oddział we Wdzydzach. c) Muzeum Kaszubskie w Kartuzach. d) Muzeum w Kwidzynie. e) Projekt parku etnograficznego w Gdańsku - Oliwie . Etnografia •.... a: Legendy okolic Pomorza, Grudziądza, �Artykuł: Strój Kaszubski B. S t e l m a c h o w s k i e j ("Rejsy" - Dziennik Bałtycki). Badania terenowe do pracy: Potra'u;y rybne u Kaszubów Wdzydzkich i gromadzenie materiałów do albumu pt. Kaszu bska Sztuka Ludowa. Artykuł: Uczeni zagraniczni interesujq się kulturq ludou.;q Kaszubów (tyg. "Kaszebe"). 10 odczytów pt. Sztuka ludów pierwotnych i Polska Sztuka Ludowa (Kursy naucz. W.D.T.L. - Gdańsk-Wrzeszcz). 4 odczyty pt. Ochrona zabytków i Regionalizm w Sztuce (Kurs naucz. w Malborku). 1 odczyt pt. Dzieło Gulgowskiego, połączony z wycieczką do Wdzydz (dla Zw. Naucz. Polskiego). ~. Prof. inż. F. M ark o w s k i: Wywiad dla przedstawiciela "Słowa Powszechnego" w "Sprawie zagrożonych zabytków budownictwa ludowego na Wybrzeżu". Kaszubsk:e krzyże przydrożne, 10 rysunków przygotowanych do druku ze słowem wstępnym. Skorzewo zabytkowa wieś kaszubska, 30 str. maszynopisu z licznymi rycinami opracowane, do druku. W obronie sztuki ludowej Wybrzeża. artykuł dla "Rejsów". O Gdański Park Kultury etnograficzny artykuł dla "Kaszebe". Kierownictwo pomiarów "Zabytkowego budownictwa ludowego w powiecie Pasłęk" w 1958 r. Stud. Wydz. Arch. P.G. Kierownictwo pomiarów "Zabytków budownictwa ludcwego powiatu Bytów" w 19E9 r. Stud. Wydz. Arch. P.G. Dalsze gromadzenie materiałów, głównie pomiarów, własnych do pracy: Budownictwo Kaszubów, do pracy: Sprzęty ludowe Polski Północnej, Budowle podcieniowe Dreu:n'ane 5. 6. 7. 8. ziemi Gdańskiej, budou.;le Budownictwo u.;ieloboczne (referat ludowe na sesji Warmii i Mazur, Naukowej Poli- techniki Gdańskiej). Władysław Kir s t e i n: Cykl audycji radiowych poświęconych muzyce ludowej Kaszub (dotychczas 3 aud.). W. Kirstein i L. Roppel, Pieśni z Kaszub, część 2. Leon R o p p e l: Jan Kornowski (Wos Budzisz) Nowotne śpiewe i wiersze, zebrał, oprac. i wstępem opatrzył L. Roppel, Gdynia 1959, str. 139. Hieronim Derdowski, Jak Pan Czerliński do Pucka po sieci jechał (w druku). Odczyty radiowe i telewizyjne (gwarowe). Współpraca do zeszytu "Literatura Ludowa" (Kaszuby - Pomorze). Hubert S u c h e c k i: 3 wystawy regionalne kaszubskie w Wejherowie poświęcone sztuce ludowej i pisarzem kaszubskim. Ks. dr Bernard S y c h t a: Geografia kaszubskich wyrazów żartobliwych, Język Polski, Kraków; TWÓTcze zdolności językowe Kaszubów (na. przykładzie biedronki), Język Polski, Kraków; Wesele kociewskie w 7 obrazach; Miasta, miasteczka i wsie w kaszubskiej literaturze mologia ludowej, ludowa Wierzenia kaszubskich Ludowa; Ety(Onomastica) _ XVII Gdańskie Tow. Nauk.) znajdują regionalne i lokalne. Ich nazwy i wzai obrzędy, nazw Literatura miejscowych artykuł. W druku (Rocznik się prace: Kaszubskie grur;y jemny stosunek do siebie; Zagadki kociewskie. 9. mgr Herbert W i l c z e w s k i: Z problematyki etnografii rybnej. Lud. Kultura materialna szkutnicza Pomorza Gdańskiego. Dwa artykuły w "Z otchłani wieków", 1958. Dawne szkutnictwo Pomorza Gdańskiego. Biuletyn Nautologiczny. Etnografia, socjologia i nautologia. Biuletyn Nautologiczny. Recenzje w biuletynie Nautologicznym. Recenzje i sprawozdania w literaturze Ludowej, W toku opracowania: Szkutnictwo kaszubskie wsi Rewa; Analiza specyfiki kultury skiego. ludowej Pomorza Gdańskiego; Etnografia Powiśla Gdań- Poza tym Oddział PTL w Gdańsku i jego członkowie współpracowali z następującymi instytucjami: z Gdańskim Towarzystwem Naukowym (artykuły, prace i recenzje). Katedrą Architektury i Planowania Wsi Politechniki Gdańskiej (pomiary zabytków, materiały do Skansenu), Katedrą Etnografii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (uzgodnienie badań etnograficznych), Muzeum Pomorskim w Gdańsku (lokal), Wojewódzkim Domem Twórczości Ludowej (odczyty) oraz Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Gdańsku. Longin Malicki SPRA WOZDANIE z działalności k i e l e c k i e g o Oddziału PTL za rok 1958. Oddział kielecki Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w roku 1958 prowadził prace: a) badawczo-dokumentacyjne, b) koordynujące badania nad Kielecczyzną, c) przygotowawcze wydawnicze. A. P r a c e b a d a w c z o - d o k u m e n t a c y j n e dotyczyły ludowych, chóru masłowskiego, budownictwa, stroju. rzeźbiarzy 1. Przeprowadzono wywiady u artystów ludowych źyjących oraz jeden o twórczości zmarłego rzeźbiarza. Poza wywiadami zgromadzono fotografie artystów i ich rzeźb. Są to: Michał Grygiel - Włoszczowskie, Józef Piłat - Kieleckie, Czesław Król - Buskie, Adam Czarnecki - Chmielnickie, zmarły Karol Szczepanik - Opoczyńskie. 2. Chór maslowski wywiady i nuty. Część tego materiału zebrana przez członkinię PTL Sewerynę Latało weszła do broszur:':.i o chórze masłcwskim, wydanym przez kielecką Powiatową Radę Narodową· �525 524 3. Budownictwo, strój. Wywiady i fotografie dotyczyły: starej stodaly w Krajnie, chałupy w Tarczku, sukmany w Tarczku. Ponadto jeden wywiad przeprowadzono z lutnikiem w Gorzakwi powia t chmielnicki. W sumie badania dały 25 stron wywiadów, ponad 30 fotografii. Dokonano zakupu dwóch rzeźb M. Grygla traktując to jako pomoc dla starego i zasłużonego rzeźbiarza (150 złotych). B. P r a c e o l' g a n i z a c y j n e k o o r d y n u j ą c e b a d a n ia n a d Kieleckiem. W początku grudnia 1958 roku zorganizowany został dwudniowy zjazd w św. Katarzynie, który skupił ponad 35 osób z nast. środowisk: krakowskie, warszawskie, wrocławskie, radomskie, sandomierskie, opoczyńskie, wreszcie wieś powiatu kieleckiego: Radkcwice i Tarczek. Konferencja miała na celu sprawdzenie, jaki jest stan badań etnograficznych Kielecczyzny. Poszczególne ośrodki uniwersyteckie bądź naukowe (np. Pai:stw. Instytut Sztuki) referowały swoje osiągnięcia. Zja!zd zaaprobował trzyletni plan wydawniczy kieleckiego oddziału PTL oraz wybrał ściślejszą Kcmisję do współpracy różnych ośrodków z oddziałem kieleckim. Z wybitniejszych badaczy na zjeździe byli: prof. J. Gajek prezes Zarządu Głównego PTL, dr Olga Gajkowa, zespół muzeum etnograficznego w Krakowie, zespół krakowskiej praccwni prof. Reinfussa i z uniwersytetu krakowskiego - docent Jadwiga Klimaszewska. W ogólnokrajcwym zjeździe PTL w Cieszynie wzięło w 1958 roku udział 5 członków kieleckiego oddziału. Zjazd odbył się w Cieszynie a prezes Oddziału poseł Ł. Kumar odegrał w części organizacyjnej zjazdu dużą rolę, kładąc swym przemówieniem kres zbyt długiej utarczce na tematy organizacyjne pomiędzy jednym z oddziałów a Zarządem Głównym, za co otrzymał podziękowanie prezydium zjazdu. C. P l' a c e p l' Z Y g a t o w a w c z c, w y d a w n i c z e. Na zjeździe kieleckim w św. Katarzynie oddział przedstawił plan wydawniczy na najbliźsze trzy lata. Plan ten był wynikiem szeregu kontaktów PTL z poszczególnymi autorami. Zgromadzono kilka rękopisów prac i oddano je do recenzji. Na rok 1959 przewidziano: Bibliograjię etnograjicznq Kielecczyzny docent dr J. K l i m a s z e w s k i e j 500 egz. na rotaprincie oraz Wybór poetów ludowych świętokrzyskich, dokonany przez dr Wandę P o m i a n o w s k ą. Trzecia kolejna pozycja to Wesele .~więtokrzyskie w opraccwaniu M. Wo l s k i e g o z Sandomierza. Ponadto ustalono dalszych 6 pozycji wydawniczych. Ilość członków w roku 1958 wynosiła 30. Dotacja na PTL 14837 zł. składki 705 zł. z czego w~'datkowano sumy na prace badawcze, zj azdy i kancelarię. Pozostałość na rok 1959 w:miosła zł 3183. Aleksandra Dobrowolska SPRA WOZDANIE z działalności k l' a k o w s k i e g o Oddziału od 1. IX. 57 - 1. IX. 59. PTL za okres Krakowski Oddział PTL liczy obecnie 44 członków. Siedziba Oddziału mieści się w Krakowie, ul. Gołębia 20. W ciągu ostatnich dwu lat liczba członków Oddziału zmniejszyła się na skutek skreślenia z listy osób zalegających od szeregu lat ze składkami. W okresie sprawozdawczym odbyło się 5 zebrań Zarządu oraz 4 zebrania naukowe, na których wygłoszone zostały odczyty: doc. J. K l i m as z e w s k a - O kulturze ludowej Bułgarii oraz o stanie badań etno"raficznych w tym kraju; mgr J. P e t e rów n a O kulturze lud;vej Albanii i stanie badań etncgraficznych w tym kraju; oraz 2 odczyty o etnografii Egiptu i organizacji nauki i studiów etnograficznych, wygłosił Egipcjanin p. Safat K a m a l. W ramach akcji popularyzatorskiej w lipcu 1959 r. mgr Kamocki wygłosił z ramienia PTL wykłady (ok. 30 godzin) na kursach zorganizowanych przez Wojewódzki Dom Kultury w Lublinie dla kierowników zespołów teatralnych i taneczno-szkolnych w Jabłoniu w woj. lubelskim. Równieź mgr Z. P ą c z k ó w n a wygłosiła szereg wykładów na kursie dokształcania nauczycieli w Krośnie w lipcu 1959 r. . W niedzielę palmową r. 1959 Oddział Krakcwski zorganizcwał wycIeczkę dla członków i sympatyków PTL do Zielonek na tradycyjny obchód "pucheroków", połączony z pokazem strojów ludowych i budownictwa oraz wnętrz domów mieszkalnych. Jeśli chodzi o prace naukowe prowadzone przez członków PTL to trzeba wymienić, że w związku z planowanym przez prof. Reinfussa badaniem peryferycznych dzielnic Krakowa, mgr 1. N i z i ń s k a rozpoczęła badania nad kulturą Cyganów z Ncwej Huty, którzy przywędrowali do pracy w Kombinacie z Pochala. Kontynuowano również badania nad Ziemią Krakowską w pow. olkuskim. Z ramienia PTL p. doc. J. K l i m a s z e w s k a i prof. R. R e i n f u s s występowali jako członkowie Rady Metodologicznej Szkolnego Ośrodka Krajoznawczo-turystycznego przy Wydziale Oświaty Prez. Rady Narod. w Krakowie biorąc aktywny udział w konferencjach i posiedzeniach, wygłaszając na nich referaty z zakresu etnografii i o metodach etnografic~nych badal1 terenowych. Utrzymywany jest również kontakt z Szkolnym Woj ew. Ośrodkiem Krajoznawczo-turystycznym w Katowicach dla którego opracowano kilka kwestionariuszy. Również dla Wiejskich kół krajoznawczych opraCOW2.no kwestionariusz pt. "Poznajmy swoją wieś", uwzg;ę:1niający nazwy geograficzne oraz mapowanie zabytków kultury materialnej. Istnieje również �526 527 poradnia etnograficzna, z której korzysta wiele instytucji oraz osób pr::watnych, nie tylko z samego Krakowa ale z całego województwa. Zarząd Oddziału zajmował się również rozprowadzaniem wydawnict·v\: PTL dla swych członków. W czerwcu 1959 r. odbyło się Walne Zgromadzenie Członków Oddziału, na którym dokonano wyboru nowego Zarządu. W skład nowego zarządu weszli: prezes dr A. K o wal s k a - L e w i c k a, v.-prezesi mgr M. M at u s k ó w n a i mgr J. K a m o c k i, sekretarz mgr E. F r y s i ó w n a, skarbnik mgr L. I-I a j ó w n a, członkowie zarządu prof. K. D o b r o w o is k i, prof. T. S e we r y n, doc. A. P o j n a r o w a, prof. R. R e i n f u s s, mgr W. B i e ń k o w s k i. W skład Komisji Rewizyjnej weszli doc. J. K l im a s z e w s k a i doc. A. Wal i gór s k i. Irena Nizińska Małgorzata Matusków1w S l ą s k i e g o Oddziału o l 1. B'ografia 2. PTL za rok 1959 4. Kultura Wallisa 5. Penetracje 6. Literatura 7. Historia 8. Zu:yczaje Wierzenia na kultury ludowa worski. Ludowej w KoLberga Ludowa - U. Wall - Górnym w prasie działalności na SLąsku U. Wall - - L. D u b i e L N a h o raj ska. towarzystw _ E. J a- śLąskiej śLąskich J. N a h o raj ska. U. Wall i s. i s. teatrów Ludowych na Sląsku i obrzędy U. Wall i s. i przesądy i s. Sląsku - U. Wall i s. M. S u b o c z o w a. U. Wall is. w wie; zeniach ludou:ych U. WalI i s. ślqski B. T u r n o. - 10. Prognostyka i astronomia 11. Zagadki, gry, zabau:y 12. W ramach prac na rok 1958/59 Sląski Oddział PTL wytyczył sobie' dwa zasadnicze cele: 1. Przygotowanie do druku numeru "Zarania Sląskiego" w skład którego weszły prace wygłoszone na dwóch dorocznych zjazdach PTL organizcwanych przez nasz Oddział w 1952 i 1958 r.; 2. Opracowanie i przygotowanie do druku materiałów etnograficznych pozostałych po dwóch śląskich zbieraczach: Łukaszu i Stanisławie Wallisach. Dla zrealizowania pierwszego punktu został powołany Komitet Redakcyjny (Ligęza, Suboczowa, Zywirska), który - w porozumieniu z autorami oraz Komitetem Redakcyjnym "Zarania Śląskiego" opracował układ numeru dając na wstępie szerszy zarys działalności Oddziału za cały okres jego istnienia. W myśl dezyderatu Zarządu Głównego PTL część egzemplarzy zyskała okładkę przyjętą dla wydawnictwa "Prace i materiały etnograficzne", jako tom XIV. Numer ten ukazał się drukiem w czerwcu 1959 r. Jeśli chodzi o punkt drugi, to zagadnieniu opracowania i przygotowania do druku materiałów po Łukaszu i Stanisławie Wallisach poświęcona została większość zebrań Oddziału. Na prośbę Oddziału rodzina Stanisława Wallisa zgodziła się udostępnić materiały członkom. Materiały są zdeponowane w Muzeum w Chorzowie. Dotychczas zostały już opracowane materiały pozostałe po Łukaszu Wallisie przez Urszulę Wallis. Całość ujęcia Łukasza i etncgrafia Historia 3. Zagadnienia 9. SPRAWOZDANIE z działalności jak t~ż. treś~ wstępu była dyskutowana na zebraniach Oddziału. Nieco trua~leJsza Jest sprawa licznych tek pozostc:wionych przez Stanisława Wal~lsa, kt~re w niezmienionym układzie zostały rozdzielone do opracowama po;n.lędzy poszczególnych członków Oddziału. Dla ilustracji charakteru SPUZClzn~ po Stanisławie Wallisie podajemy tytuły poszczególnych tek oraz nazWIska opracowującego: Rośliny 13. Sennik 14. Zbiór pieśni 15. Zagadnienia 16. SLqskie stroje 17. Kroszanki pątniczych sztuki ludowe (pisanki) 18. WeseLe na Górnym li9. Tańce M. Z y w i r ska. B. B a z i e l i c h. J. L i g ę z a. Sląsku J. L i g ę z a. Ludowej - ludowe Pierwszy etap zostać ukończony prac !lad opracowaniem w roku bieżącym. powyżej wymienionych tek ma Pozatem, O?dział nasz współpracując ściśle ze Śląskim Instytutem ~au~owy~ ~Z!ął czynny udział w pracach Komisji koordynującej uczczeme MIlemum na Śląsku, zgłaszając, jako .swój wkład przY"otowanie do reedycji pomniejszych publikacji związanych z kulturą ludo:ą Sląska. (Konstanty Prus, Świder i inni). O~.d'Ział ws~ółp.racuje przy wyda·wnictwach z z.akresu kultury ludoweJ (J. T a c I n a - Gronie nasze gronie, H. J a s i c z e k _ Humoreski beski~:kie, J. K o s z y k Pogwarki opolskie, J. P i l c h o w i c z _ O WIsZe) recenzując poszczególne pozycje (D y g a c z, L i g ę z a S u b ocz owa). ' Oddział liczy 18 członków. Maria Żywirska �528 529 PROTOKOŁ z XXXIV Walnego Zgromadzenia Polskiego w O l s z t y n i e w dniach 11-12 września Towarzystwa Ludoznawczeg0 1959 r. I\!uzeum Mazurskit'. P i ą t e k, 11. IX. 1959 Przewodniczy: Protokołuje: Prof. dr Tadeusz Anna Ł y s z c z i S e w e r y n. J. L e c h. P o r z ą d e k d z i e:l n y: 1. Odczytanie protokołów z XXXIII Walnego Zgromadzenia Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Cieszynie. 2. Spr<.wozdanie ustępującego Zarządu za okres 1956-1959 r. - Prof. dr Tadeusz S e w e r y n. 3. Sprawozdanie Komisji Rewizyjnej - Prof. dr Juliusz Z b o r o w s k i. 4. Dyskusja. 5. Wybór Komisji-Matki. 6. Uchwalenie absoll! torium dla ustępującego Zarządu. 7. Wybory nowego Zarządu, Komisji Rewizyjnej i Sądu Koleżeńskiego. 8. P l a n o wan i e. Plan pracy wydawniczej, naukowej i o.rganizacyjnej. 9. Uchwalenie preliminarza na rok 1960. 10. Dyskusja. 11. Wnioski i uchwały. s o b o t a, .12 września 1959 1. Otwarcie Sesji Naukowej. Pcwołanie Prezydium. Uohwalenie porządku obrad. Przemówienia. 2. Odczyty inauguracyjne: "Elementy kultury dawnych Prusów w kulturze ludowej Warmii i Mazur" - Prof. dr Józef G a je k. "Michał Kajka - symbol walki o polskość na terenie Warmii i Mazur" - Dr Władysław G ę b i k. godz. 16°0 1. "Teka mazurska Oskara Kolberka" - Mgr Władysław Og r o d z i i1ski. 2. "Warunki życia wiejskiego ludności polskiej na Warmii i Mazurach w pierwszej połowie XIX w." - Dr Tadeusz G r y g i e r. 3. "Ze współczesnych zagadnień demograficznych Warmii i Mazur" Mgr Wojciech W r z e s i ń s ki. 4. "Budownictwo ludowe Warmii i Mazur" Mgr Franciszek K 10no\Vski. 5. "Rzeżba ludowa na Mazurach Warmii" Dyr. Hieronim Skurpski. 6. Dyskusja. 7. Wnioski i uchwały. 8. Zamknięcie XXXIV Walneg:> Zgromadzenia. Walne Zgromadzenie otworzył Prof. dr Tadeusz S e w e r y n, witając liczn:.e zgrcmaC:zonych uczest"ikćw Zj azd u, po czym odczytano protokół z XXXIII Walr.ego Zgromadzenia w Cieszynie. Protokół został w całości przyjęty i zatwierdzony bez poprawek. Z kolei przEwodY"liczący odczytał wniosek dotyczący po\vołania Komisji Matki, Komisji Wnioskowej oraz Komisji lVl:;mdatowo-Skrutacyjnej. W skład Komisji Matki powołano następujące osoby: 1. Prof. dr Jan C z ek a n o w s k i. 2. mgr S. W i t k o w s k t. 3. mgr J. K a m o c k i. 4. dr A. G l a p a. 5. mgr Z. J a n k o w s k i. Do Komisji Wnioskowej p~wołano: 1. Dr A. K o wal s k a - L e w i c k a. 2. Dr O. G a j k o w a, 3. Dr B. G a r y g a. Do Komisji Mandatowo-Skrutacyjnej weszli: 1. Prof. dr Adam Wa nk e. 2. Dr Kazimi€rZ P i e t k i e w i c z. 3. Mgr M. S u b o c z o w a. 4. Mgr W. A r m o n. 5. Prof. dr Józef B u r s z t a. Walne Zgromadzenie zatwierdziło nych członków trzech Komisj i. jednomyślnie wszystkich proponowa- Następnie Prof. dr Tadeusz S e w e r y n złeżył sprawozdanie z dzl:1łal:1ości ustępującego Zarządu za okres 19::-6-1959 r. Sprawozdanie został:> przyjęte prZEZ o-tecnych długotrwałymi oklaskami, po czym dr Tadeusz D e l i rr. a t odczytał sp'rawozdanie Komisji Rewizyjnej, zakol1czoY"le wnioskiem () udz!elenie absolutorit:m dla ustępującego Zarządu. Wnio,sek Komisji Rewizyjnej Walne Zgromadzenie zatwierdziło jednomyślnie. W dyskusji Pref. dr Józef G a j e k wyjaśnia, dlaczego dotąd nie zatrudniono archiwistę, tłumacząc ł~rakicm odpowiedniego pracownika, a także ciasnotą pomieszczeń PIL. Z,lecenia Komisji Rewizyjnej o podwyżkę płac praccwni!\ćw, są trudne do zrealizowania, gdyż płace muszą być utrzymane w skal! ogólnopaństwowej. Prof. dr Tadeusz S e w e r y n wyjaśnia, że forma sprawozdań finanscwych PIL jest wzorowa i przyjmowana również przez inne instytucje. Dr G a j k o wadodaje, że redaktorzy pcszczególnych tomów otrzymują honoraria zgocnie z obowiązującymi stawkami, pracownicy zaś Towarzystwa są lepiej uposażeni, r.iż ir.ni w pedobr.ych zakiadach. Mgr Boleslc.w Ku ź m i c z uważa, że sprawozdanie z działalności Zarządu zawiera luke:. gdyż brak w r.im otrazu praoy Oddziałów PIL. Z kolei - porusza sprawy wydawnicze, trudności w wydawaniu "Literatury Ludowej" i proponuje nawiązanie kontaktów z Lur1cwą Spółdzielnią Wydawr;iczą. Prof. er Tadeusz S e we r y n odczytuje z kolei wnioski, które wpłynęły do Zarządu: 10 34 Lud, w sprawie t. XLVI wydawania Prac i Materiałów Etnograficznych; �531 530 w sprawie nadania Pani Emilii Suke,towej-Biedraw:n i l' tytułu Członka Honorowego PTL; wnios~k wzywający Komisję Statutową powołaną na XXXIII WZ 3 w Cieszynie, aby rrzygotcwała i przedłożyła projekt zmiany niektórych punktów Statutu PTL; 4 _ wniosek w sprawie "wołania XXXV WZ w roku 1960 w Szczecinie. Wszystkie powyższe wnioski zostały przez Walne Zgromadzenie przegio2 C wniosek Oddziału Szczecińskiego w sprawie zorganizowania Międzynarodcwej Konfe"encji Pomorzoznawczej, oraz XXXV WZ w roku 1960 w Szczecinie. Wniosek ten już poprzednio zostal przegłosowany. _ sowanc jednomyślnie. Następnie Prof. dr Adam Wan k e odczytał tekst uchwały Zarządu Głównego, wykluczającej z szeregów Polskiego Tcwarzystwa LudoznawCZEgO: mgr Alojzego M a t y n i a k a, Kazimierza Z u r a w s k i E' g o i mgr Stanisława S t r a u s a. Wykluczenie nastąpiło na podstawie § 18 p. 4 Statu tu PTL za ich szkodliwą działalność. Pan Waldemar B a b i n i c z zwraca się z prośbą, aby jeszcze raz podać powody usunięcia wyżej wymienionych członków. Przewodniczący Prof. dr Tadeusz S e w e r y n - omówił w sposób wyczerpujący przebieg w ydarzeń, przyczyny skłaniające Zarząd do usuni'icia wyżej wymienionych członków, oraz prze';)ieg \veryfikacji wszystkich czionków Pol~kiego Towarzystwa Ludoznawczego. Po tym wyjaśnieniu nastąpiło .głosowanie, krlejno nad każdym nazwiskiem. Wnioski .przegłc'SJcwano jednogłośnie przy trzech wstrzymujących się od głosowania osobach. W dalszym ciągu ;,;ebrani .przegłosowali wni'O~ek Głównej Komisji Rewizyjnej o udzielenie absolutcrium i wywzy podziękowania za trzyletnią pracę ustępującemu Zarządowi. Wniosek przeszedł )ednomyślnie. Z kolei Prof. dr Jan C z e k a n a w sk i przewodniczący Komi:>Ji Matki zawiadomił zebranych o wyniku prac Komisji. Komisja proponuje: na Prezesa Towarzystwa Prof. dr Tadeusza S e w e r y n a; na Sekretarzn Generalnego Prof. dr Józefa G a J k a - po czym odczytał pełną listę proponowanego Z3.rządu. Po przerwie zarządzonej na czas wyborów Dr Adam G l a p a przedstawi! plan wydawniczy PTL na rok 1960. (Plan opublikowany w 1nfo,matc'rze PTL). Ogólnie prwwklziano wyd,anie ponad 200 arkuszy. Po plancwaniu wydawniczym Skarbnik Tcwarzystwa Prof. dr Wok r o j przedstawił preliminarz budżetowy, który po szczegółowym om6wieniu zostal przez obecnych jedncgłośnie zatwierdzony. Z kolei dr Anna K o wal s k a - L e w i c k a odczytała wnioski, które wpłynęły do Komisji Wnioskowej: w sprawie wspÓłpr8CY O:idzialu Sląskiego w pracacll nad edycją ; reedycją dzięł Oskara Kolberga, wniosek zgłoszony przez Mgr Zygmunta Ciesielsk iego w sprawie zwołania XXXVI WZ w Białymstoku, oraz zorganiZOwania Podlaskiej Konferencji Naukowej w roku 1960. l _ wnicsek _ _ 4 • - wnicsek w sprawie kontynuowania prac przez Komisję Statutową PTL, .' - wniosek w ~prawie zatwierdzenia planu wydawniczego PTL 6~ -- ,:,"'nwse. . k Mgr M. Ż y w i r s k i e j w sprawie utwcrzenia ' Komi~ji 00 badania grup zawodowych. Wszystkie powyższe wnioski zostały kolejno przez: Walne Zgromadzenie przyjęte i "atwierdzone. Po od:zy~aniu i przegłosowaniu wnio~ków - przewodniczący Komisji Skrut~cYJl1eJ - Prof. dr Adam Wa 11 k e - odczytał wyniki głosowan!a w zWiązku z wybo,rem nowego Za'rządu na okres 19:i9-1962 r. Oddano wszystkich 118 głosów. Prezesem Towarzystwa został wybran v Prof dr Tadeusz ~ e w to r y n, S.ekretarzem G eneralnym Prof. er Józ;f G a j' e k. Cz:onkam~ Zarządu Głcwnego zostali wybrani: Prof. dr Kaz;miera Z aw l s t o':' l C Z - A d. a m s k a, Prof. d'r Julian K r z y ż a n o w s k i, Pro!. dr ~ana. Z n ~ m I e r o w s k a - P r li f f e r o w a, Dr Władysław G ę b i k, Prof. dr FranCiszek Wok r o j, Mgr Z2non Ja 11 k o w s k i Mgr K p' tk . . ' a_Imlerz Ie I e w I c z, Mgr Maria S II b o c z o w a, Mgr Bolesław Ku ź m i c z Prof. dr Witold D o r O s z e w s k i, elr Tadeusz D e l i ID a t, dr Bolesła\~ Ga.ryga, dr Anna Kowalska-Lewicka, dr Tadeusz Wróblews k I, Prof. dr Włodzimierz A n t o n i e w i c z. Prof dr Józef B u r s z t a, Prof .. dr Jan C z e k a n o w s k i, dr Longin Ma l i c k i, dr Zofia S t a s zczaKowna, d:r Olga GajkDwa, Prof. dr Kaz.imier:z Dobrowolski IVIgr Piotr K a l e Ci a k. ' 7' , .W głosowan!u. zatwierdzono również skhld Głównej Komisji RewizyjneJ: .Posef na SeJm PRL Łukasz K u m o r, Prof. dr Adam W;; n k e, Mgr Mana T u re 7. y n o w i c z o w a, dyr. Hieronim S kur p s Je i, Mgr ·Wit.old A r mo n. Do Sądu Koleżeństkiego weszli: Prof. dr Wojciech H e j n o s z, dF. ignacy Ku Ź n i e w s Je l, doc. Józef L i g ę Z 2, Prof. Tadeusz Z y g ł e r, d!' Krzysztof K w a Ś n i e ws k i. .Po oglosz~ni~ wyników wyborów, Prof. dr Tadeusz S e w e r y n dziękUJe za 'w'ybor l zaufanie i podnosi pracowitość' i energię Prof. dr .JÓzefa G ? j k a - Sekretarza Generalnego PTL. Na tym obrady o godz. 21"0 - zakończono *. ..• Przebieg OlsztYl1skiej Konferencji Naukowej przeprowadzonej w dniu ]2 wrzesma.1959 r .. zostanie opublikowany wIornie clsztyilskirn "Prac i Materiałów Etnograflcznych'·. W dniu 13 września, odbyły się następujące wycieczki naukowe: ..Szlaklem Kopernika Lidzbark, Frombork" oraz sziakiem wodnym: MikołajltiRuclane. �532 533 BILANS Polskiego AKTYW . Lp. A PASYWA Zarząd Banki Zarząd ._-- 31.772,87 Oddziały własne Zwiększc'nie 100,62 Główny Fundusze 69.536,01 -9.286,65 ---- 1.098.909,11 Amortyzacyjny 31.873,29 60.053.75 3 Współpracownicy 4 Dostawcy 803,18 Odbiorcy 365,- 58.521,86 73.C02,30 Rozliczenia 4 Współpracownicy 169.703,75 5 Inne rozliczenia 3.652,~2 5 6 Dostawcy l49,3GO,07 6 Swiadczenia 7 Odbiorcy 13.365,16 7 Gotowe wydawnictwa komisowe 8 Rozliczenia z Oddziałami 9 Rozliczenia międzyokresowe RozliczEnie 9 Materiały Oddziały wydawn. 444.192.59 w toku w magazynie 9.916,55 własnym 10 w mag. własn. w inn. magaz. Środki podstawowe Zarząd 12~~~~~~ Biblioteki; Zarząd Główny Rozliczenia Razem 13.204,78 rozliczenia 4.145,25 842,54 180.554.28 1.146.323,76 ., , 81.920.38 ____ 4.~8,~ 397,385.85 Gl. 19.274,51 Oddziały 13 - 77.411,88 Oddzi"ły 12 publiczno-prawne 91.463,88 różn. kalwl. 11 156.105,80 _1~_~~189,~5 ~81.8CO,05 w przerobie Gotowe wydawnictwa 2.445.340,44 2 I Fundusz Sumy zbiorcze 1.346.431 33 funduszów 3 8 z pracowl"\ikami Sumy jednostek T r e ŚĆ 60.249,36 Glówny Oddziały Kasa Sumy zbior<.:ze Sumy jednostek T r e śĆ I 2 Ludozna wczego 31 grudnia 1958 r . ' \ l Towarzystwa na dzień 416.660,40 ____~4.C~2,1? 2.776.77~,ti3 z Oddzalami Aktywa 2.776.77963 Wrocław, (-) dnia 31 grudnia Stanislaw Gajewski księgowy PTL 1958 r. (-) doc. dr Franciszek skarbnik Wokroj �535 534 - o o ~. ~1 ~. te CI I ":'1 ""' I O c:." Ó N CO ::"") C"':: ~'-l ~ ~~.J ~:x: ':.o....-l ~ C".j ci t- '-O ""' "" '~ SPRA WOZDANIE ~.. z całokształtu tC'~ ::o I L Oddział 2 3. 4. 5. 6 7. 8. g [- M M....-I r-" tń r."i' ci lr.>M-.::t<O UjCO~cn ....4t-~OO COC"?MO':l ·U ·Ul (j) q Polskiego Tcwarzystwa Ludoznawczego Sprawy o r g a n i z a c y j n e. Polskie Towarzystwo mowało w roku 1959 następująco Oddziały: ~ ~ ar.>O')Ml""""l prac 1959 r. r- PTL w Gdańsku Katowicach Kielcach " Krakowie " Limancwej ,. Lublinie " Łodzi " Mszanie Dolnej " Olsztynie 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. Ludoznawcze obej- " Opolu Poznaniu Szczecinie Toruniu Wałbrzychu Warszawie Wrocławiu Zakopanem Na XXXIV Walnym Zgromadzeniu w Olsztynie zatwierdzono nowy 18 Oddział PTL w Białymstoku. Ilcść członków wynosi po weryfikacji przeprowadzonej w 1958 roku 856 członków zweryfikowanych, posiadających legitymacje członkowskie. Skład Zarządu Głównego PTL uległ pewnym zmianom w roku sprawozdawczym, bcwiEm przeprowadzone zostały wybory na XXXIV Walnym Zgromadzeniu w Olsztynie. Do Prezydium Zarządu Głćwnego weszli: Prof. dr Tadeusz S e w e r y n - prezes PTL, " .Jan C z e k a n o w s k i - wiceprezes, " Z a w i s t o w i c z - A d a m s k a - wiceprezes. " Józef G a je k - sekretarz generalny, Józef B u r s z t a - zastępca sekretarza, Dr Tadeusz W rób l e w s ki - skarbnik, Dr Bolesław G a r y g a - zastępca skarbnika. Siedziba Zarządu Głównego Towarzystwa znajduje się we Wrocławiu. Pl. Nankera 4, parter; w roku bowiem sprawozdawczym Zarząd uzyskał nowy lokal na parterze. Zuząd Głćwny PTL odbył zebrania w następujących terminach: 25 kwietnia 1959 r. we Wrocławiu, 11 września 19f9 r. w Olsztynie, 5 grudnia 1959 r. we Wrocławiu. Oprócz tego odbyły się następujące zebrania Głównej Komisji Rewizyjnej: 13-14 marca 1959 r. we 'Wrocławiu, 13-14 czerwca we Wrocławiu. Protokół Głównej Komisji Rewizyjnej po zatwierdzeniu bilansu za okres 1958 r. po zbadaniu gospodarki Towarzystwa został przesłany Wydziałowi 1. P.A.N. Oprócz tych zebrań odbyły się zebrania Komitetu Redakcyjnego dla edycji i reedycji dzi~ł �536 537 O. Kolbe~ga, do szczególnie ważnych należały zebrania w dniu 14. IX. \\' Olsztynie i 26. X. 1959 r. we Wrocławiu. W roku 1959 Polskie Towarzystwo Ludoznawcze współdziałało szczególnie żywo z Wojewódzką i Miejską Radą Karodową w Olsztynie, gdzie odbyło się XXXIV Wal:1e Zgromadzenie PTL w dniach 11-12 w~3eśnia oraz z Woj. i Miejską Radą Narodową m. Szczecin i Woj. Radą Narodową w BiJłymstoku. Wyniki tej współpracy kontynucwane będą w 1920 r. przpz zorganizowanie Konferencji Pomorzoznawczej Vi Szczecinie i Konferencji Podlaskiej w Białymstoku. Obok tych - Oddziały Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego kontynuowały współpracę z Wydziałami Kultury, M'.Izeami Etnograficznymi, z niektórymi Rozgłośniami Polskiego Radia i niektórymi Towarzystwami o charakterze populamo-naukcwym, jak Towarzystwo Wiedzy Pcwszechnej i Harcerstwo. Natomiast w porównaniu z rokiem 1958 - Zarząd Towarzystwa nie organizował żadnej bezdewizowej wymiany pracowników naukowych z zagranicą. Trudności i osiągnięcia w 1959 roku Do nicwątpliwyCh osiągnięć Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w minionym roku należy wydanie 200 arkuszy wydawniczych prac naukbwych w zakresie etnografii i folklorystyki. Było to osiągnięcie tym wyższe, że Towarzystwu udało się pokonać trudności techniczne przy równoczesnych osiągnięciach bvdżetowych, wyrażających się w fakcie niezatrudnienia nowych sił pracowniczych. Drugim dużym osiągni~ciem Towarzystwa było przeprowadzenie akcji dla opraccwania nie wydanych tek O. Kolberga i przygotowania części wstępnej, jak instrukcje, plany pracy, zawarcie t.:mów z redaktorami i pracownikami. Ponieważ akcja "OPERA OMNIA O~KAHA KOLBERGA" łączy się z planem naukowym Milenialnym przeto wyniki tej pracy będą widoczne dopiero w latach następnych. Najeży podkreś:ić, dużą aktywność i zr.:1czne zasługi Mgra Bolesława Kużmi<:za, członka Zarządu Głównego PTL, działającego w ramach delegatury PTL na terenie Warszawy - dla zmobilizowania i przeprowadzenia akcji związanej z wyd anie m dzieł Oskara Kolberga. Współpraca Delegatury PTL w Warszawie oraz Zarządu Głównego PTL dała w wyniku pozytywne osiągnięcia dla planu naukcwo-badawczego Tcwarzystwa na terenie Komisji Sejmowych i władz naczelnych PZPR i ZSL. Nie trzeba dodawać, że z roku na rok zwiGksza się również działalność sekretariatu Towarzystwa, który prowadzi: 1) dziennik korespondencji, 2) korespondencję i informacje z instytucjami w kraju i zagranicą, 3) wymianę wydawnictw Towarzystwa, 4) ewidencję członków, 5) całokształt prac związany z łącznością jak: telefony, telegramy, poczta, wpłaty i wypłaty. Dziennik sekreta'riatu zos·tał zamknięty w dniu 31 grudnia nrem 5041, LO oznacza niemal podwójną i!cść J:ozycji ro stronie wpływu i własnej korespondencji. 1\atorr.iast sekretariat nie wysłał w roku sprawozdawczym wymiany związanej z 44 t. "Ludu", a to z tego powodu, że nastąpiła zmiana na stanowisku sekretarki. I ~ Prace naukowe B a d a n i a t e r e n o we. W roku 19f9 Oddziały Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego przeprowadziły badania terenowe na obszarze Warmii i Mazur, Śląska, Pomorza. Kontynuowano badania nad strojem ludowym dla przygotowyv,ranych do druku monografii strojów ludowych, które wchodzą do ATLASU POLEKICH STROJOW LUDOWYCH. Były to prace dra A. G l a p y - Strój kaliski, mgra Janusza K a m o c k i e g o _ Strój śu:iĘtckr2yski, mgra Franciszka K lon o w s k i e g o Strój warmiński, doc. Adam C h ę t n i k a - St, ój kur1- icu:ski. B i b l i o g r a f i a. Została wyćana Bibliografia Etnografii za okres 1945-1954, którą opracowała jeszcze w 1958 r. mgr Ha:ina B it t n er _ S z e w c z y k o w a. Wydrukowana została Bibliografia za 1955 r. w 44 t. "Ludu" oraz za lata 1956, 1957 i 1958 mgr Bolesława G a w i n a, opub:ikowana w 45 t. "Ludu". P o p u l a r y z a c ja. W 19[9 r. akcja popularyzacji prowadzona była tylko przez Oddziały PTL na drodze organizowania odczytów i prelekcji radiowych. O. G. SPRA WOZDANIE roczne Wpływ z pracy w Bibliotece książekczaso'pism Polskiego Towarzystwa za 1959 rok był Ludoznawczego na.stępujący: wymiana zakup dary 860 vol. 449 vol. 19 vol. 1.327 vol. wycinki praSCWe 4.756 sztuk Książek zakupiono Wszystkie 955 numerami. na sumę 30410,09 zł. książki i czasopisma Dodatkowo wpisano zostały zapisane do księgi akcesji pod 350 vol. dubletów czasopism po spraw- �539 538 dzeniu Ich ze stanem księgi inwentarzowej Wszystkie dzieła zwarte wpisano do księgi inwentarzowej pod numerami 8780-9553 podobnie jak wszystkie czasopisma. . Wydawnictwa otrzymane z wymiany wpisano na karty wymiany no bieżą~o. Zeszyt wycinków prasowych jest prcwadzony na bie.żąc~. W okresie sprawozdawczym bibliotekarka przygotowała fiszki nowości do zakupu. W roku 1959 oprawiono zniszczone dzieła zwarte .. z roznych . . dZIałow (120 vol.), oraz podklejono płótnem mapy 1 : 300000. . W roku ubiegłym praca w bibliotece sk Llpiała się wokół katalogOW3.nl.a. Skatałogowano następujące działy: Historia, Az. K. .J: Korea~czycy, Az~a ogólna, grupa uralo-azjatycka, Pałeoazjaci, Australla,. I?dle Przed me, Ameryka, Ameryka Anglosaska, Ameryka Północna Ind.lanska, Am:ryka Środkcwa Ameryka Południowa, Geografia, Muzykologia, Muzealmclwo, Językozn;wslwo, .Judaica, Oceania, Religioznawstwo, Abisynia, kultury antyczne. Ogólem skatalogowano ok. 2500 vol. dzieł zwartych, 300 vol. dubletów, 750 czasopism dubletów - 3500 vol. ok. 9000 kart kat.al~gOWYC~: Oprócz tych opracowano nabytki za 1958 rok, włączono wszys ,kle kartKI do katalogu alfabetycznego, ułożono katalog działowy, ułożono newe karty do katalogu czasopism. Wykorzystanie biblioteki było następuj ą<:e: na rewersy wypożyczono 193 osobom _ 263 vol., na miejscu skorzystało 1490 osób - ok. 2600 vol. Od 1 listopada ub. r. w czytelni jest rozpisywany materiał rękopiśmienny dzieł Oskara Kolberga przeciętnie 19 osób (w 1959 r.) Z prac innych bibliotekarka wykonała: sprawozdania do ORW PA~. udziai w pracach Centralnego Katalogu Czasopism Biblioteki Narodowej, załatwiani~, korespondencji i spraw bieżących, przygotowywanie fiszek do wykazu za 1958 rok. SPRAWCZOANIE Anna Z DZIAŁALNOŚCI KOMITETU ZA ROK 1959 Łyszcz-Wirpszowa KOLBERGOWSKIEGO S P r a w y o r g a n i z a c y j n e. Odbyto dwa posiedzenia Zarządu w pełnym składzie, a to dnia 14 IX. 1959 w Olsztynie i 26. X. 1959 r. we Wrocławiu. oraz jedno posiedzenie w składzie niepełnym dnia 14. L 1960 r. Na posiedzeniu w Olsztynie rozszerzono skład Komitetu Kolbergowskiego, który obecnie przedstawia się nastE;pująCO: Prezes Kom. Kolb. prof. dr Julian Krzyżanowski Red. Naczelny - prof. dr J. GaJek, .czł~nkowie: prof. dr K. Zawistowicz-Adamska. prof. dr W. AntomewIc?, dr A. CzekC'nowska. prof. dr K. Dobrowolski, mgr B. Kuimi<:z, prof. A. Rieger, prof. dr T. Seweryn, m;r M. Turczynowiczowa, doc. A. Wozaczyńska. Na zebraniu omówiono kosztorys całego wydawnictwa, przewidujący wydatkowanie 8 milionów złotych w ciągu 6 lat, tj. od r. 1959 do 1966 oraz sposób i technikę wydcwania edycji i reedycji. We Wrocławiu również dyskutowano na temat zagadnień wydawniczych oraz omówiona plan prac redakcyjnych. Zaangażowc\l1o stałego pracownika Komitetu Kolbergowskiego w charakterze sekretarza redakcji i redaktora technicznego. Dnia 14. L omówiono sprawę ostatecznego pr7ygoto',vania do druku korespondencji O. Kolberga, przy czym ostateczny termin oddania całości materiału wyznaczono na dzień 30 grudnia 1860 r. Zorganizowano Komitet Honcrowy, do którego zaproszono 21 osób z Rządu R. P., Sejmu, Partii i instytu cji naukowych. Prowadzono ożywioną korespondencję z PAN (Wydz. I - Nauk Społecznych, Komitet Obchodów Tysiąclecia Państwa Po!.) oraz z Ministerstwem Kultury i Sztuki w sprawach przyznania subwencji na wydawnictWa Kolberga i przyspieszenie akcji wydawniczej. S p r a w y w y d a w n i c z e. Nawiązano kontakty z instytucjami wydawniczymi: Ossolineum, Polskim Wydawnictwem Muzycznym, Ludową Spółdzielnią Wydawniczą. Z wymienionymi placówkami wydawniczymi omówiono technikę wydawania edycji i reedycji dzieł Kolberga i zażądano kosztorysu. Zakupiono 32 tomy dzieł Oskara Kolberga, potrzebne do reedycji jako egzemplarze robocze. P r a c e p r z y g o t o "law c ze. Opra<:owano instrukcje dla redaktorów opraccwujących materiał kolbergewski. Instrukcje opracowaii: prof. dr .J. Gajek 1) wydawniczą dla redaktorów (do edycji i reedycji), 2) dla rozpisujących materiał rękopiśmienny z tek Oskara Kolberga, prof. Krzyżanowski: próbne zasady komentarza i indeksu, prof. Sobieski: Instrukcja w spra\vie rozpisywania i opracowania melodii ludowych Oskara Kolberga. prof. Bąk: Instrukcja dialektologiczna. Instrukcje udostępnicwo zainteresowanym osobom. Opracowano i wydrukowano 9 rodzajów kart dla rozpisujących materialy rękopiśmienne o. Kolberga. Zorganizewano zespół pracowników, złożony z 18 osób - magistrów i studentów ostatnich lat polonistyki, etnografii i Wyższej Szkoły Muzycznej. Zespół opracowuje obecnie 19 tek (2 już 0pracowane). Z zespołem wymienionych pracowników odbyto 5 zebrań. Przcmikrcfilmewano 14 tek O. Kolberga z materiałami wydanymi oraz tekę (Mazury Pruskie) z materiałem niewydanym. Pracownicy naukowi Zakładu Etnografii IHK::\f sporządzili indek ••y miejscowości do tomów: Pieśni Ludu Polskiego, Sandomierskie, Kujawy i Mazury Pruskie. Sporządzanie map do dalszych lomów w toku. Wysegregewano rysunki z całości materiałów ko18ergowskich i część. �B 540 przeznaczoną do przerysowania, oddano rysownikom. Sprowadzono z Krakowa 7 tek rękopisów O. Kolberga. ." c e r e d a kc)' j n e. Zawarto urno',,",)' o przygotowame do reedY~Jl P r a bdu polskiego", i do edycji "Mazury Prus.·ue , . " ,nawl~zano . kO'ltakty Pieśni , . ~e wszystkimi red aktorami, którzy podjęli się opracowac poszczegolne serie prac Oskara Kolberga. Irena Chruścielou:a I B BOLESŁAW L I o G R A F A I GAWIN BIBLIOGRAFIA ETNOGRAFII POLSKIEJ ZA 1956-1958 r. 1. CZĘŚĆ OGOLNA A. Bibliografie, indeksy, encyklopedie 1. BAUMGART Jan: Bibliografia histcTii ,polskiej za lata 1952-1953. Wrocław 1957 Os's. s. 330. 2. BIBLIOGRAFIA historii Polski. 1815-1914. Tom wstępny. Oprac. Halina Bachulska przy ws.półudziale Wandy Konarskiej i Ireny Łapirwwej Warszawa 1955. Rec.: Sta,rnawsKi Jerzy, Pam. liter. 1956z. 1 s. 287-293. 3. BIBLIOGRAFIA Maz'Gwsza Pło.ckiego. Not. płockie 1958 nr 7 s. 3031; nr 8 s" 46-47. 4. BIBLIOGRAFIA (z zagadnień .p:ra'cy świetUcowej) 19~6 nr 1 s. 16. 31-34, 44--46, 49, 57. Praca świetl. 5. BITTNER-SZEWCZYKOWA Halina: IVlaterialy do bibliografii etnografii y:.olskiej (1945-1954) s. 356 Suplement d.o 43 T. Ludu, Wrocław 1958 P.T.L. 6. BLEHA Josef, Kt:nc ratury. Praha 1954. Ja,roslav: Polsko Bibliograiicky ulmzatel lite- Rec: Witkowski Mi-chał, Prz. bibliot. 1955 z. 3/4 s. 354-355. 7. BUJAK F. BIBLIOGRAFIA prac Franciszka Bujaka za lata 1932-1949. Sprcw. Wroc:aw. TN T. 8: 1953 do,d. 3 s. 16-22. 8. CHOJNACKI Władysław: Ma.t~riały do bibHografii Pomorza Za.chodniego. SZlcz.ecj.n1958 z. 9 s. 83·-98. !ł. DUJCZEV Ivan: Le's etudes T. 5: 1954/1956 s. 409-420. slavistiąues en Bulg.ari.e. S!avia antiqua 10. FINKEL Lcldwi.k: BibJiograf:a historii pol;kiej. T. 1-3. Wyd. 2. Warszawa 1958 PWN. T. l s. LVI, 1142. T. 2 s, 1144-2150. T. 3 S. 174. 11. CARYGA Bolesław; Etnografia. Notaty bibliograficzne i sprawozdawcz:;. Sobótka R. 11: 1956 nr 2 s. 305. 12. GA WIN B.oleslaw: BibJi.ografia etnc.graiii polskiej za r. 1955. Lud T. 4.4 s. 542-598, Wrodaw 1959 PTL. 13. GLOGER Zygm-J.nt: Encyklopedia 1958. staro;>o.Jska ilustrowa:na. Warszawa � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/71748b68517e1a888557b8a8dd1fec8f.pdf d031e8186c8993fb789bd31bb15a4f64 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:219 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:192 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1961 t.47 Description An account of the resource LUD 1961 t.47, s.605-642 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text H04 kolekcja ceramiki z ;\~ultanu), 8) Zbiór broni i miscellaneów. Jako zbiory osobno wydzielone i nie pokazywane w ekspozycji stałej wyróżnić należy dwa działy: l) Numizmatyczny (zawierający bardzo bogatą kolekcję monet grecko-orientalnych, indyjskich, perskich, partyjskich, kufickich a także nowszych z terenu Indii), 2) Kolekcje wydzielone (np. niewielki zbiór grafiki). Jako zupełnie osobny dział występuje biblioteka muzealna, zawierająca bogatą fachową literaturę. Jak widać z powyższego zestawienia Muzeum w Lahore jest typowym muzeum wielodziałowym. Ta wielodziałowość zaznacza się nie tylko \V zbiorach ale też i w ekspozycji. Starano się tutaj powydzielać poszczególne działy, choć ze względu na wielkość sal, rozdzielenie okazało się niemożliwym, tak, że np. rzemiosło jest eksponowane w pomieszaniu z przedmiotami z innych działów. Ciekawie jest przedstawione życie, stany, zajęcia a nawet pozy modlitewne (muzułmańskie) w bogatej kolekcji figurek gipsowych (malowanych). Brak tu natomiast materiałów ilustrujących kulturę materialną kraju, o ile ona nie jest w jakikolwiek sposób powiązana ze sztuką. Brak np. prostej formy topora, lecz oglądnąć można bogaty zbiór toporów pięknie zdobionych. K o R WSPOMNIENIE N I O ETNOGRAFIE POMORSKIM WŁADYSŁA WIE ŁĘDZE. K A KS. DOKTORZE Brak tu często dokładniejszych metryk przedmiotów, co zresztą trafia się również w wielu starych muzeach europejskich. Wiele zbiorów pochodzi bowiem z darów i prywatnych kolekcji, w których zbieraczom zależało na samym oryginalnym eksponacie, a nie interesowała ich proweniencja przedmiotów. Na eksponatach jednak, jeżeli nie miejscowość, to przynajmniej teren pochodzenia jest określony. Muzeum w Lahore rozporządza swym dawnym zestawem sprzętu pomocnicznego, ma duże ozdobne gabloty, olbrzymie szafy i oszklone stojaki. Trzeba przyznać, że całość aż promieniuje wiktoriańską monumentalnością i czcigodnością. Pełno tu codziennie zwiedzających, młodzieży, studentów i ludzi z miasta i ze wsi (muzeum jest zamknięte tylko w piątek). Podziwiają głównie zbiór dawnej broni i kolekcję miniatur z czasu Mogołów. Galeria jest otwarta codziennie od 10-17. Muzeum w Lahore posiada też swoje fachowe wydawnictwo "Museums Journal of Pakistan". Krzysztof WoLski Ks. dr Władysław Łęg a. Portret Wiastimil Hofman 1960 r. wyk. W Sopocie, dnia 2 sierpnia 1960 roku, zakończył swój żywot, ceniony archeolog, historyk kultury i etnograf pomorski ks. dr WładYSłaWo Jan L ę g a. Zmarły był synem ziemi pomorskiej, urodzonym 4 cze~wca 1~89 r. w Miranach, pow. sztumski (Dolne Powiśle), jako syn naUCZYCle~a,plelęgnującego \vespół z małżonką swoją tradycje narodowe. polskle. Szkołę _.- �GOG średnią ukończył w Rogoźnie Wielkopolskim, tam teź działał w tajnej organizacji, w kółku filomatów. Studia teologiczne odbył w Pelplinie, ukor1czył je w 1914 roku 1. Rozbudzone za lat chłopięcych przez ojca zainteresowania do folkloru i kultury ludowej, wzmogły się i przeszły w zamiłowanie podczas studiów seminaryjnych 2. To teź kiedy objął wikariaty w Szczuce (1914-1916) i Grucznie (1916-1918) na Kociewiu, rozpoczął gromadzenie na większą skalę materiałów etnograficznych z zakresu kultury technicznej, społecznej i duchowej miejscowego ludu. Oprócz zajęć zawodowych i naukowych zajmował się Władysław Łęg a równieź pracą społeczną i polityczną, współpracował w r. 1920 czynnie z Komitetem Plebiscytowym w Sztumie i agitował po wsiach polskich za powrotem Dolnego Powiśla do Macierzy. Objąwszy po uzyskaniu niepodległości Polski funkcję kapelana wojskowego w Grudziądzu (1919-1939), zabrał się z duźym zapałem do dalszego zbierania materiałów etnograficznych z Dolnego Powiśla, okolic Świecia i Ziemi Chełmińskiej i kontynuował badania zapoczątkowane juź podczas I wojny światowej. Prócz badań przeprowadzanych w licznych wsiach osobiście, posługiwał się takźe ankietami kierowanymi do instytucji i osób prywatnych. W latach dwudziestych zapisał się na Uniwersytet Poznański; studiował etnografię u prof. J. SI. Bystronia i archeologię u prof. J. Kostrzewskiego. W r. 1928 uzyskał doktorat z zakresu archeologii na podstawie obszerneJ i cennej pracy pt. Kultura Pomorza we wczesnym średniowieczu w świetle wykopalisk. Praca ta ukazała się w druku w 1930 roku nakładem Towarzystwa Naukowego w Toruniu (672 strony) i stanowi po dzień dzisiejszy fundamentalne źródło badań nad wczesnofeudalnymi dziejami Pomorza 3. Sam autor wyraził się a niej, źe była najbardziej "czasoźerną" pracą w jego źyciu; pochlebnie ocenili ją K. Nitsch, M. Rudnicki i S. Tymieniecki. Ks. dr Wł. Łęga był równieź organizatorem źycia naukowego. W Grudziądzu objął funkcję honorowego kustosza Muzeum Miejskiego i Biblioteki. Powiększył skrzętnie zasoby tamtejszych zbiorów muzealnych i przyczyniał się do nowych odkryć archeologicznych. Poświęcał teź sporo czasu na wygłaszanie referatów w Towarzystwie Naukowym w Toruniu, do Zarządu którego naleźał od r. 1923. Od r. 1925 do września 1939 prowadził redakcję kwartalnika "Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toru_ niu". Był równieź członkiem Komisji Archeologicznej Instytutu Bałtyckiego mieszczącego się w Toruniu, gdzie wydał w 1933 roku swoją pierwszą obszerniejszą pracę etnograficzną pl. Ziemia Malborska Kultura Ludowa, niezmiernie ważną z tego powodu, 1Z stanowi dotychczas w literaturze fachowej jedyne studium obejmujące polską kulturę chłopską prawobrzeżnego Dolnego Powiśla 4. Wartość tej pracy powiększa obfi- 607 tość materiału ilustracyjnego uzupełniającego teksty opisowe. Wymieniona pozycja stanowi do dziś niezbędne źródło informacyjne dotyczące polskiej grupy etnicznej na ongiś silnie zgermanizowanym terenie pomorskim. W 1936 roku opublikował artykuł pl. Działalność Instytutu Bałtyckiego w zakresie etnografii, charakteryzujący dorobek badawczy w tym zakresie po I wojnie światowej. Na podstawie gromadzonych pieczołowicie materiałów terenowych i archiwalnych zaczęły się mnożyć w okresie międzywojennym prace archeologiczne materiałowo-analityczne, dotyczące kultury "łużyckiej", epoki brązowej i wczesnożelaznej Pomorza 5. Podczas drugiej wojny światowej dotarł ks. dr Wł. Łęga w szeregach swej jednostki wojskowej do Lwowa, gdzie ostatecznie spędził lata okupacji. Tamże strawił sporo czasu w bibliotekach na studiowaniu dokumentów pomorskich, które mu udostępniał prof. Franciszek Bujak. Po wojnie osiedlił się znów na umiłowanym przez siebie Pomorzu IV Sopocie, i przystąpił bezzwłocznie do dalszych studiów pomorzaznawczych. Owocem tego były kolejne, obszarne prace historyczne pt. Obraz gospodarczy Pomorza Gdańskiego w XII i XIIIw. (1949) oraz Społeczeństwo i państwo gdańsko-pomorskie w XII i XIIIw. (1956). Obie prace oparte na źródłach archiwalnych, wykopaliskowych i językowych zawierają sporo wiadomości etnograficznych i udowadniają skutecznie słowiań.skość Pomorza Gdańskiego. W okresie tym nie stronił też od pracy organizacyjnej w towarzystwach naukowych. Od 1953 r. należał do Komisji Archeologicznej Gdańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauki i Sztuki, które przetworzyło się później w Gdańskie Towarzystwo Naukowe. Pełnił też funkcję prezesa Oddziału Gdańskiego Polskiego Towarzystwa Archeologicznego (od 1953 r.), którego był współzałożycielem. Był też członkiem Oddziału Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Gdańsku, utworzonego w r. 1958. W tym czasie opracował publikację folklorystyczną pl. Legendy Pomorza wydaną w Gdyni w 1958 r. Z kolei napisał drugą większą pracę etnograficzną noszącą tytuł Okolice SWledu Materialy etnograficzne, a wydaną przez Gdańskie Towarzystwo Naukowe w roku 1960. Jej ukazania się z druku autor już się nie doczekał. Praca odnosi się do skrawka terenu Pomorza Wschodniego, dotychczas prawie nie zbadanego Kociewia. Jest ona tym ważniejsza, że opisywany obszar stanowi teren przejściowy między grupami kujawskimi i kaszubskimi, a badania autora rzucają sporo światła na ustalenie granic między Kociewiakami i Borowiakami Tucholskimi 6. Nieco rychlej opracował WI. Łęga trzecie obszerniejsze studium etnograficzne zatytułowane Ziemia Chełmińska Materiały Etnograficzne, oddane do druku w Polskim Towarzystwie Ludoznawczym we Wrocławiu. Układem swoim jest ona zbliżona do obu poprzednio wymienionych, tak �609 6U~ ::l. ;\laterialy do paleoetnografii ziem polskich (maszynopis druku w Gdańskim Towarzystwie Naukowym). 10. Obrazki z Powiśla i Warmii (w druku), samo dostatnio ilustrowana i dotycząca terenów Pomorza z których brak ogólnego ujęcia calokształtu kultury ludowej. Praca ta zawiera głównie wyniki badań przeprowadzonych przez autora w latach 1934--1937. Czwartą, wyjątkowo obszerną pracę etnograficzno-archeologiczną napisaną tuż przed śmiercią stanowią Materiały do paleoetnografii ziem polskich. Zawiera ona materiały porównawcze kultur archeologicznych i wczesnośredniowiecznych z tradycyjną kulturą ludową nowszych czasów. Jej maszynopis przekazał autor do recenzji i druku Gdańskiemu Towarzystwu Naukowemu. Wszystkie większe prace etnograficzne Wł. f~ ę g i znamionuje podobny charakter monograficzny. We wstępie daje autor obszerniejszy rys geograficzny, historyczny, demograficzny i lingwistyczny. Oprócz mniej lub więcej szczegółowych opisów całokształtu kultury omawianego obszaru, stara się on na podstawie porównań gwarowych nakreślić zasięgi etniczne danych grup, Częstokroć nawiązuje do wytworów kulturowych grup sąsiednich lub też sięga do porównań z kulturą ludową całego Pomorza Wschodniego, Ziemi Chełmińskiej, Warmii i Mazur. Lubuje się w przytaczaniu zapisków archiwalnych, poświadczających ciągłość istnienia pewnych wytworów kultury na przestrzeni dziejów. Chętnie mapuje różne zjawiska i zestawienia dane statystyczne, na podstawie, których można wnioskować o istnieniu, zmianach i rozwoju lub upadku zjawisk kulturowych w danym okresie. Zmarły był uczonym powszechnie szanowanym. Skromny i małomówny, poświęcał oprócz zajęć zawodowych, systematycznie po kilka godzin dziennie pracy naukowej. Prowadził regularny tryb życia, zachował krzepkośt fizyczną i żywotność umysłową do ostatnich niemal dni swego żywota. Stale podkreślał potrzebę szerszych, aniżeli dotychczas badań nad złożoną wielce kuiturą Pomorza. Za jego pracowity wkład nad badaniem kultury pomo;'skiej należy mu się serdeczne i wdzięczne wspomnienie. Longin oddany do l Por. ks. Zygmunt P a w ł o w i c z, Śp. Ks. Prałat dr Władysław Łęga. l\liesięcznik Diecezjalny Gdański, R. IV, lipiec sierpień 1960, s. 397. , Por. Jan Z u b r z y c a, Wierny Pomorzu, "Pomorania" rozmawia z ks. dr Władysławem Łęgą. "Kaszebe R. IV, Nr 2 (57), Gdańsk 1960. Por. Andrzej Z b i e r s k i, Pracowity żywot uczonego. Dziennik Bałtycki "Rejsy", R. XVI, Nr 38, Gdańsk 1960. ? Por. Longin M a l i c k i, Publicystyczna działalność etnograficzna ks. dra Władysława Łęgi. "Kaszebe" R. IV, Nr 4 (59), Gdańsk 1960. ; Por. Leon Łuk a, Pamięci zasłużonego badacza Pomorza. Z Odchłani wieków, R. XXVI, Z. 4, Wrocław 1960. Tenże sporządził bibliografię prac archeologicznych Wł. Łęgi, liczącą 51 pozycji. o Por. Longin M a l i c k i, Okolice Świecia (recenzja). "Kaszebe", R. IV. Nr 23, Gdańsk 1960. ;j Dr JANINA (Wspomnienie KRAJEWSKA pośmiertne) Malicki Zestawienie najważniejszych prac etnogr. ks. dr Władysława Łęg i : L Z opowiadań ludu polskiego w Grucznie. "Gryf", R. 6, nr 4--7. 2. Ziemia Malborska. Kultura Ludowa. Toruń 1933 (stron 256). 3. Działalność Instytutu Bałtyckiego w zakresie badań etnograficznych. Toruń 1936. (Nadbitka z tomu XX V Pamiętnika Instytutu Bałtyckiego, s. 102-112). 3. Grudziądz, dzieje i kultura. Grudziądz 1950 (stron 67). 5. Legendy Pomorza. Gdynia 1958 (stron 198). 6. Okolice Świecia. Materiały Etnograficzne. Gdańsk 1960 (stron 338). 7. Etnografia Okolic Grudziądza. Rocznik Grudziądzki. Grudziądz 1960 (s. 267-275). 3. Ziemia Chelmil'lsk8. Prace i '\I8.terialy Etnograficzne, t. XVII. \Vroclaw 1961 (stron 494) Dr Janina Krajewska Fot. E. Frankowski .Janina Kra j e w s k a niejeden raz zapewne pisała curriculum vitae, czyli życiorys. Oto jeden z ostatnich jaki pozostawiła u mnie w związku z akcją "zdobywania" dla niej emerytury. Akcja ta nie została uwieńczona 3) - T4 "Lud", t. XLVII �611 610 powodzeniem. Trudną sprawę stabilizacji dr .l. Krajewskiej definitywnie rozwiązała jej śmierć. Zyciorys ten przytaczam in extenso. . . Urodziłam się 4. XI. 1901 r. w Łodzi, z rodziców: Anny z Paszczynsklch i B;~nisława Krajewskich. Ukończyłam 8-k1. gimnazjum Realne Zeńskie Lucyny Siennickiej w Łodzi. Studia wyższe odbyłam na Uniwersytecie Warszawskim, studiując etnografię i archeologię· W okresie studium otrzymałam jednorazowe stypendium naukowe im. Hassewicza Wydziału Humanistycznego. Dyplom doktorski z zakresu etnografii, jako przedmiotu głównego i archeologii, jako przedmiotu pobocznego, uzyskałam na Uniwersytecie Poznańskim u Prof. dr E. Frankowskiego (w tym czasie Uniw. \\iarszawski nie posiadał odpowiedniej katedry), u którego byłam prz('z rok asystentką t.j. do ukończenia studiów. Praktykę muzeałną odbyłam w Muzeum Etnograficznym w Warszawie. Następnie pracowałam w Miejskim Muzeum Etnograficznym w Łodzi na pracach zleconych. W 1932 r. przenoszę się do Gdyni, gdzie organizuję Muzeum Miejskie z działami: etnograficznym, archeologicznym i historii rozwoju Gdyni. W Muzeum tym pracuję na stanowisku Kierownika od 1. IV. 1934 r. do zajęcia Gdyni przez Niemców. Z Gdyni zostałam wysiedlona w listopadzie 1939 r., więc zamieszkałam w Łodzi, gdzie byłam wyrzucona powtórnie z mieszkania plzez Niemców, ~dałam się po tych represjach w kwietniu 1940 r. do Warszawy. Po powstaniu. warszawskim zamies:okałam początkowo pod Jeżowem a następnie na podhalu. Po wojnie od 20. IV. 1945 r. do 30. XI. 1954 r. pracowałam w Muzeum Etnograficznym w Łodzi na stanowisku Dyrektora. Ze stanowiska tego zostałam zwolniona przez Centralny Zarząd Muzeów i Ochrony Zabytków Ministerstwa Kultury i Sztuki. W 1948 r. przez jeden semestr prowadziłam wykłady i ćwiczenia w Wyższej Szkole Gospodarstwa Wiejskiego z zakresu etnografii. Przerwa nastąpiła z powodu zmiany kierunku studiów Uczelni. .. W 1950/51 r. prowadziłam wykłady i ćwiczenia z zakresu muzeologu na Uniwersytecie Łódzkim. W roku 1957 pobierałam stypendium z PAN w kwocie zł. 600 miesięcznie, \V 1958 r. w kwocie 650 zł miesięcznie (dopisane ręcznie) z Działu 1. Etatu w IHKM nie otrzymałam pomimo starań w Instytucie i u Prezesa PAi'J. Należę do Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, jak również jestem członkiem połskiego Towarzystwa Religioznawczego (również członkiem Zarządu), od 1958 do S. A. i W. Obecnie rozpoczęłam pisać cykl artykułÓW do "Argumentów", także w przygotowaniu do Euhemera. (-) Odczytując choć znałyśmy Dr Janina Krajewska" te krótkie i suche dane, uprzytomniłam sobie dopiero, że się od 1925 r., mało nawzajem wiedziałyśmy osobie. Nie przekraczałyśmy granicy "koleżanek ze studiów". Zrazu dzieliła nas rÓżnica lat i studiów, póżniej rozdzieliło nas życie, choć spotykałyśmy się nadal. ROZmOwy. ~otYCZYłY .najczęś~iej takiego czy innego zagadnienia z naszej specJalnosCl, muzealmctwa, hteratury naukowej, krajoznawstwa i to chyba wszystko. Rozmów intymniejszych nie prowadziłyśmy, nie były nam potrzebne. D.latego .p~łna charakterystyka osobowości Krajewskiej, głębsza oce~a Jej dZlałalnoscl p~~ekracza właściwie moje możliwości. Do życiorysu, JakI pozostawIła dorzuclC mogę tylko kilka szczegółów. ~Ioze się mylę, ałe nawet naj bliższa rodzina, nawet matka, którą Janin[l Kr;jJe\~ska bardzo kochała, nie zdawała sobie w pełni sprawy z dra,rr.atu Jej zycia. Zaczął się on we wczesnym dzieciństwie po przebyciu ospy. Ktora to choroba zostawiła trwałe ślady. Był to temat starannie omijany przez ~as. Znaki po ospie, to nie kalectwo, ale skaza zwłaszcza dla kobiety młodej: obdarzonej żywym temperamentem. Raz tylko, niedługo przed Sll11erC1ą, kIedy po raz ostatni przebywała u mnie kilka tygodni, wspom11Iała o tym. Na tym tle od wczesnej młodości kształtował się u Krajewsklej kompleks urazów. Może gdyby, ktoś zadał sobie trud zwalczenia ich nie byłyby tak bardzo zaciążyły nad całokształtem jej życia. . . W tym czasie, kiedy poznałam dr Janinę Krajewską, była już od lat slUchaczką sinologii u Bogdana Rychtera, czy Richtera na Uniwersytecie Warszawskim. Pracowita, energiczna, żywa, pochłonięta studiami, nie brała czynnego udziału w życiu społecznym. Nie stanowiła zresztą w tym względzie wyjątku. Zyciu towarzyskiemu udzielała się z umiarem. Była raczej zamknięta w sobie, już wtedy nie ufała zbytnio ludziom, nie wierzyła w ich życzliwość. W r. 1926, czy 1927, z powodów, których dzisiaj już nie przypominam sobie, Krajewska przerzuciła się na etnografię polską. Pod kierunkiem pro£. E. Frankowskiego zaczęła zbierać materiały do pracy doktorskiej pt. "Mleko w wierzeniach i obrzędach ludu polskiego". Jednocześnie chodziła na seminarium z archeologii polskiej i tu napisała pracę pl.. Zabytki opatowskiego. z cmentarzyska Praca popielnicowego ta drukowana była w Nietulisku w Światowidzie. Dużym, pow. T. XIII. TNW. 1929. Vlraz z E. Frankowskim przeniosła się do Poznania, gdzie przez rok pełniła obowiązki asystentki. Tam też zrobiła doktorat na podstawie wyżej wymienionej pracy, jako przedmiot poboczny mając archeologię. Po doktoracie wyjechała Krajewska do Łodzi, gdzie przez pewien czas pracowała w tamtejszym świeżo powstałym Muzeum. Prowadziła wtedy kilkakrotnie badania terenowe na cmentarzyskach łużyckich \V Sierpowie, Błoniu i Zabokrzekach. Materiał ten został póżniej opublikowany, jak wynika z bibliografii. Dołączyła ją do wyżej wspomnianego życiorysu doprowadzając do roku 1953. Te prace materiałowe są rzeczowe i zupełnie nie odbiegają od innych prac tego typu publikowanych przed wojną. �612 613 Monografia stanowiąca pracę doktorską nie została opublikowana, mimo że wielokrotnie wracała na warsztat autorski. Dr Krajewska mając raczej umysłowość analityczną nie zdołała tego szerokiego zagadnienia ująć syntecznie. Umiała jednak szperać i na pewno znalazła wiele ciekawego materiału. W pracę tę włożyła bardzo wiele energii, po~więc.en~a i czasu. Nie jestem etnografem, nie znam bliżej tej roboty, wydaje mi Się jednak że wartoby ją było opublikować, choćby na ?~wi:la~zu, j.ako zbi~r materiału, dziś napewno już unikatowego. TrudnoscI, Jakle wiązały Się z tą pracą wielokrotnie jak mówiłam, przedstawianą i wielokrotnie poprawianą, stały się podstawą jeszcze jednego głębokiego urazu, toteż nieraz z goryczą mówiła, że jej zawsze ktoś staje na drodze, że ktoś jej zawsze podkłada kłody pod nogi. W kwietniu 1934 r. objęła dr J. Krajewska kierownictwo nowopowstałego Muzeum Miejskiego w Gdyni z działami: etnograficznym, archeologicznym i historii rozwoju miasta Gdyni. W Muzeum tym pełniła zrazu wszystkie funkcje od kierownika do woźnego włącznie, gdyż o etaty nie było wtedy łatwo. Był to chyba najlepszy, najjaśniejszy i najpełniejszy okres jej życia. Pełna zapału biegała po niewielkich, ale ze smakiem urzą~zon~ch salkach Muzeum, ustawicznie zmieniając i udoskonalając ekspozYCJ~ Zbl.Orów które rosły dzięki jej osobistym wysiłkom. Nadmiar ObOWlązkow wyz~valał w niej nowe zapasy energii. Jeździła w teren poszukiwani.u eksponatów etnograficznych, prowadziła badania wykopa!ISkowe. ?pubhkowała w tym czasie kilka prac, wyjeżdżała kilkakrotme zagramcę· np. do Szwecji. Nie była to zresztą jej pierwsza podróż zagranicę, gdyż już w czasie studiów była w Czechosłowacji i Austrii. Jej też wy~ączną zasługą był fakt, że Muzeum Gdyńskie wysuwało się na cz~~o ~rowl~c~Onalnych muzeów, jako wzór nowoczesnej, naukowej ekspozyCJI, n:e. mOWląc już o tym iż było dokumentem polskości tego regionu. tyC~ JeJ .z~słU~, jakie położyła dla muzealnictwa polskiego n~e powinno. Sl~ am ummeJsza.c, ani pomijać milczeniem. W tym też okreSie swego zycla była znaczme spokojniejsza i pogodniejsza, niż w czasie studiów. ., Niestety wybuch II-ej wojny światowej pociągnął z~ sobą. zmszczeme Muzeum Gdyńskiego. Krajewska wraz z rodziną przemosła Się do Warszawy, gdzie przebywała aż do wybuchu powste.nia. Zniosła dobrze t~udny okres okupacji, pracując czas jakiś jako urzędniczka w prywatnym bmrze. Odsunięta od swego właściwego warsztatu pracy dużo czytała, kontaktowała się również z E. Frankowskim. St. Poniatowskim, aż do czasu aresztowania tego ostatniego. W tym czasie widywałam ją stale.. . Już w kwietniu 1945 r. objęła stanowisko Dyrektora Łodzklego Muzeum Etnograficznego i na tym stanowisku pozostawała przez lat 9, do mom~ntu zwolnienia jej przez Centralny Zarząd Muzeów i Ochrony Za?ytkow Ministerstwa Kultury i Sztuki (pismem z dn. 10 sierpnia 1954). Pler:vsze lata pracy dr Krajewskiej na nowej placówce były b. płodne. Rozwlllęła v: ! kilka działów zupełnie nowych w Muzeum, prowadziła badania terenowe. Urządziła wystawę objazdową, zainicjowała wydawnictwo, nakręciła dwa, czy trzy zupełnie ciekawie zrobione filmy dokumentarne (z zakresu garncarstwa - jeden, drugi bodaj z zakresu tkactwa); współpracowała ponadto czynnie z Polskim Towarzystwem Ludoznawczym i przez pewien czas była członkiem Zarządu Głównego. Od momentu zwolnienia zaczyna się dla Krajewskiej istna "Droga Kalwarii" zakończona niespodzianie chorobą i śmiercią w dniu 11 listopada 1960 r. Wprawdzie z listu K. Jażdżewskiego, który pisał do jej rodziny, a który odnalazłam w jej papierach widać, że proponowano jej posadę kierownika Muzeum w Lublinie, a ona jej przyjąć nie chciała. Nie zmienia to jednak faktu iż przez lata tułała się po urzędach, po gabinetach dyrektorskich Łodzi i Warszawy, pozbawiona warsztatu pracy. Nie znalazło się nawet zabezpieczenie emerytalne, któreby jakoś unormowało jej życie. Jest to bolesny, a trudny do zrozumienia fakt, że pracownik, który przez długie lata był uznany za wykwalifikowaną siłę, który przez długie lata pracował twórczo i owocnie, nagle stał się niepotrzebny. Nie pomogło dwuletnie stypendium, jakie dr J. Krajewska otrzymywała z Wydziału Nauk Społecznych PAN. Nie pomogły zaliczki na opracowanie zeszytów do "Atlasu Polskich strojów Ludowych". Jeden z tych zeszytów wyszedł z druku, drugiego nie zdążyła skończyć. Nie pomogło sporadyczne drukowanie artykułów religioznawczych w "Argumentach", które spotkały się z uznaniem czytelników. Gehenna rosła, pogłębiała się i stopniowo przeobrażała się w nędzę tym smutniejszą, że starannie ukrywaną. Narastał coraz mocniejszy żal do losu, że tak została pokrzywdzona. Narastały też urazy psychiczne. Zmarła w zupełnym osamotnieniu, tak jak żyła w latach ostatnich. Może teraz, gdy minęła pierwsza rocznica jej śmierci udałoby się zebrać fundusz, który stałby się podstawą stypendium Jej imienia dla słuchacza etnografii polskiej znajdującego się w szczególnie ciężkich warunkach bytowania. Byłby to choć skromny dowód pośmiertnego uznania jej zasług dla kultury polskiej. Janina Rosen-Przeworska BIBLIOGRAFIA prac dr J a n i n y Kra j e w s k i ej: Boże Narodzenie u ludu polskiego. "Bluszcz", Nr 52. 1926. Zapusty u ludu polskiego. "Bluszcz" Nr 9. 1927. Wielkanoc u ludu polskiego. "Kobieta Współczesna". Ilustrowany Społeczno-Literacki. Kr 3. 1927. Tygodnik �614 615 Zwyczaje Swiętojańskie u ludu polskiego. nik Społeczno-Literacki. Nr 13. 1927. Konik Zwierzyniecki. łeczno-Literacki. "Kobieta "Kobieta Współczesna". Nr 3. 1927. Współczesna" Ilustrowany Tygod- Tygodnik Kult zwierząt i ptaków w Chinach. "Sztuka i Praca". Dwutygodnik ~więcony sprawom sztuki i kultury. Zeszyt 10-12. T. T. 1928. h1aski zapustne w Polsce. Dziennik Poznański. 1930. Spo- Notatki: Dmuchacz i Pobrząkacz. tyckiego. 1937. "Jantar" - Wydawnictwo Miscellanea: Blaser und Schellenstock. "Acta Ethnologica" 1938. Uwaga. powtórzone notatki z Jantaru. Kropielnice na Kaszubach z końca XIX. organ Instytutu Bałtyckiego. 1938. Dr i początku Sierpów, Bał- w Stockholmie. XX wieku. "Jantar" .T. Krajewska przedstawiła własną pracę pt. Ceramika kaszubska z w. xrx. i początku w. XX. Odbicie ze sprawozdań Polskiej Akademii Umiejętności. Tom LII (1951, nr 2, str. 149). 1951. Katalog Gamcarstwa Ludowego woj. rzeszowskiego. Wydawnictwo Muzeum Etnograficznego w Łodzi. Str. 81. Ilustr. 128. Tab. 4. Prace i Materiały. Wydawnictwo FIL. 1952. Plecionki ze słomy. Z inwentarzy muzealnych (Muzeum Etnograficzne w Łodzi). Prace i Materiały. \\'ydawnictwo PTL. 1951. Strój opoczyński. Atlas Polskich StroJów Ludowych. Wydawnictwo PTL. 1~56. Hafty opoczyńskie. kowane. W monografii pow. opoczyńskiego Ceramika Kaszubska z końca XIX. i początku \\' Polskiej Sztuce Ludowej. 1958. Monografia: Mleko w wierzeniach i w obrzędach JJlikowana. XX. ludu dla prs. Nie publi- wieku. polskiego. XXXV WALNEGO z dnia ZGROMADZENIA POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO 2. września 1960 r. VI Szczecinie (Zamek). Przewodniczy: Błonie Instytutu z po- Lc,gendy wigilijne w Polsce. "Głos Robotniczy", organ PPR w Łodzi. 1945. Nigdy do zgube nie przyjdą Kaszube. "Ziemia", organ Tow. Kraj.-Tur. 1956. Zabytki z cmentarzyska popielnicowego w Nietulisku Dużym, pow. opatowskiego. "Swiatowid", T. XIII. Towarzystwo Naukowe Warszawskie. 1929. Cmentarzyska łużyckie z epoki bronzl.: w pow. łęczyckim: i Zabokrzeki. Wiadomości Ludoznawcze. 1932. Sprawozdanie W druku Nie pu- Recenzja pracy B. Stelmachowsklej pt. "Sztulw Ludowa na Kaszubach". "Jantar" Wydawnictwo Instytutu Bałtyckiego. 1937. Przewodnik po Wystawie Objazdowej Muzeum Etnograficznego \v Łodzi pt. "Naczynie 'v Kulturach Ludowych". Wydawnictwo :\luzeum ',::tnograficznego w Łodzi. 1952. Prof. dr Tadeusz Seweryn - Prezes PTL oraz Prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska V-Prezes PTL, protokołuje Zenon Jankowski i Teresa Kulik (na podstawie protokółu ramowego i zapisu magnetofonowego). Porządek obrad: !. Uroczystości Jubileuszowe z okazji XV-lecia LXV-lecia Towarzystwa - godz. 11,30. Otwarcie XXXV WZ. Przemówienie inauguracyjne. Powołanie Prezydium. Uchwalenie porządku obrad. Referat: "Polskie Towarzystwo Ludoznawcze w latach 1945-1960" prof. dr Tadeusz S e w e l' y n. Wręczenie odznaczeń i nagród zasłużonym działaczom i członkom Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Przemówienia gości, przedstawicieli władz i towarzystw naukowych. II. C z ę Ś Ć o l' g an iza cyj na - godzina 17-ta. Zagajenie, wybór komisji wnioskowej. Odczytanie i przyjęcie protokołu z XXXIV Walnego Zgromadzenia, odbytego w roku 1959 w Olsztynie. Referat "Prace Polskiego Tow. Ludoznawczego w tatach 1960-1961" Prof. dr Józef G a j e k. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej poseł na Sejm PRL Łukasz K u m o r, przewodniczący Komisji Rewizyjnej. Dyskusja. Zatwierdzenie preliminarza i planu na rok 1960 i 1961. Poprawki do Statutu PTL - prof. dr Fr. Wok l' o j. Wnioski i uchwały. Zamknięcie XXXV Walnego Zgromadzenia. W imieniu Komitetu Organizacyjnego XXXV Walnego Zgromadzenia :\1iędzynarodowej Konferencji Pomorzoznawczej zagaił obrady dyr. Stanisław B a d o ń, prezes Oddziału Szczecińskiego PTL. Powita wszy przybyłych uczestników, gości oraz przedstawicieli władz, poprosił o przewodnictwo Prezesa PTL, prof. dr Tadeusza Seweryna, który dokonał oficjalnego otwarcia Walnego Zgromadzenia. Do Prezydium weszli: �616 Przedstawiciel PAN prof. dr Kazimierz M a j e w s k i. Sekretarz PW PZPR w Szczecinie: Stanisław S i e w i e l' s k i. Sekretarz KW ZSL w Szczecinie Julian Ł a w i ń s k i. Kierownik Wydz. Kultury PWRN red. .Jerzy Kry g i e r. Sekretarz Rady Naczelnej TRZZ dr Czesław P i l ie h o w s k i. V-Prezes Zarządu Wojewódzkiego TRZZ w Szczecinie mgr Władysław F i l i p o w i a k. Dyrektor Instytutu Zachodniego, Prof. dr Gerard L a b u d a. Przedstawiciele gości zagranicznych: Prof. dr Christo Va kar e l s k i Bułgaria. Prof. dr Dymitr Kra n d ż a lo w - Czechosłowacja. Mgr Duszan D l' l j a c z a Jugosławia. Prof. dr Gunther H e i d o l' n NRD. Prof. dr Wiktor F a l k e n h a n - Berlin Zachodni. Członkowie Polskiej Akademii Nauk: prof. dr Włodzimierz A n t o n i ew i c z, prof. dr Jan C z e k a n o w s k i, prof. dr Witold D o l' O S Z e w s k i, prof. dr Julian K l' z Y ż a n o w s k i, prof. dr Tadeusz L e h l' - S P ł a w i ński. Członkowie Prezydium i Zarządu Głównego PTL: prof. dr Kazimiera Zawistowicz - A d a m s k a, prof. dr Józef G a j e k, prof. dr Józef B u 1'S z t a, dr Bolesław G a l' y g a, prof. dr Maria Znamierowska - P l' li f f er o w a, dr Tadeusz W l' Ó b l e w s k i, przewodniczący Oddziału Zach. Pomorskiego PTL: Dyr. Stanisław B a d o ń. Po powołaniu Prezydium, przewodnictwo obrad objęła prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska. Porządek obrad został przyjęty jednomyślnie. Referat inauguracyjny "Polskie Towarzystwo Ludoznawcze w latach 1945-1960" wygłosił Prezes PTL prof. dr Tadeusz Seweryn. Referat przerywano i zakończono burzliwymi oklaskami. Jednocześnie przyjęto uchwałę o nadaniu odznak pamiątkowych i dyplomów honorowych następującym zasłużonym członkom PTL, za nieprzerwaną pracę w latach 1945-1960. Odznaki otrzymali: Prof. dr K. Zawistowicz-Adamska, Prof. dr Jan Czekanowski, Prof. dr Kazimierz Dobrowolski, dr Tadeusz Delimat, Prof. dr Józef Gajek, dr Olga Gajkowa, mgr Bolesław Kuźmicz, mgr Kazimierz Pietkiewicz, prof. dr Maria Znamierowska-Prufferowa, prof. dr Tadeusz Seweryn, mgr Maria Suboczowa, prof. dr Franciszek Wokrój, Prof. Tadeusz ZygleI'. Wręczanie odznak i dyplomów każdorazowo przerywane było burzliwymi oklaskami. W imieniu odznaczonych zabrał głos Prof. dr Józef Gajek. Następnie na wniosek dr Józefa Gajka zebrani przyjęli jednomyślnie burzliwymi oklaskami następującą uchwałę: W związku z obchodem uroczystości LXV -lecia i XV -lecia Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Polsce Ludowej Zarząd Główny postanowił na zebraniu plenarnym w dniu 2. VI. 1960. z okazji XXXV WZ 617 w Szczecinie, nadać swojemu Seniorowi P a n u P l' o f e s o l' o w i dr J a n o w i C z e k a n o w s k i e m u - członkowi Prezydium PTL w latach 1913-1960 . tytuł CZŁONKA HONOROWEGO. Prof. Zawistowicz-Adamska podała do wiadomości uchwałę o przyznaniu przez Zarząd Główny nagród pracownikom PTL: Jankowskiemu, Kuźmiczowi oraz Gajewskiemu. Prof. T. Seweryn podał do wiadomości, iż w 1960 r. władze państwowe przyznały nagrody naukowe następującym członkom PTL: Prof. dr K. Zawistowicz-Adamskiej, Prof. dr M. Znamierowskiej-Prlifferowej, mgr Neumanowej z Sieradza, mgr Bogusławowi Kowalecowi z Łodzi oraz mgr Henrykowi Dworakiewiczowi. Zebrani oklaskami przyjęli powyźsze do wiadomości. W dalszym punkcie obrad przemówienia okolicznościowe wygłosili: prof. dr Christo Vakarelski w imieniu etnografów Bułgarii, Duszan Drljacza - w imieniu etnografów Jugosławii, prof. dr Dymitr Krandżalow w imieniu etnografów Czechosłowacji, rektor prof. dr GUnther Heidorn w imieniu nauki Niemieckiej Republiki Demokratycznej i Uniwersytetu w Rostocku, prof. dr Kazimierz Majewski w imieniu Polskiej Akademii Nauk, prof. dr Gerhard Labuda w imieniu wszystkich instytutów naukowych, działających na Ziemiach Zachodnich i Północnych, dr Czesław Pilichowski w imieniu Rady Naczelnej TRZZ, Wacław Fijałkowski w imieniu TRZZ w Koszalinie oraz przedstawiciele Towarzystw Naukowych w Gdańsku i Toruniu. Następnie odczytano nadesłane listy i telegramy gratulacyjne, od Tadeusza Galiń~kiego Ministra Kultury i Sztuki i Wacława Tułodzieckiego - Ministra Oświaty, od Prof. dr H. Jabłońskiego, Sekretarza Naukowego Polskiej Akademii Nauk, Prof. dr W. Henzla Dyrektora Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN, Prof. dr K. Wyki Dyrektora Instytutu Badań Literackich, prof. dr A. Gieysztora, prof. dr S. Grzybowskiego - Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego. Na tym uroczystości jubileuszowe - o godz. 14,30 zostały zamknięte. Po zakończeniu większość zebranych wzięła udział w otwarciu wystawy sztuki ludowej Pomorza Zachodniego, zorganizowanej przez Wydział Kultury Prez. WRN w Szczecinie, Oddział Zachodnio-Pomorski PTL i Zarząd Wojewódzki Związku Młodzieży Wiejskiej w Szczecinie. Cz. II. ORGANIZACYJNA W obradach popołudniowych uczczono pamięć zmarłych członków PTL: Ks. dr Władysława Łęgi, prof. Leona Halbana i prof. Leopolda Węgrzynowicza. Na wniosek dr L. Malickiego dokonano wyboru komisji wnioskowej w składzie: prof. Burszta, mgr Pietkiewicz, mgr Suboczowa. Na wniosek prof. dr J. Gajka dokonano wyboru komisji regulaminowej w składzie: dr Kwaśniewski, mgr Jankowski, mgr Kamocki. �618 Na wniosek mgra P. Kaleciaka dokonano wyboru komisji skrutaeyjnej w składzie: mgr Kużmicz, mgr Swirko, mgr Ciesielski, poczem dr Olga Gajkowa odczytała protokół z XXXIV Zjadu w Olsztynie. Został on przyjęty Jednomyślnie. Referat Prace PT L w latach 1960 i 1961 wygłosił Sekretarz Generalny PTL, prof. dr Józef G a j e k. Sprawozdanie Komisji Rewizyjnej przedstawił Przewodniczący K. R.poseł na Sejm PRL - Łukasz K u m o r. W dalszym ciągu obrad złożyły spra wozdanie ze swej działalno,,;ci Oddziały PTL: Białostocki, Gdański, Katowicki, Kielecki, Krakowski, Limanowski, Lubelski, Łódzki, Olsztyński, Opolski, Poznański, Toruński, Zakopiański. Preliminarz na rok 1960 i 1961 przedstawił skarbnik PTL dr T. Wróblewski. Preliminarz na rok 1961 przewiduje: subwencję PAN l 500000 zł oraz dochody inne 350000 zł. Rozchody obejmują kwotę l 114000 zł na produkcję wydawniczą, oraz prace naukowe i popularyzacyjne. Preliminarz nie obejmuje subwencji i wydatków związanych z reedycją Kolberga. Preliminarz budżetowy na 1960 i 1961 r. został przyjęty w głosowaniu jednomyślnie. W dyskusji nad planem pracy i preliminarzem zabierali głos: prof. Wokroj, prof. Prlifferowa - w sprawie dotowania Oddziałów przez Zarząd Główny, mgr A. Dobrowolska (w sprawie finansowania Oddziałów przez Wojewódzkie Rady Narodowe), prof. Gajek w sprawie badań terenowych, prowadzonych przez PTL, dr A. Dobrowolska w sprawie decentralizacji pracy PTL, dyr. W. Babinicz o polityce kulturalnej PTL, o konieczności szerszej dyskusji na Walnych Zgromadzeniach, o uproszczeniu i ograniczeniu sprawozdawczości, o sprawie decentralizacji pracy Oddziałów, o konieczności współpracy z Komitetem Kultury Współczesnej PAN, o konieczności dotowania Oddziałów, Jan Zaremba o sprawozdaniu Komisji rewizyjnej. Prof. dr Gajek odpowiadając dyskutantom zgadza się co do konieczności decentralizacji, dotowania oddziałów i konieczności lepszej organizacji Walnych Zgromadzeń. Poprawki. Poprawki do Statutu zreferował prof. dr F. Wok I' o j, członek Komisji Statutowej. Poprawki i uzupełnienia proponowane przez Komisję Statutową PTL dokonane w dniach 23-30. V. 1960 r. na XXXV Walne Zgromadzenie w Szczecinie: par. 1. Towarzystwo... (zamiast pierwsze słowo "Stowarzyszenie"). par. 5. Towarzystwo może posiadać własną odznakę organizacyjną po slowie lub" Oddział w (... w ostat. ustępie). par. 7. pt. c) wiedzy O konieczności ochrony i konserwacji zabytków etnograficznych (po słowie pierwszym "rozpowszechniania") a dalej ,.i popularyzowanie zebranych . par. 7. pkt. g) organizowanie wystaw stałych lub objazdowych etnograficznych (w ust. ostatnim po słowie, organizacjach społecznych"). par. 9. ust. 2-gi Oddziału T-wa (po słowie: do ... Oddz. T-wa ust. 3-ci: Oddziału i Zarząd Główny (po słowach: zatwierdza Zarząd). ust. 4-ty dodatkowy: po dotychczasowym ostatnim "deklaracje" (dodać) Członkami Towarzystwa mogą być obywatele państw obcych, za zgodą Zarządu Głównego. par. 11. ust. l-szy: i Zarząd Główny (po słowie: Zarz. Oddziału). par. 22. względnie lub w razie ich nieobecności inna osoba wybrana przez Walne Zgromadzenie (po słowach: przez Zarząd Główny). par. 23. pkt. f) i ich odwołań do orzeczeń Sądu Koleżeńskiego (po słowach w wierszu drugim: wniosków członków). par. 29. - 18 członków i 3 zastępców ... (po słowach wiersz 1-szy "sekretarza generalnego"). par. 33. pkt. c) (powoływanie) zamiast "mianowanie". pin. 33. pkt. c) wiersz 2-gi przyjmowanie (przed słowem "skreślenie"). par. 36. ust. 2-gi: wiersz 2-gi: Przewodniczący Komisji Rewizyjnej ma prawo brania udziału w posiedzeniach Zarządu Gł. bez prawa głosowania (po słowach "i sekretarza"). par. 37. ust. l-szy: całokształtu działalności Zarządu Głównego (po słowach: "należy kontrola"). pkt a) kontrola stanu agend Towarzystwa jak sekretariat, biblioteka, redakcji wydawnictw, archiwum, magazyn ... (pO słowach "dokumentów rachunkowych Towarzystwa"). par. 53. zgodnie z obowiązującymi przepisami (po słowach "prowadzi księgowość"). W dyskusji nad poprawkami głos zabrali: dyr. W. Babinicz, proponuje przegłosowanie poprawek en bloc, mgr B. Kużmicz, proponuje zdjęcie z porządku obrad pkt. poprawek ze względów formalnych, motywując swój wniosek tym, że poprawki nie zostały na czas rozesłane. Z kolei Sekretarz Generalny i członkowie Prezydium stwierdzają, iż nie odpowiada to rzeczywistości, gdyż poprawki statutowe zostały powielone i rozesłane do wszystkich Oddziałów PTL, na co Zarząd ma dowód w postaci pisma mgr Kużmicza, zawierającego wiadomość o otrzymaniu przez niego przesyłki z poprawkami i przekazaniu jej oddziałowi Warszawskiemu. Mgr Jankowski odczytał fragment wymienionego pisma mgr Kuźmicza. Wobec tego stanu rzeczy Przewodnicząca prof. Adamska podaje poprawki statutowe pod głosowanie, Poprawki zostały przyjęte w całości przy l głosie przeciw i 2 głosach wstrzymujących się. Komisja wnioskowa przedstawiła następujące wnioski: 1. Traktowanie sprawy reedycji dziel Kolberga jako pierwszoplanowej, 2. o zwołanie w najbliższych latach WZ w Opolu, 3, o powołanie Oddziału PTL w Łańcucie, 4. () powalanie Oddziału PTL w Radomiu, �620 621 5. o pozostawienie na Walnym Zgromadzeniu przynajmniej pół dnia na dyskusję nad całokształtem prac PTL, 6. o konieczności zwoływania Walnego Zgromadzenia w połowie września, 7. o finansowanie w pierwszym rzędzie badań prowadzonych przez Oddziały, (które znajdą wyraz w publikacjach), 8. o rozsyłanie Oddziałom wykazu nabytków biblioteki PTL, 9. o zwołanie następnych Walnych Zgromadzeń po Białymstoku w Łańcucie, w Kielcach, Mszanie Dolnej i Opolu. Na wniosek prof. Seweryna przyznano mgr Z. Jankowskiemu odznakę i dyplom honorowy za pracę nad zorganizowaniem XXXV Walnego Zgromadzenia i Międzynarodowej Konferencji Pomorzoznawczej w 1960 r. w Szczecinie. Uchwalono również wysłać specjalne podziękowanie dla członków Komitetu Organizacyjnego XXXV Walnego Zgromadzenia. Postanowiono wysłać specjalne telegramy do Rady Państwa, Rady Ministrów, Prezydium PAN, Przewodniczącego 'VRN w Szczecinie i Koszalinie. O godzinie 20,00 prof. dr Tadeusz Seweryn zamknął XXXV Walne Zgromadzenie. Zenon Protokółowali: i Teresa Jankowski KuLik LISTA UCZESTNIKOW XXXV WALNEGO ZGROMADZENIA POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO I MIĘDZYNARODOWEJ KONFERENCJI POMORZOZNAWCZEJ. Kazimierz Adamczyk, Kazimiera Zawistowicz-Adamska Włodzimierz Antoniewicz, Kalina Antonowicz, Anna Apanowicz, Altks~nder Arendt, Witold Armon, Helena Babinicz, Waldemar Babinicz, Leon Bobiński, Stanisław Badoń, Władysław Balicki, Anna Basara, Jan Basara, Willi Bastian (NRD), Zdzisław Batorowicz, Henryk Batowski, Barbara Bazielich, Barbara Bazińska, Roman Bielański, Wiesław Bieńkowski, Stanisław Blaszczyk, Józefa Bednarowska, Janusz BohdanoWiCz, Wanda Brajerska, Jan Brankart (NRD), Benon Branberk, Eugeniusz Buczak, Roman Buczak, Maria Lachowska-Bujak, Józef Burszta, Maria Brzeska, Maria Cabalska, Barbara Szydłowska-Ceglowa, Bożena Chmielewska, Halina Chmielewska, Stanisław Chmielewski, Helena Chojnacka, Kazimiera Chojnacka, Irena ChruściE'lowa, Zofia Chrzanowska, Józef Chrzaszczyński, Irena Chulecka, Józef Chudek, Zygmunt Ciesielski, Eugeniusz Cnotliwy, Maria Czapkiewicz, Ewa Czarnecka, Alina Czarnecka, Bchdan Czarnecki, Anna Czekanowska, Jan CzekanowsKi, Janina Cygańska, Wanda Dąbrowska, Maria Dębińska, Tadeusz Delimat, Stefan Deptuszewski, Janusz Deresiewicz, Agnieszka Dobrowolska, Aleksandra Dobrowolska, Stanisław Dominiczak, Bogdan Dopierała, Witold Doroszewski, Bogusław Drewniak, Duszan Drliacza (Jugosławia), Wanda Drozdowska, Józefa DudkiewiCz, Zygmunt Dulczewski, Janina Dydowiczowa, Wiktor Falkenhanh (Berlin), Adelaida Falkowska, Joahim Falkowski, Wanda Feldman, Wiktor Fenrych, Gracjan Fijałkowski, Władysław Filipowiak, Ryszard Fitz, Feiiks Fornalczyk, Bogdan Frankiewicz, Maria Fryczowa, Józef Gajek, Olga Gajkowa, Stanisław Gajewski, Władysław Garczyński, Władysław Jeż-Jarecki, Bolesław Garyga, Halina Goszczyńska, Antoni Gietek, Janina Gliszczyńska, Marian Gondzik, Wanda Gondzik, Jerzy Grocholski, Paweł Groth, Józef Guranowski, Lutosława Hajnówna, Doris Hammer (NRD), Alicja Hamling, Feliks Haska, Kwiryna Handke, Gunther Heidorn (NRD), Tamara Heidorn (NRD), Zbigniew Heliński, Fiedhelm Hinze (NRD), Charlotte Hirsch (NRD), Roman Hirsch, Kazimierz Hohenauer, Alicja Fucikowa-Hola (CSRS), Bohdan Horbaczewski, Maria Hudymowa, Antoni Huebner, Jadwiga Huebner, Janina Huppenthalowa, S. N. Ivanow (ZSRR), Anna Jachnina, Bernard Janik, Hanna Białęcka-Jankowska, Jan Jankowski, Władysław Janlwwski, Zenon Jankowski, Henryk Janocha, Zbigniew Jasiewicz, Bronisława Jaworska, Barbara Jasińska, Aleksander Jaźwiński, Jaromir Jech (CSRS), Maria Jeżowa, Alicja Gerlach-Josewicz, Konstanty Judenko, Józef Jurek, Witalis Jurkiewicz, Zdzisław E:aczmarczyk, Tadeusz Kaczmarek, Johannes Kalisch (NRD), Ireneusz Gwido-Kamiński, Janina Kamińska, Janusz Kamocki, Helena Kapełuś, Helena Karpińska, Jan Kedrowski, Henryka Klechówna, Krystyna Klęsk, Jan Tadeusz Klik, Franciszek Klonowski, Anna Kluba, Henryk Knie, Jan Kocik, Jadwiga Komorowska, Janina Kościów, Józef Kostrzewski, Władysław Kowalenko, Józef Kozłowski, Tadeusz Kraszewski, Dymitr Krandżalov (CSRS), Henryka Królikowska, Manfred Kruger (NRD), Mieczysław Krzosa, Jerzy Krygier, Marian Krzyślak. Julian Krzyżanowski, Stanisław Krzywicki, Kazimierz Kubik, Jadwiga Kucharska, Ryszard Kukier, Teresa Kulik, Łukasz Kumol', Anna Zambrzycka-Kunachowicz, Antoni Kunysz, Ludwik Kunz (CSRS), Władysław Kupiszewski, Władysław Kuraszkiewicz, Bolesław Kuźmicz, Janina Kuźmicz, Władysław Kwaśniewicz, Maria Trawińska-Kwaśniewska, Krzysztof Kwaśniewski, Andrzej Kwilecki, Izabella Ułaszyn-Kwilecka, Stefan Kwilecki, Gerard Labuda, Mikołaj Latuch, Irena Lech, Andrzej Lechnicki, Lech Leciejewicz, Henryk Lesiński, Władysław Lewandowski, Anna Kowalska-Lewicka, Janina Lorenc, Eva Lesesova (CSRS), Ludwik Lesos (CSRS), Tadeusz Łastowiecki, Teresa Łaszczewska, Julian Ławiński, Irena Łopuszańska, Bolesław Łopuszański, Witold Łukasiewicz, Joachim Mai (NRD), Józef Majchrzak, Kazimierz Majewski, Edmund Makowski, Stanisław Malessa, Longin Malicki, Przemysław Małek, Kazimierz Maniszewski, Krystyna Marczak, Feliks Markowski, Michał Maśliński, Krystyna Mazurkiewicz, Jerzy Meissner Wacław Michałowski, Barbara Michejda, Stanisław Mielczewski, Ryszard Miernik, Krystyna Mierzejewska, Józef Mikołajtys, Wacław Maskowski, Zdzisław lVIitkiewicz, Wanda Mitzner. Józef Mossakowski, Józef Mozelowski, Olga Mulkiewicz, Wojciech Myślenicki, Kazimierz Myśliński, Teresa Siudowska-Myzyk, Eliza Naumowicz, Władysław Negrey, Romualda Niekrasz, Czesław Niemyski, Halina Nowosad, Jerzy Olczak, Halina Olędzka, Feliks Oleszczuk, Aleksander Oleszczuk, Janusz Optołowicz, Marian Ornat- �622 kiewicz, Richard H. Osborne (Wielka Brytania), Krzysztofa Ostrowska, Franciszek Paprocki, Jerzy Pałyskiewicz, Leon Pawlak, Reinhard Petsch (NRD), Bogusław Pękal, ,Janina Petera, Wacław Petsch, Marian Pieci ukiewicz, Kazimierz Pietkiewicz, Ewa Fryś- Pietraszek, Czesław Pilichowski, Maria Piłat, Elżbieta Piotrowska, Zbigniew Piotrowski, Czesław Piskorski, Zbigni'2W Piskorski, Stefan Pobocki, Zofia Poczobut, Józef Pogóreczny, Zofia Podkowińska, Marian Pokropek, Maria Polakiewicz, Kazimierz Polański, Wanda Pomianowska, Kazimiera Pomianowska, Anna Poniatowska, Jerzy Poradowski, Klara Prillowa, Zygmunt Prószyński, Maria Znamierowska Priifferowa, Danuta Ptaszyńska, Kazimierz Pudło, Michał Pułaski, Maria Pypciuk, Janina Rosen-Przeworska, Harald Raab (NRD), Zbigniew Radecki, Jan Rombski, Andrzej Roplewski, Magdalena Rostworowska, Ludwik Rostworowski, Urszula Rotuska, Jan Rotuski, Wolfgang Rudolph (NRD), Ewa Kamińska - Przetelska, Bolesław Sadaj, Marian Sadaj, Jan Sadownik, Maria Salingova (CSRS), Evald Schuldt (NRD), Stanisław Schwann, Elżbieta Senenko, Tadeusz Seweryn, Andrzej Siciński, Stanisław Siewierski, Marian Sikora, Kazimierz Siuchniński, Władysław Siwek, Tomasz Skarżyński, Przemysław Smol arek, Lucja Smędzik, Alojzy Smykowski, Walerian Sobisiak, Leonard Sobierayski, Wojciech Sokołowicz, Maria Kwapiszowa-Solecka, Janusz Sowiński, Zofia Lehr-Spławińska, Tadeusz Lehr-Spławiński, Stanisław Steczkowski, Jan Stelmacz, Donald Steyer, Roman Stopa, Maria Stopowa, Maria Suboczowa, Zygmunt Sułowski, Bernard Sychta, Włodzimierz Szafrański, Janina Szumanowa, Jerzy Szwejk, Jerzy Szydłowski, Sławoj Szynkiewicz, Kazimierz Slaski, Ewa Śledzińska, Wacław Śledzi!'lski, Wojciech Smigielski, Stefan Świerzewski, .Janusz Świeży, Dobrosława Swirko, Stanisław Świrko, Władysław Świrski, Bruno Taydelt, Karolina Taydelt, Jerzy Topolski, Bogumiła Traczyk, Kazimiera Tymieniecka, Wanda Tymieniecka, Kazimierz Tymieniecki, Aleksandra Tyszkowa, Barbara Urbańska, Anna Vakarelska (Bułgaria), Christo Vakarelski (Bułgaria), Bogdan Wachowiak, Adam Wanke, Czesław Wawrzyniak, Stanisława 'Weiss, Stefan Wesołowski, Maria Wiercińska, Tadeusz Wieczorowski, Alfred Wielopolski, Bogdan Wierzbicki, Herbert Wilczewski, Renate Winter (NRD), Jerzy Wiśniewski, Tadeusz Prus- Wiśniowski, Andrzej Wituszyński, Anna Lyszcz..Wirpszowa, Waltraut Woellcr (NRD), Aleksandra WOjciechowska, Jerzy Wojtasik, Franciszek Wokroj, Maria Danuta Wołągiewicz, Ryszard Wołągiewicz, Edward Wołoszyn, Janina Wołyńska, Maria Wożniak, Antoni Wróbel, Zdzisław Wróbel, Jadwiga Wróblewska, Tadeusz Wróblewski, Helena Wróblewska, Krystyna Wunsch, Zdzisław Wunsch, Maria Zaborowska, Jan Zaciura, Ludwik Żabrocki, Barbara Zagórna, Stanisława Zajchowska, Jerzy Zajdel, Ludmiła Zajdel, Danuta Rymsza-Zalewska, Jan A. Zaręba, Eugeniusz Zawadzki, Helena Zduńska, Jadwiga Pałkowska -Zieni ukowa, Antoni Zwolak, Irena Zybert, Stefan Żółkiewski, Kazimierz Żurowski, ;\Iaria Żywirs1{a. G23 - - 'L ...,. ,..: ~ ,~ ...,. _. x ...,. ..., ,-':", ., -' '7-1 ~. ...,. ~ l:: i":' ...,. ,-::: ':", ., .:,. .. "f. --"J_ ~ ;.., ;.. . e: 1,":_ e;, - E 'L a :=: ,:;. ,'1; ~ e-< ::: ~ ~~~ ....., ~ ~ ~ "~ ~ }~ Y: ....., - 'C TJ ;::; ;:: ~ :=: ;...-; .•A I I I ( ;:: ,:,. ''L. ::" ;.., . ;,.; ."'i ~~ ::;; oc ;:; ";...-; ;:: :;.... ;...-~ "f. ~'" I I .. ~ " ~ ~ .~ '" ;:;; ~ "f. " ::>-; "->: - ..-> ..-~ ~ ".-, ,...., ::: -=" '-. :=: c-: -='-. 7 ., ~L ~;. ., ::: -='-. ., ., :-: :..--~ ."i t: ,~ ~ ~ ~ ::: ;..- '/. §: - ::: .","- ::: ~ ~ . S x ."'"i "L ."'~i - ~ '--. ~ ~ Q;;' :;'J " -~ ::: :-;: TJ ~ M ~ - ;::;g ? ~ ;-::: g t:f) ~ M - '-O ~' t:: ...,. "'l '~ ."'..:;i Q ~ ~ " ; be ;.., Q;l 0';::; .[. ~ 'a" >~ ;. ;.. " "1 " - ~ ~ :.. ~ ::;: ">. > •..•.. '" ;.., ~ ~ > •..•.. c:: " Z < ;:..., "- :.. - -'= ~ ~ -:o ."'i Z < ~ ::... ~ '~ x:>; "- " .:::- > .."f. :-; "- .'~ "- '" ~- ....., ~ ~ ~ ~'" ;.., ."''Li �624 B I L _\ X S Polskiego Towarzystwa Ludoznaw· 625 Aktywa czego we \Yroeławiu T r e L.p. -'-- _ .. -."'" _ .. i Sum, . ,.Je'd nos tk' owe!I ć -_._._----- Banki - Zarząuu Głównego - Odclziałów PTL 5258S,S5 54642,01 2 Kasy Zarządu Głównego Oduzialów ;"),12 18 H)4,15 3 Rozliczenie 4 Sumy 5 Dłużnicy wydawnictw w toku Komitetu l-'TL Kolberg. - 429007,19 13 727.06 45968,80 , 67,20; współpracownicy instytucje państwowe odbiorcy wyuawnictw rozrachunki publiczno-prawne 7 Materiały 8 Gotowe wydawnictwa w magazynie własnym gotowe wyuaw. w innych magazynach 10 rozliczenia Środki w magazynie w przerobie podstawowe Biblioteki 1959 r. ! I L.p'j T r e Sumy zbiorcze I 107240,85 "Wierzyciele -- 18199,27 343288,20 Sumy jednostkowel Ś Ć i i I współpracownicy instytucje pailstwowe odbiorcy wydawnicb'rozrachunki publicznoprawne 27444,68 23684,80 3600,17204,03 71933,51 2 Inne rozliczenia 3 Fundusze w środkach podstawowych 4 Fundusze w środkach obrotowych 15462,54 569764,45 3162415,49 489770,25 41014,70 Inne i 31 grudnia Pasywa ._-j 3562,52 do rozliczenia 6 9 215890,26 127,397,94 na dzieil Sumy zbiorcze 72837,71 93433,3;) własnym 166271,06 i 1994066,05 87318,63 2081384,68: 080,63 4508,50 94080,63 [)Q - Zarządu Głównego - Oddziałów 454936,53 20238,79 Zarządu Głównego Oddziałó,,- 475175.32 :~S19 .375,99 StanislalC '''rocław. dni~l :31. 1. 19;39 Razem Gajewski pasywa 3819 '-i7:i,99 Księgow,\1'. ( -) Dl' T((de~~s;:; Tr I'óblewski Skarbnik 40 - ..Lud", t. XLVII �627 626 Sprawozdanie Z XXXVI WALNEGO ZGROMADZENIA LUDOZNAWCZEGO W BIAŁYMSTOKU, POLSKIEGO TOWARZYSTWA W DNIACH 1.5. i 16. IX. 1961 r. Obecni na sali członkowie Towarzystwa w liczbie 124 osób. Ponadto na Zjazd przybyli przedstawiciel Ministerstwa Kultury i Sztuki - dr Kazimierz Pietkiewicz, przedstawiciele Wydziału I P.AN. prof. dr Stanisław Arnold i mgr Jerzy Sokolewicz, przedstawicielka IHKM - doc. dr Janina Przeworska, przedstawiciel WRN inż. Jerzy Popko, kierownik Wydz. Kultury WRN w Białymstoku Ob. Fr. Stoczkowski, kierownik Wydz. Kultury MRN w Białymstoku Ob. Jerzy Łupiński, przedstawiciel KW ZSL Ob. Jan Czapla. Nieobecność swą usprawiedliwili: prof. dr W. Antoniewicz, prof. dr R. Reinfuss, dr B. Garyga, prof. dr K. Adamska, prof. dr K. Dobrowolski, prof. dr J. Krzyżanowski. Sesję naukową otworzył prof. dr Jan C z e k a n o w s k i, witając obecnych na sali przedstawicieli organizacji politycznych, władz miejscowych i delegatów P AN oraz wSl:ystkich członków i gości. Do prezydium przewodniczący zaprosił: inż. Czaplę, ob. Stoczkowskiego, Popkę, prof. dr S. Arnolda, posła A Jażwińskiego, dr Pietkiewicza, prof. dr W. Doroszewskiego, prof. dr J. Gajka, prof. dr J. Bursztę. Obecni oklaskami przywitali prezydium. Jako protokólantów powołano: mgr M. Suboczową, dr T. Delimata, mgr Z. Ciesielskiego i Ob. Zofię Ujdę. Proponowany program sesji naukowej, p ośw ięcon ej P odlasiu został przyjęty przez Walne Zgromadzenie bez poprawek. Referat inauguracyjny wygłosił prof. dr J. Czekanowski, referaty następne: mgr Trawińska-Kwaśniewska, dr K. Kwaśniewski, mgr J. Damrosz, prof. dr W. Doroszewski, prof. dr Tadeusz Rogalski, mgr L. Szwengrub-Judenko. Referaty zostały nagrane na taśmę magnetofonową. Wszystkie referaty na wniosek przewodniczącego Sesji będą opublikowane w osobnym wydawnictwie. W dyskusji nad referatami zabierali głos: prof. dr J. Czekanowski, dr O. Gajkowa, Ob. Bazala, doc. Chętnik, prof. Pri.ifferowa, mgr St. Świrko. Podsumowania sesji dokonała prof. M. Pri.ifferowa, podkreślając ważność wygłoszonych referatów dla posunięcia wiedzy o regionie białostockim, którym poza etnografami interesują się także przedstawiciele innych dyscyplin naukowych. Prof. Pri.ifferowa podkreśliła również konieczność dalszych badań w Biastockiem i to nie tylko w odniesieniu do tradycyj nej kultury ludowej, ale również w stosunku do żywej wspólczesności. Częśc naukową Zjazdu zamknięto o godzinie 15-tej. Dnia l,j września godz. 17,30. Otwarcia Walnego Zgromadzenia dokonał wiceprezes Towarzystwa prof. .J. C z e k a n o w s k i, informując, że ze względu na podnoszone przez niektórych członków Towarzystwa usterki formalne towarzyszące wyborom do władz Towarzystwa na XXXIV Walnym Zgromadzeniu w Olsztynie Zarząd Główny postanowił złożyć mandat na ręce Walnego Zgromadzenia na rok przed upływem kadencji z prośbą do zebranych o przyjęcie tej rezygnacji. Po przyjęciu tego wyjaśnienia Walne Zgromadzenie przystąpiło do wyboru komisji mandatowej, komisji matki i komisji wnioskowej. W skład komisji mandatowej weszli: prof. M. Pri.ifferowa, dr A Lewicka, mgr M. Suboczowa, mgr Z. Jankowski. Do komisji matki weszli: prof. J. Czekanowski, prof. M. Prufferowa, dr Wróblewski, prof. Wanke, doc. Pojnarowa, dr Lewicka, mgr W. Jostowa, dr K. Pietkiewicz, mgr Szwengrub, mgr Kaleciak. W skład komisji wnioskowej zostali powolani: prof. Wanke, prof. ZygleI', dr Dełimat, mgr Kaleciak. Na wniosek prof. Gajka powołano też komisję mającą zająć się interpretacją postanowień statutu dot. wyborów do Zarządu Głównego. Koniecznośc interpretacji wynikła z faktu, że statut nie formułuje wyrażnie sposobu przeprowadzenia tych wyborów, nie wyjaśnia mianowicie czy Walne Zgromadzenie wybiera osobno prezesa a osobno resztę członków, czy też wybiera Zarząd w składzie 19 członków i 3 zastępców, pozostawiając im sprawę wyboru prezesa. Do komisji tej zostali powołani: prof. Burszta, prof. Wanke, dr Delimat. Komisji zalecono przekonsultowanie tej sprawy z Ob. Jerzym Sokolewiczem, magistrem praw. Ponadto dokonano wyboru komisji regulaminowej w składzie: mgr Jankowski, prof. Pri.ifferowa, dyr. Badoń, mgr Kaleciak, doc. Przeworska. Zadaniem tej komisji było opracowanie technicznej strony przeprowadzania wyborów. W sprawie programu obrad zabrał głos prof. Gajek, informując zebranych o tym, że Zarząd Główny na posiedzeniu w dniu 14 września 1961 r. dyskutował celowość zajmowania się projektem poprawek do statutu. Zarząd wyszedł z założenia, że dyskusja nad profilem towarzystw naukowych, zwłaszcza subwencjonowanych przez PAN, zmierzająca do zasadniczych zmian w ich strukturze i zadaniach, czyni zmiany w statucie w chwili obecnej całkowicie bezprzedmiotowe. Prof. Gajek zaproponował usunięcie z porządku obrad dyskusji nad poprawkami do statutu i zastąpienie jej dyskusją nad memoriałem PAN \\' sprawie towarzystw naukowych. Równocześnie prof. Gajek zaproponował usunięcie z porządku dziennego obrad drugiego punktu, a mianowicie: "planu pracy Towarzystwa na rok 1961-1964, uważając, że Zarząd wybrany na tym Walnym Zgro~adzeniu nie będzie w stanie w tak krótkim terminie przedstawić sE'nsownego i realnego planu działania na okres kilkuletni. Oba wnioski poddane głosowaniu zostały przyjęte. Odczytanie i przyjęcie protokółu z XXXV Walnego Zgromadzenia zostało przesunięte na dzień 16 września 1961 r. Na tym posiedzenie w dniu 15. IX. 1961 r. zakończono. �629 pracownicy etatowi Zarządu Głównego oraz ci, którzy w pracy Towarzystwa nie brali dotąd żadnego udziału . ..:'rof. Wanke jako jednocześnie członek komisji powołanej do zinterpretowania postanowień statutu odnośnie do wyborów do Zarządu, poinformował zebranych, że statut nie określa ściśle procedury tych wyborÓw. Można oddzielnie wybierać prezesa i oddzielnie resztę członków Zarządu. Można też wybierać cały Zarząd łącznie. Decyzji w tej sprawie oczekuje się od Walnego Zgromadzenia. Walne Zgromadzenie na wniosek prof. J. Czekanowskiego przyjęło zasadę dokonania wyboru całego Zarządu łącznie. Za wnioskiem tym głosowało 49 osób, przeciw wnioskowi 33, 5 osób wstrzymało się od głosowania. Obecnie prof. J. Czekanowski przewodnictwo przekazał prof. T. Zyglerowi. Prof. ZygleI' poprosił mgr Jankowskiego o odczytanie projektu regulaminu wyborów, opracowanego przez komisję regulaminową. Po odczytaniu projektu regulaminu mgr Jankowski poprosił o głos celem zreferowania sądu komisji regulaminowej co do zasady niewybierania do władz Towarzystwa małżeństw i płatnych pracowników Zarządu Głównego. Jak poinformował, część członków komisji regulaminowej uznała te zasady za niesłuszne, natomiast część opowiedziała się za ich uznaniem i wprowadzeniem. W dyskusji nad projektem regulaminu zabrali głos: prof. Wanke, dr Pomianowska, mgr Judenko, prof. Gajek. Prof. Wanke zgłosił wniosek o usunięcie z regulaminu punktu mówiącego o wybieralności do Zarządu osób nieobecnych na walnym zebraniu. Wniosek przeszedł większością głosów, przeciw wnioskowi nie głosował nikt, wstrzymało się 9 osób. Dr Pomianowska, mgr Judenko i prof. Gajek w swych wypowiedziach stwierdzili, że komisja regulaminowa zabierając głos w sprawie wprowadzenia czy niewprowadzenia do Zarządu małżeństw i pracowników etatowych PTL wkracza w kompetencje komisji matki. Wypowiedzieli się oni za utrzymaniem ustaleń komisji matki. Wnioski poddano pod głosowanie: Przeciwko wprowadzeniu do Zarządu małżeństw, wypowiedziało się 50 osób, za wprowadzeniem ich 32, od głosowania wstrzymało się 16 członków. Przeciwko wprowadzeniu do Zarządu płatnych pracowników wypowiedziało się 53 osoby, za ich wprowadzeniem 17 osób, od głosowania wstrzymało się 25 osób. W wyniku tego głosowania ustalenia komisji matki pozostały aktualne. Po wyczerpaniu dyskusji nad regulaminem w głosowaniu przyjęto regulamin większością głosów przy 4 wstrzymujących się i jednym sprzeciwie. Z kolei przewodniczący zebrania odczytał listę kandydatów do Zarządu przedstawioną przez komisję matkę (w załączeniu). Z sali padły 628 16 września 1961 r. - godz. 9-ta. Walnemu Zgromadzeniu w dniu 16 września 1961 r. w godzinach przedpołudniowych przewodniczył prof. J. C z e k a n o w s k i. W pierwszym punkcie porządku dziennego mgr Jankowski odczytał pr~tokół z XXXV Walnego zgromadzenia w Szczecinie. Protokół został przYNty bez poprawek. Sprawozdanie z działalności Zarządu Głównego za okres 1959-1961 r. w zakresie organizacyjno-naukowym i wydawniczym złożył sekretarz g~neralny, prof. J. G a je k (Tekst sprawozdania w zał.ączeniu). s~r~w~zda~w z prac komitetu kolbergowskiego złożył mgr J. Majchrzak w In:le-' 'l m~obecnego prof. J. Krzyżanowskiego. W związku ze sprawozdame' k~ml~ tetu kolbergowskiego prof. Gajek poinformował zebranych o powzięte] decyzji przekazania redakcji naukowej reedycji "Dzieł Wszystkich:' Kolberga w ręce prof. Burszty i prosił o zaakceptowanie tej ~ecY~JI przez Walne Zgromadzenie. Wniosek został przyjęty. Sprawoz~a~le. fmanso",,:e przedstawił dr Wróblewski (bilans za 1960 r.). Sąd kolezenski \~ czasie swojej kadencji nie rozpatrywał żadnych spraw i nie przedstaWił sprawozdania. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej zreferował ~rzewodniczący tej komisji, p o s e ł Łuk a s z K u m ~ r. Sprawozdame. poseł Kumor zakończył wnioskiem o udzielenie ustępuJącemu ZarządowI abso- v: lutorium. .. Po sprawozdaniach przewodniczący zarządził dyskusję. dYS~USJI nad sprawozdaniami zabrali głos: dr Pomianowska, mgr ŚWlrko, pisarz ludowy Opolszczyzny, R. Urban, red. J. Pieprzyk. Dr Pomianowska podkreśliła znaczny rozwój biblioteki i operatywność personelu bibliotecznego. Mgr Świrko zwrócił uwagę na słabą propagandę wydawnictw :rowarzystwa wśród szerszych rzesz społeczeństwa, m. in. na brak wydawmctw PTL na Międzynarodowych Targach Książki w W-wie. R. Urba~ mó~i~ z entuzjazmem o znaczeniu prac Towarzystwa Ludoznawczego I zwroclł uwagę na konieczność żywszego zainteresowania się etnografów Ziemią Opolską. Red. Pieprzyk zapytywał, czy nie byłoby celowe nawiązanie bliższej współpracy Towarzystwa z licznymi towarzystwami regionalnymi. Po dyskusji przewodniczący postawił wniosek o przyjęcie s~rawoz~ania i zarządził głosowanie nad wnioskiem Gł. Komisji Rewizyjnej o udZielenie absolutorium ustępującemu Zarządowi. Za wnioskiem wypowiedziało się 93 obecnych, od głosowania wstrzymali się członkowie Zarządu. . .. Z kolei złożyli sprawozdania przewodniczący poszczególnych komiSJI: przewodnicząca kom. mandatowej prof. Priifferowa, oświadczyła, że na sali jest obecnych 115 osób uprawnionych do głosowania. W imieniu ko .. misji matki zabrał głos Prof. Wanke, który przedstawił proponowany skład Zarządu, Gl. Komisji Rewizyjnej, oraz Sądu Koleżeńskiego. Prof. Wanke oświadczył również, że komisja matka przy opracowywaniu ltsty wyborczej, przyjęła zasadę, by do Zarządu Głównego nie wchodzili małżonkOWie, l, I ~" • t �631 630 18. Prof. dr Adam Wan k e. 19. Dr Tadeusz W rób l e w s k i. Zastępcy członków: Mgr. Piotr K a l e c i a k. Dr Zofia S t a s z c z a k ó w n a. Mgr Maria Liii S z wen g rub. Członkowie Komisji Rewizyjnej: Mgr Stanisław B a d o ń. Prof. dr Wojciech H e j n o s Z. Prof. dr Franciszek Wok r oj. . . listy dodatkowymi następującymi nazwiskami: dr głosy o uzupe ł meme . k ,. k' of J Krzyżanowski doc. Frankowska, mgr Błaszczy , K Kwasmews l, pr . . , . . M Bł k . k' Judenko mgr Ciesielski, dr JaSleW1CZ. gr. aszczy mgr Ku ler, mgr , .... ., . b go . J d k kandydatur swoich me przYJęh. W lmlemu meo ecne l mgr u en o f . t "d eszy . owskiego zabral głos mgr Jankowski, re eru]ąc resc ep prof K rzyzan , • f K' ki nad~słanej przez profesora. Z depeszy wynikało, że pro. rzyzanows . . kandydaturę do Zarządu, jeżeli skład Zarządu ulegme zasadprzYJmle " b ch ader . ym zmianom. Treść depeszy została przyjęta przez ze rany n mcz . d ł" krytycznie. Wniosek o zamknięcie listy przyjęto Je nog osme. . . . Z kolei wyłoniła się kwestia, czy nowozgłoszone nazw~ska nalez) dopisać do listy przedstawionej przez komisję matkę, czy tez wystarczy umieścić je na tablicy znajdującej się w sali ~~rad:. . ._ Zebrani głosowaniem przyjęli tę drugą mozllwosc J~kO znaczme bar dziej praktyczną i dopuszczalną. Następnie p~ze.wo?mczący z~propon~wał skład komisji skrutacyjnej: Judenko, Bazlehchowna, Pomlanowska, Jostowa, Glapa, Jankowski, Świrko. . . . Skład kO!I1isji skrutacyjnej został przyjęty JednomysIm:. . Przewodniczący zarządził zatem wybory poprzedzone ~l.l.kunastomlnu~ tową przerwą, w czasie której wyborcy otrzymali od komlsJl mandatowej listy wyborcze. . . Po oddaniu głosu przez uprawnionych do głosowama cZłon.kow P~~: przewodniczący odroczył obrady do godziny 17-te.j. Czło~k,owle kOm~SJI skrutacyjnej pozostali na sali w celu opracowama wymkow wyborowo 16 września 1961 r. - godz. l7-ta. . .. Posiedzenie popołudniowe rozpOCzęło się od sprawozdania komlsJl skrutacyjnej. Do Zarządu polskiego Towarzystwa Ludoznawczego zostali wybrani Członkowie: 1. Prof. dr Kazimiera Zawistowicz-A d a m ska. 2. Prof. dr Włodzimierz A n t o n i e w i Cz. 3. Prof. dr Józef B u r s z t a. 4. Prof. dr Jan C z e k a n o w s k i. 5. Dr Tadeusz D e l i m a t. 6. Prof. dr Józef G a je k. 7. Dr Bolesław G a r y g a. 8. Doc. dr Aleksander Lech G o d l e w s k i. 9. Dr Anna Kowalska-L e w i c k a. 10. Dr Bronisława J a w o r ska. 11. Dr Longin M a l i Ck i. 12. Prof. dr Bolesław O l s z e w i c z. 13. Doc. dr Anna Kutrzeba-P o j n a r o w a. 14. Dr Kazimierz P i e t k i e w i c Z. 15. Prof. dr Maria Znamierowska-P r i.i. f f e r o w a. 16. Prof. dr Roman R c i n f u s S. 17. Mgr Maria S u b o c z o w a. Zastępcy: Mgr Stamsław B ł a s z c z y k. Dr Walerian S o b i s i a k. Od tej chwili przewodniczył obradom prof. Burszta, jako jeden z członnowowybranego Zarządu. Prof. B u r s z t a zreferował treść i dotychczasowe wyniki dyskusji toczącej się na temat profilu towarzystw naukowych. Oddziały PTL zobowiązane są przeprowadzić na ten temat dyskusję w swoich środowiskach i w najbliższym czasie zgłosić swoje dezyderaty Zarządowi Gł. jako materiał na konferencję w PAN. Następnie przedstawiono Walnemu Zgromadzeniu wnioski zgłoszone przez członków do wybranej uprzednio komisji wnioskowej. Wniosek prof. G a j k a o przekazanie rękopiśmiennych tek Kolberga z archiwum PTL we Wrocławiu do Poznania po szczegółowych wyjaśnieniach mgr Majchrzaka, został jednogłośnie przyjęty. Wniosek Oddziału poznańskiego dot. planów wydawniczych PTL, oraz reorganizacji komitetów redakcyjnych przyjęto jednogłośnie jako zalecenie dla Zarządu. Wniosek Oddziału Zakopiańskiego dot. starań o ostateczne zlokalizowanie skansenu zakopiańskiego przyjęto jednogłośnie. Wnioski organizacyjne Oddziału poznańskiego przyjęto jako zalecenie dla nowego Zarządu. Wniosek Oddziału w Łańcucie, został przyjęty przez aklamację. Wniosek redakcji "Literatury Ludowej" o nałeżyty kolportaż wydawnictw PTL przekazano jako zalecenie Zarządowi. Wniosek mgr Jankowskiego dot. spraw organizacyjnych PTL przekazano do rozpatrzenia Zarządowi. Wniosek dr Pomianowskiej o zwiększenie personelu biblioteki PTL we Wrocławiu, został przyjęty jednomyślnie. Informacja Zw. Sp. Przemysłu Ludowego i Artystycznego CPLiA oraz Muzeum Śląskiego w Bytomiu o utworzeniu regionalnych izb twórczych m. in. izby "Kawuloka" została podana do wiadomości obecnym. Przewodniczący zebrania prof. Burszta podsumował wyniki Walnego Zgromadzenia i dokonał jego zamknięcia o godz. 19,45. ków Protokołowali: Dr Tadeusz Detimat Mgr Maria Suboczowa �632 633 B il a n s Polskiego Towarzystwa Ludoznaw- Aktywa czego we \Yrodawin na aziefl :31. XII. 1961 r. Pasywa T r e B L.p. l 2 3 4 Banki Kasa 1140835.09 - Zarządu Głównego - Komitetu Kolbergowskiego - Oddziałów PTL 43.03 26.05 20416.65 20482.73 Rozliczenie Dłużnicy wydawnictw-w toku (PTL) - Komitetu Kolbergowskiego 418690.39 385441.76 - 227933.66 36029.20 45017.99 współpracownicy instytucje państwowe odbiorcy wydawnictw rozrachunki publicznoprawne 6 Inne rozliczenia 7 Materiały 10 II 3 65.- 309045.85 - Oddziały własnym Środki podstawowe Zarz. Oddziałów 34685.36 202 722.49 Środki wyrównawcze 5 Fundusze w środkach 6 Fundusze w środkach 727585.72 otrzymane podstawowych obrotowych 6234.11 1 ;')00.-- 676356,(17 4230767.43 2170548.34 Gl. Zarządu Głównego Oddziałów 194407.63 2 364 955.97 104603.20 4508.50 109 llI.70 546543.63 20701.64 567240.27 4000.- przekazane Aktywa I 5677745.50 Stanislaw Razem Gajewski Księgowy ;')677 745.50 paspva Dr l. ..L Oddziały 4 2184H.:t:; 35301.27 do wyjaśnienia i Inne rozrachunki ~3 577.25 11)83.80 12018.22 608560.10 237 407.85 ---'--_._- Razem Sumy współpracownicy instytucje pallstw. odbiorc~' wydawnictw subskrybenei O. Kolb, rozrachunki publiczno. prawne Bumy zbiorcze 41533.97 w magazynie własnym ~. innych magazynach wyrównawcze 2 804132.15 - Sumy , jednostkowe Ć 114994.92 w magazynie w przerobie Biblioteki T r e ~ L.p. \Vierzyciele do wyjaśnienia Gotowe wydawnictwa Środki i 91447.944 073.01 69315.08 Sumy !l Ć Sumy zbiorcze [ - Zarządu Głównego - Komitetu Kolbergowskiego - Oddziałów PTL 5 8 [ Sumy : jednostkowe & ; ., T. Wróblewski skarbnik �63;; 6:~1 SPRA WOZDANIE ~. C ,--:--1 ~ I~ l~ -:--1 ~ ~ ..,. ~ L~ ~ - 'f; -" ,- -.,., .:.< ....: >< ~ ~ ;:: :t: - ~ ..: ;:: o <C er: Q) '" ....., ~~ ..- ~ ~ ~ ...,~ ~ ~ ~ .~..: C N -:: ;.... N E ;:: ...; A ...; '"' o ....• p:; .. YO N N lf.I 2i ;: 'o Ó ~. ~ ....- "" ~ YO <ll ~. ?:: 00 ~ .~ :Li tt- .... ~~, ~ ~ l~ o:; '"!' ._-_ .. ___ ----_.'._._----- --'._I ;? Ć ....• "" o ....• ....• '5 t- <'l <O -"_ ..__ I Ó .... g .~ te ~ ~ .....• Co ....• ::::! C"":. 1.0 t- o ~. ....• '"' Ci ;: .~ ..: ;:: ~ ;..-, ;: <l) ;:: .... EJ .. » ..., N ~ 'Q5' ;:: c ~ N >=-, ::-::: o: ...,;: .~ ...., .:2 ;: .::;:: ,.~ ,-. °2 'N~ .:.< -:: ~ rg .. g ;. N '""' ::-::: :.L. ~ ~ ;: -::~ h zacja nauki, 7. Prace organizacyjne . z planem przedstawionym Dział Wydawniczy: zgodnie polskie Towarzystwo LudoWydz. I Polskiej Akademii Nauk w 1960 r. największą ilość wydanych znawcze osiągnęło w roku sprawozdawczym arkuszy, a mianowicie: wydrukowano w 1961 r. 177.6 arkuszy wyd., (poślizg) 57 arkuszy wyd., oraz I tom O. Kolberga 35 arkuszy wyd. Razem 269.6 ark. wydawniczych. Jest to osiągnięcie w dziejach polskiego Towarzystwa Ludoznawczego bez precendensu i jest wynikiem olbrzymiego wysiłku, zważywszy, że Towarzystwo prowadzi swój dział wydawniczy samodzielnie, to jest 1. specjalnych instytucji wydawniczych. w 1961 r. pozycje to: II, oraz "Dzieła o ~ "O LUDOZNAW- "Lud", tom 46, "Prace i Materiały Etr;ograficzne" t. XVII i XVIII cz. "Atlas Polskich Strojów Ludowych" zeszyt 26 i 27, "Biblioteka Popularna", tom III, "Łódzkie Studia Etnograficzne" tom III, "Archiwum Etnograficzne" Nr 23 i 24, "Literatura Ludowa" - kwartalnik R. V. 1-2, 3 i 4-5 Wszystkie" Oskara Kolberga tom I Pieśni Ludu poLskiego. Z lf.I PRAC POLSKIEGO TOWARZYSTWA CZEGO ZA ROK 1961 Prace Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego dzielą się na następujące działy: 1. Dział Wydawniczy, 2. Dział Naukowo-badawczy, 3. Biblioteka i Archiwum Naukowe, 4. Wymiana wydawnictw własnych, 5. Dział edycji i reedycji "Dzieł Wszystldch" Oskara Kolberga, 6. Populary- bez pomocy Wydane 'N ~ -- _. - <ll ~ ~ .- )~ r£ ~ ~ ~ " ~ ::'- .:.<~... s. ._--- .... C l~ .~ .',L' er: '"!' .~ ~ ~ >. ~ S 2i -_. ~ "" ...;.;. ~ Z CAŁOKSZTAŁTU S ~ ~ ~1 l~ .;; ... ::t ~ ~ L': .. h ;: ~ -< 'F--= N - ~ :... ...:: ·z -:;. .. - - - '"' -:: i;; ~ ;; - :::- ..,. "'" '" Si .~ " o-,;: ~ o j '00 !:>D O' er. .~ ~ ::: ~ Obejmują one rozprawy, monografie i prace etnografów (samodzielnych i pomocniczych pracowników) oraz innych specjalistów interesujących się zagadnieniami kultury ludowej, a także prace i materiały amatorów i entuzjastów folkloru, członków Towarzystwa (lub nieczłonków), którzy zgłaszają chęć udziału i wykazują się znacznymi i wartościowymi wynikami badań. Wydawnictwa polskiego Towarzystwa Ludoznawczego pelnią ważną rolę w ruchu naukowym w zakresie etnografii i są ważnym etapem osiągnięć starszej i młodszej kadry naukowej etnografów. Są one też podstawą wymiany dzieł własnych w zamian za dzieła obce drogą bezdewizową, pozostają więc w ścisłym związku z bogaceniem Biblioteki Polskiego Tow. Ludoznawczego, stanowiącej poważny warsztat pracy w tej dziedzinie nauk. Produkcja wydawnicza Towarzystwa stwarza też podstawy dla sprzedaży dzieł naukowych, z której wpływy zasilają budżet Towarzystwa przeznaczony na dalsze prace naukowo-badawcze. �W roku sprawozdawczym Zarząd postanowił pod wpływem kontroli NIK zmniejszyć nkktóre nakłady, co częściowo zostało konane. sugestii już wy- Należy podkreślić, że dla zrealizowania planu edycji i reedycji "Dzieł Wszystkich" O. Kolberga Zarząd przeprowadził uchwałę podjętą poprzednio po szczegółowym omówieniu przez Komitet Kolbergowski - na XXXVI Walnym Zgromadzeniu PTL w Białymstoku o powierzeniu funkcji redaktora naczelnego prof. dr Józefowi B u r s z c i e. Uchwałę zrealizowano. Pracami wydawniczymi PTL kierowali redaktorzy poszczególnych tytułów i serii wydawniczych oraz Komitety Redakcyjne; w roku sprawozdawczym wysunął się na plan pierwszy Komitet Kolbergowski, o czym będzie mowa w osobnym sprawozdaniu z działu prac nad edycją i reedycją "Dzieł Wszystkich" O. Kolberga. Tu tylko podkreślić należy, że inne Komitety Redakcyjne nie miały okazji zebrać się w roku sprawozdawczym, realizowano zaś plany dawno powzięte i zatwierdzone przez Walne Zgromadzenie i Zarząd, a także przedstawione Wydziała.wi I PAN. To niedociągnięcie wymagające naprawy w roku 1962, a wymkaJące również trudności typu organizacyjnego przez jakie Towarzystwo w ciągu 1961 r. przeszło, zostanie wyrównane w przyszłości. Przebudowano strukturę działu wydawniczego, powołano Radę Wydawnicza PTL, do której wchodzą poszczególni redaktorzy wszystkich serii i wy~ dawnictw. Tu też trzeba dodać, że redaktorzy naczelni pełnili swoje funkcje honorowo w ramach pracy społecznej, tylko dział Kolbergowski stanowić będzie wyjątek. Redaktorzy przygotowujący poszczególne prace lub tomy zawierające prace zbiorowe do druku otrzymują wynagrodzenie na podstawie umowy o wykonanie pracy zleconej, zgodnie z obowiązującymi w tej dziedzinie przepisami i ustanowionymi stawkami honorariów. 2. D z i a ł N a u k o w o - b a d a w c z y: Analogicznie jak w latach poprzednich Towarzystwo nie dysponuje żadnymi naukowymi etatami dla prowadzenia stałych prac badawczych, naukowych lub badań terenowych. W programie działania PTL jest on realizowany w ramach: a) organizowania badań terenowych jako przygotowanie niektórych konferencji lub sesji naukowych regionalnych, b) jako przygotowanie dla opracowania konkretnych monografii lub prac mających wejść w planach wydawniczych PTL do jednego z tytułów wydawniczych (chodzi tu najczęściej o badania nad strojem ludowym, lub współczesnym stanem kultury ludowej, czy adaptację ludności na obszarze Ziem Odzyskanych), 637 c) jako konsultowanie i dyskutowanie (kwestionariusze do badań), d) jako inspirowanie podjęcia tematyki problematyki nowej etnograficznej, na sesjach itp. W roku 1961 ograniczono się do prac badawczych związanych z konferencją podlaską (15. IX. 1961 r.) w Białymstoku. Przedmiotem badań były zagadnienia gospodarki oraz osadnictwa a także folkloru tego obszaru. Wyniki tych badań wejdą do tomu "Prac i Materiałów Etnograficznych", "Literatury Ludowej" - wyszła też już monografia poświęcona kurpiowskim strojom ludowym. Należy podkreślić, że PTL przez swoje konferencje i zebrania naukowe organizowane przez Zarząd Główny i poszczególne Oddziały Towarzystwa inspiruje szereg prac, dyskutuje i omawia problemy związane z współszesnymi badaniami. Tematyka objęła w roku sprawozdawczym problemy dynamiki rozwoju kultury ludowej i kultur społeczeństw pierwotnych w czasach współczesnych. Towarzystwo pozostaje w żywych kontaktach naukowych z ośrodkami badań przez wydanie kwestionariuszy badawczych (oraz prac na marginesie badań) we Wrocławiu, Poznaniu, Łodzi, Toruniu, Krakowie i Warszawie. Interesuje się również sprawą wydania Polskiego Atlasu Etnograficznego, który realizuje Instytut Historii Kultury Materialnej PAN (i w drobnym zakresie) pomaga w realizowaniu. W ciągu 1961 r. Towarzystwo zgłosiło chęć partycypowania w wydatkach na druk zeszytów PAE, inicjatywa bowiem wydania tego pomnikowego dzieła wyszła jeszcze w 1945 r. z Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. W dziale tym prowadzi się w dalszym ciągu prace nad bibliografowaniem. Rezultaty są ogłaszane w wydawnictwach PTL, jak np. w 46 tomie "Ludu" ukazała się bibliografia B. G a w i n a za okres 1956-58 r. Dalsze prace w toku. Nie zdołano zrealizować planowanego tomu indeksu "Gryfu". 3. B i b l i o t e k a: W roku sprawozdawczym przybyło do Biblioteki PTL 1077 vol. z wymiany, zakupu i darów. Książki i czasopisma zostały wpisane do księgi akcesyjnej pod 823 pozycjami. Wszystkie zostały opracowane tj. wpisane do księgi inwentarzowej dzieł zwartych i czasopism, skatalogowane i włączone do katalogu działowego i alfabetycznego. Przygotowano także kartki do katalogu rzeczowego. Czasopisma otrzymały opisy i zostałe włączone do działów. W roku 1961 najważniejszą rozpoczętą akcją było przepisanie księgi inwentarzowej dzieł zwartych oraz meliorowanie katalogu alfabetycznego. Wpisano następujące działy: relignioznawstwo, Słowianie Wschodni, Małorusini, ZSRR, Słowianie Południowi; Słowianie Zachodni, Afr~'ka (ogólna), Egipt, Chamici-Berberowie, Sudan, Środkowa, Bantu. Pigmeje. Buszmeni. Ameryka Środkowa, Anglosaska, Indiańska, Łacińska. Południowa. Eskimosi. Europa: Skandynawia, Holandia, Belgia, Irlandia. Anglia. Rumunia. Węgry. Wło- �639 chy, Bałkany, Azja, (ogólna) Koreańczycy, Japończycy, Azja Wschodnia, Semici, Judaika, Kaukaz, Paleoazjaci, Wykorzystanie biblioteki było następujące: Azja Przednia, Australia. Na rewersy wypożyczyło 161 osób (przeważnie samodzielni pracownicy naukowi) 277 vol. W zasadzie Biblioteka PTL książek nie w~'pożycza. W czytelni PTL korzystało w ciągu roku 2031 osób. W ciągu roku 1961 wyszło z druku opracowanie "Wykazu nabytków Biblioteki Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego" za okres 1956-1959" w ramach Archiwum Etnograficznego Nr 23. W ten sposób PTL opublikowało wszystkie nabyte (drogą wymiany i inną) publikacje od 1945-1959 r. W opracowaniu jest wykaz za 1960 i 1961 rok. Archiwum Naukowe Towarzystwa obejmuje ponad 1300 pozycji archiwalnych różnej wartości naukowej. W roku 1961 miał być opublikowany wykaz-katalog zawartości Archiwum. W tym celu Zarząd powołał z dniem 1. L 1961 r. osobnego archiwistę, niestety nie wywiązał się on z zadania, ani też nie posunął sprawy uporządkowania Archiwum w należyty sposób. 4. W Y m i a n a w y d a w n i c t w w ł a s n y c h. W I kwartale 1961 r. wysłano na wymianę 45 tom "Ludu" do 322 instytucji naukowych, w tym do 296 instytucji zagranicznych. Towarzystwo otrzymało w zamian 523 vol. periodyków oraz 149 dzieł zwartych, które weszły do Biblioteki PTL. Wysłano również na wymianę niektóre zeszyty "Atlasu Polskich Strojów Ludowych" i "Literaturę Ludową". 5. D z i a ł edy cj i i l' C e d y c j i D z i e! Ws zy s t k ich Oskara. Ko!berga 1) W roku 1961 ukończono przepisywanie rękopiśmiennych materiałów zawartych w 64 tekach Oskara Kolberga. Przeciętnie zatrudnionych przy rozpisywaniu było 16 osób. Przepracowały one 8115 godzin, (507 godzin na jedną osobę w stosunku rocznym). Przepisano 6955 kart rękopisu na 39850 arkuszach-formularzach wg poszczególnych zagadnień pod kierunkiem pr::Jf. dr. G aj k a. Cały materiał podzielony jest na rękopisy a charakterze słownvm i słowno-muzycznym. Stosunek tekstów muzycznych z melodiami do ~ozostałych tekstów czysto słownych wyraża się liczbą 43%• 3) Prace wydawnicze. Po podjęciu decyzji o wydaniu fotoofsetowym tomów drukowanych - stan prac wydawniczych przt:?dstawia się następujące: Wyszedł z druku tom I Pieśni ludu polskiego pod red .. JÓzefa Gajka. l\'a ukończeniu w wydawnictwie Polskie Wydawnictwo Muzyczne tom II "Sandomierskie". W druku znajdują się: "Lubelskie", "Krakowskie". Redakcyjnie przygotowany jest I-szy tom korespondencji O. Kolberga. 3) Po podjętej uchwale Walnego Zgromadzenia PTL w Białymstoku, funkcje redaktora naczelnego Dziel Wszystkich Oskara Ko!berga przejął prof. dr Józef Burszta w Poznaniu. Przekazanie całej dokumentacji nastąpiło w dniu 30. IX. 1961 r. We Wrocławiu pozostawiono resztę prac związanych z pracownią kolbergowgką, księgowość oraz kartotekę subskrybentów. Tu też zostanie przeprowadzony kolportaż. 6. P o P u I a l' y Z a c j a n a u k i. Zgodnie z celami Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego wymienionymi w Statucie PTL, Towarzystwo prowadzi akcję popularyzacji nauki, której podstawą są badania naukowe i opublikowane prace etnograficzne. Formy prowadzenia popularyzacji są w poszczególnych Oddziałach PTL różne. Można je podzielić na następujące grupy: a) wygłaszanie odczytów (przeważnie raz w miesiącu na zebraniach Oddziałów), oraz na zaproszenie Domów Kultury, organizacji wiejskich, młodzieżowych, robotniczych, ZHP. b) organizowanie zbieractwa (konkursy, ankiety, nagrody), celem tego rodzaju pracy jest gromadzenie archiwum naukowego, jako odbicie współczesnego stanu wiedzy ludowej i folkloru a także kultury materialnej i społecznej. c) pokazy filmów etnograficznych, zwłaszcza dotyczących ludów egzotycznych. d) zbieranie eksponatów etnograficznych i współpraca z muzeami etnograficznymi. e) współpraca z twórcami ludowymi, (plastyka, literatura ludowa), f) konsultacje z nauczycielstwem w związku z problemem "etnografia w programach nauczania". g) współpraca z kołami etnograficznymi studentów. h) poradnictwo w zakresie pracy świetlicowej, zespołów artystycznych itp. i) organizowanie audycji etnograficznych i udział w prasie. Te różne formy popułaryzacji są stosowane w różnym stopniu przez Oddziały PTL Zarząd Główny bowiem, ogranicza się w swej działalności do organizowania regionalnych konferencji naukowych (Konferencja Podlaska w Białymstoku) oraz do publikowania materiałów z konferencji w postaci odbitek z prac w poszczególnych tytułach wydawl~iczych PTL. Oddziały, których jest 19 stosują w swoim programi~ działania różne formy popularyzacji. Najlepiej praca ta jest postawiona w Oddziałach: łódzkim oraz toruńskim. Wprowadziły one taką forme organizacyjną - jaką są koła terenowe. (Łódź - w Tomaszowie Mazowieckim, Toruń w Kcyni, Olsztyn w Nowym Miejcie Lubawskim). W Oddziałach tych istnieje znaczna współpraca z Domami Kultury, odpowiednimi władzami WRN i l\1RN, a także z Wladzami Szkolnymi. Od- �640 3) 8-9. IX. 61 r. Prezydium Zarządu Gl. we Wrocławiu 1:. IX. 61 r. Plenum Zarządu Głównego w Białymst~ku 5) b-I6. IX. 61 r XXXVI W l Z . . _ . a ne gromadzenie w Białymstoku 6) 2;:>. IX. 61 r. Plenum nowowybranego Zarządu Gł we Wł" P d' . roc aWlU 7) 25 X 61 .. r. rezY!Um Zarządu Głównego w Warszawie ' 8) 12. XI. 61 r. Prezydium Zarządu Gł w W . . . arszaWle 9) 30. XI. 61 r. Plenum Zarządu Głównego we Wrocł~wiu. 10) 12. XII. 61 r. Prezydium Zarządu Głównego we Wrocławiu. dział w Warszawie obok odczytów z zakresu etnografii o tematyce egzotycznej (Etnograficzny aspekt sytuacji Konga Zagadnienia etnograficzne Afryki) nawiązał współpracę z etnograficznym kołem studentów Uniwersytetu Warszawskiego, Oddział ten współpracuje z innymi instytucjami naukowymi w zakresie opracowywania filmów etnograficznych. Oddział w Krakowie obok problematyki regionalnej, krajowej, wykazał w okresie sprawozdawczym szczególne zainteresowanie kulturą ludową Węgier, Bałkanów, Jugosławii. Oprócz tego interesuje się etnograficznymi badaniami nad społeczeństwami pierwotnymi. (T. Marszewski - "Górale Assamu w zetknięciu z cywilizacją współczesną na podstawie wcasnych badań w roku 1960). Oddział we Wrocławiu przeprowadził odczyty popularne na temat życia mieszkańców Polinezji, doc. dr A. L. Godlewski na podstawie własnych badań na wyspie Tahiti. Oddział w Poznaniu obok programu odczytów popularnych współpracuje z WDK i Wydziałem Kultury MRN m. in. w zakresie założenia etnograficznego muzeum w Poznaniu. Oddział w Lublinie żywo współpracuje z Muzeum Lubelskim, analogicznie jak Oddział w Opolu, Olsztynie i Zakopanem. Oddział łódzki w ramach współpracy z twórcami ludowymi udzielił nagrody Czesławowi Szmeli za osiągnięcia w dziedzinie ceramiki. Oddział w Toruniu zorganizował konkurs etnograficzny dla młodzieży na zbieractwo i udzielił nagrody w postaci kompletu wydawnictw PTL. Oceniając wyniki pracy nad popularyzacją nauki w szczególności etnografii należy zaznaczyć, że rok sprawozdawczy nie sprzyjał zbytnio rozwojowi tej formy pracy. Natomiast Zarząd Główny nawiązał korespondencję z niektórymi ambasadami w Warszawie w celu uzyskania od nich popularnych filmów etnograficznych, które były lub będą wyświetlane w różnych ośrodkach PTL. Należy zaznaczyć, że placówki do których zwrócił się Zarząd potraktowały prośbę bardzo życzliwie i nadesłały przeważnie kolorowe filmy ilustrujące życie krajowców w Afryce, Południowej Ameryce, Nowej Gwinei, na Alasce. Nie zdołano - mimo, że Zarząd planował - zwołać osobnej konferencji prezesów i sekretarzy Zarządów Oddziałów PTL w celu gruntownego przedyskutowania problemu popularyzacji. Stanęły temu na przeszkodzie rozmaite nieprzewidziane trudności w związku z kontrolami i pracami reorganizacyjnymi w łonie samego Towarzystwa. 4) Główna l) 18. 2) 17. :3) 12. 4) 14. III. VI. IX. IX. Komisja 61 61 61 61 W okresie nadrzędnych: r. r. r. r. Rewizyjna: we Wrocławiu. we Wrocławiu we Wrocławi~ w Białymstok~. sprawozdawczym odbyły SI'C . następujące kontrole władz 1) 12. II . .,- 18. III. 61 r. kontrola inspektorów NIK 2) 30. X. 61 r. kontrola na podstawie zarządzenia pr~kuratol-a m. Warsz awy A . P·10t rowskiego, 3) II. XII. - 21. XII. 61 r. kontrola U d we Wrocławiu. rzę u Spraw Wewnętrznych .:\TRN W związku z :,yże~ wymienionymi kontrołami _ stwierdzić należ\", że tok prac organizacYJnych i innych został znacznie wstrząśnięty. . '. N~wy Zarząd wybrany na XXXVI Walnym Zgromadzeniu w BialvmddOkU l ukonstytuowany w dniu 25 września 1961 r. rozpoczął swoie p;ace o problemu nac 'e1nego . l' . • ,Ja.nr'1 Jest realizowanie statutowych cel"'w Towal'zy'stwa. W związku z po" b c' wyzszym wy rano następujące osoby do P rezy d·11.i.m: . .: < Prezes - prof. dr Jan C z e k a n o w s k i Viceprezesi - prof. dr WI. A n t a n i e w c z doc. dr A. L. G o d l e w s ki' prof. dr !\T. Znamierowska_p r li f f e r o w a, i Sekretarz Generalny - dr Bolesław G a r y g a, Zastępca - mgr. Maria S u b o c z o w a ~karbnik .- prof. dr Adam Wan k e. ' Zastępca - dr Tadeusz W rób l e w s k i. 7. P r a c e o r g a n i z a c y j n e. W okresie sprawozdawczym odbyły się następujące zebrania Zarządu i Komisji Rewizyjnej. Należy zaznaczyć, że skład personalny Zarządu Głównego był inny do XXXVI Walnego Zgromadzenia PTL w Białymstoku tj. do dnia 1. XI. 1961 r. Oprócz Prezydium powołano Radę Wydawniczą PTL w skład której ~\:Cho~zą redaktorzy P,oszczególnych serii i tytułów wydawniczych, prze\odmczący prof. dr Jozcf Gajek, prof. dr Roman Reinfuss doc dr Anna K utrzeba-Pojnarowa XXXVI W l Z . ,. K " . a ne gromadzeme zatwierdziło również omlSJę Statutową oraz Regulaminową. W roku sprawozdawczym dzia- Z e b r a n i a Z a r z ą d u: l) 25-26. III. 61 Plenum Zarządu Głównego we Wrocławiu. 2) 7-8. VIII. 1961 r. Plenum Zarządu Głównego we Wrocławiu. 'lI - ••• .. LUd", t. XLVII �642 lała równie'; Komisja Inwentaryzacyjna \V skł8dzie: mgr J. :Yrajchrzak, Anna Wirpsza, Danuta Tyszkowska, Cecylia Strzelczyk; Władysław Kręcichwost. Została również powołana Komisja Biblioteczno Archiwalna. Towarzystwo posiada swoją centralę we Wrocławiu przy ul. Nankera 4. Towarzystwo posiada 804 członków wpisanych do specjalnej księgi (po skreśleniu członków zmarłych i niepłacących składek). Posiadają oni legitymację Towarzystwa i działają w ramach organizacyjnych Oddziałów PTL. Porównując niniejsze sprawozdanie z planem przedstawionym na początku 1961 r. należy stwierdzić, że zasadniczo plan został zrealizowan:-' w znacznym stopniu (wydawniczy naukowo-badawczy). Największym osiągnięciem Towarzystwa jest wydanie 269,6 arkuszy wydawniczych. Do osiągnięć natury organizacyjnej należy ogromny zryw nowowybraaego Zarządu Głównego PTL w zakresie organizacji prac Towarzystwa, zgodnie z założeniami Statutu PTL. O. G. JAN ż ó R N E KUBARY A CONTRlBUTlON TO THE STUDY (on the Pacific OF THE ANCHORITE ISLANDS Ocean) Summary On the basis of explorations which the <,.uthor carried out in the Archipelago of the Carolini Islands in 1871-1875 he has presented the life of the inhabitants of above islands which were discovered by Bougainville in 1768. Jan Kubary begins his work with a characteristic of the flora and fauna of the isands and then proce des with an anthropological examination of the inhabitants who, he believers, are of lVIelanesian race. According to him their anatomical build is mucl', inferior than in the South Polinesians, both as to the development. of their limbs and the general dimentions. After a thorough description of the anthropolocical features the author quotes the characteristic customs of the population, Le. the numerical system and the vocabulary of the inhabitants of the Anchorite and Samoa Islands. That part of Kubary's work with the annexed paradigms of the grammatical forms of the natives has very great value even now. The author gives further a fairly detailed survey of the social organization on the islands; he speaks of architecture. arms, forms of religious life and of social culture problems. A great deal of his attention is devoted to the question of youth education (initiation, taboo, good care of the hair). To the problems of material culture belong also the descnptions of the Agomesian boats. A detailed survey of all sorts of tooh; and arms, as well as of methods to make clothing and prepare food, comes at the end. This ethnographic work (unpublished up to now) is a valuable contribution to the study of the Pacific Ocean primitive tribes and of their culture. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/a856952decbdd6aa022acb802abeea3a.pdf f898dac365a1282fc2670bf3055603c5 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:237 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1963 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:208 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1962 t.48 Description An account of the resource LUD 1962 t.48, s.563-638 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K R o N PROF. DR EUGENIUSZ I K A FRANKOWSKI Eugeniusz F r a n k o w s k i urodził się 21. XI. 1884 r. w Siedlcach, gdzie uczęszczał również do gimnazjum. W 1902 r. został wydalony z 6-tej klasy za walkę o polską szkołę. Dopiero po dwóch latach został przyjęty do gimnazjum w Żytomierzu skąd powtórnie wydalono Go z 8-mej klasy, tym razem za udział w rewolucji. Maturę uzyskał ostatecznie w 1907 r. w polskim gimnazjum w Siedlcach. Studia z zakresu archeologii i antropologii odbywał na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie u prof. Talko-Hryncewicza, gdzie był też asystentem w latach 1911-1914, a następnie w latach 1921-1922. W 1921 r. uzyskał doktorat z archeologii na tymże Uniwersytecie u prof. W. Demetrykiewicza. W 1922 r. habilitował się z etnografii i etnologii na Uniwersytecie Warszawskim u prof. L. Krzywickiego. Na tym też Uniwersytecie prowadził od 1922 do 1928 r. wykłady i seminaria z etnografii. W 1926 r. został mianowany profesorem nadzwyczajnym �564 etnografii i etnologii na Uniwersytecie Poznańskim, gdzie objął katedrę, po jej pierwszym kierowniku prof. J. St. Bystroniu i gdzie w 1948 r. mianowany został profesorem zwyczajnym. Katedrę tę prowadził do 1. IX. 1939 r., a po drugiej wojnie światowej od 5. V. 1945 r. do 30. VI. 1952 r., następnie zaś po rocznej przerwie od 1. X. 1953 r. do 1957 r. Dnia 1. IX. 1960 r. Profesor Frankowski przeszedł na emeryturę. Po roku ciężkiej choroby spowodowanej uszkodzeniem kręgosłupa zmarł w Poznaniu w dniu 8. II. 1962 r., a pochowany został w dniu 13. II. 1962 r. w grobie rodzinnym na Powązkach w Warszawie. W ciągu lS-u lat od 1921 r. - 1939 r. Prof. Frankowski był dyrektorem Muzeum Etnograficznego w Warszawie oraz kierownikiem Polskiego Biura Etnologicznego przy tymże Muzeum dzieląc od 1926 r. swój czas między placówki w Poznaniu i w Warszawie. Przez szereg lat był wiceprezesem Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, członkiem Komitetu Redakcyjnego "Ludu", współredaktorem "Etnograficznej Biblioteki Muzealnej". Był przewodniczącym grupy Sztuka Ludowa w Podsekcji Sztuki na Kongresie Nauki Polskiej. Także w czasie okupacji prof. Frankowski nie zaprzestał działalności naukowo-pedagogicznej. W czasie szalejącego terroru w mieszkaniu Jego odbywały się stałe zebrania etnografów i muzeologów. Prowadził tajne wykłady i seminaria. Ostatnie zebranie Rady Wydziału Humanistycznego Tajnego UniwersytetuZiem Zachodnich mającego tymczasową siedzibę w Warszawie odbyło się w Jego mieszkaniu w lipcu 1944 r. Już w latach 1910-1914 E. Frankowski jako student prowadził badania antropologiczne i etnograficzne nad Góralami, Lachami Sądeckimi i na Polesiu. Wówczas też pojawiają się Jego pierwsze publikacje naukowe. Ządny wiedzy i szczególnie zainteresowany kulturą ludową krajów śródziemnomorskich, wykorzystując urlop wyjeżdża w 1914 r. do Włoch, Afryki płn. i do Hiszpanii, gdzie zastaje Go wojna. Droga powrotu do Krakowa dla niego jako obywatela rosyjskiego została zamknięta. Nieprzewidziane wypadki, które tak zaważyły na losach młodego naukowca, przyczyniły się w znacznej mierze do wysunięcia na plan pierwszy Jego działalności naukowej badań nad kulturą ludową ludów Półwyspu Pirenejskiego. Po doskonałym opanowaniu języków hiszpańskiego i portugalskiego rozpoczął badania etnograficzne na terenie obu tych krajów ze szczególnym uwzględnieniem kultury Basków. Zebrane i opracowane materiały stały się podstawą wielu prac naukowych, bardzo wysoko ocenionych wówczas, jak cenionych także i dzisiaj przez badaczy kultury tych krajów. Prace te Profesor uzupełniał także w póżniejszych okresach, w czasie swoich wyjazdów w latach 1929-1937. Treść ich obejmowała szeroką problematykę zarówno z zakresu kultury materialnej jak sztuki i wierzeń. Do najważniejszych należy zaliczy~ Horreos y palafitos... i Estelas discoideas... W pierwszej z tych prac 565 autor przeprowadził analizę reliktów dawnego palowego budownictwa na półw. Iberyjskim, wysuwając na podstawie zebranej dokumentacji teorię wiążącą pochodzenie domu baskijskiego z palafitami. Wykazał również, że relikty te przetrwały najwyrażniej w konstrukcji niektórych typów spichrzów wznoszonych na palach i występujących na znacznej części półwyspu Iberyjskiego a nawet w konstrukcji pewnych domów chłopskich. Ten typ budownictwa sięgał na tym terenie znacznie dawniejszych czasów Prof. Frankowski znalazł jego ślady nawet już w rysunkach skalnych paleolitu. W dociekaniach tych pomocną Mu była przyjażń i współpraca ze znanymi badaczami sztuki paleolitycznej H. Breuilem i H. Obermaierem. Wyjaśnienie motywów stosowania tego typu budownictwa E. Frankowski przeprowadził w skali porównawczej, w oparciu o dane archeologiczne i etnograficzne z terenu całego świata. Takie szerokie spojrzenie stosował Profesor we wszystkich Swoich badaniach naukowych. Druga z najważniejszych prac hiszpańskich Profesora zajmuje się dawnymi stelami grobowymi o formach antropomorficznych, występującymi na terenie półwyspu Iberyjskiego. Przeprowadzona wnikliwa analiza pozwoliła Mu na stwierdzenie powiązań jakie istniały między ich formami i zdobieniami, a dawnymi stelami rzymskimi i gallijskimi. Również i w tym przypadku zagadnienie zostało rozpatrzone na tle ogólno-światowym zarówno w skali czasu, jak i geograficznym. Profesor zwrócił uwagę na szeroki zasięg występowania wyobrażenia człowieka na pomnikach grobowych, spotykanego zarówno w Europie, m. in. na Kaukazie, jak i Afryce a nawet i w Ameryce. Podkreślił również dawność tego typu stel znanych już w Europie w epoce żelaza i w czasach rzymskich oraz ich utrzymywanie się i przeobrażanie w kulturze ludowej. Analizując zdobienie stel wykazał występowanie w ich ornamentyce prócz więcej lub mniej stylizowanych wyobrażeń człowieka, także i innych elementów m. in. rysunków narzędzi pracy. Znaczenie prac E. Frankowskiego dla nauki hiszpańskiej było bardzo duże. Nie straciły one i obecnie swego znaczenia, jak o tym świadczą wypowiedzi i powoływania się na wyniki Jego badań dzisiejszych tamtejszych historyków i etnografów (Philippe Ve y r i n, Les Basques, Paryż 1955; R. V i c l a n t y S i m orr a, El Pirmeo Espanol, Madryt 1940-1943; J. Caze B a r o j a, Los pueblos de Espana, Barcelona 1946, i inni). W czasie długoletniej działalności pedagogicznej Prof. Frankowskiego z katedry Jego wyszło ok. 30 magistrów, 7 doktorów oraz dwóch docentów. W skali etnografii duże to osiągnięcia. Profesor był nie tylko mądrym i fascynującym pedagogiem, lecz także interesował się trudnościami życia Swych uczniów, wspierał radą, wynajdywał środki materialne na studia wyjazdy. Działalność naukowo-badawcza Profesora \V zakresie etnografii pol- �566 skiej zwróciła się głównie w kierunku sztuki ludowej i niektórych dziedzin kultury materialnej. W zakresie sztuki ludowej Profesor był twórc'1 kierunku emocjonalnego a w Swojej podstawowej pracy na ten tema~, rozpatrując emocje twórców ludowych, zajął się analizą motywów drzewa życia, ptaka i węża. Zwrócenie uwagi na te problemy nie było przypadkowe. Profesor podkreślał często w swych wypowiedziach znaczenie emocji w dziedzinie sztuki, a niejednokrotnie i w Swoich poczynaniach życiowych sam kierował się emocjami. W chwilach szczególnie wielkich doznań w oczach tego silnego, o wybitnie męskim typie człowieka można było nawet czasem zobaczyć łzy wielkich wzruszeń, w swej postawie emocjonalnej przejawiał dużą życzliwość dla ludzi i jak to powiedział nad mogiłą jeden z Jego uczniów - umiał także łatwo przebaczać. W pracach z zakresu kultury materialnej Profesor wskazał nowe drogi dokumentacji. W tym przypadku dokumentację rysunkową jako mogą~ą podlegać wpływom emocjonalnym uważał za niewystarczającą. Mogła ona spełnić zadanie, ale tylko w połączeniu z dokumentacją obiektywną w postaci wszechstronnej fotografii. Całokształt działalności prof. Frankowskiego w zakresie pedagogicznym i naukowym znajdzie pełniejszy wyraz we wspomnieniach osób, które z nim bliżej współpracowały w tym zakresie. Tutaj wspomnę nieco szerzej o Jego osiągnięciach na polu muzeologii, a w której warsztatem pracy było Muzeum £tnograficzne w Warszawie. Powołane w 1888 r. stało się ono stopniowo największym zbiorem zabytków z zakresu polskiej i pozapolskiej kultury ludowej. Brak środków materialnych oraz utrudnienia okupanta były przyczyną, że zbiory te były ustawicznie przerzucane, raz magazynowane raz wystawiane aby wreszcie wejść w skład zbiorów Muzeum Przemysłu i Rolnictwa. Urządzona w paru salach wystawa poza zatłoczeniem, posiadała wszystkie cechy panującej wówczas w wystawnictwie wystawy - panneau, w której nie treść zabytków była głównym celem wystawni czym, lecz dekoracyjność ich ułożenia. Zbiory nie posiadały zaplecza magazynowego ani konserwatorskiego. W takim stanie zbiory te przejął Prof. E. Frankowski obejmując w 1921 r. kierownictwo tej placówki. Dążąc do jej samodzielności zdołał ją wyodrębnić w organiźmie Muzeum Przemysłu i Rolnictwa. Pokonując wiele trudności uzyskał i wybudował nowe dodatkowe pomieszczenia, zorganizował nowoczesne pod względem organizacyjnym magazyny oraL zainstalował urządzenia dla konserwacji zabytków. Najwaźniejszą jednak, a równocześnie najbardziej nowatorską działalnością Profesora było opracowanie koncepcji i urządzenie całkowicie nowej wystawy. Układ jej można określić jako próbę zobrazowania całokształtu kultury ludowej poszczególnych ludów lub grup etnicznych na przełomie XIX i XX wieku przy pomocy monograficzn~'ch ujęć poszczególnych zagadnień kulturowych, jak również wyrażenia wspólzależności kultury 567 ludowej poszczególnych regionów i ludów w jak naj szerszym tego słowa znaczeniu. Wystawa otrzymała problemowy układ wszystkich elementów wystawniczych, którymi były zabytki lub ich modele, objaśnienia lub opracowania graficzne, fotograficzne, pisane i drukowane. Należy zaznaczyć, że pomimo zaprojektowania tak dużych ilości objaśnień i opracowań nie przytłumiły one okazów, które pozostały głównymi i dominującymi elementami, a Wystawa ta pozostała przede wszystkim wystawą zabytków. Dlatego też przy projektowaniu wystawy położono nacisk na układ eksponatów, których pogrupowanie oraz uszeregowanie miało dać z jednej strony monograficzne ujęcie poszczególnych zagadnień z drugiej zaś miało być zasadniczym wątkiem ciągnącym się wzdłuż całej wystawy. Z dawnego układu wedlug regionów pozostawiono jedynie niektóre, a przede wszystkim ubiór, ceramikę, hafty, grafikę ludową i rzeźbę. Ich rozmieszczenie wzdłuż całej wystawy wytyczało geograficzny układ całej wystawy, podkreślany odpowiednimi mapkami umiejscawiającymi zabytki. Tak więc dla oddania charakteru regionalnych grup etnicznych użyto przede wszystkim elementów sztuki ludowej, tej najwyraźniej rzucaj ącej się w oczy przeciętnego widza swoistości regionalnej. Zupełnie inny układ zastosował Profesor przy obrazowaniu kultury materialnej. Aby dać możliwie najpełniejszy obraz poszczególnych zagadnień przedstawił je za pomocą okazów pochodzących z terenu całego obszaru kraju, względnie większej ilości regionów. Okazy dotyczące każdego z tych zagadnień otrzymały układ oparty na kryteriach monogra .. ficznej typologii. Starano się również nawiązać do podobnych syntez tych samych zagadnień na obszarze innych części świata lub innych krajów europejskich. Usiłowano tą drogą podkreślić, iż wszelkie wytwory kulturowe, zarówno materialne jak i z zakresu sztuki mogą być odpowiednio zrozumiałe jedynie w najszerszej skali porównawczej. Ta szeroka myśl wystawnicza stała się ostatecznie oficjalną dewizą wystawy. "Aby zrozumieć i poznać kulturę ludu polskiego należy poznać i zrozumieć kulturę ludów całego świata". Problematyka powiązań kulturowych potraktowana została na wystawie bardzo szeroko i konsekwentnie. Inaczej natomiast przedstawiała się skala czasu. Badania etnograficzne koncentrowały się w tym czasie na ostatnich dziesiątkach lat XIX i początku XX wieku. Nauki historyczne, jakkolwiek zajmowały się w pewnym zakresie historią kultury ludowej ograniczały się w niej głównie do kultury społecznej. Kultura materialna i sztuka ludu polskiego nie były więc w zasadzie badane w tym okresie pod względem historycznym. Tym bardziej przeto trudno było Profesorowi przedstawić je w ujęciu historycznym na wystawie etnograficznej mającej być przecież dydaktyczną i podsumowującą syntez[j. Brak bylo również zabytków pochodzących z dawniejszych czasów. ze- �569 568 branych materiałów ikonograficznych, statystycznych itd. Czas na wystawie tej uwzględniony został w innym aspekcie, a mianowicie w rozwoju form wytworów. Zabytki starano się ułożyć według przypuszczalnego "życia ich formy", jak to nazwał Autor wystawy. W ten sposób skala czasu musiała być potraktowana z konieczności jedynie w sposób względny tak jak względnym mogło być wówczas ustalenie szeregu rozwojowego wytworów jedynie na podstawie zmienności ich formy bez posiadania danych odnośnie treści ich rozwoju stwierdzonego także innego rodzaju badaniami. W podsumowaniu należy podkreślić, że wystawa etnograficzna w ujęciu prof. Frankowskiego była pierwszą w Polsce, która zagadnienie wystawy kultury ludowej, potraktowała w sposób naukowy. Mało tego, piszący to wspomnienie, który zapoznał się w okresie międzywojennym z większością muzeów etnograficznych w Europie Środkowej ma możność oceny, że wystawa ta zarówno pod względem idei jak i układu zajmowała przodujące miejsce w skali europejskiej, łącznie nawet z tak wysoko cenioną wówczas wystawą Museum fur Volkerkunde w Hamburgu opracowaną przez Tileniusa. Nie bez wielkiego wzruszenia wspominam okres, gdy w gronie najbliższych współpracowników Profesora przyczyniałem się do realizacji Jego planów muzealnych. Każdego z Jego cotygodniowych przyjazdów z Poznania, gdzie kierował w tym czasie katedrą na tamtejszym Uniwersytecie, oczekiwaliśi\ly z niecierpliwością. Zjawiał się z masą nowych pomysłów, które z nami omawiał. Każde zetknięcie się z Nim zapoczątkowywało coś nowego a Jego niezwykła indywidualność fascynowała i to zarówno stałych współpracowników, jak i tych, którzy się z Nim dopiero zetknęli. Jakże świeżo mam w pamięci te żywe wykłady i dyskusje przy otwartych szafach muzealnych, gdy odpowiednio dobrany układ, kompozycja i opracowania pisane, rysowane czy fotograficzne miały się ułożyć w odpowiednią treść. Ileż zapału potrafił wzbudzić w nas ten wielki Entuzjasta, a gdy czasem nawet zarys nowego pomysłu wkraczał na drogę fantazji zawsze była ona wizją jakichś nowych, twórczych perspektyw, miała posmak wielkiej przygody. Profesora cechowało wielkie, a nawet jak bym to nazwał, żywiołowe poczucie humoru. Jego niektóre powiedzenia posiadały siłę ciętej, al~ nieszkodliwej satyry. Śmiała krytyka i ironia opatrzona niejednokrotnie zbyt wyrażnym adresem przysparzały Profesorowi wielu niechętnyci:. Odbiło się to na Jego życiu i pracy zawodowej. Wiele musiał wypić goryczy. Wielkich przyjaciół i wielkich wrogów mają jednak tylko wielkie indywidualności a taką był właśnie Profesor Frankowski. Gdy żegnaliśmy Go na cmentarzu powązkowskim - deszczowy, zimny i błotnisty dzień lutowy w niczym nie przypominał kolorytu Jego ukocha- nej Hiszpanii. A tak Jego obraz zawsze nam się stapiał z tym krajem, przesyconym słońcem i pulsującym jakimś osobliwym życiem. Napewno jednak tam nad otwartą mogiłą, wśród żegnających Go osób znaczną większość stanowili ci, którzy przybyli nie jedynie z poczucia obowiązku, lecz głębokiego odczucia, tacy, którym Go zawsze będzie brakowało. Może ich gorące uczucia bodaj w części zastąpiły w ten zimny poranek niedostatek słol1ca dalekiej Hiszpanii. A gdyby Zmarły mógł wówczas o tym wiedzieć, na pewno osłodziłyby także wiele z tej goryczy, której Mu życie nie poskąpiło. Tadeusz WYKAZ 1. Krajobrazy 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. I 1 1 il 9. 10. 11. li 12. 13. 14. 15. Dziekański WAŻNIEJSZYCH PRAC NAUKOWYCH PROF. E. FRANKOWSKlEGO: Wołynia, Ziemia 1913. Jak lud nasz oświetlał chaty, Ziemia 1913. Z Polesia Wołyńskiego, Warszawa 1914. Niedziela palmowa w Kotlinie Sądeckiej, Ziemia 1914. La lucha entre el hombre y los espiritus malos por la posesion de la tierra y su usufructo, BolIetin de la Real Sociedad Espanola de Historia Natural, t. XVI, Madrid 1916. Los signos quemados y esquilados sabre los animales de tiro de la Peninsula Iberica, Memorias de la Real Sociedad Espanola de Historia Natural, N. 5, t. X. Madrid 1916, s. 267-309. As Cangas e jugos portugueses de jungir as bois pelo cachaso, Terra. Portuguesa, N. 2, Lisboa 1916. Hórreos y palafitos de la peninsula Iberica, Iunta para Ampliacion de Estudiose Investigationes Cientificas, Memorias de la comisión de investigationes paleontologicas y prehistoricas, N. 18, Madrid 19113. La necesidades mas urgentes de las ciencias antropologicas en Espana, BolIetin de la Real Sociedad Espanola de Historia Natural, t. XX, Madrid 1920. Sistematizacion de los ritos usados en las ceremonia s populares, Eusko-ikaskuntza Sociedad de Estudios Vascos, San Sebastian 1920. Estelas Discoideas de la Peninsula Iberica, Iunta para Ampliacion de Estudiose Investigationes Cientificas, Memorias de la comision de investigationes, paleontologicas y prehistoricas, N. 25 Madrid 1920. Kwestia agrarna w Hiszpanii w roku 1919, Przegląd Dyplomatyczny R. II, N. 7-8, Lipiec-sierpień 1920, s. 341-350. Ludoznawstwo na wsi, Nauka Polska, t. IV, Warszawa 1922, s. 204-Wycinanki i ich przeobrażenia, Lwów 1924 Zabiegi magiczne przy pożyczaniu, kupnie i sprzedaży u ludu polskiego, Lwów 1925 �570 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28, 29, 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37, 38, 39. 40. 41. 42. 571 Hiszpanka, Naokoło Świata 1925, s. 90-115 Sukmany ludu polskiego, Praca Ręczna nr 2, Warszawa 1928, Sztuka ludu polskiego, Warszawa 1928 Wycinanki ludu polskiego, Warszawa 1928 Malowanki ludu polskiego. Warszawa 1928 Les decouppres de papier, Warszawa 1928 Les peintures decoratives, Warszawa 1928 Kalendarz obrzędowy ludu polskiego, Warszawa 1928 Le Musee ethnographique de Varsovie, Mouseion N. 5, Paryż 1928 L'art populaire en Pologne. Paryż 1928 Praźródła teatru, Sztuka i Praca, Warszawa 1928 Lud polski i jego kultura, Dziesięciolecie Polski Odrodzonej. Warszawa 1928 Sochy, radła, płużyce i pługi w Polsce, Poznań 1929 Analiza formy spinek góralskich, Warszawa 1930 Organizacja Nauki w Hiszpanii, Nauka Polska, t. XIV s. 313-362 Warszawa 1931 La lagenaria vulgaris et son importance pour la culture humaine Paris Institut international d' Anthropologie 1931. Cyganie, Encyklopedia Świat i Zycie, Lwów 1932 Regiony Hiszpanii, Poznań 1933 Sztuka Ludowa, Wiedza o Polsce, t. III, Warszawa 1934 Garncarstwo, Encyklopedia Świat i Zycie, Lwów 1934 Hiszpania, Encyklopedia Świat i Zycie, Lwów 1935 El Arte popular Vasco, Congreso de Estudios Vascos Eusko-ikaskuntza San Sebastian 1935 ' A. Cabaca, Trabalhos de Sociedade Portuguese de Antropologia e Etnologia, Porto 1937 Organizacja nauki i szkół wyższych w ZSRR, Warszawa 1948, ~. H Etnografia radziecka, Lud. T. XXXIX 1949. Etnografia radziecka, "Wieś" N, 26, 1949 Mikołaj Marl' i jego teorie naukowe, Slavia Antiqua, T. II, Poznań 1949 43. Kultura starożytnego Meksyku (wstęp do katalogu wystawy fotografiki meksykańskiej, III Festiwal Plastyków w Sopocie 1950) 44. Zagadnienia metodologii badań nad sztuką ludową, Materiały do Studiów i dyskusji z zakresu teorii i historii sztuki, krytyki artystycznej Oraz metodologii badań nad sztuką, Warszawa 1951 s. 369-382, 45. Hafty kurpiowskie, Polska Sztuka Ludowa, N, 6, Warszawa 1953 46. ZłotoglowiC' kaszubskie, Polska Sztuka Ludowa N. 3, Warszawa 1951, s. 148-161 47. Etnografia w pierwszych dwunastu Lud. T. 41, 1954. s, 831-847. tomach , Encyklopedii Radzieckiej PROF, prof. Dnia 5 maja W i t o 1 dKl DR WITOLD KLINGER 1875-1962 1962 r. zmarł i n g er. po długim i bardzo pracowitym życiu Współpracował on z redakcją "Ludu" w ciągu przeszło pół wieku. Pierwszy bowiem z publikowanych na łamach naszego pisma jego artykuł ukazał się w XV-tym tomie "Ludu" w 1909 1', - ostatni zaś wXL-tyrn tomie w 1960 roku. Redakcji znany był dobrze z kontaktów bezpośrednich. osobistych, a licznym etnografom i wielu członkom Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego na pewno z szeregu cennych publikacji, o tematyce wiążącej współczesny folklor. wierzenia i obrzędowość ludową z antycznymi kulturami Grecji i Rzymu. Urodził się 6 pażdziernika 1875 roku w \\'arowcach na podolu. Z odznaczeniem ukończyl w 189,'j roku gimnazjum t~·pu klasycznego \V Niemi- �573 572 rowie pow. Lubaczów (dawne Województwo Lwowskie). Po krótkim pobycie w Petersburgu a następnie w Krakowie, zdecydował się na studia w Kijowie, gdzie w 1897 roku zapisał się na Wydział Historyczno-Filologiczny tamtejszego uniwersytetu. Studiował filologię klasyczną pod kierunkiem znanych filologów J. Kułakowskiego, J. Leziusa i A. Sonny·ego. W 1901 roku zdał z wyróżnieniem egzamin I-go stopnia, otrzymując złoty medal za konkursową rozprawę p.t. Baśniowe wątki w Historii Herodota (Skazocznyje motiwy w istorii Gierodota). W 1903 roku skończył studia jako t. zw. stypendysta profesorski, zdając egzamin magisterski. W roku następnym, nadal jako stypendysta państwowy, został skierowany na dwu- i -półroczne dalsze studia do Monachium, gdzie z kolei pracował pod kierunkiem dwóch innych, znanych filologów: profesorów O. Crusius'a i K. Krumbacher'a. W okresach wakacyjnych dwukrotnie zwiedził Italię. Po powrocie do Kijowa pod koniec 1906 roku stanął jako Polak wobec dużych trudności w uzyskaniu posady w szkolnictwie państwowym Przez następne dwa lata żył zatem z nauczania w szkołach prywatnych .. Jednak w 1908 r. otrzymał jako docent wykłady na Uniwersytecie Kijowskim, a w 1909 r. powołany został na katedrę filologii klasycznej w jednej z nielicznych w owym czasie Wyższej Uczelni dla Kobiet w Kijowie. W dwa lata później, za publiczną obronę rozprawy p.t. Zwierzęta w ludowym zabobonie starożytnym i współczesnym (livotnoje w anticznom uzyskał naukowy stopień uprawniający go do objęcia katedry uniwersyteckiej w zakresie jego specjalności. Niebawem też w 1913 r. wysunięto jego kandydaturę na profesora katedry filologicznej Uniwersytetu Kijowskiego. Względy natury politycznej hamowały jednak faktyczne objęcie przez niego tej katedry przez następne 4 lata. Dopiero w 1917 roku rosyjskie Ministerstwo Oświaty ostatecznie awans ten zatwierdziło. W latach 1914-1917, zachowując wykłady na Uniwersytecie Kijowskim, zajmował także katedrę filologii klasycznej w fundowanym Instytucie Historyczno-Filologicznym w Nieżynie w Gubernii Czer·nichowskiej. W Kijowie prof. Klinger pozostał do 1920 roku. Poza uniwersyteckimi zajęciami prowadził w latach 1917-1920 wykłady w "Polskim Collegium Uniwersyteckim" w Kijowie i! rozwijał swoje zainteresowania etnograficzne, pracując równocześnie w Ukraińskiej Akademii Nauk. Przewodniczył tam sekcji, powołanej do zbierania i publikowania materialów etnograficznych. Z okresu kijowskiego, tj. z lat 1902-1920 pochodzi szereg bardzo o':::Jecnie cennych prac prof. W. Klingera z dziedziny folkloru i etnologii. Próc? wymienionych, jako szczególnie etnografów interesujące należało by przypomnieć: Kamień w praktykach i zabobonach ludowych (1905), AmbrozJa i Styks a woda żywa i martwa (Kraków 1906), Jajko w zabobonie ludowym u nas i w starożytności (Kraków 1909), Do wpływu starożytności n'l jolklor (Lud t. XV, 1909) i Dwie starożytne bajki o orle (Kijów 1912). i sovremiennom sujevierii), W 1920 r. prof. W. Klinger opuścił Lwów, aby w tymże roku objąć, jako profesor zwyczajny, katedrę filologii klasycznej (II) na nowoutworzonym Uniwersytecie Poznańskim. Tu w Poznaniu znalazł szczególnie pomyślne warunki do rozwinięcia szerokiej działalności na ukowo- badawczej, popularyzacyjnej i dydaktycznej. Obok filologii klasycznej na Poznańskim Uniwersytecie wykładał zrazu historię starożytną a także etnologię. Jakkolwiek główne zainteresowania wiodły go przede wszystkim ku zagadnieniom literatury greckiej i rzymskiej, a w szczególności epiki i tragedii greckiej, poezji aleksandryjskiej i rzymskiej itp., to jednak w owym poznańskim okresie (1920-1939) często wracał on do tematyki etnologicznej. Tak np. w 1921 roku zapoczątkował jedno z naj ciekawszych dla folklorysty studiów, zatytułowane: Z motywów wędrownych pochodzenia klasycznego, którego 3 serie ukazały się w latach 1921, 1923 i 1935 w Poznaniu. Ok. 30 innych jego artykułów i rozpraw o treści etnograficznej pochodzi również z tego właśnie okresu. Z najważniejszych trzeba by wymienić: Obrzędowość ludowa Bożego Narodzenia (poznań 1926), Doroczne święta ludowe Europy a tradycja grecko-rzymska (Kraków 1930), Ze starożytnej wiary ludowej (Poznań 1934). Poza pracami naukowymi i dydaktycznymi związanymi z Uniwersytetem prof. W. Klinger brał nadto czynny udział w życiu Polskiego Towarzystwa Filologicznego i Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, gdzie często wygłaszał naukowe referaty. Poza tym chętnie i często udzielał się w akcji odczytów popularno-naukowych zarówno w Poznaniu jak na terenie Poznańskiego Województwa. Od 1922 r. był członkiem-korespondentem, a od 1930 r. członkiem zwyczajnym b. Polskiej Akademii Umiejętności. Działał także poza granicami naszego kraju. W 1929 r. wygłosił cykl wykładów na Słowackim Uniwersytecie w Bratysławie. W 1930 r. w Pradze brał czynny udział w pracach II-go zjazdu filologów klasycznych z krajów słowiańskich. Okres okupacji spędził w Warszawie. Pracował wtedy w Archiwum Głównym. W miarę sił i możliwości brał udział w tajnym nauczaniu w zakresie szkolnictwa średniego w warszawskich dzielnicach Żoliborza, Bielan i Marymontu. W Warszawie przebył okropności powstania 1944 roku. Przeszedł przez obozy Zieleniaku i Pruszkowa, aż wreszcie przedostał się do Krakowa, skąd w jesieni tegoż roku wyjechał na Podhale. Tam doczekał się wyzwolenia kraju. Na Wielkanoc 1945 roku znalazł się znowu w Poznaniu. Straciwszy w czasie okupacji całe mienie a także zebrane przed wojną naukowe materiały przystąpił energicznie i od nowa do pracy naukowej oraz dydaktycznej jako profesor zwyczajny odbudowującego się z gruzów Poznańskiego Uniwersytetu. Mimo podeszłego wieku \V latach 19451962 opublikował jeszcze ok. 40 prac i przyczynków z zakresu filologii klasycznej, niestrudzenie pracując do ostatnich chwil przed śmiercią �575 574 W latach 1946-·HJ47 wygłosił cykl wykładów z filologii klasycznej w Brnie :\Torawskim i w Czeskiej Pradze. W okresie 194.5-1960 kształcił intensywnie nową i dość liczną kadrę filologów klasycznych. Na szczególną uwagę zasługuje wzorowy przekład: "Historii" Ksenofonta, jakiego dokonał w latach ostatnich, a także znajdujący się obecnie w druku przekład "Listów" cesarza Juliana. Z prac etnograficznych bardzo cenna jest znana etnografom jego rozprawa pt. Wschodnio-europejskie rusałki i pokrewne postaci demonologii ludou:ej a tradycja grecko-rzymska opublikowana w tomie II-im "Prac Etnologicznych" PTL w 1949 r. Uzupełnieniem tej rozprawy Jest przyczynek o podobnym tytule, zamieszczony w 45-tym tomie "Ludu" w 1960 roku. Była to prawdopodobnie ostatnia z prac etnograficznych prof. W. Klingera opublikowana jeszcze za jego życia. W okresie stalinowskim 28 lutego 1951 r. przeniesiono go w stan spoczynku. Jednak uchwałą Senatu Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu z dnia 11 lutego 1957 r. reaktywowano go na dawne stanowisko profesora, z uwagi na niez.wykłe wartości naukowe i wychowawcze jakie reprezentował. Ostateczne jego odejście z katedry, która mu tyle zawdzięcza, przypadło dopiero na wrzesień 1960 roku. Prof. Klinger liczyŁ wtedy 85 lat. Mimo tak podeszłego wieku i mimo doznania amputacji ręki do końca życia z pasją pracował. W mieszkaniu prywatnym przyjmował nadal swoich wychowanków, miewał dla nich wykłady, seminaria i konsultacje. Otoczony powszechną czcią a także ogromnym przywiązaniem ze strony uczniów i wychowanków, pracowicie dokonywał ostatnich dni swego długiego życia. Był człowiekiem nieskazitelnego charakteru, nie zwykłej na codzie!'l dobroci. Życzliwy dla każdego, ktokolwiek o jakąkolwiek pomoc czy radę do niego się zwracał. Zaskarbi! sobie cześć i szacunek w kręgu osób, które z nim się kiedykolwiek zetknęły. Za wielki niecodzienny wkład jego do nauki polskiej Władze Państwowe odznaczyły go Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Za niezwykłe zalety charakteru pozostanie na długo w pamięci tych, którzy go znali. Do prac i rozpraw które pozostawił, często będzie jeszcze sięgać niejedno pokolenie polskich etnografów. Zasługą zmarłego prof. Witolda Klingera dla etnografii polskiej szczególnie cenną jest m. in. to, że wykazał on na konkretnych materiałach, jak bardzo świat antycznych kultur wpłynął na ukształtowanie się naszej tradycyjnej kultury chłopskiej. W etnologicznej literaturze polskiej on pierwszy wskazał na spory szereg składników podstawowych naszego ludowego kalendarza obrzędowego, które wywodzą się bezpośrednio z wzorów greckich, i które na nasz obszar przeniknęły prawdopodobnie już w przedchrześcijańskim okresie Polski. Wagę tych stwierdzeó podnosi obecnie fakt, że nowsze badania historyczno-kulturowe, podobnie jak i archeologiczne, wykazują w sposób wątpliwości nie budzący, że kul· turowe kontakty południowej części Polski z cywilizacją grecką i rzymską były bliższe, bogatsze i dawniejsze niż to zrazu przypuszczano. Nic.! mniejszą wagę mają także wyniki jego studiów nad wpływami póżnorzymskich wzorów na obrzędowość chrześcijańską. Kościelna obrzędowość chrześcijańska wchłonęła znaczną ilość składników obrzędowości pogańskiej przedchrześcijańskiego Rzymu. Wczesnośredniowieczna ekspansja chrześcijaństwa na obszary Europy Środkowej i Północnej stała się czynnikiem ciągłości kulturowej wiążącym bardzo silnie świat kultur śródziemnomorskich ze światem ludowych kultur nowoczesnych tych regionów Europy. Na przypomnienie zasługuje także jeszcze jedno z jego stwierdzeń, które w nowszych badaniach jest podejmowane i rozszerzane. W studiach nad wędrówkami niektórych folklorystycznych motywów pochodzenia klasycznego prof. Klinger niejednokrotnie wskazywał na fakt, że istnieje niemało elementów kulturowych, dla których granice etniczne w ich ekspansji nie stanowią przestrzennej przeszkody. W rezultacie powstają szerokie geograficzno-kulturowe zasięgi, łatwo i daleko przekraczające etnograficzne granice macierzystego obszaru historyczno-kulturowego. Etnologiczne studia zmarłego prof. Witolda K l i n g e r a wniosły do etnografii polskiej sporo wniosków odkrywczych i myśli twórczych. Śmierć, która zamknęła żywot tego odkrywczego badacza, pracowitego, rzetelnego, a równocześnie tak nieprzeciętnie dobrego i zacnego człowieka, napełnia nas uzasadnionym żalem. T. Wróblewski prac prof. dra 1. Skazocznyje 2. Ambrozia BIBLIOGRAFIA K l i n g e r a z dziedziny Witolda motiwy i żiwaja w istorii Gerodota, woda, Kijów Kijów "Amor 4. Do sporu o folklor (między Kawczyńskim XVIII, 1904, s. 25-35; 57-69. 7. Do historii jednej i zabobonach formuły poetyckiej, "Philologus" 1902, s. 1-228. Psyche", "Wisła" a Porębowiczem), ludowych, 6. Recenzja książki E. Aniczkowa "Wiesienniaja i u Sławian", "Wisła" XIX, 1905, s. 480-489. 8. Zur Marchenkunde, i etnologii: 1904, s. 1-24. 3. Recenzja pracy M. Kawczyńskiego 1903, s. 370--378. 5. Kamień w praktykach s. 473--478. folkloru "Wisła" pieśnia 1907, s. 179-182. "Wisła" XIX, na "Eos" XI, 1905, s. 15-18 LXVI, XVII, 1905, Zapadic �577 576 9. Ambrozja Styks a woda żywa i martwa, studium równawcze, "Rozprawy Wydz. Filologicznego Krak. jętności", t. XLI, s. 1-68, Kraków 1906. 10. Jajko w zabobonie ludowym s. 1-30, Kraków 1909. u nas i w starożytności, 11. Ziwotnoje s. 1-336. sowremiennom w anticznom 12. Do wpływu starożytności s. 20-35; 188-199. 13. Dwie anticznyja skazki (klasycznej) 14. Z motywów wędrownych pochodzenia 1921, s. 1--60. (Prace naukowe Uniw. nr. 5). tamże sujewierii, na folklor, ob orle, Kijów mitologiczno-poAkademii Umiet. XLV, Kijów "Lud", 1911, t. XV, 1909, o pochodzeniu kobiety, 17. Le pain de sante des Grecs 1925, t. XXVII, s. 125-134. et 20. L'iresions t. XXIX, jambu grecque et s. 157-174. 21. Obrzędowość 22. Wielkanoc nr. 154. ludowego ludowa ses Zapust, w wierze t. XXI, 1922, s. 209-214. ses transfomations 23. Św. Jerzy w wierze 1926, nr 189 i 191. Poznań moderns, "Eos" Poznański", i obrzędowości 26. Wniebowzięcie Najśw. Panny w wierze rier Poznański", 1926, nr 370. 27. Uroczystość rzędowości Wszystkich ludowej, 28. Drzewko wigilijne Codzienny" z dnia Świętych "Czas" z dnia i Dnia Poznański", "Kurier ludowej, ludowej, "Ilustr. Kurier Zadusznego w wierze i obrzędowości 21 grudnia 1926. 192G, ludowej, "Sprawozdania 31. Św. Andrzej i Katarzyna w wierze i obrzędowości Kurier Codzienny", 1929, nr 321 z d. 21 listopada. 32. Doroczne święta ludowe Europy 1930, s. 1-110. (Biblioteka Ludu Najświętszej Codzienny", 37. Baśń w tragedii ludowej, Eurypidesa "lon". 38. Gromniczna, czyli Oczyszczenie i obrzędowości ludowej, "Ilustr. tego 1936. "Ilustr. Kraków współczesnych, "SprawoKraków 1932, grudzień "Ilustrowany Kurier Marii Panny w obrzędowości 1933, nr 86 z d. 27 marca. 36. Ze starożytnej wiary ludowej, Poznań Filolog. Poznańskiego Tow. Przyj. Nauk, Co- ludowej, 1934, s. 1-43. (Prace t. VII, zeszyt 2). "Eos", CoPol- a tradycja grecko-rzymska, słowiańskiego, nr 2). Symplegady a ruchome góry baśni Polskiej Akademii Umiejętności", 35. Zwiastowanie "Ilustr. Kurier Kurier Kom. 1935, s. 285~290. Naj świętszej Marii Kurier Codzienny", 39. Psiogłowcy w tradycji starożytnej i pozmeJszej, skiej Akademii Umiejętności" nr 9, s. 230-233. Panny w wierze nr 34 z d. 3 lu- "Sprawozdania Pol- 40. Greckie podania o Braminach Indii i ich późniejsze przeobrażenia "Sprawozdania Polskiej Akademii Umiejętności, 1937, nr 1. 1926, Poznański", "Kurier i obrzędowości 1 listopada "Eos", 1926, nr 154. "Kurier ludowej, i obrzędowości (Wy- 1925, s. 1-25. posterieures, ludowej, i obrzędowości 24. Zielone Święta w wierze ski", 1926, nr 223. 25. Św. Jan w wierze 1926, nr 158. "Kurier 30. Św. Marcin w wierze i obrzędowości skiej Akademii Umiej.", 1928, nr 10. 34. Z dziejów obrzędowości Bożego Narodzenia, dzienny", 1932, nr 357, z d. 23 grudnia. transformations i obrzędowości ,,Ilustr. klasycznego, Seria I, Poznań Poznańskiego, sekcja human. "Lud", w Grecji, ludowej, 1912, s. 1-24. 18. Obrzędowość ludowa Bożego Narodzenia, Poznań 1926, s. 1-90. kłady Powszechne Uniw. Poznańskiego, nr 12-13). 19. Z dziejów obrzędowości 33. Greckie zdania s. 3-5. 15. Z motywów wędrownych pochodzenia klasycznego, Seria II, Poznal'! 1923, s. 1-45. (Prace Kom. Przyj. Nauk w Poznaniu, t. II, nr. 3). 16. Do legendy 29. Św. Mikołaj w wierze dzienny", 1926, nr 335. Poznań- Codzienny", ludowej, "Ku- w wierze i ob- 41. Wielkanoc Rachmanów (Rachmańskij dzienny", 1939, nr 99 z d. 9 kwietnia. 42. Nowogreckie pomniki przekleństwa klasyczny", 1939, t. IV, s. 717-726. Wełykdeń), i tradycja "Ilustr. starożytna, Kurier Co- "Przegląd 43. Z motywów wędrownych pochodzenia klasycznego, seria 3, Poznań 1935, s. 1-45. (Prace Kom. Filolog. P. T. P. N., t. VII, zeszyt 5). 44. Wschodnio-europejskie rusałki wej a tradycja grecko-rzymska, Kraków 1949. 45. Jeszcze o rusałkach leżności od tradycji s. 307-314. i pokrewne postaci demonologii ludo"Prace Etnologiczne", t. II, Lublin- i pokrewnych postaciach grecko-rzymskiej "Lud", demonicznych i ich zat. XLV, Wrocław 1961), 1926. ludowej, "Ilustr. Kurier Lud, l. XLVIII 37 �578 579 PROFESOR JANUSZ ŚWIEZy Dnia 9 października 1962 r. radio, telewizja i prasa doniosły o bolesnej straciJe Janusza Ś w i e ż e g o, prezesa Lubelskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, artysty malarza, pedagoga, ludoznawcy i regionalisty lubelskiego, zmarłego w Lublinie w wieku lat 78. Prof. Świeży, urodzony 3 paźdz. 1884 r. w Horyńcu, woj. lwowskiego, nie używał nadanych mu imion Jana-Franciszka - znany jest pod imieniem Janusza. Nauki w średnich szkołach zawodowych pobierał we Lwowie. Wyższe studia artystyczne ukończył w r. 1911 w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, pod kierunkiem Unierzyckiego i Weissa. Następnie samodzielnie pracował artystycznie na Huculszczyźnie. podczas pierwszej wojny światowej, powołany do austriackiej służby wojskowej, znalazł się w Lublinie i tu pracował w wojskowym zakładzie litograficznym. Z uzyskaniem niepodległości przeniesiono Janusza Świeżego na kierownicze stanowisko do zakładów litograficznych MSW w Warszawie. Zwolniony na własną prośbę, oddał się pracy pedagogicznej i jej był wierny do końca życia. Został profesorem rysunku w średnich szkołach ogólno- kształcących i zawodowych początkowo w Mińsku, Sosnowcu, następnie w Krasnymstawie, a od roku 1923 w Lublinie. Tu osiadł na stałe, wrósł w lubelskie środowisko, przeplatając pracę zawodową intensywną działalnością społeczno-regionalną. Po drugiej wojnie światowej został mianowany dyrektorem Liceum Sztuk Plastycznych w Nałęczowie, następnie wizytatorem szkół zawodowych Kuratorium Szkolnego. Ostatnio był wykładowcą na lubelskich uniwersytetach UMCS i KUL. Za swoją pracę prof. Świeży uzyskał odznaczenia i nagrody. W roku 1955 otrzymał Złoty Krzyż Zasługi, nagrodę m. Lublina w 1958 r., nagrodę wojewódzką w 1961 r., a podczas jubileuszu 40-lecia pracy w 1958 r.nagrodę Ministra Kultury i Sztuki. Zainteresowania, zamiłowania i pasje, jak i osiągnięcia twórcze koncentrowały się u prof. Świeżego w kilku kierunkach, głównie w artystycznym, pedagogicznym i etnograficznym. One zadecydowały o jego powodzeniu życiowym jako człowieka, artysty, pedagoga i pracownika naukowego. Podczas studiów w Krakowie żył on legendą Wyspiańskiego i wsi podkrakowskiej "bajecznie kolorowej", przypatrywał się działalności "Polskiej Sztuki Stosowanej" i Muzeum Przemysłowego. Młody artysta, zamiast podbijać świat swym malarstwem, decyduje się startować na polu przemysłu ludowego. Krótkotrwały pobyt na Huculszczyźnie wyrabia w nim żyłkę ludoznawczą i poczucie wartości sztuki ludowej. Później na terenie lubelskim, już jako pedagog w gimnazjum krasnystawskim, na lekcjach rysunku potrafił u młodzieży wykrzesać zdolności zdobnicze, drogą nauczania opartego o motywy zaczerpnięte z miejscowej twórczości ludowej, (zob. "Kształt i Barwa", Lwów 1924). Wyniki ogłosił na Międzynarodowej Wystawie Rysunków i Sztuki Dekoracyjnej w Pradze w 1928 r. Zainteresowania ludową kulturą prof. Świeży rozwinął na terenie Lubelszczyzny, przede wszystkim w powiązaniu z pracą społeczną w Lubelskim Związku Teatrów i Chórów Ludowych. Instytucja ta spod znaku J. Cierniaka żywo propagowała folklor w zastosowaniu do inscenizacyj. Powołano do życia zdramatyzowane "Wesele lubelskie", którego współtwórcą w zakresie kostiumologii łudowej był Profesor. Właśnie w tym czasie jest on odkrywcą stroju ludowego krzczonowskiego i świdnickiego spod Lublina, który zaadoptował do celów scenicznych. Sława "Wesela lubelskiego" w kraju i zagranicą spopularyzowała te stroje. Podobnie lansuje stroje ludowe i w imprezach widowiskowo-masowych. Bliższe zainteresowania regionalnym strojem ludowym skierowują prof. Świeżego na drogę poważnych penetracji terenowych. W okresie lubelskim potrafił przeszperać niemal całe województwo, odkrywając i rekonstruując szereg odmian regionalnego stroju i odzieży, zwłaszcza z południowych powiatów i pasa nadbużnego. Z tego zakresu zasługi �581 580 prof. Świeżego są dużej wagi. Podobnie zasłużył się jako badacz lubelskiej sztuki ludowej, głównie w dziedzinie rzeżby. Dzięki niemu słynna biłgorajska, zabytkowa rzeżba ludowa z grubsza przestała być anonimową i zyskała metryki autorstwa i proweniencji. Z licznych podróży terenowych zmarły Profesor zgromadził obszerne i wartościowe archi·· wum fotograficzne i bogate notaty. Równolegle z terenowymi badaniami wyniki swoich poszukiwań prof. Świeży utrwalił w osobnych wydawnictwach i w szeregu artykułów, głównie o charakterze monograficznym. Pisał również artykuły publicystyczne. Walczył piórem o zachowanie czystości stroj u ludowego, jego autentyczności w imprezach scenicznych i w widowiskach masowych. Planował dalszy szereg zamierzeń badawczych i publikacyjnych, których już nie zdążył zrealizować. Bibliografię jego prac opublikował .J. Optolowicz w tomie XVIII "Prac i materiałów etnograficznych" PTL. Profesor Świeży pracował Vi szeregu instytucji. Poza wymienionym Związkiem Teatrów i Chórów Ludowych, był członkiem w przedwojennym Towarzystwie Przyjaciół Nauk w Lublinie, członkiem Związku Polskich Artystów Plastyków. Współpracował żywo i z pożytkiem z Muzeum w Lublinie, bądż jako doradca w zakresie stroju ludowego i sztuki ludowej, bądż jako współorganizator niektórych wystaw specjalnych. Następnie był przewodniczącym Wojewódzkiej Rady Kultury i Sztuki, sekretarzem Rady Nadzorczej Towarzystwa Przemysłu Ludowego, doradce! fachowym w zakresie stroju ludowego CPLiA w Lublinie i doradcą w Lubelskim zespole Pieśni i Tańca, zespołu artystycznego "Mazowsze" oraz szeregu innych instytucji społecznych. A przede wszystkim był bar· dzo czynnym członkiem Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, początkowo jako wiceprezes, a póżniej jako prezes Lubelskiego Oddziału. Zmarły profesor był przede wszystkim artystą i ludoznawcą o nieprzeciętnych walorach, mocno związany z Lubelszczyzną. I tu mieszczą się .Jego największe zasługi. Wysublimowane zdolności i zamiłowania skierowały go na szczęśliwą drogę sztuki ludowej i kostiumologii. Był sporej miary odkrywcą z tych zakresów . .Jako artysta umiał z nich wydobyć swoiste piękno i wartości społeczne. W tym działaniu miał poprzedników, jednak swoimi osiągnięciami potrafił rozszerzyć szacunek dla lubelskiej sztuki ludowej i podnieść ją do wyższej rangi społecznej, artystycznej i naukowej . .Jako człowiek i jako twórca .Janusz Świeży był niezwykle popularny na terenie lubelskim i daleko poza jego granicami. Czemu zuwdzięczal swoją popularność? Głównie pracowitości, żywotności i rucWiwości, czynnemu i aktywnemu życiu, umiejętności realizowania zamierzeIi. sięganiu swoimi planami daleko naprzód. Był szczęśliwy w wyborze pracy. Stała ochota do działania wytworzyła szerokie społeczne zapotrzebowanie Jego osoby i pracy. Był wszędzie - wśród ludzi sztuki, nauki oświaty i kultury. Działał, pisał, wykładał, tworzył. Zasięg Jego pracy wykraczał daleko poza ramy Lublina. Opinia publiczna widziała Go popularnym wśród profesjonistów jak i wśród ludzi dnia codziennego. Zawdzięczał to także zaletom swego charakteru. Miał pogodne usposobienie, życzliwość dla ludzi i umiał być ich przyjacielem. Ciężko myśleć o stracie profesora Janusza Świeżego. Henryk .JAN ALEKSANDER ZAREMBA Zwolakiewicz (JAZ) Jana Aleksandra Zarembę poznałem w warunkach szczególnych. Było to przedwiośnie 1945. Bardzo wczesne przedwiośnie. Biegaliśmy po dymiących zgliszczach, odszukiwaliśmy krewnych i przyjaciół, nasłuchiwaliśmy huku dział, spoglądając niepewnie na nonszalancko zachowujących się żołnierzy radzieckich, którzy z rękami w kieszeniach wychodzili ze swoich katiusz, pytali "Germańcy byli" lub "W Berlin daleko?", leniwie zdejmowali z ramion pepesze i szli do wskazanych miejsc, wypędzali kryjących się tu i ówdzie żołnierzy Wehrmachtu filozoficznym pokrzykiwaniem "Wyłaź, wyłaź, bratku, i tak życia nie przeżyjesz". Śmielsi szli na Święty Krzyż, o którym szeptano straszliwe historie jeszcze przed dwoma, trzema tygodniami. Że niezliczone masy ludzkie giną z głodu, że na bramie więzienia SS-mani wypisali ostrzeżenie: Kanibalismus ist streng verboten. I tam, na Św. Krzyżu wśród chodzących widm i szkiele .. tów spotkałem Zarembę. Uwijał się między ludźmi, coś doradzał, coś organizował, troszczył się o byłych jeńców, więźniów, o strawę dla nich, ale i o pamiątki, o kenserwację zabytków. Wśród tlejących ruin, straszliwego zgiełku, wśród powszechnego zamieszania, przygnębienia, sceptycyzmu i wiwatów, tłumaczył schrypniętym głosem: - Trzeba natychmiast przystąpić do zabezpieczenia bibliotek, pamiątek, zabytków. Aha, musimy zorganizować szkoły artystyczne. Przyjrzałem mu się uważnie. Może to jeden z tych, którym Niemcy grozili śmiercią za kannibalizm? - Mówię przytomnie, panie. Ktoś musi pomyśleć o tym, żeby nie było więcej Janków Muzykantów, rozumie pan? Widział pan tłumy chłopców i dziewcząt wałęsających się po miastach i wsiach? Właśnie. Trzeba natychmiast ogłosić zapisy. - Tak bez zezwolenia władzy? Skinął lekceważąco ręką i zniknął za murem klasztornym. Po kilku tygodniach spotkałem go w Kielcach. Był już człowiekiem niezbędnym. Doradzał ówczesnemu wojewodzie, gdzie, co i jak należy powołać do życia. Skrzykiwał plastyków, działaczy, poetów, muzyków, rzeźbiarzy ludowych, wyszukał skądsiś kilka starych kobiet wiejskich, którym kazał uczy;: �582 w okolicznych wsiach tańców ludowych, urządził stołówkę dla przejeżdżających przez Kielce artystów, namawiał ich, aby pozostali w mieście. Przycupnijcie na kilka miesięcy. Gdzie wam teraz będzie lepiej. Nie mówię, że na zawsze, ale bodaj na rok, dwa. Zataczał szeroko ręką: - Tu są wszędzie tradycje, najpiękniejsze, najbogatsze. Nagłowice, Czarnolas, Niegosławice, żyją ludzie, którzy przechowują pamiątki po ks. Ściegiennym. Mówię wam: kolosalne możliwości. Niektórzy istotnie zostawali, inni słuchali z uśmiechem i uciekali na zachód, na północ, byle dalej. Na "dezerterów" spoglądał pobłaźliwie. Uciekajcie. Ja zostanę. I został rzeczywiście. Pełnił różne funkcje. Był nauczycielem szkoły rzemiósł artystycznych, wizytatorem szkół artystycznych, Prezesem Związku Plastyków, wykładowcą na setkach kursów organizowanych przez TWP, Wydział Kultury, WDK, partie polityczne, związki. Był opiekunem żywiołowego ruchu amatorskiego, doradcą do spraw kultury ludowej, znał się znakomicie na strojach ludowych, na pieśniach, odróżniał bezbłędnie falsyfikaty, organizował zespoły muzyki ludowej, zbierał zapaski i ceramikę, wędrował po wsiach i miasteczkach Kielecczyzny, wyłuskiwał ludzi zapomnianych, opiekował się utalentowaną młodzieżą chłopską, w szczególności zaś niezapomnianym Pastuszkiewiezem z którym zaprzyjażnił się i utrzymywał do końca życia zażyłe stosunki. Bez przesady wolno stwierdzić, że Iłża, ceramika iłżecka i wszystko to, co w Iłży powstało i rozwija się dotychczas jest wyłączną zasługą Zaremby, który tak długo jeżdził do Warszawy, molestował w wydziałach i referatach, aż znalazł ludzi przychylnych, gotowych poprzeć koncepcję rozbudowy spółdzielni artystyczno-ceramicznej w Iłży. Był publicystą. Do kieleckiego "Słowa Ludu", do wielu innych pism stołecznych i prowincjonalnych napisał setki artykułów, felietonów, esejów. Pisał z pasją, gorąco, artykuły jego wywoływały z reguły zastrzeżenia wśród oportunistów (gdzie ieh nie ma?), niechęć ze strony wrogów (któż z nas ieh nie zna?) i oklaski wśród przyjaciół. Tych miał najwięcej. Jego kryptonim JAZ był w latach szczególnie trudnych symbolem odwagi, bezkompromisowości, niekiedy kto wie, czy nie było w tym odrobiny prawdy - szlachetnej Don Kichoterii. Mówili o nim w kawiarni u nieboszczyka Smolińskiego: "Bayard sans peur ni reproche". Może z nutką 'l:łośliwości, a może z zawiścią, że ni rodzime, ni obce kulty, ani rozliczne "akcje po liniach", które zniechęcały wielu działaczy, Jego nie złamały. Był w owych trudnych latach czołowym wykładowcą Uniwersytetu Ludowego w Pawłowicach, a później w Rożniey. Nie była to wówczas placówka uprzywilejowana, a wykładowca z nią współpracujący z pew- 583 nosclą nie uchodził za persona grata. Kiedy go o tym uprzedziłem, machnął, jak zwykle lekceważąco ręką. Nigdy nie upominał się o honorarium. _. l\facie, to sami mi zapłacicie. Wykładał świetnie. Wykład był zawsze starannie przygotowany, trafiał do rozumu i serc młodzieży wiejskiej. Rzecz szczególna. Wiedzieliśmy przecież, że pochodził z Podhala, sam mawialosobie, że jest góralem, a przecież mówił o regionie świętokrzyskim tak, jak by się tu właśnie urodził, tu spędził najpiękniejsze lata. Organizował z młodzieżą wyprawy szlakiem Żeromskiego, zachęcał ją do turystyki, zbierał deklaracje do różnych organizacj i społecznych, gorąco zachęcał do pisania kronik wiejskich. - "Na waszych oczach dzieją się wiełkie rzeczy, ba, sami tworzycie historię, nie wolno dopuścić, by ją ktoś inny zamiast was pisał. Piszcie pamiętniki, kroniki, notujcie na gorąco wszystko, co widzicie dookoła". Zdolniejszych otaczał ojcowską opieką. Nie dowierzał sobie i lokalnym wielkościom. Woził utalentowanych chłopców do Kra.kowa, do Łodzi, do wybitnych profesorów, pytał o zdanie i, jeśli ktoś autorytatywny rozstrzygał jego wątpliwości, sam załatwiał sprawę stypendium, mieszkania "z wiktem i opierunkiem". Robił to tak dyskretnie, iż do dziś jeszcze niektórzy absolwenci szkół muzycznych czy plastycznych ani się domyślają, komu zawdzięczają tę niezawodną, subtelną opiekę. Byli jednak i tacy, którzy unikali go, bali się jego języka, dowcipnych porównań, zgryżliwych aluzji. Zagadnąłem go kiedyś o te sprawy w jego skromnym mieszkaniu w Kielcach. Mruknął coś, a po chwili: - Pamięta pan Cyrana, poczciwego Cyrana de Bergerac? Tak? I jego słowa? "Podłostki, łajdactwa, kłamstwa? Wiem, że padnę w końcu ich ofiarą. Nie szkodzi. Walczę, walczę i walczyć będę do końca". Istotnie nie ulegał. Podziwialiśmy skąd czerpie siły. Był zawsze szczupły, nie rzadko spotykało się go "na trasie" z gorączkowo pałającymi oczami. Chory pan? Przejdzie. Rzeczywiście przechodziło. Spotkałem go na przystanku autobusowym w Kielcach na dwa dni przed koń c e m. Studiował pilnie nowy rozkład jazdy. - Dokąd pan? - Do Iłży. Wyjątkowo ważna sprawa. Niech pan poczeka, opowiem panu, sam pan oceni. Muszę tam być koniecznie. Ach. panie kochany ... Nie słuchałem. Byłem nadto pochłonięty własnymi sprawami. I nigdy już chyba sobie nie przebaczę, że nie dowiedziałem się o jakie to ważne sprawy Mu chodziło. W dwa dni bowiem później podano mi lakoniczną wiadomość telefonicznie: - Zaremba zmarł nagle. W Iłży. Tak. Na posterunku. Nie tak dawno pisałem wspomnienie o wielkim człowieku, któremu nie malo zawdzięczam: o Leonie Kruczkowskim. Redakcja otrzymała list od bardzo skromnej czytelniczki. Z podziękowaniem. Że wspomnienie �585 584 ukazało Kruczkowskiego nie jako Wielkiego Pisarza, Dramaturga, Działacza, lecz Człowieka. - Bardzo sobie ten list cenię. Chciałem właśnie i o Zarembie, jednym z naj ciekawszych ludzi, jakich znałem na dalekim zapleczu, ciężko pracującym, borykającym się z życiem ale nie zagubionym. Na zjeździe Towarzystwa Ludoznawczego w Szczecinie powiedział mi dosłownie: - Jakie to szczęście, że pozostałem w Kielecczyźnie, że związałem się z wielką rodziną etnografów. Mówię panu: rozmawia pan z człowiekiem, który nie żałuje życia. Nie zmarnowałem go. A pan, jak sądzi? Sądzę, drogi, najlepszy panie Janie-Aleksandrze, że zostawił pan piękną spuściznę. Nie, nie zapomnimy pana. Na pewno. Waldemar Babinicz SPRA WOZDANIE Z MIĘDZYNARODOWEJ KONFERENCJI POMORZOZNAWCZEJ 2. T. L. W SZCZECINIE. Jeszcze na XXXIV Walnym Zgromadzeniu Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Cieszynie został przedyskutowany plan pracy związany z uczczeniem tysiąclecia pal1stwa polskiego, czyli t. zw. Milenium, do którego m. in. włączono inicjatywę Zarządu Oddziału P. T. L. w Szczecinie - równoczesnego włączenia uroczystości XV -lecia powrotu Pomorza do Macierzy, a także LXV -lecia Towarzystwa. Tak liczne rocznice przypadające w 1960 r. wymagały rzecz jasna, pieczołowitego i starannego przygotowania, zwłaszcza z uwagi na wniosek Oddziału Szczecińskiego, który pragnął nadać Walnemu Zgromadzeniu i Międzynarodowej Sesji Pomorzoznawczej odpowiednią oprawę. Powołano więc specjalny Komitet Organizacyjny w skład którego weszli reprezentanci Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, Instytutu Zachodniego, Towarzystwa Rozwoju Ziem Zachodnich, a także reprezentanci WRN Szczecina i Koszalina. Juź w marcu 1960 r. odbyła się w Szczecinie specjalna Konferencja, której zadaniem było przedyskutowanie programu naukowego oraz ustalenie zakresu działania. Za zgodą Wydziału I P AN powołano Komitet Honorowy w osobach: Włodzimierz An ton iew icz Członek Polskiej Akademii Nauk, Leon B a b i ń s k i - Prezes Szczecińskiego Towarzystwa Naukowego, Jan C z e k a n o w s k i - Członek Polskiej Akademii Nauk, Kazimierz Dob r ow ol sk i Profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, Witold D o r o s z e w s 1;: i Członek Polskiej Akademii Nauk, Tadeusz G a l i ń s k i - Minister Kultury i Sztuki, Witold H e n s e l - Dyrektor Instytutu Historii Kultury Materialnej Polskiej Akademii Nauk, Stefan Ignar Wicepremier, Jan I z y d o r c z y k Poseł na Sejm PRL, Rada Naczelna TRZZ, Henryk J a b ł o ń s k i - Sekretarz Naukowy Pol- skiej Akademii Nauk, Józef K o s t r z e w s k i - Członek Polskiej Akademii Nauk, Tadeusz Kot ar b iń sk i Prezes Polskiej Akademii Nauk, Julian Kr zyżan owsk i Członek Polskiej Akademii Nauk, Stanisław K u l c z y ń s k i - Zastępca Przewodniczącego Rady Państwa, Kazimierz M a j e w s k i - Członek Polskiej Akademii Nauk, Włodzimierz M i g o ń - Przewodniczący Prezydium WRN Szczecin, Zenon N o w a k Wicepremier, Przewodniczący Rządowej Komisji Ziem Zachodnich, Tadeusz L e h r - S p ł a w i ń s k i - Członek Polskiej Akademii Nauk, Jan Szcze p a ń sk i Poseł na Sejm PRL, Profesor Uniwersytetu Łódzkiego, Zdzisław T o m a l a - Przewodniczący Prezydium WRN Koszalin, Wacław T u ł o d z i e c k i - Minister Oświaty, Kazimierz T y m i e n i e ck i - Członek Polskiej Akademii Nauk, Stefan Z ó ł k i e w s k i - Sekretarz L Wydziału Nauk Społecznych Polskiej Akademii Nauk, oraz Komisję Naukowo-Programową w osobach: Prof. dr Józef G a je k - Przewodniczący, Prof. dr Jan C z e k a n o w s k i Zastępca Przewodniczącego, Prof. dr Gerard Labuda Zastępca Przewodniczącego, Prof. dr Włodzimierz A n t o n i e w i c z - Członek Prezydium, Przedstawiciele Sekretariatu Stanu do Spraw Szkolnictwa Wyższego Niemieckiej Republiki Demokratycznej Prof. dr Gunther Heidor n Prorektor Uniwersytetu im. Ernst-Moritz-Arndt'a, Dr Johannes K a l i s c h - Uniwersytet im. Karola Marksa, Prof. dr Witold H e n s e l - Instytut Historii Kultury Materialnej Polskiej Akademii Nauk, Prof. dr Stanisław S c h wan n Szczecińskie Towarzystwo Naukowe, Dr Jan G u r anowsk i Rada Naczelna Towarzystwa Rozwoju Ziem Zachodnich, Mgr Stanisław B a d oń Oddział Zachodnio-Pomorski P. T. L. oraz Mgr Zenon J a n k o w s k i -- Sekretarz Prezydium. Ponieważ program Sesji Naukowej objął szereg dyscyplin przeto powołano osobne Prezydia Sekcyj, a mianowicie: Sek cj a e t n o g r a f i c z n a: Prof. dr Kazimiera Zawistowicz A d a m s k a - Przewodniczący, Prof. dr Józef B u r s z t a - Zastępca, Prof. dr Maria Znamiewowska - P r u f f e r o w a Zastępca, Prof dr Tadeusz S e we r y n - Zastępca, Dr Tadeusz W rób l e w s k i Se·· kretarz, S e k c j a a n t r o p o log i c z n o - a r c h e o log i c z n a: Prof dr Jó·· zef K o s t r z e w s k i - Przewodniczący, Prof. dr Konrad Ja ż d ż e ws k i - Zastępca, Prof dr Adam Wan k e - Zastępca, Prof. dr Franciszek Wok r o j Zastępca, Mgr Władysław F il ip ow ia k Sekretarz, S e k c j a H i s t o r y c z n a: Prof. dr Alfred W i e lop o l s k i Przewodniczący, Prof. dr Andrzej B u k o w s k i - Zastępca, Dr Henryk Lesiński Zastępca, Prof. dr Przemysław Małek Zastępca, Mgr Bogdan D o p i e r a ł a - Sekretarz, �587 586 Sekcja Językoznawstwa i Folklorystyczna: Prof. dr Julian K r z y ż a n o w s k i - Przewodniczący, Prof. dr Witold D or oszew sk i Zastępca, Prof. dr Władysław Kur a s z k i e w i c z _. Zastępca, Prof. dr Zdzisław St ieber Zastępca, Doc. Marian S ob i e s k i - Sekretarz, Sek cj a S o c j o log i c z n o - D e m o g r a f i c z n a: Prof. dr Tadeusz S z c z u r k i e w i c z - Przewodniczący, Dr Zygmunt D u l c z e ws k i - Zastępca, Prof. dr Stefan G ol a ch ow sk i Zastępca, Prof. dr Edward Szt u r m Zastępca, Prof. dr Zbigniew Heliński Sekretarz. Pracami przygotowawczymi, ściśle mówiąc organizacyjno-turystycznymi i finansowymi zajmował się Komitet Organizacyjny, do którego weszli tylko reprezentanci Szczecina i Koszalina: Stanisław Badoń Dyrektor Biblioteki Publicznej w Szczecinie, Zenon J a n k o w s k i i Alicja J o s e w i c z oraz Bogdan Dop ier ała Przedstawiciel ZW TRZZ dr Władysław F i l i p o w i a k - Dyrektor Muzeum Pomorza Zach., Henryk J a n o c h a - Przedstawiciel PWRN Koszalin, Mgr Stanisław K r z yw i c k i - Przedstawiciel PWRN Szczecin, Mgr Henryk L e s i ń s k i -Przedstawiciel Dyrekcji Instytutu Zachodniego, Wojciech M y ś l e n i e c· k i Przedstawiciel PWRN Szczecin, Mgr Czesław P i s kor s ki Przewodniczący Wojewódzkiego Komitetu Turystyki, Jerzy Szw ej Przedstawiciel WRN Koszalin. W dniu 3 września 1960 r. nastąpiło na Zamku w Szczecinie uroczyste otwarcie Międzynarodowej Konferencji Pomorzoznawczej, na którą przybyło ponad 400 uczestników, w tym około 50 osób z zagranicy. Wygłoszono 5 odczytów plenarnych, a mianowicie: Prof. dr Gerard Labuda Miejsce Pomorza Zachodniego w dziejach Polski, Prof dr Józef K o s t r z e w s k i - Zagadnienie ciqgłości zaludnienia ziem Polskich w pradziejach. Prof. dr Jan C z e k a n o w s k i - Nadbałtyccy Lechici a Kontynentalne Szczepy Słowiańskie, Prof. Przemysław M a ł e k·Podstawowe skiego, Prof. zagadnienia dr Józef rozwoju Bu r szt a - gospodarczego województwa szczecińPrzeglqd i perspektywy badań etno- oraz Prof. dr Józef G a je k - "PoZostało również wygłoszonych 70 referatów w pięciu sekcjach obradujących oddzielnie: S e k c j a e t n o g r a f i c z n a: Mgr Wiesław B i e ń k o w s k i - Badania Ludoznawcze Krzysztofa Celestyna Mrongowiusza w okolicy Słupska w 1826 r., Mgr Janusz B o h d a n o w i c z - Pomorze Zachodnie w świetle Kartografii Etnograficznej, Frantisek Van c i k Metodologiczne wyniki badań etnograficznych na Ziemiach Odzyskanych, Dr Ryszard Kuk i e r - Z problematyki etnograficznej powiatu Miastko, Prof. dr Maria Znamierowska - P r li f f e r o w a Zarys obrazu kultury ludowej powiatu Złotowskiego, Dr Longin Malick i Prespektywy rozwoju graficznych morze na Pomorzu Zachodnie w Zachodnim, świetle badań naukowych". muzealnictwa etnograficznego w woj ew. koszalińskim, Dr Reinhard Peesch Inwentaryzacja etnograficzna narzędzi rybackich w NRD, Dr Rudolf We i n h o l d - Inwentaryzacja etnograficzna chłopskich narzędzi w NRD., Dr Agnieszka D o b r o w o l s k a - Z problematyki kultury materialnej Pomorza Zachodniego, Dr Krzysztof K w a ś n i e w s k i Terytorium Słowian Północnozachodnich w świetle wyników badań nad budownictwem ludowym, Prof. inż. Feliks M ark o w s k i Budowle chłopskie w powiatach Bytów i Słupsk, Mgr Danuta Pt aszyń sk a Zabytki budownictwa ludowego w województwie koszalińskim, Dr Walery S o b i s i a k - Wspólne cechy tkactwa w krajach basenu morza Bałtyckiego, Mgr Herbert W i l c z e w s k i - O niektórych cechach specyficznych w kulturze Pomorza Gdańskiego, Mgr Henryk K n i e - Oddziaływanie morza na kształtowanie się oblicza kulturowego południowego wybrzeża Bałtyku, Mgr Maria Z a b o r o w s k a - Rola muzeów regionalnych Pomorza Środkowego i zadania na przyszłość, S e k c j a a r c h e o log i c z n o - a n t r o p o log i c z n a: Doc. dr Roman S t o p a Eurafrykańskie mezolityczne i neolityczne kultury na Polskiej Ziemi, w szczególności na Pomorzu i ich ślady językowe, Mgr Kazimierz Siu chn ińsk i Stan i potrzeby badań w zakresie neolitu Pomorza Zachodniego, Mgr Marian S i kor a - Wpływy kultury łużyckiej na kulturę pomorską w zakresie ceramiki na terenie Pomorza Środkowego, Mgr Stefan We s o ł o w s k i Uwagi nad osadnictwem grodowym kultury łużyckiej u ujścia Odry, Mgr Ryszard W o łąg i ew i c z - Niektóre uwagi do zagadnienia stosunków kulturowych u progu N. E. na Pomorzu Zachodnim, Doc. dr Franciszek Wok rój - Relikty ludności słowiańskiej na Pomorzu Zachodnim w świetle antropologii, Mgr Eugeniusz C n o t l i w y - Wczesnośredniowieczne budownictwo na Pomorzu Zachodnim, Mgr Władysław G a r czy ń sk i Rybołówstwo we wczesnym średniowieczu na Pomorzu Zachodnim, Mgr Bogumiła T r a c z y k - Słupsk średniowieczny w świetle archeologicznych badań ratowniczych, Mgr Władysław F i l i p o w i a k Z badań nad osadnictwem słowiańskim na Pomorzu Zachodnim, Mgr Marian G o n d z i k, Mgr Wanda G o n d z i k - Dotychczasowe wyniki badań odontologicznych wczesnośredniowiecznej współczesnej ludności Pomorza Zachodniego, Mgr Henryk K n i e - Początki Białogardu, Prof. dr Adam Wan k e Z badań antropologicznych nad Pomorzem, Mgr Zbigniew R a d a c k i Współpraca archeologów, historyków sztuki i etnografów w badaniach nad grodami XIII wieku na Pomorzu Zachodnim, Mgr Stefan Ś w i er z e w s k i - Kraszewski jako archeolog, Mgr Tadeusz W i e c z o r k o wsk i Badania archeologiczne w XV -leciu na Pomorzu Zachodnim. Mgr Jerzy Woj t a s i k - Bursztyniarstwo na Pomorzu Zachodnim we wczesnym średniowieczu, �588 589 S e k c j a h i s t o r y c z n a: Prof. dr Władysław K o wal e n k o --Morska granica Polski za pierwszych Piastów, Prof. dr Kazimierz T ym i e n i e c k i - Nowe uwagi o miastach średniowiecznych na Pomorzu, Dr Jan B r a n k a c k - Struktura społeczna Słowian Połabskich, Mgr Wiktor F e n r y c h - Dzieje polityczne Pomorza Zachodniego na przełomie XIV/XV w. w świetle tradycji historiograficznej zachodnio-pomorskiej XVI wieku, Dr Jerzy T op olsk i Główne rysy rozwoju folwarku pańszczyźnianego na Pomorzu Zachodnim, Mgr Bogdan Wac h o w i a k Ruchy społeczne na Pomorzu Zachodnim w XVI-XVII wieku, Mgr Stanisław Gier szew sk i Problem zasięgu ludności słowiańskiej w XVI-XVIII wieku, Mgr Janina S z u m a n o w a - Udział Augusta II w kampaniach pomorskich w czasie wielkiej wojny północnej, Mgr Zdzisław W u n s c h - Uwagi o kształtowaniu się prawa miejskiego na Pomorzu Zachodnim, Dr Joachim M a i - a przejściu do imperialistycznej polityki w stosunku do Polski Niemiec Pruskich i jej skutki na Pomorze w połowie lat osiemdziesiątych, Mgr Eugeniusz B u c z a k - Regionalne zagadnienia historyczno-etniczne w wydavmictwach województwa koszalińskiego, Dr Henryk Batow sk i Niemiecko-polski konflikt nad Bałtykiem w okresie 1919·-1939 na tle polityki europejskiej, Mgr Anna P o n i a t o w s k a - Emigracja Polska na Pomorzu Zachodnim w latach 1919-1939, Bogdan Dop ier ała Powiązanie Pomorza Zachodniego z Polską w dwudziestoleciu międzywojennym, Prof. dr Gunther H c idor n Cele i rola pomorskich ziomkostw w Niemczech Zachodnich. Dr Johannes K a l i s c h - Ocena obecnej sytuacji na Pomorzu wedłu~ zachodnioniemieckiej historiografii i publicystyki, Mgr Krystyna K e rsten Zagadnienie osadnictwa rolniczego na Pomorzu Zachodnim w latach 1945-1947, S e k c jaj ę z y k o z n a w c z a i f o l k lor y s t Y c z n a: Prof, dr Julian K r z y ż a n o w s k i Bajka słowiańska, Prof. dr Witold D o r os z e w s k i - Z badań dialektologicznych na Pomorzu Zachodnim, Doc Marian Sob ies k i Stan badań nad folklorem muzycznym Ziem Pomorskich od roku 1945, Mgr Ewa Kamińska - R z e t e l s k a, Mgr Jadwiga Pałkowska - Z i e n i u k o w a Stan badań nad gwarami kaszubskimi, Dr Kazimierz Polański Stan badań nad językiem połabskim. Dr Barbara Szydłowska - C e g lowa - Słownictwo połabskie w zakresie życia domowego, Dr Jiri D a m b o r s k y - Formacje odczasownikowe na -l w Pomorskim i Hanackim, Prof. dr Władysław Kur a s z k i e w i c z i Edward R a b i e j - Niektóre właściwości fonetyczne zapożyczeń dolnoniemieckich w gwarze Słowińców, Doc. dr Ludwik Zabr ocki Słowiańskie wpływy na fonetyczne tendencje rozwojowe gwar niemiec-kich na Pomorzu, Dr Maria Jeż o w a - a dawnych słowiańskich dialektach między dolną Odrą a Łabą, Mgr Stanisław Ś w irk o - Współ- czesny folklor Pomorza Zachodniego, Mgr Ludwik B i e l a w s k i - Ba-dania nad folklorem muzycznym Pomorza od roku 1945, Mgr Tadeusz B o u l d u a n - Badacze folkloru we wspomnieniach Słowińców, Dr Jaromir J e c h - Wpływy inter-etniczne na prozę ludową na Ziemiach Odzyskanych, Dr Waltraud Woe 11 e r Krytyka społeczna w bajkach Pomorza i Meklemburgii, Dr Charlotte H i r s c h - Krytyka społeczna w legendach Pomorza i Meklemburgii, Mgr Helena K a p e ł u ś - Kaszubskie podanie o Czeszku i jego źródłach, Sekcj a S o c j o log i c z n o .. d e m o g r a f i c z n a: Dr Wacław P e t s c h - Rozmieszczenie terytorialne narodowości jako podstawa decyzji politycznych co do granic państwa w r. 1919 na konferencji pokojowej w Paryżu, Dr Mikolaj L a t u c h - Migracje zewnętrzne na Pomorzu Zachodnim w latach 1955-1959, Dr Stefan Now akow ski Więź społeczna na Ziemiach Zachodnich, Dr Andrzej S i c i ń s k i - Po-czucie stabilizacji mieszkańców Świnoujścia, Mgr Danuta TrawióskaK w a ś n i e w s k a - Przeobrażenie modelu rodziny chłopskiej pod wpływem migracji na Ziemiach Zachodnich, Mgr Bolesław Sadaj Rola szkoły i nauczyciela w procesie integracji i stabilizacji społeczeństwa wsi szczecińskiej, Mgr Jan Wo s k o w s k i - Uwagi na temat pozycji społecznych nauczycieli szkół podstawowych na Pomorzu Zachodnim, Dr Jadwiga K u c h a r s k a - Badania nad rybołówstwem zespołowym na wybrzeźu kaszubskim. Metody i wyniki badań. Dr Zdzisław B a t o r ow icz Stosunki gospodarczo-społeczne w kaszubskim rybołówstwie przybrzeżnym, Doc. dr Zygmunt D u l cze w sk i Tworzenie się nowego społeczeństwa na Pomorzu Zachodnim, Mgr Jadwiga K o m o r o wsk a Przemiany społecznogospodarcze we wsi Kluki, Mgr Bożena Ch m ie l ew sk a Badania socjologiczne na Pomorzu Zachodnim w XV -leciu, Mgr Andrzej K w i l e c k i - Pamiętniki osadników z Pomorza Zachodniego w Instytucie Zachodnim, Dr Tadeusz Prus- W i ś n i o ws k i - Uwagi na temat środowiska społecznego na Pomorzu, W odczycie podsumowującym czterodniowe wyniki "Pomorze Zachodnie w świetle badań naukowych - Stan i potrzeby" - Prof. dr Józef G a je k, Sekretarz Generalny PTL wskazał na potrzebę dalszych bada!l naukowych zarówno etnograficznych, folklorystycznych jak i historycznych, archeologicznych i socjologicznych - oraz na możliwości zapoczątkowania współpracy naukowej na temat Pomorza z ośrodkami naukowymi N.R.D. Potwierdzeniem takiej możliwości były referaty Reinharda P e e s c h a, Rudolfa We i n h o l d a, Johannesa K a l i s c h a, Charlotty H i r s c h, Waltraud Woe II e r a przede wszystkim profesora Gunthera H e i d o rna. Niektóre z nich opublikowane w niniejszym tomie "Ludu". O.G. \ �591 590 WYCIĄG Z PROTOKOŁU Z XXXVII POLSKIEGO TOWARZYSTWA WALNEGO ZGROMADZENIA LUDOZNAWCZEGO W Walnym Zgromadzeniu, którego obrady odbywały się w Łań c u ck i m zamku-palmiarni wzięło udział 191 członków Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Nieobecność swoją usprawiedliwili, przesyłaj'lc równocześnie telegramy z życzeniami: Prof. dr Kazimierz Dobrowolski, Doc. dr Andrzej Waligórski, Mgr Stanisław Swirko. 2a. IX. 1962 r. o godzinie lO-tej XXXVII Walne Zgomadzenie otworzył Prezes Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego - Rektor, Profesor dr Jan Czekanowski. Otwierając obrady, Rektor Czekanowski powitał przedstawicieli Władz Politycznych i Administracyjnych, wszystkich zaproszonych gości i członków PTL. Przemówienie powitalne Rektora Czekanowskiego, wygłoszone w zwięzłych, lecz przepojonych serdecznością i bogactwem treści słów, przerywane było rzęsistymi oklaskami. Burzliwe oklaski towarzyszyły również powoływaniu przez Prezesa i Seniora Towarzystwa Prezydium XXXVII Walnego Zgromadzenia: Do Prezydium weszli: Prof. dr Maria Znamierowska - P I' li f f e I' o w a, Prof. dr Kazimiera Zawistowicz - A d a m s k a, Prof. dr Józef G a j e k, Doc. dr Aleksander Lech G o d l e w s k i, Dr Bolesław G a I' y g a, Dr Kazimierz P i e t k i e w i c z, I Sekretarz KP PZPR w Łańcucie, oraz dwóch przedstawicieli PWRN - Wydziału Kultury w Rzeszowie. Na protokolanta XXXVII Walnego Zgromadzenia powołano mgra Piotra Kaleciaka. Bezpośrednio po powołaniu Prezydium nastąpiła uroczysta chwila wręczenia Rektorowi Prof. dr Janowi Czekanowskiemu jubileuszowej pamiątki z okazji Jego aO-tej rocznicy urodzin (w postaci dedykowanego Mu XLVII tomu "Ludu"). W tym momencie uczestnicy Walnego Zgromadzenia powstali z miejsc i wysłuchali krótkiego przemówienia Doc. dr A. Godlewskiego, podniosły się burzliwe oklaski oraz odśpiewano trzykrotny toast. W ten sposób zebrani żywiołowo zamanifestowali swoją cześć i przywiązanie do uczonego światowej sławy, którego większość życia związana była z Polskim Towarzystwem Ludoznawczym. Gdy po burzy oklasków doszedł do głosu wzruszony Jubilat, dziękując za otrzymaną pamiątkę podkreślił zasługi śp. Prof. dr Kazimierza Nitscha w walce o realizację Polskiego Atlasu Etnograficznego. Wobec tego Sekretarz Generalny, Dr Bolesław G a r y g a odczytał zaproponowany w zaproszeniach porządek obrad XXXVII Walnego Zgromadzenia, a ponieważ nikt nie zgłaszał poprawek ani uzupełnień projekt przegłosowano i przyjęto jednomyślnie, a mianowicie: 28. IX. _. SjJTawy organizacyjne PTL. 1. Otwarcie 2. 3. 4. 5. 6. 7. a. 9. 10. 11. 12. XXXVII Walnego Zgromadzenia, powołanie Prezydium, przyjęcie porządku dziennego przemówienie powitalne. Odczytanie i przyjęcie protokołu z XXXVI Walnego Zgromadzenia PTL w Białymstoku. Wybór Komisji Zjazdowych: (mandatowej, regulaminowej, statutowej, wnioskowej i skrutacyjnej). Sprawozdanie Zarządu Głównego z działalności PTL za rok 1961/1962ref. Dr Bolesław G a r y g a. Sprawozdanie i wnioski Gl. Komisji Rewizyjnej - ref. Mgr Stanisław B ł a s z c z y k. Sprawozdania z Oddziałów PTL - składają Prezesi Oddziałów - wg alfabetycznego porządku Oddziałów. Dyskusja. Zatwierdzenie bilansu oraz wniosków Głównej Komisji Rewizyjnej. Ustalenie planu pracy i preliminarza budżetowego na rok 1963. Uchwalenie wniosków przedłożonych przez Komisję Wnioskową. Uzupełniające wybory: a) zastępcy członka Zarząd u Głównego PTL, b) zastępcy członka Głównej Komisji Rewizyjnej, Uchwalenie poprawki do § 30 Statutu PTL. 29. IX. (sobota) Sesja Naukowa - godz. 9-ta. 1. Odczyt "Podłoże historyczne kształtowania się kultury ludowej wschodniej Rzeszowszczyzny" - Prof. dr Józef B u r s z ta. 2. "Typy budowniiCtwa w Rzeszowskiem" - Doc. Franciszek K o t u l a. 3. "Badania nad średniowiecznym osadnictwem Rzeszowszczyzny (komunikat naukowy) - Mgr Antoni K u n y s z. 4. "Ludowe zespoły weselne w Łańcuckiem" - Jan M i c a l. 5. Dyskusja. Godzina 15~o 1. "Problemy etnograficzne i folklorystyczne w nauczaniu języka polskiego" - ref. Dr. Olga G a j k o w a i Mgr. Jadwiga K l e c z k o wska. 2. Komunikaty naukowe: "Lasowiackie piece malowane" - ref. Mgr Teresa S z e t e l a. 3. "Współczesne garncarstwo ludowe w powiecie łańcuckim" - Medynia Głogowska, Zalesie, Pogwizdów - ref. Mgr. Irena Kła k. 4. Prace Muzeum w Przemyślu, Sanoku, Rzeszowie, Jarosławiu ref. Dr Krzysztof Wolski, Mgr Stefan Lew, Doc. Franciszek Kotula, Dr Zygfryd Gotfried. �592 593 5. "Zagadnienie zbiorów etnograficznych z terenu łańcuckiego" i "Lecznictwo ludowe w rejonie łańcuckim" - ref. Dr Władysław B a l i c k i. 6. Dyskusja. 7. Zamknięcie XXXVII Walnego Zgromadzenia PTL. Nadto w przerwach między obradami przewidziano w dniu 28. IX. zwiedzanie wystawy Ceramiki Ludowej z Zalesia, l\Tedyni Głogowskiej i Pogwizdowa uroczyście otwartej w tym dniu w Łańcucie i wzięcie udziału w uroczystym otwarciu wystaw pt. "Ziemia Łańcucka w książce i prasie" oraz "Tematy etnograficzne w akwareli i rysunku". W czasie przerwy 29. IX. przewidziano zwiedzanie łańcuckich zbiorów etnograficznych, zgromadzonych przez Dra W. Balickiego, w synagodze w Łańcucie, zwiedzanie Pałacu Potockich oraz występy zespołów regionalnych ze wsi podłańcuckich. Wobec tak bogato przygotowanego programu Zjazdu, przemówienia powitalne ograniczono do dwu krótkich lecz serdecznych wystąpień gospodarzy terenu i współorganizatorów XXXVII Walnego Zgromadzenia, a mianowicie I Sekretarza KP-PZPR w Łańcucie - Mgra Urbana i Dyrektora Muzeum w Rzeszowie - Doc. F. Kotuli. Ad. 2. Protokół z XXXVI Walnego Zgromadzenia w Białymstoku. Protokół z XXXVI Walnego Zgromadzenia PTL w Białymstoku przeczytał Mgr Piotr Kaleciak. Protokołu nie kwestionowano, a w głosowaniu przyjęty został przytłaczającą większością, trzy osoby wstrzymały się od głosu. Ad. 3. Wybór Komisji. Na wniosek Prof. dr Franciszka Wokroja do Komisji Wnioskowej wybrano jednomyślnie: Prof. dr Wojciecha Hejnosza, Dr Kazimierza Pietkiewicza, Prof. dr Adama Wanke i Dr Krzysztofa Wolskiego. Do Komisji Regulaminowo-Statutowej wybrano jednomyślnie na wniosek Mgr Piotra Kaleciaka Mgr Stanisława Badonia, Dr Władysława Swirskiego i Dr Tadeusza Wróblewskiego. Do Komisji Mandatowej wybrano jednomyślnie na wniosek dyrektora W. Babinicza - Mgr Stanisława Błaszczyka, Dr Annę Kowalską-Lewicką i Doc. dr Annę Kutrzebę-Pojnarową. Do Komisji Skrutacyjnej na wniosek Walentego Gawrona wybrano jednomyślnie - Prof. dr Aleksandra Godlewskiego, Mgr Piotra Orzechowskiego i Mgr Marię Żywirską. Ad. 4. Sprawozdanie Zarządu Głównego PTL. Sprawozdanie Zarządu Głównego PTL z działalności w roku sprawozdawczym 1961/6,2 odczytał Sekretarz Generalny - Dr Bolesław G a r y g a. Sprawozdanie finansowe z gospodarki PTL złożył zastępca skarbnika - Dr Tadeusz W rób l e w s k i. Po przerwie o godz. 1530 wznowiono obrady i przystąpiono do pkt. 5. Ad. 5. Sprawozdanie i wnioski Głównej Komisji Rewizyjnej. Przewodniczący Komisji Mgr Stanisław B ł a s z c z y kodczytał sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej. Na życzenie większości zebranych dyskusję nad sprawozdaniem i wnioskami GKR otwarto bezpośrednio. Prof. dr Wojciech Hejnosz wyjaśnił powody swojej rezygnacji z pracy w Głównej Komisji Rewizyjnej, został wybrany zaocznie a nawał prac i obowiązków profesorskich uniemożliwił mu wyjazdy do Wrocławia i branie udziału w posiedzeniach Komisji. Nie chcąc więc opóźniać pracy Głównej Komisji Rewizyjnej, wolał złożyć rezygnację. Na tle wypowiedzi prof. dr Hejnosza i sprawozdania Przewodniczącego Głównej Komisji Rewizyjnej, Rektor Czekanowski stawia wniosek, by w przyszłości tak kompletować skład osobowy GKR, aby więcej członków wybierać z Wrocławia, gdyż to ułatwiłoby pracę. Mgr Antoni Nienartowicz oświadcza, że wiele zaleceń GKR zostało już wprowadzonych w życie. Założono księgę inwentarzową, spełniono też inne postulaty. W sprawie Redakcji Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga, Zarząd też podjął już uchwałę o wydzieleniu i nadaniu pełnomocnictw tej agendzie PTL, lecz ostatecznie w tej sprawie musi wypowiedzieć się Polska Akademia Nauk. Prezes PTL, Rektor C z e k a n o w s k i, stwierdza, że wszystkie kontrole przychodzące z zewnątrz były dla nas łaskawsze ,niż kontrola Głów•• CJ h.UIIllSji Rewizyjnej. Uważa również, że jest to bardzo korzystne dla Zarządu, gdy Komisja Rewizyjna spełnia swe obowiązki gorliwie - nie można jednak wpadać w przesadę i żądać rzeczy niemożliwych. Wyraża więc zdziwienie, odnośnie uwag GKR co do własnego lokalu. Do Uniwersytetu nie można stosować prawa lokalowego, ponieważ prawu temu nie podlega. Towarzystwo było zawsze sublokatorem przy uniwersyteckich katedrach etnografii, a rozwijało swoją działalność, mimo iż tak korzystnych warunków lokalowych jak obecnie nigdy przedtem nie miało. Również postulat uniezależnienia agend PTL nie może iść dalej, niż pozwala prawo i Statut. Uniezależnienie to jest ograniczone materialną odpowiedzialnością Towarzystwa za całość gospodarki. Dopóki odpowiedzialność ta obciąża Zarząd Główny, nie możemy dopuścić, by działo się coś, co jest niekontrolowane przez tenże Zarząd. W zakończeniu swej wypowiedzi Rektor Czekanowski składa oświadczenie, że dopóki jest Prezesem Towarzystwa nie pozwoli by cokolwiek było prowadzone bez ścisłej zgodności z prawem i Statutem Towarzystwa. Również Prof. dr Józef G a je k wyraził swoje zdziwienie w związku z niektórymi uwagami GKR. Przedstawił on obecne warunki lokalowe PTL we Wrocławiu i porównał z nader skromnymi pomieszczeniami w Poznaniu i innych ośrodkach. Na wniosek Prof. dr A. Wan k e g o dyskusję przeniesiono do ogólnej dyskusji, aby mieć pełniejszy obraz działalności Towarzystwa i obszerniejsze materiały. Lud, t. XL VIII 38 , �595 594 Ad. 6. Sprawozdania Oddziałów PTL. Wobec braku przedstawicieli Oddziałów: Białostockiego i Gdańskiego i wobec nie nadesłania przez te Oddziały sprawozdań ze swej działalności, sprawozdanie złożyła Mgr Maria Ż y w i r s k a - Prezes Oddziału Katowickiego. Następnie sprawozdania składali przedstawiciele Oddziałów: Kieleckiego - Mgr Aleksandra D o b r o w o l s k a, Krakowskiego - Dr Anna Kowalska - L e w i c k a, Limanowskiego Mgr Piotr O r z e c h o w s k i. Na temat pracy Oddziału Lubelskiego przedstawił swoje obserwacje jak się wyraził "z pozycji obserwatora" - Kierownik Katedry Etnografii w Lublinie Prof. dr Roman R e i n f u s s. Stwierdził on, że Oddział Lubelski od szeregu lat "nic nie robi". Zawodowi etnografowie są przeciążeni pracami zawodowymi. Jest jednak sporo regionalistów i możnaby ich wciągnąć do pracy, ale na to trzeba aktywniejszego Za·· rządu. Rektor C z e k a n o w s k i oświadcza, że Prezydium Zarządu Głównego PTL *, troszczy się o wydżwignięcie Oddziału Lubelskiego z trudności, w jakie popadł w związku ze śmiercią dawnego Prezesa i chorobą V-ce Prezesa. Dlatego też pojechał do Lublina członek Prezydium - Prof. dr Adam Wanke. Prof. dr Adam Wan k e podaje wyniki swojej wizytacji. Oddział Lubelski posiada zapisanych 39 członków. Z tej liczby składki opłaca 18, a pracuje czynnie 7. Stan kasy i sytuacja w Banku prawidłowa. Biblioteka liczy ponad 70 voluminów. Zalecił zwołanie Walnego Zebrania Oddziału i wybór nowego Zarządu. W dalszym ciągu nastąpiły sprawozdania Oddziałów: z Łodzi sprawozdanie złożyła Prof. dr Zawistowicz - A d a m s k a, z Mszany Dolnej Mgr Piotr K a l e c i a k, z Olsztyna Mgr Franciszek K lon o w s k i, z Opola - Mgr Stanisław B r o n i c z, z Poznania - Dr Tadeusz W r ób l e w s k i, ze Szczecina - Mgr Stanisław B a d o ń, z Torunia - Prof. dr Maria P r li f f e r o w a, z Warszawy Mgr Krzysztof M a k u l s k i, z Wrocławia - Dr Władysław Ś w i r s k i, z Zakopanego - Mgr Helena Ś r e d n i a w a, z Łańcuta Mgr Jadwiga K l e c z k o w ska. Ad. 7. Dyskusja. Na wniosek Prof. dr Priifferowej wypowiedzi ograniczono do 5 minut, by mogło się wypowiedzieć więcej członków. Przeciw temu wnioskowi głosował Waldemar Babinicz. Prof. dr Prlifferowa porusza sprawę odczytów popularyzatorskich i współpracę Oddziałów z kołami terenowymi. Apeluje do Komisji Wnioskowej i do Zarządu, by w tej sprawie wypracować dokładniejsze instrukcje dla Oddziałów. • Warto podkreślić w tym Lubelski "Prac i Materiałów grafii Lubelszczyzny. (Przyp. miejscu. że Zarząd Etnograficznych" Red.). Główny PTL opublikował t. XVIII w II częściach, poświęcony etno- Rektor Czekanowski nawiązuje do przerwanej dyskusji nad sprawozdaniem GKR i apeluje do Komisji, by przedstawiła Walnemu Zgromadzeniu konkretne wnioski. W imieniu GKR zabrał głos Prof. dr Franciszek Wok r o j. Oświadcza on, że GKR chciała swe obowiązki wykonać jak najlepiej. Do wszystkiego nie można było dotrzeć z powodu braku akt, lub z powodu braku czasu. Stwierdza dalej, że bezpłatne wydawnictwa PTL - Komitetom Redakcyjnym się należą i odpisy na ten cel są słuszne. Uważa jednak za stosowne, by w przyszłości wszelkie skreślenia z majątku odbywały się z udziałem GKR, która winna być o tym na czas zawiadomiona. Stwierdza, że nowy buchalter nie może odrazu uporządkować zaległości po poprzedniku, który nie był buchalterem na poziomie. Waldemar B a b i n i c z, dyrektor Uniwersytetu Ludowego w Rożnicy wyraża zdumienie nad wnioskiem GKR, w sprawie wyłączenia spod opieki Zarządu Głównego PTL Wydawnictw Kolbergowskich. Wydawnictwo to zainicjowało Towarzystwo i nikt inny nie jest kompetentny do jego kontynuowania i sfinalizowania. Co do sprawozdań Oddziałów, uważa, że powinny one podawać konkretne wyniki. Trzecim problemem jaki podkreślił w swym głosie to stosunek PTL do Uniwersytetów Ludowych. Liczba Uniwersytetów Ludowych spadła w Polsce z 200-tu w 1946 r. do S-miu w 1962 r. Uważa, że w tej sprawie powinien zabrać głos Zarząd Główny PTL. Komisja powołana przez Zarząd Główny winna zapoznać się z S ośrodkami w kraju i nawiązać z nimi współpracę. Na zakończenie swego wystąpienia stawia wniosek, by przyszłe Walne Zgromadzenie w 1963 r. odbyło się w Kielcach i w Rożnicy w tamtejszym Uniwersytecie Ludowym. Wniosek spotkał się z dużym aplauzem Zgromadzenia. Prof. dr Kazimiera Zawistowicz - A d a m s k a uważa, że współpraca z Uniwersytetem Ludowym byłaby ważna dla młodej kadry i w tym kierunku możnaby iść z popularyzacją wiedzy etnograficznej, gdyż z tego środowiska mogą wyjść entuzjaści. Zwiedzenie Rożnicy byłoby czymś pokrzepiającym dla nas wszystkich i dlatego dziękuje dyrektorowi Babiniczowi za zaproszenie. Przewodniczący Głównej Komisji Rewizyjnej Mgr Stanisław B ł a s z c z y k przypomina, że GKR ukonstytuowała się zbyt póżno i miała wskutek tego mniej czasu na dokładną pracę. Nowe ustawienie agend, a zwłaszcza Redakcji DZIEŁ WSZYSTKICH OSKARA KOLBERGA - GKR poddała pod rozwagę tylko jako propozycję, a nie jako nakaz, gdyż jeśH chodzi o odpowiedzialność finansową, to stanowisko G KR pokrywa się ze stanowiskiem Prezesa PTL Rektora Prof. dr Jana Czekanowskiego. Wiele zaleceń GKR zostało już przez Zarząd Główny wykonanych i na tej podstawie GKR akceptuje działalność �597 596 Zarządu i stawia wniosek o akceptację tej działalności przez Walne Zgromadzenie. Z kolei zabrał głos Walenty K u n y s z, pisarz z Kraczkowej, wypowiada się on za pozostawieniem GKR w dotychczasowym składzie i za wyrażeniem Zarządowi Głównemu votum zaufania. Przewodniczący zebrania Rektor Czekanowski postawił pod głosowanie wniosek Walentego Kunysza o udzielenie votum zaufania Zarządowi. Wniosek przeszedł przez aklamację. Ad. 8. Zatwierdzenie sprawozdań. Następnie Prezes Towarzystwa poddał pod głosowanie kolejno zatwierdzenie bilansu, sprawozdań oraz wniosków Głównej Komisji Rewizyjnej. Tak bilans jak i sprawozdanie Zarządu, Komisji Rewizyjnej i wnioski tejże Komisji przegłosowano jednomyślnie. Ad. 9. Ustalenie planu pracy i preliminarza budżetowego na 1963 r. Plan pracy na rok 1963 przedstawił V -ce Prezes Towarzystwa Prof. dr Aleksander Lech G o d l e w s k i. Plan pracy zatwierdzono bez zastrzeżeń i sprzeciwów przy jednym wstrzymującym się od głosu członku. Preliminarz budżetowy zreferował Prof. dr Adam Wan k e. Przyjęto go również podobnie jak plan pracy większością, przy jednym wstrzymującym się od głosowania. Ad. 10. Uchwalenie wniosków. W imieniu Komisji Wnioskowej przedstawił projekt wniosków jej Przewodniczący Prof. dr Wojciech H e j n o s z. 1. Wniosek o nadanie członkostwa Honorowego Profesorowi Juliuszowi Z b o r o w s k i e m u. Wniosek spotkał się z żywą aklamacją i w głosowaniu formalnym przeszedł jednomyślnie. 2. Wniosek zgłoszony do Komisji przez Ośrodek Poznański o nadanie członkostwa Honorowego Ob. Wiesławie C i c h o w i c z z Poznania, która w roku 1911 wraz z matką Heleną Cichowicz założyła Towarzystwo Ludoznawcze i ofiarowała swoje zbiory dla Muzeum Etnograficznego. Przeszedł po umotywowaniu jednogłośnie. 3. Wniosek o nadanie członkostwa Honorowego Dyrektorowi Januszowi S w i e ż e m u - Wice-Prezesowi Oddziału Lubelskiego. Został przegłosowany przytłaczającą większością. 4. Wniosek o zakupienie od Dyrektora Swieżego jego zbiorów fotograficznych i innych zbiorów etnograficznych dla PTL, by zachować całość również przegłosowano jednomyślnie, przy jednym wstrzymującym się od głosu. Ad 11. Wybory uzupelniajqce: a) do Głównej Komisji Rewizyjnej. Zgłoszono dwu kandydatów: Dr Krzysztofa Wolskiego i Dr Władysława Swirskiego. Dr Władysław Swirski otrzymał 44 głosy, Dr Wolski 25 głosów, a 5 kartek oddano pustych. Na członka Głównej Komisji Rewizyjnej wszedł Dr Władysław Ś w i r s k i. b) zatwierdzenie dokooptowanego przez Zarząd Główny zastępcy członka Zarządu prof. dr Stanisława Bąk a. Wniosek uzasadnił Prof. dr Józef Gajek. Zarządzono tajne głosowanie. Głosów zatwierdzających prof. Bąka na zastępcę członka Zarządu padło 50, głosów przeciwnych 10, a wstrzymujących się od decyzji 13. Ad. 12. Uchwalenie poprawki do § 30 Statutu PTL. Wniosek Zarządu Głównego wraz z uzasadnieniem odczytał Dr Kazimierz P i e t k i e w i c z. Ponieważ tak tekst poprawki, jak i jej uzasadnienie znane było większości zebranych, gdyż powielony wniosek rozesłano do Oddziałów pismem Ldz. 822/W.Zgr./62 przeto, mimo iż Rektor Czekanowski otworzył dyskusję nikt nie zgłaszał się do dyskusji, natomiast odezwały się żądania, by poddać wniosek pod głosowanie, bo sprawa jest jasna i słuszna. Głosowanie wypadło jednomyślnie. Jednomyślnie więc uchwalono § 30 Statutu w następującym brzmieniu: "Zarząd Główny wybiera spośród swoich członków Prezydium Zarządu, w skład którego wchodzą Prezes, 2-3 V -ce Prezesów, Sekretarz Generalny, Skarbnik oraz ich zastępcy. Zarząd Główny wybiera spośród swoich członków lub innych osób będących członkami PTL redaktorów wydawnictw a w miarę potrzeby także innych kierowników określonych dziedzin działalności Towarzystwa. Wybór na członka Prezydium Zarządu nie stoi na przeszkodzie w powierzeniu funkcji redaktora, lub kierownika określonej dziedziny działalności, pod warunkiem, że kandydat wyrazi na to swą zgodę". Na tej uchwale wyczerpano porządek dzienny przeznaczony na 28 września i zakończono obrady o godzinie 2345• SESJA NAUKOWA 29 WRZEŚNIA 1962 R. Sesję naukową rozpoczęto o godzinie 9-tej. Otwarcia dokonał Prezes Towarzystwa - Rektor Prof. dr Jan C z e k a n o w s k i. Uczczono pamięć zmarłego członka, Jana Aleksandra Zaręby, który był wieloletnim entuzjastą-ludoznawcą i oddanym całą duszą opiekunem artystycznej twórczości ludowej. Wspomnienie wygłosił Dyr. W. B a b i n i c z. Inauguracyjny odczyt "Podłoże historyczne kształtowania się kultury ludowej Wschodniej Rzeszowszczyzny" wygłosił Prof. dr Józef B u r s z ta. Drugi odczyt pt.: "Typy budownictwa wiejskiego w Rzeszowskiem" wygłosił Doc. Franciszek K o t u l a. Komunikat naukowy Mgr Antoniego K u n y s z apt.: "Badania nad średniowiecznym osadnictwem Rzeszowszczyzny" został wygłoszony w streszczeniu. �599 598 "Ludowe zespoły weselne w Łańcuckiem" - wygłosił działacz kulturalny Rzeszowszczyzny Jan M i c a ł. Następnie udano się do Synagogi w Łańcucie, gdzie staraniem Dra Władysława B a l i c k i e g o organizuje się miejscowe Muzeum regionalne. Dr. Władysław Balicki przygotował pierwszą ekspozycję swoich zbiorów i wygłosił prelekcję pt. "Zagadnienia zbiorów etnograficznych z terenu łańcuckiego" . W obradach popołudniowych wznowiono dalszy ciąg dyskusji. Prof. dr Wojciech H e j n o s z omówił jeden z problemów odczytu Prof. dr J. Burszty, a mianowicie sprawę pogranicza polsko-ruskiego. Oświadczył, że jeśli chodzi o pogląd historyka, to nie bardzo może się zgodzić z wywodami prelegenta, że granica etniczna szła w pobliżu Sanu. "Lach" dla sąsiadów wschodnich, to nazwa etniczna, a Nestor w swej kronice pod rokiem 881 pisze, "że Włodzimierz wyprawił się na Lachów i zajął ich grody". "Ich" to znaczy Lachów, a więc polskie. W dokumencie "Dagome iudex" z czasów Mieszka I mamy opis granic państwa Polskiego. Prof. Łowmiański ocenił, że pisarz, który ten dokument redagował był konsekwentny i używał właściwych terminów na oznaczenie granic, które opisywał np. "fines Prussae {terrae)", "fines Russae" itd. "Usque in Cracoa" - znaczy aż do państwa Krakowskiego, czy Wiślickiego, a więc państwa Wiślano Uwzględnić musimy również dokument z roku 884 zatwierdzający granice biskupstwa praskiego po Zbrucz, Dniestr i żródła Bugu. Na zakończenie dyskutant podkreśla fakt, że jakkolwiek każda nauka jest dochodzeniem prawdy, to historia ma szczególniejsze trudności w jej dochodzeniu, gdyż daje pewną dowolność w komentowaniu źródeł a osobiste zainteresowanie badaczy rzutuje na jej obiektywność. ' Rektor C z e k a n o w s k i dodaje do tych wywodów uwagę, że Konstanty Porfirogeneta wylicza Lendzian wśród plemion czeskich, co wskazuje, że w IX wieku granica Polski była daleko na zachodzie. Prof. dr Józef G a je k, podkreślając walory ciekawego odczytu prof. dr J. Burszty, zaznacza, że prelegent dał bogaty przegląd różnych poglądów, różnych dyscyplin naukowych na omawiane zagadnienia, lecz jego zdaniem - mało wykorzystał materiał etnograficzny. W świetle badań Polskiego Atlasu Etnograficznego pokazuje się, że istnieje duże zrównanie kulturowe w pasie małopolsko-ukraińskim (Śląsk, Małopolska, Wołyń), choć wciąż jeszcze materiały etnograficzne są za szczupłe do rozwiązania problemówetnogenetycznych. Wykopaliska w Czerwieniu wykazały, że starsza ceramika jest niewątpliwie polska późniejsza ruska. Jest problemem, czy przy słowie "Lach" u Nestora można postawić ze znakiem równania słowo "Polak". Ludność ukraińska Wołynia określała Polaków jako "Mazurów". Następny dyskutant -- Walenty K u n y s z - przeprasza, że wmiesza się w tak poważną dyskusję naukowców jak wyznaczanie dawnych granic plemiennych, gdyż jako chłop na tym się nie zna. Nie mógł wprost doczekać się Walr:.ego Zgromadzenia Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Łańcucie, gdyż chciałby się przed jego członkami-naukowcami wyspowiadać ze swojej pasji życiowej do opisywania, współczesnej mu kultury ludowej i pragnął pożalić się na swoje niepowodzenia, spodziewając się, że od naukowców, którzy zawodowo zajmują się kulturą ludową, on żarliwy wyznawca tejże kultury, otrzyma pociechę, umocnienie do dalszej pracy wbrew dotychczasowym pechom i niepowodzeniom. Spodziewa się podsycenia iskry nadziei, że jego przeszło trzydziestoletnie wy· siłki nie pójdą na marne. Prof. dr Pri.ifferowa stwierdziła, że słuchaliśmy chętnie i zrozumieliśmy intencję przemówienia, czego dowodem były oklaski, które dyskutant otrzymał. Z kolei przystąpiono do popołudniowego porządku obrad. Ze względu na brak czasu postanowiono skreślić dalsze referaty z porządku dziennego. Wysłuchano tylko "Lecznictwo ludowe w regionie łańcuckim" Dra Władysława B a l i c k i e go. Po referacie Dra Balickiego, wszyscy uczestnicy Walnego Zgromadzenia udali się na występy trzech zespołów regionalnych. Wieś podłańcucka zademonstrowała ludoznawcom swoje stroje, pieśni, muzykę, taniec i niektóre formy tradycyjnych obrzędów weselnych. Po zakończeniu pokazu - Rektor C z e k a n o w s ki podziękował zespołom artystycznym za piękne występy, organizatorom Walnego Zgromadze:~ia a zwłaszcza mgr J. Kleczkowskiej, drowi W. Balickiemu i p. J. M i c a ł o w i za poniesione w związku z tym trudy, a uczestnikom za wzięcie udziału i ogłosił zamknięcie XXXVII Walnego Zgromadzenia. Następnego dnia wszyscy wzięli udział w etnograficznej wycieczce trzema autobusami do Muzeum w Przemyślu i Sanoku. Protokółował: Mgr Piotr Kaleciak SPRA WOZDANIA Z DZIAŁALNOŚCI ODDZIAŁOW POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO (Oddział PTL z siedzibą w G d a ń s k u, ul. Rzeźnicka od 1. IX. 61 r. do 25. IX. 1962 r.). 25, za okres Gdański Oddział PTL liczył w okresie sprawozdawczym 10 członków i 3 kandydatów. Skład Zarządu: dr Longin M a l i c ki - prezes, prof. dr Feliks M ark o w s k i - z-ca prezesa, prof. lic. Hubert S uc h e c k i - sekretarz, mgr Leon R o p p e l - skarbnik. W roku 1961/62 Oddział ograniczył swoją działalność do odczytów pu- �600 blicznych, spotkań terenowych, wycieczek etnograficznych i dyskusji wewnętrznych, dotyczących pracy swoich członków. W listopadzie 1961 r. L. M a l i c k i wygłosił dla Związku Nauczycielstwa Polskiego odczyt p. t. "Kultura ludowa pomorskich grup etnicznych" obficie ilustrowany przeżroczami. W grudniu 1961 r. ten sam prelegent zapoznał gdańskich przewodników P.T.T.K. ze sztuką ludową Pomorza Gdańskiego na ilustrowanym odczycie. W styczniu 1962 r. L. M a l i c k i wygłosił w Młodzieżowym Zakładzie wychowawczym w Chojnicach ilustrowany odczyt p. t. "Sztuka Ludowa Kaszub". W lutym 1962 r. L. Roppel udał się do Chwaszczyna pow. Wejherowo z odczytem p. t. "O literaturze kaszubskiej". W tymże miesiącu L. Malicki wygłosił w Technikum Samochodowym we Wrzeszczu ilustrowaną prelekcję p. t. "Kultura ludowa Pomorza Wschodniego". W marcu 196,2 r. L. Roppel miał w Skarszewach pow. Kościerzyna odczyt p. t. "Literatura ludowa Kaszub". W maju 1962 r. L. Malicki wygłosił dla Powiatowego Domu Kultury w Pucku ilustrowany odczyt p. t. "Kaszubska Sztuka Ludowa". Tenże wygłosił w czerwcu 1962 r. w Powiatowym Domu Kultury w Sztumie ilustrowaną prelekcję p. t. "Kultura ludowa Dolnego Powiśla". Zorganizowano 4 spotkania. Jedno wspólnie z P. D. K. w Wejherowie - z działaczami kulturalnymi oraz grafikiem i pisarzem węgierskim Lajosem Vincze, który już dwukrotnie bawił na wybrzeżu celem utrwalenia przejawów naszej kultury w ilustracjach i książce podróżniczej. Z tym samym malarzem urządzono drugie spotkanie w Klubie Dziennikarzy w Gdańsku, gdzie kilku członków PTL odpowiadało artyście szczegółowo na opracowane przez niego pytania, dotyczące różnych dziedzin kultury ludowej zwłaszcza architektury, zwyczajów, obrzędów, pieśni, muzyki, tańców, literatury i psychiki ludu. Trzecie spotkanie zorganizowano dla Kaszubów w Sławoszynie pow. Puck, na którym L. Roppel omówił działalność Floriana Ce y n ow y w rocznicę jego zgonu. Czwarte spotkanie z harcerkami obozu wędrownego gliwickiego hufca odbyto w Malborku (lipiec) celem poinformowania ich o kulturze ludowej Żuław i udzielenia instrukcji dotyczących fotografowania obiektów etnograficznych. Oddział zorganizował 3 wycieczki etnograficzne. W maju autobusem wspólnie z Liceum Pedagogicznym w Oliwie - do powiatu kartuskiego (Żukowo hafciarstwo, Kartuzy Kaszubskie, Chmielno garncarnia). Wycieczkę prowadził L. Malicki. W lipcu odbyto mikrobusem wycieczkę na południowe Kociewie i Bory Tucholskie dla zapoznania się z budownictwem ludowym a w sierpniu do Wdzydz pow. Kościerzyna dla poznania tamtejszego muzeum skansenowskiego. 601 Na zewnętrznych zebraniach przedyskutowano pracę L. Malickiego p. t. "Sztuka ludowa Pomorza Gdańskiego", przygotowaną dla kwartalnika "Polska Sztuka Ludowa" na 1000-lecie Gdańska i pracę W. Błaszkowskiego p. t. "Zarys etnografIczny Pomorza Gdańskiego Struktura etniczna i kultura materialna", przeznaczoną do druku w zbiorowym wydawnictwie TRZZ. Prezes Oddziału Dr Longin Malicki Oddział P.T.L. z siedzibą w K a t o w i c a c h, ul. Żwirki i Wigury 15. W roku 1961/62 członkowie naszego Oddziału pracowali nadal nad zagadnieniem kultury grupy zawodowej, hutniczej. Ponieważ celem naszym jest udokumentowanie ciągłości wielowiekowej tradycji grupy hutniczej, a tym samym uzasadnienie i utrwalenie należnego jej miejsca w hierarchii grup zawodowych w Polsce, praca jest długofalowa, rozłożona na kilka lat. W okresie sprawozdawczym, w oparciu o przeprowadzone w roku ubiegłym prace przygotowawcze, został opracowany i przedyskutowany kwestionariusz, a poszczególni członkowie Oddziału zbierali materiały w terenie. Pozwoliła na to subwencja Zarządu Głównego PTL, oraz Wydziału Kultury WRN w Katowicach. Tak więc mgr S. Ł y s i k prowadzi badania nad Małą Panwią, mgr L. D u b i e l w okręgu Gliwickim, mgr A. H u t k a w okręgu Rybnickim, mgr L. T u r n o w okręgu Ustroniu. Jednocześnie rozpoczęto zbieranie bibliografii zagadnienia oraz przystąpiono do opracowania warunków konkursu na życiorysy hutników. Prowadzący badania, na kolejnych zebraniach Oddziału zapoznawali naszych członków z osiągniętymi rezultatami, przyczem niejednokrotnie dyskutowano metody poszukiwań. Pozatem, członkowie Oddziału biorą udział w następujących pracach: a. sekcji etnograficznej Śląskiego Instytutu Naukowego, gdzie pracują nad kulturą grupy górniczej. Pierwszy tom zarysu kultury grupy został oddany do druku. b. zespołu etnograficznego Muzeum Śląskiego w Bytomiu. ,.. -------- c. Wydziału Kultury i Sztuki WRN oraz Dyrekcji Woj. Parku Kultury Wypoczynku nad projektowaniem i realizacją śląskiego skansenu. Od.dał liczy 16 członków. Sekretarz Mgr Maria Oddziału Prezes Suboczowa Mgr er Maria Oddziału Zywirska �603 602 Oddział P.T.L. z siedzibą w Ki e l c a c h, Pl. Partyzantów Nr 2, sprawozdanie i plan za okres od września 1961 r. do września 1962 r. Ilość członków 26. Na uwagę zasługuje fakt, że w ostatnim roku oddział zmienił skład jakościowy członków wokoło 25"',,: weszli do oddziału ludzie młodsi, (dziennikarze, fotograficy etc). Plan działalności na następny rok: Zorganizowanie z subwencji WRN obozu badawczego PAN oddział krakowski na terenie Gór Świętokrzyskich - koszt około 55.000 zł. Zlecenie opracowania w ciągu 2 lat słownika gwary wsi Radkowice region świętokrzyski. Autorami będą: Józef Grzesik gospodarz z Radkowic i dr Wanda Pomianowska. Objętość około 12 arkuszy wydawniczych, układ podobny do słownika Kucały. Nawiązanie ściślejszego kontaktu ze Zw. Młodzieży Wiejskiej oraz ze Zw. Nauczycielstwa Polskiego (z tym ostatnim w pażdzierniku oddział organizuje i prowadzi dwudniowe studium ludoznawcze dzień teorii i dzień badań). Utrzymanie kontaktu z kieleckim Klubem Dziennikarza. Usprawnienie sprzedaży wydawnictw PTL na wzór akcji prowadzonej przez oddział toruński: w tym celu wyjazd szkoleniowy do Torunia. Zwerbowanie aktywniejszych członków w Radomiu, Sandomierzu i wszystkich miastach powiatowych. Prezes Łukasz Poseł Kumor na Sejm Oddział Pol. Tow. Ludoznawczego z siedzibą w Kra k o w i e, Pl. Wolnica 1 w okresie od 1. IX. 1961 r. do 1. IX. 1962 r. Na odbytym w dniu 19 czerwca 1962 r. Walnym Zebraniu, po wy·· słuchaniu sprawozdania ustępującego Zarządu oraz udzieleniu mu absolutorium dokonano wyboru nowych władz Oddziału w składzie następującym: Doc. dr Andrzej Wal i gór s k i prezes, dr Anna K o wal s k aL e w i c k a _ vice-prezes, mgr Barbara U r b a ń s k a - sekretarz, Lutosława Hajów na skarbnik. Ponadto zostali wybrani jako członkowie Zarządu prof. dr Kazimierz D o b r o w o l s k i oraz prof. dr Ro .. man R e i n f u s s, na zastępców członków Zarządu - mgr Ewa F l' Y śP i e t l' a s z k o w a oraz mgr Zdzisław S z e w c z y k. Oto ważniejsze punkty ze sprawozdania ustępującego Zarządu podane na zebraniu. Oddział krakowski przez Zarząd Główny przybyło 5. W okresie sprawozdawczym odbyło się 6 zebrań Zarządu oraz 2 Wal .. ne Zebrania członków Oddziału, połączone z referatami naukowymi. Ponadto odbyło się dalszych 7 zebrań naukowych, w tym jedno wspóln~ z. ~Omisją Orientalistyczną Oddziału Krakowskiej PAN. Odczyty wygłoSIll następuJący prelegenci krajowi i zagraniczni: dr Krzysztof Wolski. dr . :vrarie Jose Tubiana, prof. dr Joseph Tubiana z Paryża, Lutosława HaJowna, prof. Stanisław Świtniewski, mgr Janusz Kamocki Nenad Vuković z Uniwersytetu w Sarajewie (Jugosławia), prof. dr ~oman Reinfuss. Oddział kontynuował rozpoczęte dawniej etnograficzne badania terenowe w Tyńcu. Wobec jednakże bardzo ograniczonych funduszów, miały one charakter dość skromny. Na podstawie zebranych w terenie materiałów ob. Lutosława Hajówna wygłosiła odczyt na temat: "Medycyna ludowa w Tyńcu", który zamierza ogłosić drukiem. Ważną, choć pośrednią rolę odgrywała różnoraka działalność członków Oddziału Krakowskiego na terenie innych organizacji. I tak prof. dr Kazimierz Dobrowolski wybrany został członkiem korespondentem PAN oraz przewodniczącym Sekcji Etnograficznej w Komitecie Nauk Historycznych PAN, wyżej wspomniany oraz doc. dr Jadwiga Klimaszewska i dr Anna Kowalska-Lewicka brali żywy udział w pracach Międzynarodowej Komisji dla Badań Kultury Ludowej w Karpatach. Członkami Rady Naukowo-Społecznej nowopowstałego Tow. Przyjaźni PolskoAfrykańskiej wybrani zostali członkowie Oddziału Krakowskiego PTL prof. dr Tadeusz Lewicki i doc dr Andrzej Waligórski. Ponadto, prof. dr Roman Reinfuss i dr Anna Kowałska-Lewicka byli członkami Zarządu Głównego PTL. Członkowie Oddziału Krakowskiego prowadzili również dość szeroko zakrojoną akcję popularyzacyjną na terenie Tow. Wiedzy Powszechnej, PTTK, Zw. Młodzieży Polskiej. Członkowie PTL opiekują się też działalnością harcerskich i szkolnych kół Etnograficznych. Biblioteka Oddziału liczy 78 tomów, jest obecnie zinwentaryzowana skatalogowana. Sprawozdanie ustępującego Zarządu oceniono pozytywnie i wyrażono słowa wdzięczności dla jego Członków za owocną działalność podczas ich dwuletniej kadencji. Należy jeszcze dodać, że ustępujący Zarząd przedtem jeszcze zaplanował i przygotował cykl odczytów naukowo-popularnych z zakresu amerykanistyki stanowiących cenne rozszerzenie tematyki egzotycznej polskiej etnografii. Odczyty te odbywać się będą w miesiącach zimowych roku akademickiego 1962/3. liczył 55 członków. W wyniku przeprowadzonej weryfikacji członków odpadło 6 osób, natomiast Sekretarz Mgr Barbara Urbańska Prezes Doc. dr Andrzej Waligórski �604 605 Bilans Polskiego Towarzystwa Aktywa 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. __ ~e~~:~:Tz~i~~e-· ._.-._.~. Banki - Zarządu. Głównego - Odziałów PTL - Komitetu Kolbergowskiego Kasa - Zarządu Głównego - Oddziałów PTL - Komitetu Kolbergowskiego Koszty produkcji niewydzielonej (wydawn. w toku produkcji) - Zarządu Głównego - Komitetu Kolbergowskiego Dłużnicy - współpracownicy al Zarządu Głównego bl Komitetu Kolbergowskiego - instytucje - odbiorcy Inne rozrachunki - Zarządu Głównego - Komitetu Kolbergowskiego Materiały - w magazynie własnym - w przerobie Gotowe wydawnictwa - w magazynie własnym - w innych maga_ zynach Środki podstawowe - Zarządu Głównego - Biblioteki - Oddziałów - Komitetu Kolbergowskiego --- ----.~~ o akt~\Va Wrocław, _ ... 1961 r. Pasywa I 1. na dzień 31 grudnia ·---r-----·--·---- ---.-----.-.-.".----. .. ---'-,--'---"-,---'-------. -_-_~~_;~l_.-~-~~_~ . -----, -_L~'~~:J ~-~.:__ -- Ludoznawczego _ . I 50.211.73 102.888.66 ! 1.975.800.13 L. p. ' _!________ 1. Wierzyciele 2. Fundusze Fundusze i ----- 203.47 , 10.621.59 1.679.95...-----_ T r e ś ć ..._.. ._ 2.128.900 .52 f ! 137.357.99 502.401.2.327.27 148.114.41 3. -\ Sumy !_-.:.b~orcze I - współpracownicy - odbiorcy DWOK - inne rozrachunki - rozrachunki publ.-prawne w środkach podstawowych w środkach obrotowych 18.016.90 ! 999.675.05 66.305.25 3.325.10 1.087.322.:10 796.101.12 /5.643.862.10 \ 128.557.57 I ...• 802.585.79 i 12.595 .01 Sumy :_Je~~ostk. ___. I 931.14 3.36 I 790.20 0.67 84.996.81 67.725.48 152.72 2.29 42.737.51 78.450.72 121.18 8.23 2.415.399.76 179.034.56 2.594.43 4.32 109.033.96 644.830.55 16.646.61 25.590.- -----. ----I 796.10 1.12 17.527.285.52 _.1 Razem pasywa I I I dnia 31. XII. 1961 r. Gl. Mgr Antoni Księgowy: Nienartowicz Skarbnik: Prof. dr Adam Wanke �607 606 M t0'-< ..itM ••• t•.•• O t-.n •..• O ••• .-< II .-< lt:l ••• O ~ ~. •••• lt:l <'I C'i O Ol 00 t- M -Ul 4l •.. .!( B o Ctl •.. 'O ;>, ~ S4l ca N N. ~! 'Ul 4l ;>" 'O o ..c' "'! o' ;>, 'O 'O ..co '" o ~ .... N Oddział Pol. Tow. Ludoznawczego z siedzibą w L i m a n o w e j za okres od 1 września 1961 do 25 września 1962 r . Oddział P. T. L. w Limanowej w okresie sprawozdawczym powiększył ilość członków O 3 osoby i w obecnej chwili Oddział liczy 32 członków . Mimo rozdanych wszystkim członkom druków, deklaracji członkowskich, podpisało deklarację 22 członków, a składki na dzień 25. 9. 62 r. opłaciło na rok bieżący 20 członków. Trudności w uporządkowaniu spraw członkowskich wynikają z opieszałości i lekceważenia przez niektórych, obowiązków statutowych. Zarząd Oddziału liczy jednak, że uda się na koniec bieżącego roku wreszcie zaległości w tym względzie uporządkować. Skład Zarządu Oddziału jest następujący: Prezes Oddziału mgr Piotr O r z e c h o w s k i, Viceprezes - dyr. Tadeusz O c i e p k a, Sekretarz naucz. Stefania C w i k, Skarbnik ob. Jadwiga K o z d ruń. Sekretarz Oddziału równocześnie pełni funkcję bibliotekarki. W skład Komisji Rewizyjnej wchodzą następujące osoby: ob. Franciszek B o g a c z jako przewodniczący, ob. Ludwik T o kar c z y k ob. Józef S z e w c z Yk jako członek. W okresie sprawozdawczym odbyły się 4 zebrania plenarne Oddziału i 4 zebrania Zarządu Oddziału. Tematyka zebrań Zarządu obejmowała następujące sprawy: a) sprawy organizacyjne, b) sprawozdawczość i sprawy kasowe, c) planowanie pracy i kontrola ich wykonania, d) przygotowanie zebrań plenarnych, e) sprawy bieżące. Każde zwyczajne zebranie członków w porządku swym obejmowało okresowy referat o charakterze popularyzacyjnym z zakresu etnografii, oraz sprawy bieżące i informacyjne z zakresu prowadzonych spraw badawczych i planowania prac na najbliższy okres. W doborze tematów na walne zebrania członków, Zarząd kierował się tym, aby referaty były interesujące, by uwzględniały metodykę badań etnograficznych i aby pobudzały słuchaczy do korzystania z dostępnej lektury i materiałów etnograficznych, które Oddział już zgromadził i posiada w liczbie 120 pozycji. Do wygłaszania referatów angażujemy naszych członków, lub zapraszamy prelegentów z sąsiedniego Oddziału mszańskiego. Żałujemy ogromnie, że nie jest realizowany wniosek wysunięty pod adresem Zarządu Głównego na ostatnim zjeździe, który zobowiązywał Zarząd Główny P. T. L. do obsługi oddziałów terenowych P. T. L. przez specjalistów, popularyzatorów różnych dziedzin wiedzy etnograficznej . Grupa prelegentów terenowych miała być powołana przez Zarząd Główny P. T. L. Realizacja tego wniosku byłaby korzystna z wielu względów. Teren zyskałby dobrych prelegentów i Zarząd Główny miałby stały kontakt z Oddziałami terenowymi. W dotychczasowej pralityce 5-letniej kontakty te były dość luźne i polegały jedynie na wymianie korespondencji, �608 oraz spotkań z okazji dorocznych Walnych Zjazdów Towarzystwa. Poza akcją odczytową Zarząd Naszego Oddziału prowadził akcję popularyzacji zagadnień etnograficznych również poza własnym gronem osób. W oparciu o specyfikę terenu ziemi limanowskiej były organizowane w okresie wakacji liczne spotkania naszych członków z młodzieżą kolonijną, z uczestnikami obozów harcerskich i uczestnikami kursów nauczycielskich i młodzieżowych wychowania fizycznego. W swobodnych pogawędkach, przybyłym po raz pierwszy na nasze tereny licznym zespołom, przedstawialiśmy cechy regionu ziemi limanowskiej, jej zabytki, sztukę i twórczość ludową. Akcja ta dawała korzyść, zjednywała bowiem w ten sposób sympatyków ziemi naszego regionu, lepsze zrozumienie dawnych i dzisiejszych stosunków społeczno-gospodarczych i dawała lepsze wyniki w poszanowaniu zabytków i pamiątek. Jeżeli na wstępie nadmieniłem, że podstawową formą naszej pracy jest akcja popularyzacyjna to nie znaczy, że Oddział nie prowadzi innych form pracy. Forma popularyzacyjna zagadnień etnograficznych jest niewątpliwie w naszym Oddziale dominującą. Wynika ona bowiem z tego, że skład członków naszego Oddziału to przeważnie odbiorcy i sympatycy dziedziny wiedzy etnograficznej. Żaden z członków naszego Oddziału nie pracuje zawodowo ani naukowo w etnografii. W składzie naszego Oddziału nie posiadamy w tej dziedzinie żadnego specjalisty. Wynikają one jedynie z zainteresowań naszych członków. Zainteresowania te ujawniają się: w zbieraniu przysłów ludowych z zakresu meteorologii ludowej, w rejestracji zabytków dzieł sztuki ludowej z terenu ziemi limanowskiej, w zbieraniu pieśni i zwyczajów ludowych, itp. W ten sposób doszło do opracowania scenicznego wesela strzeszyckiego, przez kolegę M. Mordarskiego. Kolega mgr Adam Wajs opracował monografię ziemi limanowskiej, która ukaże się wkrótce w formie przewodnika, jako wydawnictwo Wydziału Kultury W.R.N. w Krakowie. Będzie to pierwsze wydawnictwo tego rodzaju z tutejszego terenu, w którym ukaże się szereg przyczynków z zakresu etnografii. Najbardziej czynnym gawędziarzem i znawcą terenu ziemi limanowskiej jest w naszym Oddziale ob. W. G a w ron. Jest on nie tylko gawędziarzem, ale swoje myśli i zebrane wiadomości spisuje i gromadzi, jak dotąd tylko we własnym archiwum, lub dzieli się nimi na walnym zebraniu z członkami Oddziału. Jako gawędziarz i pisarz ludowy wędruje po całej limanowszczyźnb i zbiera materiały o historii, zwyczajach i obyczajach swojej rodzinnej ziemi. Dorobek jego kilkunastoletniej działalności pisarskiej zamyka siG liczbą 20 pozycji. Tematyka jest ciekawa i wszechstronna. Dla przykładu kilka z nich wymienię: 1) "Rody szlacheckie w okolicy Limanowej". 2) "Obrona Limanowej w roku 1846". 3) "Rabacje w limanowszczyźnie w roku 1846". 4) "Zwyczaje wigilijne w okresie świąt Bożego Narodz., Nowego Roku i Trzech 609 Króli w okolicy Limanowej". 5) "Zwyczaje weselne u Lachów w okolicy Limanowej". 6) "Jan Kanty Andrusikiewicz - przywódca powstania chochołowskiego". 7) "Obchód Hamana w Limanowej". 8) Zwyczaje Fedorków". 9) "Rośliny leśne jadalne - i wiele innych". Z wyżej wymienionych przykładów działalności pisarskiej ob. W. Gawrona jedno trzeba podkreślić, że opracowania te są wprawdzie dalekie od opracowań naukowych, jednak dla specjalistów etnografów, mogą stanowić cenny zbiór faktów do dalszego ich wykorzystania i opracowania. Twórczością i dorobkiem prac ob. W. Gwrona interesuje się wielu dziennikarzy i publicystów spoza grupy etnografów. Materiały te często wykorzystują do notatek prasowych i audycji radiowych. Na naszą sugestię ob. W. Gawron przesłał kilka opracowań do oceny i ewentualnego wydawnictwa do Krakowa, ale niestety ta recenzja trwa już kilka ładnych lat i nie ma o niej echa czy notatki bądź krytycznej, bądż pozytywnej. Naszym zdaniem w ten sposób czyni się oddanemu sprawie ob. W. Gawronowi krzywdę lekceważy się go milczeniem i zmusza się go do szukania opieki u innych poza Towarzystwem P. T. L. Z innych trudności, z którymi się nasz Oddział boryka od szeregu lat wymienić należy brak własnego lokalu. Zabiegi o uzyskanie własnego, bodaj skromnego lokalu, Oddział czyni bezskuteczne starania od szeregu lat u czynników miejscowych. Lokal ten jest konieczny na pomieszczenie akt, szafy bibliotecznej i zebranych licznie eksponatów sztuki ludowej. Agendy te mieszczą się na razie gościnnie po lokalach budynków i instytucji, w których pracują nasi członkowie. Przechodząc do spraw finansowych Oddziału należy wymienić, że układają się one w roku bieżącym pomyślniej niż w latach ubiegłych. Poprawa ta nastąpiła dzięki uzyskaniu dotacji Zarządu Głównego P.T.L. i dzięki zapomogom udzielanym Oddziałowi przez Rady Spółdzielcze z terenu miasta Limanowej. W ten sposób Zarząd Oddziału może swobodniej i planowo realizować niezbędne wydatki związane z działalnością Oddziału. Stefania Oddział Cwik Mgr. Piotr Orzechowski P.T.L. Ł ó d z:{ i z siedzibą pr7.y ulicy Buczka za okres od IX. 1961 do IX. 1962 r. 30 m. 2 Skład Zarządu: prezes prof. dr Kazimiera Z a w i s t o w i c z- A d a m s k a, wiceprezes prof. dr B. B a r a n o w s k i, sekretarz mgr J. D e k o w s k i, skarbnik - mgr L L e c h o w a, członkowie Zarządu: dr B. J a w o r s k a, B. K o wal e c, mgr J. L e c h, dr M. M i s i ń s k a, mgr Z. N e y m a n o w a. Liczba członków po ostatniej weryfikacji wyn~i 34 osoby. Składki opłacane są na bieżąco, tylko 4 osoby mają roczne zaległości. Lud, l. XLVIII 39 �610 611 W okresie sprawozdawczym odbyły się 3 zebrania Zarządu i l walne zebranie członków; Działalność naukowo-badawcza i wydawnicza: Kontynuowano prace inwentaryzacyjne budownictwa ludowego na terenie woj. łódzkiego. Zainwentaryzowano 18 budynków mieszkalnych (koszt 5.400 zł). Wydano drukiem IV t. "Łódzkich Studiów Etnograficznych" i rozpoczęto przygotowanie t. V. Działalność popularyzacyjna: Zorganizowano dwa odczyty i pokaz filmów etnograficznych. Poczyniono przygotowania do sesji popularno-naukowej, która odbędzie się 27 i 28. X. w Tomaszowie Mazowieckim. Opracowano referat etnograficzny i komunikaty, dokonano wyboru filmów etnograficznych związanych z okolicami Tomaszowa, nawiązano kontakty z zespołami regionalnymi z Rawskiego, Brzezińskiego i Opoczyńskiego. Współpraca z innymi instytucjami: podobnie jak w latach ubiegłych Oddział współpracował z Wydziałem Kultury PWRN. Członkowie brali udział w przygotowaniu konkursu sztuki ludowej pow. brzezińskiego. Kontynuowana była również współpraca z Kuratorium Okręgu Szkolnego Łódzkiego, polegająca na wspólnym organizowaniu obozów etnograficznych dla młodzieży szkół licealnych naszego województwa. Na obozach młodzież przygotowywana jest do pracy zbierackiej. Zebrane materiały publikowane są częściowo w naszym wydawnictwie. W okresie sprawozdawczym odbyły się dwa zimowiska w pow. limanowskim, l obóz letni w pow. rawskim oraz zjazd uczestników w Zduńskiej Woli. Inne prace: Oddział Łódzki zajmuje się kolportażem własnego wydawnictwa. Pierwsze dwa tomy rozprowadzono w 100%, t. III (o zwiększonym nakładzie w 80%). Zapoczątkowano kolportaż wydawnictw Zarządu Głównego i sprzedano ich za 1806 zł. Sekretarz Oddział P.T.L. Prezes Oddziału: Mgr. J. P. Dekowski w M s z a n i e za okres Oddziału: Prof. dr K. Zawistowicz-Adamska od 1. IX. 1961 do 1. IX, 1962 r. Pomimo stworzenia przez część członków Oddziału Mszańskiego nowego samodzielnego Oddziału w Limanowej, pomimo skreślenia z kartoteki członkowskiej osób, które nie płaciły regularnie składek i nie wykazywały żywszego zainteresowania pracą P.T.L. - Oddział PTL w Mszanie Dolnej, znajdujący się na tzw. "głuchej prowincji", posiada po ostatniej weryfikacji i odnowieniu deklaracji członkowskiej 34 czynnych członków. Członkami Oddziału w przeważającej liczbie są nauczyciele z okolicznych szkół, pracujący czynnie na niwie ludoznawczej, następnie pracownicy instytucji społecznych zainteresowani kulturą ludową, wreszcie i sami reprezentanci tradycji ludowych, zastanawiający się nad swoją historią i tradycjami ludowymi swych wsi rolnicy. Składki czołnkowskie zbierane są przeważnie przy okazji kwartalnych zebrań naukowych, odbywanych w świetlicy Szkoły Podstawowej w Mszanie Dolnej, której dyrektorem Jan G r z y wac z jest długoletnim czJonkiem Oddziału i zamiłowanym zbieraczem pieśni ludowych, jak również ich interpretatorem. Tak członkowie, jak i Zarząd Oddziału wdzięczni są Zarządowi Głównemu PTL za podtrzymanie ważności 500/0-wej ulgi w składkach członkowskich, uchwalonej dla Oddziału Mszańskiego na Walnym Zgromadzeniu PTL w Jeleniej Górze, gdyż wiadomo, że Oddział nasz działa na terytorium, "gdzie jak to mówi przysłowie miejscowe jest początek wód a koniec chleba". Praca organizacyjna: Członkowie odbywają kwartalne zwyczajne zebrania naukowe oraz jedno Walne Zebranie doreczne. W bieżącym roku wypadło ono 10 grudnia 1961 i było równocześnie zebraniem sprawozdawczo-wyborczym. Na zwyczajnych kwartalnych zebraniach naukowych członkowie przedstawiali wyniki swych badań terenowych, próby opracowania monograficznego wybranych zagadnień, lub wnosili swoje przyczynki do badanych przez nich problemów, którymi starali się zainteresować pozostałych członków Oddziału. Po odczytach i prelekcjach odbywały się żywe i długie dyskusje. W roku sprawozdawczym wygłoszono następujące referaty na zebraniach naukowych: 1. Dr Sebastian F I i z a k: "Tematyka i forma artystyczna śpiewek ludowych w powiecie limanowskim". 2. Mgr Piotr K a I e c i a k: "Czynniki sprzyjające postępowi w rolnictwie i przyczyny hamujące jego rozwój". 3. Stanisław K u n i c k i: "Bednarstwo w Kuninie". Nadto na Walnym Zebraniu prócz sprawozdania z pracy oddziału złożonego przez prezesa Dr Flizaka, Mgr Kaleciak złożył obszerne sprawozdanie z XXXVI Walnego Zgromadzenia PTL w Białymstoku. Na zebraniu tym, założyciel Oddziału i jego prezes od chwili powstania do dziś - Dr S. Flizak - złożył rezygnację ze stanowiska prezesa, tłumacząc swoją decyzję podeszłym wiekiem i słabym zdrowiem. Jednak przemówieniem Mgr Kaleciaka, popartym burzliwą aklamacją zebranych członków, został zmuszony do cofnięcia rezygnacji a następnie ponownie wybrany na to samo stanowisko. Na stanowisko viceprezesa i skarbnika Oddziału został ponownie wybrany mgr Piotr K"lleciak. �612 Osobne podziękowanie i wyrazy uznania za duży i bezinteresowny wkład dla dobra Oddziału złożył mgr Kaleciak Prof. mgr Wandzie S kuł ó w n e j, która od początku istnienia Oddziału pełni funkcję sekretarza zarządu i znakomicie protokółuje przebieg wszystkich zebrań Oddziału, dając wyczerpujące streszczenia referatów i chwytając w lot istotny sens przemówień dyskusyjnych. Podziękowanie to zebrani poparli rzęsistymi oklaskami i ponownie wybrali mgr Skułównę na sekretarza Zarządu Oddziału. Na członków Zarządu Oddziału zostali wybrani ponownie: 1. Zofia K m i e c i k, interesująca się folklorem i pilnie pracująca w szeregach oddziału. 2. Otylia P i woń s k <l, opracowująca demonologię ludową i pracująca w Oddziale od chwili jego powstania. 3. Dr Tadeusz Prus- W i ś n i o w s k i, który mimo trudności komunikacyjnych, gdyż mieszka w Myślenicach, bierze żywy udział w pracach Oddziału i z rozmachem godnym naśladowania popularyzuje wiedzę etnograficzną wśród młodzieży i starszych oraz bardzo sprawnie kolportuje wydawnictwa PTL. Zarząd odbywał przeważnie co dwa tygodnie posiedzenia protokółowane, na których omawiano pracę i zadania Oddziału, rozpatrywano pisma Zarządu Głównego PTL i opracowywano na nie odpowiedzi, jak również rozdzielano między poszczególnych członków zadania zlecom. przez Zarząd Główny. Nadto prezydium Zarządu kontaktowało się bieżąco w miarę potrzeby, omawiało i opracowywało zebrania naukowe, oraz sprawy pilne. Bibliotekę Oddziału, liczącą 136 pozycji bibliograficznych prowadził nadal prezes oddziału, Dr S. Flizak. Nadmienić trzeba, że zbiory biblioteczne mieści on we własnej szafie i dopiero w bieżącym roku przyznano Oddziałowi subwencję na zakup małej szafy bibliotecznej. Praca popularyzacyjna: Zarząd kierował pracą popularyzacyjną zleconą przez Zarząd Główny PTL jak również zleconą przez Podhalańską Spółdzielnię Owocarsko-Warzywniczą w Tymbarku z siedzibą w Limanowej. Nadto Dr Tadeusz Prus- W i ś n i o w s k i prowadził popularyzację na zlecenia otrzymywane ad personam z innych instytucji. Popularyzację prowadzono w szkołach powiatu limanowskiego i nowotarskiego dla starszej młodzieży na świetlicach szkolnych względnie w klasach, dla grona nauczycielskiego na rejonowych i środowiskowych konferencjach nauczycielskich. Na konferencjach takich zainteresowywano ludoznawstwem szersze grono nauczycielskie i pozyskiwano nowych członków. Prowadzono też popularyzację w świetlicach zakładów pracy. na obozach i koloniach letnich, oraz na specjalne zaproszenia na zebraniach wiejskich dla starszej ludności wsi. Dr Sebastian F l i z a k wygłosił 10 prelekcji na następujące tematy: 613 1. "Co to jest etnografia i ludoznawstwo" (l raz). 2. "Ludowe pojmowanie czasu i przestrzeni" (4 razy). 3. "Ludowe imiona i nazwiska" (4 razy). 4. "Rzut oka na przeszłość i kulturę lVIszany Górnej" (1 raz). Mgr Piotr K a l e c i a k wygłosił 'N różnych punktach 45 wykładów popularyzatorskich na następujące tematy: 1. "Co to jest etnografia, nad czym i jak pracuje PTL." (5 razy). 2. "Etnografia i studia etnograficzne w Polsce" (dla maturzystów w Rabce). 3. "Jaki powinien być stosunek młodzieży do kultury ludowej" (7 razy). 4. "Jak żyli nasi praojcowie" (2 razy). 5. "Tradycyjne rolnictwo i jego techniki oraz co w nim było wartościowego a co nieracjonalnego" (w 3 szkołach rolniczych). 6. "Jak rozwijało się rolnictwo w powiecie limanowskim" (3 razy). 7. "Historia narzędzi rolniczych i technik gospodarowania" (1 raz). 8. "Jak młodzież może pomóc w tworzeniu zbiorów etnograficznych" (1 raz). 9. "Czego możemy się dowiedzieć w muzeum etnograficznym" (1 raz). 10. ,,Karczma wiejska i społeczne skutki jej oddziaływania na ludność wiejską" (6 ra· zy). 11. "Co w tradycji ludowej jest wartościowego, a co wstecznego i niezgodnego z rozumem" (5 razy). 12. "Osadnictwo w Beskidzie Wyspowym" (l raz). 13. "Z przeszłości historyczno-etnograficznej Beskidu Wyspowego" (3 razy). 14. "Historia i tradycje ludowe Kasiny Wielkiej" (3 razy). 15. "Historia i tradycje ludowe Mszany Dolnej i okolicy" (2 razy). 16. "Tradycje ludowe naszej okolicy" (na kolonii letniej w Mszanie Dolnej). Prace badawcze: Oddział nie posiada środków na zorganizowane badania naukowe i dlatego Zarząd nie kieruje badaniami ani pracą naukową swych członków. Prowadzą oni swoje badania i dociekania na interesujące ich tematy i problemy na własną rękę, zasięgając jedynie u poszczególnych członków Zarządu porad metodycznych i wskazówek bibliograficznych. Niektóre problemy opracowane przez członków były przedmiotem dyskusji na posiedzeniach naukowych. Mgr B e d n a r o w s k a - prowadziła badania gwarowe. Dr F l i z a k zajmuje się gromadzeniem wszechstronnych materiałów etnograficznych do monograficznego ujęcia przeszłości swej wsi rodzinnej Podobina -- jak również i Mszany Dolnej i okolicy. Mgr P. K a l e c i a k poza monografią historyczno-etnograficzną swojej wsi rodzinnej specjalne badania prowadzi nad rolnictwem i całym życiem gospodarczym powiatu limanowskiego, nad współczeSnym~ ~rzemianami wsi nie tylko \v dziedzinie gospodarczej, ale i społecznej l kulturalnej. Szerokie zainteresowania naukowe etnograficzno-socjologiczne i antropologiczne posiada Dr Tadeusz Prus- W i ś n i e w s k i i w tych dziedzinach koncentruje się jego osobiste badania naukowe. Antoni Gór s z c z y k, emerytowany dyrektor szkoły W Pisarzowej, gromadzi pamiątki regionalne oraz pracuje nad monogra~ią. sw?jej wsi rodzinnej -- Pisarzowa. Opracował dzieje oświaty"w powIecIe hmanow- �615 614 skim na przykładzie szkoły w Pisarzowej. Napisał ciekawą pracę opartf! o onomastyczne materiały zebrane w Pisarzowej i okolicy. Bardzo ciekawe są jego długoletnie obserwacje i badania nad wplywem tradycji wsi szlacheckiej i królewskiej na dalszy rozwój tychże wsi. Oby jak najwięcej kierowników szkół szło w ślady dyrektora A. GÓrszczyka. Władysław K o n i e c z n y, długoletni sekretarz i wójt gminy Skrzydlna, zasłużony działacz społeczny, wzorowy rolnik i spółdzielca, przebadał metryki parafialne w Skrzydlnej od XVI wieku, pisze monografię swojej wsi rodzinnej, jest świetnym obserwatorem przemian społeczno-gospodarczych i kronikarzem przeżytej i zaobserwowanej przeszłości Skrzydlnej i najbliższej okolicy. Stanisław K u n i c k i, emerytowany dyrektor szkoły w Podobinie, to żywa kronika Zagórzan i obserwator przemian społeczno-gospodarczych i kulturalnych ziemi rodzinnej W. Orkana i okolicy. Specjalne badania poświęca rzemiosłu ludowemu i sztuce ludowej. O muzykologicznych i folklorystycznych pracach dyrektora Jana G r z y wac z a była już wzmianka wyżej. Zarząd Oddziału marzy o tym, by Zarząd Główny dopomógł wydać drukiem osiągnięcia tych wysiłków i osobistych dociekań naszych członków w specjalnym tomie "Prac i Materiałów Etnograficznych", pracującego już 15 lat Oddziału Mszańskiego. Myślimy również wraz z oddziałem Limanowskim by wspólnie przygotować na naszym terenie w naj bliższych latach Walne Zgromadzenie PTL. Vice-Prezes Mgr Piotr Kaleciak Sprawozdanie Oddziału O l s z t y ń s k i e g o P.T.L. za czas od do IX. 1962 r. Siedzibą Oddziału jest Dział Etnograficzny Mazurskiego w Olsztynie, ul. Zamkowa 2. IX. 1961 Muzeum Oddział po przeprowadzonej zgodnie z zaleceniem Zarządu Głównego weryfikacji liczy 24 członków. Na Walnym Zebraniu w dniu 18 kwietnia 1962 wybrano Zarząd Oddziału w następującym składzie: dr Władysław G ę b i k - przewodniczący, mgr Franciszek K lon o w s k i sekretarz, mgr Janina G l i s z c z y ńs k a - skarbnik, mgr Euzebiusz K a c z y ń s k i - członek Zarządu, mgr Witold P ie ch ock i członek Zarządu, mgr Zygmunt L ietz przew. Kom. Rew., mgr Janusz J asiń sk i członek Kom., Michał Ch om in członek Komisji. W ciągu okresu sprawozdawczego od września 1961 r. do chwili bieżącej odbyło się 6 zebrań Zarządu i 5 zebrań plenarnych. Zebrania plenarne połączone były z odczytami. Wygłoszono na nich następujące referaty: 30. IX 61 r. mgr F. K lon o w s k i "Problem sztuki ludowej Mazur, Warmii i Powiśla w porównaniu ze sztuką ludową pozostałych regionów Polski". 9. X. 61 r. mgr F. Klonow- ski - "Z problematyki badań etnograficznych na Warmii i Mazurach". 18. 1. 62 mgr F. Klonowski - "Kultura ludowa Warmii i Mazur". 2. III. 62 r. dr W. G ę b i k "Moje wrażenia z podróży do Włoch". 18. IV. G2 r. dr W. Gębik "Moje wrażenia z podróży do Anglii". Poza tym czlonkowie Zarządu jak dr Gębik, mgr Klonowski, mgr Gliszczyńska, mgr Lietz, dyr. Skurpski i inni wygłaszali odczyty na kursach przewodników P.T.T.K., do młodzieży szkolnej i na terenie Zakładów Pracy. Wodczytach tych często poruszali zagadnienia kultury ludowej regionu. W minionym okresie sprawozdawczym ukończono druk XIX tomu "Prac i materiałów etnograficznych", tzw. tomu olsztyńskiego, zawierającego materiały z sesji naukowej Walnego Zgromadzenia odbytego w Olsztynie we wrześniu 1959 roku. Wydawnictwo to zostało sfinansowane głównie przez Wydział Kultury P.W.R.N. oraz T.R.Z.Z. i Zarząd Główny (papier i honoraria redaktorskie). W roku ubiegłym przeprowadzono badania nad obrzędem weselnym na Warmii w 40 miejscowościach pow. olsztyńskiego i biskupieckiego. W bieżącym roku badania te są kontynuowane w 4 powiatach mazurskich: działdowskim, nidzickim, szczycieńskiem i mrągowskim. Badania te prowadzą następujący członkowie P.T.L-u: dr W. G ę b i k, dr R. Kuk i er, mgr F. Klonowski i mgr J. Gliszczyńska. Zarząd Oddziału współpracuje z sekcją folklorystyczną polskiego Związku Literatów Polskich przy Zarządzie Okręgu w Olsztynie. Członkowie jej są również członkami naszego Oddziału. Wespół z tą sekcją zorganizowano wspólną wycieczkę do Szczytna w celu zwiedzenia wystawy sztuki ludowej Kurpiowszczyzny. Planowano spotkanie z dr Adamem Chętnikiem, które z powodu choroby tego ostatniego musiano w ostatniej chwili odwołać. Na ostatnim zebraniu Zarządu postanowiono wzmóc działalność P.T.L. w terenie, wciągając do współpracy znanych działaczy kulturalnych żywo zainteresowanych w zagadnieniach kultury ludowej, jak np. Kaweckiego, nauczyciela ze St. Juch, w pow. ełckim. Postanowiono zaprosić ich na Walne Zebranie Oddziału do Olsztyna, gdzieby wygłosili odczyt. na temat swej działalności w terenie. Akcja popularyzacyjna w znacznej mierze uzależniona jest od dotacj i Zarządu Głównego, które b. nieregularnie wpływają. Np. w tym roku nie przekazano na tę akcję jeszcze ani jednego grosza. Działalność Oddziału na przyszłość koncentrować się będzie więcej na działalności naukowej. Na ostatnim zebraniu Zarządu postanowiono rozszerzyć tematykę odczytów włączając do niej tematykę z pogranicza etnografii jak z historii gospodarczej, demografii itp. Zarząd Oddziału otrzymał już zgłoszenia od referentów. Akcja ta w znacznym stopniu zależy od przydziału funduszu Zarządu Głównego. Sekretarz Mgr F. Klonowski �r 616 Oddział P.T.L. w O P o l u, z siedzibą w Muzeum Śląska Opolskiego sprawozdanie za okres od 20. IX. 1961 r. do dnia 25. IX. 1962 r. sekcji, która miała kierować akcją. W konsekwencJi musiał, poza nielicznymi wyjątkami, sam zabrać się do pracy - stąd ciążyło to na ogólnej pracy Oddziału. Akcję przygotowano przez artykuły prasowe, wyjazdy w teren - celem zorientowania się w istniejącej sytuacji (o żywotności poszczególnych ośrodków ludowej twórczości, wydano ulotki oraz kolorowe afisze propagandowe). Właściwa akcja trwała od 1. IV. - 15. IV. 1962 r. z punktem kulminacyjnym w dniu 15. IV. 1962 r. W dniu tym nastąpiło uroczyste zakończenie Dni Twórczości Ludowej Opolszczyzny, która ma swoje chlubne tradycje. W końcowych obchodach, w dn. 15. IV. 1962 r., wzięło udział około 130 twórców ludowych, w tym: 40 "kroszonkarzy", wykonujących "kroszonki" na miejscu, 22 śpiewaków, 4 bajarzy, 5 muzykantów (kapela ludowa), 62 osoby z Ludowych Zespołów w marzankowo-gaikowych i tanecznych. Ogólna charakterystyka działalności: Stan członków wynosi obecnie 17 osób. Opolski Oddział PTL zasięgiem swym obejmuje całą Opolszczyznę. Ze względu na nieliczną grupę etnografów na tym terenie, praca Oddziału skupia się głównie na popularyzacji etnografii na zebraniach Oddziału oraz w organizowaniu akcji pod nazwą: "Dni Twórczości Ludowej Opolszczyzny". Mimo znacznych chęci prac badawczych oraz wydawniczych w zakresie ludoznawstwa Oddział Opolski PTL nie mógł podjąć ze względu na skromne siły i środki i ze względu na działalność innych związków i stowarzyszeń, na Opolszczyźnie; etnografia nie była tu ani tak popularna ani atrakcyjna, by przyciągnąć nowych członków. Jedynym wydarzeniem, które zainteresowało szersze kręgi społeczeństwa Opolszczyzny, to Dni Ludowej Twórczości Opolszczyzny. Praca organizacyjna Oddziału: Stan członków 17 (w tym 3 etnogra·· fów). Skład Zarządu Oddziału PTL w Opolu - po Walnym Zgromadzeniu Oddziału w dn. 20. IV. 1962 r.: prezes - mgr Stanisław B r o n i c z, zast. prezesa - mgr Czesław Kur e k, sekretarz - Korneliusz P s z c z y ń s k i, skarbnik mgr Czesław W a w r z y n i a k, Członkowie Zarządu mgr Piotr S w i e r c, inż. arch. Tomasz C u b e r, ob. Rafał U r b a n, Komisja Rewizyjna: mgr Kazimierz Róż a n o w s k i, mgr Leonard S y Iwe s t e r, mgr Roman Sęk o w s k i. Zebrań Zarządu Oddziału odbyło się 14, zebrań członkowskich 4. W okresie sprawozdawczym nowy Zarząd Oddzial11 uregulował sprawę: 1. legalizacji działalności Oddziału na terenie Opolszczyzny. 2. częściowo sprawę remanentów wydawnictw. Doprowadzono do podpisania umowy na sprzedaż "Wzornika haftów opolskich" zalegającego od dłuższego czasu magazyn Oddziału PTL w Opolu - z mocą do dn. 31. XII. 1962 r. 3. Nie udało się doprowadzić do końca, do pozytywnego wyniku sprawy dotychczas nie istniejących w Opo!. Oddziale PTL legitymacji członkowskich oraz otrzymywania zniżkowych wydawnictw z Zarządu Głównego PTL. Twórcy ludowi przybyli z różnych okolic woj. opolskiego, zwłaszcza licznie reprezentowanp były tal!ie miejscowości. jak: Smolarnio., pow. Krapkowice, Reńska Wieś, pow. Kożle, Wawelno, pow. Opole, Malnia pow. Krapkowice, Malina pow. Opole. Poza twórcami ludowymi przybyli na uroczystość liczni goście, m. in.: Przewodniczący MRN w Opolu - Ob, E:. Musioł, Przedstawiciel Min. Kult. i Sztuki - mgr Zagórna. Kierownik Wydziału Kultury PWRN w Opolu ob. S. Każmierczak, Przedstawiciel Wydz. Kult. PWRN w Opolu - ob. Bartkiewicz Dyrektor WDK w Opolu ob. mgr Stachow, Przedstawiciel "Cepelii" w Katowicach, Przed·· stawiciele polskiego Radia w Opolu, Telewizji i Prasy. Sama uroczystość rozpoczęła się o godz. 940. Rozlosowano przez zespoły artystyczne kolejność wykonywania śpiewów obrzędowych oraz utworów muzycznych wykonanych przez kapelę ludową ze Smolarni. Pochód poprzedzany kapelą ludową, ruszył sprzed gmachu WDK w Opolu ulicami miasta do Mostu Westchnień nad Kanałem Młynówką, przy którym nastąpił konkurs zespołów "marzankowych". Dokonano tu również tradycyjnego "utopienia marzanny". Następnie ruszył pochód ul. Piastowską przed gmach Prezydium WRN w Opolu, gdzie nastąpiło tzw. "ośpiewanie" przed Obyw. Przewodniczącym WRN w Opolu, tow. F. Adamcem. Tow. Przewodniczący w ciepłych słowach przywitał ze .. branych i życzył twórcom ludowym dalszego, żywotnego kontynuowania starych tradycji ludu na Opolszczyżnie. Zespoły udały się następnie przed gmach Ratusza, gdzie nastąpił konkurs, a po nim powrót do WDK. O godz. 12 w sali - hallu WDK w Opolu rozpoczął się konkurs na pisanie oraz skrobanie "kroszonek" przed jury. W przyległej sali rozpoczęły się przesłuchania indywidualnych twórców śpiewaków, gawędziarzy, grupy tanecznej i kapeli. Obchody Dni Twórczości Ludowej Opolszczyzny zakończył popis najlepszych śpiewaków oraz tancerzy, którym przy- Organizacja Dni Twórczości Ludowej Opolszczyzny. Impreza ta organizowana dotychczas przez Wydział Kultury PWRN w Opolu miała na celu rozpropagowanie istniejących, starych tradycji ludowej twórczości artysto Opolszczyzny. Podćzas Walnego Zebrania Oddziału w dn. 20. IV. 1961 r. Obywatelka Kierownik Wy dz. Kultury PWRN w Opolu zgłosiła wniosek przejęcia organizacji Dni przez Oddział PTL w Opolu. Wniosek poddano pod ogólne głosowanie - został przyjęty większością głosów, przy kilku przeciwnych. Zarząd Oddziału w Opolu doprowadził do ukonstytuowania ~', 617 ., się > " -\:'.~l\.2~>' �618 619 grywała kapela ludowa. Prawie wszyscy uczestnicy konkursów zostali nagrodzeni pieniężnymi nagrodami ufundowanymi przez Min. Kultury i Sztuki, Wydział Kultury PWRN w Opolu oraz Red. "Trybuny Opolskiej ". sekretarz Korneliusz Oddziału prezes Pszczyński Mgr Oddziału Stanislaw PTL Bronicz Oddział Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego z siedzibą w P oz n a n i u, przy ul. Kantaka 2/1 p. za okres od 1. X. 1961 r. do 30. IX. 1962 r. Oddział P o z n a ń s k i PTL liczy wg listy z czerwca 1962 r. 49 członków oraz 2 koła terenowe, w Środzie liczące 11 członków i w Gostyniu liczące 19 członków. Zgodnie z zaleceniem Zarządu Głównego rozesłano w czerwcu i lipcu br. do wszystkich członków deklaracje wtórne do wypełnienia. Wypełniło je na razie i zwróciło do Oddziału 25 członków. W okresie od czerwca do września przyjęto 11 nowych członków. Skład aktualny Zarządu Oddziału jest nast.: Prezes - prof. dr Józef B u r s z t a, viceprezesi - mgr Stanisław B ł a s z c z y k, dr Ludwik G om o l e c, sekretarz dr Tadeusz W rób l e w s k i, zast. sekretarza mgr Janina D y d o w i c z, skarbnik dr Walerian S o b i s i a k, członkowie Zarządu: mgr Barbara A n d r z e j c z a k, mgr Józef P i e p r z y k, mgr Aleksandra Woj c i e c h o w ska. Komisja rewizyjna: doc. dr Maria F r a n k o w s k a, dr Zbigniew J a s i e w i c z. Majątek ruchomy Oddziału stanowi biblioteka, na którą składa się 67 tomów wyłącznie wydawnictw powojennych PTL. W dyspozycji Oddziału pozostaje nadto pewna ilość wydawnictw PTL na ogólną sumę 34060 zł, które Oddział nasz otrzymał w komis do rozsprzedaży kolportażowej, w ramach akcji popularyzacyjnej wydawnictw PTL. D z i a ł a l n ość n a u k o w a: W okresie sprawozdawczym naukowa działalność Oddziału znalazła wyraz w dwóch konkretnych osiągnięciach: 1. Zorganizowano w dniach 19 i 20 maja br. sesję naukową Poznańskiego Oddziału PTL z okazji 50-tej rocznicy założenia w Poznaniu Towarzystwa Ludoznawczego. 2. W ścisłej współpracy z Katedrą Etnografii UAM przygotowano do druku tom I1-gi monografii pt. "Kultura Ludowa Wielkopolski". Tematyką główną sesji naukowej były przygotowane przez członków naszego Oddziału referaty i komunikaty naukowe, dotyczące etnograficznej problematyki wielkopolskiej. (Ruch ludoznawczy i badania etnograficzne w Wielkopolsce -- prof. dr J. Burszta, Dzieje poznańskich zbiorów etnograficznych mgr S. Błaszczyk, Polsko-Niemieckie pogranicze w świetle materiałów etnograficznych - dr T. Wróblewski. Ze studiów nad zwyczajami dorocznymi ludu wielkopolskiego - mgr J. Dydowiczowa, Pieśń i muzyka ludowa Ziemi Kaliskiej - mgr J. Lisakowski, Opieka nad sztuką ludową w Wielkopolsce mgr J. Dydowiczowa, Z badań etnograficznych w Koszalińskiem. Zderzenie się kultur grup osadniczych w świetle materiałów z Iwięcina w powiecie Koszalińskim - dr Z. Jasiewicz). Oddział wystąpił do Zarządu Głównego PTL z propozycją opublikowania materiałów z wymienionej sesji w jednym z najbliższych tomów "Prac i Materiałów Etnograficznych". Propozycja Oddziału została w zasadzie przez Redakcję PME przyjęta. Współudział nasz w przygotowaniu i oddaniu do druku następnego tomu .,Kultury Ludowej Wielkopolskiej" wynika z konieczności ścisłego współdziałania Katedry Etnografii DAM i Poznańskiego Oddziału PTL w planowaniu i realizacji badań etnograficznych nad Wielkopolską. Z ogólnej liczby 15 autorów publikujących rezultaty swoich badań w tym tomie 12 jest członków PTL. Zgodnie z założonym planem Oddział jeszcze w roku bieżącym przystępuje do prac nad III-cim tomem wymienionej monografii. W toku są także przygotowania wstępne do opracowania Atlasu Ludowej Kultury Wielkopolski. Zorganizowanie sesji naukowej i przygotowanie jej było możliwe dzięki finansowej pomocy udzielonej przez Zarząd Główny PTL oraz Wydział Kultury Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu. W realizacji prac nad monografią etnograficzną Wielkopolski Oddział korzysta z pomocy finansowej wspomnianego Wydz. Kultury WRN w Poznaniu. Bliska współpraca z Wydziałem Kultury WRN w Poznaniu oraz z Wojewódzkim Domem Kultury wyraża się także w działalności osobnej Sekcji Oddziału, która prowadzi akcję opieki nad ludową twórczością w województwie poznańskim. Członkowie tej Sekcji nawiązują kontakty, udzielają konsultacji, popularyzują sprawy twórczości ludowej. Akcja popularyzująca problematykę etnograficzną jest przez Oddział prowadzona w trzech kierunkach: 1. Przez kolportaż wydawnictw PTL. 2. Przez popularno-naukowe referaty nazewnątrz Oddziału. 3. Przez popieranie etnograficznych prac i regionalnych publikacji inicjowanych poza planem, realizowanym przez Oddział. Drogą kolportażu rozsprzedano w okresie sprawozdawczym wydawnictw PTL za ogólną sumę 66.778.złotych. Popularno-naukowych i kursowych referatów na zewnątrz Oddziału (na kursach choreograficznych WDK, w środowiskach nauczycielskich i innych) wygłoszono 14. W akcji tej brali udział: Mgr Blaszczyk, prof. dr J. Burszta, dr Z. Jasiewicz, dr W. Sobisiak, dr T. Wróblewski. Oddział patronuje przygotowywanym do druku wydawnictwom etnograficznym WDK: "Pieśni Kaliskie", "Wielkopolskie Zapusty", "Bibliografia etnograficzna Wielkopolski". Plenarnych zebrań Oddziału w okresie sprawozdawczym odbyto 5 a zebrań Zarządu 8. W związku ze wspomnianą już 50-tą rocznicą założenia w Poznaniu Towarzystwa Ludoznawczego (w 1911 roku) oraz prze- �621 620 kazania tutejszemu społeczeństwu zbiorów etnograficznych (w 1911 roku) przez Helenę Cichowicz i córkę jej Wiesławę Cichowicz - Oddział Poznański wystąpił do Zarządu Głównego PTL z wnioskie:n o nadanie żyjącej jeszcze i wielce dla etnografii wielkopolskiej zasłużonej ob. Wiesławie C i c h o w i c z honorowego członkostwa PTL. Poza tym z uwagi na brak innej w sprawie tej inicjatywy. Oddział nasz zgłasza na Walnym zgromadzeniu wniosek o bezzwłoczne przystąpienie do prac przygotowawczych nad podręcznikiem etnografii Polski, brak podręcznika coraz dotkliwiej odczuwają nie tylko środowiska uniwersyteckie ale także ogoł członków naszego Towarzystwa i dość szerokie rzesze sympatyków wzgl. innych osób przedmiotem tym zainteresowanych. Sekretarz Oddziału Dr Tadeusz Wróblewski Prezes Prof. Oddziału dr Józef Burszta Oddział PTL w S z c z e c i n i e z siedzibą przy ul. Dworcowej 8, sprawozdanie za okres od września 1961 do września 1962 r. Liczba członków, którzy płacą regularnie składki wynosi 13, w tym 1 członek honorowy. W okresie sprawozdawczym działalność Oddziału skupiła się przede wszystkim na sprawach uporządkowania dokumentacji PTL -- wynikłe przy kontroli Wydziału Spraw Wewnętrznych PMRN w Szczecinie. Drugim zagadnieniem, które zostało ostatecznie uregulowane to sprawy wydawnicze i organizacyj ne pozostałe z Międzynarodowej Konferencji Pomorzoznawczcj. W okresie sprawozdawczym odbyto 5 posiedzeń Zarządu Oddziału, na których omówiono wyniki pokontrolne i opracowano plan pracy na 1963 r. Do ważniejszych spraw załatwionych przez Szczeciński Oddział PTL należy zaliczyć: inicjatywę i współpracę przy organizowaniu Wystawy Sztuki Ludowej w Szczecinie wspólnie ze Związkiem Młodzieży Wiejskiej w Szczecinie. Zorganizowano 7 odczytów o wykopaliskach i historii Ziemi Szczecińskiej. Rozpoczęto badania czytelnicze. by określić wpływ książki i prasy na stabilizację wsi szczecińskiej w oparciu o biblioteki publiczne i szkolne. Badania będą prowadzone wspólnie z Wojewódzką i Miejską Biblioteką Publiczną w Szczecinie, Wydziałem Kultury PWRN i MRN. W związku z wydaniem Dzieł O. Kolberga - Zarząd Oddziału zorganizował w ubiegłym roku konferencję ze wszystkimi kierownikami Bibliotek Publ. naukowych i szkolnych poświęconą sprawom subskrypcji oraz propagandy w pra.sie miejscowej. W wyniku tej akcji wszystkie Biblioteki woj. szczecińskiego prenumerują Dzieła Kolberga. W najbliż- szym okresie Zarząd Oddziału wspólnie z Woj. Domem Kultury w Szcze .. cinie i Związkiem Młodzieży Wiejskiej oraz Wydziałem Kultury PWRN przeprowadzi konferencję artystów ludowych wojew. szczecińskiego. Skarbnik Jan Oddział Odd ••. Prezes Klik Mgr. Oddziału Stanislaw Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w T o r u n i u, Gen. Sikorskiego 19 za okres: IX. 1961 r. IX. 1962. Badoń ul. Wały Oddział liczy obecnie 54 członków. W roku 1962 przybyło 2 nowych członków. Na Walnym Zebraniu Wyborczym członków Oddziału w dniu 27. III. 1962 został wybrany nowy Zarząd w następującym składZIe: 1. Prezes prof. dr Maria Z n a m i e r o w s k a - P r li f f e r o w a 2. Vice-prezes - prof. dr Wojciech H e j n o s z, 3. Sekretarz - mgr Iren~ W r o n k o w s k a, 4. Z-ca Sekretarza - dr Ryszard Kuk i e r, 5. Skarbnik - mgr Maria P o l a k i e w i c z, 6. Z-ca Skarbnika - mgr Jadwiga Z e l e c h o w s k a, 7. Członek mgr Halina M i kuł o w sk a, 8. Członek - mgr Marian P i e c i u k i e w i c z. Komisja Rewizyjna w składzie: 1. Przewodniczący prof. dr Jan Z a b ł o c k i, 2. członek Komisji _ mgr Elżbieta B i e g a j, 3. członek Komisji dr Leon W i t k o w s k i. Wpływy ze składek członkowskich za rok 1961 wyniosły 1315.- zł. Wpływy ze składek członkowskich w roku 1962 do września wyniosły __ 1245.zł, tj. 77% ogólnej sumy rocznych składek. Koło w K c y n i liczy obecnie 14 członków. Biblioteka Oddziału liczy 470 pozycji. W okresie sprawozdawczym Zarząd Oddziału odbył 11 zebrań. Ponadto odbyło się 1 Walne Zebranie Wyborcze Członków Oddziału PTL. Działalność Oddziału PTL w Toruniu skupiała się przede wszystkim na dwu zagadnieniach, mianowicie: a) na pracy popularyzatorskiej poprzez wygłaszanie odczytów popularno-naukowych oraz b) na pracy kolportażowej. Oddział PTL w Toruniu w okresie sprawozdawczym rozprowadził wydawnictw PTL na sumę 45.958.20 zł. W zakresie prac naukowo-odczytowych wygłoszono następujące odczyty: 2.5. IX. 1961 dr Wanda Błeilska z Ugandy (Afryka) referat pt. "Ludność tubylcza Ugandy z obserwacji lekarza obozu trędowatych". 4. X. mgr Stanislaw Brzo~towski z Warszawy, referat pt. "Muzealnictwo pol~kie, a muzealnictwo krajów demokracji ludowej". 26. X. Prof. Maria Fryczowa, odczyt pt. "Bajka ludowa na Kujawach" w Technikum Ekonomicznym w Toruniu. 23. X. w Technikum Chemicznym. 26. X. 1961 mgr Kalina Antonowicz, odczyt pt. "Rok obrzędowy na Pomorzu" w Kółku Geogr.-Historycznym przy Technikum Gastronomicznym. 24. XI. 1961 dr �622 Thomas Hoffer z Budapesztu, referat pt. "Organizacja i stan Muzeum Etnograficznego w Budapeszcie". 27. III. 1962 prof. dr M. Znamierowska-Priifferowa odczyt pt. "Międzynarodowe kongresy i konferencje etnologiczne i folklorystyczne". 12. V. Prof. mgr Ewa Czarnecka, odczyt pt. "Dawna literatura ludowa i jej rola w życiu wsi", odczyt w Muzeum Etnograficznym w Toruniu. 15. V. Prof. Maria Fryczowa "Bajka ludowa na Kujawach" odczyt w Muzeum Etnograficznym w Toruniu. 17. V. Prof. mgr Halina Mikułowska, odczyt pt. "Sztuka ludowa na Kujawach i Pałukach", odczyt w sali Muzeum Etnograficznego. 18. V. mgr Jadwiga Żelechowska, odczyt pt. "Rybołówstwo okolic Torunia", odczyt w sali Muzeum Etnograficznego w Toruniu. Ponadto rozpoczęto - zaplanowany na rok 1962 - cykl odczytów na temat "Kultury, kraje i ludzie". Z cyklu tego wygłoszone zostały następujące odczyty: 21. V. 1962 doc. dr Aleksander Lech Godlewski, odczyt pt. "Gry, zabawy i tańce lu· dów Oceanii". 29. V. dr Ryszard Kukier, odczyty pt. "Kraj i ludzie Wenezueli". 5. VI. doc. dr A. Waligórski, odczyt pt. "Pojęcia kultury w etnografii". 12. VI. mgr Jadwiga Żelechowska "Kraj i ludzie Jugosławii". Ogółem w okresie sprawozdawczym zorganizowano wygłoszono z ramienia PTL w Toruniu 16 odczytów. P I a n p r a c y Oddziału na rok 1962-63. Na ostatnim posiedzeniu Zarządu Oddziału PTL w Toruniu omówiono plan pracy Oddziału na okres następnego roku. W dałszym ciągu prace Oddziału będą prowadzone w zakresie zwiększenia akcji kolportażowej wydawnictw PTL. Będziemy starali się nadal docierać z wydawnictwami do terenowych Wydziałów Oświaty, Bibliotek, Domów Kultury, ażeby propagować literaturę ludoznawczą. Zamierzamy prowadzić akcję odczytową zarówno w Toruniu, jak i w terenie. Ponadto zaplanowano na rok 1963 przygotowanie do druku powieści ludowej. Oddział PTL w Toruniu nadal sprawował opiekę nad Kołem Terenowym PTL w Kcyni. Współpracuje naj ściślej z Muzeum Etnograficznym w Toruniu, w którego gmachu posiada swą siedzibę. W akcji odczytowej korzysta nieodpłatnie z sali wykładowej, aparatury projekcyjnej itp. Członkowie w ramach prac muzealnych prowadzą liczne badania terenowe oraz przygotowują publikacje do druku. Ponadto Oddział PTL w Toruniu współpracuje z Katedrą Etnografii Uniwersytetu M. Kopernika, z Zespołem Etnograficznym IHKM PAN oraz z innymi pokrewnymi towarzystwami (Pol. Tow. Archeologicznym, Pol. Tow. Geograficznym). Oddział PTL w Toruniu wspólpracuje również z Wydziałem Kultury Prez. WRN w Bydgoszczy i Wydz. Kultury Prez. MRN w Toruniu, z Wy- 623 działem Kultury WRN w Koszalinie, z Rozgłośnią "Polskiego Radia" w Bydgoszczy, z Toruńskim Towarzystwem Naukowym, Kuratorium Okręgu Bydgoskiego w Toruniu. Sekretarz Mgr Irena Wronowska Prezes Prof. dr Maria Znamierowska-Prujjerowa Oddział War s z a w s k i Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego z siedzibą przy ul. Jezuickiej 6. za okres od 17. IX. 61 r. do 1. IX. 62 r. Zarząd Oddziału pracował w następującym składzie: 1. Prezes -dr Wanda P o m i a n o w s k a, 2. VIce-Prezes dr Kazimierz P i e tk i e w i c z, 3. Sekretarz dr Zofia S z y f e 1b e i n, 4. Skarbnik -mgr Konstanty J u d e n k o, 5. Członek Zarz. mgr Zofia C h r z an o w s k a, 6. Członek Zarz. mgr Barbara Z a gór s k a, 7. Członek Zarz. mgr Antoni Ś l e d z i e w s k i. W okresie sprawozdawczym odbyło się 5 posiedzeń Zarządu, przeprowadzono weryfikację członków Oddziału, który obecnie liczy 60 osób. W celach informacyjnych wydano okolicznościowy biuletyn, który zawierał skład Zarządu Głównego PTL, plan wieczorów dyskusyjnych oraz zawiadomił o akcji weryfikacji członków. W okresie sprawozdawczym Oddział zainkasował na poczet składek członkowskich kwotę zł. 2 370.- Dotacje Zarządu Głównego wyniosły 4 500 zł., a wydatki 2 112,10 zł. Działalność Oddziału polegała na organizowaniu wieczorów dyskusyjnych na których omawLano szczególnie aktualne problemy współczesnej etnografii polskiej. Realizując niniejszy postulat zorganizowano dn. 13. XII. 1961 przegląd filmów etnograficznych, który odbył się w salach Katedry Etnografii UW. Poza tym zorganizowano następujące odczyty i dyskusje: w styczniu 1962 r. odczyt Prof. K. P i w o c k i e g o "Etnograficzne Muzea Zachod'lio Europejskie", w lutym dyskusję o współczesnym regionaliźmie przygotowaną przez mgr S. S w irk o i dr K. P i e t k i e w i c z a. Wzbudziła ona wielkie zainteresowanie członków Oddziału, którzy wyrazili chęć dalszego jej kontynuowania na następnych spotkaniach. Dalszą wymianę poglądów na ten temat umożliwiło zebranie poświęcone omówieniu wyników konferencji folklorystycznej woj. białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i kieleckiego, które odbyło się na Górze Św. Katarzyny w początkach lutego 1952. Organizatorami tej dyskusji byli dr Wanda P o m i a n o w s k a i mgr Krzysztof IVI a k u l s k i. Z problemów etnografii pozaeuropejskiej omawiano "Zagadnienie współczesnej sytuacji ludów pierwotnych na przykładzie Buszmenów", które opracował mgr Krzysztof M a k u l s k i. Szczególną jednak uwagę Zarząd Oddziału zwrócił na popularyzowanie zagadnień etnograficznych w szerokich kręgach odbiorców nie zwią- �624 625 zanych z Oddziałem. Chodziło tu głównie o uczniów szkół podstawowych i średnich oraz studiów nauczycielskich. W ramach tej akcji zorganizowano ;) odczytów między innymi w Siedlcach, Markach, Pruszkowie. Tematy poruszane w tych odczytach dotyczyły sztuki ludowej Mazowsza, zwyczajów obrzędowych tego regionu oraz zagadnienia etnograficznego podłoża współczesnej sytuacji w Kongo. Odczyty te wygłosili mgr Antoni Śledziewski i mgr Krzysztof MakuIski. Na poszczególne podkreślenie zasługuje w tej akcji przychylna postawa i udział Szkolnego Kuratorium Okręgu Warszawskiego w osobie mgr Kazimiery Jagiełło. Sekretarz Dr ZOfia Prezes Szyfelbein Dr Oddział W r o c ł a w s k i Polskiego Wanda Pomianowska Towarzystwa Ludoznawczego l IX 1962 r. we Wroe- 19 V 1961 - Prace Oddziału Wrocławskiego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego prowadził Zarząd Oddziału wybrany 19 maja 1961 r. na Walnym Zgromadzeniu Oddziału: prezes prof. dr Bolesław O l s z e w i c z, wice-prezes dr Władysław S w i l' S k i, sekretarz mgr Anna W i l' P s z a, skarbnik mgr .Janusz B o h d a n o w i c z, członkowie Zarządu dr Zofia S t a s z c z a k, mgr Józef M a j c h l' Z a k. Praca Oddziału skupiała się na organizowaniu odczytów i posiedzeń. W okresie sprawozdawczym odbyły się posiedzenia Zarządu Oddziału w dniach: 9. IX; 1961, 18. X. 1961, 8. III. 1962, 15. X. 1962, na których omawiano sprawy bieżące, ustalano program działania, przyjmowano nowych członków. Ważną pracą była weryfikacja członków Oddziału. Na polecenie Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego rozesłano nowe deklaracje do wszystkich członków Oddziału. Z 45 osób deklaracje nowe w przewidywanym terminie złożyło 24 osoby. Do reszty wysłano listy z zapytaniem czy będą należeć. Większość dała odpowiedź twierdzącą, uzupełniła składki za ostatnie 2 lata i stała się członkami czynnymi. W ostatnim roku przyjęto do Towarzystwa na zebraniach Zarządu Oddziału 14 osób. Oddział zorganizował następujące odczyty dla członków i sympatyków towarzystwa: październik 1961 doc. dr Aleksandra Godlewskiego (Ekspansja kultury megalitów po Oceanii), 2. 11. listopada 1961 r. dr Józefa Babicza (Etnografia północnych stoków Karpat u Wincentego Pola); 3. 22 marca 1962 dr Władysława Świrskiego (Przemiany społeczne na wsi śląskiej); 4. 11 kwietnia 1962 r. dr Anny Kowalskiej-Lewickiej (Hiszpański system kolonialny w Ameryce Poło i ruchy wolnościowe Indian); 5. 23 maja 1962 r. mgr Henryki Romańskiej (Klejnoty Moana-nui-a-Kiwa czyli Klejnoty Mórz Poludniowych o piśmie rango-rango, oraz a literaturze staromaoryjskiej). Preze:; Prof. Dr Boles/aw Olszewicz Oddział Polskiego Towarzystwa z siedzibą w Muzeum Tatrzańskim, Ludoznawczego w Z a k o p a n em za okres od 1. I. do 15. IX. 1962 r. Sprawy organizacyjne: Ze względu na trudności organizacyjne Walne Zebranie nie mogło się odbyć w przepisanym terminie i zostało przes~. nięte na początek października. W okresie sprawozdawczym odbyły Się trzy zebrania Zarządu, w tym: 1. poświęcone inwentaryzacji zabytków techniki, 2. inwentaryzacji zabytkowej rzeźby, 3. wewnętrznym sprawom organizacyjnym Oddziału. Skład Zarządu Oddziału: Prezes - mgr Wanda J o s t o w a, Zastępca Prezesa - Maria B u jak o w a, Sekretarz - mgr Helena Ś l' e d n i a w a, Skarbnik - Wanda B l' a t k o w s k a, Komisja Rewizyjna - prof. Juliusz Z b o l' o W s k i i Janina S z y m a ń ska. Ilość członków Oddziału wynosi 14 osób. Od wszystkich pobrana została składka za rok bieżący, w tym 30 osób zapłaciło pełną składke po 30 zł, a jedna - składkę obniżoną w kwocie 10 zł. Z e b l' a n i a n a u k o w e. W okresie sprawozdawczym odbyły się c) badania nad emigracją zarobkową górali tatrzańskich, d) badania nad trzy zebrania poświęcone następującym zagadnieniom: 1. Gospodarkę chłopską na torfowiskach orawskich i nowotarskich omówiła mgr Wanda J o s t o w a. 2. Inwentaryzacja zabytkowych urządzeń technicznych na terenie powiatu nowotarskiego. 3. Inwentaryzacja zabytkoUTVp.h rzeźb i kapliczek. Prace naukowe członków Oddziału: Prof. Juliusz Z b o l' o W s k i - a) Historyczne podania na góralszczyźnie, b) Drobne materiały etnograHczne z nieznanych rękopisów. Mgr. Wanda J o s t o w a - a) Badania nad gospodarką chłopską na torfowlskach orawskich i nowotarskich, b) Badania nad wyposażeniem wnętrza chaty orawskiej w XIX w. w związku z organizacją Muzeum w Zubrzycy Górnej, c) Badania nad emigracją zarobkową górali tatrzańskich, d) Badania nad budownictwem ludowym Podhala, jako podstawa naukowa Skansenu. Dr Zofia P a l' y s k a Nazwy góralskie roślin tatrzańskich. Witold P a l' y s k i - a) Pasterskie nazwy geograficzne Skalnego Podhala i Tatr Polskich, b) Leksykon tatrzański. Mgr Helena Ś l' e d n i a W" a) Rzeźba podhalańska, b) Zdobnictwo metalowe na Podhalu. Członkowie Oddziału przeprowadzili penetrację terenu dla zapoznania się z kulturą Orawy oraz w poszukiwaniu eksponatów dla Muzeum. Celem poszukiwań były w pierwszym rzędzie zabytkowe sprzęty gospodarcze i zachowane fragmenty architektury. Po nawiązaniu współpracy z Muzeum Techniki w Warszawie Oddział P.T.L. zorganizował inwentaryzację zabytkowych urządzeń technicznych wykonanych przez twórców ludowych. W oparciu o wytyczne p?da.ne przez Muzeum Techniki prowadzono podjętą przed dwoma laty akcJę mwenta· Lud, t. XLVIU �626 627 ryzacji, rejestrowano, opisywano i fotografowano zabytkowe młyny, tartaki, folusze, kuźnie i inne urządzenia. W wyniku prac opisano ponad dwieście obiektów w terenie. Kontynuując dawniej rozpoczęte prace Oddział P.T.L. rejestruje, inwentaryzuje i fotografuje zabytki architektury ludowej. W okresie sprawozdawczym przeprowadzono badania na terenie 6. wsi Spisz a i 4 Orawy. Popularyzacja - akcja popularyzacji znalazła wyraz w licznych konsultacjach udzielanych przez Oddział twórcom ludowym, członkom zespołów regionalnych, artystom plastykom oraz innym osobom zainterf'<;owanym sztuką ludową i kulturą Podhala. Inwentarz Oddziału - a) Biblioteka Oddziału składa się ze 100 woluminów, stanowiących przeważnie dary Zarządu Głównego P.T.L. b) Archiwum fotograficzne zawiera 100 sztuk zdjęć zabytkowych rzeźb i kapliczek podhalańskich, które zakupiono w związku z prowadzoną w tym zakresie inwentaryzacją w terenie. Sekretarz Prezes Mgr Helena Sredniawa Oddział Polskiego Mgr Wanda Josiowa Towarzystwa Ludoznawczego z siedzibą sprawozdanie za okres 1962 r. w Łań cu cie Oddział zorganizowany w sierpniu 1960 roku działa w środowisku szczególnie podatnym i prężnym, jeżeli idzie o kulturę ludową. Wieś łańcucka rozwinięta pod względem spółdzielczym, ożywiona w dziedzinie kulturalnej przekształca się szybko, zgodnie z postępem technicznym, ludowej. a równocześnie zachowuje z całym pietyzmem relikty kultury Powstanie Oddziału P.T.L. w Łańcucie przypadło na właściwą porę. Istnieje żywe zainteresowanie pracą oddziału ze strony mieszkańców wsi. Do archiwum Towarzystwa z ramienia samorodnych zbieraczy folkloru napływ~ją teksty pieśni i klechd. Z inicjatywy ludowych dzialaczy oświatowych powstały zespoły wesel ludowych pragnące zachować i przekazać w swoistej formie piękno obyczaju, stroju, śpiewki i tańca. Tworzy się tą drogą jakieś szczególnie podatne podłoże do rozwinięcia szerszej akcja w tej dziedzinie. P.T.L. Oddział Łańcut w porę podchwycił tę potrzebę mieszkańców wsi łań .. cuckiej i przy usilnej współpracy z Kierownikiem Wydziału Kult. P.R.N. popiera ją w całym tego słowa znaczeniu. Zarząd Oddziału wychodzi z założenia, że dalsze rozbudzenie pod tym względem środowiska jest jego celem, dlatego nie tylko zbieranie członków towarzystwa na odczyty w Łańcucie, ale też odwiedzanie mieszkańców wsi w świetlicach i indywidualnych domach stało się istotną formą współpracy członków zarządu z okolicznym ludem. Tempo pracy w zespołach weselnych wzrosło w b. r. w związku z XXXVII W.Z. P.T.L., które zorganizowano w Łańcucie. Zarząd miejscowego Oddziału ciesząc się pełnym poparciem wojewódzkich i powiatowych władz partyjnych i administracyjnych wystąpił z inicjatywą zorganizowania zjazdu naukowego właśnie w prowincjonalnym środowisku, mając na uwadze postulat bezpośredniego zetknięcia się pracowników nauki z ludem. Wokół prac przygotowawczych ześrodkował też swoje dążenia i zabiegi w okresie objętym sprawozdaniem. Licząc 23-ch członków ludzi różnych zawodów ze środowiska miasta i wsi usiłował uczynić wszystko, by w związku z Walnym Zgromadzeniem ożywić ze wszech miar teren pod względem kulturalnym. Mogło się to stać jedynie przy poparciu Zarządu Oddziału ze strony Wydz. Kult. W.R.N. i P.R.N., przy współpracy z Referatem do Spraw Plastyki WRN z kierownictwem Pow. Bi .. blioteki w Łańcucie, z zarządem CPLiA, z artystą malarzem, ob. Fraciszkiem Frączkiem, z miejscowym nauczycielstwem, z działaczami ze środowiska wsi. Osiągnięcia zjazdowe dowodzą aż nadto wyraźnie, co może dać współpraca towarzystwa naukowego z placówkami kulturaln~'mi rozsianymi w terenie. W wyniku prac zjazdowych ożywiły się w dużym stopniu ośrodki ceramiki ludowej, charakterystyczne dla wsi łańcuckiej w północnej części powiatu. Pokonkursowa wystawa pod hasłem "stare formy ceramiki ludowej" cieszyła się dużym zainteresowaniem zarówno ze strony wystawców, jak i zwiedzających. Na szczególną uwagę zasługuje zorganizowana w czasie zjazdu przez kierownictwo Publicznej Biblioteki w Łańcucie - z którym ściśle współpracuje Zarząd P.T.L. - wystawa "Łańcuckie w książce i prasie". Uważać ją należy za ważne źródło wiadomości do historii regionu. Cieszyła się b. dużym zainteresowaniem zarówno ze strony uczestników zjazdu, jak i miejscowej ludności. Promieniowała swym zasięgiem - jeżeli idzie o zwiedzających - na teren powiatu rzeszowskiego, przeworskiego, jarosławskiego i przemyskiego - liczne grupy młodzieży i starszych. Obrazy "Motywy etnograficzne w malarstwie akwarelowym" O. Fr. Frączka, członka Oddziału P.T.L. jako wynik całorocznej pracy tego artysty, wynik wielu bezpośrednich jego kontaktów z ludem okolicznym - złożyły się na bogatą interesującą wystawę, którą wraz z wystawą biblioteczną "Łańcuckie w książce i w prasie" zwiedziło ponad 2200 osób. Dużym osiągnięciem w działalności Oddziału P.T.L. w Łańcucie w okresie sprawozdawczym jest otwarcie p ier w szej ekspozycji �628 ., .!t: zbiorów etnograficznych, - strojów, rzeż by i ceramiki - organizowanego przez sekretarza oddziału P.T.L. dr Władysława B a l i c k i e g o - muzeum regionalnego w synagodze. "Babiniec" zabytkowego budynku po gruntownym zremontowaniu staraniem Ministerstwa Kultury i Sztuki. Wydziału Kultury W.R.N., przy usilnych staraniach sekretarza oddziału P.T.L. dr Balickiego Wł. został przez władze miejscowe przeznaczony na tymczasowe pomieszczenie zbiorów w wyniku starań Zarządu oddziału P.T.L. i Kierownika Ref. Kult. P.R.N. Sukcesem autorów i uczestników wesel ludowych wsi łańcuckiej (udostępnionych W. Zgromadzeniu P.T.L.) jest fakt powołania na czasowy pobyt do Karolina Zespołu z Krzemienicy. Ob. Mira Zimińska-Sygietyń .. ska, - Kierowniczka Państwowego Zespołu Pieśni i Tańca "Mazowsze" jako gość oddziału i widz wybrała tak zwany "taniec sąsiedzki" z wesela krzemienieckiego do programu swego zespołu, podkreślając tym samym dobitnie, że "Mazowsze" wyrosło ze żródeł kultury ludowej i działa w ścisłym oparciu o żywe jej tradycje. Duże zainteresowanie zjazdem P.T.L. ze strony mieszkańców łańcuckiego środowiska rokuje nadzieje pomyślnego rozwoju dalszych prac Oddziału. Mgr ŁAŃCUCKIE W KSIĄZCE, PRASIE Jadwiga Kleczkowska I AKWARELI. Tematy etnograficzne na wystawie zorganizowanej z okazji XXXVII Walnego Zgromadzenia Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego przez Powiatową i Miejską Bibliotekę Publiczną w Łańcucie i Franciszka Frączka, artystę-malarza w dniach od 28. IX - 7. X. 1962 r. To nie przypadek, że w jednej sali wystawowej obok książek, czasopism i fotografii z regionu łańcuckiego znalazło się ponad 40 obrazów artysty-malarza Franciszka Frączka. Licznie zebrane i akwarelą utrwalone tematy etnograficzne ze wsi łańcuckiej zaprowadziły zwiedzających nie tylko do starych chat pod strzechą, na słupach i bez słupów, bielonych jednolicie lub w pasy, zależnie od upodobań i zamożności właścicieli, ale też opowiedziały o mieszkańcach bardzo wiele: jak mieszkają, czym się trudnią, a nawet czym różnią się między sobą. Franciszek Frączek - "Rogate Serce", uczeń st. SzukaIskiego związany ze wsią łańcucką pochodzeniem i serdecznym przywiązaniem dostrzegł bowiem wyrażne różnice w typach mieszkańców poszczególnych zespołów wsi, uwarunkowane w dużym stopniu zamożl}ością. Twarze chłopów z gleb dobrych szczególnie z nad Wisłoka i południowej zamożnej części powiatu są czerstwe, śmiałe, i pogodne, zaś chłopów a szczególnie wieśniaczek z północnych piasków zabiedzone, zastygłe w walce, którą stoczyły z życiem. To nie dotyczy młodych, hożych i jakże wystrojonych dziewcząt. W wiel- N U CO' Lo r.. ~ " E Ei '0 N Ul ClI N ~ '0' ~ :; <.J '.: ell ...:l ~ O Oell ~ ~ O Ul ll.O O a ell 'c>. "O ~ ...• Ul ~ ~ ell N "" <.J ell t: ell "" be .. >. ell ..t: <.> .. ClI N "" ClI' t: ~ �629 Ide święto jakim jest spraszanie gości na wesele ubierają się do dziś w zanikające już bogato haftowane gorsety, spódnice i bluzki ozdobione tuzinami wstążek, a we włosy wplatają piękny tak jak i one kwiat. Takimi je zastał nasz malarz w Brzózie Stadnickiej i Krzemienicy i tak namalował jak święte obrazki licznie a równo rozwieszone na ścianach staryeh, zabytkowych chat. Owe śliczne Frączkowe chaty! Czy słońce je tak wyzłociło, czy błękit sierpniowy nieba przeniósł się na bielone ściany, na które gdzieniegdzie rzuca cień wysmukła sosna lub wyższy od sosny żuraw, którym garncarz z Medyni Głogowskiej dobywa wodę, by dobrą przygotować glinę ceramiczną? Domy wyczarowane jak z bajki, starannie utrzymane i zdobione dość często sztucznymi kwiatami ustawionymi na białych jak śnieg obrusach i makatami, których nastroju nie odda żadna nawet najlepsza fotografia. - Ktoś zastanawiał się na wystawie dokąd małopolscy chłopi będą rozwieszać na ścianach te austriackie pamiątki-makaty? Czy przyjdzie czas, że piękne misy i dzbany łańcuckich garncarzy ozdobią ich własne domy, kiedy elita umysłowa znawców i miłośników wsi polskiej obok rejestracji i naukowego opracowania faktów etnograficznych zajmie się kształceniem nawyków i upodobań estetycznych i kulturalnych współ·· czesnego chłopa w takim n.p. zakresie, aby w "Domu Chłopa" w Warszawie zbudowanym dla niego nie czuł się obco i niezgrabnie, ale tak jak u siebie w domu. Tadeusz S e w e r y n w książce "Technicy i wynalazcy 'ludowi" (W-wa 1961) przypomniał, że w latach, kiedy Franciszek M a g ryś (1846-1934) pam]ętnikarz i pionier postępu w Handzlówce zakładał kupy kompostowe, - Cwynarówna z tej samej wsi zakupiła w tym czasie fortepian, i grała na nim a potem prowadziła chór. Handzlówka to wzorowa od pół wieku wieś w pow. łańcuckim. M a g ryś w swoim "Zywocie chłopa-działacza" (Lwów 1932) spisał dzieje jej postępu. Pisali też inni, jak Józef Reizer. A wszyscy podkreślali postęp w gospodarce, szybkie dżwiganie się urny·· słowe wsi, którą w młodości Magrysia, zamieszkiwali analfabeci; wielką rolę słowa drukowanego w ogólnym rozwoju. Tak jest i dziś, kiedy do opracowania monografii gospodarczej wsi przystąpiła grupa studentów-ekonomistów z Krakowa. Rezultat jest taki tego jednostronnego traktowania życia mieszkańców postępowej wsi, że nikt tam nie szuka dawnych strojów, nie spisuje obrzędów weselnych i nie stara się n.p. odtworzyć dzieje i ożywić park im. Fr. Magrysia, który ów działacz ufundował i wraz z piękną altaną przeznaczył na odpoczynek i rozrywkę. Ubóstwo dokumentów kultury obyczajowej Handzlówki na wystawie, która zainteresowała badaczy łańcuckiego regionu uzupełniła sąsiednia wieś Albigowa. Ta wieś posiadająca dziś największy i najpiękniejszy zbiór rańtuchów i pierwszą w Polsce Zeńską Szkołę Rolniczą założoną w r. 1898 miała i ma szczęście do regionalnych i etnograficznych poszu- �630 kiwań. Już w r. 1927 prof. dr Stefan I n g lot albigowski rodak spisał i wydał drukiem "Weselne obrzędy ludowe", zaś doc dr Franciszek K ot u l a w pracy "Strój łańcucki" z cyklu Atlas polskich strojów ludowych (Wrocław 1955) z upodobaniem opisał strój albigowianek dostojny i bogato haftowany, którego gdzieindziej nie spotkasz. Daleko splendorem do Albigowej Husowowi, wsi Jana Rak a (18201900) poety, chłopa pańszczyźnianego. Jest na południe, naj dalej oddalona od Łańcuta, sąsiaduje i z Albigową i z Handzlówką, od której dzieli ją tylko najwyższe wzniesienie ziemi łańcuckiej nazwane "Patry ją". Ale Husów jest może naj bogatszy w dokumenty swej prastarej kultury do której klucz pozostawił właśnie Jan Rak w wierszach. Ileż to o Husowie napisał Wincenty B a d u r a jeszcze w r. 19031 Na wystawie pokazano zarówno fotokopie monografii Badury p.t. "Husów ..." (Lud 1902) jak i utwory chłopa pańszczyźnianego Raka, którym Stanisław C z e r n i k zapoczątkował w 1953 cykl Biblioteki Dawnych Pisarzy Chłopskich, a także fotokopie jego niepublikowanych dotychczas wierszy będących w posiadaniu Muzeum Etnograficznego w Krakowie. Fotografii ani żadnej podobizny Raka Biblioteka Pow. nie posiada. Natomiast wystawiła fotografie jego córki, Zuzanny Ciupińskiej, która zmarła w lutym 1960 r. w kilka miesięcy po uroczystości 50-lecia śmierci jej czcigodnego Ojca i fotografię dawnej kurnej chaty istniejącej i liczącej dziś ponad 225 lat. Zresztą wnętrze tej schludnej chaty pięknie odmalował Frączek. Z Husowa do Markowej niedaleko. Schodzi się z górki. Po lewej ręce pozostaje "Patry ja", po prawej - wychodzą naprzeciw markowskie wiatraki i setki najróżnorodniejszych konstrukcją i wystrojem chat tej wielkiej i bogatej wsi. Ich oryginalność i piękno oddał akwarelą mistrz Frączek. W dziale książkowym zwrócono uwagę na "Gawędy" Antoniego B al a waj d r a (pseud. Wojtek Trą b a 1909-1935), "Wspomnienia z walk młodzieźy chłopskiej" Władysława Fołty (wyd. przez "Iskry" w r. 1956), z których o Markowej dużo można się dowiedzieć. Władysława F o ł t y książka wyrosła na nowej fali ruchu pamiętnikarskiego łańcuckich chłopów. Tradycje pisarskie Raka i Magrysia podjęło pokolenie, które w okresie międzywojennym zahartowało się w pracy i w walce wiciowej o równe prawa dla całego narodu, a w tym dla chłopów, a teraz w Polsce Ludowej sięgnęło spracowaną dłonią po pióro, by dać młodszym świadectwo tamtych trudnych i ciężkich lat. W ślad za Fołtą poszedł Jan S t r y c z e k z Woli Dalszej. Jego pamiętnik "Chłopskim piórem" przysposobił do druku Mieczysław G r a d, który również poświęcił swej rodzinnej wsi Woli Dalszej "Dzieje chłopskiej walki" (W-wa 1955) i zapoczątkował nowy ruch pamiętnikarski. Nie koniec na tym. Jest i trzecia książka o tej rozpisanej wsi: Romana T u r k a "Moja mama, ja i reszta" - istna kopalnia materiału etnograficznego dla badacza obyczaju podłańcuckiej wsi. Tylu recenzji moźe pozazdrościć Tur- r I 631 kowi nie jeden zawodowy pisarz stolicy. Bo też ten "łańcucki Hasek" to nie tylko kpiarz nad kpiarze, świetny obserwator ludzi i ich spraw, ale to i nie byle jaki znawca obyczaju. rzec można drugi Kitowicz. Ponadto w Woli Dalszej Aniela S z u b e r l a spisała tekst woleńskiego wesela. Piszą też tam i inni. Cenną pozycję bibliograficzną dla badaczy regionu łańcuckiego stanowi książka Aleksandra J a w o r c z a k a "Wieś Dąbrówki" (Lwów 1936), należąca do gromady Wola Dalsza, Jana Ś w i ę t k a "Z nad Wisłoka" - rys etnogr. ze wsi Białobrzegów (Lud. 1902), sąsiadującej z Wolą Dalszą i klasyczny "Lud łańcucki" Aleksandra S a lon i e g o (Kraków 1902). A oto już jesteśmy na szlaku wiodącym do Brzózy Stadnickiej, który nie jeden raz przemierzył Stadnicki zwany Diabłem Łańcuckim w licznych wyprawach na Leżajsk. Mijamy Żołynię z ufundowanym tam przed kilku laty pomnikiem ku czci A. Mickiewicza, za Żołynią zabytkowy spichlerz z XVII w., następnie u wejścia do wsi rezerwat orzecha wodnego i oto dom poetki Janiny G u z y. Nic dotychczas nie drukowała. Na wystawę przysłała kilka wierszy, z których "Babie lato" najczęściej zatrzymywało oczy zwiedzających. Podobnie nie drukuje choć pisze Stanisław K l u z w Krzemienicy, autor wesela krzemienieckiego, z którego kilka ślicznych tańców spodobało się Mirze Sygietyńskiej podczas zjazdowych przedstawień weselnych. Walentemu K u n y s z o w i, poecie i zbieraczowi pieśni i przysłów w Kraczkowej poświęciły już trochę uwagi wydawnictwa PTL (Literatura Ludowa 1957 Nr 3). I tylko ten dorobek literacki można było pokazać na wystawie, gdyż autor Wesela Kraczkowskiego nie zdążył przysłać licznych rękopisów. Podobnie nie dotarły prace Władysława K i s a ł y, ale ujrzymy je wkrótce w wydawnictwach Naszej Księgarni. a garncarstwie Medyni Głogowskiej, Pogwizdowa i Zalesia najwięcej dotychczas pisał prof. dr Roman R e i n f u s s i doc. dr Fr. K ot u l a. Zaczyna się nim interesować mgr Irena Kła k z Rzeszowa. Tak w skrócie etnograficznym wędrówka po powiecie łańcuckim zorganizowana na wystawie książki i akwarel z okazji XXXVII Walnego Zgromadzenia PTL dobiega końca. Całość w dużej ilości zebranych książek, fotografii i czasopism przedstawiono w układzie chronologicznym, wplatając materiały etnograficzne dotyczące poszczególnych wsi w całokształt bogatych dziejów powiatu i samego Łańcuta. Zwiedzający śledząc przedstawione dokumenty i opracowania byli często zaskoczeni ich różnorodnością. Wykorzystano bowiem na wystawie dostępny w chwili obecnej zestaw bibliograficzny do dziejów Ziemi Łańcuckiej. Obejmuje on kilkaset pozycji. Z przyczyn technicznych zaledwie część materiałów mogła być udostępniona. Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna w Łańcucie dąży do zebrania możliwie kompletnej retrospektywnej bibliografii regionalnej, a także materiałów - �632 633 w postaci naturalnej bądż ich fotokopii lub mikrofilmów. Chce w ten sposób stworzyć warsztat w miarę naukowy dla zespołu ludzi zgrupowanych w PTL lub też na własną rękę zajmujących się badaniem dziejów regionu. Wystawienie książek i obrazów o jednej tematyce w jednej sali jest nowatorstwem, choć F r ą c z e k przed rokiem wystawił również w tej sali 40 akwarel p.n. "Zabytki Ziemi Łańcuckiej". Teraz chodziło o wzmożenie bodźców oddziaływujących w różnej postaci i na intelekt i na wyobraźnię i na uczucie, a także na wolę. Nie tylko o rozbudowie zainteresowań regionem, ale o nawiązanie z nim serdecznej więzi, rozbudzenie patriotyzmu lokalnego, zrozumienie wartości zanikaj ących reliktów dawnej strzechowej kultury, które należy chronić przed zniszczeniem. Cel został spełniony. Ponad dwa tysiące trzysta zwiedzających, czterdzieści jeden wycieczek przeważnie szkolnych, liczne szczere i z entuzjazmem wypowiadane i zapisywane uwagi to znaczny sukces i miły dowód wdzięczności. Ponadto wydrukowana na wystawę składanka-katalożek wystawy utrwaliła w wyborze tytuły i nazwy wystawionych książek, materiałów i obrazów. Pozytywny wynik wystawy zachęca do przygotowania następnej w roku 1964 p.n. "Wieś Łańcucka w obrzędzie i zwyczaju" przy czym oglądanie książek i obrazów uzupełnimy melodią wygrywaną dawniej na łańcuckiej ziemi i na radość i na smutek, ale częściej by było wesoło. W latach 1867-1875 przebywał na terenie Poznańskiego O s kar K o 1b erg. Wynik jego pobytu, to seria 7 tomów "Lud + W. Ks. Poznańskie" wydana w Krako\\'ie w latach 1875-1882 oraz oddzielny tom "Kaliskie" wydany w 1890 r. "Nikt przedtem i potem - powiedział prof. Bursztanie wykonał tak wielkiej pracy badawczej i wydawniczej". Wydarzeniem dużej wagi było założenie w dniu 8 marca 1910 roku Towarzystwa Ludoznawczego w Poznaniu oraz otwarcie w dniu 28 marca 1911 r.* jednego z pierwszych na ziemiach polskich zbiorów ludoznawczych. Te dwie powiązane z sobą instytucje zapoczątkowują zorganizowany ruch ludoznawczy na terenie Wielkopolski. W tym mniej więcej okresie powstawały i zostały wydane dwie najważniejsze od czasu prac Kolberga pozycje etnograficzne: "Przyczynki do etnografii Wielkopolski" (z 1906 i 1912 r.) w opracowaniu J. i Z. Szembekówny. "W okresie międzywojennym - stwierdził prof. Burszta - obserwuje się z jednej strony słabe zainteresowanie Wielkopolską ze strony uniwersyteckich etnografów, z drugiej strony bardzo silny rozwój ruchu regionalistycznego, wielką ilość tytułów regionalnych czasopism oraz przyczynków etnograficznych. Przywódcami i duszą tego ruchu, a także autorami większości przyczynków, są nauczyciele. "Dzisiejszy poznański ośrodek etnograficzny - zakończył prof. Burszta opiera się w pełni w swoich planowanych pracach na całej spuściźnie dotychczasowego ruchu ludoznawczego w Wielkopolsce". Uzupełnieniem referatu było omówienie dziejów wielkopolskich zbiorów etnograficznych. Referat na ten temat wygłosił kustosz Muzeum Narodowego w Poznaniu mgr St. B ł a s z c z y k. Historia zbiorów sięga 1910 roku, kiedy to zorganizowane właśnie Towarzystwo Ludoznawcze jako cel główny swojej działalności postawiło sprawę utworzenia działu etnograficznego w Muzeum im. Mielżyńskich. Otwarcie tego działu dzięki energii ówczesnego prezesa Towarzystwa Ludoznawczego Helenie Cichowiczowej i jej córki Wiesław y nastąpiło już w 1911 r. W przededniu II wojny światowej zbiory osiągnęły imponującą liczbę 3500 eksponatów z terenu Wielkopolski i innych regionów kraju. Niestety, poza kilkunastoma eksponatami wszystkie uległy zniszczeniu. Nowo gromadzone od roku 1945 roku zbiory osiągnęły dzisiaj liczbę 3700 eksponatów z całej Polski. Najbogatszą, najbardziej imponującą ich częścią jest kolekcja strojów wielkopolskich i lubuskich. Bogate też są zbiory haftów, malarstwa i rzeźby. Kolejne referaty i komunikaty przedstawiały wyniki niektórych prac znajdujących się aktualnie na warsztacie naukowym poznańskich etnografów. Śmiałe i ciekawe hipotezy odnośnie polsko-niemieckiego pogranicza, zasięgów i przenikania różnych elementów kulturowych w świetle Eugenia Czado ETNOGRAFICZNA SESJA NAUKOWA W POZNANIU W dniu 19 maja 1962 r. odbyła się z okazji 50-lecia ośrodka etnograficznego w Poznaniu jednodniowa sesja naukowa. Zgromadziła ona 150 uczestników: etnografów, folklorystów, socjologów oraz działaczy ruchu ludowego. W programowym referacie prof. dr Józef B u r s z t a, kierownik katedry etnografii Uniwersytetu A. Mickiewicza i prezes poznańskiego Oddziału PTL, omówił historię ruchu ludoznawczego w Wielkopolsce. "Pierwsze zainteresowania - stwierdził - badania i publikacje etnograficzne pojawiają się w Poznańskiem nie później niż na ziemiach innych zaborów i wyrastają z tego samego podłoża: zainteresowania ludem, jako cząstką tworzącego się narodu. Zauważono, że kultura ludu zanika, zatem dla dobra dziejów ojczystych należało ją zbadać, utrwalić". Pierwszym towarzystwem, które między innymi w ramach swoich planów zbierało pieśni i podania ludowe było powstałe w roku 1827 z inicjatywy Konstantego Kosseckiego z Kęszyc pow. Ostrów, Towarzystwo "Patriarchat". • Poznańskie Towarzystwo powstało na wzór Towarzystwa Ludoznawczego Lwowie. Nie było organizacyjnie związane z Towarzystwem. (Przyp. Red.l. $' ELU liii &i£SiU£ &2& I •• ~ • , • • \ .' • we ....'. ~ �634 materiałów etnograficznych (konkretnie atlasów etnograficznych) wysunął dr Tadeusz W rób l e w s k i. Zupełnie inny charakter miał komunikat mgr J. L i s a k o w s k i e g o o pieśni i muzyce Ziemi Kaliskiej. Bardzo specjalistyczny, pokazywał złożoność i konieczność precyzji warsztatu naukowego współczesnego zbieracza pieśni i znawcy muzyki ludowej. Złożoną problematykę dzisiejszej wsi wykazały komunikaty naukowe z badań terenowych mgr J. D y d o w i c z o w e j i dr Z. J a s i e·· w i c z a. Pierwszy dotyczył badań nad zwyczajami dorocznymi ludu wielkopolskiego. Przeprowadzono je w 100 wsiach rozmawiano z 250 informatorami. Wyniki są rewelacyjne. Okazało się bowiem, że Wielkopolska zachowała wbrew pozorom bardzo wiele starych zwyczajów. Prawdopodobnie, jak stwierdza autorka, odegrały tu rolę różne czynniki. Do ważniejszych nałeży polityka wynaradawiania i germanizacji stosowane przez zaborcę wobec Polaków zamieszkujących Wielkopolskę. Właśnie dlatego, że walczono tu z przejawami polskiej tradycji ludowej, zachowała się ona bardziej niż gdzieindziej. Autorka podała cały szereg przykładów. We wsi Podmokłe Wielkie pow. Zbąszyń w 1961 roku zanotowano żywą tradycję "podkoziołka". We wsi Kramsko Stare w tymże samym roku napotkała zwyczaje magiczne związane z wodą. W powiecie kaliskim we wsi Lobrzec nawet młodzież jest przeświadczona, że dziewczyna nie polana w czasie dyngusu tego roku nie wyjdzie za mąż ... Jak na razie zakończony został pierwszy etap badań, tzn. próba rekonstrukcji wielkopolskich zwyczajów dorocznych. Przystąpiono do dalszego opracowywania tego ciekawego a równocześnie skomplikowanego zagadnienia: do prac nad próbą genetycznego i przyczynowego wyjaśnienia zwyczajów w ich rozwoju historycznym. Drugi komunikat dotyczył fragmentu badań prowadzonych przez Katedrę Etnografii UAM w woj. koszalińskim. Jego tytuł: "Zderzenie się kultur grup osadniczych w świetle materiałów z Iwięcina w powiecie koszalińskim". Autor badań i komunikatu skoncentrował swoją uwagę na dwóch podstawowych grupach ludności tej 78-mio rodzinnej wsi: grupie lubliniaków (powiaty Janów i Biłgoraj) i wieluniaków (woj. Łódż). W momencie przybycia w 1945 roku do Iwięcina stanowiły one dwie różnie ukształtowane grupy kulturowe. Występowały między nimi różnice nie tylko w zakresie kultury materialnej, ale w obrzędowości rodzinnej, zwyczajach towarzyskich itp. W wyniku znalezienia się na jednym terenie, w jednej społeczności wioskowej nastąpiło, jak to autor nazywa "zderzenie się kultur". Jego wynikiem stał się proces adaptacji i integracji kulturowej. Autor daje opis skomplikowanego procesu tworzenia się społeczności lokalnej ,procesu, w którym pewne wartości są zapożyczone, inne rugowane". Pojawi:ają się też wartości zupełnie nowe, a stwierdza się i takie, które chociaż nawzajem się wykluczają, świetnie koegzystują. Całość 635 " przemian kulturowych cechuje prężność, energia i ambicja pozytywnego wyróżnienia społecznego. Zarówno badania nad zwyczajami dorocznymi, jak badania nad zderzeniem kultur grup osadniczych w Koszalińskiem są nie tylko ciekawe naukowo, ale i społecznie bardzo ważne. Jednocześnie, jeśli chodzi o badania nad obrzędowością, pierwsze tak szeroko i metodycznie pomyślane. W przypadku badań koszalińskich prowadzonych w sześciu wsiach, jak można się orientować po wygłoszonym komunikacie ich opracowane wyniki będą kapitalną ilustracją i brakującym ogniwem w badaniach socjologicznych nad zagadnieniem tworzenia się nowych społeczności na ziemiach zachodnich i północnych. Dr Jasiewicz mówił o pomijaniu problemu zderzenia się kultur regionalnych w badaniach socjologicznych, ope·· rowaniu tylko efektami tych zderzeń. Zarzut jest poniekąd słuszny, ale niesłusznie skierowany do socjologów. Bardzo dobrze się staio, że etnografowie poznańskiego ośrodka postanowili tę lukę wypełnić. W drugim dniu, uczestnicy sesji odbyli autokarami wycieczkę naukową przez powiaty: Szamotuły, Trzcianka, Czarnków, Chodzież i Oborniki. Po drodze oglądano i zwiedzano zabytki sztuki ludowej. W Szamotułach obejrzano występy regionalnych zespołów ludowych, dorosłego (LPL:) i szkolnego dziecięcego. L. M. Szwengrub PRZEDRUK Z KATALOGU ROZPRA W DOKTORSKICH MINISTERSTWA SZKOLNICTWA 1959-1962 Doktoraty z I HABILIT ACY JNYCH WYZSZEGO. etnografii. 1. G a r y g a Bolesław: Radło i socha jako narzędzia pracy w rolnictwie na ziemiach polskich w XIX i XX wieku. Uniwersytet Wrocławski im. B. Bieruta, Wydz. Filozoficzno-Historyczny 7. XII. 1960. Promotor: prof. dr Józef Gajek. 2. G l a p a Adam: Strój międzyrzecko-babimojski (lubuski) na tle ubiorów wielkopolskich. Uniwersytet Wrocławski im. B. Bieruta, Wydz. Filozoficzno-Historyczny - 20. V. 1959. Promotor: prof. dr Józef Gajek. 3. G ł a d y s z o waMaria: Wiedza ludowa o gwiazdach. �636 637 Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Wydz. Filozoficzno-Historyczny 11. IX. 1961. Promotor: prof. dr Kazimierz Dobrowolski. 4. J a s i e w i c z Zbigniew: Kowalstwo wiejskie w Wielkopolsce. Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu, Wydz. Filozoficzno-Historyczny - 30. XII. 1960. Promotor: prof. dr Józef Burszta. 5. J a wo r s k a Bronisława: Pasterstwo i szałaśnictwo w Tatrach Polskich. Uniwersytet Łódzki, Wydz. Filozoficzno-Historyczny 1. VII. 195fJ. Promotor: prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska. 6. K w a ś n i e w i c z Władysław: Rozwój kultury materialnej wsi rzemieślniczo-przemysłowej Świątniki Górne pow. krakowskiego (1950--1960). Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Wydz. Filozoficzno-Historyczny 19. XII. 1960. Promotor: prof. dr Kazimierz Dobrowolski. 7. K w a ś n i e w s k i Krzysztof: Paleniska i piece w polskim budownictwie ludowym. Studium na podstawie materiałów etnograficznych 1860-1960. Uniwersytet Wrocławski im. B. Bieruta, ny - 9. XI. 1960. Promotor: prof. dr Józef Gajek. Wydz. Filozoficzno-Historycz- 8. M i s i ń s k a Maria: Spław drewna na rzekach polskich w drugiej połowie XIX wieku i w wieku XX (Studia etnograficzne). Uniwersytet Łódzki, Wydz. Filozoficzno-Historyczny 12. X. 1961. Promotor: prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska. 9. P i e t k i e w i c z Kazimierz: Kultura matedalna Łotwy. Zarys monografii etnograficznej. Uniwersytet Wrocławski im. B. Bieruta, ny - 31. V. 1961. Promotor: prof. dr Józef Gajek. Wydz. 10. S t a s z c z a k Zofia: Budownictwo chłopskie belskiego w XIX i XX wieku. Uniwersytet Wrocławski im. B. Bieruta, Wydz. ny 24. VI. 1959. Promotor: prof. dr Józef Gajek. 11. S z y f e l b e j n Zofia: łeczna i organizacja czterech społeczności próbne). Uniwersytet Promotor: Filozoficzno-Historycz- na obszarze woj. lu- Filozoficzno-Historycz- Rozwój technologii rolniczej a struktura spoprocesu wytwarzania (Studium etnograficzne rolniczych traktowanych jako zbiorowości Warszawski, Wydz. Historyczny prof. dr Witold Dynowski. - 8. IV. 1961. 12. W o l s k i Krzysztof: wo- wschodniej. Studia z dziejów pszczelnictwa Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu, storyczny 21. V. 1959. Promotor: prof. dr Eugeniusz Frankowski. Wydz. Polski południo- Filozoficzno-Hi- 13. W rób l e w s k i Tadeusz: Chłopskie budownictwo w Wielkopolsce. Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu, Wydz. Filozoficzno-Historyczny 21. V. 1959. Promotor: prof. dr Józef Burszta. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/3ee9c0002153088550d715de8a84f71a.pdf fcbb15426bcdee6264b9ce55136b9687 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:262 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1965 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:232 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1963 t.49 Description An account of the resource LUD 1963 t.49, s.787-832 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 787 786 kowym, a zarazem frapujących tematyką. Porównanie np. z naprawdE: świetnymi wydawnictwami tego typu z zakresu archeologii, spełniającymi świetnie rolę propagatorów wiedzy o archeologii, zwłaszcza w okresie obchodów Millenium, wypada wybitnie na niekorzyść ludoznawstwa. Dlatego ze wsz.ech miar wydaje się pożyteczna inicjatywa PTL wyrażająca się utworzeniem wydawnictwa "Biblioteka Popularna". Dalsza kontynuacja i roz'>z2rzanie prac w tym z9kresie jest oe;romni-= pożądane i przyczyni się nil:!\vątplhvle cd spJpularyzowania wiedzy etnograflc.mej wśród szerszego ogółu. Należy dodać, iż w 1961 roku autor był realizatorem wysbwy "Meblarstwo ludowe województwa rzeszowskiego" wg :scenariusza prof. dr. R. Reinfussa, zlokalizowanej w Łańcucie, a organizowanej pod patronatem i z funduszów Wydziału Kultury PWRN w Rzeszowie. Wc~eśniej jeszcze - bo w 1960 roku Polski Związek Wędkarski (Oddział Przemyśl) wspólnie z Muz.eum w Przemyślu zorganizował wystawę: "Rybackie narzędzia kłusownicze". Fakt zasługujący na uwagę, gdyż większość eksponatów o charakterze etnograficznym, będących własnością Przemyskiego Oddziału Polskiego Związku Wędkarskiego, dzięki obywatelskiej postawie Zarządu, przekazana została w formie daru do zbiorów działu etnograficz- R o N I K A nego Muzeum w Przemyślu. Organiczny związek między nauką a życiem jest naczelną zasadą. która przewija się wśród wszystkich prac pJdejmowanych przez dział etnograficzny Muzeum w Przemyślu. Stefan Lew WSPOMNIENIE 1 M i e z e n c e waG. G.: ••iteta. 1959. s. 158 i n. 'a F i s c h erA.: Rusini. 'Op. cit. str. 1· a Muzei Lwo\va. Kniżkowo • Op. cit. str. 22. , P a p e e F.: Historia szawa, 1924, s. 254. • M i e z e n e e waG. 1 1 rackie, 1 Ukrainy. MU2ei Z. N. im. Ossolinskich - Żurnalne miasta G. op. Lwowa cit. str. Muzei Lwowa ... s. 37. K o t u l a Fr. - Z sandomierskiej Kraków. 1962. Zasięgi wyznaczam dla Izctalielstwo łatwiejszej ehociaż mog'! 'ię zdarzyć przez to pewne : Miasto Dobromi! obecnie po stronie Lwów. \Vydawnict\\"O. w zarysie. l<ijowskogo 1928, s. 5. L';..riw, Polska, op. s. 7 kartogram. orientacji odchylenia Radzieckiej. wg HOROSZKIEWICZL W. g~udniowy szary dzień 1962 roku odszedł spośród roszk1ewlcz, jeden' nas Roman Hoz naJruchhwszyci1 ludzi nowej społeczności l'polskieJ' przydający jej w trudn h . . ' rumielica. yc powojennych latach niewątpliwie najwięcej s. 22. Ksi'!żnica 129. F i s c h erA. puszczy Uniwer- O ROMANIE cit. s. 170-171. Wydawnictwo większych w terenie. 7 km na Lwów-War- wschód Litt'- miejscowości. od granicy ~łYłłn~es:rul dzonym uczestnikiem każdej zespołowej inicJ' atywy m l'n . ' . . WSPO za ozycle em i . '. w O l Z Jeanym z pierwszych wiceprezesów Oddziału PTL okru~~ u. y;O reagował n~ .każdy społeczny sukces, schylał się po każdy k-us'e ~aro owej przeszłoscI, upar,~ie prowokował nie kończące się dysch \: o samego 1945. roku stał się nieodłączną postacią każdej ważnej ,\:'1.1,. czy s~arego dnIa opol,.kiej ulicy najpierw w żywym mars u POzl11eJ w nIezmordowanym kusztykaniu c l asc~. ~ P racownIk..- nIejednej .' czy 7 �788 . .. wszędzie. wnosI 'ł t ,\orczy .' ferm"nt kto' rv pchał go d, coraz mstytucJI ~, nowych sytuacji. Przeszedłszy na em2ryLurę był stałym gosclem. dZiesiątek biur, by przyn~sić w'ciąż nową radę. Słowem człowiek, ktory wyol • • _.. raźnie współtworzył nasze życie. .. . Przy tym wciąż chwytał za pióro, aby jak najrychlej uzupełmc naJpilniejszy brak. Tak wydaje pienvs7ą p:;wojenną publikację pt. .Z prze~ sz!ości Opolszczyzny, potem pisze kilka utworów o tematyce reglOnal?eJ dla teatralnych zespołów amatorskich. By zwrócić uwagę ~a l:ozbltą, a pełną ,vielkich pamiątek Nysę, ogłasza w prasie szereg opow.lad.an o Jej przeszłości. Na rocznicę powstań śląskich publikuje wspommema z I~I powstania pt. Pod Górą św. Anny. Swoje ustawiczne zaangazowa~le w akcjach społecznych popiera dziesiątkami arlyl<ułów ogłaszanych w roznych czasopismach, a zwłaszcza w Trybunie Robotniczej, Trybtlme Opolskiej i powstańclym Ogniwie. . .. \;I,"szechstronność jego nie miała jednak nic z nierzadkiego dZIS pokrzykiwania. Miał za sobą studia i miał czyny, które wyraźnie okre~lały jego postawę i miejsce. Działalność jego \V Opolu nie wynikła z pl'zypadku, chociaż urodził się w Solówce, w powiecie czortkowskim w ubiegłym wiel<u w roku 1893. W latach 1910-1914 studiował historię sztuki na wydziale' filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. By nie być zmobilizowanym przez zaborcę, zaciąga się do legionów. W czasie wojny dochod.zi do stopnia rotmistrza. W roku lfl21 jest czynny w przygotowywamu powstania na Slc)sku, w momencie jego wybuchu zostaje szefem grupy operacyjnej "Bogdan" i bierze ud;dał w walkach o Górę św. Anny. W okresie międzywojennym, kiedy Opolszczyzna nie była wolna, pracuje na drugim krailcu państwa, przez dłuższy czas w rozgłośni Polskiego Radia w Baranowiczach. Ale kiedy zmobilizowany w roku 193') dostaje się do niewoli, z obozu jenieckiego zaraz po jego wyzwoleniu spieszy do Opob. Nie nrzychodzi t"Jtaj z pustymi rękoma. Ma za sobq wydany w roku 1934 zbiÓr ,~ierszy żołnierskich Na kwatenwktl, późniejsze szkice W trzecim pou;.staniu oraz publikowane '·N różnych czasopismach artykuły krajoznawcze, ludoznawcze, historyczno-wspominkowe. Słowem dorobek, który potem \V Opolu kontynuuje. Wśród nas umiał nawiązać jak najbardziej bezpośredni stosunek z ludem ślą~kim, który był mu bliski :lie tylko przez wspólny powstańczy trud, ale przez swą odrębność kulturaln'1, która była dla niego tak cenna, bo prowokująca do najszlachet~iejSzyc~ o~ru~ chów serca i umysłu. Nic też dzhlinego, że na jeg.J pogrzebIe lHJclzlelmeJsl z tego ludu sta;lęli \V powstańczej gromadzie, nieśli jego odz'13czenia i• -, n" 'wYższym wzruszeniem żegnali człowieka, który złqczył nas wszyst~ "J •.. kich. W tym scaleniu. które t'.\'orzy nowe Opole, nową Opolszczyznę, żyje R o m a n H o r o s z k i e \\' i c z na za'lis:c. Czeslaw Kurek POŁWIECZNE CZŁONl':OST\VA .JANA CZEKANOWSKlEGO W POLSKIi\[ TOWARZYSTWIE LUDOZNAWCZY1\! W roku 1963 minela 50 l<:1tod czasu, kiedy J a n C z e k a n a ws k i został członkiem Towarzystwa, Od chwili wstąpienia był inicjatorem wielu pozytywnych poczynań w działalności Towarzystwa. Kiedy w 1913 1'. Jan Czekanowski po przeniC'sieniu się z Petersburga do Lwowa obejmuje Katedrę Antropoólogii i Etnologii i Etnologii na Uniwersytecie Jana Kazimierza po rezygnującym S t a n i s ł a w i e C i s z e w s k i m, Towarzystwo po okresie świetności za czasów prezesury An t o n i e g a K a l i n y było w stanie zupełnej martwoty, spowodowanej brakiem inicjatywy dwóch kolejnych prezesów: J ó z e f a Kall e n b a c h a l A d a m a A n t o n i e g o Kry ń s k i e g o, Swoją działalność na terenie Towarzyst\.va rozpoczął od zabezpieczenia i opieki nad cenną b~blioteką Towarzystwa, która została przeniesiona z szopy w pobliżu mieszkania A ci a m a F i s c h e r a do lokalu w Zakładzie Antropologicznym, gdzi.e pozostawClb pod Jego opieką aż do roku 1925 tj. do czasu powstania Zakładu Etnologicznego we Lwowie do którego została następnie przeniesiona. W roku 1916 C z e k a n o w s k i po dwuletniej nieobecności spowodowanej wypadkami woj-::nnymi wraca do Lwowa i wraz z A ci a m e m F i s c h e r e m reaktywuje nieistniejące już w zasadzie Towarzystwo. 30 czerwca 1917 r. na XVII Walnym Zgromadzeniu, a pierwszym po wojnie, zostaje C z e k a n o w s k i wybrany V-C2 Prezesem Towarzystwa. W 1921 r. wychodzi XXI kolejny tom "Ludu", który jest jednocześnie pierwszym tomem ,.Nowej Serii". Od tego tomu zmienia się zupełnie charakter "Ludu", Koncepcja nauk antropolo- �791 790 gicznych, której twórcą jest J d n C z e k a n o w s k i, znajduje pełny wyraz w tym właśnie tomie. W porównaniu z poprzednimi tomami wypełnionymi serwitutami polonistycznymi, na co wpływ mieli kolejni prezesi-poloniści, VI tomie tym zamieszczono szereg órtykułów teoretycznych i organizacyjno-informacyjnych. Od LUD ORGAN POLSKIEGO TOWARZYSTWA ETNOLOGICZNEGO WYDAWANY PRZEZ POLSKIE TOWARZYST\VO LUDOZNAWCZE WE LWOWIE ORlii\1'ffi DE LA SOCIETE POLONAISE D'ETHNOLOGIE Sf:.łł.JA It _ TOM I ROK lY'Zl o.CÓLNgGO ZBIORU - TOM XXI • • 1.rs••..A KOMI1'ET REDAKCYJNY "LUDU": J PROF. DR. WILHELM BRUCHNALSKI, PROf. DR. JAN ST. BYSTROŃ, PROF, DR. ADOLF CHYB1ŃSKl, PROf. DR. JAN CZEKANOWSKI, DOC. DR. ADAM FISCHER, DOC. DR. E~- ;:' GEN lUSZ FRANKOWSKI, PROF. DR. ANDRZEJ GAWRON. SKI, PROF. DR. LEON KOZŁOWSKI. -C" i~ ~; REDAKTOR NACZELNY: DOC, DR. ADA"'! FlSCHt:R .• ~ ", I \ .'. ',t ,__ •• t •• ~ud.r.ft.l'ł"l-.~'. ,- ·ł ... ·"l.~ ~ 'ydtt .•le ap.l.es •• ł.llty('znYII ł,.(lJ1'.f"l~ i'r.'" n"fH.1tJ~rj "'.l·r:l.r"~fo 1'. '.(naJ 1 "r •• t •• pll1' •• l" fefur:t" •. ·t'.-. d; 1f'].~tr-1 :!It.:r ł:":l.l ",7,.Ó. .• '.w.r&1!t~.Lud,z.'Ą~%. ~.~t ~t •• ~r11~tAnl~~ n.ll« •• e1t b.,1an1a:;,i .'n*p;r'łrt'"1n/.: •.l 1 .' r.., •. ·~"7-:nJ:l er.l j.utHl •.•... OJ" t'lt ••• pl.3ltl J,i.t. ""l.•ud"'. :a.d7HH .5'..l".rZ.f~"f1nt. ,fU Id•••• t. IS. ,:rS,ed •• Jn. Ił' ..••• 1••• "'.('nt::.r2.łct p.d •. ~.:,u:.tłr ••,.•• ~! ri.n.,~1 .l.dtl~, ••. ub'i»_. . , Z.r,za •." T.".r%.1:ttw" 1.".l'tIJ. ,1nZ.br.nl,""~ L." 11.tp.dł b.r .• alill tt4ryIUpl.~(.".n· J"!"lt yr1...,~.r."'t1z·.'11. ;:~.\i" 1! tt.·· łuet •• lleT_.!l(~St.łtut T"1"r;tl~'~" 'J'~" ,:',;,":;"'" '~. .,,~¥,.. ._~.t;'. 1.r..• :e Te'ftłrty"t \J';l t"l ,~,l.' �793 792 tego momentu "Lud" nosi charakter programowo-metodologiczny. 12 maja 1926 r., biorąc pod u''\"ag~ działalność i zasługi dla Towarzystwa, na XVIII Walnym Zgromadzeniu, zostaje C z e k an o w s k i wybrany Prezesem Towarzystwa Ludoznawczego. Dziewiętnastoletni okres prEc:zesury J a n a C z p k a n o ws k i e g o (1926-1945), to dla Towarzystwa okres ześrodlmwania uwagi na działalność wydavvniczą i gromadzenie zbiorów bibliotecznych. Jemu w szczególności zawdzięczać należy. że "Lud" oraz "Prace i Materiały Etnograficzne" zaczynają ukazywać się systematycznie i regularnie, co możliwe było jedynie przy ciągle napływających funduszach, o uzyskanie których starał si, osobiście. Z Jego inicjatywy rozpoczęto zakrojone na wielką skalę badawcze prace terenowe obejmujące swym zasięgiem całą Polske;. 22 listopada 1945 roku, po ogromie strat poniesionych przez Towarzystwo podczas wojny, z inicjatywy J a n a C z e k a n o w.~~k i e g 0, J ó z e f a G a j k a, L e o n a H a l b a n a i J a n a 2\1 y d l a r s k i e g o zostaje zwołane w Lublinie XXI Walne Zgrom8dzenie. Było ono jednocześni? uczczeniem pięćdziesięciolecin TOlwarzystwa, które powstało 9 lutego 1895 roku. Reaktywowane Towarzystwo było piel'wszym tovvarzystwem naukowym działającym po wojnie w wyz,wolonej Polsce. 2 czerwca 1960 roku w związku z obchodem uroczystości LXV-lecia i XV-lecia Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego VI Polsce Ludowej - Zarząd Główny postanowił na zebraniu plenarnym, z okazji XXXV Wnlnego Zgromadzenia w Szczecinie, nadać swojemu Seniorowi J~. n -o w i C z e k a n o w s k i e m u t y t u ł C z ł o n k a H o n o r o w e g o. J. fi. POLSKIEGO SPRAWOZDANIE Z CAŁOKSZTAŁTU PRAC TOWARZYSTWA L1.JDOZNAWCZEGO ZA ROK 1962 W roku sprawozdawczym głów'ny nurt prac Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego był skierowany na prace organizacyjne, naukowe, wydawnicze i n:1 zagadnienie uporządkowania i \vzmożenia prac w Bibliotece Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. A. P r a c a Z a r z ą d u G łów n e g o. W roku 1962 zaszły następujące zmiany osobowe w skłar'.ie Zarządu Głównego: na Sekretarza Generalnego powołano doc. dra A. L. Godlewskiego (poprzednio był dr Bolesław Garyga), na V-ce Prn"'sa pc \Vołano prof. dra Stz,nisława Bąka (poprzednio był doc. dr A. L. Godlew,ki). Aktualny skład Prezydium Zarządu Głównego: Prezes PTL - Prof. dr Jan C z e k a n o w s ki, 3-ch V-ce Prezesów prof. dr Stanisław Bąk, prof. dr Włodzimierz A n t o n i e w i c z, prof. dr Maria Z n a m i e r o w s k a - P r ii f f e r o w a, Sekretarz Generalnydoc. dr A. L. G o d l e w s k i, Z-ca Sekretarza Generalnego - mgr Maria S u b o c z o w a, Skarbnik PTL - prof. dr Adam Wan k e, Z-ca Skarbnika - dr Tadeusz W rób l e w s k i. W tym okresie odbyło się 8 posiedzeń Zarządu Głównegof'olskiego Towarzystwa Ludoznawczego: 1) 17. II. 1962 we Wrocławiu, 2) 29. III. 1962 r. ,ve Wrocławiu, 3) 26. V. 1962 r. - posiedzenie nadzwyczajne, w składzie poszerzonym o przedstawicieli Partii, PAN i Komitetu Redakcyjnego DWOK we Wrocławiu, 4) 27. V. 1962 - we Wrocławiu, 5) 16. VI. 1962 we Wrocławiu, 6) 27. IX. 1962 w Łal1cucie, 7) 23-29. IX. 1962 XXXVII Walne Zgromadzenie PTL w Łańcucie, 8) 4. XI. 1962 we Wrocławiu . Głó,':na Ko:nisja REwizyjna przeprowadzila w 1962 r::ku 6 zebra:'!. a mianowicie: 1) 2. VI. 1962 we Wrocławiu, 2) 3. VI. 1962 we Wrocławiu. 3) 15. VI. 1962 we Wrocławiu, 4) 16. VI. 1962 we Wrocławiu, 5) 20. IX. 1962 w Poznaniu, 6) 29. IX. 1962 w Łańcucie, gdzie dokJn:mo zmiany w składzie osobowym Głównej Komisji Rewizyjnej. l';owy skład GKR: Przewodniczący - mgr Stanisław Badoń, Z-ca Przewodniczącego - dr Władysław Świrski, Sekretarz - dr \Valeri2in Sobisiak, członkowie: prof. dr Franciszek Wokroj, mgr Stanisław Błaszczyk. We wrześniu 1962 r. w Łań c u c i e na 'Walnym Zgromadzeniu Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego wniesiono p::prawkę do ~ 30. Statutu PTL. Statut z w/w poprawką został zatwierdzony przez Prezydium Rady Narodowej - Wydział Spraw Wewnętrznych \\'e Wrocławiu, dnia 14. XII. 62 roku Nr USW-S-13/119/G2. B. Dział n ak ow o -b a d a w c z y i p o p u l a r y z a c j a. Prace naukowo-badawcze Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego związan? były w roku sprawozdawczym z problematyką milenialną, a więc poszukiwaniami dotyczącymi: a) monografii regionalnych, prace te prowadziły poszczególn:: ośrodki naukowe przy Oddziałach PTL, b) prace przygoto\vawcze - referaty na V Kongres Sło-wianoznawczy w Sofii i VII Kongres l\Iiędzynarodowej Unii Nauk Antropol. i Etnograficznych w Moskwie, e) prace związane z Polskim Atlasem Etnografic?nym (w drobnym tylko zakresie), �T I 794 d) prace związanc z programem naukowym studiów etnograficznych (Etnografia Bułgarii). W dziale naukowo-popularyzacyjnym przygotowano program naukowy na XXXVII Walne Zgromadzenie w Łańcucie, które stało sil~ okazją dla podsumowania badań etnografi~znych i folklorystycznych na obszarze Rzeszowszczyzny, a w szczególności Ziemi Łańcuckiej. Obok tej nowej problematyki przygotowano i ostatecznie oddano do druku materiały naukowe, jakie pozostały po Międzynarodowej Konferencji Pomorzoznawczej z 1960-1961 r. Ta część działalności PTL była zrealizowaniem uchwały dotyczącej skierowania aktywniejszej działalności naukowej na obszar Ziem Zachodnich. Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Ludoznawc~ego postanowił włączyć się do VII Międzynarodowych Targów Książki przez wzięcie udziału i pokazanie dorobku Towarzystwa, w dniach 20-27. V. 1962 r. (Stoisko nr 126). Udział PTL na VII MTK był znacznym osiągnięciem Towarzystwa w porównaniu z latami poprzednimi. W tym samym czasie odbyla się na wyższych piętrach Pałacu Kultury w Warszawie wystawa dziesiĘciclecia działalności Polskiej Akademii Nauk. St3tystyCz.nc.: zestawienia i kartony wykazały działalność poszczególnych towarzystw naukowych w okresie 1952-1962, dotowanych przez Akademię. Należy stwierdzić, iż w zestawieniach ilu,trujących działalność wydawniczonauk::wą oraz wymianę ogólnopolskich wydawnictw - PTL zajęło jedno z pIerwszych miejsc. Należy również podkreślić zainteresowanie wydawnictwami PTL wśród pracowników naukowych, polskich i zagranicznych. Szczególnie atrakcyjny okazał się LUD, Atlas Polskich Strojów Ludowych, Pieśni Ludu Polskiego Oskara Kolberga i inne wydawnictwa. W związku z wystawą - Towarzystwa wydało prospekty wydawnictw własnych w języku polskim i w językach obcych. W okresie sprawozdawczym wysłano na wymianę Lud, t. XLVI i t. XLVII do 287 instytucji zagranicznych, a także do instytuc li na ukowych polskich. . C. D z i a ł w y d a w n i c z y. Pracami wydawniczymi kierowały następujące Komitety Redakcyjne: "Lud" Redaktor Naczelny prof. dr Józef G a j e k, członkowie: prof. dr Jan Czekanowski, prof. dr Włodzimierz Antoniewicz, prof. dr Maria Znamierowska-Pri.ifferowa, doc. dr A. L. Godlew-ki "Prace i Materiały Etnograficzne" _.. prof. dr Kazimiera Za~is~owiczAdamska, prof. dr Józef Gajek, dr Anna Kowalska-Lewicka, mgr Maria Szwengrub, ,.Atlas ~olskich Strojów Ludowych" Redaktor Naczelny dr Olga G a J k o w a, członkowie Komitetu Redakcyjnego: dr Longin l\-Ialicki mgr Maria Suboczowa, mgr E<"yta Starek, mgr Piotr Kaleciak, ' "Prace Etnologiczne" prof. dr Jan Czekanowski, prof. dr J. Gajek, 795 ". doc. dr Andrzej kulski, "Biblioteka kowie, Waligorski, mgr Krzysztof MakuIski, Popularna" - Redaktor dr Anna Kowalska-L e w i c k a, członprof. dr Józef Gajek, doc. dr A. L. Godlewski, dr Tadeus:~ Delimat, ,.Literatura Ludowa" - Redaktor N<.czelny - prof. dr Julian K r z y ż an o w s k i, SekrE::tarz - dr Stanisław Świrko, c?łonkowie: prof. dr. Witold Doroszewski, prof. dr Józef Gajek, prof. dr Stanisław Pigoń,. prof. dr Tadeusz Seweryn, dr Wanda Pomianowska, mgr Jan Sadownik, l i "Dzieła wszystkie Oskara Kolberga" - Redaktor Naczelry prof. dr Józef B u r s z t a, Przewodniczący - prof. dr Julian K r z y ż a n a w s k i, członkowie: Kazimiera Zawistowicz-Adamska, Jan Czekanowski, Stefan Dybowski, Józef Gajek (Redaktor Naczelny I tomu), Czesław Eernas, Helena Kapełuś, Tadeusz Ochlew~ki, Anna Kutrzeba-PojnarQwa, Maria Znamierowska-Priifferowa, Kazimierz Rusinek, Roman Reinfuss, Marian Sobieski, Stanisław Wilczek, Bogdan Zakrz~wski. W dziale wydawniczym we Wrocławiu od VI 1962 pracuje Konrad Wypych, w Poznaniu - mgr Medard Tarko i m~r Agata Skrukwa. D o r o b e k \V Y d a w n i c z y P o l s k i e g o T o war z y s t waL ud o z n a w c z e g o z a r oj, 19 6 2 (plan zatwierdzony przez Polską Akademię Nauk), w którego skład wchodzi 9 tytułów wydawniczych, przedstawiał si ęnastępująco: 1. "Lud", rccznik - organ PTL, :;! "Prace Etnologiczne" - wydawnictwo seryjne, 3. "Prace i Materiały Etnograficzne" - wydawnictwo seryjne, 4. "Bibliotek':! Popularna" _. wydawnictwo seryjne, 5. "Atlas Polskich Strojów Ludowych" - wydawnictwo seryjne, 6 .. "Archiwum Etnograficzne" - wydawnictwo powielaccowe, 7. "Literatura Ludowa" - kwartalnik, poświęcony folkl:Jrystyce, redagowany przez Kom. Redakcyjny w Warszawie, 8. ..Łódzkie Studia Etnograficzne" - wydawnictwo seryjne, redagowane przez Oddział PTL w Łodzi, 9. "Dzieła Wszystkie Oskara Kolberga" - wydawnictwo seryjne, redagowane przez Komitet Redakcyjny. Redakcja w Poznaniu, druk fotooffsetowy w P. W. M. w Krakowie i L. S. W. w Warszawie P o z Y c j e w y d r u k o wan e i w d r u k u. IV 1962 roku wydrukowano 375.92 arkuszy wydawniczych: 1. ,.Lud'· - t. XLVII -19,75 ark. wyd 2. _,Literatura Ludowa" zeszyty 4-6/61, 1-2 62, i 362 3 ... Archiwum Etnograficzne" Nr 24 i Nr 23 4. "Ł6dzkie Studia Etnograficzne. t. IV Razem 2830,07 15122,82 �797 795 5. a) b) c) d) e) f) g) h) i) j) k) Tomy fotooffsetowe, Dzieła Wszystkie t. 1 "Pieśni Ludu Polskiego" t. 2 "Sandomierskie" t. 3 "Kujawy", cz. I t. 4 "Kuj a wy", cz. II t. 5 "Krakowskie", cz. I t. 7 "Krakowskie", cz. III t. 8 "Krakowskie", cz. IV t. 15 "Poznańskie", cz, VII t. 16 "Lubelskie", cz. I t. 17 "Lubelslde", cz, II t. 32 "Pokucie", cz. IV R a zem dzieła O,kara Kolberga: 26,5 ~O.8 24,6 25,5 20,5 21,5 19,5 21,9 15,8 19,- w produkcji pozycje: 3512- ark. wyd. 87.- ark. wyd. w- " vV porównaniu z planem wydawniczym, P81skic Towarzystwo Ludoznawcze zrealizowalo 9:'"/0. l'Jieznaczne opóźnienie powstało na skutek wycofania z wydawnict',va zgL:sz:mych poprzednio do druku, względnie złaź:nych prac (objętości 37 ark. wyd.), wyjątkowe trudności związane z tłumaczeniem Etnografii Bulgarii '. W sumie więc Dział Wydavvniczy przeprowadził łącznie do produkcji 375,92 arkmzy wydawniczych. Jcst to ogromne osiągnh;cie Towarzystwa, zważy\vszy, że w tym s3mym czasie inne n1ukuw0 instytucje, dysponujące znacznie \viększymi możliwościami, wykazały w rocznych sprawozdaniach: IHKM 2 Instytut Zachodni 3 Polskie To\varzystwo Ludoznawcze - prac w okresie sprawozdawczym w Bibliotece na- 1. IVycena i inwentaryzacja Biblioteki, 2. Przepisywanie inwentarza dzieł zwartych. 3. Porządkowanie magazynu po inwentaryzc:cji i wydanie, 4. Zakładanie kart akcesji dla czasopism, 5, Sprawa konserwacji książek, 6. Obsługa czytelni, 7. Prace inne. Na polecenie Polskiej Akademii Nauk w okresie 11. IX.-20. XII 62 r. została przeprowadzona całkowita wycena księgozbioru PTL: dzieł zwartych, czasopism, map, wycinków prasowych i dubletów. W wyniku tego otrzymano wartość księgozbioru PTL wyrażającą się w kwocie 1 141 7'19,2'3wartość dubletów 31 569 zł. 166,10 ark. wyd, O. Kolberga: W opracowaniu redakcyjnym z:1·,jdowały si<; trzy Prace Etnologiczne, t. VII Biblioteka Popularna, t. IV Prace i Materiały Etnograficzne, t. XXIII R a zem ark. wyd. 1,9,4 Do najważniejszych leżały: 481,05 ark. wyd. 311,20 ark. wyd. 375,92 ark. wyd. D. B i b l i o t e k a. \"1 reku 1962 do Biblioteki Towarzyótwa w)lyn~ło: z wymiany D07 vol., z zakupu 290 vol., dary i inne 37 vol. Razem 1134 vol. wartoi:ci 47204,81 zł oraz 82 paczki wycinków prasowych - wartości 3 000 zł. Wszystkie n"bytki zostały opracowanc, rozpisane, za!Jżono karty katalogowe. Karty dziel zwartych zostały włączone do katalogu alfabetycznego. l Dodać trzeb~. iż była prZ2'r\vć1 3 n1iesięczna \V z8truclnieniu nowego praco\vnikn \\'y(lGwniczego Polskiego Towarzystwa Ludoznawcze,e;o. , Sprawozdanie z rlziala!ności Instytutu Hi5t. Kult. Mat. Polsskiej Akademii Nauk za rok 1962. Maszynopis str. 2;. 'Sprawozdanie Władz Instytutu Zacl1odnie'"o 1. XI. 1~61-31. XrI. 1962, Poznat'" 1""3, str. 40-41. Do no\vego inwentarza zostaly przepisane następujące działy: bibliografia, historia, geografia, etnologia, literatura ludowa, :1auki przyrodnicze, statystyka, ekonomia, ubiór, "''.1zykologia, muzealnictwo, socjologia, kultury antyczne, archeologia, sztuka, językoznawstwo, encyklopedie, słowniki, razem 6900 tytułów, około ~!OOO vol. Ze zbiorów korzystało vV roku 1962 na miejscu 1400 osób (3100 vol.). Stosunkowo małe wykorzystanie czytelni podyktowane było koniecznością zamknięcia biblioteki całkowicie od 1. VII do 9. XII. 1962 r. w celu przeprowadzenia inwentaryzacji. Vol bibliotece PTL pracowały w roku sprawozdawczym Łyszcz- Wirpsza i od 15. IX. 1952 r. p. Helena Kooeć. W pracach biblioteki brali dorywczo wyższych Uniwersytetu Wrocławskiego, udział studenci mgr Anna etnografii lat To ogromne osiągnięcie Towarzystwa jest tym większe, że wszystkie swoje tytuły wydawnicze publikuje ono samodzielnie, tylko "Dzieła wszystkie Oskara Kclberga" są realizowane przez specjalne dwie instytucje wydawnicze, którymPTL zleciło prace wydawnicze (P, W. M. w Krakowi,: i S. L. W. w W8rszawie). 5. A r c h i w u m N a u k o w e P T L. PolgI.;:ie Towarzystwo Ludoznawcze posiada bogate 2trch\wum naukowe, (m. in. pisma związane z redakcją "Ludu" od roku 1895, a także maszynopisy prac już cpublikowanych). Największą wartość posiadają: 1. Niedl ukowane n:kopisy prac etn')graficznych, darowizny, wzgl~dnie złożone w depozyt, nabyte drogą 2. Materiały z badań terenowych, prO\vadzonych w ramach PTL w latach 1952-1956 i z jego funduszów finansowane, 3. ;\bteriały fDiograficzne - filmy, ~,...;l\.lWaIi. naukowych, zakupione PTL, depozyty i dary, błony i klisze - z bad,'ll lub wykonane w l'<}madl kupna, prac i po!:J'ac l �r . , '798 799 4. Rękopisy redakcyjne, 5. Waria - bibliografie l mne. Najważniejszy zrąb Archiwum stanowią: dary ,Jrof. dra Adam'. Fi.,chera, zakupione rękopisy po prof. drze Stanisławie Poniatowskim i prof. drze A. FischerZe, depozyty i dary prof. dra Józefa Gajka i innych, W roku 1962 zostały wykorzystane następujące pozycje arC'hiwalne: 1. materiały rękopiśmienne Oskara .Kolberga do reedycji "Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga"; 2. materiały rękopiśmienne Władysława Skierkowskiego (czę~ć etnograficzna w opracowaniu dr L. Marii Szwengrub. część muzyczna __ doc. Antonina Wozaczyńska); 3. materiały z wyprawy prof. dra Stanislawa Poniatowskiego do do Kraju Nadamurskiego (czę~ć antropologiczna prof. dr Franciszek Wokroj, część etnograficzna i dziennik podrÓŻy -- Barbara Heidenreich); 4. materiały rękopiśmienne Jana Swiętka "Brzozowa i okolice Zakliczyna nad Dunajcem", których druk przewidziany jest w planie wydawniczym; 5. praca Marii Henslowe.i - "R.ośliny dziko rosnące w kulturze ludu polskiego", oparta w części na materiale rękopiśmiennym Archiwum PTL. Z Archiwum korzystają stale pracownicy naukowi, doktoranci i magistranci Uniwersytetu Wrocławskiego i innych ośrodków uniwersyteckich, o a także studenci. W Archiwum PTL w okresie od czerwca do września 1962 r. na pracach zleconych pracował mgr Janusz Bogdanowicz, a od 20. X. 1962 r. - Jan Heidenreich. Ilość pozycji Archiwum (rękopisów i maszynopisów) wzrosła z 1008 do 1410 pozycji. Jeżeli chodzi o zawartość działu Archiwum materiałów ilustracyjnych, aktualny ich stan w chwili obecnej wynosi 4745 pozycji. Kartoteka materiałów, fotografie, rysunki i teksty z badań terenowych, i inne, zawiera w okresie sprawozdawczym około 9000 pozycji. Dokumentacja Archiwum obejmuje księgę inwentarzową rękopisów i maszynopisów oraz klisz, błon i filmów, a także kartotekę materiałową. ' W okresie od X do 31. XII. 1962 r. w Archivlium wykonanI) następujące prace: a) uporządkowano wg systematyki etnograficznej karty materiałowe z badań nad rolnictwem i hodowlą w ilości około 800 szt., . b) naklejono i opisano około 251) szt. fotografii, c) uporządkowano dział rękopisów i maszynopisów wg numerów inwentarzowych, z ckreśleniem ilości stron każdej pozycji, d) zinwentaryzowano ponownie materialy już opublikowane. E. S p r a w y o I' g a n i z a c y j n e. Sekretariat Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w 1962 r. prowadziła Teresa Zytowiecka. Rozległość tematyki korespondencji PTL ilustruje schemat registratorów Biura: I. Sekretariat: 1. Sprawy Naukowe, 2. Popularyzacja, 3. Zarząd Główny (2 reg.), 4. Sprawy Organizacyjne (3 reg.), 5. Komisja Rewizyjna, 6. Oddziały (5 reg.), 7. Deklaracje członkowskie (2 reg.). Sekretariat wykonuje całokształt zleceń wszystkich działów prac (naukowych i organizacyjnych) PTL. Niemały wysiłek poza korespondencją, skierowany jest na wprowadzenie uchwał Zarządu Głównego i Głównej Komisji Rewizyjnej. Sekretariat PTL prowadzi sprawy członkowskie, które w roku sprawozdawczym zostały zaktualizowane zgodnie z zarządzeniem władz administracyjnych. Nowych deklaracji wpłynęło 477. W dziale tym jest prowadzona również specjalna księga protokołów, z posiedzeń Zarządu Głównego PTL. II. D:uiał wydawniczy: 1. Rada wydawnicza i Komitety Redakcyjne, 2. Lud, t. XLVII, t. XLVIII, t. XLIX (3 reg.), 3. Prace Etn.o1cgiczne, 4. Archiwum Wydawnicze, 5. Prace i Materiały Etnograficzne (4 reg.), 6. Papier, 7. Literatura Ludowa, 8. Biblioteka Popularna, 9. Międzynarodowa Konferencja Pomorzoznawcza, 10. Atlas Polskich Strojów Ludowych, 11. Plany i sprawozdania wydawnicze. III. Biblioteka i Archiwum: PTL: 1. Korespondencja Biblioteki, 2. Korespondencja Archiwum. IV. Sprzedaż i wymiana: 1. Sprzedaż wydawnictw PTL, 2. Wymiana wydawnictw PTL (4 reg.). Dzieła Wszystkie Oskara Kolberga są wydzielone prowadzone przez Redakcję DWOK w Poznaniu. W roku sprawozdawczym do Sekretariatu PTL wpłynęło 4813 pism, wysłano 4253 odpowiedzi. W roku 1962 przeprowadzone były następujące kontrole w księgowości PTL: I. Przez inspektora finansowo-księgowego PAN ob. Alicję Nowicką, w kwietniu 1962 r. Kontrola obejmowała wyłącznie dokumentację finansowo-księgową wydawnictw Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga. II. Przez kontrolera I. K. R. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu w dniach 10. V. 1962 r. do 31. V. 1962 r. Kontrola obejmowała całokształt działalności Towarzystwa. W księgowości są zatrudnieni mgr Antoni Nienartawicz główny księgowy, Danuta Tyszkowska st. ekonomista, ob. Cecylia Strzelczyk kasjerka. Dział wymiany prowadziła ob. Zofia Pawełczyk, magazyn -' od września 1962 r. - ob. Jerzy Rudnicki. Olga Gajkowa �801 800 B i l a n s Polskiego To\varzystwa Ludoznaw- c,-ego na dzić!'! 31. XII. lf!62 r. Pasywa Aktywa L p. I I 108722,36; . 2308441,14 , (wy-' Dłużnicy - współpracownicy -- Zarządu Gł6wnego - Komitetu KolbergGwski2go - instytucje Odbiercy -Zarządu Głównego - Komitetu Kclbcrgowskiego Rozrachunki publiczno-prawne I Inne rozrachuni(j - Zarządu Głównego -- Komitetu Kolbcrgowskiego 5 Materiały w msgazynle w przerobie 6 Drobne i krótkotrwałe VI użytkcwaniu 7 \vłasnym Środki 9 pcdst:ó.wowe - Zarządu Gl. - Oc'd.'iał FIL - Komitetu KoJbcrgowskiego =-_ I ~:u~:~_ a~~;:wa Wrocław, -I I 2625559,95 164,15 . 9805,19 426,54 l L. p. i ----~-------_._._ \,Vicr;;:'ciclc I I i ; : 2 I I . I 535861,741 121582,72 : 8841,80 • 130424,52 79 046,02 68 787,68 . Zarzą:::u I<:.crnitetu I (J) Z~rz~r'::;uGłÓ'V;1c:gO b) l(:)n'l~tctu 1<>:lb:.;rgov::J,:i(~f,o Gł. 3:i2 733,15 ' I 5809,27 4135,32 Z8.:~i··'1du G-~~)V\711E::go i i -.- inne rozrachunki a) Zarzqciu Głl)\Vncgo 9496,34 - 1300,- dochody Sumy do l'ozEczenia d~ wyj<J.Śni2ni:\ (K'Jm. Kolberg.)! Fundus,;c w lir: (5k".>::~~ podst'::"jo'.vych: a) Zanąctl Cl/;wnęgo b) Komitetu Koll)~rg(}wskic2(o 4 __ i i;rcdkach (lbrot0~xych a) Z2~';:ąc:u GJó\vncgo ~_ Kc mit et !.' Kolbergowskiego FUl1du.s?c \V 147833,70 ! I 11 I I 1 954918,18 2730,- i 10 139,30 .79?,8~ .:92e;},7;) I 3619 410,7D 12172 9.ll,OU I 5792321,76 3 13290-1,40 : 1 330 797,83 \ 12000,-29 203,75 ; l 372 003,58 ! S 122 023,52 \ ! .. __ .... ~~_a_Lc_n_l .:_a_5)_·'_\'2._' . skarbnik: Prof. clI' Adam 51 -- .. Luci -. t. XLIX Wanke I 1 372 003,58 I I '. i 3.:2 I Księgowy: Nienartowicz 523,- : r·ublh.:~:n0-p!'a\vne dna 31. XII. 1962 r. IIIfjr Antoni 2672,60 : 303196,- ]{~.:lb:~'rgov;.~skiego I 2917067,80 215 836,60 ~--------------~--- :/ (.J16· ..~;n'.;go 2) b) 8) Sumy zbiorcze T b) Kom! tE't u KGlb~,rgcwskicgo i I .._------- \V'5p0łpracov.:nic _. r(,.~rachunki 156900,451 141 650,49 165916,60 214,20 28659,46 199 277,33 143,6ł o Sumy jednostko Ć C' ~: -- cdr~iOl'cy - I 109937,85 46 962,60 T r 10,395,881 przedmioty Gotowe wydawnictwa - w magazynie wlasnym - w obcych magazynach 8 zbiorcze : 203396..45 . - Zarządu Głównego - Oddziałów PTL - Komitetu Kolbprgow::,kiego Kcszty produkcji niewydzielonej c1awniczej w toku produkcji) - Z3rządu Głównego - Komitetu Kolbergowskiego 3 4 Banki - Zarządu Głównego - Oddziałów PTL - Komitetu Kolbcrgowskiego Kasa 2 Sumy Sumy jednostk_ Treść i 8~22 02~~ : �r I 802 803 I I I ~ I +' ell "O >. s:: t:- 'O "'. N l:') ~ ~ ~ ,., ~ M CO ro EJ ;j C/) .-< .-< co ~ O ~ M .-< ,., '" ,., CO t:- co M O· M t:- .n "'~ C'"' O M o .-< ""' ""' Ln .'ł~ 'lo' Ol co ....• l~ .-< tj ~ ~ ~ ~ <:l .n "Cl •... ~ O ~ cq , .C) .C) ~ o +' ;j '8 [J:1 'UJ o '?li 'N "O >. I --- I Ol .-< ~ ;j G) ~ ~ '0 'Q? t...! '2'"' o. ~ ro "O o •... >. +' +' o '" ~ " UJ N C'l o en .~ ~ 'eJ C; ~ P:: E-< o ~ 'O ~, c1 <t: EJ N ;j I co" o O Z ..c: >< s:: ~ [J:1 ~ p :r: () <t: P:: [J:1 u 'if!. :§ 'T.l P:: E-< >. "O o ..c: OJ o Q '"' CJ 'O Ol :;;; UJ C) N >. '"O a ..c: u o ! Q EJ o ,.., '", '"' Q) N '2 N ;j >. ~ UJ ~" co 'O ~ oj b (':1 ;~ +' C/) I, o' o o o o .-< ~ M Ol (:') ,,., o o n.o c Q) :s ~ ;j :2 O CCJ o •... o. ;:l "D N u o Q +' Ol "O ,., >. ~ UJ ~ CJ' .~ EJ t', N Ol Q) P:: Ol 00 Ó '" O c, o a '''-:J~ O '"a Ln a .-< CJ ro c::l .-" M CD ',:"-") UJ [$ o n.o C" ,~ o en " h 'J ;S 8 .n "O ~ ;j Z ~ '8 p.; (l) es ,.J •... +' Ol ,) .. N ~ C ~ B 2 n o CJ u Q o «j a ~ '8 ;j N ;j +' ~ '8o o •... "D OS' N •... Ol 2 N ~ cel Ol ;;;; ;:o ~ B Q) N o 'O >. 'O o ..c: '"' O Q I O" "'> .-< ,., co l(;)" Ol ""' L'" co .-< o N U ~ G i2 ~ 'u o ..c: ;.g <li c w >. "O ~ "O OH OQ N >. N UJ ;j .~ '>.~"' " 'cw Ol 'O Ol N a ... o.. >. Q) ~ n.o ~ ~ .~ o ~ ~ (l) ~ o o.. o UJ N ~ .B ~ ..c: '>."' o .>:: Z (l) C/) ...:l E-< , ;.g o N c.-"~ u is Ol o a •... H •... '" ID M c,", ---' ~ OS' Ln" C/) s:: ;j "O 'n C'l L'" N P:: a n.o •... .n 'O £ ~ B .... I ~ O ~ ~ o ~ ...: UJ 'N >. "O UJ o(j'J. ro-t .~ ~ 2 .~ ~ U ,., o n.o ~ o ill NAUKOWA POŚWIĘCONA JOZEFOWI LO:.vrPIE CO. Ol M M SESJA '" 'O M t:-' N •... Ol Q) N P:: C) CJ ~ ';;;' N '>."' ~ N 'O Ol ~ >. u Q ~ >. .c O u •....• n o ~ u Q UJ ,.... ....; 'O ~ C)' .~ <'l C) N "O tl ..: 'O N OJ >. ... M2: ~ ~ .8 ~ :::OJ o .~ ';;;' >, "O o ..c: 'O >. ~ O s:: Q '"Ci ·S "O t:I o .~ '"' o "Cl "O EJ CJ N Ol P:: ;,' .8 u ...CJ is: ::: ~ .8 «:<= a ~... Q W dniach 29 i 30 marca 1963 r . odbyła się w O p o l u sesja naukowa poświęcon3 pionierowi odrodzenia narodowego na Śląsku Józefowi Lompie (1797-1863). Otwarcia sesji oraz powitania zebranych gości, przybyłych z tej okazji do opolskiego Ratusza . dokonał doc. dr Roman Lutman. W sesji wzięli udział uczestnicy ze Śląska Cpolskiego i Śląska Dolnego, licznie była reprezentowana młodzież szkół średnich Opola. Przed południem wysłuchano dwu referatów: dra T. G o s p o d a 1'k a, Walka o polszczyznę i narodowoś(~ polskq na Ślqsku w epoce J. Lompy oraz prof. dra B. Z a k l' Z e w s k i e g o, Warsztat folklorystyczny J. Lompy. Ta ostatnia praca spotkała się z dużym uznaniem słuchaczy, wygłoszony referat stał bowiem na wysokim poziomie naukowym. Prof. dr B. Zakrzewski podkreślił m. in., iz J. Lompa jesZi~ze przed O. Kolbergiem w sposób cenny dla etnografa zbierał i zapisywał pieśni. Przy większości z nich (na zebranych 454) dał 184 informacje, kto daną pieśń śpiewał, nazwisko informatora oraz okoliczności w jakich ją śpiewano. 138 pieśni posiada oryginalny zapis nutowy. Jak wartoś~iowe są rękopisy J. Lompy ocenić może każ.dy folklorysta, który zdaje sobie sprawę z tego, iż w pierwszej połowie XIX w" a nawet i póżniej zbieracze stosowali niedopuszczalne poprawianie utworu: "szlifowali" wyrażenia gwarowe, zastępowali nieparlamentarne (szczególnie w przyśpiewkach) obojętnymi lub je usuwali, "poprawiali" zapisy muzyczne. Rękopisy J. Lampy znajdują si~ dziś w Muzeum Etnograficznych W Krakowie, Cieszynie i u SS. Słulebniczek v\l Dębicy kiPo znania. O godz. 13-tej nastC)piło otwarcie wystawy w l\lh'zeum Śląska Opolskiego pL "Zycie i t1Nórczość J. Lompy". Zgromadzono tu publikacje, fotokopie rękopisów, fotografie z życia wytrwałego działacza polskiego oraz zgromadzono najnowlsze opracowania wydanych przez niego. Po południu mgr St. Wilczek wygłosił odczyt: "Józef Lompa jako publicysta", po czym odbyła się dy,kusja nad wszystkimi wysłuchanymi \V tym dniu referatami. W dniu 3D marca o godz. lO-tej prof. dr J. Madeja przedstawił zebranym Dzialalność pedagogicznq J. Lampy, następnie mgr .T. P o śP i e c h referował Bajki i podania J. Lompy. Praca ta została potraktowana od strony etnograficznej wnikliwie, autor starał się usystematyzować wybrany z rękopisów materiał wg podziału FFC. Równie interesującą okazała się praca dra J. Kopcia, Język J. Lapmy. Wybrane teksty poddał analizie, na podstawie której okaZdlo się, iż Lompa starał się używać \V swych ulotk:lch, artykułach i dziełkach poprawnej polszczyzny czasami tylko, w popularnych publikacjach (porady dla rolników) stosował dialektyzmy, aby być bardziej zrozumiałym dla nievvprawnego czytelnika. �303 80·! korrlu~ik~l,t: L'"JrnpCl t~c6rcą n()lt~(;CZ2SneurJ S~()""I'·.'·:I :"'1 '.'C:7(:.'";c~(I~"kip"'/O relc.cjc rC'icrer~t.} b,\'1y ci,~~),:a\vc i :.:!,{:·1;pu~~)tnC'. , ·-~~'·ci'.;sl;;)';:ii,· 1\'~:t;';;-~;"\~zi(:l:J udli:'; ok;io 10 05ó'o, sesje: zakończono p~ji~n~'~'np::j'):.::.ł·u.'~~nicn1:~Llffi::lrCd: '.";licczorerli L~cJJyła ;Si-~\I:i'2czvl'n~cJ. Ks. St. :\,18. z Gl k podał Henryka R0111Gl1ska STATUT pr'~'-\'iz()ryczr:y CIAP' 7aprop"nowany do wIlądu i aprobaty c!!onkO:1i Stowarzyszenia przez Komitet Reorg,mizacy.jny, wyznaczony w Brukseli 11 września i zgromadzony w Antwerpii l i 2 listopada 19G2 r. WSTĘP 11. l.1ic;clzynarJdowa Kcmisja do Spraw Folkloru (CIAP), jako międzynarGclowa organizacja naukowa zawclzic;cza swoje powstanie Mh;dzynarodo-~:(mu K::mg;'esowi do Spraw Folkloru, który się odbyt v\' Pradze w 19:3 r. pod protektoratem Międzynarodowego Instytutu Wspólpracy [ntde:<:luBlnej Ligi Narodowej '*. Na zaproszenie UNESCO Międzynarodowa Komisja do Spraw Folkloru CIAP wchodziła w skhd organizacji, które utworzyły siC; IV Bruks2·Ji dnia 21 stycznia 1949 r. - lVIiędzynarodowej Hndy Fllo.30fii i Nau~c Hu:nanistyez:1ych (CISH). Scisla Komi:;ja do spraw reforrny, wyłoniona na zebraniach praworn:cn:, ch CIAP w Oslo (w 1961 r.) i w Bruks2li (w 1Dfi2 r,) ninic'js,ym przed3t:Hvia zmodyfikowany statut, który miała opracować. 1, Cele i sposoby dziaŁalności Z:ld,\I1ia CIAP polegają na: 1) z.apewnieniu stałej łączności między instytucjami naukowymi l badacz;,mi w sprawach dotyczących folkloru, sztuki i obyczajów 1udo,-,,-ych eraz et:1:grafii regionalnEj, 2) przyczynianiu się' do wzajemnego zroztE11ienia narodów i do poznania czlcwieka w tych dziedzinach, popierając wspólpracę międzynarodov,'ą' w najsz~rszym zakresie. CO:11j"n:S.,;e:p. łIltel'naticjlale rie~ Arts et Tr'adition-; P0pulaire:,;. Przy p ~" \V !,"cn~rt:'c;!e t~-iTl brał udział prof. dr. Aclam Fischer i był JerJnyn11 ol< ze :ożycieli CIAP Przyp. Red. SpJ3::1Ly d.daL,lności CI.~P 50, na';tE;puji~C(;;: zach(:cc~nie do t'·,vorzenia i:1')LytU::,il, k::.J1nisjj: tov •.arzyst',~,-: archhvó\v i innych organizacji narodo\"oych i mic;dzynarodowych, 21 p:;budzać kocrdynować ankiet:; i badania, mające charakter międzynarodowy i pcrównawczy or~z czuwać nad ich publikacją, :3) pobudzac: i koordynowae: rozprzestrzenianie informacji dotyczących przedsię-,vziętych lub pui:;li'O\'/C1nych pr<lC, jak również wszelkich innych infor:nacji mogących służyć badaniom, 4) popierać spotkania mięc!zynar:x!..l\\·e i kongresy, sympozjony, zjazdy ekspertóvJ itd., .~) ws~:óldziC1łaĆ l. inn:-'mi orgi\i1izacjami zgrupowanymi \V CISI-! i w ogól':) z każdą organizacją mającą zWl'1zek z pokr21vnymi naukami. l) Reel ... czŁonko . SI<ŁAD 1. CIAP !:klada się z czlonków 3 kategorii: a) członkowie indywidualni (ciała fizyczne), b) członkowie-instytucje (ciała pr<;wne), c) członku·wie wspierający i członkowie honorowi. 2. Stać się członkiem indywiduałnym może każda osoba kwali[ikująca się swą pncą naukową. Prośba jej o przyjęcie musi być zgłoszona przez dwóch członków do Zarządu, który przedstawia ją do dyskusji Radzie Zarządu i do aprobaty Ogólnego Zebrania, 3. I\1cże stać się członkiem - ciałem prawnym, każda organizacja, główne czynności której poświęcone są folklorowi łub jednego z jego podziałów, pod warunkiem, że cieszy się pewnym autorytetem naukowym, jest w szerokiej mierze reprezentatywna, jest wyposażona w stałe organa zarządzające i wykonawcze i która wykonuje jedynie nynności, z których robi sprawozdanie ogółowi swych członków. Procedur'a przystąpienia będzie tal.<:a sama, jak w wypadku członków indywidualnych, z zastrzeżeniem, że jeden z członków wprO\vadzających powinien być ciałem prawnym (instytucją)· 4. Członkiem wspierającym może być każda osoba lub instytucja, która, nie stawiając wymagań, odda do dyspozycji CIAP jednorazowo lub rocznie, znaczniejszą sumę przeznaczoną na potrzeby tej ostatniej, Propozycja będzie przedstawiona przez Zarząd Hadzie Zarządu i do aprobaty Ogólnemu Zebraniu. 5. Członkiem honoro',vym może być mianowana każda osoba, która oddała wyjątkowe usługi CIAP. Propozycja w tej sprawie będzi? zgloszona przez Zarząd do dyskusji Radzie Zarządu i dD aprobaty Zebraniu Ogólnemu. �807 806 III. Siedz'ba, 1. Siedziba CIAP statut jest \vyznaczon::l Rady Zarządu. 2. CIAP przybiera warzy~zeń, jaka tego jest prau:ny, przez środki Ogólne Zebranie na wniosek rodzaju formę prawną międzynarodowych określana przez prawa kraju, w którym stoma swą siedzibę. 3. Środki finansowe CIAP składają się ze: aj ~kładek członJwwskich członków indywidualnych instythcji (ciał prawnych), wysokość których będzie ustalona przez Ogólne Zebranie na zalecenie Rady Zarządu, b) aport6w wpływających od czlonków wspierających, c) subwencji przyznawanych przez władze krajowe i instytucje międzynarodowe, d) dotacj-e osób trzecich. 4. Członkowie honorowi mogą być zwolnieni od opłat składek członkow- skich. 5. Niewpłacanie składek w ciągu 3-ch, kolejno następujących lat, pomimo upomnień, pc ciąga 7a sobą utratę ch::lrakteru członka, za wyjątkiem wypadków rJozostawionych do uznania Zarządu. IV. Organa Organami tariat. CIAP są: Ogólne Stowarzyszenia Zebranie, V. Ogólne Rada Zarządu, Zarząd, Sekre- Zebranie 1. Ogólne Zebranie ma prawo decyzji we wszystkich sprawach, dotyczących misji i działania CIAP. 2. Ogólne Zebranie składa się z wszystkich członków CIAP. 3. Każdy obecny indywidualny członek ma prawo do jednego głosu, każda instytucja (dało prawne) ma prawo do 2-u głosów. 4. Każdy członek, indywidualny, czy jako ciało prawne może być reprezentowany przez innego członka, który musi przedstawić formalne upoważnienie od mocodawcy. Jednakże żaden członek nie mOŻf' dysponować ilością głosów większą niż 5. 5. Ogólne Zebranie zwołuje się conajmniej co 3 lata na sesję zwyczajną· Może być zwołane na sesję nadzwyczajną przez Zarząd lub na prośbę 1/3 członków. 6. Porządek dzienny sesji zwyczajnych i nadzwyczajnych jest ustalony przez Zarząd. Porządek ten jest zakomunikowany członkom: a) co najmniej na dwa o sesje zwyczajne, b) co najmniej miesiąc nadzwyczajne. 7. Decyzje są powzięte reprezentowanych. Głos dziale głosów). VI. miesiące przed przed otrzymaniem otwarciem sesji, sesji, jeżeli chodzi jeżeli chodzi o sesje zwykłą większością członków obecnych przewodniczącego przeważa (przy równym Rada Zarzqdu lub po- i Zarzqd 1. Rada Zarządu prowadzi sprawy CIAP pomiędzy d\\loma posiedzeniami Ogólnego Zebrania. Jest przez nie wybierana na 3 lata. Członkowie nie mogą być wybierani więcej niż dwa razy z rzędu. 2. Rada Zarządu składa sill z 15-u członków. Wybiera ona ze swego łona Prezesa, drugiego Prez8sa, dwóch v-ce prezesów, j8dnego Sekretarza Generalnego, jednego Skarbnika i 9 członków. Nie może mieć więcej niż 2 członków jednej narodowości. Zbiera się obligatoryjnie przed każdym zgromadzeniem ogólnym. Atrybucje Rady Zarządu polegają na przedstawieniu nowych członków, proponowaniu wysokości składek i rozpatrywaniu kandydatur nowych członków. 3. Zarząd składa się z Prezesa, Sekretarza Generalnego i Skarbnika. Zarząd zbiera się conajmniej raz do roku. Zarządza on wydatkami. 4. Decyzje Zarządu i Rady Zarządu zapadają zwykłą większością obecnych członków. Głos Prezesa przeważa. 5. Zarząd sporządza każdego roku dla Rady Zarządu sprawozdanie ogólne i finansowe, sprawozdania te Rada Z,arządu przedstawia Ogólnemu. Zebraniu. 6. Jeżeli stanowisko Prezesa opróżnia się, drugi Prezes przejmuje funkcję Prezesa, aż do następnego Zebrania Ogólnego. Jeżeli wolnymi stają się stanowiska Generalnego Sekretarza albo Skarbnika, Prezes po naradzeniu się z Radą Zarządu wyznacza jednego z członków Rady Zarządu do spełniania funkcji Sekretarza Generalnego albo Skarbnika, aż do następnego Zebrania Ogólnego. Nieobecny Prezes jest reprezentowany przez drugiego Prezesa. VII. Sekretariat 1. Sekretariat jest organem wykonawczym CIAP pod dyrekcją odpJwiedzialnego Sekretarza Generalnego. 2. Sekretarz Generalny wysyła korespondencje, przygotowuje i rozdziela publikacje, dopilnowuje wykonania programu, organizuje zebrania, utrzymuje w porządku archiwum i listę członków, administruje środkami, przygotowuje i przedkłada każdego roku ogólne sprawozdanie do za twierdzenia przez Zarząd. �(j09 803 III. Wysoke,ść składek V II I. SieCi rbn)k 1. Skarbnik zajmuje się składkami, sub\\"encjami i innymi środkami, które wpływają do CIAP'u. On dokonuje 'wYDiat zarząd:onych przez Zarząd. Przygotowuje i przedkłada każdego roku sprawozda!iie fina:1sowe do aprobaty Zarządu. IX. Rozwiązanie Stowarzyszenia 1. Decyzja dotycząca rozwiązania Stowarzyszenia CIAP powinna być powzioo:ta przez Ogólne Zobranie, decyzją dwóch trzecich glosó\'.'. 2. 'V wypadku roz\,'iąnnia, Ogól n'" Zebranie wyznacza trzech l'k\vidatorów różnej narodo\vości. 3. :Vlajątek CIAP winien w6wczas być przekazany instytucjom naukowym podobnego rodzaju, wyznaczonym przez Ogólne Zebranie, X. ReguLamin. 1V2Lc'nĘtrzny l, Szczegóły zastosowania przepisów niniejszE'~a statutu przez regulamin wewnętrzny. 2. Regulamin viewnętrzny jest sporządzony przez Zanąd do aprobaty Zebraniu Ogólnemu przez Radę Zarządu. XI. Zmiana 1. Statut nie może być zmieniony Ogólnego większością głosów 2. :), Projekt Regulaminu są określane i przedłożony Statutil przed powzięciem Wewnt;tr:ćnego decyzji Zebrania CIAP 1. Siedziba Siec1:dbą Stowarzyszenia jest prowizorycznie cyzji przez Ogólne Zebranie w myśl artykułu II, Wybory Paryż, do powzi(;cia III Statutu. de- Hc:dy Zarządu 1. Zarząd sporządza listę kandydat>j·x, zał:"]nóljac jeden E':~zemph'rz przy zwoływaniu Ogólnego Zebrania. CZ!J:lko'·.vie \I'edłu:; swego uzna:lia zatwierdzają, zmieniają lub fp:)rządzają !:lm! listq. 2. \Vybory cz!cnków Rady Zarz~c1u doko":;',';:;ne są \1' gloscwaniu tajnym w trakcie Ogólnego Zebrania, px! nadzo,em d\\'óch kon trol ?rów \\,.'"znaczonych przez zgromac1z:?:1i'2. Z3rz"r.1 sta',\'j-; do c1\'sqClz:'~ji tych kontroleró\," listC; człemkó,." CrAP. \'. CDlu zap'ć'.':;;il'nia obliczer.ia glos·.)'.\·, l. Wysoko.;ć skb(kk mir.~mum 3 ('olary (alb:) ich równo·xar:,ość) dla człr;nków indywielu,llnych i minimum 10 dolar(Jw (albo r6WI18\\'artość) ella towarzystw, muzeólv i i:H~YC;1instytucji orn 30 (101:')ró\,' minimum dla to'.var7.yst\,· naroci::r·,I.'ych lu'J niędzyn"ro~loNych. 2. Zarząd może jednak przyznać zniżkę opiat mi(~dzynarodo\\'ym instytucjam pokre\vnym, które przyznaj a CIAP równoważny przywilej. Informacje dotyczelce dzialalności CIAP Dnia 26 majd 19D3 r. ze stał roz2s}a:1Y :! Antwerpii list, do w:izystkich członków CIAP (Commission lnternntiona!e des Arts et Traclitions POPII!cLires) w sprawie przygot.owywanych reform statutowych. List był podpisany przez Rogera Lecotte z Paryża, Rogera Pinon z Liege, K. C. Peetersa z Antwerpii, oraz przez R:)b2rta 'Wildhabera z Bazylei i zawierał prośbę a zgłaszanie nowy(:h Inndydatur do przyjęcia do CIAP. Jednccz2śnie ukazał się II felp ort dotyczący reorganizacji Komisji, ulożony na podstawie 45 listów z odpowiedziami dyskusyjnymi c7łonków 20 krajów. Jedenaście krajów opowiedzialo się za przyjęciem projektu nowego statutu; siedem wysunęło pewne sugestie co do zmiany nazwy Komisji, co do uproszczenia procedury przyjęcia nowych członków, co do stałej siedziby Komisji i zmiany miejsca odbywania się walnych zgromadzeń. W dyskusji zwrócono również uwagę na konieczność jeszcze ściślejszej wsp6łpracy ze wszystkimi krajami europejskimi. Ta ostatnia sugestia nie przedstawiała żadnej wątpliwości, z tym jednak zastrzeżeniem, że CIAP nie jest wyłącznie instytucją europejską, ale międzynarodową. Komisja Międzynarodowa Sztuki i Tradycji L!tclowych (CIAP) jest bowiem organizacją naukową, mającą za zadanie zapewnieni~ stałej łączności między badaczami folkloru rozmaitych krajów, jak i mającą przyczyniać się do wzajemnego zrozumienia się ludów, do wszechstronnego poznania członka, do jak najszerszego współdzialania naukowego. Dla zrealizowania tych celów CIAP zachęca do tworzenia na uniwersytetach katedr folklorystyki, formowani:') nowych instytutów, towarzystw naukowych, muzeów, bibliotek, archiwów, na własnym krajowym terenie i w skali międzynarodowej, Organizuje zjazdy, rozsyła ankiety dla celów porównawczych, porządkuje rnD.teriały i wydaje, Zachęca również do wzajemnego informowania się I) wykonywanych i wykonanych pracach, do urządzania spotka;'! i wysylania specjalistów, do współdzic:lania z innymi organizacjami, zajmującymi się pokrewną dziedziną wiedzy. Projekt statutu przewiduje, że członkiem CIAP zostać można indy",'.'idualnie, o ile posi:')d,1 się oc1pJwic'dnie kll'alifikacje nauko'.,"e, j;;k rów~ �81 () 811 mez może nim zostać każda instytucja zajmująca sę głównie folklorem, lub jednym z jego działów, pod warunkiem, że zgłaszająca się instytucja przedstawia pewną powagę naukową, jest reprezentatywna, ustalona, ma swój zarząd, a działalność jej podawana jest wszystkim członkom w sprawozdaniach. Wobec tego, że Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, odpowiada wszystkim tym warunkom, zostało dnia 2 lipca 1963 r. zgłoszone, ponownie jako instytucja na członka CIAP. Towarzystwo bowiem by~o od 1928 r. tj. od powstania Komisji - jej członkiem. Aleksander z robcczej Konferencji SPRA WOZDANIE Redakcji DEMOS w w Moskwie dniach Lech 9-14. Gesamtredaktion Konferenz in Brno redaktora, dra R. Weinholda z pracy redaktorskiej za okres 1962-1963 r. 2. rderal J. P. Tclst:;rwa o zadaniach "Demosu" ,vobec VII-go Międzynarodowego Kongresu Nauk Antropologicznych i Etnologicznych w Moskwie (1964 r.), 3. sprawozdania Komitetów Narodowych z udziału w pracach Redakcji l,Demosu", 4. omóv.·ienie prac radzieckich nad etnografią Europy, 5. referat S. A. Tokarewa i M. G. Rabinowicza "Stan i perspektywy prac nad historyczno-etnograficznym atlasem środkowej i wschodniej Europy", 6. narada robocza w sprawach Atlasu w Leningradzi2 (S. A. Tokarew, J. Gajek, J. Miartan, L. KUl1Z, B. Gunda, M. Pop). Sprawozdania z prac Redakcji "Demosu" - E. Weinholda, oraz przedstawicieli Komitetów Narodowych B. Bożikow3, B. Gundy, W. Jacobeit, A. Pojnarowej, J. Gajka, M. Popa, lVI. N. Terentiewej, i L. KUDza stworzyły podstawę do szerokiej, rzeczowej dyskusji. Szczególnie wyczerpująco przedstawiały się sprawozdania i informncje gospodarzy, zwłaszcza L. N, Terentiewej C. l. Bruka, K. W. Czisiol\va, W. K. Sokołowej, W. P. Aleksiejewa; m. inn. należaloby życzyć aby w polskiej etnografii w podobny sposób pogh)bily się studia nad folklorystyką, tak w sensie badań nad genezą literatury ludowej, jak też nad współczesnymi przejawami i przemianami w tej literaturze. Te ostatnie zagadnienia przedstawił interesująco Czistow, a pogłębił - M. Pop (Rumunia). Sprawozdanie dra Weinholda ujawniło wielkość wysiłku Redakcji "Demes" i udziału Komitetów Narodowych. Najlepiej zestawia to poniższa tabelka: Godlewski VI. 1963 r. Po konferencji redakcji czasopisma "DemJs" 17. XI. 1961 r. w B l' n i e 2, pod przewodnictwem prof. W. Steinitza, dra R. Weinholda, i dra L. Kunza, w ub. roku odbyło się zebranie w M o s k w i e w dniach 9 - 14 czerwca 1963 r. pod przewodnictwem S. P. Tołstowa i W. Steinitza. W konferencji wzięli udział: Prof. W. Steinitz (NRD) - główny Redaktor czasopisma, a dalej redaktorzy: dr R. Weinhold (NRD), dr L. Kunz (CSRS) oraz reprezentanci Komitetów Narodowych: dr. B. Bożikow (Bułgaria), prof. Bela Gunda (Węgry), prof. M. Pop (Rumunia), dr W. Jacobeit NRD, doe. A. Pojnarowa oraz prof. J. Gajek z Polski, członkowie kOl espondenci ZSRR: prof. S. P. Tolstow, prof. W. M. Żirmunski, prof. W. Propp, dr W. K. Sokołowa, kandydat nauk L. N. Terentiewa, dr J. Miartan z CSRS. Opróc.z wymienionych wzięli również udział z ZSRR dr Putilow, z Węgier zaś dr M. lsztwanowicz, oraz reprezentanci republik radzieckich, Estonii, Łotwy, Białorusi, Ukrainy, M<Jłdawii ,i Gruzji. Nieobecny z powodu złego stanu zdrowia prof. Chr. Wakarelski - nadesłał życzenia pomyślnych obrad. Obrady otworzył 10. VI. o godz. 12 - prof S. P. Tołstow. Referat wprowadzający wygłosił prof. W. Steinitz. Całokształt obrad i dyskusji toczył się wokół trzech spraw: 1) u s P l' a w n i e ni a i pogłębienia prac redaktorskich "Demosu", 2) p r z y g o t o wan i a Redakcji do VII Międzynarodowego Kongresu Nauk Antropologicznych i Etnologicznych w Moskwie, 3) na marginesie zaś prac "Demosu" i Kongresu - poruszono i omówiono szereg zagadnień związanych z środkowo-wschodnio-europejskim a t l as e m e t n o g r a f i c z n y m. Odbiciem tych zainteresowań był program Konferencji: 'R. Wei n !l o 1 d, Demos. DEYlOS. z. l, rok 1962, s. 119-121. 1. Sprawozdanie (17. XI. 1961), Rodzaje nad·?slanych materiałów Sprawozdanie komunikaty ._----_._ I ogólne _-_ .. .. kroniki, -----_. -_ - _;) __29 _ ..•.. _ .•. •.. 9 8 6 6 5 66 27 90 74 37 417 6811 - .. __ ._._._-_._-------- Recenzje i sprawozdania z książek - Recenzje i sprawozdania z artykułów 7 92 211 22 63 147 - 146 7 140 341 74 98 243 80 188 l Ii l .- Razem: 45 -_ .._~---- 101 43 _._._---_._----- �E12 VV z\viązku ze sprawo;:c1<lwczym r.harakterem ,.Demosu·' d"jc się odczuwać brak jednoiitcgo klucza dla porządkowania materiałów bibli'Jgraficzno-spr:.,'.\'ozdawczych .. Jest to zresztc: stały brak iJlbliografii etnogl'aficznycil (jak godzić :;przecznć)ści i trudności między u1daclem przestrzennym, et l'XCCi.O\"·ynl i ,i.::.k o~rf'ś.J.ać granice dls 113.t:.k pom:cniczych i pQsiłkuj:ący<.:h etncgrafię). Potrzeby te wyraziły sic; w referacie dra L. Kun?:?-, l('sysfemattce oiJSuhou;ego tricle;li ctnograjickych jolklorist:ckycil Ci pTac!. Dyskusja nad rL'feratami i sprawozdaniami wskazała na k:mieczność wyrównania poziomu sprawozdań i recenzji. Porus~ono rĆJwniE'Ż problem ,.v;yważe'1ia" proporcji miqd.,-y długimi sprawozdaniami z artykułów w stosunku do recenzji dzieł zwartycll. Wspomniany referat L, Kuma i dyskusja nad nim dotkn'~ła również zag2dnienia profilu czasopisma. Wi~kszość biorących udział w oyskusji podkreśliła konieczność dalszego po:::l~hienia jako~ci i formy informacji, z zachowaniem właśnie profilu informacyjno-naukowego. Dyskusja na temat systematyki materiałów nie zastała zakończona, postanowiono wrócić jeszcze do tego zagadnienia. Podkreślano jednak, że w zacadzie należy granice informacji raczej zacieśniać do problematyki ściśle etnosraficznej, falklorystycznej i antropologicznej. Obrady ściśle związane ze spra\vami "Demosu" \vskazały na potrzebę z'Niększenia aktywności Komitetów Narodowych w mobilizowaniu autoró\v, jak też - zwiększenia listy prenumeratorów. Powzięto też rezolucję następujqcej treści: 1. "Demos" jest organem sprawozdawczym dla etnograficznych rystycznych badań u; socjalist'yc;_Jlych ;'J:tństll;ach Eu1'opy. 2. Do karty Sic" u'prowadza 3. Kierownictwu sustematyki tetowi sk;de 4. mogą ctwem tytulowej Prace o znacuniu przekazane 'W wydawcy narodowych 6. Z ulfagi by 1964 rcdakc,;; redakcji projekt podcza~ dlcl w z clnia la. VI. 1%3 z kolegami na postęp uprasza informacyjnej się z orgCl'!omi sprawozdau;czymi - celem 7'.). kontaktu u; u; tedlnice Moskwie "De111osu" 31. I. 64 przygotowaniami 1'ozmóu; o udziale instytt!cji specjalistycznych, Narodolre () konsultowanie viczyc/! !ch k1'aj61c. w 1\10- za po.';redni- ich redakcji Kond- Kongresu Kongresu ustalenia ogólnej nowej Międzynarodowemu tL'ydrukou;uniem nawiązanie "Demo- pracach opracowała T. zurzqdov.:i (termin w (D. D. R.). posiedzeniu i uchwalić. pr,zed - 1il964 uchwaly i za7'ządowi słowiańskimi i j'lgosc01.riariskich się, przygotowawczym "Demosie" S. Na podstawie się zleca go do 31. III. ruwnież udział Demokratyczną aby 7n ogólnym przedyskutotcać zostać komitetów biorących Rep. Redakcji i przed/ożyta redakcyjnemu, można projekt zrejerowania instytucji się Niemiecką i jolklo- pracach 1'. zleca jugo- "Demosn" się Komitety 1i(wk przyrod- 7. Zleca się zarząclolci rcciCi)ccjL by zil;,,,trcua! styi v':Unwqu17.2jinjormacji. 8. tego VlZU1 •.,(l Sił~ cttjt-qd pocztcu:.yn1l -- nar:.;doLre I{cn1it~;tu d:J l'e2~i..t()C2r:.£f;J ich f<:fC!jĆŁL' Hl Eedckcyjils }Hl1t·jq.?~n1,~a o ll'1Jr(~:.cQd2.2Ttie lXJc's(:((:ie kOr!.Ll:ktn nDe(110SU~' idlku o ile - pTzljk/adóu; nie cIa uczyni-tu urządconi, z odnośnymi subskrlfpcj~ cza- s )jJLsrn, S. P. TotstOVl -- pr:~E:-'.,vJdnic·.<.;cy zobr;::.nia - H rÓ\\Tn~czcśnie pr2c\vodniczący E':srnit2tu Organiz~cyjn=;~() 'III 7i.Tiędzynaiodcv:;,~gJ Kongresu Nauk Antrop::Jłoglcz;lYC~ i Etn01ogi2zoych w 1\lo>:!cv,'ie, - wyczerpując:} przedsta\vi! zadania "D~:lnoSUn viłaśnie 'l'1 zVliC)zku z tym Kongresenl. ~:Demos" vlinien być: organem dobrzo inforiYHljącym o oprawach KC:1gresu. H6wnocześnie przyp:':Tll;l;.;no, że Komitety l\'arcclowe winny polo:iyć dui}' nacisk na przygotc'war.ie m:,teriaihv d:) 1 Zenyiu "Dem:!su" na rok 1934, VI którym n3 pLm pi"rw3z)' n?,Je:iy ,'.'ysuc.qć prob12TnatylH~ e t n o g l' a f i c z n y c h b a cl a ń nad w s pół c z e s n o ś c i ą, jak też pr:blematykę m e t od o log i c z n ą (ref. Czistowa). Obrac'Y 'N dniu 12 c'cerwca 1963 r. p:}';\viC;cono zagadnieniom historyczn:>-ctno:::;T:1±j.ez'.1.:;-,?:O atlasu śroc1kc)\A,,:e,i i \V'schodr:d.ej Europy. Pr~~c2 i tend2ncje zespołu !'adz;cch:iego przf.~dst<".\'iJi S. A. Tokar,,\\" i ~L G. Habinowicz ("Prec1.tL a :"'yteln yj PTcspeJ~! istol'iko-el1ulf) r;~[rC.ZfS;'::Crro Ci tle5a ,/\' arodl! i V/l'8~CC~llJj EOTOPY"). Vi! .p".•. -;:Jekci" Ccn- C;DiÓ\\'i:)!10: 1) zadania atlasu, 2) chronclr}~lczn'.: r,~my ~lUa3u. 3) r.2()grafjc'2"j~:: gJ"'(~:1ice atlasu 4) formę at133u, 5) z~I.\.v~rtG";ćtr2ś:~iG\v::;: t;) crr::~nll:-:I('.j~ pr,).r' D:lc1 atlasem. Oprócz t"i;P wymienieni ".utorzy przcclsbwilj projekt KW2stionariusz2, obejmu':~lc:",,) zar;adniE':1!.3 narzlldzi rolniczych w środkowej i wschodniej Europie w XIX i XX w. Zre~erow3no również problem bud:)\vnichv,~ \V farn1ie k~,\:E'stionHrius·z3. W dyskusji n:\d tym z3gadni2niem głos zC1bierali dr Jacobeit, prof. Pop, dr Kur:z, prof. I'Ji:lrtan, prof. Gajek. D?lszy ciql;( dyskusji w fermie swobodnej wyn:iany zda)) pro\vadzono w Leninc;radzie w dniu 16, VII. 196:3 r. W zwi;"z\u z przebiegiem dysl-;:usji nad słowiańskim wzp,l. śrcc1kolVowschoonie;-ellropejs!,im atłasem etnograficznym, n }leży przYPCl;nnicć, że konc:pcj" ta zostab wysu'1ipta już na IV Kongresie Slawi,tóv,' \v Moskwie w 19;;8 r. przez J. Gajka - w 2wi<]zJ<\1.z je~!,o rderatem na temat regionalizacji Polski w ~\Vietlc prac nad Pclski!TI Atlasi?11l Etnograi:icz'lym. By\' to zr2sztą jedvny' na tym Kongresie re~ent etnograficzny. Wniosek w spra-' wie kartsgraiii etncgnfkzncj u.qskal wtedy· pcparcie i znalazł się w uchwałach V Kongresu Slawistycznego w SofiJ. Fo dy~kus.'i na:1 prz2d,tawicnymi przez gc~podarzy pnjektami p:J\vzięto następujące \~:ytYCZ.1?: 1.'·'a1e;::)' przecly,kutcw8Ć calckszt'.1łt spraw poruszo:l~'ch w cZ8.sie V Kongresu Slawistów IV SoW(1963 f.) Dyskusja taka odbył" się !1'l Kongr2si~ Etnol:;giC?~ym w Budapeszcie (X 1963 r.) (1'alnoj l �814 b15 2. Przedstawiony i omówiony zakres i cel Atlasu Etnograficznego uznaje się za podstawę dalszych dyskusji. 3. Byłoby pożądanym i celowym przed Kongresem w Moskwie - rozstrzygnąć wszystkie wątpliwości metodyczne i organizacyjne i wystąpić z gotowym pLanem. Byłoby pożądane odbyć w półr0czU 1964 r. robccze Konferencje w Polsce, gdzie prace atlasowe znacznie postąpiły naprzód. Dyskusja nad "Polskim Atlasem Etnograficznym" mogłaby stanowić punkt wyjścia dla ustalenia m e t o d i p .1' o g .1' a m u prac nad atlasem środkowo-wschodniej Europy 2. Konferencja zakończyła się zwiedzeniem Leningradu, wizytą w Instytucie Etnografii AN - ZSRR, zwiedzeniem Muzeum Etnografii Narodów ZSRR i wycieczką w okolice Leningradu. Józef zarządu redakcji SPRAWOZDANIE DEMOS z działalności za okres od konferencji Gajek w Brnie *. Na konferencji redakcji w Brnie zostały przedłożone: rocznik "Demosu" 1960, zeszyt 1/2; rocznik 1961, zeszyt 1. zeszyt 2 w korekcie. W roku 1962 wydan:J ;::cszyt 1/62; w 1963 r. (styczeń) 2/62. Uczestnikom konferencji przedkłada się zeszyt 1/63. Zgodnie z podjętymi uchwałami począwszy od zeszytu 1/62 wysyła się komitetom narodowym kopie manuskryptów do korekty i jednoczesnego zatwierdzenia do druku. System ten zdał egzamin i należałoby zachować go nadal. Zwraca się jednak ponownie uwagę na to, że odpowiedzialni redaktorzy komitetów narodo"wych powinni I:'rzeprowadzić korektę w ciągu m':!.ksymalnie 5-u dn.3 i (po otrzymaniu kopii) po czym materiały bezzwłooznie zwrócić. Zbyt czasopisma uległ w ubiegłym roku znacznej poprawie. Zostały dotąd sprzedane: zeszyt 1/62 w 90% (80"0 globalnego nakładu rozprowadza się wg danych Akademieverlag, wśród st'llych odborc5w), dowodzi. to, że DEMOS awansował do szeregu czawpism etnograficznych i folklorystycznych o międzynarodowym znaczeniu. Niemniej nie należy mieć złudzeń co do tego, że zwiększenie grona odbior;;ów może s)owodować podniesienie nakładu (większa ilość subskrybentó\v w krajach socjalistycznych istnieje tylko w NRD i ZSRR). Przy ostrożnej ocenie istnieje realna możliwość (w drodze subskrypcji za pośrednictwem poczty) poszerzenia grona subskryben tów. ~ Patr..::: T. D. F i l i m o n () w a. Razszyrenoje zasiedanije objedynneno'1 redkol~gii meżdunaroclnogo żurnala "Demos". Sow. Etn"grafija 1961 r. Nr 6 str. 142 i n. • Bench! cler ge3cłlaEtsfUhrenden Rpdaktion des DEMOS libel' die TiJtiJ'(keit seit ·der Redaktionskonferenz in Brno (\v maszynopisie) \v opracowaniu dr. R. Wein:101d. Po 5-cio letniej pracy (uwzględniając okres przygotowawczy od 1958 r.) i na podstawie dotąd wydanych lub przygotowanych 7 zeszytów, obejmujących 3,5 roczników, wydaje się celowym przeprowadzenie analizy statystyczmej, uwzględniającej także treść dostarczonych materiałów. Przez redakcje narodowe zostały doręczone i przez nas opublikowane (łącznie z zeszytem 1/63): 1171 referatów i sprawozdań (w tym 1105 referatów i 66 sprawozdań). Udział poszczególnych krajów kształtuje się następująco: Albania 7 referatów - sprawozdania, kroniki, komunikaty Bulgaria 137 3 NRD 6j 9 Czechoslowacja 213 29 Polska 90 8 Rumunia 237 6 Węgry 183 5 ZSRR 74 6 Podział ogólnego materiału (bez CZęSCl sprawozdawczej) na grupy tematyczne umożliwił nam wgląd w ilościową objętość poszczególnych tematów i tym samym w ogólne akcentowanie etnograficznej i folklorystycznej pracy w krajach członkowskich. W zakresie etnografii - czołowe miejsca 'Zajmują studia nad ubiorem i tekstyliami (114), po nich nastf;pują badania nad pracą i gospodarką (86) ordZ domami, osiedlami (67). Licznie reprezentow1ina jest n::dto cerami· ka (54). Względnie liczebne są grupy większe (B l), obejmujące studia :terytorialne 'wzgl. etniczne monografie (45). Pocieszająco wysoka jest także liczba studiów poświęconych robotnikom przemysłowym (44), do których większa część B 6 (pozostałe grupy) przynajmniej ubocznie mogłaby zostać zaliczona. Głównym tematem jest kultura górników. Niestety w dalszym ciągu jeszcze niska jest liczba studiów nad badaniami socjalistycznej wsi (8). Z zadowoleniem przyjąć należy także stosunko\voobfitą bibliografię (49), prac z zakresu teorii ·i metodologii (24) i historii n3uki (17). Grupa C 6-8, których przedmiotem są przede wszystkim tematy z zakresu nadbudowy, wykazują szczytowe zainteresowania w rozprawach nad wiarą ludową (41). W folklorystyce najliczebniejszą grupę stanowią studia nad pieśnią ludową (127). Po nich następują bajki i podania (73); pozostała twórczośc ludC'Wa (57), ogólne rozprawy (55). Także muzyka ludowa (łącznie z instrumentami) (38) i taniec ludowy (48) są opracowywane. Ten jednak dosyć samowolny wybór, p:>dejmowany przez poszczególne redakcje przy doręczaniu materiałów, nie pozwala zapewne wyciągać z przedłożonego sprawozdania wniosków o głównych zainteresowaniach �.,~ F17 816 eL1CJgraiów i [o;;';!orystuw \\" poszczególnych krajoch.~';ier.1nicj jednak mozna (;j:z'y~.ać, \':; czym tk\\"i telnatj"Czny p'.1nkt cic)ko~ci. W zy,ic:;/.ku z 'cym niedwj wolno bc;dzie przediożyć prcp:nycję wzgl. pro;i.;~; o przygot:'·J:,\'\·.a'·lie lM,(eriałó\,' szczególnie do następujących grup: B:3 (socjalistyczna \\'i2~), B 5 (robotnik przemysłowy), A :ja (tecnia i metoc!olCigia (A 1) bitlicgraU8), (Uaktywni:::nie informacyjnej treści 'N kierunku \v"pólc<esności i jej pctrzeb). Jdc]i się <ln"liLuje udzi"ł poszczególnych krajów w dostarczaniu rnateriałów do grup tematycznych (patrz tabela), ujawniaj,! się jednak slabe strony. C<:ech'JSlowacja: śmienity o[;0lnego np. IV udzialu), dobry udzicll, bkże dobry podział tematyczny, odniesieniu do robotnika przemysłowego (nieom~l Wy50":0 p~)clobnie Wc-;[::ry - względny i absolutnie ni1jwh:;kszy udział w badanbch s:Jcjologicznych i ideologicznych, , t3kźe R.umUl~i(( ogólnie bi:::rąe dCJbrze dostarc.ca materiał c10 poszczegolnych grup, Tu w odniesier-iu do organizacji pracy etnograficznej l folkbrystycznej przewagę mają grupy C 9 i C 10. '. Slaby j~st dotąd udział NRD (częściOWe) objektywnie U\\'arunkowany pozl1le.Jszym włącwniem się do pracy). Udział ten cbccnie stcpniowo uleRa . ~ poprawie. Szczególnie na ~ov:ie('ki(l.1 materiale i jego wielkim zróżnicowaniu w udziab pcszczególnych grup tematycznych (:licomal 600/0 folklorystyki) mazna, patrz2,C z specyficznego purddu widzenia, częściowo poznać także przyczyny bej nierówności (p3trz tabela), zreferowano 74 ksi8.żld lecz żadnych arykułów. . tucji danego kraju (ka:idoraz:)'",'O tytui IngI. obsz'lr - e\\'entuo.lnie w forn1~? haS2! - pod3ta\\~O\\'e i:lforrnacje o najistotniEjszym), Tu tkwiłaby możliwość k80rdyn?cji prac n3ukowo-r.ndawczych i podstawa ev.'e:ltuainej współpracy (z uply\vem czasu t"kże żródło dla historiQ2~afii etnogr2fii i folklory~tyki). N. '-Ówni j'o"n"tnv bYłb' .. sP;s (w zesz':cic 2.'52 ~8,początkowany), 1'0n:~:"~'\'C'11 '" "po'''~z"o~zp~";'ln':ch ·I<ro.·;.,'>ch prac d~ktcr:;kich i habilibcyjnych. -E.~-ol . " P03tE;~:;wanie takie odpowiadałoby recenzjom "Sowieckiej Etnografii" (tu ch j2 się w ogóle cenne wskazówki -- niestety bnl;, jeszcze dalszych re::e:uji 'N cZ8.sopismach facr.owych krajów sccjalistycznych. Byłyby bar..••'\.v .•.,-.!~'./... ~ L dzo potrzebne!). Sposoby popri\wy w strukturze DEM.OSU i ich e\':entualnq realizację zreferuje dr Kunz, Zarząd redakcji widzi r.,~jważniE::jsze zadania na lata 1963 i 1964: 1. w terminowej i dokładnej techniczno-organizacyjnej pracy (manuskr'lpt 2/63 jest kompletny, kopie do korekty i zatwierdzenia do druku z·o3taną do dnia 28, VI. 1963 r. doręczone rredakcjcm narodowym, że manuskrypt do dnia 1. VIII. 1963 r. rr;oże zostać; przekazany wydawcy). W ten spJsób nakład wyjdzie z końcem 1963 r, (jeżeli podpisane do druku korekty nadejdą do Drezna do 25. VII.), 2, w aktyv.mym udziale w pracach przygotowa'Nczych do M.iędzynarodev\'ego Kongresu Naut Antropologicznych i Etnologicznych w 1964 r. w M:cJskwie. O s'i:czegółach i roli, którą odgrywa DEivl0S w przygotowaniu t2gCJ nadzwyczaj ważnego kongresu poinformuje wnikliwie prof. Tołstow, przetłumaczył W ogólnym przekroju średnia wynosi ekolo 6'.1"/0 omówień artykułów i 40°'0 książek, Odwrotna sytuacja istnieje tylko w udziale .l\;'RD i ZSRR Albania ma za maly udział, by ją w ogóle uyvzględnić _ nowa przesyłka została zapowiedziana telegraficznie, ' ZAGADNIENIA ETNICZNE I ETNOGRAFICZNE V MIĘDZYl"ARODOWYM KONGRESIE SLAWISTOW 17--23. IX. 1963 r. vv tym \vłaśnie ujawnia się c.zęściowo pcwód p2wnego niedomagania: często bowiem zwłaszcza prace na temat sccjalistycznej wsi robotnika przemysłov,Te;::o, teoretycznych i metod:logicz.nych rozważań, ~ozpr()szone s'l pJ roznych czasopismach (właśni2 z powodu tego, że nie uczyniliśmy w tych t,em'.ltach. większych pcstępów), Należy więc omawiane artykuły refero\\'a(:, by mozna było udzielić zgodnej z pralvdą infc.rmacji. " Do ,p"J\~ie.k~zenia objętości d:dału informacyjnego winny siq przyczyl1\e tal;ze l1lektor'e środki prcp::mOW811e w phmL okólnym z dnia 9, II, 63 r. Dotyczą one technicznych uproszczet'l i ujednolicet'l (sposób cyto'vvania tvtułó\\" i r;odpisy\vania) jak ró\vnież ujednolicenia p~acy redakcji nar~dowych; ]ed2n raz w ci8gu reku (zeszyt 2, każdorazowo w części sprawo:~~a\\"cz('y ,sprawozdania z prowadz~)J1ych ważniejszych prac naukowych l bo.dan ter2l1owych vvszystkich etnograficznych i folklorystycznych in;ty- ~~ K. W. NA W SOFII M;edzvnarodowe Kongresy Slawistów są ważnymi wydarzeniami nauko\Vy~\, 'a posiadają swoją pJnad trzydziestoletnią tradycję *. Kongre.: w Sofii był powiązany z narodowymi uroczystościami bułgarskimi ku CZCl Cyryla i Metodego. Jeśli idzie o ilość uczestników i wygłoszonych referatów (ponad 500), a także o wachlarz tematyczny - był kongresem liczniejszym i bardziej bogatym od poprzednich, choć w porównaniu z kongresem w Moskwie - w referatach przeważała mikrografia, --'-);2~--Praga. \V Belgradzie; 52 - "Lud", HJ3J- t, XLIX 1934- \V'ar~zawa, i\"Ioskwa. 1963 - 1939. SofIa. wskutek wybUC~1l1 wojny nie odbył Sl~ �818 819 Zdawać by się mogło, że właśnie na kongresach slawistycznych rola etnografii winna być ,określona i ważna, Tradycyjnie jednak kongresy slawistyczne mają charakter językoznawczy, historyczno-literacki, a dopiero na marginesie tych nauk dochodzi czasem do głosu historia, antropologia, archeologia i etnografia. Przeważnie też tak pOszerzona slawistyka skupia główną uwagę na problemach etnogenetycznych. Etnografia dochodzi do głosu w zakresie badań nad ludową twórCliością literacką narodów słowiańskich, w komisjach i sekcjach folklorystycznych. Oczywiście _ problematyka etniczna tkwi w referatach językoznawczych i innych, nie mniej etnografia ma tu charakter marginesowy. Przyczyna tkwi _ być może, w braku 'zainteresowań etnografów studiami porównawczymi, które tak świetnie zainicjował K. Moszyński. Przerost badań terenowych typu regionalnego, ciekawy i ważny dla wzrostu zas'obów źródłowych, nie stanowi jednak szer'okiej podstawy dla slawistyk!i porównawczej. Nieobojętna dla etnografii problematyka na kongresie w Sofii dotyazyła wzajemnych związków pomiędzy językami słowiańskimi i niesłowiań,skimi, co szczególnie wyraźnie wystąpiło w związku z problemami południowo-słowiańskimi, gdy chodziło o zaleź;ności romańsko-greckie i madiarsko-słowiańskie w języku i w folklorze. Równie ciekawie rysowały się tematy bałtycko-słowiańskie 2. Zwłaszcza zagadnienia leksykalne raz po raz wchodziły w dziedzinę kultury i dotyczyły naj istotniejszych zagadnień etnografioznych (np. zagadnienie łaźni). Na V-ym Międzynarodowym Kongresie, niewiele się w tym zakresie zmienilo; jęzYkoznawcy zwłaszcza dialektologowie wnieśli wiele nowego materiału interesującego etnografów. Na szozególną uwagę zasługiwały referaty M. Karasia o elementa,ch słowack,ich w gwarach polskich; Z. Zagórskiego na temat zwią'zków językowych między Wiellkopolską, Krajną i Kaszubami; B. Moronia o języku przesiedleńców ukraińskich w woj. gdańStkim i olsztyńskim; H. Popowskiej-Tabor'skiej o dawnym pograniczu polsko-dolnołużyckim; T. Zdancewicza a litewskich i ru.skich zasięgach słownikowych w Białostock,iem. Nie sposób zresztą wy,czerpać wszystkich referatów językoznawczych, ważnych dla etnografów interesujących się Słowiańszczyzną. Referaty St. Stojkovej o gwarach bułgarskich, H. Klagstada, E. H. Wortha, J. Vukowicia, R. Lotzschera i inny,ch wnosiły nowe oświetlenia dotyczące problemu s,tyków językowych, zwł. leksYkalnych na obszarze Słowiańszczyzny. I. Kniezsa ,i E. Petrovici oświetlili stosunki słowiańsko-węgierskie w zakresie toponomastyki i przebiegu izoglos słowiańskich na terenie Rumunii. Skądinąd zaś wiemy, że tego rodzaju powiązaniom jęzYkowym odpowiadają zasięgi różnych zjawisk kulturowych. Pod tym . interesujący l dem wzg ę, sjezd Slavistu re f era t U . Weinreicha, Geographic relations. f t P Kiralego Metodologicke ysluchano re era u , , w. tl su slovenskych narect v Ma. ho Jazykoveho a a d k' . vane problemy pnpravo .' F N. Filiny (ZSRR) oraz H. Horo ,~s lej darsku. Referat ten, podo~me Jak. . . d I dużą wagę dla dyskusJI nad Metody kartografii lingwtstyczneJ .~osla adY' chwaly powzięte jeszcze . tnografn Szko a, ze u . metodą kartograflczną we· k'" \:vs'kazuJ'ące na potnzebę powląza. SI 'tów w Mos WIe, . na IV KongresIe aWls , faktów kulturowych _ me . k l y ch z kartogramaml . nia skartowan leksy a n . Si ry ten postulat P. Gelgera 'eswOl') wyrazu, a . k walazły na tym ongresl ." l' t wem Skartowania etnografIczne l F. Mielkego, wciąż je~zcze .Je~: pa la y , .'). typem wytworu _ sądzę, 'ąZkl mlęd?:y nazwą, . h d ., nie dość uwzglę mają ZWl , . tl ' J'ę7ykowych i etnograflcznyc , że jeszcze Jest czas na poglęblenle a asow , . , 'IneJ' problematykl. przez powlązame wspo . I' referaty folklorystyczne _ ,. t- - f'c'zny charakter mla y . ! W"razme e nogra l ! .. k;ch pierwszej po owy J 'd' , litnratur s owwns , M Jakóbca U źrode! lu ,OWOSCL, k baJ'ki -polskiej M. Brauna Zur . , '" kiego S ystema,ty a , XIX w l J Krzyzo.l0WS ł ' O n;októrych cechach roz.. b 11 d W K Sako owej ,. serbokroatischen Yolks a a e: . . "loru C Stiefina O dawnych htstowoju historyczno-piosenkarsktego folK 'O 'starovolskiej pieśni ludowej, ' ., h skich Cz. Hernasa . . Ś k J r'ycznl ch ptesnwc ru, l k' .. B ZakrzewskIego lqs a t k bajki pos tej l , H. Kapełuś - Charakterys y a T matvkę folkloru wschod, 11 kresu romantvzmu. e Pieśń ludowa w zbwrac, z o Ul' refer,atach' K W. Czistow, . . k' porusza l w ' " niego i południowo-sloWlans .. lego - W L' tyr Cw Romanska, M. PoP. W E Gu~~ewa, N, . ·m , . N . I . Krawc,owa,. . . b -F' M Bos k OVIC"Stulll' ,. R Lalić " S Haltsonnen, • Chr, Wakarelskl, TvI'. Czu e lC, " R A hełowa E W, Harkins i inm. R Petrović V. Smolej, ,n ,. A, Schmaus,. , f ratów folklorystycznych~. W sumie wygłoszono 41 re e h na szczególną uwagę zasługiiwały W seri!i referatów etnogenetycznyTc t' kow'a S Bondarczuka, W. Mar.. k' go P N re la " referaty T. Lehr-Spławms, le , ' . -t' B Grafeanuera, J, Paulika, ., t' J W Broms ema, ' . tynowa, Kl'. M'IJa lewa, .' dia K istorii bani w swete se naimenowanYJ a zwłaszcza L Vah.rosa (Fmla; Łozińskiego Evidence historique pour w slowianskych Jazykach. '.: d K' Potoczyście brzmiał referat . d de ta ctte e Lev. . . ('origine Palt u nom . rodo'w zachodnio-słow,i,amklch. t k ltury muzycznej n.a ,J F. Belzy na terna u Moskwie i .sugestii wy' . " d chwal IV Kongresu w Nawiązano rowmez o u 'd nl'u Komitetu Redakcyjnego "De1963 l' na pOSle ze . suniętych w czerwcu '. b nl' roboczej, zainteresowane) o grupy ,. dbyło SIę ze ra ~ mos" - a mianowlroe o d' Europy środkowej i wschodniej 4. sprawą Etnograficznego Atlasu naro ow paradoxes in the , Ze szczegolną htstory of uwagą u J J' -4 Porównaj: B. H a v r a n e k, S. W o l l m a n n, V. Mezinarodnl Vestnik Ceskoslovenski Ak. Ved. rocz. 72. 1963. Nr 5. str. 646-651. 2 byl Slal:o-Jiddish CSRS-2, NRF-4, NRD-l, 'd'a-l Belgia-l. USA-l. ka;tografii etnograficznej r';:;~t; a ZSRR-B: Polska nia-I, Bulgana-4, Dania-l, Jugoslawia-13, Rumu" 'ki w sprawie EtnograI ~nIO~em J Gajka Znaczenia ficz~e~~s~~~~~u n~lo,1;iańskiegO bYI1tŚC~~I':v zr~'1:~I~e p~~~e :~~ kartografii etnograficzne} dLa slaw Y polskim Atlasem Etno- �820 821 W zebra~liu \\"li li ud'<J!: W. K. SJkolc',\'~, L. W. Markowa (ZS~R), W. GelSp:JrU:rJ":a i H. Hinkowa (CSRS), T. W. Czulnłycz, D. Bariakte;:ewicz, (Jugc;1a ..··i".\, '~'. St2initz (:--rRD). :\J. Pop ([łumu~ia), C:Jr. Gam12w, W. Bcżik::>w. Chr. W2k~relski, W. 1\Iarinow i inni. Czistow przedotawil d0cobek uc~:on.',·ch I;.l(l/ieck ch kLó:::-:y O~1·3C(nV81i \vst(~pny plan t3kiego atlasu Gkn.~_Hili ramy crJ-r::;n(Jogjczc~; i gEozrc-.~ficz!12, a taki,c:. tenlatykę i program peelCY. Pcdkrc·~lił on IY;C;--Z:':;ę n"danL1 zSc;Jcło,,\'i t!"wal3zych ram crgzwizacyjnych. ~' dalszej dy:'kusji rozpat!"ywano możli',\iokci zwołania spctka!,,\j~ w J3udalPszcie i War.,z21wie. p::-Ied IVIiędzynarc)clowym Kongresem Nauk Antr. i Etno!. w iv..oskwie w 1964 r. Podkreślono również koniecz:1::>ść j2.śniejszego sfc;--mulGwHnia str:my metodycznej i met()dolcgicznej historyczno-r'!:lOgra.ficznego ,'tl21sU (J. Gajek). Do tych wypowiedzi przyłączył ,h p"O£' E;teinitz pC)dkreślajb,c, że w atlasie na czoło zagadnień tnL]:;i V:y" ..,ną;': sh; etnograSia ujf;ta \Ii kartogramy, teksty ZHŚ winny być tylko ko~j2cznym dope!nieni,?m dokumentacji. Dyskutanci ekre<lali kobjno tTlcżliwości \vspółpracy. S,cL2gólnL? mocno akcent::J.w:.::no sprawę t2kiego d8boru temat6\\', aby aUn ukazywał nie tylko zrówn":;ni, kultur::;·'.ve Europy śrcdk.JVi2j i wscho'.lnie.:, lecz r6wnież podkreślał charakter,'istycz:J.e r]s)' p:·sz, ..~egóhych kultur naro::lov.'ych. (Chr. Wakarelski). Zwrócono uwagE; ca k~ni'2C'nc,ść przedyskutowania charakteru i zakre·su zasobów źródłowych, aby bkty omawbne tyły porównywalne - z drugiej zaś strony _ ty nie wtlacZJć indywidualnych faktów kulturowych z różnych stron Eu;--oPl w gotc,we systemy typ::>lc[;ic3ne, cp:ute niejednokrotnie na form::i;'H?;' c1l1alhie m<1teri,tlu. Atlas \V przekonaniu refere:1tów wini'en być nic tylkc prz'cstrzennym uporz;::dkowaniem inwE'ntarza kulturowego, lecz i kC'ntrolą dstycr.cz3sowcj typclogii. I'.limo drobnych różnic w poglądach wszyscy uznali, że at1:\s jest pilną kO:1iecznością naukową i że referaty Tckar2wz: i Rabinowk:,:] wygłoszo!1£' \V l\/105kw12 winny być podstawą dalsz~j dyskusji. Postanowiono, że trwalszy komitet atlasowy 5 do czasu k::mgresu powinien nad2shd; mat~riały [18 p:>dstawie których można by zorientować się które f"kty kulturowe nabiy uznać za najważniejsze dla poszczególnych nared"w Europy środl{owej i wschodniej. W su:nie należy uznać, że V Kongres Slawistyczny w Sofii posiadał p:wną v'!agę i dia etncgrafii, a referaty język:::z"awcze, folkbrystyczne, et:1S2'en2t::cme i etnograficzne wniosły nowe punl<ty widzenia i posu:lęly nieco naprzód sprawę atlasu ;'. ~3. koniec dcdać należy, że raz pn raz spotyk,J:1e \\' czasie wyciec.zek 1-:'m~resowy('h akcenty kultury blióokiego i środke,',"'ego orientu. oraz sll~e \'.':iaż ieszcze t(;hn:enie kla:;ycznego c.ntyku w kulturze bułgarskieJ, a tak.ze . '. - '.' l. s'el'dn~zn~':'ć go-p' darzy - pczostawiły niezJ.tarte wspommel1la. r-JSCEl.nO.,c ,_I..- F ... :::' _ ,.,... " l graficznYiTL 1.V_wa l!jSU. Pop, " Proi. Z str. Prof.: polskich Loli-2J2. stUdió\vSla\Vi~Lycznych. Tokare;.v, Rabino·· ... "li\:z. Gajek. PAN Filow3. Komitet Bratanić, SlovJianDZna\\'.-:;t\,-(} Bożikow, Peesch •. Gundd, Gancle'vv - prze\.vodniczył zebranJu grupy robOCZt:'j. t1 Polskie Towarzystwo Ludoznawcze 2L'takcento\\'alo swój udział w V . .l\f. Kon4 gresie Slawistóv..' przez wydanie "id tonlu LUDU, poŚ\viĘconego Kon.e;resowi SJf;jskiemu~ którego telnalyka. dotyczyła problemów Sło· ..viańszczyzny zaci1odn:ej_ Tom ten v\'zbu-dzH żywe zainter~sowałlie i był pilnie poszukiwany_ Jćzef WYCI.,\G Gajek Z PHOTCKCLU Z XXXVIII WALNEGO ZGROJ'JIADZENIA POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZ:-JAWCZEGO z dnia 8. XI. 1963 r. w ratusze-wej sali Vi O P o l u * W XXXVIII Walnym ZgromRdzen!u wzięło udział 97 osób. Nieobecność usprawiedliwili, przysyłając rówllOczcśnie życzenia p:'m~ś~.nych obra~: P~'d. 'Pr~f. Jan Czekano\vski, Aleksander Godlewski, WlodzlmlerZ AntomewlCZ, Dobrowolski i dr Bolesław Garyga. , K'zimierz .~.. "ff Vlcepre Walne Zaromadzenie otworzyla prof. dr Maria Pru erowa .'" . ł d t ., r p3.rtii i stronl11etw zes PTL. Przew.odniczQca pOWIta a prze s aWlcl2 l.. , ' . plitvcznych, wladz tere71owych, woj('wódzkich i mieJsklch, POlSKlej Al:a',' 'l"~'n zebranych członkow d~' ;'.. N"uk gości zaaral1lcznych Olaz WSZ.fShl". . ;r~:';rzy~tw~ oraz po"'dziękowała g8spodarzom rvli3.sta .i .Vl0je:vó~zt\~a Ololskiego za umozliwienie odbycia Walner;o Zgromadzel1la l SesJI Naukowei w Opolu na prastarych Ziemiach Piastowskich. . '- BE'ZDośrednio po otwarciu XXXVIII Walncgc> Zgromadzema odbyło 'iif; uro~zvste przekazanie pamiqtkowych dyplomów członkost~ła ~ono~'owe~o pr~fesorowi Janowi Czekanowskiernu, Wiesławie Ci('h~\~ICZ l JUII.U'szo~vi Zborowskiemu. Zebrani uczcili pamięć Janusza ŚWlCzego chWIlą milcze"ia. . ',' 'h~d' SIRderat inauguracyjny pt. Rzut oka na zagtldn!e,ue pac. ,} zenw .0 wian wygłosił prof. dr Tadeusz Lelw-S p ł a w i it s ki.. W dyskusji nad referatem Z'lbierali głos: prof. dr. Stal1l~ła\V Bąk, prof. dr Kazimiera Zawistovvicz-Adamska, prof. dr Mana Prufferowa, prof. dr Józef Gajek, dr Tadeusz Wróblewsl~i,. oraz litera.t Rafa: Urb~n. n Prof. dr Bąk poruszył problem l'Llblezy etnograficznej l zap} tał pr _1_ genta o jego stanowisko co do I';eurów Herodota. naco prelegent ~(! vJ:cm odpowiedział. że lud ten nie został jeszcze zide,ntyfiko.wan.y. pro.~ dr '~~=l wistowi<:z-Adamska zwróciła uwag£; na trudnoscI,. Jakle SIę .PlętLą pr:._. badaczem. co do ustalenia chronoiogii na POdSlawlC nazeWl1lctw~" l za ,lę0_ �823 822 gów, gdyż nie wszystkie wytwory jednakowo się przenoszą, niektóre odrywają się od zespołów. Prof. dr Pri.ifferowa podkreśliła potrzebę ściślejszej współpracy etnografów z językoznawcami. Prof. dr J. Gajek nawiązał do prac kartograficznych P. A. E. i podkreślił, że zawsze fakty kulturowe łączy się z na'zewnictwem. Zaznaczył też, że zapis zwyczaju, czy opis narzędzia bez związku z nazewnictwem bez lokalizacji i chronologizacji jest małowartościowy. Dr T. Wróblewski wskazał na zmienność tzw. rubieży etnograficznych. Prof. dr Lehr-Spławiński wyra'zil zadowolenie z pJwodu tak ożywionej dyskusji; stwierdził, że badania etnograficzne muszą być prowadzone kompleksowo w oparciu o s;zereg korelujących z sobą dyscyplin naukowych. Pan Rafał Urban wyraził radość, że na Zjazdach Pol. Tow. Lud. poznał wielu największych luminarzy nauki polskiej. Podał też, że zwyczaj palenia ognisk na miedzach na wiosnę uważa za tradycyjne wspomnienie dawnej gospodarki żarowej. Twierdz.ił również, że zachowane wśród tradycyjnych potraw wigilijnych tzw. simiotka i kluski z makiem miały stanowić narkotyki nastrajające lepiej do wies,zczych snów, których spodziewano się w okresie Godów. W przerwie uczestnicy Zjazdu zwiedzili Muz-eum Etnograficzne w Opolu. O godz. 16,00 rozpoczęto częsc organizacyjną Walnego Zgromadzenia. Przewodnictwo objął Viceprezes - prof. dr Stanisław Bąk. Przeczytał on nadesłane telegramy gratulacyjne, poczem przedstawił proponow8.ny porządek obrad. Przegłosowany jednomyślnie p::rfzc,dek obrad przedst,nvial się następująco: 1. Odczytanie protokołu z XXXVII Walnego Zgromadzenia w ŁU1icucie (i zatu:ierdzenie tegoż protokołn). 2. Wybór 3. komisji: mandatowej, Sprawozdanie Sekretarza 4. Sprawozdanie Skarbnika. 7. Sprawozciani,a Oddziałów. 8. spTawozdaniami. nad i wnioskowej. Generalnego. 5. Sprawozdanie G!ównej Komisji 6. Dyskusja nad sprawozdaniami. Dyskusja skrutacyjnej Rewizyjnej. przedstawionych przez Komisję Wnioskową. Ad. 1. Protokół z XXXVII Walnego Zgromadzenia w Łańcucie przeczytał mgr Piotr Kaleciak. W dyskusji nad protokołem zabierali głos: dr Malicki, dr Wróblewski, dr Jasiewicz. Dr l\hlicki zwrócił uwagę, że protokół jest zbyt szczegółowy; podkreślił, że oddsje wprawdzie dokładnie przebieg XXXVII Walnego Zgromadzenia, le2": zbyt wiele wypowiedzi przytacza nlemal dosłownie, a możnaby je streścić. uważa, że np. wypowiedż prof. dr Reinfu5sa o Oddziale Lubelskim możnaby 0puścić, albo bardziej uogólp.ić. Dr Wróblewski wypowiada się za pozostawieniem proto9. Uchu:alenieu:niosków kołu koły sany miast ,! i napisanego zbyt szczegółoowo - natomiast radzi, by przys~łe pro~były mniej drobiazgowe. Dr Jasiewicz uważa, ~e. prot~koł Jes,t napIstylem reportażowym i wnosi niekiedy wartosclOwame faktów, zapodawać same fakty. Prof. dr Bąk poddaje protokół pod głosowame. Protokół przyjęto i zatwierdzono jednomyślnie. . . Ad. 2. Do komisji mandatowej wybrano: dra Władysława Bahcklego, dr Annę Kowalską-Lewicką i dra Waleriana Sobisiaka. . Do komisji skrutacyjnej weszli: Jan Mic'ał - Kier. WydZIału Kultury w Łańcucie mgr Henryka Romańska z Wrocławia i mgr Leeh z Łod:d. Komisj~ wnioskową wybrano w nastĘPującym składzie: Dyrekt.or mgr Sbnislaw Badoń ze Szczecina, prof. dr Józef Gajek z :Vrocławla, mgr Jadwiga Klec'zkowska z Łańcuta, prof. dr Bolesław Olszewlcz z Wrocławia i prof. dr Francis,zek Wokroj z Poznania. . Ad. 3. Prof. dr Stanislaw Bąk przeczytał, w zastępstwIe prof. dra Aleksandra Godlewsldego, sprawozdanie Sekretarza Generalnego. Ad. 4. Sprawozdanie Skarbnika odczytał zastępca Skarbnika - dr Tadeusz Wróblewski. Ad. 5. Sprawozdanie Głównej Komisji Rew-izyjnej pr,zeczytał prze- wodniczący Komisji - mgr Stanisław Badań. . A,d. 6. W dyskusji nad sprawozdaniami zabierali głos: dr Longll1 Malicki, prof. dr St'misław Bąk, dr ,Tan Dekowski, prof. dr Prufferowa, prof. dr Józef Gajek i mgr Piotr Kaleciak. Dr Malicki podkreślił optymistyczny ton sprawozdań i dobrą .oce~ę prflcy Zarządu przez Głó'vvną Komisję Rewizyjną· ,Prof. dr Bąk dZlękUJ~ Głównej Komisji Rewizyjnej za wnikliwą pracę, klora pomogła zarz~dowl do wprowadzenia ulepszeń i do lEunięci9. usterek. Dr Jan Dekowskl wy'" 'd"z>Ie k' S·,u d'a wydawrazi! zdumie:lie, że GKa nazw" 'la ",-,o I ""tno<1raficzn~" <> ~ nictwem cbcym, skoro jest to nasze wydawnictwo i stawia v;niosek, by D ŁSE zostały prz~jęte przez PTL. Prof. dr J. Gajck informuje, że sprawa ta była przedmiotem obrad na ostatnim Dosiedzeniu Zarządu, na którym uzgodniono pewne założenia; zapadLi uch\~ala o finansowanie leg',) wydawnictwa jalw jednego z ośmiu tytukw wyda\'v'niczych PTL. Prof. dr NI. Prufferowa prosi, ~y d.r J. Dekawsk i wyc'Jfał S\vój wniosek, który w tych waru;1kach stał SIę nJeaktua~~ ny i zbyte;:z1l2, byłaby p,)no\vna dyskusja. Dr Gekov.:sld wycofał SW~J WniG52k. i\JIgr Piotr I{"lcciak zgłosił wniosek, by przcgłosO'N::lno p;·7.YJE:C!~ do wiadomości sprav.·ozdań Sb1rbniko. i S2kr.et9rB Geiler2.1nf:go i przYJęcie do vdadomości sprawozdania GKR w prlcdsta\\'irjnym bl"D1ieniu. Podeleny prZE'l prof. dra Bąka pod głosowanie wniosek mgra Kalec~aka p~ze~.z:,dł jeckomy,ilnie, w~,2ystkie spra;vozd'1nia zosbły przYjęte I zatwIerdzone. . Wobec tego przystąpiono ::lo sprawc.'zcifl!l z pracy poszczegolnych Oddziałó\\·. Sprawozdanie z Gdańska zlożył dr Longin :Vlalicki. Spra._~(1. 7. �821 wozdanie z Kielc, wobec braku przedstawiciela przeczytał prof. dr Stanisław Bąk. Również z Limano\vej brakło przedstawiciela, a sprawozdanie przeczytał mgr Piotr Kaleciak. Sprawozdanie z Oddziału Lubelskiego złożył mgr .Janusz Optolowicz. Sprawozdanie z Łodzi przedstawiciel mgr Jan Lech. Spraw'ozdanie z J\!lszany Doln<;j złożył mgr Piotr Kaleciak. Za Oddział OlsztYlISki -- sprawozdanie Zł02ył prof. dr St. Bąk. Sprawozdanie z Poznania złożył mgr Stanisław Błaszczyk. Sprawozdanie z Przemyśla złożył mgr Stefan Lew. Z Torunia prof. dr Maria Prufferowa. Sytuację Od<l2ia1u Wars:?:w·slciego przedsbwiła doc. dr Anna Kutrzeba-Pc.jnaro·,va. Z Wrocławia z!oży! :-:pr"wozdanic pr::f. d'.' Belesław Ols2.e\\'icz, z Krakowa p. Eugenia Haj6wna, z Zakopanego p. Barbara Kcwalska, z Łańcuta mgr Jadwiga Kleczkowska i ze Szczecina mgr Stanisław Badoń. Ad. 8. Po z',kończe:liu sprawozdó'ń z dział::l1ności poszczególnych Oddziałów pro,f. dr Bąk otworzył dyskusję nad sprawozdaniami. Mgr Antoni Nienartowicz z'vrócił uwagl;, że w sprawozdaniu Oddziału Kieleckiego są pewne nieclokladno"ci, które mogą wprowadzić w błąd członków PTL (jakoby Zarząd Główny uniemożliwił Oddziałowi otrzymyw<~nie subwencji z WRN). Oddział z~rejestrowany był nieformnlnie jako ol'.g:mi.zacja regionalna. Tymczasem :laden Oddzia! PTL nio jest organizacją autonomiczną, lecz podlega Zarządowi Główpomu, jako Centrali Towarzystwa. Oddział może otrzyrnywać zlecenia z Prezydium WRN na kcnkretne zadania, l"cz z całości swej działalno§ci rozliczR sil:l nie tylk9 przed zleceniodawc,j, ale i przed Zarządem Głównym PTL. Pretensk Oddziału Kie1=ckiego są więc nieuzasadnione i wynikają z braku zrozumienia zRrządzeń P. A. N., o których wszystkie Oddziały były parckrotnie poinformowane. Prof. dr Stanisław Bąk zaznacza, że sprawa Oddziału Kieleckiego \vróci jeszf'ze na p)~.jecll1~nie Z3rządu GlóY\T';ego: fi p'""j~;ievlaż brak na Zjeździe przedstawi.cieh\ z Kielc, nie bęcl.ó2my dłużej zJjmować siQ szcz"gółami tego Oddziału. Prof. clI' :Maria PrUfferowa informuje o uchwale Zarządu Gł., że te Oddzh:lly. które mają samodzielnych pracov:ników nauki lub plany ustalone pE~Z samodzielnych pracownikflw nauki i prace przez nich oceniane, mogą o!rzymyv/nc także z Zarządu Głównego pomoc finansową na prowadZ·2nie lndań nauko\vych. Pnf. dr Józef Gajek p::Jdkreśb mocno odpowiedzialność za celowe \\·~.·korzystanie t,\'ch sv.b'i,vr:n~.~ji .i 7::1"!':n~1CZ3.: Ż2 b2Z (pi~1i'1 i oC2n:)~ IJr::;c przez samodzielnych pr:;:·.co\vnlkó\v n~.~.uki, Zar~ąc1 GłÓ\Vll.Y FI'L nie będ:d? mógł loclziela0 dDL1cji na pLice naukowe. Podkreślii. Ż2 wyniki i rnateri,lły z bad:1ń t2rencv'ych n1uszą \vejś0 c1:) ..'\rc~.l'.':um Naul\:c\'·egf) PTL i stHj'1 si:; whs!1o~t:i<l TO'.':arzyst\'·a. Ad. 9. C"c2€':-1.:1icy ~<X~'~III \V31neg,J Zgrc;-na(JJ:~nia \\. OpJlu z~bo ... \-iązujti Pr2z.ydiu111 Zarządu (:-::·łó\\-n('go do \vys!ania lIst.u z \\Y~T(.1Z:1;:li ~ł(:bo- 825 kiego szacunku, życzeniami zdrowia i długich lat dalszej owocnej pracy dla elobra nauki pol"ki~j ella Prezes:, Towarzyst\va - Hektora prof. dra Jana Cz~kano\vskiego. Wniosek zreferowany przez prof. dra Olszewicza przyjęto przez aklamację. Dr Wróblewski zreferował wniosek, by 'Nalne Zgro:nadzer::ie uchwaliło wybicie medalu pamiątkowego z okazji 50-letniego Jubileuszu działaln::>ści prof. dra Jana Czekan::>'.Vskiego \V Polskim Towarzystwie Ludoz:1awczym. Wnic32k przyjęto również przez "klamację. NastE;pnie Komisja Wniosko'.va przedstawiła wniosek Oddziału Łódzkiego, by Zarząd Główny wcześniej zatwierdzał preliminarze Oddziałów, który to wniosek uchwalono z klauwlą "VI miarę możności", gdyż wiadomo, że Zarząd Główny nie może zatwierdza<': preliminarzy \vcześniej niż uczyni to PAN dla całego Towarzystwa. Wniosek ograniczony klauzulą "w miarę możności", przegłosowano jednomyślnie. Kolejny wniosek dotyczył terminów Walnych Zgromadzeń i ich lcka1incji w najbliższych latach. Prof. dr Józef Caj2k poinformował zebranych, że poprzedniego dnia na zebraniu Zarządu Głównego podj<;to uchwałę, by w 1964 reku odbyć Walne Zgromadzenie we Wrocła·wiu. 'N 1965 roku na prośbę Zarządu Oddzi3.łu przemyskiego - \V Przemyślu, w 1966 roku na prośbę przedstawicieli Oddziału poznańskiego - w Poznaniu, w 1967 roku -- \V Ki2lcach, a w 1933 r. w Toruniu i postawił wniosek o zatwierdzer;ie tej uchwały przez 'Nalne Zgromadzenie. Prof. dr Maria Prilfferowa uważa, że byłoby lepiej, by terminów nie nakładać zbyt rygorystycznie, bo mogą jeszcze zajść jakieś zmiany, które trzeba będzie uwzględnić. Prof. dr J. Gajek uzasadnia jednak potrzebę planów długo-terminowych koniecznośch-j przygotowania odpowiednich materiałów i prac naukowych na sesje naukowe, uważa że korzystniej jE'st pcacować z dłuższym płanem i mieć przed sobą wyraźną perspektywę: co, gdzie i kiedy. Wobec tych argumentów prof. dra Gajka, prof. ar- 't·anisław Bąk poddaje w/w wniosek pod głosowanie. Przegłosowano jednomy~lnie; tą uchwałą zakończono organizacyjną część Walnego Zgromad!.enh. 9. XI. 1963 r. - Sesję Ignace~o Opolskim. drugidziel'l Sesja naukowa Walnego Zgrcma::lzenia Naukową rozpoczął \V dniu K u ż n i e w s k i e g o pL: Stall 9, XI. 1963 r. referat baelal! 11lc1oznau'czych Dyrektora JW Śląsk l! �826 Drugi referat pt.: Tysiąc lat śląskiej muzyki ludowej wygłosił dr Adolf D y g a c z. W dyskusji nad referatami zabierali głos: dr S. Simonides, dr E. Kucharska, prof. dr J. Gajek, p. A. Oleszczuk, p. J. Koszyk, prof. dr S. Bąk, prof. dr M. Pri.ifferowa, mgr Cz. Białek, dr O. Gajkowa. Dr Simonides proponuje, by w ramach PTL stworzyć sekcję folklorystyczną i by stworzyć jakiś tytuł wydawniczy dla folklorystyki. Dr Kucharska relacjonuje o zdobytych przez siebie fotokopiach materiałówz podróży Srezmiewskiego (który w 1810 roku był 4 dni w Opolu). Są tam zapisy dotyczące m. in. stroju ludowego. Pmf. dr Gajek zaproponował, by materiały te zechciała opublikować w "Ludzie". Pan A. Oleszczuk mówił o trudnościach pracy etnografa i badacza kultury ludowej w terenie, o warunkach w czasie gdy eksplorator formułuje dokument naukowy. Pan Koszyk z Opola w niezmiernie żywym i interesującym wystąpieniu przedstawił, jak gwara śląska i pieśń ludowa pomogła w zachowaniu polskości na Sląsku, jakie prześladowania cierpiała ludność polska i język polski w naporze germanizacyjnym. Ile wysiłku kosztowało przetrwanie dzielnego ludu śląskiego przy staropolskim języku przez 600 lat niewoli. To napra\vdę tytuł do chwały i szacunku dla tego ludu. Prof. dr S. Bąk podkreślił również, że grawa śląska to mowa Reja i Kochanowskiego, a znajomość gwary pozwala lepiej rozumieć formy literacIde języka. Omawia też szczegółowo przykłady form archaicznych. Prof. dr M. Pri.ifferowa mówiła o Muzeum w Opolu i o mającym powstać Skansenie pod Opolem. Uważa, że przydałoby się i u nas Centralne Archiwum Folkorystyczne. Mgr Cz. Białek zwraca uwagę na fakt, że germanizatorzy zabraniali wydawania książek do nabożel1stwa w języku polskim, bo zdawali sobie sprawę, że mogą one podtrzymywać znajomość języka polskiego. Dr O. Gdjkowa uważa za słuszne, by programy studiów etnograficznyeh i Językoznawczych uwzględni;:)!y metodykę badania folkloru. Proponuje, by zebral1l2 pieśni i teksty kierować do Red9.kcji "Literatury Ludo\vej" w Warszawie. W czasie przerwy obiadowej członkowie Prezydium Zarządu Gł. zostali przyjęci przez Przewodniczącego l\IRN Opola - Ob. Musiała, który na pamia,tkę spotkania w Opolu wręczył cz~onkom Zarządu Album Opola. Obrady południowe otworzył referat dr J. P a \v ł o w s k i e j pt.: Przemiany społeczno-kulturowe w dol.ncśląskiej wsi Pracze pow. Milicz. Z kolei mgr l\I. S u b o c z o w a wygłosiła referat pt.: Procesy integracyjne w Opolskiem w świetle etnogrcfii. Po czym 'I,vywiązała się ożywiona dyskusja. W dyskusji nad referatami zabierali głos: D. Oleszczuk, prof. Zmarzłv. 827 prof. dr Gajek, p. Pszczyński, dr Jasiewicz, prof. Pri.ifferowa, dr Gajkowa. dr Wróblewski, p. Koszyk i prof. dr Bąk. P. Oleszczuk tłumaczył przyczyny występującej tendencji wśród młodzieży wiejskiej do ucieczki ze wsi do miasta, gdzie praca lżejsza, a życie nowoczesne i bardziej ciekawe. Prof. Zm·arz1y uważa, że terminy "Opolszczyzna", "autochton", i "integracja" mają coś pejoratywnego i niesympatycznego, radzi więc, by terminów tych nie używać. Prof. dr J. Gajek nie widzi w określeniu "autochton" czy "integracja" czegoś niewłaściwego, jako że są to terminy przyjęte w nauce, natomiast nazwę "Opolszczyzna" również uważa za niezbyt szczęśliwą. Pan K. Pszczyński wyraża przekonanie, że powLnniśmy unikać nazw i określel1, które dzielą i wywołują zadrażnienia, gdyż wszyscy jesteśmy Polakami, czy pochodzimy z tych, czy innychst.ron Polski. Dr Jasiewicz porusza problem wpływu środowiska geograficznego na zjawiska kulturowe oraz stawia propozycję, by na przyszłość uczestnicy Walnego Zgromadzenia, czy Sesji Naukowej otrzymywali tezy referatów lub nawet pełny tekst. Obrady powinny toczyć się w sekcjach, według indywidualnych zainteresowań, co byłoby praktyczniejsze. Prof. dr Pri.ifferowa popiera propozycję dra Jasiewicza i przypomina, że próby tego rodzaju rozwiązania w Zebraniach PTL już bywały oraz nadal będą. Dr Gajkowa uzasadnia, że zamiast słowa "autochton", należałoby o prastarych obywatelach ziemi opolskiej mówić "Opolanie", co byłoby i przyjemniejsze i historycznie bardziej uzasadnione, gdyż "Opolanie" to stare plemię p~)lskie, wymienione przez geografa Bawarskiego. Podkreśla też, że to co słyszeliśmy tu w referatach i przemówieniu Opolan p. Koszyka i innych -- to najżywotniejsza etnografia pisana krwią Polaków Śląskich. Dr \Vróblewski poruszył sprawę statystyki w opracowaniach etnograficznych. Pan Koszyk z Opola uważa, że stosowniej byłoby mówić zamiast "Opolszczyzna" - "Opolskie" lub ,,8ląsk Opolski". Na koniec gorącej dyskusji zabrała głos prof. dr M. Pri.ifferowa. Podzir;kowała prelegentom i dyskutantom, podkreślił9. duże korzyści poznawcze i moralne, jakie zdobyliśmy przez Walne Zgromadzenie i Sesję Naukową w Opolu. Szczególnie gorące podziękowanie skierowała do Komitetu Orga nizacyjnego, do Opolan, władz administracyjnych i politycznych tej prastarej Polskiej Ziemi, po czym zamknęła XXXVIII Walne Zgromadzenie \v Opolu. Następnego dnia, tj. lO. XI. 1963 r. odbyła się '\vspólna wycieczka dwoma 2utokarami trasą: Opole-Turowa-Olesno-Stare Olcsno-Dobrodzie1'l-Strzelce Opolskie-Zawadzkie-Góra Św. Anny-opole. Uczest- �828 823 nicy wycieczki zvv"iedzili ważniej3ze zabytki etnograficzne, architekt:::miczne i historYCl:le oraz uroczyście złożyli wieniec pod pomnikiem Powstańców 81<lskich na Górze Św. Anny. Protoko!o\',-C'.l Z DZIALALNOSCI KOl"GRESTJ NAUK SPRA WOZDANIE POLSKIEGO KOMITETU A.N'TlWPOLOGICZNYCH lVIIĘDZYNAR.ODOWEGO I ETNOGRAFICZNYCH Skład polskiego Komitetu Narodowego został ustalony na VI Kongresie w Paryż.u przez Stałą Radę i Walne Zgromadzenie Kongresu '. Zgodnie ze Statutem uchwalonym w Wiedniu w roku 1952~. Skład j",go przedstawia się nast<;pująco: Pl'~)f. P!'of. \V. Antonie\vicz, J. Czek8nowski, M. Ćwil'ko-Godycki, T. Dzierżykl'ilj-Rogalski, J. Gajek, K. Zawistowicz-Adamska. O ile do zadat'l Stałej Hady nal·cży organizowanie i przygotowywanie kongresów - funkcja Komitetów .N'arodowych ma tylko charakter pomocniczy, m. in. do zadat'l ich należy czuwanie nad rozwojem badań antropologicznych i etnologi:::znych, na pogłębianiu koncepcji wspólpracy w zakresie nauk antropclogicznych oraz wspjłdziałanie w l'annc!l cr]:ani;:acyjnych Stalej Hady. Nil wniosek Vlydziilłu I i II Sekretariat Nauko.wy PAN afiliował Polsld Komitet Narcdowy przy Komitecie Antropologicznym PAN; w ten sposób Komitet Narodowy stał się w istocie Komisją Komitetu Antropologicznego przy II Wydziale PAN, z tym że w skład jej wchodzą zarówno przedstawiciele I j II Wydzialu PAN 3. Komitet Narodowy odbył posiedzenia w dniach 2. H. 1963 r., 25. II. 63, 23. IV. 63, 7. V. 63, 4. XII. 63. Na pierwszym posiedzeniu poslerzono skład Komitetu do 7-miu osób, wprowadzając Prof. Prof. K. Dobrowolskiego i A. Wankego. Przewod:1iczącym wybrano J. Czekanowskiego, sekretarzem J. Gajka i T. Rogalskiego. Omówiono również sprawę referatów naukowych na Kongres w Moskwie i roboczej konferencji p::>lsko-rosyjskiej. We \\'szj'stkich tych sprawach postanowiono porozumieć się z PAN i zgodnie z ustaleniami - przygotować odpowiednie wnioski personalne, które wymagają statutowego zatwierdzenia przez Stałą Hadę i \Valne zgromadzen ie '. " . l, '·1 c.":;n,9r~s ln',c,:.nlOlio/1f!.i (fes Scipi:ces 1~6~~t~1t~~5~_i;2(~Oll~ l'.jb.J. T, 1. R'.1port g2ner~1l Anrhrupologiqu.es .4nthn)poio,:}iF. et :.:Por ... Lue]" l. XLVIfI str. 5-ł~ i n. ::Irt. :1. -1". 5. prOtokołu z 2 lipca 1963 pkt. 6. 4 P.glrz Art. j SL.:lllltu Kongresu ... LucI" t. XLVIII el Er11'HJLogi1lLes, :\'lu~ee (ie l'Homrne. :' \VYC;<i.~ str. 5~5. Paris. Paris :'~a drugim posiedzeniu zarysowały się pewne rozbieżr:ości 'N p::>glądach co do skłc,du Komitetu N3.l'odcv,;e[';o, z·.v!aszcza jeśli chodzi o dzial etnografii, postano··.vion!J wiĘC przedsta\vić całck;:ztalt tych spre,\\' 82kret,,riato\vl V·,7ydzi8.łU I i JI" c21em uzgcdl1i:~ni~ różEic. \V okresie tym zleco'lo sekretariato'Ni Komitetu Narodowc;!o pro"vadzeni2 intens.I".vnej informacji wśród uczonych polskich o Kcngresi:c Organizaeyjnf:g::; Kcr.grE3u, który działa w Moskwie pod przewod:lictwem prof. S. P. To!stowa '. Na trzecim posiedzeniu VI dniu 20. IV. 1963 r. zreferowano członkom K07,itetu N:.:rodowego przebieg rozmów z prof. M"leckim, sek,etarzem PAN, stwierdzcno, że Komitet Narodowy istnieje zgodnie z zasadami uchwały PAN z dnia 30. IV. 1957 r. (nr 32), i będzie dziabł przy II Wydziale. V1 zwićlzku z tymi ustaleniarc:i emówiono również spraw(; składu Komitetu Narodowego po przejściu Prof. Prof. ,T. Czekc:nowskiego i W. Antoniewiez:) Vi stan spoczynku; postanowiono poszerzyć Kcmitet Narodowy i stworzyć. przy Kemitecie Antropologicznym - Komitet Krajowy, któryby czuwał n:od przygotowaniem do Kongresu. \V tyrn ckresie wysłano do ewen. uczestnikó\v Kongre,:u specjalne pisma i informacje zawiadamiające, że kC'.żdy uczestnik może zgłosić tylko jed2n reIer:;t, a dalej - że referaty muszą się mieścić w tematyce VII-go KOllgre~u, kt:Ji'cgo ram ~wy program zatwierd:dła Stała .Rada (Conseui.l. PeTmanent) w Pnc1ze 'W roku 1962~. Podkreśl'1l1o żc referaty nie mogą mieć charaktc:ru sl~rawoz.dawcza-planl1.jąceso ani za wężcnego do tematów mikrograficzDych, czy też regionalnych. Zwrócono przy tym uwC'ge, że referaty muszą być wygłoszone osobiście, a winny nawet być wydrukowane przed Kongresem np. \v "Przeglądzlc: Antrop", "Etnografii Pelskiej" lub "Ludzie". \v ten sposćh autorzy, którzy nie wzięli.by bezpośrednio udziału w Kongresie byliby reprezentowani na nim przez swoje prace w wydawnictwach. W pismach rozesłanych przez sekretariat Komitetu Naro-do'wego do placówek naukowych uniwersyteckich, i PAN zVvTóeono uwagę, na wszystkie \v/w momenty równocześnie podkreślając, że Komitet nie jest n t o n i e \\' i c z, ZjazJ St:aej R:lCly Międzynarodot1.:ej Unii Nc.uk Antr0p. tv 1962 r. "Lud" t. XLVI!'I s~r. 54j i n. Por5'xn~j te:~ K. W. Jak i mo\va. Tretijc z::sedunije rauac:"::cf!a Komitetu ViI ,llźeżclunarodnoho l<o;lgresa A71trop. i EtnogTC1jicz.cskich l".,TG.u!". So\'.;ictskn,iFl Etnogr.:J£ija 1963. Nr 4' str. 174. --a \vspomnjan~nn posiedz'C'niu w ktÓr+(n1 ucze . .;tniczvli h. Leroi-G,)uran, W. Steinilz - S. P. Tolsto\v poinformov./3ł z za~ranicy \vpły~~łO do Komitetu. 60a zgłoszeli temató\v ~tno~raficznyc;'1 i 2ClO - 8Dtropologir::Zl1YC:1. Tu też ogloszo:'l.8 pro?,ra.tn zjazc\u. Patrz też J. R. G r y .'!. ul e w y c z, D. A. O l ci e r o g e. T. A. T r o f l 11'.o.w a, Sessja Postoj:wnollO K'Jmitet:1 lUe:ciun.1ro~llli~h Kongres:.)tc antrOp:Jłogic--:eskich i etnotogiczeskich (etnograflczes\.ich) HelU':". Sowiel3k8ja Etnógra(ij~ 1~6:ł. Nr l str. 131-133. ~ Patrz K .. ,,/. Jak; m o \v a. C;:;ctu;ertyje zasedanije rcbqC'zeho, orgkomiteta VII iWei:dullafOdlloho Kongress."! Ano·op. i EtnoyrJ.jicz;eskkh nauk. Sowietskaja EtnoI;:rafija 1953. _.1' ') str. 13~-135. oraz Nr 4/1963 s. 17~· i n. I j vn. EtnoL.u.: A Pradze iz �830 831 ciałem ustalającym skład delegacji, pełni tylko funkcje doradcze i informujące. Na posiedzeniu v; dniu 7. V. 1963 r. zostały omówione napływające zgłoszenia i korespondencja, zwłaszcza list prof. dra K. Dobrowolskiego do prof. dra W. Antoniewicza. Sekretariat stwierdził, że rozesłano pisma i deklaracje zgłoszeń na Kongres do wszystkich placówek, a w świetle "1adesłanych zgłoszeń i tematów okazało się, że nadeszło 13 referatów z zakresu antropologii i 26 referatów z zakresu etnologii i etnografii. W rozbiciu na poszczególne sekcje: Antropologia Antropologia fizyc!zna ,Somatologia człowieka Antropologia anatomiczna An tropologia etniczna Paleoantr. i antropogeneza Etnogeneza Słowian Etnologia i etn'ografia S e kc ja: geogr.-etnic'zna muzeologiczna etnografia regionalna Arktyka Amerykantstyka Eurapa .sympozjum: metodologiczna folklor i sztuka ludowa muzyka ludowa tańce ludowe -religioznawstwo i mitolog. ·etnologia stos'owana 4 referaty 3 1 3 1 1 2 referaty 2 2 1 1 4 1 6 1 1 1 wysłane mu materiały - rozesłał biuletyn informacyjny Nr 1 zavllierający szczegółowe informacje o kongresie 3 i formalne deklaracje zgłoszeń. Od tej pory Komitet Organizacyjny w Moskwie przejął inicjatywę w swoje ręce nawiązując bezpośrednio kontakt z tymi, którzy zgłosili udział w Kongresie, wszystkie zaś inne czynności związane z ew. wyjazdem - pracownicy naukowi załatwiają drogą służbową4. W związku z działalnością Polskiego Komitetu Narodowego do redakcji "Ludu" napływały zapytania, jaki jest stosunek Unii do organizacji Kongresu. Redakcja, po przewertowaniu żródeł dotyczących tego zagadnienia, zwróciła się ostatecznie do prof. H· V. Vallois i dra L. Kradera z prośbą o wyjaśnienie tych zawiłości, które ,nigdzie nie były jasno sformułowane przez władze obu instytucji, (co z'resztą spowodowało, że i w artykule o kongresie wkłada się do XLVIII tomu "Ludu" pewna nieśoisłoŚć). Przeprowadzona korespondencja prowadzi do następującego stwierdzenia: 1. Międzynarodowy Kongres Nauk Antropologicznych i Etnologicznych wraz ze Stałą Radą Kongresu i Komitetami Narodowymi (a więc rC-AES International Congress of Anthropological and Ethnological Sciences) jest odrębną organizacją w stosunku do Międzynarodowej Unii Nauk Antropologicznych ;i Etnologicznych (a więc HJ-AES, International Union of Anthropological and Ethnologioal Sciences). 2. We władzach Unii (IU-AES) zasiada większość tych samych osób, co i w Kongres-ie (IC-AES), jednakże władze U.nii - to Komitet dyrekcyjny (Commite directeur), którego pI'zewodniczącym jest właśnie prof. H. V. Vallois. Głównym zadaniem Unii afiliowanej przy UNESCO jest organizacyjne związanie w skali międzynarodowej towarzystw naukowych, instytutów oj muzeów antropologicznych w najszerszym - a więc i etnologicznych - tego słowa znaczeniu. Składka członkowska wynosi 2 dol., a organem ma być biuletyn. Komitet dyrektorów M. U. NAE (IU-AES) odbywa swoje zebrania w okresie zebrań Stałej Rady (Conseuil Permanent), względnie na kongresach AES. T,ak też było w czerwcu 1962 roku w Pradze· 3. Nie mn~ej - ~omitet dyrektorów wraz z jej ,prrzewodniczącym H. VaHois :zdaje sobie -sprawę, że stosunek ,organizacyjny obu instytucji jes,t zbyt lużny i nie 'Odpowiada potrzebom a-ntropologii li.etnologii. Wybrano więc Komitet którego zadaniem jest ścisłe powiązanie Unii i Kongresu. Do tego komitetu należą: J. Olivier (Francja), A. Christie (Anglia), Zgłosili: T. Bielicki, M. ĆwirkoGodycki, J. Czekanowski, T. Rogalski, S. Górny, W. Łosiński, 1. Michalski, B· Rosiński, E. Stołyhwo, P. Sikora, A. Wanke, A. Wierciński, F. Wckroj. Zgłos-ili: W. Antoniewicz, B. Baranowski, J. Bohdanowicz, J. Burszta, A. Czekanowska, D. Dobrowolska, K. Dobrowols,ki, M. F'rankowska. J. Gajek, B. Gałęski, B. Garyga, A. L. GoClewski, B. Kopczyńska, A. Lewicka, A. Kuczyński, A. Pojnarowa, R. Lange, J. Olędzki, E. Pietraszek, M. Pri.ifferowa, M. Sobieski, Z· Sokolewicz, N. Szunke, S. Świrko, K. Zawistowicz. 1 3 Po dyskusji Komitet Narodowy przyjął zgłoszone referaty samodzielnych pracowników naukowych. oraz referaty T. Bielickiego, P. Sikory, W. WiefC!ińskiego; zlecono też sekretariatowi zwrócić się do -samodzielnych pracowników naukowych o opinie o referatach pomocniczych pra'cowników naukowych. Ilość i jakość otrzymanych zgłoszeń świadczyła o tym, jak poważną -siłą mobilizującą są właśnie kongresy naukowe a w szczególności Kongres Nauk Antropologicznyc:l i Etnologicznych. Wy'kaz zgoszonych tematów, a zarazem uczestników i autorów zakomunikowano P,olskiej Akademii Nauk oraz przekazano Komitetowi Organizacyjnemu w Moskwie. Komitet Organizacyjny zaś - w oparciu o te i inne 1 • Mieżdunarodnyj Kongress Antrop. I Etnol. Nauk. Moskwa 3-10 august 19~4. Informacjonnyje pismo . • Porównaj Georg N e 11 e m a n n Newsletter No 11, August 1963. International Secretariat for research on the hlstorll of agricultural Implements Nattonal Museum. Copenhagen K. Denmark. �832 S, P. Tcl'itow (ZSRR), sekretal'~at prowadzi L. Krader (uSA). Sądzić należy, że w sierp:1iu 1964 r. w czasie Kongresu w Moskwie zapadną ostateczne d8cvzle 'ii tej sprawie, Y," ~,';u 1'.::[;:;"U2g0 zurkntowania I10lskich ucz(}nych - podaje siG ważniejsze aarcsy: Prze\~'od"iczący Komitetu Dyrektorów rC-AES - Prof. ell' H. V. V?lIe's ,,,IU"F'e dr j·Hutl1P.1e Palais će Chaillot, Paris XVle. • '~(;],:';;tarz' IU-Ai.:S ~- Pro£. dr Bosch - Gimpera. Private de OlivO 81-4 Cel Agricola, Mexico 20 D. F. Sskretarz Komisji do spraw polączenia IU-AES i CI-AES Dr Lawrence Krader. Secretary U. S. Delegation to Permanent Council of International Congress of Anthropological and Ethnological Sciences, National Academy of Sciences. NatLnal Hesearch Council USA. \Vsshington 2;) D. C· 2101 Constitution Avenue. Komitet Org8nizacyjny VII Międzynarodowego Kongresu Nauk Antropologicznych i Etnologicznych, Moskwa, Czeremużskaja 19. Józef Gajek o R J1ABl1rA ż E N KYXAPCKA I1CC.J1EAOBAHI1J1. KOnnEKTI1BHOrO IlPJ.1óEPDKHoro PhIóOnOBCTBA B KAlllYóJ.1J.1 MeTO,ll.bl J.l pe3YJlbTaTbl 3THorpaąll1'1eCKall Boli '1eTBepTH npH TonbKO XX mITepaTypa, BeKa pa3pa60TKe 'lecKoli np06J1eMaTI1KH. peHua, A. C PIOJle, E. pbl60nOBCTaa, 3TOM caHAeTenbcTByfOT TPYAax TaK KonneKTHBHoro Jr. TPY,lJ.bI r, 3erepa, BeKe li: B nep. pbI60nOBCTBa rOJl3M6HOaCKOrO, rupn, nCpeBO)l'lHKa) C nOAoK. 3aCTbIBWHX rrpHMeHlleMbIMIi a KpoMe - A, Toro, O,lJ.Ha In (OT Cem!, no- <1>, r, BfOHwa. B npJ16CpelKHOM cnOBa He3aTpOHYTa B 3TliX Tpy,lJ.aX BCTpe'laeTClI matschanp06J1eMa Onm60'lHall' KaK 06'be,ll.HHeHHI1 KOMMYHJ.lCTI1'ł.CCKOrO cBoeJ1" opraHIl3aUHOHHoli <popMe. 3THorpa<paMIl 03HaKOMJleHHlI <POpM KoneKTHBHoro rOJlnaH,ll.CKoro H cOBeprueHHo Mawonepl1li nOA3liHCKIIMI1 ueJlb 60nbwee, IlpJ1Me'laHHe apTenel1 IlpC,lJ.rrpl1HlITble caMoe "MaworrepHlI" ynoBa npeCJleAOBanH Onl1CaHa, Ha3blaaeMall pbI6a'IbHX xapaKTepa, B XIX KOJlJleKTHBHoro J.lCTopJol'leCKO-3KOHOMH'IeCKOli Hm! 3THorpa<pH'IeCKo-reorpaqm_ 06 TOBapl1weCTBo. TpaKToaKa TaK H HeMel\Kall, npo6neMaTHKOM EeHeuKoro, B ynoMlIHyTblX pij - KaK nonbCKall, 3aHHManaCb T. nep-CnJlaBI1HCKOrO, <l>Hwepa, J.lCCJJe,lJ.OBaHl1f1 I1ccneAOaaHHlI C OCHOBHbIMli pbI60nOBCTBe 1947-1960 B opraHli3aUl10HHblMIl OT KOfll\a XIX ro,ny rrpliHUHnaMH. BeKa AO ceroMlIwHerO BpeMeHH. MeTo}:]b1 Ii Kpyr H3MeHeHI1l1M no nOABepraJlOCb Bce no(epelKbe nonyocTpoaa OCTpOBe )THOrpa<pll'leCKliX Mepe rem-I. Anll cpaBHeHHlI' MHOrO'lIlCneHHbIM C TeppliTOpl1eJ1". ~lOpll OT r,lJ.aHCKa '10 ne6bI, J 960 B J.1ccne,ll.OBaHHIO C OC06bIM y'IeTOJ'.ł ro}:]y 6bIJlH npQ}13BeAeHbl IlCCne.ll.OBaHHlI Ha PymH. Ilp0l13aeAeHHall B CB1I3H C )THM pbl6a'lbl1X aaTeJlbcKol1 np06JleMaTHKH, CTaUHCHapHbIX apTeJlcl1 - I1p06J1eMaTHKa KOTopalI CTaUI10HapHblx Bl1ll, pbI6aUKO-3C~IJle.aenb'łCCKOli Horo cOTpynHH'IecTBa Ha reJlbCKOM yrpel1 no.allcpra.1HCb pbl6aKOB nOJlyocTpoae 6blJla li T. n. KpoMe ao nOTOM eil\e IICcne}:]oaaHHM ):(epeaHC, np06J1eM, 60nee XaJlynax, 6bIJla pa3pa6oTaHa ,ll.J1ll06il\eH pa3pa60TaHa PeBe 6bJJla ;:IJlll .aaHHoli npl1HUl1nbI )Ke onpOCHOrO J1HCTa. BO BpeMlt K KOHKpeT- HanpHMep np06J1eMa H HeBOIlHbIe Mawor:epJolH. xapaKTCpHbIX rpaHI1Ubl Ilccneno- JolXJlanoBe. npl1HopOBJleHa HCTOpl1CI1 MawonepHH, opraHH3aUHOHHble 11 Toro COBpeMeHHble MaTepHaJl OT):(eJlbHbIX }:]cpeBeHb. C 3eMJle.aenbuaMI1 Bce.X IlepeBHllX t. XLIX onpeAenHna H )lana KY3Hl1ue, ycnOBl1l1M 3aHIIMaJIIlCb nOaCTB l Ha OCHOBaHI1H O,ll.Horo "Lud", pa3Be}:]Ka MaWOnepl111 HCCJlCLIOBaHHli B KapaMII, HblM COUl1aJlbHO-3KOHOMH'IeCKHM 53 - nO.ll.BepraJII.Jcb 03HaKOMneHHlI EaJlTl1l1cKoro BbICTynaHllll ynoBa IlCCneAOBamUi 60JlbWerO B Kap.- X0311I1cTBeHB KY3Hl1ue,. OpraHI130aaHHblX .aepeBHH, )lJllt pa3pa6oTKe' KOJlneKTHaHoro. pbI6o.- � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/886e68743e135455ac5e680c6fa20075.pdf d9b32938e620cd853447ed6ecaab34b4 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:288 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1966 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:257 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1964-65 t.50 Description An account of the resource LUD 1964-65 t.50, s.745-774 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text ',. K R o I N DR TADEUSZ K A DELIMAT 1920-1964 WSPOMNIENIE Leżą przede mną nieco pożółkłe, równo pocięte kartki, zapisane drobnym pismem. Listy, wykazy pierwszych zaczątków prac nad "Polskim Atlasem Etnograficznym", protokoły z pierwszych zebrań Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, drobnym pismem wypełnione kartoteki Archiwum Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. I widzę żywo drobną, pochyloną postać blondyna skupionego i piszącego pierwszy swój referat naukowy w 1945 roku w Lublinie, przy ulicy Racławickiej 14. A przecież - z dala od Wisły, spod Puław i Białej Góry zimowy wiatr niósł daleki grzmot dział i głuche echa wybuchów. Dzisiaj siedzę nad tymi kartkami i piszę jakiś niereaby nekrolog o Tadeuszu D e 1 i m a c i e. Przeglądam kartkę po kartce, pierwsze rozdziały Jego pracy habilitacyjnej. Temat tej pracy o Mazowszu jest �747 746 napozór mikrograficzny, nieefektowny, wymagający niebywałej erudycji, dociekliwości i niezmiernie wielkiego nakładu pracy. W dyskusjach zwracałem uwagę, dlaczego właśnie na pracę habilitacyjną wybiera temat tak żmudny. Ale w tym właśnie tkwiło odbicie Jego osobowości. Kusił się o napisanie takiej monografii dotyczącej jednej grupy etnograficznej, któraby wykazała że w inwentarzu kulturowym odbijały się i odbijają wszystkie procesy historyczne, rozwój stosunków społecznych, postęp techniczny, dyfuzje i migracje. Zmierzał do udowodnienia iż kultura - podobnie jak język, warunkuje świadomość każdej grupy etnicznej. Niestety dzieła tego nie dokończył. Materiały i szkice Jego znajdą się zapewne w jakimś archiwum etnograficznym i może komuś posłużą. Tadeusz Delimat urodzony w 1920 roku, zdał egzamin dojrzałości w 1944 r. przed Komisją Tajnego Nauczania. co również ma swoją wymowę. Polonista z tajnego nauczania z,lchęcał Go do studiów literackich i taki kierunek początkowo obrał On. Prowadząc wykłady z literatury ludowej w 1944 r. 'zetknąłem się w Lublinie z Tadeuszem Delimatem. Odtąd przez lat kilka dzieliliśmy trudy organizowania Towarzystwa, ściągania Biblioteki, tworzenia z niczego Archiwum, trudy redakcyjne związane ze staraniem się o papier, drukarnie i wszystkimi troskami jakie niosły pierwsze miesiące i lata powojenne. Jako młodszy asystent pisał pracę magisterską o ceramice ludowej i rozpoczął pisanie pracy doktorskiej. W 1948 r. dyrektor ówczesnego Instytutu Bałtyckiego, dr Józef Borowik poszukiwał kierownika dla Pomorskiego Muzeum w Szczecinie. I tak stanęła przed młodym magistrem a już wtedy starszym asystentem przy Katedrze Etnografii i Etnologii na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym UMCS w Lublinie, poważna szansa samodzielnej i twórczej pracy. Ile pomysłowości, pracy i nieprzespanych nocy włożył w organizację tego Muzeum, w koncepcje ekspozycyjne, tego .nikt docenić nie potrafi, gdyż dokumentacja tych spraw zaginęła; choć wysiłki te poszły częściowo w próżnię, gdy Morskie Muzeum Kulturoznawcze nie przetrwało, to jednak podkreślić należy, że była to wielka szkoła samodzielności w której młody etnograf borykał się z rozwiązywaniem problemów teoretycznych w starej mu~ealnej praktyce. Okres Szczeciński zakończył Tadeusz Delimat uzyskaniem stopnia doktorskiego, po złożeniu w UMCS rygorozum w 1951 r. Była to chwila pełna szczęśliwości dla całej grupy etnografów lubelskich, skupionych przy Polskim Towarzystwie Ludoznawczym. Praca doktorska poświęcona była łodziom morskim na Pomorzu. Wiązała się więc jak I!ajściślej z pracą zawodową w Muzeum Morskim w Szczecinie. Autor wykazał w niej specyficzne cechy wczesnośredniowiecznego szkutnictwa na Pomorzu Wschodnim. Precyzyjna analiza, typologia i powiązanie tych wyników z procesami historycznymi świadczyły, że kształtuje się nowa, niebanalna osobowość naukowa. Mimo licznych póżniejszych prac w Muzeum Warszawskim, wciąż wracał dr Delimat do ..=._------ tego zagadnienia i w różnych artykułach i recenzjach problematyka szkutnicza przewija się w pracach Jego do 1963 roku. Widać to i w Jego pracach w Muzeum Kultur Ludowych w Warszawie, gdzie zajmował od 1952 r. stanowisko kustosza a póżniej - zastępcy dyrektora. Głównym owocem tych wysiłków było pomnożen'ip. zbiorów a zarazem dobrze prowadzona dokumentacja naukowa. Powinności i konieczności ekspozycyjne, powiązanie nauki z popularyzacją nie przesłaniały Mu nigdy tego faktu, że muzeum jest warsztatem badawczo-naukowym. I w to włożył całą swoją pasję, całą swoją systematyczność. To są wartości nieprzemijające. Ta właśnie muzealno-badawcza praca stała się punktem wyjściowym do podjęcia pracy habilitacyjnej. Świadczyć o tym będzie Jego artykuł The State of Preservation of Ethnographic Monuments in the Mazowsze Region, który ukaże się w t. III "Zeszytów Etnograficznych Muzeum Kultur i Sztuki Ludowej". Dzięki inwencji naukowej i wrażliwości na problemy społeczne i narodowe zabłysnął Tadeusz Delimat talentem w organizacji wystaw sztuki ludowej we Francji, Anglii i Belgii, w Szwecji, Norwegii i Danii. Ten typ działalności zetknął Go z emigracj'ą polską. Zabieg lł o pomoc dla Muzeum w Maribo, gdzie uzupełnił zbiory polskiej kultury ludowej, czym ujął s?bie tamtejszych polskich emigrantów. Z rozmów wnioskowałem, że planuJe. On p~wiązanie prac Muzeum Warszawskiego z całą polską diasporą emlgraCYJną. Postanowił trafić do niej treściami narodowymi poprzez wystawy i wydawnictwa, ale również chciał zaktywizować ją w zbieraniu eksponatów dla Etnograficznego Muzeum Warszawskiego. Mimo prac naukowych potrafił dr Delimat stać się główną sprężyną wszystkich poczynań administracyjnych i organizacyjnych, które wiodł~ do budowy dużego Muzeum Kultur Ludowych w Warszawie i stworzenia Jednego z najważniejszych ognisk etnograficznych. A przec~eż nie był O~ typem działacza motorycznego o siłnej konstrukcji fizycznej. Był to raczej naukowiec delikatny i wrażliwy, zadumany intrawertyk, a jednak w działaniu organizacyjnym odznaczający się dużymi walorami. We współżyciu z ludźmi cieszył się ich szacunkiem i przyjaźnią. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze straciło w Tadeuszu Delimacie jednego z naj aktywniejszych i naj życzliwszych członków. Nie uchylał się n.ig~~ od prac w Zarządzie Głównym, od prac w Oddziale Szczecińskim a pózmej Warszawskim, to też Zarząd główny doceniając Jego współpracę w lata~h 1945-1960 r. nadał mu dyplom honorowy i zaszczytną odznakę XV-Iecla. W roku 1963 otrzymał złoty krzyż zasługi. Zamykam tekę z pożółkłymi kartkami zapisanymi równym wierzę _ na przekór rzeczywistości - że juź od nas odszedł. pismem nie Józef Gajek - �748 749 BIBLIOGRAFIA PRAC TADEUSZA DELIMATA 1. Anna K u t r z e b i a n k a: Etnografia polskich grup ludnościowYch na Zachodzie, Kraków, 1945. Rec.: "Lud", t. XXXVI, 1946, s. 379-381. 2. Co to jest Atlas Etnograficzny?, "Mies. lud.", 1947, Nr 1. 3. Materiały do budownictwa ludowego w powiecie pulawskim, "Prace i Materiały Etnograficzne", t. VI, 1947, s. 164-186. 4. Polski Atlas "Ziemia", Etnograficzny, 164-165. XXXVIII, 1947, Nr 6-8, 5. Sprawozdanie z działalności Zakładu Etnografii i Etnologii Uniwersytetu im. M. C.-Skłodowskiej w Lublinie za rok akademicki 1946-47, "Lud", XXXV, 1947, s. 448-451. 6. Wyciąg ze sprawozdania z konferencji naukowej PTL w sprawie Pol- "Lud", XXXVII, 1947, s. 476-481. 7. Morza - gościńce kultury, "Tyg. Wybrz.", 1948, Nr 49/50, s. 7-8. 8. Strój jamneński, "Zycie i Kult.", 1952, Nr 25, s. 7. skiego 9. Strój 10. Strój Atlasu Etnograficznego, ludowy na Pomorzu Zachodnim, "Głos Szczeciński", p1/rzycki, "Głos Szczeciński", 1952, Nr 25. 11. Muzeum s.461-467. Morskie w Szczecinie, (Komunikat), "Lud", 28. Kron~~~ za 1961 r. (Chronique de 1961), "Zeszyty Etnograficzne t. II Warszawa 1963, s. 183-185. 30. Kronika ludowe, 16. Stosunek Oskara 1956, s. 49-68. etnografii Kolberga do kultury wsi i jej w Muzeum Pomorza Zachodniego przemian, "Lud", XLII, w Szczecinie, "Lud", 1958, s. 396-398. Ludowych w Warszawie, "Lud", XLIII, 1958, s. 398-405. (do:) Polska sztuka ludowa. W 4 wersjach jęz.: pol., franc., ang. i niem. Warszawa, 1958, Wyd. "Polonia". 18. Muzeum Etnograficzne of Ethnographzc .' Monuments Etnograficzne MKiSL", t. III, of Proservation "Zeszyty za 1962 MKiSL", tn th e Mazow-~ Warszawa r. (Chronique de 1962), "Zeszyty Etnograficzne ~90:; MKISL 1964, 1952, 15. Krystyna P i e r a d z k a, Walki Słowian na Bałtyku w X-XII w., Warszawa 1953. Rec.: pt. ,,0 genezie łodzi klepkowych na Pomorzu", "Lud", XLII, 1956, cz. 2, s. 782-785. XLIII, MKiSL", t. I, Warszawa . Les Taches du Musee de Varsovie dans ses etudes sur la regwn de Ma·· 27. sovie Zeszyty Etnograficzne MKiSY", t. I, Warszawa 1961, s. 102-110< t. III, Warszawa XXXIX, "Zeszyty Museum, 26. A Floating 1961, s. 26-29. ludowa, 13. Tkactwo 17. Dział Boats of Polish Pomerania, (An attempt to define their national characteristics), Part I and Part II. Part. I. Flat-Bottomed Boats, Zeszyty Etnograficzne MKiSL", t. 1. Warszawa 1961, s. 44-52. Part II. Costal and Sea-Going Boats, "Zeszyty Etnograficzne MKiSL", t. 2. Warszawa 1963, s. 43-52. 29. sze Region, 1952, Nr 10. i Materiały 25. Fishing The , State Warszawa, 1954 (pogadanka dla przeźroczy). Warszawa, 1954 (pogadanka dla przeźroczy). 14. Roman R e i n f u s s, Garncarstwo ludowe, Warszawa 1955. Rec.: "Lud", XLII, cz. 2, 1956, s. 797-800. 12. Ceramika ludowe w województwie lubelskim, "Prace 2 4. Garncarstwo Etnograficzne", t. XVII, cz. I, Wrocław 1961 r., s. 29-138. Kultur 19. Przedmowa 20. S. A. W y s z n i e p o l s k i, Mirowyje morskije puti i sllchowodstwQ (Oczerki), Moskwa, 1953. Rec.: "Lud", XLIiI, 1958, s. 225-226. 21. Banicka Dedina Zakarowce, Prace Narodopisneho Ustavu Slovenskoj Akademii Vied, I. Bratislava, 1956. Rec.: "Lud", XLIV, 1959, s. 274-281. 22. Lolland-Falsters Stiftsmuseum, Arsskrif, 1959, (Katalog _ Maribo). 23. Z badań nad szkutnictwem s. 93-114. ludowym Pomorza, "Szczecin", 1939, Nr 8-9, SPRA Z CAŁOKSZTAŁTU WOZDANIE PRAC POLSKIEGO LUDOZNAWCZEGO TOWARZYSTWA W 1963 ROKU Rok 1963 choć był rokiem trud~ym i choć "zima stulecia" i. ep~dem~a ospy, nasilona szczególnie na terenie Wroc.ła,;ia, mo~łY wpłyną~ uJemme na tok prac Towarzystwa - to jednak dZięki wzn:-0zonym ,:ysI~korr: ~arządu oraz pracowników Towarzystwa zazńaczył SIę nowymi oSląg.męcla~ mi , zarówno w dziale prac naukowo-wydawniczych i badawczych, Jak tez organizacyjnych. D z i a ł w y d a w n l. c z y: Z zaplanowanych na 1963 r. 222 arkuszy w y d a n o: A 1. Lud t. XLVIII 2. Prace i Materiały Etnograficzne 3. Prace i Materiały Etnograficzne 4. Biblioteka Popularna t. IV 5. Kowalstwo 6. Łódzkie Studia Etnograficzne - 48,25 - 16.5 - 42 - 15 - 7 - 15 t. XXIV t. XXIII arkuszy 143,75 wyd. �751 750 Wop cie: r a c o wan i u redakcyjnym pozostawało B 1. Lud t. XLIX 2. Lud t. L 3. Prace Etnologiczne t. VII (Etnografia 4. Prace Etnologiczne t. VIII 5. Archiwum Etnograficzne 6. Podlaskie Pieśni Ludowe 7. Pieśni Kurpiowskie 182 arkuszy, Bułgarii) Dzieł wszystkich Oskara - 40 40 30 - 20 - 12 - 20 - 20 arkuszy C. Reedycja a mianowi- Kolberga: tomów 15, arkuszy wyd. 182 327 Z wydanych przez Polskie Towarzystwo Ludoznawcze w okresie sprawozdawczym pozycji zasługuje na szczególne omówienie tom XLVIII Ludu. Był on zaplanowany na V Kongres Slawistów w Sofii - toteż zaw'artość jego wiąże się ściśle z problematyką slawistyczną. Opatrzony specjalną na Kongres obwolutą przyjęty został przez uczestników Kongresu w Sofii z dużym uznaniem, stanowił bowiem jedną z najciekawszych pozycji naukowych, związaną tematycznie z etnografią i językoznawstwem slawistyczn,ym. Także i inne pozycje wydawnicze były zakończeniem długotrwałych prac, jak np.: t. XXIII "Prac i Materiałów Etnograficznych" poświęcony etnograficznej tematyce śląskiej a wiążący się z nową problematyką przemian kulturowych i społecznych na obszarze Śląska. Tom IV "Biblioteki Popularnej" "Drogi synów słońca" wypełnia lukę w zakresie naukowej literatury dotyczącej społeczeństw pierwotnych Pacyfiku. dziła skontrum biblioteki oraz jej szczegółową wycenę. Był to wielki wysiłek, konieczny jednak z uwagi na potrzebę ujęcia zasobów biblioteki nie tylko 0:1 strony naukowej, ale także jej realnej wartości. Pracą tą kierowała bibliotekarka Helena Kopeć. Prowadzono równocześnie dalsze uporządkowanie i katalogowanie biblioteki. Położono szczególną uwagę na tzw. "polit kę zakupów" czy też nabytków biblioteki, księgozbiór bowiem musi być s~ale uzupełniany i unowocześniany w zakresie periodyków i wydawnictw seryjnych. Natomiast w mniejszym stopniu niż w latach po~rzedn~ch z~jęto się konserwacją książek i map, toteż istnieje potrzeba zreallzowama teJ konieczności w najbliższym czasie. A r c h i w u m N a u k o w e Towarzystwa staje się sukcesywnie w coraz większym stopniu warsztatem naukowym, z którego k~rzystają nie ty~ko studenci i pracownicy naukowi, ale także doktoranc1 oraz pracowmcy naukowi z zagranicy, odwiedzający w 1963 r. licznie Towarzystwo (szczególnie pilnie korzystał z Archiwum Naukowego PTL m. in. kandy~at ~auk Wasilij Bondarczuk z Mińska, a także etnografowie z NRD, Węg1er 1 Czechosłowacji). Prace porządkowe w Archiwum prowadził w 1963 r. mgr Ja.~ H:idenreich. Archiwum to obejmuje około 1400 pozycji naukowyc.h, r.ozneJ ,:,artości. Zbiory zwiększyły się w 1963 r. o dary prof. dra J. GaJka 1 z~~uplOne zdjęcia etnograficzne (do archiwum ilustracji). Założono ~?wą kS1.ąZ~ę inwentarzową i uporządkowano zbiory do pozycji 350. Częsc ~ater1ałow p~ profesorze S. Poniatowskim tj. "Dziennik podróży" i mate:1ałY z badan antropologicznych i etnologicznych nad Goldami i Oroczonar~l1 zo~tała opracowana przez prof. dra Franciszka Wokroja, mgra Józefa G~mkę 1.mg.r Barbarę Przeliorz-Heindenreich. Zarówno materiały antropologiczne Jak 1 etnologiczne dotyczące Goldów i Oroczów weszły w skład 50 tomu Ludu. Okres sprawozdawczy przyniósł znaczne osiągnięcia w zakresie reedycji O. Kolberga. Zaplanowany jeszcze w 1960 r. tytuł wydawniczy "Ope;'ra Omnia" Oskara Kolberga osiągnął w 1963 roku 50% wykonania całości fotooffsetowej. Podkreślić należy jego poczytność i popyt; w magazynach bowiem Towarzystwa DWOK po rozesłaniu egz.emplarzy należnych subskrybentom (ca 1600) - niewiele egzemplarzy już pozostało. W sumie więc, dzięki wieloletnim wysiłkom w zakresie prac naukowo-badawczych Towarzystwo uczyniło w roku sprawozdawczym duży skok osiągając prawie ponad 300 arkuszy wydanych (także w poślizgu) i drugie tyle na drodze reedycji. Zgodnie z planem naukowo-badawczym uchwalonym na Walnych zgromadzeniach a wiążącym się z okresem millenium - prace naukowe Tow~rzystwa polegają na inicjowaniu tematyki badawczej, przygotowy",,:an~u a prac rozpraw oraz materiałów i publikowaniu ich w celu udostę?melll wsz;stkim etnografom i naukowcom dziedzin pokrewnych. W Sum1e na,ukowa inspiracja Towarzystwa dotyczy takich kompleksowych problemow B i b l i o t e k a P.T.L. Biblioteka Towarzystwa osiągnęła w okresie sprawozdawczym ponad 50 tys. pozycji dzieł zwartych i czasopism. Zwiększył się zasób pozycji o 988 vol. otrzymanych drogą wymiany, zakupów i darów. W tym okresie specjalnie powołana Komisja Inwentaryzacyjna przeprowa- Odzyskany~h (Pomorze, Śląsk), . '1' waznych 2) etnograficzne monografie ~roblemowe,. dotyczące sz.cze.go ?le .. na dziedzin kultury ludowej, Jak budowlllctwo, zagadlllellle mtegracJ1 Ziemiach Odzyskanych (nowy model rodziny chłopskiej itp.), Prace etnograficznych 1) etnograficzne naukowe jak: monografie popularyzacja regionalne, wiedzy w tym szczególnie z obszaru . Ziem �753 752 W okresie sprawozdawczym przystąpiono do zorganizowania Oddziałów w Przemyślu, Krośnie i Sanoku. Ilość członków wynosiła 660 osób. Na działalność organizacyjną a także naukowo-wydawniczą mają znaczny wpływ dotacje polskiej Akademii Nauk. Należy podkreślić, iż w roku sprawozdawczym dotacja PAN została zmniejszona o ca 30%. Natomiast dzięki wzmożonemu wysiłkowi Zarządu Głównego oraz pracowników PTL zwiększyła się sprzedaż wydawnictw własnych, co w rezultacie uwolniło Towarzystwo od trudności finansowych, a także przyczyniło się do opróż- 3) p.osz~kiwania w ~akr.esie historii etnografii; opracowanie i uprzystępmanIe przez publ1kacJe materiałów archiwalnych (takich jak "Dziennik podróży" - S. Poniatowskiego, Prace etnograficzne W. Pola, W. Skierowskiego, J. Świętka i innych), 4) pr.a~e i. poszukiwania badawcze w zakresie problematyki slawistycznej. WIąZą SIę one z kontaktami naukowymi etnografów i członków Towarzystwa, szczególnie z krajami sąsiednimi demokracji ludowych, 5) przygotowywanie sesji i konferencji naukowych, jak sesja poświęcana Śląskowi Opolskiemu (w dniach 8-10. XI. 1963 r.), materiały na Kongresy slawistyczne i etnograficzne (w Pradze, w Moskwie). 6) działalność o charakterze ściśle popularyzacyjnym prowadzona przez 20 Oddziałów PTL (patrz wykaz w sprawozdaniu za rok 1962), a których łączna ilość wynosi przeciętnie ponad 200 odczytów rocznie. Warto nadmienić, iż w całokształcie tych poczynań naukowych Towarzystwa zaznacza się coraz większy udział młodszego pokolenia etnografów i entuzjastów kultury ludowej. Szczególnie nasiloną akcję odczytową prowadził Oddział w Kielcach, Mszanie Dolnej i Przemyślu oraz Toruniu. P r a c e o r g a n i z a c y j n e. W okresie sprawozdawczym odbyły się następujące zebrania Prezydium, Zarządu Głównego i Głównej Komisji Rewizyjnej, a także Komitetów Redakcyjnych (skład Zarządu, Głównej Komisji Rewizyjnej, Komitetów Redakcyjnych - patrz sprawozdanie za rok 1962)* 17. II. 1963 r. zebranie Zarządu Głównego we Wrocławiu, 25. V. 1963 r. zebranie Zarządu Głównego we Wrocławiu, 7. XI. 1963 r. zebranie Zarządu Głównego w Opolu, 8-10. XI. 1963 r. XXXVIII 4 posiedzenia Prezydium 12. VI. 1963 r. zebranie Walne Zgromadzenie w Opolu**, PTL we Wrocławiu, Głównej Komisji 6. XI. 1963 r. zebranie Głównej Komisji 8. XI. 1963 r. zebranie Głównej Komisji Rewizyjnej Rewizyjnej Rewizyjnej we Wrocławiu, we Wrocławiu, w Opolu, 18. II. 1963 r. zebranie Komitetu Redakcyjnego "Ludu", 9. III. 1963 r. zebranie Komitetu Redakcyjnego "Ludu", 18. III. 1963 r. zebranie Komitetu Redakcyjnego "Prac i Materiałów Etnograficznych". 18. HI. 1963 r. zebranie Komitetu Redakcyjnego "Prac Etnologicznych". 11. XI. 1963 r. zebranie Komitetu Redakcyjnego DWOK w Poznaniu, oraz liczne narady wydawnicze, seminaria i konsultacje, prowadzone przez Redakcję DWOK . I I I ! I nienia części magazynu PTL. W maju 1963 r. Towarzystwo brało udział w wystawie książek organizowanej przez ORWN-PAN i "Ars Polon a" w Warszawie oraz w związku z tym wydało 2 prospekty wydawnicze. W okresie sprawozdawczym obowiązki Głównego Księgowego pełnił mgr Antoni Nienartowicz; w buchalterii pracowały: p. Danuta Tyszkowska _ st. ekonomista, p. Cecylia Strzelczyk - księgowa oraz p. Jerzy Rudnicki - magazynier; w sekretariacie Towarzystwa pracę prowadziła p. Teresa Zytowiecka, w dziale zaś wydawnictw - p. Konrad Wypych, w Redakcji Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga mgr Medard Tarko, mgr Agata Skrukwa, w księgowości DWOK - p. Czesław Stankiewicz. T r u d n o ś c i i o s i ą g n i ę c i a. Należy z zadowoleniem podkreślić, iż w roku 1963 trudności w zakresie dostawy papieru Towarzystwo nie odczuwało. Także pomyślnie układała się współpraca na odcinku produkcji wydawniczej z następującymi drukarniami: Wrocławską Drukarnią Naukową we Wrocławiu, Zakładami Kartograficznymi we Wrocławiu, z Warsztatami Szkoły Poligraficznej w Nowej Rudzie oraz z Introligatornią i Powielarnią Uniwersytetu Wrocławskiego we Wrocławiu a także z Państwowym Wydawnictwem Muzycznym w Krakowie i Ludową Spółdzielnią Wydawniczą w Warszawie (DWOK). Jedyną trudnością było zmniejszenie dotacji przez Polską Akademię Nauk oraz trudności obiektywne, wymienione we· wstępie sprawozdania. Osiągnięcia polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w okresie sprawozdawczym wyrażają się rekordową ilością arkuszy wydawniczych, niezwykle sprawnym rozprowadzeniem i sprzedażą wydawnictw własnych (w tym równie:!: DWOK) oraz dalszym, systematycznym uporządkowaniem spraw finansowo-administracyjnych, zgodnie z wymogami uchwał władz nadrzędnych. Wysiłek Towarzystwa został szczególnie podkreślony w prasie w związku z obchodzonym stuleciem Powstania Styczniowego. O. G. • "Lud" XLIX, str 792-799 . •• ibid. str. 821-828. 48 �755 754 Bilans Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego Pasywa na dzień 31.XII.1963 r. Aktywa L.p. i Tr eś L.p. . d I Surny Je - Sumy zbiornostkowe zł cze zł I Treść 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Banki - Zarządu Głównego PTL - Oddziałów PTL - Komitetu Kolbergowskiego Kasa - Zarządu Głównego PTL - Oddziałów PTL - Komitetu Kolbergowskiego Koszty produkcji niewydzielonej (wydawnictw w toku produkcji) - Zarządu Głównego PTL - Komitetu Kolbergowskiego Dłużnicy - współpracownicy - Zarządu Głównego PTL - Komitetu Kolbergowskiego Dłużnicy - instytucje Odbiorcy - Zarządu Głównego PTL - Komitetu Kolbergowskiego Inne rozrachunki - Zarządu Głównego PTL - Komitetu Kolbergowskiego Materiały - w magazynie własnym - w przerobie Drobne i krótkotrwałe przedmioty w użytkowaniu Gotowe wydawnictwa - w magazynie własnym - w magazynach obcych Środki podstawowe - Zarządu Głównego TPL I 319301.18 63448.75 1 774806.73 921.06 6623.13 507.86 2157556.66 47769.10 235946.09 274057.70 24725.56 182469.80 510003.79 21.- 5 Sumy do wyjaśnienia _ Komitetu Kolbergowskiego 6 Inne rozrachunki _ Zarządu Głównego PTL Dochody do rozliczenia Zarządu Głównego PTL 455900.04 202742.66 10890.40 9 3357 579.35 511 976'-13869555.35 I \ 8 29962.07 172780.59 19026431.10 I 11 926.331 2300.- 4050l6.55 31464.88 1391368.11 39985.30 1431333.41 Fundusze w środkach obrotowych _ Zarządu Głównego PTL _ Komitetu Kolbergowskiego 3640304.09 2503438.46 6143742.35 9026431.10 1 pasywa I Gł. Księgowy Nienartowicz Prof. dr Adam I I I 1 Skarbnik (-) 1963 r. Antoni \ 809408.03 5801.80 6124.53 I Mgr l I 59.28 809348.75 Fundusze w środkach podstawowych _ Zarządu Głównego PTL _ Komitetu Kolbergowskiego Razem 1391368.11 i (-) I 173160.38 11431353.41 dnia 31 grudnia 28575.- instytucje Rozrachunki publiczno-prawne _ Zarządu Głównego PTL _ Komitetu Kolbergowskiego 7 I 162644.35 207195.36 51704.39 404195.65 R azem aktyw a - I 18 519251 144 l25.10 Odbiorcy - Zarządu Głównego PTL _ Komitetu Kolbergowskiego 8052.05 l__ +__K_o_m_it_e_tu_K_ol_b_e_r..::.g_ow_s_k_ie..:g:-o \ 39985.30 Wrocław, Dostawcy 2 3 I I l Wierzyciele - współpracownicy _ Zarządu Głównego PTL _ Komitetu Kolbergowskiego 4 125391.28 Sumy ied.!sumy zbiorJ [nostkowe złl czy zł ! . 1 1 I Ć Wanke �756 _-:1 __ ,---I~ __ _II__ c"_'_~ __ ~_'_•...• ~_i SPRAWOZDANIA Z DZIAŁALNOŚCI NAUKOWEJ I DYDAKTYCZNEJ KATEDR I ZAKŁADOW ETNOGRAFII I 1.* I KATEDRA O- o '"'::To Kraków O- tj '< o '"'::To o. '< -J >Po ~ O") ~ ~ -J ~ 0>_ ~~ ~~ o o o o o o :o >Po O; ~ '1 '1 _ oco ~o, -0- lU o. Ol:> Ol:> Ol:> -- : •.••. '< N N Iii' lU ;:l. lU ;:l N '< I N '< N ~ '" ..•. N '" '< 3 ~ o '" ..•. Iii' l -IT ~ o. s:: s:: Ol:> ! I o~ ;:l Ul ~ o ..•. s:: ul. Kanoniczna UNIWERSYTETU 14 Data założenia: 1926 r. Obsada personalna: Kierownik - Prof. Kazimierz Moszyński od 1926-1959 r. Kierownik - Prof. dr Mieczysław Gładysz od 1960 r. Samodzielni pracownicy naukowi - doc. dr Jadwiga Klimaszewska. Pomocniczy pracownicy naukowi st. asystent mgr Zbigniew mgr Teresa Karwicka. Stażysta - mgr J. Kolebacz . Studium doktoranckie: mgr J. Bujak, mgr T. Dobrowolska, - •.... •....o~ ~ co o ~ ~ co o ~ ~ ETNOGRAFlI SŁOWIAN JAG IELLONSKIEGO O "'. n. '"'O;:l '"'::T ~ ~ ~ ~Ol:> ~ ~ Ol:> Ol:> _ Ol:> ~ <::> co '1 ~o 2l Biały, mgr B. Olszo- wy. Dyplomy magistrów uzyskali: w roku 1951 - A. Kowalska, J. Kamocki; w roku 1952 - B. Bazielich, M. Gierowska, W. Jarecki, B. Kaznowska, T. Marszewski, M. Matusek, Z. Szewczyk; w roku 1953 I. Nizińska, B. Babirecka, S. Kozubowski; w roku 1954 - L. Dzięgiel, T. Karwicka, T. Siudowska, Z. Szyfelbejn, Z. Toroński, A. Zambrzycka; w roku 1955 Z. Biały, J. Bohdanowicz, D. Broda, J. Bujak, J. Bruś, D. Cudnoch. E. Fryś. H. Gorczyńska, H. Jackowska, M. Lechowska, M. Meres, O. Mulkiewicz, R. Nachmilner, B. Olszowy, B. Paszkowska, Z. Szromba; w roku 1956 J. Furdyna. Z. Lipiarz, J. Gąsior, J. Petera, W. Wykrota; w roku 1957 A. Dobrzańska; w roku 1959 - S. Kubiakowa; w roku 1960 - J. Tomasik, J. Czajkowski, M. MaślińsKi, J. Sienkiewicz, B. Russanowska, K. Gadomska, M. Krukierek, J. Piszcz, B. Szopa; w roku 1962 - K.. Idzik, J. Kolebacz; w roku 1963 - L. Babirecki (Czajkowski), G. Ogorzałek A. pytlińska. Dyplomy doktorów uzyskali: O. Gajkowa, Jan Karłowicz i Ludwik Krzywicki jako przedstawiciele dwu nurtów w etnologii polskiej; M. Gładysz, Zdobnictwo drzewne na Sląsku; M. Gładyszowa, Wiedza ludowa o gwiazdach; J. Klimaszewska, Z zagadnień meteorologii ludowej (praktyki magiczne regulujące pogodę); A. Kowalska, Zarys kultury Indian Shipibo. Habilitacje uzyskali: wzgl. mieli przyjęte prace habilitacyjne: M. Gładysz, Zdobnictwo metalowe na Slqsku; J. Klimaszewska, Ob1'zędy doroczne ludu polskiego na tle obrzędów s;owiańskich; R. Reinfuss, polskie druki ludowe na płótnie; K. Zawistowicz-Adamska, Instytucja samopomocy u ludu poLskiego. • Katedra Etnografii Uniwersytetu Warszawskiego sprawozdania nle nadesłała �758 759 Biblioteka zakładowa: 5780 druków zwartych (książki i broszury), 1736 czasopism, 56 map. Zbiory zakładu: 891 rękopisów, 539 rysunków, 184 fotografie. Ilość studentów na poszczególnych latach w roku akademickim 1962/1963: I-ID, II - 12, III - 10, IV - 7, V - 5. Dane odnoszą się do roku akademickiego 1962/1963. KATEDRA ETKOGRAFII OGOLNEJ I SOCJOLOGII UNIWERSYTETU JAGIELLOŃSKIEGO wraz z trzema zakładami 1) Etnografii i Socjologii Ludów Afryki, 3) Teorii Politycznej. Kraków, Ogólnej rozwoju ul. Straszewskiego i Socjologii, społecznego 2) Etnografii Socjologii 27, II p. Data założenia: 1925 r. Obsada personalna: Kierownik - prof. dr Kazimierz Dobrowolski. Samo:izielni pracownicy naukowi - doc. dr Andrzej Waligórski, Kierowr.ik Z'lkładu 2, doc. dr Jerzy Wiatr, Kierownik Zakładu 3. Pomocniczy pracownicy naukowi - adiunkt dr Władysław Kwaśniewicz, adiunkt dr Antoni Stojak; st. asystent mgr Eugeniusz Halpern; asystenci mgr Renata Siemieńska, mgr Hieronim Kubiak, mgr Daniel Markowski stażyści mgr Krystyna Łapińska, mgr Barbara Urbańska. Uwagi wstępne. Charakterystyczną cechą prac naukowo-badawczych Katedry i Zakładu 1 było łączenie problematyki etnograficznej z socjologiczną i odwrotnie, zbliżone do kierunku reprezentowanego przez tzw. antropologię społeczną - naukę zmierzającą poprzez badanie konkretnych społeczności do teorii kultury. Pracom Katedry przyświecała dyrektywa, w myśl której rzeczywistości badanej nie należy ograniczać tylko do aktualnej jej postaci, lecz ujmować ją zawsze w szerszych ramach rozwojowych, obejmujących conajmniej 3 fazy: schyłek XIX w. do końca I wojny światowej, okres międzywojenny do końca II wojny i okres Polski Ludowej. Szersze ramy chronologiczne pozwalają bowiem łatwiej wykrywać dynamikę rozwoju i krzyżować w ten sposób indywidualizujący i generalizujący k<;t widzenia w cpisach badanych zjawisk. Indywidualizujący przez uwypuklenie konkretno-historycznych przebiegów, generalizujący - przez uwzględnienie w przedstawieniu badanej rzeczywistości istniejących już teoretycznych osiągnięć, zawsze jednak weryfikowanych, równocześnie zaś przez wydobywanie drogą indukcyjną wniosków teoretycznych z opisywanych procesów. Rozprawy magisterskie z etnografii dotyczące takich zagadnień jak np. folklor muzyczny czy literatura ludowa były najczęściej opracowywane przede wszystkim z socjologicznego punktu widzenia (społeczne uwarunko- wania i społeczne funkcje określonych wytworów kulturowych; zagadnienie twórców i nosicieli danych wytworów jako kategorii społecznej). Poza tym tematami prac magisterskich z etnografii były niejednokrotnie zagadnienia ściśle społeczne jak: problem gospodarczych uwarunkowań rodziny wiejskiej i jej funkcji, sytuacja i kultura proletariatu wiejskiego przed 1939 rokiem; zagadnienie czasu wolnego robotników itd. Szereg prac magisterskich z zakresu etnografii i socjologii uwzględniał również, w pewnym stopniu, zagadnienia kultury ludowej nie wyłączając kultury materialnej rozpatrywanej z punktu widzenia socjologicznego. Przykładowo można wspomnieć o kilkunastu pracach poświęconych rozwojowi narzędzi rolniczych w Małopolsce od połowy XIX wieku do chwili obecnej i roli tych narzędzi w przeobrażeniach społeczno-gospodarczych i kulturowych. Nacisk w tych pracach położony był nie tyle na stronę ergclogiczną, ile na skutki społeczne wywolane przeobrażeniami wytworów materialnych, w tym wypadku narzędzi pracy. Prace magisterskie dotyczące kultury ludowej stanowią pokaźną grupę. Wśród nich wyodrębnić można następujące kategorie tematyczne: a) Tradycje pańszczyźniane i ich społeczne znaczenie, b) wnętrze domu chłopskiego, jego społeczne uwarunkowania i społeczne funkcje, c) typologia budownictwa wiejskiego w powiązaniu ze strukturą społeczną, d) klasowe podłoże zróżnicowania kultury ludowej, e) prace o społeczeństwach pierwotnych, f) monografie wsi, g) muzyka i literatura ludowa. Inne prace magisterskie wykonane w Katedrze, związane z kulturą ludową i robotniczą obejmowały między innymi następujące tematy: a) migracje ze wsi do miasta i ich społeczne skutki, b) adaptacja ludności wiejskiej do pracy w przemyśle, c) przeobrażenia rodziny i więzi społecznej na wsi pod wpływem industrializacji, d) proletariat wiejski i jego kultura, e) wczasy robotnicze, f) wolny czas na wsi. Bardzo korzystni€ rozwijają się prace świeżo powstałych Zakładów 2 i 3. Prace Zakładu 2 kierowanego przez doc. dra A. Waligórskiego mają charakter pionierski. Tematyka Zakładu 3 kierowanego przez doc. dra J. Wiatra ma w pierwszym swym założeniu problemy zasadnicze dla etnografii i socjologii. Dyplomy magistrów uzyskali: Adamski Antoni, Bakajoko Alicja, Berczowska Jadwiga, Barthel Krystyna, Banasik Tadeusz, Bażela Zenon, Bezwiński Zbigniew, Bieńkowski Wiesław, Bittner (Szewczyk) Halina, Blajda Czesław, Bronicz Stanisław, (2 magisteria: z etnografii i socjologii), Bucholz Mieczysław, Buczek Czesław, Bukowska Irena, Capiga Stanisław, Cholewa Krystyna, Czauderna Danuta, Czech Danuta, Dobija Borysław, Dobrowolska Danuta, Dobrowolska Teresa, Dubiel Ludwik, Dubrawska-Turno Bernadetta, Duma Andrzej, Dziewojska Cecylia, Faber Zygmunt, Filipek Julian, Flakówna Stefania, Herold Jan, Halpern Eugeniusz, Hutka Jerzy, Górska Anna, Jacher-Tyszkowa Aleksandra, Jałowiecki Bogdan, Jałowiecka Lidia, �761 760 Kaleciak Piotr (2 magisteria: z etnografii i socjologii), Kieres Władysław, Klimczak Władysław, Kobylański Władysław, Kmiecik Jan, Kopf Konstanty, Krenzel Konrad, Kwaśniewicz Władysław (2 magisteria: z etnografii i socjologii) Kwaśniewski Krzysztof, Kulczycka Janina, Liana Anna, Łapińska Krystyna, Markiewicz Janina, Matejko Aleksander, Michalewicz Kazimierz, Moskalik Krystyna, Myrcik-Markowska Danuta, Niedziałek Wojciech, Nivelt Adam, Nosewicz Irena, Nowacka-Łukasiewicz Władysława, Ohli Halina, Okólska-Krupska Daniela, Oleszak Edward, Olszewska Barbara, Palicki Zygmunt, Pietraszek Edward, Piotrowska Józefa, Podgórecki Adam, Popiela Teofil, Poproch Tadeusz, Raźniewski Andrzej, Reinfuss Roman, Roykiewicz Leszek, Ryba Andrzej, Sarapata Adam, Siemieńska Renata, Skoczowska Lidia, Skorzyński Zygmunt, Slipko Tadeusz, Słomiński Zdzisław, Słonka Stanisław, Szmek Jan, Trawińska Danuta, Turnau Irena, Urbańska Barbara (2 magisteria: z etnografii i socjologii), Urbańczyk Stanisław Jakub, Wallis Ewa, Wanatowicz Jerzy, WartaIski Wiktor, Wójcik Iza, Wojtaszewska Krystyna, Wróblewska Jarosława, Woroniecka Teresa, Wierzbiański Krzysztof, Zaborowski Andrzej, Zychowski Marian, Wałek-Lipowczan Halina, Władyczanka Maria, Zając Bronisław, Zbierowski Witold Dyplomy D. Dobrowolska, Przeobrażenia społeczne osady podkrakowskiej Chełm w XX stuleciu; A. Kutrzeba, Rozwój etnografii i etnologii w Polsce; T. Kościański, Studia nad załogami wybranych przedsiębiorstw woj. lubelskiego w latach 1944-1960; A. Gralakowa, Socjologiczna analiza świadomości narodowej na Górnym Slqsku; W. Kwaśniewicz Kultura materialna wsi rzemieślniczo-przemysłowej Swiatniki Górne pow.' krakowskiego w latach 1850-1960; E. Pietraszek, Przeobraienia stnLktury społecznej, warunków życia i kultury ludności chłopskiej i robotniczej w osiedlu górniczym Siersza na przestrzeni XIX i XX w.; R. Reinfu5s, Łemkowie jako grupa etnograficzna; A. Stojak, Zaloga kopalni "Janina" w Libiqżu Malym w latach 1905-1960; E. Wieczorek, Studia nad rodzi,lą górniczq doktorów na Górnym Habilitacje uzyskali: Sląsku. Paweł Rybicki, Społeczność, podstawowe cechy Zawistowicz-Adamska, Pomoc wzajemna i współdziałanie w kulturach ludowych; Tytuł docenta na podstawie decyzji Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej w oparciu o wnioski i oceny Kierownika Katedry otrzymali: Anna Kutrzebianka i Andrzej Wali górski. strukturalne; uzyskali: Kazimiera tego rodzaju są jednak bogate, znaczna część prac dotyczących kultury iudowej zawiera dokumentacje fotograficzne, rysunki i plany. Ilość studentów na poszczególnyct latach w roku akademickim 1962/1963: etnografia socjologia I II III IV V 21 29 15 11 7 rok rok rok rok rok razem osób osób osób osób osób I II III IV V rok rok rok rok rok 13 12 11 6 6 razem 83 osoby Prof dr Kazimierz 48 osoby Dobrowolski Kierownik KATEDRA osób osób osób osób osób Katedry ETNOGRAFII I ETNOLOGU UNIWERSYTETU MARII CURIE-SKŁODOWSKIEJ. Lublin, ul. Nowotki 10 Katedra Etnografii i Etnologii została utworzona dnia 30 lipca 1945 r. jako Zakład Etnografii i Etnologii przy Wydziale Przyrodniczym Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Kierownictwo objął wtedy prof. dr Józef Gajek. W roku 1952, po przeniesieniu się prof. dr Józefa Gajka do Poznania, Katedra została nie obsadzona. Wszelka działalność Katedry uległa przerwaniu do roku 1957 kiedy to przy organizowanym w tym czasie Wydziale Humanistycznym UMSC reaktywowano ją jako Katedrę Etnografii i Etnologii oddając kierownictwo w ręce prof. dr Romana Reinfussa. Reaktywowana katedra początkowo posiadała charakter usługowy; prowadzono wykłady z etnografii ogólnej dla studentów I roku Archeologii Polskiej. W roku 1961/62 utworzony został w ramach Wydziału Humanistycznego UMCS kierunek studiów etnograficznych, w związku z czym katedra rozpoczęła normalną pracę dydaktyczną, która prowadzona jest do chwili obecnej. Obsada personalna: Biblioteka zakładowa: około 7550 tomów. Zbiory zakładu: 15 przedmiotów (narzędzia rolnicze, i;w;ątki), 1221 rękopisów, dokumentacja fotograficzna, rysunki i plany nie mają w Katedrze specjalnego archiwum, lecz stanowią składową część opracowań. Materiały Kierownik - prof. dr Józef Gajek (od 1945 r. do 1952 r.). Kierownik - prof. dr Roman Reinfuss od 1957 r. Pomocniczy pracownicy naukowi - st. asystent mgr Krystyna kowa, st. asystent mgr Małgorzata lVIatusek. Marcza- �762 763 Dyplomy magistrów uzyskali: (do 1952 r.) Tadeusz Delimat, Jerzy Grocholski, Genowefa GuniEwicz, Mikołaj Halej, Józef Jastrzębski, Jadwiga Kleczkowska, Mirosława Kwiatkowska-Jastrzqbska, Regina Łukawska, Feliks Olesiejuk, Janusz Optołowicz, Zofia Staszczak, Krystyna Szczyp a, Antoni Zwolak, Henryk Zwolakiewicz, Zofia IVIalewska, Jerzy Daszkiewicz. Po roku 1957: Alfred Gauda, Anna PodgórskaAdamska, Danuta Powiłańska-Mazurowa, Celestyn Wrębiak. Dyplom doktora uzyskał: Tadeusz Delimat, Łodzie morskie Doktorzy w toku: Ewa Fryś-Pietraszkowa, Ludowa na poll/dniowych ceramika wybrzeżach malowana w Łqżku Ba/tyku. na tle ce- Jerzy Czajkowski, Chalupa wiejska na terenie Beskidu Niskiego i przyleglego Pogórza; Małgorzata Matusek, Tkactwo ludowe woj. lubelskiego od polowy XIX w.; Krystyna Marczakowa, Rozwój urzqdzenia wnętrz mieszkalnych na wsi woj. lubelskiego od polowy XIX w.; Jan Górak, Rozwój przestrzenny i budownictwo Wojslawic pow. ramiki malowanej w Polsce; Chelm. Zbiory Zakładu: 6000 stron rękopisów, I ZAKŁAD ETNOGRAFII wa w Polsce. Biblioteka zakładowa: mgr akademickim Etnografii i Etnologii UMCS Reinfuss UNIWERSYTETU Łódź, ul. Matejki ETNOGRAFII 1963/6'1: Data założenia: dr Roman 3000 tomów. Zbiory zakładu: 2500 pozycji inwentarzowych wywiadów terenowych, 2800 fotografii. Ilość studentów na poszczególnych latach w roku akademickim 1962/63: 1 - 7, II - 7, III - 4, IV - 5, V - 6. Sprawozdanie sporządziła: KATEDRA w roku Katedry Prof. KATEDRA Dyplomy doktorów uzyskali: Bronisława Kopczyńska-Jaworska, Pasterstwo i szałaśnictwo w Tatrach Polskich; Jadwiga Kucharska, Podstawy organizacyjne rybolówstwa zespolowego na Wybrzeżu Kaszubskim; Maria Misińska, Tradycyjny splaw drze- 1000 fotografii. Biblioteka zakładowa: 3496 voluminów. Ilość studentów na poszczególnych latach II - 6, III - 5, IV - 5. Kierownik krzewska, Irena Lechowa, Halina Liziniewicz, Andrzej Lipiński, Stanisława Matczakowa, Barbara Mienicka, Danuta Mikołajczykowa, Antoni Paszewski, Kazimierz Pieńkowski, MagdalEna Podrzycka-Śniady, Zygmunt Sobolewski, Krystyna Strójwąs, Barbara Szycłiowska-Boebel, Aurelia Wierzchoń-Mioduchowska, Zenobia Witczak, Krystyna Wodzowa, Krystyna Ziółkowska. ŁÓDZKIEGO, 34 Data założenia: marzec 1945 r. Obsada personalna: Kierownik - prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska Pomocniczy pracownicy naukowi - adiunkt dr Bronisława Jaworska, adiunkt dr Jadwiga Kucharska, st. asystent mgr Olga IVIulkiewicz-Goldbergowa, techn. asystent mgr Teresa Zakrzewska. Dyplomy magistrów uzyskali: Zdzisław Batorowicz, Maria Biernacka, Jadwiga Chełmińska-Świątkowska, Jan Dekowski, Ewa Dorywal5ka, Józefa Dutkiewicz, Jadwiga Gut-Harlanclowa, Bogumił Jawsiewicki, Ryszard Kalinowski, Inna Hansen-Kucharska, Bronisława Kopczyńska-Jaworska, Elżbieta Kopczyńska, Barbara Kostanowska, Jadwiga Kucharska, Stefan Kurowski, Teresa Kulesza-Za- Obsada Teresa Zakrzewska UNIWERSYTETU IM. ADAMA MICKIEWICZA. Poznań, ul. Kantaka 2 1919 r. personalna: Kierownik - prof. dr S. Bystroń (1919-1925) prof. dr E. Frankowski (1926-1939 i 1945-1951) prof. dr .J. Gajek (1951-1953) prof. dr E. Frankowski (1954-1956) prof. dr J. Burszta (1958 r.) Samodzielny pracownik naukowy doc. dr M. Frankowska, doc. dr T. Wróblewski. Pomocniczy pracownicy naukowi dr Z. Jasiewicz, dr W. Sobisiak, mgr B. Walendowska, mgr E. Stachowiak. Dyplomy magistrów uzyskali: w latach 1926-1939 T. Dziekański, K. Frankowski, L. Malicki, W. Mielczarska, E. Poczobut-Odlanicka, B. Stelmachawska, L. Radziewicz; w latach 1945-1952 - W. Armon, S. Chmiele\\'ski, A. GIapa, Z. Gracówna, K. Klęsk, B. Michalak, B. Sychta. M. Tarko, W. Wepnik, T. Wróblewski, B. Błaszczyk, W. Geislerowa, Z. Grabowska, M. Henslowa ,K. Krupka, S. Smuszka, M. Szulc, H. Teige, K. Wolski; w roku 1955 - Z. Jankowski, Z. Filipiak, B. Matuszewska, O. Podlewski, B. Jeziorkawska, H. Lorkiewicz, M. Meysner, T. Stasińska; w roku 1959 - J. Dydowiczowa, M. Wojciechowska; w roku 1962 - Z. Bernacka, J. Czapracka- �765 764 Prymka, M. Pocalujko, K. Szalaśna, K. Bykowska, H. Ostrowska, E. Rabiega, C. Szewczyk; w roku 1963 - M. Kaźmierczakowa, W. Sadowski, B. Walendowska, M. Prill, H. Samplawska, Z. Wali górski. Dyplomy doktorów uzyskali: w latach 1926-1939 T. Dziekoński, M. Karbowska, J. Krajewska; A. Chętnik, Pożywienie Kurpiów; jadło i napoje zwykłe, obrzędowe i głodowe (1946); L. Malicki, Zarys kultury materialnej Górali Sląskich (1948 r.); B. Sychta, Kultura materialna Borów Tucholskich (1948 r.); T. Wróblewski, Dom chłopski w Wielkopolsce (1959 r.); Z. Jasiewicz, Kowalstwo wiejskie w Wielkopolsce (1960 r.); R. Kukier, U grupowania etniczne Pomorza (1960); K. Wolski, Studia z dziejów pszczelnictwa w Polsce południowo-wschodniej (1961 r.); Z. Nożyńska, Tańce w Polsce na tle rozwoju społecznego do XVI wieku (1962 r.); L. Szwengrub-Judenko, Zagadnienie świadomości narodowej u Warmiaków i Mazurów (1964 r). Habilitacje uzyskali: T. Seweryn (1938 r.); A. Chętnik, Dawni Biblioteka zakładowa: 7588 tomów. strzelcy w toku: Temat pracy habilitacyjnej: dr Ryszard Kukier. Biblioteka KATEDRA Kierownik Katedry dr Józef Burszta KOPERNIKA polskim zakładowa: Kaszubi chałup Bytowscy, studium etnograficzne. 2121 tomów, 275 map. Katedry Etnografii UMK Znamierowska-Prufferowa ETNOGRAFII OGOLNEJ I SŁOWIAN UNIWERSYTETU WROCŁAWSKIEGO im. B. BIERUTA Wrocław, ul. Nankera 4 Data założenia: od 1953 r. Zakład tedra Etnografii Ogólnej i Słowian. Kierownik 1964 (1951 r.); na Warmii budownictwo Etnografii Ogólnej, od roku 1956 Ka- Obsada personalna: Dyplomy magistrów uzyskali: Jadwiga Bobińska, Barbara Bohm, Wojciech Blaszkowski, Liliana Dmochowska, Henryk Domurat, Witold Domaszewicz, Emilia Fischer, Piotr Greniuk, Stefania Kędzior, Barbara Kaja, Franciszek Klonowski, Zofia Kudrjawcow-Nolle, Ryszard Kukier, Anna Lewandowska, Halina Mikułowska, Janina Pawłowska, Janina Rudnicka, Eugenia Romahnówna, Jan Rompski, Józef Wieczerzak, Herbert Wilczewski. Dyplomy doktorów uzyskali: Zygmunt Kruszelnicki, Elementy ludowe w malarstwie Franciszek Klo:1owski, Drewniane budownictwo chłopskie zurach w XVIII-XX wieku. (1963 r.) Tradycyjne Kierownik prof. dr Maria 1962/1963: Data założenia: listopad 1945 r. Obsada personalna: Kiero,wuik - prof. dr Maria Znamierowska-Priifferowa, od 1. XII Doc. dr Jadwiga Klimaszewska Profesor przy Katedrze: Prof. dr Maria Znamierowska-Prufferowa Pomocniczy pracownik naukowy - adiunkt dr Ryszard Kukier. Krajewski, Zbiory zakładu: 237 przedmiotów, 11 teczek maszynopisów prac, dokumentacja rysunkowa i fotograficzna 118 pozycji. Katedra nie prowadzi od 1952 r. etnograficznych studiów kierunkowych. Wykłady z zakresu etnografii odbywają się dla studentów I roku historii III roku archeologii i studentów IV roku zabytkoznawstwa i konserwatorstwa Wydziału Sztuk Pięknych UMK. Prof. KATEDRA ETNOGRAFII UNIWERSYTETU IM. MIKOŁAJA Toruń, Rynek Staromiejski 6, ColI. Maximum Klemens Chełmińskiej. (1946 r.). kurpiowscy Zbiory zakładu: 236 przedmiotów, 2400 fotografii. Ilość studentów na poszczególnych latach w roku akademickim 1- 8, II - ID, III - 7, IV - 7, V - 7. Sprawozdanie zestawili: B. J., B. W., W. S. Doktorat na Ziemi i lVla- Katedry - prof. dr Józef Gajek Samodzielny pracownik naukowy - doc. dr Aleksander kierowndk Pracowni Ludów i Kultur Pacyfiku. Lech-Godlewski Pomocnicz)" pracownicy naukowi - starszy wykładowca dr Olga Gajkowa, adiunkt dr Zofia Staszczakówna (do IX 1964); asystent. Mgr Zygmunt Kłodnicki. Dyplomy magistrów uzyskali: Zygmunt Ciesielski, Teresa Gubernat, Jan Heidenreich, Krystyna Hofman-Liandzis, Janina Kucharska, Stefan Lew, Joachim Liszka, Maria Macewicz, Piotr Owczarski, Barbara Przeliorz-Heidenreich, Kazimierz Pudlo, Tomasz Skarżyński, Teresa Wesołowska, Anna Wirpsza, Sylwester Zarzycki, Zygmunt Kłodnicki, Zygmunt Pilszek, Krzysztof Zielnica, Jadwiga Gerlach, Edward Ozgowicz, E. Liso~sk~, R. Lange, W. Karmolińska, J. Widawski, K. Jagieła, Z. Leszczynski, J. Rosiński, Z. Bogdańska, A. Gluz, Z. Jankisz, E. Ciesielski" J. Salak, H. Bęben. �767 766 Dyplomy doktorów Polski uzyskali: Adam Glapa, Strój międzyrzecko-habimojski na tle stroju wielkopolskiego, 1959; Zofia Staszczak, Budownictwo chłopskie w woj. Lubelskim w XIX i XX wieku, 1959 r.; Krzysztof Kwaśniewski, Paleniska i piece w polskim budownictwie ludowym. Studium na podstawie materiałów etnografic.znych 1860-1960; Bolesław Garyga, Radło i socha jako narzędzia pracy w rolnictwie na Ziemiach Polskich w XIX i XX wieku, 1960 r.; Kazimierz Pietkiewicz, Zarys etnografii Łotwy. Kultura materialna. 1961 r. B. Bazielich, Geneza i historia krzyżykowego haftu ludowego w Polsce. Prace doktorskie w przygotowaniu: M. Suboczowa, Pochodzenie ludności i procesy adaptacyjne na obszarze Slllska Opolskiego; H. Romańska, Paralele wątków ballady o siostrze truciciel~e w literaturze ludowej polskiej, ukraiń.skiej i wielkoruskiej; A. Kuczyński, Etnografia p6łn.-wschodn. Azji z uwzględnieniem relacji polskich zesłańców politycznych, podróżników i badaczy naukowych; J. Bohdanowicz, Sposoby przechowywania zboża w gospodarstwach chłopskich na terenie Polski w XIX i XX wieku. Studium doktoranckie: mgr Henryka Romańska, mgr Antoni Kuczyński. Tomasz Skarżyński, Krzysztof Zielnica, Zofia Dowgird, Krystyna Swierczyńska, Stefan Lew, Feliks Olesiejuk, Edward Perczak. Studium Zaoczne dr O. Gajkow::l. Biblioteka katedry: Rok I, II, III, IV, (osób 46) opiekun 1185 vol. z zakresu etnografii studium ogólnej w roku akademickim Kierownik Katedry Ogólnej prof dr Józef Gajek KATEDRA ETNOGRAFII POLSKI UNIWERSYTETU Wrocław, pl. Nankera 4 - 42, zaSłowian WROCŁAWSKIEGO, Data załozenia: Katedra Etnografii przy Uniwersytecie Wrocławskim została zorganizowana w roku 1946. Funkcję kierownika pełnił prof. dr R. Reinfuss. W 1951 r. kierownictwo objął doc. dr A. Nasz. W roku 1956 zostały utworzone w Katedrze dwa zakłady: Zakład Etnografii Polski (kierownik doc. dr A. Nasz) i Zakład Etnografii Ogólnej (kierownik prof. dr J. Gajek). W roku 1960 powstały dwie odrębne Katedry: Katedra Etnografii Ogólnej i Słowian (kier. st. asy- Dyplomy magistrów uzyskali: Konrad Hanisch, Leszek Itman, Barbara Jankowska, Stefan Łysik, Danuta Osuchowska, Jadwiga Pawłowska, Alina Urbańska, Adam Kamocki, Henryk Szymczak, Barbara Sawicka, Marta Łazarska. Dyplomy doktorów uzyskali: Jadwiga Pawłowska, Dolnośląska wi.e.~ Pracze (studium etnograficzne), 1961 r.; Adolf Dygacz, Pieśni górnicze (studium i materiały), 1962 r.; Leszek Itman, Drewniane budownictwo sakralne na Dolnym Sląsku, 1963 r. Biblioteka Katedry: 1900 tomów. Zbiory Katedry: materiały z badań terenowych prowadzonych przez Katedrę, dotyczące wsi śląskiej w szczególności: budownictwo, łowiectwo i rybołówstwo, rzemiosło, pożywienie, obrzędowość rodzinna i doroczna, przemiany kulturowo-społeczne zachodzące po II wojnie światowej. Kierownik i Słowian. 1963/64: stacjonarni Etnografii Obsada personalna: Kierownik Katedry - Doc. dr Adolf Nasz. Pomocniczy pracownicy naukowi: adiunkt dr Jadwiga Pawłowska, stent mgr Henryka Wesołowska, od 1964/5 - dr Zofia Staszczak. zaocz.- Zbiory katedry: fotografie, rysunki i mapy, około 5000 klatek mikrofilmu, karty materiałowe z badań terenowych, teksty prac magisterskich i doktorskich oraz seminaryjnych. Ilość studentów oczni - 46. (kier. doc. dr A. Nasz) i Katedra prof. dr J. Gajek). Katedry Etnografii Doc. dr Adolf Nasz Polski II. PLACOWKI ETNOGRAFICZNE INSTYTUTU HISTORII KULTURY MATERIALNEJ POLSKIEJ AKADEMII NAUK Instytut Historii Kultury Materialnej PAN powstał uchwały rządu z dnia 19. XI 1953. Dyrekcja Instytutu mieści się w Warszawie w roku 1953 na mocy przy ul. Nowy Świat 72. Dy- rektorem jest prof. dr Witold Hensel. Instytut obejmujący działalnością naukowo-badawczą podstawow.e p~o~ bIerny z zakresu archeologii, etnografii i historii kultury materialnej dZle~l się na cztery działy: I - Archeologii Polski, II - Archeologii powszechnej, III - Historii Kultury Materialnej, IV - Etnografii. Podstawowe wydawnictwa Instytutu z zakresu etnografii to: Polski Atlas Etnograficzny, Etnografia Polska, Biblioteka Etnografii polskiej, prace Działu Etnografii IHKM P AN. Działalność naukowo-badawczą na polu etnografii w ramach Instytutu prowadzą Zakłady i Pracownie. Informacje poniższe zebrano na podst~wie ankiet nadesłanych przez poszczeg;ólne placówki. Ze względu na ogramczo- �768 769 ną ilość miejsca informacje nianiu aktualnych tematów uwzględniono tylko tematy mijając inne, indywidualne ZAKŁAD Rok założenia: te podane są w dużym skrócie. Przy wymiebadań poszczególnych pracowników przeważnie objęte planem badawczym danej placówki pozainteresowania. ETNOGRAFII POWSZECHNEJIHKM-PAN Warszawa, ul. Nowy Świat 72 1963. Główny problem badawczy: Pracownicy naukowi: I Imię i nazwisko 1. Prof. dr Witold Dynowski 2. Mgr Krzystof MakuIski ludów Afryki Pracownicy Kierownik Zakładu (pełni obowiązki honorowo) starszy asystent IEtnografia ludów Mongolii Etnografia ludów Afryki (ze szcze/gÓlnym uwzględnieniem terenu Sahary) I Aktualny temat dr Mieczysław Gładysz ETNOGRAFII POLSKI IHKM-PAN Warszawa, ul. Hoża 74 1954. Kierownik ~a!Historia polskiej kultury kładu (pełm obo- (stan badań, problematyka, wiązki honorowo) zacja pracy zespołowej) 2. Dr Maria Biernacka adiunkt, zastępca kierownika Zakładu 4. Mgr Jacek Olędzki I starszy I starszy W czasie istnienia Zakładu Pojnarowa, a stopień doktora asystent asystent ----_._- 1. Prof. i przemysł ludqwej organi- ludowy na Sztuka ludowa i wierzenia. Bartnictwo i rybołówstwo. stopień docenta otrzymała Maria Biernacka. Dr Maria Gładyszowa 3. Mgr Irena Nizińska 4. Mgr Zofia Szromba-Ryś 5. 16. Przemiany współczesnej kultury ludowej terenów wschodnich Karpat (Bieszczad). Kultura wsi bardzo drobnej szlachty Mazowsza i Podlasia. Hodowla i zwyczaje społeczne na wsi. Rzemiosło Mazowszu. 2. uwzględ- i nazwisk-o-TI s-=-t-a-n-o-w--:-is-k-o----;----A-k-t-u-a-I-n-y-t-e-m-a-t -b-a-d-a-ń--- Mgr Wanda Paprocka Zakładu: badań 1. Doc. dr Anna KutrzebaPojnarowa 3. 1954 dr Anna Kutrzeba- I I I Mgr Danuta Tylkowa Mgr Anna ZambrzyckaKunachowicz ! ----_ _--- _---_.-------. Aktualny temat badań Kierownik Zakładu :Kierownictwo naukowe prac po~:~, 'nych jako główne problemy badawcze Zakładu oraz wyszczególnionych poniżej. adiunkt Budownictwo chłopskie na Śląsku, budownictwo ludowe w Karpatach, bibliografia ludów pozaslowiańskich. I starszy asystent Pożywienie we wsi Chocianowice pow. Olesno, monografia etnograficzna wsi Dzierżysławice pow. Prud_ nik. konsultant w stopniu adiunkta Monografia etnograficzna wsi Dąbrówka Dolna pow. Opole, budownictwo w Sądeckim. \ st3fszy asystent \ Rzemiosło we wsi Chocianowice pow. Olesno, monografia etnograficzna wsi Olza pow. Wodzisław. stRrszy asystent ZAKŁAD POLSKIEGO I Monografia etnograficzna wsi OwsiI szcze pow. Racibórz, rzemiosło IUdowe w Karpatach. ' l ATLASU ETNOGRAFICZNEGO, Wrocław, ul. Nankera 4 Rok założenia: 1954 Główny problem badawczy: nef"O obejmującego wybrane i społecznej. 4iJ .. Stanowisko Imię i nazwisko Główny problem badawczy: etnografia Polski ze szczególnym nieniem terenów północno-wschodnich (Mazowsze). Pracownicy naukowi: IImię założenia: ._----- I J ~k Główne problemy badawcze: 1) Dzieje kultury ludowej w południowej i zachodniej Polsce w XIX i XX w. ze szczególnym uwzględnieniem Górnego Śląska, 2) Badania nad kulturą ludową Karpat, 3) Bibliografie etnograficzne Śląska, Karpat oraz ludów pozasłowiańskich. i Azji. I Stanowisko ZAKŁAD Rok założenia: etnografia ZAKŁAD ETNOGRAFII IHKl\l-PAN Kraków, ul. Sebastiana 10 IHKM-PAN opracowywanie Polskiego Atlasu Etnograficz~ zagadnienia z kultury materialnej, duchoweJ �770 771 Pracownicy naukowi: I [mię l ~azwi~ko 11. I Prof. dr Józef Stanowisko ------,-------------1 Janusz Bohdanowicz asystent dokumentacji naukowej Formy dachów w polskim budownictwie ludowym, ludowe formy przechowywania zboża w Polsce. Mgr .Jerzy Grocholski st. asystent Formy zaprzęgu bydlęcego i konnego w polskich gospodarstwach chłopskich. 2. Mgr 4 . 1 5. 1 Główny problem badawczy: Kultura ludowa Karpat. Pracownicy naukowi: W czasie istnienia Pracowni stopień kała Maria Misińska. badań Kierownictwo naukowe wszystkich prac wymienionych poniżej; rozplanowanie wnętrza w polskim budownictwie ludowym, opracowywanie kwestionariusza nr 6 (pożywienie, zbieractwo, rybołówstwo, pasterstwo) I I temat Kierownik Zakładu, Redaktor naczelny P AE Gajek 3. Aktualny Mgr Barbara Jankowska 'l.systent Rozplanowanie budownictwie Mgr Tomasz Skarżyński asystent dokumentacji naukowej Ludowe formy go w Polsce. wnętrza ludowym. PRACOWNIA IImię i nazwisk~Sta~~;isk~'---'1 1.'Doc.-dr- Maria włóczne- \2. '--Akt~~ln~ t~;t Frankowska I{jerownik-pra~-jEtnOgrafia-Indian Peru, cowni (pełni obo- wymiany pieniądza. wiązki honorowo) Mgr Barbara MatuszewskaKohutnicka pracownik dokumentacji naukowej PRACOWNIA ETNOGRAFICZNA ZAKŁADU ETNOGRAFII IHKM-PAN Łódź, ul. M. Buczka 30 Rok założenia: 1954 I Imię i_nazwisk-=_J Stanowisko I Aktualny 1. Prof. dr. Kazi-'Kierownik Pra!Metodologia m~era Zawisto-:c~wni. (pełni obo- !.ryczny). wlcz-Adamska ·wlązkl honorowo)' 2. Dr Maria Misińska 3. Dr Anna Kowalska- L_ Lewic~~_ adiunkt adiunkt temat badań ------ Zestawienie , etnoIOgic~~(ryS-histo~1 :Migracje i kontakty kulturowe 'Podhalu. Pożywienie ludowe w Karpatach. I na I i : I A zagadnienia Monograficzne opracowania wybranych problemów jak np. broń, trans-I port i komunikacja itp. Konrad POLSKI opra- bad~--'--I '"---_. Wydawnictwa opublikowane lub będące w druku: Polsld Atlas Etnograficzny. Zeszyt próbny, 1958 - 17 map. Polski Atlas Etnograficzny. Zeszyt I, 1964 - 57 map. Zeszyt II, 1965 - 72 map (razem opublik. 129 map.) Zeszyt III w druku. Ukończenie całości Atlasu przewidziane jest na lata 1970-75. uzys- ETNOGRAFII Rok założenia: 1954 Główne problemy badawcze: Historia etnografii, amerykanistyka, cowania monograficzne z zakresu etnografii powszechnej. Pracownicy naukowi: w polskim transportu ETNOGRAFICZNA ZAKŁADU POWSZECHNEJ IHKM-P AN Poznań, ul. Kantaka 2/4 doktora Wypych całości opracowali i Tomasz S,~arż'IJńs::i �_.- .--------~-~-~- -------~~~--~-~~_ .. 773 SEMINARIUM AMERYKANISTYCZNE KRAKOWSKI ODDZIAŁ ZORGANIZOWANE POLSKIEGO PRZEZ TOWARZYSTWA LUDOZNA WCZEGO W dniach 23 i 24 listopada r. 1963 odbyło się w Krakowie w sali wykładowej Zakładu Antropologii UJ przy ul. Grodzkiej 53 pierwsze ogólnopolskie seminarium amerykanistyczne zorganizowane przez tutejszy Oddział PTL. Odbyto cztery zebrania. Zebranie pierwsze o godz. 10-13 poświęcone było kulturze Indian Ameryki Północnej. Po otwarciu seminarium przez prezesa Oddziału PTL w Krakowie prof. dr Tadeusza Milewskiego doc. dr Maria F I' a n k o w s k a z Poznania wygłosiła odczyt pt. Irokezi - próba analizy powiązań kulturowych. Prelegentka naszkicowała dzieje ligi irokezkiej od XVI do XVIII w. a następnie omówiła elementy kultury Irokezów, związane z południem kontynentu północnoamerykańskiego i z Ameryką Środkową zaś z północną, z obszarem subarktycznym Ameryki i Azji. Doc. Frankowska podkreśla, że nawiązania z południem są liczniejsze i starsze (uprawa kukurydzy), mimo tego jednak obszar Irokezów w basenie jezior Ontario i Erie stanowi pogranicze kulturowe między południem a północą kontynentu. Referat następny mgra Bohdana K o h u t n i c k i e g o, pt. Kult zwierząt u ludów północnych rejonów Ameryki Północnej i Azji, poświęcony był problemowi kultu niedżwiedzia na tych terenach. Prelegent podkreślił cechy podobne w obyczajach związanych z zabijaniem i zjadaniem niedźwiedzia u różnych ludów. Po referacie przedyskutowano argumenty przemawiające za wspólnym, względnie za odrębnym pochodzeniem tych zwyczajów. Zebranie popołudniowe poprzedziło wspólne zwiedzanie (g. 15.30-16.30) zbiorów kultury andyjskiej w Muzeum Archeologicznym w Krakowie, ul. Poselska 3. Muzeum to posiada sto kilkadziesiąt obiektów (ceramika, ozdoby metalowe, tkaniny itd.) pochodzące z wybrzeży Peru (okres Mochica i Chimu). Dzieje tych zbiorów przedstawiła dr Anna Kowalewska-L e w i c k a. Drugie zebranie seminarium (g. 16.30-19) poświęcone było kulturze Ameryki Środkowej. Prof. dr Tadeusz M i l e w s k i wygłosił odczyt pt. Historia 1\1ayów, którą naszkicował na ogólnym tle rozwoju Cywilizacji mezoamerykallskiej, omawiając kolejno jej ckres archaiczny (1500500 p.n.e.), klasyczny (500 p.n.e. do 925 n.e.), tolte:ki (92:1-12)0) i aztecki (1200-1521). Poruszony został również problem kcntaktG'.\· kultur mezoamerykańskich z kulturami południowo-wschodnir j Azji. Trzecie zebranie (24.XI. g. 10--13) poświęcone było zagadnieniom etnografii Ameryki Poludniowej. Referat p. Rudolfa N o c o n i a, pt. Rozwój spo~eczny Indian południowo-amerykańskich, dal syntetyczny obraz życia s[lolecznego trzech wielkich prowinr.ji kulturowych kontynentu: sfery peryferyjnej (ludy zbieracze i łowieckie), pośredniEj (ludy kopieniacze tupiguarani, arawak i karibi) oraz sfery wysoki<:h kultur środkowych Andów (keczua, aymara itd.). Następny odczyt wyglosiła dr Anna KowalskaL e w i c k a pt. Rola ziemniaka w k1Lltur.ze andyjskiej. Prelegentka na podstawie bogatego materiału ~twierdziła, że ojczyzną ziemniaka europejskiego jest obszar nad Jeziorem Titikaka, gdzie najprawdopodobniej został on udomowiony przez Aymarów. W Andach kukurydza dochodzi jedynie do wysokości 3600 m. W strefie między 3600 m. a 4300 m. udaje się tylko uprawa ziemniaka, ponieważ zaś w tej strefie rozwinęła się kultura plemion Aymara i Keczua, przeto ziemniak może uchodzić za jej żywiciela. Czwarte zebranie (g. 16-19) poświęcone było zagadnieniom organizacyjnym. Doc. dr lVIaria F I' a n k o w s k a w referacie pt. Zagadnienia i potrzeby polskiej amerykanistyki przedstawia całość problemu. W Polsce istnieją dwa centra tych badań w Krakowie i w Poznaniu. Ośrodek poznański skupiony około zakładu doc. M. Frankowskiej na Uniwersytecie Adama Mickiewicza zajęty jest zarówno badaniami nad kulturą Indian jak i szkoleniem młodej kadry amerykanistów-etnologów. Ośrodek krakowski przeprowadza badania nad językami Indian (T. Milewski), nad kontaktami kultur Ameryki i Azji (T. lVIarszawski) i nad kulturą materialną kręgu andyjskiego (A. Kowalska-Lewicka). Po wyczerpującej dyskusji ustalono, że następne seminarium amerykanistyczne odbędzie się w Poznaniu w r. 1964. Na zebraniach naukowych frekwencja wynosiła stale ponad 40 osób, na zebraniu organizacyjnym ponad 20 osób. Po każdym referacie rozwijała się ożywiona dyskusja. Tadeusz Milewski � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/2944d1368cfd819f751b0dcd96769975.pdf f2fd8e3e403e038656a3c00f870742c2 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:316 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1967 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:280 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1966 t.51 cz.1 Description An account of the resource LUD 1966 t.51 cz.1,s.219-256 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text R o N A l Lud, PROFESOR DR JAN t. 51. 1967 CZEKANOWSKI Jan Czekanowski urodził się w 6. X. 1882 r. w Głuchowie w powiecie grójeckim. Studia uniwersyteckie odbywał w Zurychu w 1902-1906 r. Początkowo zamierzał odbyć studia matematyczno-przyrodnicze, pod wpływem jednak sugestyj F. Bujaka, skierował swoje 'Zainteresowania na antropologię i etnologię. Po ukończeniu studiów został asystentem w Muzeum Etnologicznym w Berlinie, gdzie zetknął się z F. Luschanem, B. Ankermannem i F. Graebnerem. twórcami kierunkI: historycznego w etnologii. W latach 1907-9 brał udział w naukowej ekspedycji zorganizowanej przez ks. A. Meklemburskiego w dorzecze górnego Nilu i Kongo oraz na obszarze Między jezierza. Owocem tej wyprawy było obszerne dzieło Jana Czekanowskiego pt. Forschungen im NiL-Kongo-Zwischengebiet wydane w po- �220 Sprawozclaniai recenzje staci 5-ciu tomów w latach 1911-1927, tom 6-y pt. Crania Africana ukazał się w Przeglądzie Antropologicznym w 1951 r. Te obszerne materiały i sprawozdania stanowią dotąd podstawę dla afrykanistów, przytacza je H. Baumann, R. Thurnwald i Westermann. Po okresie krótkiego pobytu w Muzeum Narodów w Petersburgu, przenosi sic: Jan Czekanowski w 1913 r. do Lwowa, by objąć katedrę antropologii i etnologii -opróżnioną po S. Ciszewskim. Odtąd najlepsze lata Jego twórczości naukowej wiążą się z uniwersytetem Jana Kazimierza we Lwowie, gdzie był kolejno dziekanem i rektorem oraz - z działalnością w Towarzystwie Ludoznawczym. II wojna światowa spowodowała przeniesienie się Jego do Lublina, w którym w latach 1946-48 wykładał na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, od 19481960 r. był profesorem uniwersytetu w Poznaniu. Twórczość naukową Jana Czekanowskiego, wszechstronność Jego wiedzy i zainteresowań ilustruje bibliografia, obejmująca ponad p6ł tysiąca pozycyj opublikowanych. Jego dzieła dotyczą problematyki antropologicznej, etnologicznej - ściślej - afrykani""tycznej i slawistycznej a także metodologicznej *. Osobne miejsce zajmuje Jego dzieło Objektive Kriterien in der EthnoLogic wydane w 1911 r. oraz Zarys metod statystycznych. w zastosowaniu do antropoLogii (1913 r.). Metodę ilościową opracował również za Jego -sugestią oraz rozpowszechnił na gruncie nauki amerykańskiej - Stanisław Klimek, najzdolniejszy z Jego uczniów antropolog. Ta właśnie metoda nadała największy rozgłos pracom J. Czekanowskiego i stanowiła podstawę powstania "lwowskiej szkoły antropologicznej". Działalność naukowa Jana Czekanowskiego była silnie związana z dziejami Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Nowością była Jego me~oda i metodologia nauk antropologicznych, która wyraziła się w roczniku towarzystwa "Lud". Był On bowiem tym - który przeniósł do Polski nowe koncepcje naukowe, a mian. teorię historyczno-migracyjną, ukształtowaną w szkole wiedeńsko-fryburskiej i Muzeum Etnologicznym w Berlinie. W tymże Muzeum stykał się i współpracował z twórcami tego kierunku, rodziły się w Nim jednak poważne zastrzeżenia' do tej części teorii, którą określa się jako "teorię kręgów kulturowych". Domysły i dowolna kombinatoryka przy niezbyt ściśle określonej typologii budziły w Nim wątpliwości. Rozważania na ten temat dojrzewały w Nim już przed wyprawą afrykańską a to w związku z zastosowaniem statystyki w badaniach zjawisk antropologicznych. Chodziło Mu wówczas o współzależność, czy też o mechanikę współwystępowania określonych cech somatycznych na tle teorii mendelistycznej. Z tej dziedziny właśnie przeniósł Czekanowski swoje rozważania na teren etnologii i potraktował zjawiska kulturowe podobnie, jak cechy biologiczne. Był zwolennikiem metody kartograficznej ujmującej rozprzestrzenienie zjawisk kulturowych pod G a j e k, Jan Czekanowski jako etnograf. "Przegląd Antropologiczny", XXI, z. ~, s. 1010 i n., Wroclaw 1955. T e n ż e Jan Czekanowski. "Nauka Polska". Rok VI, 2(22)58, s. 118·-127. T e n ż e Przemówienie na uToczystaści obchodu So-tecia p"acy naulwwej PTof. J. Czcl<anowskiego. "Przegląd Zachodni", X, nr 11/12, Poznań 1954, s. 670-676. J. K o s t l' Z e w s Ie i, Jan Czekanowski jako badacz etnogenezy Sto wian. "PrzegJ.ld Antropologiczny", XXI, z. 3 (1955), s. 1035-1037 . •T, M Y d l a l' s k i, Pól wieku pTacy naukowej Jana Czekanowskiego. Przemówicnie wygIoszone w Poznaniu w dniu 18 gruc1nia 1931 r. "Przegląd Antropologiczny", XXI (1955), s. 1003-1010; "Przegląd Zachodni", 1'. X, nr 11/12 (954), s. 656--661. T. L e h l' - S P ł a w i ń s k i, Jan Czekanowski ja/w stawista. "Przegląd Antropologiczny". XXI, s. 1030-1035; "Przegląd Zachodni", X, s. 061-604. K. T Y rn i e 11 i e c k i, Przemówienie, Jan Czekanowsld jako Iti.storyk Slow:wits=cz{/:ny. "Przegląd Zachodni", X, S, 664-670. • J. �221 Kronika względam typologicznym. Zagadnienie to doprowadziło Go do następujących stwierdzeń: a) określone zjawiska na pewnych obszarach występują, bądź ich brak, b) określone zjawiska wykazują tendencję kompleksowego współwystępowania (korelacja), c) lub wykazują tendencję wzajemnego się wykluczania, d) albo też zachowują się w stosunku do siebie obojętnie. Zmierzał więc do określenia współczynnika asocjacji, który ujmował w specjalnych diagramach własnego pomysłu. Operacja ta jednak wymagała dwu etapów wstępnych w pracy: poprawnego pod względem typologicznym określenia i kartograficznego ujęcia występowania lub braku. Wyniki tej pracy na terenie kulturoznawstwa i w badaniu niektórych zjawisk językowych znalazły swój wyraz w Obiektive Kriterien in der Ethnologie, później szeroko stosował ją w obu wydaniach Wstępu do historii SŁowian. Wyrazem tej pionierskiej pracy Czekanowskiego, który cel główny etnologii widział w poszukiwaniach etnograficznych, były artykuły w XX i XXI tomie "Ludu" i inn. a propagująca koncepcję nauk antropologicznych. Śledząc profil czasopisma "Lud" widoczne jest Jego oddziaływanie w kierunku szkoły historycznej. Tu też toczył On dyskusję z reprezentantami innych kierunków. Slawistyczne prace Jana Czekanowskiego wiązały się z zagadnieniem określenia praojczyzny Słowian; zapoczątkowuje je dziełem Wstęp do historii Słowian. (Perspektywy antropologiczne, etnograficzne, prehistoryczne i językoznawcze) wydanym w 1927 r. we Lwowie. Autor wrócił do tego zagadnienia po wielu latach. (uwzglQdnił wszystkie nowsze prace i badania, i wydał pod tym samym tytułem w 1957 r., oraz w dziele Polska Słowiańszczyzna (Warszawa 1948). Ostatni okres twórczości poświQcił zagadnieniom syntezy antropologicznej. W zakresie etnografii - chciał wydać całość swego pamiętnika z badań afrykańskich, gdyż tylko jeden jego tom ukazał się w 1958 r. w serii Prac Etnologicznych (tom VIII) pt. W głąb lasów ilruwimi. Interesował się żywo etnografią polską i był szermierzem w walce o powstanie Polskiego .1tlasu Etnograficznego. W korespondencji do redaktora z dnia 21. XII. 1964 r. pisał: "Był to wspaniały podarek gwiazdkowy I Zeszyt PAE, który jest doprawdy pomnikowym dziełem, i którego Ci pozazdrościć można. Studiowałem go z zapałem ...". Im bardziej posuwał się w lata, tym bardziej starał się czynnie działać w nauce polskiej swoimi radami, udziałem w konferencjach i zebraniach. W jego korespondencji bardzo bogatej wszystko co dotyczyło antropologii i etnologii znajdowało swoje odbicie. Był nie!'\Ąykle skrupulatny i nie pozostawiał żadnego listu bez natychmiastowej odpowiedzi, wyczcrpuj,!cej i serdecznej. przez siebie starannie wysyłanej. I ten rys Jego osobowości zaważył niejednokrotnie i na uczniach Jego. Ogromny dorobek naukowy Jana Czekanowskiego a także Jego udział w PAN i kongresach światowych sprawiły, że był w nauce postacią dostojną i popularną. Znajdowało to wyraz nietylko w tym, że był członkiem zarządów rozmaitych towarzystw naukowych, jak m. in. \V Union Internationale des Sciences Anthropologiques et Ethnologiąues, oraz przewodniczącym Polskiego Komitetu Narodowego Międzynarodowej Unii Nauk Antropologicznych i Etnologicznych, ale i wielu towarzystw polskich i obcych, nie skarżył się jednak na nadmiar zajęć, atmosfera zjazdów i kongresów odpowiadała mu całkowicie. Miał też wysokie poczucie obowiązku, połączone z przeświadczeniem o wyjątkowej roli polskiej humanistyki. To też ostatnie lata nieraz wywoływały zadumę na jego pogodnym obliczu. Odszedł wielki Uczony, wielki Profesor i Wychowawca, jeden z tych nielicznych, co jak znicz rozświetlają mroki. o. G. �PROF. DR TADEUSZ MILEWSKI W dniu 5 marca 1966 1'. nauka polska straciła wybitnego językoznawcę, teoretyka i komparatystę, zasłużonego badacza języka polskiego, połabskiego, hetyckiego, greckiego, pruskiego, autora wielu rozpraw z gramatyki porównawczej słowiańskiej i praindoeuropejskiej. Był również wyjątkowym w Polsce znawcą i badaczem systemów językowych ludów pierwotnych: Ameryki, Australii, Azji, Indonezji. Urodził się 17. V. 1906 r. w Kołomyi, studiował we Lwowie pod kierunkiem prof. PROF. DR TADEUSZ MILEWSKI T. Lehra-Spławińskiego językoznawstwo słowiańskie, uzyskując doktorat slawistyki w 1929 L na podstawie prac o języku połabskim. Na dalsze studia slawistyczne. a w szczególności z językoznawstwa porównawczego, przeniósł się do Krakowa i tu pracował głównie pod kierunkiem prof. J. Rozwadowskiego przez dwa lata. Na,stępne dwa lata spędził w Paryżu na studiach z językoznawstwa praindoeuropejskiego pod kierunkiem głównie prof. A. Meilleta. Po powrocie do Krakowa habilitował się najpierw z językoznawstwa słowiańskiego (1933 r.) na podstawie pracy "Rozwój fonetyczny wygłosu prasłowiańskiego" (Slavia, XI), potem rozszerzy! habilitację na językoznawstwo indoeuropejskie (1937 r.) na podstawie pracy: "L'indohittite et l'indo-europeen" (Kraków 1936). Był oficerem rezerwy, walczył we wrześniu 1939 r., potem był więziony w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen i w Dachau przez k.ilkanaście miesięcy. Profesorem został mianowany w 1939 r. w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim na Katedrze Językoznawstwa Ogólnego i po wojnie podjął tam swoje obowiązki dydaktyczne, ale równocześnie wykładał jako docent w Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1949 r. uzyskał godność profesor G tytularnego, w 1954 r. został profesorem nadzwyczajnym, 1960 r. - profesorem zwyczajnym językoznawstwa ogólnego w Uniwersytecie Jagiellońskim. W latach 19571960 był dziekanem Wydziału Filologicznego UJ. W ostatnich dziesięciu latach �Kronika 2:23 pełnił trudne funkcje redaktora Biuletynu Polskiego Towarzystwa Językoznawczego, tomy XIV (1955) - XXIV (1966). Dla nauki polskiej zasłużył się przede wszystkim dwoma podręcznikami uniwersyteckimi z językoznawstwa ogólnego: a) "Zarys językoznawstwa ogólnego" w trzech częściach, wydany przez Polskie Towarzystwo Ludoznawcze jako "Prace Etnologiczne" tom I, Lublin 1947-1948 oraz b) "Językoznawstwo", Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1965. Oba te dzieła jak klamrą spinają liczne jego prace analityczne, dyskusyjne, artykuły i recenzje naukowe, artykuły popularnonaukowe, wydane w dwudziestoleciu powojennym z zakresu językoznawstwa polskiego, słowiańskiego, praindoeuropejskiego, ogólnego i porównawczego, opisowego i historycznego, ale przede wszystkim z językoznawstwa typologicznego, które było jego najważniejszym osiągnięciem naukowym. Językiem polskim zajmował się stale, chociaż tylko ubocznie, np. gdy ilustrował polskimi przykładami ogólno-językoznawcze teorie i wyjaśniał różne zjawiska ogólne lub terminy. Do jednego wszakże dyskusyjnego problemu polskiego dał się wciągnąć, jak i większość poL~kich językoznawców: parokrotnie pisał o pochodzeniu polskiego języka literackiego i o najważniejszym zjawisku językowym, wyzyskiwanym w tej dyskusji, tj. o mazurzeniu. Razem z prof. W. Taszyckim bronił małopolskiego pochodzenia polskiego języka literackiego z czasów przed rozwojem mazurzenia chociaż uznawał wielkopolskie pochodzenie niektórych ogólno-polskich właściwości fonetycznych i słownikowych. Kluczowa dyskusja o mazurzeniu nie jest dotychczas rozstrzygnięta w szczegółach, choć uciera się przekonanie, że rozwinęło się ono w latach między XI-XV wiekiem. Otóż rozprawa T. Milewskiego "Chronologia i przyczyny mazurzenia" (Kraków 1956) przyniosła bardzo wnikliwe i spokojne rozważania na ten temat z wnioskami popierającymi stanowisko genezy małopolskiej, tj. że mazurzenie rozwijało się najprzód na Mazowszu w XV w., a potem w Małopolsce w XVI w. i dlatego brak tej cechy w języku literackim, także u pisarzy małopolskich XV w. Rzecz wymaga dalszych badań, bo dotychczas nie udało .się jednoznacznie udowodnić, czy pisarze mazowieccy, unikający mazurzenia w XV w., utrzymywali jeszcze swoją starą wymowę wbrew narastającemu nowotworowi mazurzenia, czy też świadomie unikali w swoich zapiskach typowej cechy gwarowej, już dawno rozpowszechnionej na Mazowszu, biorąc za wzór wymowę niemazurzącą wielkopolską, popieraną przez język czeski i przez tradycję wymowy kościelnej i piastowskich ,sfer kulturalnych. Oryginalnym materiałowym wkłade~ T. Milewskiego do tej dyskusji było zestawienie licznych zapożyczeń staropruskich z Mazowsza zawierających mazurzenie. Naturalnie słuszne jest fonologiczne wyjaśnienie T. Milewskiego genezy mazurzenia, że jest to uproszczenie systemu spółgłoskowego z potrójną opozycją s-ii-ś, c-c-ć wobec parzystych opozycji innych spółgłosek, np. n-ń, l-l, p-p, v-v itp. Cennym nabytkiem polskiej onomastyki są objaśnienia T. Milewskiego polskich imion typu Blizbor z pierwszym członem nieodmiennym albo typu Pabierad, Piotrumiła z rzeczownikowym członem pierwszym w celowniku. Oba typy wedle Milewskiego są nowymi, polskimi formacjami, nieznanymi ani w świecie słowiańskim ani w indoeuropejskim. Całe zagadnienie imion złożonych rozpatrzył Milewski w rozprawie "Der morphołogische Bau der zusammengesetzten griechischen Personennamen" (Lingua Posnaniensis, VIII). Językiem połabskim zajmował się Milewski głównie w okresie swoich studiów slawistycznych we Lwowie. Wykonał wtedy kilka cennych prac materiałowych z historii połabszczyzny. W wyniku żmudnej analizy nazw osobowych i miejscowych w średniowiecznych dokumentach łacińskich z tego terenu sporządził mapkę �224 Kronika z zarysem rozprzestrzenienia narzeczy plemion połabskich na podstawie zasięgów kilku ważnych cech fonetycznych. "Zachodnia granica pomorskiego obszaru językowego w wiekach średnich" (Slavia Occidentalis, X) jest jedną z najważniejszych prac polskiej nauki międzywojennego okresu o lechickich, połabsko-pomorskich ziemiach między dolną Elbą i dolną Wisłą. Z tego zakresu cenny jest również artykuł Milewskiego o nazwie wyspy Rugii (SI. Occ., XX) w którym dO'Niódł, że pierwotnie nazwa ta brzmiała Roja lub Rana po skróceniu z Rojana, a mieszkańcy nazywali się Ranie po skróceniu z Rojanie. Od studiów połabskich przeszedł T. Milewski do gramatyki prasłowiańskiej i wykonał w tej dziedzinie kilka studiów o podstawowym znaczeniu. Najważniejsza jest praca: "Rozwój fonetyczny wygłosu prasłowiańskiego" (Slavia, XI), w której podał cenne i nowe wyjaśnienia genezy niektórych koncówek fleksyjnych prasłowiańskich etymologicznie niejasnych. Jednym z ważniejszych jego wyjaśnień jest zjawisko upraszczania dyftongów trójmiarowych, np. OU jako dyftong długi upraszczało się w końcówkach albo na au krótkie, albo na monoftong długi O, z czego poszła dwojaka postać słowiańska w d01JW obok doma itp. To była habilitacyjna praca T. Milewskiego i dała początek licznym jego studiom z prasłowiańszczyzny. Problematyka ich była bardzo zróżnicowana: o palatalizacji progresywnej spółgłosek k g x na c' z' s' (Rocznik Slawistyczny, XIII)" "O powstaniu prasłowiańskich samogłosek nosowych" (Rocz. Slav., X). ,,0 rozwoju prasł. grup tort, toLt, tert, teLt w językach lechickich" (Slavia Occid., XII), "Drobiazgi z fleksji prasłowiańskiej" (Prace Filologiczne XV, 2), ,,0 genezie aspektów słowiańskich (Rocz. Slawist. XV), oraz Melanges dla prof. Belicia 1937 szereg szkiców etymologicznych, np. o wyrazach: dąb, dąbrowa, Nysa, ja, kiernoz. Śledził pilnie nowe publikacje z gramatyki porównawczej słowiańskiej, napisał cenne recenzje: z podręcznika A. Vaillanta "Grammaire comparee des langues slaves" (Rocz. Slav., XVIII, 1), też z podręcznika Biernsztiejna S. B. "Oc zerk srawnitielnoj grammatiki sławiańskich jazykow" (Rocz. Slav., XXIV). Dążył widocznie do własnego ujęcia gramatyki porównawczej słowiańskiej metodą fonologiczną. Dowodzi też tego ostatni jego slawistyczny artykuł "Ewolucja prasłowiańskiego systemu wClkalicznego" (Rocz. Slaw., XXIV, 1965). Doszedł w nim do wniosku, że "ewolucja prasłowiańskiego systemu wokalicznego była wynikiem ingerencji zarówno płaszczyzny fonetycznej jak i fonologicznej ... Na działanie płaszczyzny fonetycznej ... wpływ wywierają kontakty z innymi językami, zmieniające się substraty i superstaty lingwistyczne. Natomiast ingerencja płaszczyzny fonologicznej pozostaje niezawodnie w związku ze stosunkami ilościowymi, z częstością występowania tych czy innych opozycji, z ilościowym ich obciążeniem funkcyjnym." Zagadnieniami fonologicznymi interesował się Milewski od czasu sWCc'.:l studiów w Paryżu i poświęcił tym zagadnieniom kilka osobnych artykułów, np. , Fonemy i ich warianty, założenia fonologii diachronicznej" (Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego, 6) itp. Od zagadnień prasłowiańskich przeszedł T. Milewski szybko do praindoeuropejskich. Rozszerzył habilitację na językoznawstwo porównawcze na podstawie pracy ,.L'indo-hittite et l'indo-europeen" (PAU, Kraków 1936). Studia nad językiem hetyckim posłużyły mu do różnych wnioskówogólnojęzykowego charakteru, np. w cennym artykule "Paralele hetycko-słowiańskie w ewolucji kategorii rodzaju" (Rocz. Slaw. XVI, 1), także pobudziły do bliższego poznania wczesnej epoki języków indoeuropejskich, do której odnoszą się niektóre artykuły i recenzje z materiałów greckich i staroitalskich. �225 J<ronika Najważniejsze dzieła T. Milewskiego dotyczą językoznawstwa ogólnego i topologicznego. Zaraz po wojnie w Polskim Towarzystwie Ludoznawczym wydał trzytomowe dzieło "Zarys językoznawstwa ogólnego". W części I przedstawił teorię językoznawstwa, więc poglądy najwybitniejszych myślicieli od sta'rożytności po czasy współczesne, w szczególności poglądy młodogramatyków; potem w XX w. teorie Wundta, De Saussure'a, Trubieckiego, Biihlera, Szkoły Praskiej - zatem od teorii etnopsychologicznej po fonologiczną. Za najważniejszą zdobycz językoznawstwa XX wieku uważa badania typologiczne języków niepokrewnych, różnosystemowych. Materiał do tych badań zestawił w II i III tomie swej pracy pt. "Rozmieszczenie języków", tekst i atlas. Każdy język został tu określony zasięgiem przestrzennym, zasięgiem użycia społecznego oraz zasięgiem cza'sowym. Zostało to zilustrowane na 63 mapach. Jest to geograficznie uporządkowany inwentarz języków świata, a szczególnie w zakresie języków indoeuropejskich atlas dobrze pokazuje rozwój ich wędrówek i r07Jprzestrzenienia. Problemom język<Jznawstwa ogólnego służą również typologiczne badania Milewskiego o systemach językowych pierwotnych mieszkańców Ameryki, Australii i Azji. Ogłosił z tego zakresu kilka szczegółowych prac analitycznych, drukowanych głównie w Lingua Posnaniensis. Np. "Phonological Topology of American Indian Languages", t. IV; "The Conception of the Word in the Languages of North American Natives", t. III; "Comparaison des systemes phonologiques des langues caucasiennes et americaines", t. V, również recenzja gramatyki mongolskich języków Sanżejewa, t. IV itp. Poprzez studium osobliwości systemów języków nieindoeuropejskich dochodzi Milewski do interesujących wniosków o kulturze tych ludów. Ze studiów nad językiem Azteków wyrósł tomik Biblioteki Narodowej, Seria II, nr 116, 1959 r., z przekładem "Zdobycia Meksyku" Azteka-An<Jnyma i z naukowym wstępem. Również semantyczny a,rtykuł "Ziemia i niebo w poezji Azteków" drukowany w "Ludzie", t. 50, 1965 r., a przede wszystkim studium etnograficzne "Światopogląd kilku plemion Indian północno-amerykańskich w świetle analizy kategorii rodzaju ich języków" ("Lud", t. 41 1954, s. 153-182). Ostatnia praca T. Milewskiego "Językoznawstwo a logopedia i nauczanie języków obcych", drukowana w czasopiśmie "Logopedia", nr 6, 1965, w sposób przystępny dla niefachowca przedstawia nowe kierunki badań językoznawczych, które powinny być wyzyskane przez logopedię, jak są wyzyskiwane w nowoczesnych metodach nauczania języków obcych. Artykuł ten dowodzi, że T. Milewski od rozważań teoretycznych zamierzał przejść do zastosowań praktycznych, które obecnie coraz bardziej zajmują językoznawców. Z tego krótkiego przeglądu najważniejszych prac śp. Tadeusza Milewskiego widać, jak bogate i różnorodne ma·teriały zdołał On opanować, j'ak cierpliwie i niezwykle pracowicie zmierzał do uściślenia syntetycznych ujęć językoznawstwa ogólnego. Był jednym z nielicznych w Polsce teoretyków językoznawstwa, typologów, który zdobył uznanie u specjalistów w kraju i za granką. Językoznawca wybitnie zdolny, o wyjątkowej pracowitości, zmarł w pełni rozwoju swego talentu naukowe": go, przed skończeniem zamierzonych na szeroką skalę badań ogólnojęzykoznawczych. Niepowetowana to strata dla po}skiej nauki! Był to człowiek niezwykle prawy i pogodny. Koledzy, uczniowie długo zachowają w pamięci Jego życzliwość i zaraźliwy optymizm. Prace Jego są trwałym osiągnięciem naukowym. Władysław 15 - Lud, t. 51, 1967 Kuraszkiewicz �226 PROF. DR KAROL KORANYI WSPOMNIENIE POŚMIERTNE Wielką stratę dla nauki naszej stanowi zgon zawsze nader czynnego historyka prawa Karola Korimy'ego, który spalał się doslownie w ustawicznych trudach dla dobra nauki, i w pracach organizacyjnych. Urodzony we Lwowie 1897 r. 18 lutego, skończyl tam gimnazjum i studiował tamże prawo i historię na Wydziale Prawa i Filozoficznym, a doktorat praw zdobył PROF. DR KAROL KORANYI w 1922 r., pracując głównie u profesorów: WI. Abrahama, P. Dąbkowskiego i A. Halbana. W 1934 1'. został asystentem przy Katedrze Historii Prawa na Zachodzie Europy, i na stanowisku tym pracował do wybuchu wojny ostatniej, choć już w 1931 r. habilitował się do historii prawa na Zachodzie Europy, na podstawie przyjętej pracy pt. "Podstawy średniowiecznego prawa spadkowego". Habilitacja ta była nielada skokiem, gdyż autora jej postawiła w rzędzie najlepszych polskich historyków-cywilistów. Za drugiej wojny światowej pracował we Lwowie i został profesorem tamecznego Uniwersytetu, i za czasów radzieckich wykładał jako profesor prawo państwowe, historię ustroju i prawa ZSRR, a nadto także historię prawa rzymskiego. Komisja Atestacyjna przy Wszechzwiązkowym Komitecie do Spraw Szkół Wyższych w Moskwie przyznała mu wobec jego zasług naukowych uchwałą swą z 1944 r. stopień doktora nauk prawnych. W 1945 r. przybył prof. Koranyi do Torunia, otrzymując tamże Katedrę Powszechnej Historii Państwa i Prawa w Uniwersytecie Mikołaja Kopernika, kierując poza tym dodatkowo w latach 1947-49 Katedrą Prawa Państwowego. W 1947/48 r. był prorektorem, w latach �Kronika 227 1948--51 rektorem tegoż Uniwersytetu. W 1949 r. otrzymał prof. Koranyi wykłady powszechnej historii państwa i prawa w Uniwersytecie Warszawskim, zrazu kontraktowo, lecz już w 1951 r. przeniósł się tam na stałe, dając się i tam poznać jako wybitny naukowiec, pedagog-dydaktyk i naprawdę utalentowany organizator. W latach 1953-55 lderował Instytutem Historii Państwa i Prawa w tymże Instytucie - niezależnie od zajęć powyż·szych był kierownikiem działu Historii Prawa w latach 1957/58, a w latach 1958/61 działu Dokumentacji w Instytucie Nauk Prawnych PAN, a zaś w latach 1962/64 pozostawał na stanowisku samodzielnego pracownika naukowego w Instytucie Historii PAN, do którego przeniesiono dział Historii Prawa. Prof. Koranyi był nader czynny i ruchliwy nie tylko w zakresie szerokich swych zaciekawień naukowych, ale również nader czynny społecznie. Okazywał w swych zajęciach niezwykłą energię, bardzo pozytywnie ustosunkowując się do rzeczywistości współczesnej. Już w b. Towarzystwie Naukowym we Lwowie należał do członków szczególnie czynnych; w krakowskiej PAU działał jako współpracownik Komisji Historycznej i Komisji Prawniczej, w latach 1948J52 pracował jako viceprezes Towarzystwa Naukowego w Toruniu, będąc zara!zem członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk i długoletnim członkiem Polskiego Towarzystwa Historycznego, a nadto w latach 1953/58 sprawował prezesurę Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i członkostwo Komitetu Nauk Prawnych PAN oraz - długoletnie - Societe d'Histoire de Droit paryskiej, a także Commission InternationaLe pour L'Histoire des AssembLees d'Etat. Ciągle brał czynny udział w -zjazdach i kongresach naukowych, a w szczególności w zjazdach powszechnych historyków polskich i w międzynarodowych kongresach nauk historycznych, więc: w Oslo w 1928 r., w Warszawie w 1933 r., w Zurychu w 1938 r. Organizował też I-szy zjazd historyków prawa w Toruniu w 1950 r. i był gospodarzem tego zjazdu. Bardzo trudno ująć w krótkim szkicu tak obfitą twórczość naukową z tylu dziedzin i zainteresowań znakomitego prawnika Ko.rany.i'ego. Wykaz jego prac ma ponad 300 pozycji. Pamiętam zmarłego, gdy jako asystent Przemysława Dąbkowskiego badał derecho espanoL (prawo hiszpańskie), rozszerzając jak najbardziej swój teren studiów porównawczych. Wówczas to wraz z prof. Adamusem i piszącym te słowa pod przewodem zasłużonego prof. A. Suligowskiego tworzył komitet uczczenia jubileuszu W. A. Madejowskiego, którego prace popierał O. Balzer, któremu zaś oponował się w tej mierze prof. Kutrzeba. Koranyi'ego ciekawił szereg zagadnień historii prawa karnego, m. in. szereg związanych z nim problemów etnografii i etnologii prawniczej, folklOl'e juridique. Pierwszą swą obszerną rozprawą pt. Wpływ prawa fLandryjskiego na PoLskę w XVI wieku zapowiedział nowy kierunek badań: postacie Damhouder i Groicki zaciekawiły go tak bardzo, że wychodząc z ich badań zanalizował historię literatury prawniczej, zgłębiając wpływy wzajemne różnych systemów prawnych. Do tematu tego powrócił i w latach późniejszych, wydając w latach 1953-58 dzieła Bartłomieja Groickiego. Z badań nad dawnym prawem sądowym zwłaszcza są cenne praCe Koranyi'ego w związku z problemami prawa prywatnego i procesowego; z tej dziedziny istnieje sporo jego cennych bardzo tak monografii, jak artykułów, przy czym jako dydaktyk jest Kcminyi u nas w tej dziedzinie nawet pionierem. W nader licznych swych 'rozprawach i artykułach zawsze ważkich a napisanych oryginalnie, bo Koninyi był indywidualnością, traktował o historii miast i prawa miejskiego, a dalej prawa wojskowego, polskiego i za granicą, dzieje średniowiecznych traktów międzynarodowych, dzieje gospodarcze ze ,szczególnym uwzględnie- �228 Kronika niem handlu i historii prawa morskiego w Polsce przedrozbiorowej. Nadto był znakomitym historykiem prawno-politycznych doktryn feudalnych, wybornym historykiem zarówno źródeł jak i kodyfikacji, wciąż bacznym na folklor prawny. Bardzo był czynny w zakresie nauczania prawa w uniwe'rsytetach i wypowiadał się w tej mierze często, gdyż zależało mu na doskonaleniu naukowym badaczy polskich i udzielaniu im dobrej informacji naukowej. Stwierdzić należy, iż podniósł znaczenie tak potrzebnej u na.s bibliografii. Bardzo są ważne jego żmudne prace "Bibliografia historyczno-prawna za lata 1926-36", która wyszła w dwóch tomach w latach 1938/39 i w ich c.d. za lata 1937-47, także 2-tomowy, a opracowany i wydany razem z żoną uczonego p. Jadwigą Korimyi w latach 1953-59. Za clou twórczości naukowej Korimyi'ego uważa się potężną syntezę, powszechną syntezę państwa i prawa. Jest to wielki podręcznik uniwersytecki, wciąż uzupełniany i poprawiany, w coraz nowszych wydaniach, ale ku szkodzie ogółu niedokończony. Ten monument prawniczy, ,rzecz .pierwsza tego rodzaju w ogólnej literaturze prawniczej <ldznacza się znakomitym opanowaniem materiału porównawczego i na każdym kroku zdradza dydaktyka wielkiej miary. O Konl.nyi'm rzec można, że przeorał teren odłogu i otworzył nowe ho'ryzonty, a przeto zasługa jego jest zgoła wyjątkowa. Wobec tak cennego dorobku, którym uwieńczył żywot pracowity, należy mu się uznanie i cześć! Był świetnym historykiem prawa obyczajowego, które uwzględnił w wysokim stopniu. Jerzy Pogonowski PROF. DR INŻ. GERARD CIOŁEK Dota,rła do Redakcji "Ludu" smutna wiadomość o śmierci Prof. dra Gerarda Ciołka w ukochanych przez Niego Tatrach. Zmarł na atak serca, gdy wracał samotnie na narta'ch z Hali Gąsienicowej do Zakopanego. Znów ubył z szeregów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego jeden członek tak ściśle, zwłaszcza w latach powojennych, związany z pracami Towarzystwa. Gerard Ciołe,k był ,!:Dawcą problematyki muzeów skansenowskich i architektury ludowej. Liczne Jego ,podróże do Finlandii, Szwecji, Norwegii, Danii, Niemiec, Austrii i Czechosłowacji pozwoliły Mu na przeprowadzenie studiów porównawczych nad skansenem i budownictwem ludowym Europy środkowej, nic więc dziwnego, że po latach wędrówki po Europie, po odbyciu kampanii w.rześniowej w 1939 r. związał się z Tajną Politechniką Warszawską i pod kierunkiem profesora Tołwińskiego pisał dysertację doktorską pt. Regiony budownictwa wiejskiego w Polsce. Wprawdzie powojenna twórczość naukowa Gerarda Ciołka odrywa się od problematyki etnograficznej i skierowuje się ku studiom nad architekturą ogrodów, a także ku problemom konserwatorskim, zwłaszcza w sprawach ochrony krajobrazu, a później przechodzi do zagadnień, związanych z planowaniem architektonicznym i osiąga w tych dziedzinach poważne stanowisko naukowe, to nigdy jednak zagadnienie budownictwa wiejskiego nie było Mu obojętne. PodstaW<lwy kierunek Jego studiów uwieńczyły takie prace, jak: Ogrody polskie; Zarys historii kompozycji ogrodowej w Polsce i inne. W 1952 r. po śmierci prof. Tołwińskiego został kierownikiem Katedry Urbanistyki w Krakowie. W 195'4 r. uzyskał nominację na profesora nadzwyczajnego i dodatkowo objął wykłady w Zakładzie Architektury Krajobrazu na wydziale architektury w Warszawie. Załączony wykaz prac wiążących się z etnografią i skansenem wskazuje, że począwszy od 1938 r. po 1962 r. pojawiają siE; prace Gerarda Ciołka, artykuły i roz- �Kronika 229 prawy, których tematyka dotyczy budownictwa wiejskiego i ciesielstwa. W 1962 r. w zbiorowej pracy Historia sztuki poLskiej w II i III tomie porusza w dużym znawstwem zagadnienie budownictwa drewnianego, nie wyłączając wiejskiego. W studiach Jego nad budownictwem wiejskim widoczne są wpływy niektÓorych kie!'unków szwajcarskich, zwłaszcza tam, gdzie rozważa On zagadnienia statyki i ma- PROF. DR INŻ. GERARD CIOŁEK terialoznawstwa jako czynników determinujących formy budownictwa i ich ewolucj~. Do cennych uwag należą Jego wnikliwe spostrzeżenia, zawarte w książce F. Kopkowicza o roli tradycji ciesielskiej w Polsce i roli szk6ł ciesielskich w kształtowaniu się budownictwa i ornamentyki. Na szczególną uwag~ zasługują studia i projekty Gerarda Ciołka dla etnograficznego Muzeum Budownictwa w Morysinie, dla Muzeum Kultur Ludowych w Młocinach oraz dla parku etnograficznego w Zakopanem. Jego też dziełem jest projekt skansenu w Lublinie. Odszedł z naszego grona człowiek, który pozostawił trwały ślad w nauce polskiej i w etnografii. Ale odszedł również człowiek, kt6ry odbył kampanię wrześniową w 1939 r. brał czynny udział w powstaniu warszawskim, był żołnierzem polskiej brygady spadochronowej. Do Polski powr6cił w 1945 1". i służył nauce i kulturze polskiej do dni ostatnich. Pozostaje pamięć o Nim jako o zasłużonym człowieku i naukowcu. J. G. 1937 - Projekt i realizacja mapy zasi~gu gotyku w Europie. Eksponat na wystawę w Paryżu nagrodzony DipLome d'Honneur. 1947-1955 Projekt parku kultury i muzeum etno~raficznego budownictwa wiejskiego w Morysinku. �230 Kl'onlkll 1954 - Projekt parku Muzeum Kultur Ludowych w Młocinach (wspólnie łoszewskim). 1958 - Projekt Parku Etnograficznego w Zakopanem (nie zrealizowany). 1958 - Projekty: campingu w Zakopanem i skansenu w Lublinie. Wykaz wybranych publikacji prof. dra Gerarda z S. Mi- C i o łka Skandynawskie muzea pod otwal'tym niebem. "Biuletyn Historii Sztuki Kultury". r. VI, nr 1, Warszawa 1938. Zamek w Ba,ranowie - system krużganków. "Biuletyn Historii Sztuki Kultury", r. VI, nr 4, Warszawa 1938. Chałupy podcieniowe na Pomorzu. "Biuletyn Historii Sztuki i Kultury", r. VI, nr 2, Warszawa 1939. Urządzenia ogniowe i ich wpływ na rozwój planu chałupy wiejskiej ... Biuletyn Historii Sztuki i Kultury", r. VII, nr 3-4, Warszawa 1947. Podstawy regionalnego planowania wiejskiego. "Miesięcznik Architektury", Warszawa 1947, nr 2. Dach w polskim budownictwie wiejskim. "Polska Sztuka Ludowa", Warszawa 1947. nr 12, i 1948 nr 1. Wpływ środowiska geograficznego na formy csadnictwa budownictwa wiejskiego w Polsce. "Lud", t. XXXIX, Kraków~Poznań 1952. Zagadnienia ochrony budownictwa ludowego. Kwartalnik. "Ochrona Zabytków", 1'. V, z. 4, Warszawa 1953. Rozdziały do książki Franciszka Kopkiewicza: "Ciesielstwo polskie" 1. Zarys historii i przegląd zabytków ciesielstwa polskiego (s. 18, iI. 109). VIII. Typy i formy dachów w budownictwie drewnianym (s. 18, ił. 32). XIJT. Zdobnictwo ciesielskie (s. 15, iI. 42). XIV. Zagadnienia konserwatorskie (s. 19, il. 28). "A'rkady", Warszawa 1958. Z zagadnień estetyki krajobrazu w Polsce. Kwartalnik Architektury i Urbanistyki PAN, t. VII, z. 4, Warszawa 1962, Praca zbiorowa. Histo'ria Sztuki Polskiej, t. II, cz. V, rozdz. IV. Budownictwo drewniane (s. 6, ił. 3); cz. VI, rozdz. IV. Budownictwo drewniane (s. 11, ił. 6); t. III, cz. VII, rozdz. IV (z T. Dobrowolskim) Budownictwo drewniane (s. 3); cz. VIII, rozdz. IV. Budownictwo drewniane (s. 4, ił. 1). Wydawnictwo literackie, Kraków 1962. PROF. DR STEFAN NOSEK Dnia 19 lipca 1966 r. zmarł w Krakowie, po ciężkiej, przewlekłej chorobie prof. dr Stefan Nosek, kierownik Zakładu Archeologii Małopolski Instytutu Historii Kultury Materialnej Polskiej Akademii Nauk, członek Rady Naukowej tegoż Instytutu, oraz redaktor "Sprawozdań Archeologicznych" i "Prac Komisji Archeologicznej Krakowskiego Oddziału PAN". Stefan Nosek urodził się dnia 22 marca 1909 1'. W Krakowie. Tu kończył szkolę podstawową oraz III Gimnazjum im. Króla Jana Sobieskiego. Do 1934 1'. studiował z przerwami na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, zaznajamiając się z historią, archeologią oraz polonistyką i filologią klasyczną. Studia kończy dwoma magisteriami a mianowicie w zakresie historii (1934 r.) i prehistorii (1936r.l. Już w owa lata później doktoryzuje się na tymże uniwersytecie, na podstawie roz- �Kronika 231 prawy pt. "Kultura grobów skrzynkowych i pod kloszowych w Polsce południowo-zachodniej" . Bezpośrednio po wojnie, w 1945 r., rozpoczął samodzielną pracę, jako kierownik Katedry Prehistorii na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Był to prawdziwie pionierski okres w życiu ś.p. Profesora. Katedra Prehistorii stała się pierwszą w histo·rii Lubelskiego placówką archeologiczną. Fakt zaszczytny ale połączony z ogromnym trudem. Dziwne były wówczas sytuacje. Np. w początkowym okresie Katedra Prehistorii UMCS zajmowała dosłownie kąt w Katedrze PROF. DR STEFAN NOSEK Etnografii tegoż uniwersytetu, obydwie jednak korzystały z gościny Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Ta bliskość etnografii na codziet't, wyrażająca się we wspólnych niektórych seminariach i licznych dyskusjach roboczych, wywarła duży wpływ na zakres archeologicznych ujęć Profesora, (co przekazał również swoim uczniom). Wyraziło się to w takich pracach jak: ,.Znaleziska w Biskupinie a wczesna kultura ludowa Słowian" (Lud t. 36-1939/45) oraz "Przedhistoryczne budownictwo mieszkalne" (Lud t. 39-1948/5'1). Profes0'r staje się nie tylko czynnym członkiem PTL ale wchodzi również do Zarządu Głównego. W okresie narodzin Polskiego Atlasu Etnograficznego czuwa nad powiązaniami problemów etnograficznych i archeologicznych. W okresie późniejszym podejmuje się opracowania haseł "etnograficznych" dla Słownika Starożytności Słowiańskich, (amulety, bartnictwo, kora, narzędzia kopieniacze, podkowa). Archeologiczna twórczość naukowa ś.p. P,rofesora dotyczyła wszY'stkich epok z wyjątkiem paleolitu i mezolitu ze szczególnym jednak umiłowaniem młodszej epoki kamienia. Zbiegło się to z faktem, że szczególnie płodny okres jego życia przypadł właśnie na Lubelszczyznę, tak bardzo bogatą w zabytki tej epoki. Prace wykopaliskowe objęły liczne stanowiska m. in. w Stoku, Lesie Stockim i Klementowicach, pow. Puławy. Jaszczowie i Krężnicy Jarej, pow. Lublin i sięgnęły do woj. kieleckiego, w Kamieniu Plebańskim, pow. Sandomierz. �232 Kronika Najbardziej uderzającą cechą okresu lubelskiego bylo dziwne połączenie upartej, i wielkiej pracy naukowej dla Lubelszczyzny z równie wielką tęsknotą za Krakowem. Zył nieustanną nadzieją powrotu do tego miasta. Odchodząc już z Lublina w 1954 r. drukował w Krakowie dla UMCS podsumowanie archeologicznej wiedzy o Lubelszczyźnie, w obszernym tomie: "Materiały do badań nad historiq starożytną i wczesnośredniowieczną międzyrzecza Wisły i Bugu", (Annales UMCS vol. VI, sectio F). Jest to jedyne opracowanie tego -rodzaju w naszej literaturze archeologicznej. Jeszcze pracując w Lublinie habilitował się na UJ w 1'. 1947, na podstawie pracy pt. "Zagadnienie Prasłowiańszczyzny w świetle prehistorii". Oprócz neolitu wiele wysiłku badawczego poświęcił zagadnieniom etnogenezy Słowian. To właśnie było tematem jego pracy habilitacyjnej. Opowiada się i argumentuje lokalizację tej kolebki w dorzeczu Odry i Wisły. Akcentuje przy tym bardzo silnie ważną rolę, jaką mogłaby odegrać etnografia historyczna, "którąby ściśle połączyć należało z archeologią historyczną, boć pr:zecie etnograf historyczny musiałby pracować metodami a,rcheologicznymi". W Krakowie zostaje kierownikiem Zakładu Archeologii Polski (obecnie Małopolski) IHKM PAN, którą to funkcję pełnił do śmierci. W tymże czasie (1954 r.) został mianowany profesorem nadzwyczajnym (nominacja na prof. zwyczajnego ogłoszona w 2 mies. po śmierci). Brzejściowo był również dyrektorem Muzeum Archeologicznego w Krakowie. Zmarły pozostawił bogatą spuściznę naukową, w tym szereg pozycji bardzo pracochłonnych, (ponad 160 pozycji). Do ostatnich chwil życia, jak gdyby w wyścigu ze śmiercią pracował, przekazując do druku obsze,rne publikacje. Rzeczą historii nauki będzie ocena całości dorobku. Dla uczniów był kimś więcej niż profesorem, bo pełnym życzliwości przyjacielem, inspirującym łagodnie problematykę badawczą i cierpliwie przypominającym o konieczności nieustannego wysiłku. I takim pozostał we wspomnieniach. Jan Prace prof. dra S. Noska z pogranicza archeologii Kowalczyk i etnografii Uwzględniając w tym wykazie tylko te pozycje, które się wiążą z problematyką etnograficzną, należy podkreślić, że całość dorobku liczy 158 pozycji, a oprócz tego 2 znajdują się w druku, co łącznie przekracza 210 arkuszy drukarskich. Perspektywy archeologiczne (w) Jan C z e k a n o w s k i: Wstęp do historii Słowian. Perspektywy antropologiczne, etnograficzne, archeologiczne i językowe. Wyd. II, Poznań 1957, s. 428449. Neurowie w świetle prehistorii. "Przegląd Zachodni", r. VIII (1952), nr 5-5 s. 270-278. Słowianie w pradziejach ziem polskich (skrypt). Koło Historyków Sztuki KUL, Lublin bd. s. 99. Problem celtycki w prehistorii Polski. "Sprawozdania PAU", t. LII (1951), s. 142-145. Slady kultów licie Polski. religijnych "Z otchłani wschodniej wieków", części basenu śródziemnomorskiego w neo- r. XVIII (1949), s. 178-186. Największe zdobycze Ludzkości. "Z otchłani wieków", r. XVII (1948), s. 65-59. Kultura łużycka i zagadnienie Prasłowiańszczyzny. "Wiadomości Historyczne" r. I (1948), nr 4, s. 18-24. �233 Kronika Lubor NiederLe. Stosunki "Lud", t. XXXVIII Praslowiańszczyzny PAU", t. XLVIII z (1948), s. 663-665. Italiq i krajami alpejskimi. "Sprawozdania (1947), s. 381-384. Slowianie w pradziejach Pionierzy archeologii ziem polskiej. polskich. Zorian Kraków 1946, s. 150. Dolęga Chodakowski. "Z otchłani wie- "Z otchłani r. IX kó\,,''', r. X (1935), s. 56-59. Czy Bastarnowie byli Celtami czy Germanami? wieków", (1934), s. 1-10. TADEUSZ ZYGLER (1906-1964) Działalność Tadeusza Zyglera dobrze była znana wśród etnografów z racji wielu funkcji przez Niego pełnionych. Ale jednocześnie znał Go dobrze świat taneczny. To nieco dzienne zestawienie środowisk jest wynikiem Jego specjalnych zainteresowań i wysiłków, aby zorganizować dziedzinę choreologii w Polsce. Ogólnie wiedziano, że specjalnie zajmowały Go zagadnienia folkloru tanecznego. Ale sprawom tańca poświęcał na wielu odcinkach tak wiele wysiłków, że cała dziedzina tańca w Polsce bardzo wiele Mu zawdzięcza. Urodził się 19 stycznia 1906 r. w Warszawie .. Po ukończeniu Gimnazjum im. J. Zamoyskiego w 1924 r. studiował nauki filozoficzne, biologię i pedagogikę na Uniwersytecie Warszawskim. Jednocześnie w latach 1920-1928 studiował muzykę w W. S. M. w Warszawie (teorię i grę skrzypcową). W latach trzydziestych ukazało się szereg Jego artykułów l, w których wskazywał na wy·sokie wartości wychowawcze tańca ludowego i jego przydatność w szkole. Zwracał też uwagę na możliwości materiałowe tkwiące w złożach folkloru tanecznego. Był On w tej dziedzinie jednym z prekursorów w Polsce. W latach 1946-1952, będąc już na stanowisku kierownika Sekcji Tańca Instytutu Badania Sztuki Ludowej (później Państwowego Instytutu Sztuki) podjął trud zorganizowania planowych badań terenowych nad folklorem tanecznym 2. Program tego przedsięwzięcia został przez Niego opublikowany w treściwym artykule 3, omawiającym aktualny stan rzeczy i zadania, jakie taka akcja sobie stawiać powinna. W piśmie "Polska Sztuka Ludowa" ukazywały się Jego recenzje i artykuły, w których niejednokrotnie precyzował plany badań w dziedzinie tańca, wskazywał na konieczność prowadzenia takich prac i stawiał konkretne wnioski 4. W latach 1949-1950 pełnił zresztą obowiązki Redaktora Naczelnego pisma "Polska Sztuka Ludowa". Do pierwszej w Polsce stałej muzealnej ekspozycji poświęconej zagadnieniom tańców ludowych w krakowskim Muzeum Etnograficznym, opracował Tadeusz Zygler w r. 1952 ilustrowany przewodnik pt. "Polskie Tańce Ludowe", będący jedynym dotąd, popularnym kompendium w tym zakresie. 1 Z Y g 1 e I' T., Taniec ludowy w szkole, Wychowanie Fizyczne w Szkole, 1935/36, s. 105110., - Tańce huculskie, ibid. 1938/39, S. 99-103. - Taniec ludowy i jego wartości wychowawcze, Oświata Pozaszkolna, 1938, s. 13-'17. 2 Polska Sztuka Ludowa, R. I, 1947, nr 1-2, s. 60--61; R. NI. 1949, nr 1-2, s. 63; R. nI. 1949, nr 11-12, s. 368. 3 Z Y g 1 e T T., Polskie Tańce ludowe i ich badanie. Polska Sztuka Ludowa, 1948, nr l. 4 Z Y g l e I' T., Refleksje po Festiwalu Tańca Ludowego w Pradze. Polska Sztuka Ludowa, 1948, nr 11/12; Ibicl. 1948, nr 9-10, s. 64; Ibid. 1949, nr 3-4, s. 127. �234 K1'onika W roku 1954 opracował hasła do zagadnień muzykologicznych i choreologicznych dla Słownika Wyrazów Obcych (PIW). Tadeusz Zygler brał udział w wielu kongresach, zjazdach naukowych i festiwalach związanych z dziedziną tańca ludowego (1933 - Lwów, 1935 - Londyn, 1936 Hamburg, 1937 - Pa'ryż, 1945 - Łódź, 1948 - Praga, 1954 - Warszawa). będąc zwykle żywo zaangażowany w pracach kongresowych i organizacyjnych (członek komisji koku-rsowych itd.). Od 1951 r. wykładał historię taóca w grupie specjalistycznej studentów A.W.F. w Warszawie, a od 1953 r. prowadził wykłady o tej samej tematyce w zespole "Mazowsze". W roku 1955 Tadeusz Zygler został mianowany Dziekanem Wydziału Choreografi P.W.S.T. w Warszawie, pierwszej wyższej uczelni tanecznej w Polsce nie istniejącej już niestety, tak jak nie istnieje Sekcja Tańca P.LS. założona przez Niego. W roku 1961 uległ wylewowi krwi do mózgu i porażeniu lewostronnemu. W dniu 8. VI. 1964 r. zmarł nagle w wyniku zawału serca. Pochowany został w Warszawie na cmentarzu bródzień,skim (kwatera :ł2 C). Rocleryk Lange MIĘDZYNARODOWA UNIA NAUK ANTROPOLOGICZNYCH I ETNOLOGICZNYCH INTERNATIONAL UNION OF ANTHROPOLOGICAL SCIENCES AND ETHNOLOGICAL Sekretariat informuje członków Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego o składzie członkowskim i władz Międzynarodowej Unii Nauk Antropologicznych i Etnologicznych (M.U.N.A. i E.), o czym zawiadomił prof. dr Lawrence Krader osobnym listem zadresowanym "Comite National Polonais de l'Union Internationale et du Congres de Sciences Anthropologiques et Ethnologiques", Poland, prof. dr J. Gajek, Secretaire. Równocześnie podajemy do wiadomości treść pisma dodatkowego prof. dr. L. Kradera. Sekretariat Generalny 17 marca Maxwell 1966 School Syracuse University Syracuse, New Jork 1321 Komunikat o zakresie działania Sekretariatu Generalnego, IUAES. 1965---66. Drogi Kolego! W załączeniu uprzejmie przesyłam naj nowszy spis zrzeszonych w International Union of Antropological and Ethnological Sciences instytucji. W ciągu ubiegłego roku Unia nasza nawiązala formalne stosunki i rozpocz<;ła pracę naukową z Międzynarodową Radą Muzeów (International Council of Museums) i Specjalnym Komitetem Międzynarodowego Programu Biologicznego 'CSD (International Biological Program of ICSU). P.rzedsięwzięcia te włączamy do naszych stosunków z Międzynarodową Radą Studiów Filozoficznych i Humani.stycznych (CIPSH) i Międzynarodową Radą Nauk Społecznych. Współpracujemy z Departamentem Nauk Społecznych UNESCO Union of Anthropological and Ethnological Sciences instytucji. �235 Kronika Unia współpracuje z tymczasowym programem "Salvage Ethnography" (Etnografia Ocalenia), której przewodzi Smithsonian Institution, Washington, pod kierownictwem Sol Taxa. Lawrence Kra der Sekretarz Wykaz członków i władz komitetów Argentyna, Sociaded Argentina dr O. Men~hin, prezes. narodowych: de Antropologia, Moreno • 350, Buenos Generalny Aires, prof. Australia, Australian Institute of Aboriginal Studies, 29, Lonsdale Street, Braddon, A.C.T., P.O. Box 553, City. Canberra A.C.T., prof. A. D. TrendalI, kierownik katedry. University's Board for Anthropological Research, University of Adelaide, Box 489, G.P.O., Adelaide, South Australia, prof. A. D. TrendalI, kierownik katedry. Departament of Antropology of the University of Sydney (N. S. Wales), porf. Geddes, Kier., Peter Lawrence, st. wykładowca. Aust.ria, Anthropologische Abteilung des Neutrhistorischen Museums, Burgring 7, Wien l, dl' W. Ehgratnel', dyrektor. Anthropologische Gesellschaft in Wien, Burgring 7. Wien 1, dr Walter Hirschberg, prezes, dr Johannes Jungwirth, seketarz, Naturhistorisches IVluseuITi. Anthropologisches Institut der UniversWit, Wien, Van Swietengasse l, prof. E. Breitinger. Institut fill' Volkerkundc del' Universitat, Wien, Universitatsstrasse, 7/IV, Wien 1, prof. J. Hackel, Vostand, dr Anna von Hohenwart-Gerlachstein, Secretaire General, prof. dr R. von Heine-Geldern. Museum flir Volkerkunde, Neue Hoiburg, Wien 1 Mme. E. Becker-Donner, dyrektor. Oesterreichische Ethnologische Gesellschaft. Universitatsstrasse 7/IV. Wien 1. prof. dr Josef Haekel, prezes. Belgia, Institut de Sociologie Solway de l'Universite libre. Pare Lecpold, Bruxelles, 6. Prof. A. Doney, dyrektor. Muse·? Royal de l'Afrique Centrale, Tervuren, Mr. L. Cahen, dyrektor. Societe Royale BeIge d' Anthropologie, 25, rue des Taxandres, Bruxel1es 4, Mme . .'\. Dorsinfang-Smets, prezes, Mr. Leguebe, sekretarz generalny, c/o Institut royal des Sciences Naturelles de Belgique, 31, rue Vauthier, Bruxelles,4. Bolivia, Centro de Investigaciones arqueológicas en Tiwanaku, Casilla 2325, La Paz, Bolivia, dr Carlos Ponce Sanginćs, dyrektor. Departamento de Arqueologia, Etnografia y Folklore del Ministerio de Educación de Bolivia, Calle lngavi num. 916, La Paz, Bolivia, dr Julia Elena For t(lll, ,Jefe. Instituto Lingliistico de Verano en Bolivia, Casilla 64, Riberalta, Beni, Bolivia. Sociedad Boliviana de Antropologia. Calle Ingavi, nLlm, 916, La Paz, Bolivia, dre Julia Elena Fortun, prezes. Brazylia, Associacio Brasileira de Antropologia, Museu Nacional, Quinta Boa Vista, Rio de Janeiro (Guanahara), dr J. Mattoso Camara, Jr., prof. Luis de Castro Faria. Cadeira de Antropologia de Facultade de Ciencias e Letras da Universidades de Sao Paulo, Caixa Postal .'i459, Sao Paulo, prof. Egon Sehaden. Departamento de Pesquisas da Universidade do Paranei, Rua General Carneiro 460; 6° andar. Curitiba, Parami, prof. L. Loureiro Fernandes, dyrektor. Escola de Sociologia e Politka de Sao Paulo, Rua General Jardim 522, Sao Paulo, prof. Cyro Berlinek, dyrektor. Instituto de Pasquisas Educacionais, Servico de Antropometria, Avenida Almirante Barroso 87, 7° andar, dr Maria Julia Pourchet. dyrektor, Rio de Janeiro (Guanabara). Instituto de Prehistoria e Etnologia, Ciudade Universitaria, dr Paulo Duarte, dyrektor. Sao Paulo. Instituto Nacional de Pesquisas da Amazonia, Caixa �23G Kronika Postal, 3. Belem, Pani, Museu Paulista, Departamento de Sao Paulo, Prof. dr Herbert Baldus, dyrektor. Uniao antropologicas e Etnologicas, Fortaleza, Ceara. Rua Pedro Cearense). Fortaleza, Ceara. c/o Instituto Je Antropologia. Prof. Francisco de Alencar, dyrektor, Avenida Viscon.:J" de Ceara. 8032, Etnologia, Carta Posti11 Brasileira de Ciencias T, 997 (Centro JVledico Universidade do Cear~i. Canepe 2635, Fortakz<1, Bulgaria, Institut morphologii BAN, Popiomova 27, Sofia. Prof. Musej etnografii BAN, Moskovska 6-a, Sofia, dr B. D. Bozikov. dr P. N. Boev. Canada, Carleton University, Department of Sociology and Anthropology, dr Frank Vallee, Ottawa, Ontario. Laval University, Faculte de Sciences Sociales, Quebec. Profesor Mars-Adelard Tremblay. National Museum of Canada, Human Hislor:.' Branch, Chief of the Archeology Division, Ottawa, Ontario, prof. W. E. Taylor, Jr., sekretarz. University of British Columbia, Department of Sociology and Anthropology, Vancouver, British Columhia, dr Harry B. Hawthorne. University of British Columbia, Department of Sociology and Anthropology, Vancouver, British Columbia, profesor Wilson Duff. Chile, Museo de Historia Natural, Casilla 787, Santiago, dr Grełe l\losłny, dyrektor. Sociedad chilena de Arqueologia e Historia "Francisco Fonck." Vina DeI Mar, Jorge E. Schwab, prezes. Sociedad Chilena de Antropologia, Rosas 1388, Santiago, dr Luis Sandoval S., prezes. Colombia, Instituto de investigación etnológica. Museo Etnológico, Apartado posta I 496, Barranquilla, dr Carlos Anqulo Valdes, dyrektor. Departamento de Antropologia de la, Universidad de los Andes, Calle 18, carrera I-E, Apartado Aereo 4976, Bogota, D. F., dr Gerardo Reichel-Dolmatllff, Jefe. Instituto Colombiano de Antropologia, Apartado Nacional 407, Bogota, dr Francisco Marquez Yanez, sekretarz generalny, dr Manuel Casas Manrique; dyrektor. Cuba, Instituto de Etnologia y Folklore de la Comisión de la Academia de Ciencias de la Republica de Cuba,' Capitolio Nacional, La Habana, dr Argeliers Leon, dyrektor. Czechosłowacja, Czechoslovak Academy of Sciences, Institute for Ethnography and Folklore, Praha 2, Lazarska 8, CSSR, dr O. Skalnikova, sekretarz. Moravske Muzeum v Brne, Nemesti 25, unora 8, Brno, dr Jan Jelinek, dyrektor. Seclion anthropologique de la Societe du Musee National, Vaclavske nam, 68, Praha II, 1700, Praha, dr Jaroslav Suchy, sekretarz, dr Vojtek Fetter, prezes. Dania, Danish Ethnographical Society Nationalmuseet, Copenhague, dr Kaj Birket-Smith. International Secretariat for Research on the History of Agricultural Implements, National Museum, Copenhagen K., prof. G. Nellemann, M. Sc. Universitetes Anthropologiske Laboratorium Norreale 63, Kobenhavn, prof. B. J. Jorgenson. Ekwador, Casa de la Cultura, Casilla 789, Guayaquil, Sr. Carlos Zcvallos Menendez. Centro misional de investigaciones cientificas, Apartado 412, P. Ernesto Alvarez A., dyrektor, Quito. Finlandia, Kansallismuseo, bianink 33, Helsinki. Helsinki, dr Hilkka VilppuJa. Helsingin Yliopisto, Fa- �Kronika 237 Francja, Centre d'etudes anthropotechniques, 2 rue de Vallois, Paris leI'. Dr Pierre Vasal, sekretarz generalny, 42 rue Henri Barbusse, Paris Ve. Centre national de recherches d'Archeologie, Ministere des Affaires culturelles, Tunisia, (patrz Tunis). Centre universitaire havrais de Psychologie des peuples, Universite de Caen, MI'. M. Miroglio, dyrektor. Musee de I'Homme, Palais de Chaillot, Paris XVIe. Prof. Leroi Gourhan, prezes. M. J. Rouch, sekretarz. Comite du film ethnographique, Musee de l'Homme, Palais de Chaillot, Paris XVIe. Prof. Leroi Gourhan, prezes. M. J. Rouch, sekretarz. Comite international de standardisation en Biologie humaine Hospital Cochin, Pavillon de Recherches, 27, rue Faubourg Saint Jacques, Paris, 14, E. Schneider, prezes, G. A. Heuse, sekretarz generalny. Conservateur en Chef du Musee des Arts et Traditions Populaires, Palais de Chaillot, Place du Trocadero, Paris 16e, prof. M. Georges Henri Riviere. Institut d'Ethnologie d l'Universite de Paris, Palais de Chaillot, Paris XVIe. Prof. Henri Raulin, sekretarz generalny. Laboratoire d'Anthropologie de la Faculte des Sciences de Paris ,Sorbonne), Paris, 45, rue des Saints Peres, prof. Georges Olivier, dyrektor. Le Laboratoire d' Anthropologie Sociale, College de France, 11 Place Marcelin-Berthelot, Paris 5, prof. Claude Levi-Strauss, dyrektor. Musee de l'Homme, Palais de Chaillot, Place du Trocadero, Paris XVIe. Prof. Saegnes Millot, dyrektor. Societe d'Anthropologie, BId. SL Marcel, Paris XlIle. Dr H. V. Vallois, sekretarz. Societe des Africanistes, Musee de I'Homme, Palais de Chaillot, Paris XVIe, Mad. Dieterlen, sekretarz. Societe des Americanistes, Musee de l'Homme, Palais de Chaillot, Paris XVIe. Prof. R. d'Harcourt, prezes. MI'. Jacques Lafaye, sekretarz generalny. Societes des Oceanistes, Musee de I'Homme, Pal ais de Chaillot, Paris XVIe, P. O'Reilly, sekretarz generalny, Mad. Guyomard, sekretarz. Societe d'Ethno-Zoologie et d'Ethno-Botanique, 43, rue Cuvier, Paris-V, France, prof. R. Porteres. Societe internationale d'Ethnopsychologie normale et pathologique, 96 rue Pierre Demours, Paris XVIIe, dr Pidoux, sekretarz generalny. Niemiecka Republika Federalna, Anthropologisches Institut der UniversiUit, Kiel, Olshausenstr. 40-60, Bau 17, B2, prof. dr J. Sehaeuble, dyrektor. Anthropologisches Institut der UniversiUit. Mainz prof. dr Egon von Eiekstedt, Hon. dyrektor, dr lise von Sehwidetki, dyrektor. Anthropos Institut, St. A'lgustin, Siegburg (Rhl.), prof. dr Huber. Deutsche Anthropologische Gesellschaft, prof. dr Wilhelm Gieseler, prezes, Schloss, Tubingen. Deutsche Gessellschaft fUr Volkerkunde, Institut fUr Volkerkunde der Universitiit. lVIiinchen, prof dr H. Baumann, prezes. Frobenius Institut an del' cTohann WoIfang Goethe Universitat, Liebigstr. 41, Frankfurt a/Main, prof. dr Schmitz, dyrektor. Hamburgisches Museum fiir Volkerkunde und Vorgeschichte, 2 Hamburg 13, Binderstrasse 14, prof. K. Dittmer. Institut fi.ir Anthropologie und Humangenetik UniversiHit Miinchen, Richard Wagner Str. 10/1, Miinchen 2, prof. K. Saller. Institut fiir Humangenetik del' Universitiit Miinster i, W. Versaliusweg 12-14, Muenster i, VV,prof. dr Frhrr. von Verschuer, dyrektor. Museum fiir Liindev-und Volkerkunde, Stuttgart (Linden-Museum des Wiirttembergischen Vereins fiir Handelsgeographie E. V.), Hegelplatz 1, Stuttgart/N, dr Hans Rhotert, dyrektor. Rautenstrauch-,Joest Museum fiir Volkerkunde, Ubierring, 45. Koeln, dr W. C. J. Frohlich, dyrektor. Staatliches Museum fiir Volkerkunde, Muenchen, Konservator: dr Andreas Lommel, Maximilianstr. 26. Siidasiens Institut der Universitiit. Heidelberg Schaffelstrasse 6, prof. dr Schiller, dyrektor, prof. dr K. Jettmar, z-ca dyrektora. Niemiecka Republika Demokratyczna, Akademie der Vlissenschaften, Unter Institut fi.ir Deutsche Volkskunde an der oer Linden 8, Berlin, prof. dr W. Steinitz, �238 Kronika dyrektor. Museum flir Volkerkunde, Leipzig, dr Hans Damm, dyrektor, Taubchenweg 2. Leipzig. Staatliches Museum fUr V5Ike:'kunde, Dresden, dr S. Wolf, dyrektor, Dipl. ethn. Heinz Israel, z-ca dyrektora. Grecja, prof. V. Valaoras, 14, Asklipioll, Athenes. Gwatemala, Instituto de Antropologia Carlos Samayoa Chinchilla, dyrektor. e Historia, Edificio num. 5 de la Aurora. Haiti, Institut d'Ethnologie, rue, Capais, Port-Au-Prince, dr L. Mars, dyrektor. Honduras, Instituto Nacional de Antropclogia e Historia de Honduras Comayaguela D. C., dr Jose Nónez, dyrektor. Węgry, Magyar Neprajzi Tarsasag (Soch~te ethnographique hongroise), Konyves Kalman-Korut 40, Budapest VIII, dr Akos Szendrey, prezes, dr Tibor Bodrogi, sekretarz generalny. Sectio anthropologiea Musei Historici-naturalis Musei National, dr Nemeskeri, dyrektor, Baross-utica, J.3 Budapest VII. Islandia, prof. K. Eldjarn, Thjodminjasafn Islands, Reykjavik. India, Anthropological Survey' of India. Calcutta, Indian Museum, 27, Chowringee. Calcutta 13, dr K. Sen, dyrektor, dr N. Datta-Majumdar, dyrektor. Anthropological Department, Panjab University, Chandigar, dr S. R. K. Clwpra., kier. Anthropology Department. Delhi University, Delhi 35, Ballygunge Circular Road. Calcutta 19, prof. dr P. C. Biswas, kier. Department of Anthropology, University of Calcutta prof. dr K. Chattopadby, kier., Calcutta. Indian Anthropological Institute. Calcutta P. 26. Raja Basanta Roy Road Calcutta 29, dr Kalidas Nag, sekretarz. Man in India, Ranchi, Bihar 18, Church Road, Ranchi, Bihar prof. dr Nirmal Kumar Bose Poona University, Department of Sociology and Antropology Poona, India, Mme. J. Karve. Tribal Research Institute. Ranchi, Bihar, dr Sochchidananda, dyrektor. University of Delhi, Department of Sociology, Delhi School of Economics, Delhi 6, dr M. S. A. Rao, Ag. Head of the Department, prof. M. N. Srinivas. Iran, Comite iranien d'Anthropologie et d'Ethnologie. bal, Institut des Beaux Arts. Teheran. Teheran c/o: prof. Ali Hani- Izrael, Department of Prehistory and Anthropology of the University. Jerusalem, prof. Moshe Stckelis, dyrektor. Ethnological Museum and Folklore Archives. Haifa, Arlosoroff Street, 19. Haifa, dr Dov Noy, dyrektor. World Center for Jewish Folklore Research. Yeda'am. Tel Aviv, 39, Nachmani Street, P. O. B., 314. Tel Aviv., dr Yom-Tob Levinski, prezes. Włochy, Instituto di Ethnologia delIa Universita. Firenze, Via San Egidio, 21, prof. Paolo Graziosi, dyrektor. Instituto di Antropologia. Universita Cagliari, prof. C. Maxia. Instituto di Antropologia. Universita di Palermo, Via Archirafi, 22, Paiermo, prof. dr Venerando Correnti, dyrektor. Instituto italiano di Antropologia, Roma. Citta universitaria, prof. Sergio Sergi, dyrektor hon. prof. Genna, dyrektor. Instituto per Ie civilta primitive. Facolta di Lettere e Filosofia, Citta univcrsitaria, Roma, prof. V. L. Grottanelli, dyrektor, prof. V. Lanternari, sekretarz generalny. Wybrzeże Kości Słoniowej, Centre des Sciences Ivory Coast (Rep. of), dr B. Holas, dyrektor. humaines, B. P. 1600 Abidjan, Japonia, The Anthropological Society of Nipon, Motofuji-cho, Bunkyoku, Tokyo, dr Kotondo Hasebe, prezes. The Japan Society of Ethnology Shimo-Hoya, Hoya- �239 Kronika -machi, Kitatama-gun, Tokyo, 3, prof. dr Sh. Shiratori Japan, Ueno Park, Tokyo, prof. M. Oka. prezes. Science Council of Meksyk, Escuela de Antropologia de la Universidad Libero-Americana, clo dr Felip Pardinas, Cerro de las Torres, 395, Escuela Nacional de Antropologia, Museo Nacional de Antropologia. Bosque de Chapultepec, Mtro. Felipe Mnntemayor, dyrektor. Instito Indigenista Interamericano, Nifios Heroes 139, dr Miguel Leon Portilla, dyrektor. Instituto Nacional de Antropologia e Historia, Córdoba 43, dr Eusebio Davalos, dyrektor. Instituto Nacional Indigenista, Avenida Revolución, 1297, dr Alfonso Caso, dyrektor. Museo Nacional de Antropologia. Mexico, Bosque ric Chapultepec. dr Ignacio Bernal, dyrektor. Sccieelad Mexicana de Estudios antropológicos. Mexico, dr G. Aguirre Beltran, sekretarz, Avenida Revolución, 1279. Instituto de Investigaciones históricas de la Universidad Nacional, sección de Antropologia, Mexico, Jefe de la sección, prof. dr Juan Comas. Monaco, Musee d'Anthropologie rai, konserwator. Maroko, Institut tor. des Hautes Prehistorique, Etudes Marocaines, (Principaute de Monaco). L. Bar- Rabat. M. Henri Terrasse, dyrek- Holandia, Institute of Human Biology, 22-24 Achter den Darn, Utrecht, prof. dr Johann Huizinga, Mrs. Anne L. ToI. Koninklijk Instituut voor de Tropen, Linnaeusstraat 2A, Amsterdam, prof. R. A. M. Bergman. Leiden University, Leiden, prof. G. W. Locher. Nederlands Genootschap voor Anthropologie clo on. Inst. voor de Tropen, Linnaeusstrat 2 Amsterdam-O, prof. dr Th. Fischer, prezes, Mme. A. .l. van Bork-Feltkamp, sekretarz. Nowa Zelandia, Anthropology Department, Gathercole, Senior Lecturer in Charge. University of Otago, Dunedin, Norwegia, Ethnological Institute Universitetet l Oslo, Blindern, Knut Kolsrud. University of Bergen, Bergen, prof. Fredrik Barth. dr Peter Oslo 3, prof. dr Panama, Centro de Investigaciones antropológicas. Facultad de Filosofia, Letras y Educación. Universidad de Panama, Apartado 3277, Panama, dr Reina Torres de Arauz, dyrektor. Peru, Departamento de Etnologia y Arqueologia de la Universidad Mayor de San Marcos, Lima, dr Jose Matos Mar, Luisa Beausejour 286, S. Isidro. Lima. Instituto de Estudios humanos de Lima, Girón Apurimać 375. Lima dr M. M. Valle, dyrektor. Universidad de San Agustin. Facultad de Letras. Arequipa clo dr M. M. Valle, Girón Apurimac 375. Lima. Instituto Riva Aguero de la Universidad Católica. Lima, Plaza Francia. Lima. Museo Nacional de Historia. Lima, Avenida Alfonso Ugarte 656. Lima, ell' Luis E. Valcarcel, d:'lrektor. Polska, Comite National Polon ais de l'Union Internationale et du Congres des Sciences Anthropologiqucs et Ethnologiqlles, WroC'law, pl. Nankera 4, prof. dr Józef Gajek, sekretarz. Instytut Historii Kultury Materialnej. Warszawa, Polska Akademia Nauk, Warszawa, ul. Długa 26, prof. dr Witold Hensel, dyrektor. Polskie Towarzystwo Antropologiczne, Warszawa, dr Tadeusz Dzierżykray-Rog'alski, prezes, Sady Żoliborskie 7, m. 24, Warszawa. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Wrocław, pl. Nankera 4. Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne, Łódź, Pl. Wolności, 13, Łódź, prof. dr l{onrad JaŻdŻewski. dyrektor. �240 KI'o11'ka Portugalia, Centro de Estudos de Antropologia cultural. Lisboa. Calle Rodrigo da Fonseca, 1416, prof. dr Antonio Jorge Dias, dyrektor. Centro de Estudos de Et.nologia Peninsular. Universidade do Porto, prof. dr Antonio Jorge Dias, dyrektor. Centro de Estudos de Etnologia do Ultramar. Avenida Oscar Monteiro 34-1 esq., Lisboa, prof. Antonio de Almeida, dyrektor. Instituto de Antropologia DOlItor Mendes Correa, Porto, Facultade de Sciencias t:niversidade, Porto, prof. dr .J. dos Santos Junior, dyrektor. u Rumunia, Institut d'Archeologie de l'Academie Roumaine. BucUl'esti via J. C. Frimu, II. Bucuresti. Laboratorul de Morfologie, Animala, Universitatea lAS I, Romania, prof. Olga C. Necrasov. Senegal, Institut francais d'Afrique Noire, Dakar. B. P. 206, Th. Monod, dyrektor, Charge du Departement de Linguistique, M. Houis. Somalia, Cultural Relations Ministry of Education, Mogadishu, Musa Galaal, kier. Hiszpania, Catedra de Etnologia, Universidad de Barcelona, prof. dr L. Perleot, Barcelona. Departamento de Antropologia del Instituto Bernardino de Sahagun de Antropologia y Etnologia, prof. dr Santiago Alcobe, dyrektor, Laboratoriode Antropologia, Universidad de Barcelona. Departamento de Antropologia Social del Instituto Balmes de SOciologia, Madrid, Medinaceli 4, Madrid, prof. Claudio Esteva Fabregat. Museo Etnologico y Colonial. Barcelona, Parque de Montjuich, prof. dr Luis Pericot. Seminario de Americanistas de la Facultad de Filosofia y Letras de la Universidad, Madrid, prof. dr Manuel Ballesteros Gaibrois, dyrektor, dr Leonor Cabrera, sekretarz. Seminario de Historia Primitiva, Madrid, prof. dr Julio Martinez Santa-Olalla, dyrektor, .Jorge Juan 59, Madrid. Sociedad espanola de Antropologia, Etnografia y Prehistoria, Madrid, Apartado 1914, Madrid, Arquitecto Jose Luis Arrese, prezes, prof. dr Julio Martinez Santa- Olalla, sekretarz. Societat Catalana d'Estudis Histórics, Barcelona, dr R. Aramón, prezes. Apartado 1146, Barcelona. Szwecja, Etnografiska Institutet, Universitet, Goeteborg, prof. C. G. Izikowitz, dyrektor. Etnografiska Museet, Goeteborg, Norra Hamngatan, 12, Góteborg, C, prof. C. G. Izikowitz. Etnologiska Sallskapet St.ockolm, (Ethnographic Society of Stockolm), prof. John Grandlund, prezes. Swedish Committee for Folklife Research, Stockholm, prof. S. Erixon, prezes, Ormansgatan, 63, Stockom-Vallingby, 3. Szwajcaria, Association internationale pour l'Etude de l' Ant.hropologie Differentielle, lnstitut d'Anatomie de l'Universite, 20 rue de l'Ecole de Medecine Geneve Institut d' Anthropologie d l'Universite de Geneve, 44 rue des Maraichers, Geneve, prof. R. Marc Sauter, dyrektor. Musee Ethnographique (Museum fur Vólkerkunde), Augustinergasse 2, Basel. Societe Suisse D'Anthropologie et D'Ethnologie I, avo Franc<;is Borel, Cortaillod (Geneve), Miss Susanne Haas, sekretarz-skarbnik Societe Suisse des Americanistes, 65--67 Boulevard Carl Vogt, Geneve, Mad. M. Paranhos da Silva, sekretarz generalny. Taiwan, Institute of Ethnology (Academia Sinica), N;J,nkang, Taipei, Taiwan (Formosa), Shun-sheng-I,ing, dyrektor, prof. Yih yuan Li, Associate research fellow, sekretarz. Czad, Institut National Tchadien pour les Sciences bumaines, ForL Lamy, B. P. 503, Fort Lamy (Rep. du Tchad), prof. .T. P. Lebeuf, dyrektor. Bun,au de Paris, Musee de I'Homme Place du Trocadero, Paris 16. �241 Kronika Tunis, Centre national de rikherches et d'Archeologie, Tunis, Ministere res culturelles, dr Ali Sahly, Rieumes (Hf.wte Garonne) (France). des Affai- Wielka Brytania, Association of Social Anthropologists of the Commonwealth, University College London, Gower Street W. C. 1, London, Mr. loan Lewis. International African Institute, St. Dunstan's Chamber, 10/11 Fetter Lane, Fleet Street, London E. C. 4, prof. D. Forde, dyrektor. International Folk Music Council, London, dr Barbara Krader, sekretarz. Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland, 21 Bedford Square, London W. C. 1, Anthony Christie, sekretarz. Egipt, Prof. M. Amer, 8 rue Salamlek, Garden City, La Caire, Republique Arabe Unie. Asyut University, Sociology Department, Assiut, dr A. Shawky, Head, Institut des Etudes Soudanaises, 3. Shagaret-el-Dur, Zamalek, I.e Caire, Republique Arabe Unie, prof. M. Awad. Stany Zjednoczone Ameryki Północnej American Anthropological Association, 1530 P. Street, N. W., Washington 25, D. C., dr Stephen T. Boggs. American Folklore Society University of Pennsylvania, Philadelphia, Pennsylvania 19104, prof. Kenneth Goldstein. Anthropological Society of Washington. Smithsonian Institution, Washington, D. C., dr Eugene Knez. Bernice P. Bishop Museum Far Eastern Pre-History Association, P. O. Box 3466, Honolulu, Hawaii. Current Anthropology, University of Chicago, Department of Anthropology, l126E 59th Street, Chicago 37, Illinois, dr Sol Tax. Research Institute for the Study of Man, 162 East 78th Street, New York 21, New York, dr Vera Rubin. The Society for Applied Anthropology, University of Colorado, Boulder, Colorado, Mr. Orner C. Stewart, prezes. Uniwersytety, Brandeis University, Department of Anthropology, Waltham, Massachusetts 02154, prof. Robert A. Manners. kierownik katedry. Columbia University. Department of Anthropology, New York, New York 10027, prof. l\larvin Harri~. Cornell University, Department of Anthropology, Ithaca, New York, dr Allan R. Holmberg, kierownik katedry. Northwestern University, Department of Anthropology, Evanston, Illinois 60201, prof. Raoul Narroll. Stanford University, Department of Anthropology, Stanford, California, prof. George D. Spindler, kierownik katedry. University of Pennsylvania, Department of Anthropology, Philadelphia. Pennsylvania 19104, prof. Anthony F. C. Wallace, kierownik katedry. University of Pittsburg, Department of Anthropology, Pittsburg 13, Pennsylvania, prof. David Landy. University of Texas, Department of Anthropology, Austin, Texas, prof. Richard N. Adams, kierownik katedry. Wayne State University, Department of Sociology and Anthropology, Detroit, Michigar.. 48202, prof. Leonard Moss, kierownik katedry. Yale University, Department of Anthropology, New Haven, Connecticut, prof. Harold Conklin. Z.S.R.R., Institut d'Ethnographie de l'Academie des Sciences de L'URSS Moskva, ul. Dimitri Ulyanov, 19, Moskva V, 36, prof. S. P. Tolst6v, dyrektor, prof. G. F. Debetz. Institute of Anthropology, State University, Moskva, Karl Marx Prospekt, 18. Moskva k-9, dr V. P. Jakimov, dJyrektor. Watykan, Museo Missionario, Etnologico Palazzo Laterane, Laterano 6-A, Roma, Italy, R. P. M. Schulien. Piazza S. Giovanni in Wenezuela, Museo de Ciencias Naturales, Caracas, Apartado 3893, Caracas, dr Ramon Aveledo Hostos, dyrektor. Instituto Venezolano de Investigaciones Cientificas (LV.I.C.), Apartado 1827, Caracas, J. M. Cruxent, dyrektor. 16 - Lud, t. 51, 1967 �242 Kroniko Wietnam, Ecole fran!;ais d'Extreme France, II, place Marcelin Berthelot, Orient, prof. J. Filliozat, Paris 5 (France). dyrektor, College de Jugosławia, Etnolosko Drustvo Jugoslavije (Association cthnologique jugoslave), Studentski trg 13, p.f. 367, Beograd, prof. dr Bofivoje Drobnjakovic, prezes. Filosofska Fakulteta, Oddelek za etnolcgijo, Askercela ul. 12, Ljubljana, prof. V. Novak .. 7 Obrady S.I.E.E. Międzynarodowe Towarzystwo Etnologiczno-Folklorystyczne (S.LE.F.) założone w 1928 r. w Pradze pod nazwą Międzynarodowa Komisja Sztuki i Tradycji Ludowych (C.LA.P.) obradowało 25' kwietnia 1965 r. w IVlaTburgu pod przewodnictwem dyrektora Instytutu do Badań Etnograficznych w Środkowej Europie przy Philips UniversiHit. W obradach wziął udział m. in. prezes S.LE.F. Karel C. Peeters oraz sekretarz generalny Roger Pinion. Po wstępnym przemówieniu prezesa i omówieniu bieżących spraw organizacyjnych sekretarz generalny powiadomił uczestników obrad o powołaniu w ramach towarzystwa nowych komisji naukowych, których utwonenie postulowane było przez członków towarzystwa. zadania i skład tych komisji z pewnością zainteresują również polskich czytelników. Są to: 1. KomiSja d/s Europejskiego Atlasu Etnograficznego - prezesi: M. Bratanic, P. J. Meertens; członkowie: M. Barabas, S. Erixon, J. Gajek (polska), M. Zender. 2. Komisja d./s studiów bibliograficznych prezesi: G. Heilfurth, R. Wildhaber, 3. Komisja d/s studiów uniwersyteckich prezesi: H. Bausinger, W. Nicolaisen. 4. Komisja d/s studiów nad pracą: - prezesi: pani Belenyessi, J. Weber-Kellerman. 5. Komisja d/s studiów nad narzędziami pracy - prezesi: W. Jakobeit, Steensberg. 6. Komisja d/s studiów nad grami i zabawami ludowymi - prezesi: M. Kuret i Peesch. Zapowiedziano również utworzenie oW przyszłości dalszych komisji, m. in. d/s filmów folklorystycznych, wierzeń i zabobonów, świąt tradycyjnych, literatury ludowej, budownictwa wiejskiego. Na zakończenie obrad prezes omówił przyszłe możliwości współpracy z folklorystycznymi organizacjami w Ameryce Południowej oraz zaproponował nadanie tytułów ·członków honorowych S.LE.F. profesorom Renato Almeida i Milan Gavazzi. 27 kwietnia 1965 r. w Marburgu obradował Niemiecki Kongres Etnograficzny na temat folkloru związanego z pracą. Wstępne przemówienie wygłosił m. in. prezes S.LE.F. prof. dr Karel C. Peeters. Mówił on głównie o rozwijającej się współpracy między S.I.E.F. a niemieckimi organizacjami etnograficznymi i folklorystycznymi. Obrady kongresu toczyły się w ośmiu sekcjach: 1) budownictwa i rolnictwa, 2) baśni i legend, 3) sztuki ludowej, 4) strojów ludowych, 5) narzędzi pracy, 6) pieśni, muzyki i tańców, 7) językoznawstwa. 8) folkloru Niemiec Wschodnich. Kongres mimo tematyki, związanej z terenem Niemiec posiadał charakter międzynarodowy dzięki obecności wielu uczestników z zagranicy. Opracował T. Skarżyński w/g Bulletin Folklorique d'lIle-de-France, nr 30. str. 910-913. �243 KToniku SPRA WOZDANIE 7. I Ogólnopolskiego Krakowski Seminarium Afrykanistycznego zorganizowanego przez Oddział PTL w dniach 8 i 9 maja 1965 r. Oddział Krakowski PTL zo,rganizował 8 i 9 maja 1965 pierwsze ogólnopolskie Seminarium Afrykanistyczne w lokalu Zakładu Filologii Orientalnej Uniwersytetu Jagiellońskiego, Collegium Paderevianum, Al. Mickiewicza 8/10, 8 piętro sala 808. W sobotę dnia 8 maja o godz. 10 Seminarium otworzył Prezes Oddziału Krakowskiego PTL prof. dr Tadeusz M i l e w s k i, przedstawiając w krótkim zagajeniu zadania afrykanistyki polskiej. Pierwszy referat naukowy pt. Etiopska medycyna ludowa wygłosił prof. dr Stefan S t l' e l c y n. Omówi! on zarówno treść etiopskich rękopisów medycznych z XVII i XVIII w. jak też przedstawił wyniki badań terenowych. Ludowa medycyna etiopska jest w zakresie swych założeń teoretycznych odgałęzieniem tradycji greckich a następnie arabskich, w zakresie jednak konkretnych metod leczenia wykazuje ona dużą pomysłowość i oryginalność. Prof. Strelcyn przygotowuje obecnie wydanie filologiczne kilku etiopskich ['ękopisów medycznych. Po wygłoszeniu referatu prof. Stn~lcyn objął przewodnictwo obrad i udzielił głosu dr .Januszowi Kamockiemu, który omówił stan zbiorów afrykanistycznych w Polsce. Najbogatszym pod tym względem jest Muzeum Narodowe w Warszawie (około 6000 eksponatów), Muzeum Etnograficzne w KiI"akowie (około 1250 eksponatów w tym kolekcje Rogozińskiego z lat osiemdziesiątych XIX w.), Muzeum w Szczecinie, do którego obecnie napływają eksponaty z Ghany, i Muzeum w Bochni. Palącą potrzebą jest udostępnienie tych zbiorów publiczności przez organizowanie wystaw oraz wydawanie katalogów, artykułów informacyjnych itd. O godz. 13 obrady zawieszono i członkowie Seminarium udali się do Muzeum Etnograficznego, Plac Wolnica 1, gdzie w jednej z sal 7-ego piętra zorganizowano Wystawę zbiorów afrykanistycznych. Otwarcia jej dokonał DyrektoT Muzeum prof. dr Tadeusz Seweryn, a po Wystawie oprowadził gości dr Janusz Kamocki, zwracając ich uwagę na piękną broń i fetysze z Kamerunu oraz na instrumenty muzyczne plemion murzyńskich. O godz. 17 wznowiono brady w Collegium Paderevianum. Doc. dr Szymon C h o d a k wygłosił referat pt. $wiqtynie Ghany, w którym omówił wyniki własnych badań w tym kraju. Referent przedstawił funkcję społeczną' świątyń wynikającą ze światopoglądu miejscowej ludności murzyńskiej. Ich walkę z czarną magią i z przestępczością. Następny referat prof. dr Tadeusza M i l e w s k i e g o pt. Problem klasYfikacji języków Afryki przedstawił ewolucję poglądów w tej dziedzinie od D. Westermanna (1940) do J. H. Greenberga (1963). W wyniku rozwoju badań naukowych ustaliła się koncepcja czterech rodzin językowych Af,ryki: 1. kiwisan na samym południu, obejmująca dialekty Hotentotów i Buszmenów; 2. bantuidalna (u Greenberga kongokordofańska) w basenie Kongo, Nigru i w Kordofanie, 3. nilo-saharska (między Nilem a jeziorem Czad), 4. semito-chamicka (u Greenberga af,roazjatycka) w Afryce Północnej, która obejmuje 5 podrodzin: hausa-musgu (między Nigrem a jeziorem Czad), berberyjską, kuszycką, wymarłą dziś egipską i semicką. Referat prof. dr Romana S t o p y pt. Pokrewieństwo genealogiczne podstawowych czterech grup językowych Afryki szedł dalej od poprzedniego. Bronił on tezy, że cztery wyrozllłone w referacie prof. Milewskiego rodziny językowe są sobie pokrewne i że tworzą w gruncie rzeczy jedną ogólnoafrykańską rodzinę językową, �244 Kronika której najbardziej archaicmymi przedstawicielami są dialekty khoisan używane przez Hotentotów i Buszmenów. W niedzielę9 maja obrady wznowiono o godz. ID. Doc. dr Andrzej Wal ig Ó l' S k a wygłosił pierwszy referat pt. Dawność a współczesność Afryki, w którym naszkicował rozwój metod badań etnograficznych od drugiej połowy XIX w. po dziś dzień. Specjalną uwagę poświęcił referent szkole B. Malinowskiego i historii badań etnograficznych w Afryce. Następny referat prof. dr Tadeusza L e w i c k i e g o pt. Górnictwo i metalurgia w Afryce średniowiecznej dał niezmiernie barwny obraz życia gospodarczego Afryki w okresie między VIII a XIX w.n.e. Podstawą wywodów referenta były informacje zawarte w dziełach średniowiecznych geografów arabskich. Prof. Lewicki stwierdził że wiele ludów murzyńskich Afryki dokonało około początku n.e. skoku od neolitu bezpośrednio do epoki żelaza z zupełnym prawie pominięciem epoki miedzi i brązu. Ostatni referat wygłosił mgr Krzysztof M a k u l s k i pt. Kwestia posiadania ziemi w Afryce Północnej. Referent podkreślił ciągłe wahanie między kolektywną a indywidualną formą posiadania ziemi i przedstawił stanowisko, jakie zajmowały w tej sprawie kolejno plemiona berberyjskie, zdobywcy arabscy i francuskie władze kolonialne. Obrady zamknął prof. Strelcyn podkreślając w podsumowaniu, że znaczenie Seminarium polegało przede wszystkim na tym. że przedstawiciele polskiej afrykanistyki mogli się na nim po raz pierwszy spotkać i poznać *. Dalsze podobne zebrania są konieczne dla ,pomyślnego rozwoju badań. Po każdym referacie rozwijała się ożywiona dyskusja, która specjalnie owocną była po referatach prof. Strelcyna, Doc. Chodaka i Doc. Waligórskiego. Na każdym z trzech zebrań Seminarium frekwencja dochodziła do 50 osób. Tadeusz ETNOGRAFICZNE SEMINARIUM AMERYKANISTYCZNE Milewski W POZNANIU Seminarium .Mnerykanistyczne, które obradowało w dniach od 2 do 4 maja 1965 roku w Poznaniu, określić można jako najliczniejsze w historii etnografii polskiej i wzorowo przygotowane zgromadzenie etnografów i przedstawicieli nauk pokrewnych poświęcone w całości problematyce pozaeuropejskiej. Organizatorami imprezy były: Zakład Etnografii Powszechnej Katedry Etnografii Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu oraz Oddział Poznański PTL a jej inicjatorem doc. dr Maria F l' a n k o w s k a, kierownik Zakładu i wiceprezes Zarządu Głównego PTL. . Seminarium okazało się przedsięwzięciem potrzebnym nie tylko stosunkowo wąskiej grupie amerykanistów, ale również przedstawicielom innych specjalności etnograficznych i naukowcom współpracującym z etnografią. Fakt, że uczestnicy Seminar,ium w całym szer'egu wystąpień, zarówno naukowych jak i natury organizacyjnej, wykroczyli poza ramy amerykanistyki i poruszyli zagadnienia interesujące szersze grono etnografów, podnosi rangę imprezy. Dobitnym świadectwem szerokiego zainteresowania obradami była przede wszystkim przekraczająca setkę liczba uczestników spotkania. W Seminarium wzięli udz·iał przybyli spoza Pozna- * Pierwsze seminarium afrykanistyczne odbyło się w PTL we Wrocławiu w 1957 r. Wzięli w nim udział m. inn. prof. J. Czekanowski, J. Gajek, T. Milewski, R. Stopa, A. Waligórski i inni. (Przyp. Red.). �245 Kronika nia: prof. dr W. Hensel, dyrektor Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN, prof. dr B. Olszewicz, prezes Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, kierownik Katedry Etnografii Uniwer.sytetu Warszawskiego i kierownik Zakładu Etnografii Powsz~hnej IHKM PAN prof. dr W. Dynowski, kierownik Katedry Etnografii Uniwersytetu Łódzkiego prof. dr K. Zawistowicz-Adamska, kierownik Katedry Etnografii Uniwersytetu Toruńskiego doc. dr J. Klimaszewska, dyrektor Muzeum Etnograficznego w Toruniu prof. dr M. Znamierowska-Priifferowa, kierownik Zakładu Etnografii Powszechnej Katedry Etnografii Uniwersytetu Wrocławskiego doc. dr A. Godlewski, pracownicy naukowi uniwersyteckich katedr etnografii, etnograficznych placówek PAN, etnografowie zatrudnieni w muzeach oraz przedstawiciele studenckich kół naukowych z Warszawy, Krakowa, Łodzi, Wrocławia, Lublina i Szczecina. Otwarcia Seminarium dokonała doc. dr M. Frankowska, podkreślając znaczenie tego typu specjalistycznych spotkań dla ,rozwoju badań naukowych. Uczestników obrad powitali: rektor prof. dr G. Labuda w imieniu Uniwersytetu A. Mickiewicza w Poznaniu oraz prof. dr J. Burszta w imieniu Katedry Etnografii UAM i poznańskiego ośrodka etnograficznego. Inauguracyjny referat Pochodzenie ludności Ameryki przedkolumbijskiej wodbiciu językowym wygłosił prof. dr T. M i l e w s k i. W pierwszym dniu obrad referaty wygłosili również: doc. dr M. F r a n k o w s k a - Zróżnicowanie kulturowe ludów kopieniaczych Ameryki. Próba interpretacji, mgr L. K r z y ż a n i a k (poznań) - Z zagadnień, rozwoju miast Doliny Meksyku w okresie przedkolumbijskim oraz mgr B. K o h u t n i c k a (Warszawa) - Proces kształtowania się ekonomicznych podstaw kultury Indian Prerii. W drugim dniu Seminarium, w odróżnieniu od pierwszego, w którym dominowała problematyka historyczna, zajęto się zagadnieniami bliższymi współczesności. Referaty wygłosili: mgr K. M a ł k o w s k a (Warszawa) - Problem akulturacji w etnografii amerykańskiej, mgr B. K o h u t n i c k i (Warszawa) - P1'oces akulturacji u Indian Pueblo i dr A. L e w i c k a (Kraków) Przeobrażenia kulturowe Indian Amazonii Peruwiańskiej pod wpływem kontaktów europejskich. Ostatni dzień obrad zajęły wystąpienia: A. P a s e r n - Z i e l i ń s k i e g o (Poznań) - P'roblem powiązań Ameryki przedkolumbijskiej z Oceanią oraz M. S k az i ń s k i e j (Poznań) Widowiska obrzędowe Indian Zuni i ich związki z gospodarką i ustrojem społecznym. Brak miejsca nie pozwala, przy dużej ilości wystąpień i ich tematycznej różnorodności, na skrótowe chociażby omówienie treści poszczególnych referatów, przeznaczonych zresztą do druku 1. O naukowej doniosłości wygłoszonych na Seminarium referatów mogą świadczyć ożywione dyskusje, toczone od pierwszego dnia obrad. Referat wybitnego językoznawcy prof. dr T. M i l e w s k i e g o stał się punktem wyjścia wymiany poglądów na temat kontaktów Ameryki przedkolumbijskiej z Oceanią oraz Azją południowo-wschodnią. Mówcy: prof. B. Olszewicz, prof. dr W. Dynowski, doc. dr A. Godlewski, doc. dr M. Frankowska i A. Posern-Zieliński podkreślali złożoność problemu kontaktów ludności Ameryki z innymi kontynentami, problemu niesłychanie kontrowersyjnego w nauce światowej. Większość dyskutantów stała na stanowisku możliwości obustronnych kontaktów amerykańsko-polinezyjskich oraz kontaktów między Azją południowo-wschodnią i Ameryką, przy czym te ostatnie, co podkreśliła w obszernym wystąpieniu doc. dr M. Fran- I Większość referatów opublikowano w "Etnografii Polskiej" t. X. �246 Kronika kowska, nie noszą znamion powiązań stałych czy długotrwałych. Cennym uzupełnieniem dyskusji z pierwszego dnia obrad stał si~ referat A. Posern-Zieliński i interesujące wystąpienie dr T. Marszewskiego, operującego materiałami etnobotanicznymi. Referatom L. Krzyżaniaka i B. Kohutnickiej, wygłoszonym po południu pierwszego dnia obrad, towa·rzyszyła dyskusja koncentrująca si~ przede wszystkim wokół zagadnienia genezy i rozwoju miast mezoamerykańskich oraz przeobrażeń kulturowych w wyniku wniesienia do zespołu kulturowego ważnych nowych elementów. Ostatnie zagadnienie zostało podj~te przez dyskutantów: doc. dr J. Klimaszewską. mgr K. MakuIskiego (Warszawa) i dr J. Kamockiego (Kraków), w związku z referatem mgr B. Kohutnickiej, która zakwestionowała koncepcję, jakoby przyj~cie konia wpłyn~ło w sposób decydujący na typ gospodarki i podstawowe cechy kultury Indian Prerii. W dyskusji nad genezą miast środkowoame.rykańskich zaprezentowano dwa stanowiska: prof. T. Milewski wypowiedział się za koncepcją, która wśród czynników miastotwórczych oddaje prymat funkcjom kultowym, natomiast doc. dr M. Frankowska skłonna była traktować proces powstawania miast jako podpo'I'ządkowany odd2Jiaływaniu całego zespołu czynników a wśród nich przede wszystkim ekonomicznych i administracyjnych. Dyskusja w drugim dniu obrad toczyła si~ przede wszystkim wokół możliwości stosowania w etnografii polskiej terminu akulturacja jako synonimu przemian czy prz.eobrażeń kulturowych. Większość mówców: dr H. Przesławska (Poznań), prof. dr T. MileWoSki,prof. dr J. Burszta, d.r J. Kamocki (Kraków), dr Z. Jasiewicz (Poznań), poprzez krytyk~ semantyczną .i zwrócenie uwagi na związek terminu z metodologią amerykańskich badań akulturacyjnych, wypowiedziała się przeciwko włączeniu akulturacji do zasobu terminologicznego etnograHi polskiej, rezerwując go dla prac informujących a badaniach etnograficznych w krajach, gdzie termin ten został przyjęty. Dyskusji tej, wbrew pozorom, nie należy traktować jako wyłącznie terminologicznej. Jej wartość polega na podkreśleniu istotnych związków terminologii z metodologią badań i zwrócenie uwagi na potrzebę krytycznego jedynie przejmowania p'I'Zez naukę polską terminów wytworzonych w ośrodkach pozapolskich. Godnym odnotowania uzupełnieniem Seminarium była "Wystawa sztuki Starożytnego Meksyku" przygotowana przez Oddział Kultury i E:ztuki Ludowej Muzeum Narodowego w Poznaniu z inicjatywy i przy współpracy Zakładu Etnografii Powszechnej DAM. Otwarcia wystawy, której scena'I'iusz przygotowała doc. dr M. Frankowska a funkcję komisarza pełnił mgr S. Blaszczyk, dokonano w przerwie pierwszego dnia obrad. Wystawa doczekała się katalogu, który niestety ukazał się z pewnym opóźnieniem i nie został rozprowadzony wśród uczestników spotkania~. Seminarium A m er y k a n i s t y c z n e w Poznaniu stało się okazją dla przedyskutowania spraw organizacyjnych związanych z działalnością etnografów w ramach PTL. Zebranie organizacyjne w dniu 3 IV 1965 r., w którym uczestniczył prof. B. Olszewicz - prezes Zarządu Głównego PTL oraz kilkudziesięciu członków PTL z Zarządów Oddziałów PTL w Krakowie, Poznaniu, Toruniu, Warszawie i Wrocławiu, otworzyła doc. dr M. Frankowska przedstawiając sytuację w polskiej amerykanistyce i wysuwając postulat utworzenia sekcji amerykanistycznej przy PTL. Liczni dyskutanci: doc. dr J. Klimaszewska, prof. dr B. Olszew1cz. prof. dr T. Milewski, mgr S. Błaszczyk (PoznaM, prof. dr M. Znamierowska-Priifferowa, mgr K. Makulski (Warszawa) i doc. dr A. Godlewski poparli projekt przedstawiony 2 M. F r a n k o w s k a, ss. 18. Wystawa sztuki Starożytnego Meksyku, Poznań 1965, �Kronika 247 przez doc. dr M. Frankowską, poszerzając go poprzez wysunięcie koncepcji innych sekcji określonych terytorialnie czy tematycznie, zlokalizowanych w poszczególnych ośrodkach posiadających kadrę specjalistów, o własnym zarządzie i regulaminie. Wniosek do Zarządu Glównego PTL o utworzenie w Poznaniu sekcji amerykanistycznej pod przewodnictwem doc. dr M. Frankowskiej sformułował prof. dr T. Milewski. Seminarium w Poznaniu poprzedzone bylo obradami amerykanistów w Krakowie w listopadzie 1963 roku i przez organizatorów ozna·czone zostało cyfrą porządkową II. Nie ulega wątpliwości, że dla dalszego rozwoju polskiej amerykanistyki korzystna bylaby kontynuacja tego rodzaju spotkań. Jednocześnie można żywić nadzieję, że instytucja Seminariów Amerykanistycznych dostarczy zachęty i posłuży za wzór etnografom specjalizującym się w problematyce innych kontynentów. Zbigniew Jasiewicz WYCIĄG Z PROTOKÓŁU XXXIX Walnego Zgromadzenia członków Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, odbytego w dniach 21-22 listopada 1964 r. we W l' o c ł a w i u 21 listopada 1964 r. dr WI. Świrski, prezes OddZJiału Wrocławskiego, dokonał otwarcia XXXIX Walnego Zgromadzenia, oraz powierzył przewodniczenie prezesowi PTL prof. dr B. O I s z e w i c z o w i. Przewodniczący przedstawił następujący porządek dzienny: 1. Uczczenie pamięci zmarłych w ostatnim roku członków PTL; 2. Odczytanie i przyjęcie protokółu z poprzedniego, XXXVIII Walnego Zgromadzenia w Opolu; 3. Wybór komisji: mandatowej, matki, skrutacyjnej i wnioskowej; 4. Sprawozdanie Zarządu Glównego PTL za rok 1962/63 i za okres 3-letniej kadencji (1961-1964); 5'. Sprawozdanie i wnioski Głównej Komi.sji Rewizyjnej; 6. Sprawozdania Oddzialów PTL: 7. Dyskusja; 8. Zatwierdzenie bilansów, sprawozdań i wniosków GKR oraz udzielenie absolutorium ustępującemu Zarządowi Gl. PTL; 9. Uchwalenie planu pracy i budżetu na rok 1965; 10. Uchwalenie wniosków przedłożonych przez komisję wnioskową, w tym uchwalenie zmian statutu PTL; 11. Przyjęcie regulaminu wyborów; 12, Wybory członków Zarządu Gł. PTL, Głównej Komisji Rewizyjnej PTL, Sądu Koleżeńskiego PTL na okres następnych 3 lat (1964-1967). Ad. 1. Prof. M. Prlifferowa przedstawiła straty wskutek śmierci członków w szeregach PTL: prof. dr J. st. By.stronia, prof. dr K. Koniny'ego, prof. T. Zyglera, mgr M. Wojeńskiej, dr T. Delimata, prof. B. Standery, których pamięć członkowie uczcili chwilą milczenia. Ad. 2. Z kolei mgr P. Kaleciak odczytał protokół z XXXVIII W. Z. w Opolu. W dyskusji nad protokólem dr L. Malicki wypowiedział się, że jest on zbyt szczegółowy. Przeciwne stanowisko zajął mgr P. Dekowski, argumentując, że protokół powinien być wyczerpujący, by uczestnikom przypomnieć problematykę, a nieobecnym na poprzednim. W. Z. dać pojęcie o jego przebiegu. W głosowaniu protokół przyjęto przez aklamację. Ad. 3. Następnie w glosowaniu jawnym wybrano następujące komisje: a) komisję mandatową w składzie: A. Kowalska-Lewicka, B. Jaworska M. Tarko i A. Kuczyński; b) komisję matkę: W. Antoniewicz, K. Zawistowicz-Adamska, M. Znamierowska-Prlifferowa, FI'. Wokroj, A. Oleszczuk, FI'. Klonowski, W. Sobisiak, St. Błaszczyk, WI. Jeż-Jarecki; c) komisję skrutacyjną: K. Antoniewicz, J. Jastrzębski, H. Romaliska, M. Paradowska ; d) komisję wnioskową: K. Wolski, F. Olesiejuk, K. Makuiski i J. Pieprzyk. Wyborów komisyj dokonano jednomyślnie. �248 Kronika Ad. 4. Sprawozdania z poszczególnych dziedzin działalności PTI przedłożyli prezes prof. dr B. Olszewicz, sekretarz generalny doc. dr A. L. Godlewski, redaktor ,Ludu" - prof. d,r J. Gajek, redaktor DWOK prof. dr J. Burszta, redaktor "Literatury Ludowej" - dr sto Swirko. Z kolei złożył sprawozdanie z-ca skarbnika - doc. dr T. Wróblewski. Ad. 5. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej odczytał jej przewodniczący dr Sto Badoń. Ad. 6. Sprawozdania Oddziałów zostały przedłożone na piśmie, ponieważ pełne ich odczytanie zajęłoby zbyt dużo czasu, ograniczono przemówienia do 5-ciu minut. Ad. 7. Po przerwie obiadowej odbyła się dyskusja nad sprawozdaniami. Wobradach popołudniowych przewodniczyła prof. dr M. Znamierowska-Priifferowa, viceprezes PTL. Prof. dr W. Antoniewicz zwrócił uwagę na Iakt, że niektóre Oddziały prowadzą samodzielną wymianę wydawnictw (także z zagranicy) i stwierdził że wymiana taka winna być rejestrowana centralnie, gdyż przedmiot jej stanowi własność całego Towarzystwa i całe Towarzystwo winno ko'rzystać z rezultatów tej akcji. Mgr P. Dekowski prosi o szybszą informację o nowych wydawnictwach PTL. gdyż zdarza się, że niektóre pozycje zostają rozdy,sponowane szybciej niż dociera informacja o ich pojawieniu się, wskutek czego nie można mieć kompletów wydawnictw PTL w Muzeum. Prof. K. Zawistowicz-Adamska krytykuje przerwanie pożytecznego zwyczaju, który istniał długo w tradycji PTL, że wszystkie Oddziały Towarzystwa otrzymywały po 1 egzemplarzu każdej pozycji wydawniczej do swoich bibliotek. Była to i informacja bibliograficzna dla członków, którzy mogli zapoznać się z nowym tytułem i na czas zamówić go dla siebie, była też najpożyteczniejszą społeczną fo,rmą magazynowania rezerw, gdyż biblioteki Oddziałów stanowią własność Towa,rzystwa, a książka stawała się dostępną nawet i dla tych członków PTL któ.rzy nie mogli sobie pozwolić na jej zakup. Tę tradycję należy odnowić. Mgr A. Nienartowicz główny księgowy PTL przypomina, że w tym roku tradycję tę wznowiono i prócz dzieł Kolberga, wysyłano do Oddziałów wszystkie pozycje, które się ukazały. Jeśli Walne Zgromadzenie uchwali, administracja PTL będzie wysyłać i dzieła O. Kolberga. Obecnie wniosek z ,redakcji DWOK, uchwalony na ostatnim posiedzeniu Zarządu Głównego, zostanie wysłany do zatwierdzenia Wydziału I PAN i Departamentowi Wydawnictw Ministerstwa Kultury i Sztuki. Co do brakujących pozycji z okresu ,przerwy w wysyłaniu wydawnictw do bibliotek Oddziałów, to mogą one otrzymać uzupełnienie, jeśli nadeślą pisemne zamówienia wg katalogów na te pozycje, których brak. Dr S. Swirko wyraził niepokój, czy wobec obniżki subwencji przez Polską Akademię Nauk nie zostanie zagrożone istnienie "Literatury Ludowej". Mgr B. Gawin wskazuje na możliwość otrzymywania subwencji regionalnych. Z Wydziałów Kultury na zeszyty, dotyczące konkretnych 'regionów, nadto widzi możliwości w wewnętrznych przesunięciach w toku realizacji subwencji, na które Akademia przy odpowiednim uzasadnieniu na pewno wyrazi zgodę. Dr O. Gajkowa zwraca uwagę na nikłą stosunkowo ilość egzemplarzy O. Kolberga, wysyłanych za granicę. Przy podniesieniu nakładu następnych pozycji Kolbergowskich do 6000 egzemplarzy "Ar s Polona" powinna rozprowadzić przynajmniej dwukrotną ilość wysyłanych dotąd egzemplarzy. Prof. B. Olszewicz porusza sprawę centralnej biblioteki PTL we Wrocławiu. Zawiera ona 50000 tomów, a zatrudnia tylko 1 osobę. Brak etatów potrzebnych dla bibliotekarzy i funduszów na dalsze kompletowanie nowych pozycji bibliograficz-·· �Kronika 249 nych. Wiadomo zaś, że jest to biblioteka o znaczeniu ogólnokrajowym. Nowy Zarząd musi tę sprawę przedstawić Wydziałowi Bibliotek PAN. Prof. Gajek popiera wypowiedź prezesa Towarzystwa i stwierdza, że Biblioteka PTL jest jedyną, tak bogatą biblioteką etnograficzną w środkowej Europie. Dr Swirko odpowiada na zarzut nierytmiczności ukazywania się "Literatury Ludowej" i broni tytułu przed zamianą go w półrocznik. Częstszy periodyk jest dla redakcji wygodniejszy, gdyż każdy zeszyt może być poświęcony innemu regionowi. B. Gawin podkreśla ,wagę rytmicznego ukazywania się "Literatury Ludowej", uważa jednak, że nie należy dopuszczać do tego, by stała się tylko wydawnictwem seryjnym, a nie czasopismem. Ad. 8. Prezes prof. B. Olszewicz stawia pod głosowanie zatwierdzenie bilansu, przedstawionego przez gl. księgowego mgra A. Nienartowicza. Wniosek przegłosowano jednomyślnie. Następnie poddaje pod głosowanie przyjęcie sprawozdań Zarządu Gl. GKR i Oddziałów. Wszystkie przegłosowano jednomyślnie. Z kolei poddaje pod głosowanie wniosek GKR o udzielenie absolutorium ustępującemu Zarządowi Gl. Wniosek przegłosowano jednomyślnie, gdyż prócz. zainteresowanych, a więc członków Zarządu Gl. wstrzymał się od głosowania tylko jeden członek, a przeciw udzieleniu absolutorium nie głosował nikt. Głosowanie poparto oklaskami. Ad. 9. W związku z brakiem pewności o ile PAN sfinansuje działalność PTL przy zmniejszających się z .roku na rok dotacjach dla towarzystwa uznano, że Walnemu Zgromadzeniu brak podstaw i realnych danych konkretnych do uchwalenia budżetu na rok 1965. Troskę o budżet 1965 r. i wykonanie planów złożono na barki nowego Zarządu Gl. Odstąpienie od analizy i dzielenia tego, co nieokreślone i niepewne przegłosowano jednomyślnie, a pozostawienie tych problemów Zarządowi Gł. poparto po głosowaniu przez aklamację. Ad. 10. Komisja wnioskowa stwierdziła, że na Walne Zgromadzenie w sprawie zmiany statutu wpłynęły trzy wnioski. Pierwszy, zasadniczy wpłynął od Zarządu Gł. i został przedstawiony na piśmie wszystkim Oddziałom do wcześniejszego przedyskutowania. Drugi, z Oddziału Poznańskiego, proponuje zmianę w punkcie, który mówi, kto przewodniczy Walnemu Zgromadzeniu i sugeruje, by Walnemu Zgromadzeniu przewodniczyła osoba wybrana przez W. Z., a nie jak dotąd prezes lub jego zastępcy. Trzeci wniosek, Oddziału Toruńskiego proponuje odbywanie Walnych Zgromadzeń przez delegatów. Ponieważ wniosek ten pociąga za sobą zbyt dalekie zmiany w statucie i to w wielu punktach i ponieważ nie był dyskutowany przedtem w Oddziałach, a wprowadzenie go w życie wymagałoby zapewnienia źródeł dla opłacenia delegatów, którzy musieliby otrzymać zwrot kosztów podróży, komisja wnioskowa proponuje wniosek Torunia pozostawić do rozważenia nowemu Zarządowi Gł., a uchwalić obecnie statut według projektu rozesłanego przez Zarząd Gł., z uwzględnieniem poprawki, zgłoszonej przez Oddział Poznański. Prof. Fr. Wokroj proponuje nadto, by ze względu na większą jasność zdania drugiego z § 47 na stronie 13 starego statutu w drugim wierszu od góry między słowa "członków Oddziału" wstawić słowo "Zarządu", gdyż chodzi tam o członków Zarządu Oddziału. Ponieważ Walne Zgromadzenie zbliżyło się do tak ważnych decyzji jak zmiana statutu i wybory władz naczelnych Towarzystwa, komisja mandatowa przedstawiła wyniki swoich badań nad prawomocnością tegoż Zgromadzenia. Na 142 zgłoszonych na Walne Zgromadzenie przybyło 98 osób uprawnionych do głosowania. �2;)0 Kronika Wobec tego W. Z. może władnie podejmować wszystkie uchwały do zmiany statutu włącznie. Prof. Priifferowa poddała pod głosowanie wnioski komisji wnioskowej, dotyczące zmiany statutu wraz z poprawką uzupełniającą zgłoszoną przez prof. Wokroja. Wnioski przegłosowano jednomyślnie. Ad. 11. Regulamin wyborczy przyjęto jednomyślnie. Ad. 12. Komisja skrutacyjna rozdała po trzy karty do głosowania z nazwiskami osób, proponowanych przez komisję matkę do Zarządu Cłówn€go GKR i Sądu Koleżeń'Skiego, na tablicy zaś wypisano nazwiska osób, których kandydaturę wysunięto z sali obrad. Głosujący mieli możność skreślania nazwisk i dopisywania w ich miej'Sce innych. Po obliczeniu głosów przez komisję skrutacyjną okazało się, że w głosowaniu wzięło udział 96 osób z uprawnionych 98. Dwie osoby opuściły salę przed głosowaniem. Ważnych głosów oddano 96. Na członków Zarządu Głównego zostali wybrani: Olszewicz, Pietki€wicz, Klonowski, Jaworska, Zawistowicz-Adamska, Kowalska-Lewicka, Bąk, Burszta, Suboczowa, Dubiel, Krzyżanowski, Frankowska, Kalec·iak, Polakiewicz, Lechowa, Kuźniewski, Kutn~eba-Pojnarowa, Petera i Sobi!siak. Na zastępców członków Zarządu Gl. wybrani zostali: Staszczak, Gajek i Godlewski. W skład GKR weszli: Błaszczyk, Malicki, Jar€cki, Świrko, Dobrowolska. Do Sądu Koleżeńskiego zostali wybrani: Antoniewicz, Kleczkowska, Dekowski. Wokroj i Doroszewski. Dokumenty, dotyczące głosowania, zostały przez komisję skrutacyjną zabezpieczone i oddane do przechowania. W czasie pracy komisji sk,rutacyjnej nad obliczaniem głosów uczestnicy Walnego Zgromadzenia prowadzili w dalszym ciągu dyskusję nad sprawami interesującymi poszczególne Oddziały i całe Towarzystwo. Przedyskutowano wniosek mgra A. Nienartowicza, by do bibliotek Oddziałów dostarczyć po 1 komplecie dzieł Oska,ra Kolberga. Po dłuższej dyskusji wniosek popierali prof. prof. Zawistowicz-Adamska, Priifferowa Wokroj, Lewicka i Kaleciak, a przeciw wnioskowi występował doc. Wróblewski i prof. Gajek. W wyniku dyskusji uchwalono przygniatającą większością głosów wniosek gl. księgowego nadając uchwale następujące brzmienie: Walne Zgrowadzenie uchwala, że przyszły Zarząd zrealizuje postulaty, by wszystkie Oddziały PTL posiadały w swych bibliotekach po jednym komplecie Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga. Przeciw tej uchwale głosował 1 członek, a od głosu wstrzymały się 4 osoby. Co do przyszłego Walnego Zg'romadzenia w Przemyślu postulowano by odbyło się ono około połowy września. Z Jasiewicz przypomniał swój dawny wniosek, by na przyszłość podawać wcześniej tematykę referatów zjazdowych i skróty lub tezy. Po zgłoszeniu przez komisję skrutacyjną wyników wyborów przewodnicząca prof. M. Priifferowa ogłosiła apeł do osób wybranych do nowych władz Towarzystwa, by jeszcze tego dnia, lub najpóźniej drugiego dnia Walnego Zgromadzenia odbyli swe pierwsze posiedzenia, celem ukonstytuowania wybranych organów. PTL znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i nie może sobie pozwolić na ponowne opłacenie kosztów podróży na osobne zebrania konstytucyjne i dlatego musi być do tego wykorzy,stany ich pobyt na Walnym Zgromadzeniu. Z tych względów zebranie konstytucyjne musi się odbyć naj dalej drugiego dnia W. Z.o gdyż nowy skład władz Towarzystwa należy do 14 dni przedstawić władzom administracyjnym. Tym komunikatem i podziękowaniem za uczestnictwo prof. M. Priifferowa zamknęła pierwszy dzień obrad Walnego Zgromadzenia. �Bilans Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego na dzień 31. XII. 1964 r. Aktywa Treść Lp. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. __ -------- __ -------Banki - Zarządu Głównego Oddziałów Komitetu Kolbergowskiego Kasa - Zarządu Głównego - Oddziałów - Komitetu Kolbergowskiego Koszty niewyodrębnionej działalności gospodarczej (wydawniczej w toku produkcji) - Zarządu Głównego - Komitetu Kolbergowskiego Dłużnicy - Zarządu Głównego - Komitetu Kolbergowskiego Inne rozrachunki - Zarządu Głów- i nego - Komitetu Kolbergowskiego Materiały - w magazynie własnym - w przerobie Przedmioty nietrwałe w użytkowaniu Wyroby (wydawnictwa) Środki podstawowe Zarządu Głównego - Komitetu Kolbergowskiego St~a~y niewyodrębnionej działal--i---_n_os_Cl_goosPDdarczej I I Suma bilansowa ---- Sumy zbiorcze Sumy 1_ j ednostk. __ o -,--- Lp. _____ 8127,66 :I! 50713,58 1. 1784049,80 622,75 7632,89 873,90 9129,54 296401,33 359374,51 655775,84 ---- 20535,41 il i l: 2. 366564,61 0 - Zarządu Głównego Komitetu Kolbergowskiego Odbiorcy - Zarządu Głównego Komitetu Kolbergowskiego Roz,rachunki publiczno-prawne Sumy do rozliczenia i inne Zużycie przedmiotów nietrwałych Odchylenia od cen ewidencyjnych II 5. ,I 6. , 7. " 8. ° Antoni Nienartowicz 677 352,80 ---- 715713,56 1395,10 550,40 1945,50 2991,90 47332,50 117462,36 112709,77 wyrobów Fundusz środków podstawowych ! Fundusz środków obrotowych ! Zyski niewyodrębnionej działalI ności gospodarczej 1416418,02 7016629,12 4668,32 ,--- 22 197,88 34872,60 --- 57070,48 21,818,92 128418,58 150237,50 117462,36 4671124,85 1380752,57 35665,45 --- -1 1 416418,02 208 038,05 9 435 871,?_5 ===:I'_-_-_-_-_-_-~~ma :~~~ansowa Główny Księgowy mgr 38360,76 - I 9. 346029,20 ... Sumy zbiorcze - ol 3. 4. 'II Sumy jednostko o : Wierzyciele i 1725208.56 __ ._--_._._--------_._---~ -- --- ---_ Treść ~__ ~ Pasywa ... --Ii ~-: -_---:~-_ -=-~_=:r~-_9_-_4-35-,-87-1-,O--5- Skarbnik Prof. dr Stanislaw Bqk �R a c h u n e k w y n i k ó w z a 1 9 6 4 r. Dochody ---1------.... . --- _L_p_·--;-I 1. 2. 3. 4. 5. 6. - T_,r_e_ś_c_· __ Dochody z działalności statutowej Dochody z produkcji niewyodrębnionej 's!)I'zedaż wydawnictw) - Zarządu Głównego - Komitetu Kolbergowskiego Dotacje PAN - dla Zarządu Głównego Dochody do rozliczenia Dochody inne Zmniejszenie środków finansowych Suma bilansowa Wrocław, dnia 14, września Główny mgr Antoni Wydatki Il---------·-·-~---------··- --- -------.---~-.---.-.---.. II:_L_P_.-'.... Suma zł. 1 12823'-1 1. 2. 370302,591. 1 103082,40 :i 3. 515000,237359,25 7003,44 370065,99 4. T_,r_e_ś ć .. --.----.--: -- ..-.-----.. ._I_S_u_=~..:~~.. Koszty działalności statutowej Koszty działalności niewyodrębnionej (wyda wniczej) - Zarządu Głównego - Komitetu Kolbergowskiego Koszty akcji i zadań zleconych Koszty wymiany i straty niewyodrębnionej działalności gospodarczej 12 615 636,6~_,~_-,- 1966 r. Księgowy Nienartowicz Skarbnik Prof. dr Stanisław Bąk 368789,27 697569,15 I 1.245665,37 i 230666,43 72946,45 �Kronika Sesja 251 naukowa Na drugi dzień tj. 22. XI. odbyła się część naukowa oraz zwiedzanie wystawy fotograficznej i wystawy Polskiego Atlasu Etnograficznego. Na posiedzeniu naukowym wygłoszono następujące wykłady i referaty (większość ukaże sie w druku): prof. dr T. M i l e Vi s k i - Wyprawy kupców azteckich na przelomie XV i XVI w.; prof. dr T. L e w i c ki - Kilka uwag o ustrojach średniowiecznych państw Afryki Czarnej; mgr K. lVI a k u l s ki Węzłowe problemy historii etnicznej centralnej Sahary; mgr K. ŚW i e l' c z y ń s ka - Obrzędy inicjacyjne jako miernik sprawności; mgr J. L i s z k a, Wyprawa S. Rogozińskiego do Afryki: doc. dr A. L. G o d l e w s k i - Różnice między czlowiekiem pierwotnym a cywilizowanym w świetle własnych spostrzeżeń na wyspach Towarzyskich; mgr Z. K ł o d n i c k i - Zagadnienie uwarstwienia etnograficznego Austronezji na tle środków komunikacyjnych służących do żegLugi; mgr A. K u c z y ńs k i - Polscy badacze Ludów Syberii. Po każdym wykładzie i referacie odbywała się dyskusja. W przerwie między wykładami powiadomiono zebranych o wyniku konstytucyjnego zebrania Zarządu. Wybrane Prezydium Zarządu Gł. powitano oklaskami. Zakomunikowano również wynik oceny wystawy konkursu fotograficznego, urządzonego z okazji XXXIX W. Z. PTL. Apelem do wzmocnienia wysiłków dla dobra nauki polskiej prezes prof. B. 01szewicz zamknął obrady. Protokółował mgr Piotr Kaleciak WYCIĄG z XL Walnego Zgromadzenia odbytego w dniach Z PROTOKÓŁU członków Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, 24-26 września 1965 r. w P r z e m y ś l u Zgodnie z uchwałą Zarządu Głównego z dnia 23. IX. 1965 ,r. - XL Walne Zgromadzenie członków PTL w Przemyślu otworzył prezes Oddziału przemyskiego - mgr Stefan Lew. Powitał on wszystkich uczestników i zaprosił do Prezydium przedstawicieli nauki i władz miejscowych. Prezydium zebrani powitali oklaskami. Mgr Stefan Lew przewodniczył na przedpołudniowych obradach. P.rzedstawił zebranym porządek obrad, po czym nastąpiło uczczenie pamięci zmarłych w ciągu ostatniego roku członków PTL; prof. dra Jana Czekanowskiego, zasłużonego członka honorowego, prof. dr Tadeusza Lehr-Spławińskiego i prof. Juliusza Zborowskiego. Porządek obrad: 1. Przemówienia powitalne; 2. Uczczenie pamięci zmarłych w ciągu ostatniego roku członków PTL; 3. Odczytanie i przyjęcie protokółu z XXXIX Walnego Zgromadzenia PTL odbytego w 1964 r. we Wrocławiu; 4. Wybór Komisji Wnioskowej; 5. Sprawozdanie Zarządu Głównego PTL za rok 1964/65; 6. Sprawozdanie i wnioski Głównej Komisji Rewizyjnej; 7. Sprawozdania Oddzialów PTL; 8. Dyskusja; 9. Zatwierdzenie bilansu, sprawozdań i wniosków GKR; 10. Uchwalenie planu pracy i budżetu na rok 1966; 11. Uchwalenie wniosków przedlożonych przez Komisję Wnioskową. Ad. 1. Przemówienie powitalne w imieniu gospodarzy wygłosił Sekretarz Prezydium MRN w Przemyślu - ob. dr S. Jabłoński. Ad. 2. Przewodniczący przedstawił straty w szeregach członków PTL, spowodowane przez śmierć, a mianowicie: nestora PTL - prof. dra Jana Czekanowskiego, prof .. Juliusza Zborowskiego i prof. dra Tadeusza Lehr-Spławińskiego. �252 Kronika Wspomnienie o Rektorze Czekanowskim, długoletnim prezesie PTL i Jego Wielkich zasługach dla nauki polskiej i światowej wygłosił prof. dr Stanisław Bąk. Po skończeniu prz€mówienia prof. Bąka zebrani uczcili pamiGć Rektora Jana Czekanowskiego chwilą milczenia. Drugie wspomnienie poświęcił. prof. dr st. Bąk pamięci zmarłego prof. dr. T. Lehr-Spławińskiego i jako uczeń Rektora T. Lehr-Spławińskiego scharakteryzował Jego wielki dorobek naukowy. Zebrani uczcili pamięć prof. dra T. Lehr-Spławińskiego chwilą milczenia. Wspomnienie pośmiertne o prof. Juliuszu Zborowskim, honorowym członku PTL wygłosiła dr Anna Kowalska-Lewicka, po czym uczczono Jego pamięć chwilą milczenia. Ad. 3. Przeczytany przez Kaleciaka protokół z XXXIX Walnego Zgromadzenia we Wrocławiu przyjęto bez zastrzeżeń i przegłosowano jednomyślnie. Ad. 4. Walne Zgromadzenie w głosowaniu jawnym wybrało jednomyślnie Komisję Wnioskową w następującym składzie: doc. dr A. L. Godlewski, dr A. Lewicka, mgr A. Kunysz. Ad. 5. Sprawozdanie Zarządu Głównego PTL za rok 1964/65 odczytała, z-ca sekretarza generalnego, mgr Ma'ria Suboczowa. Sprawozdanie finansowe przedstawił skarbnik PTL - prof. dr Stanisław Bąk. Redakcja DWOK przedstawiła osobne sprawozdanie, które złożył Walnemu Zgromadzeniu Redaktor Naczelny, prof. dr Józef Burszta. Oddzielnie szczegółowe sprawozdanie przedstawił również w imieniu "Literatury Ludowej" - redaktor dr Stanisław Świrko. Ad. 6. Sprawozdanie i wnioski Głównej Komisji Rewizyjnej PTL przeczytał przewodniczący komisji - dr Longin Malicki. Ad. 7. Większość Oddziałów przysłała do Zarządu sprawozdania na piśmie. Zabrakło jedynie sprawozdań z K,rosna, Limanowej i Sanoka. Ze względu na oszczędność czasu ustalono, by odtworzyć tylko najważniejsz€ i najbardziej dla danego Oddziału charakterystyczne punkty. Sprawozdania składali prezesi lub przedstawiciele poszczególnych Oddziałów. Ad. 8. W dyskusji pierwszy zabrał głos prof. dr W. Hejnosz. Zwrócił on uwagę na ·sprawozdania Oddziałów. Podkreślił różnorodność poziomów i zakresów poszczególnych sprawozdań, co sprawia wrażenie, iż nie są one porównywalne. Postawił wniosek, by Zarząd Główny rozsyłał wcześniej do Oddziałów szablon sprawozdań. Okres sprawozdawczy powinien być ujednolicony, jak również jednolicie uporządkowana tematyka. Należałoby wrócić do wzorów sprawozdawczych. Prof. dr B. O l s z e w i c z, prezes PTL, porusza szereg problemów związanych z obecną i dalszą działalnością Towarzystwa, a nawet warunkujących jego dalszy pomyślny rozwój. PTL, podobnie zresztą jak wiele innych towarzystw, przeżywa dość poważne trudności finansowe, które trzeba przezwyciężać, by nie dopuścić do obniżenia działalności. Nie można liczyć tylko na dotacje PAN, trzeba wykorzystać wszelkie możliwości własne. Należą do nich: regularne wpłacanie składek członkowskich, dobra propaganda i sprzedaż wydawnictw PTL oraz zdobywanie subwencji władz regionalnych na wydawnictwa dotyczące danych regionów. Trzeba ożywiać i wzbogacać działalność Oddziałów PTL. Nie można dopuścić do zagubienia się i likwidacji któregoś z istniejących Oddziałów. Trzeba ożywić i utrzymać również zapowiadający likwidację Oddział limanowski. Zarządowi Głównemu leży na sercu sprawa kolportażu wydawnictw PTL przez Oddziały. Nie wszystkie Oddziały mają jednakowe możliwości, ale wiele Oddziałów nie wykorzystuje ich w pełni. Apelujemy do wszystkich członków o zwiększenie troski o sprzedaż wydawnictw PTL. �Kronika 253 Za,rząd podjął decyzję o przecenie starszych publikacji i pocztówek. Wydawnictwa te dla członków będą jeszcze tańsze, zważywszy dochodzącą zniżkę członkowską o 25%• Oddziały otrzymają zawiadomienie o dokonanej przecenie. Mimo tych trudności Zarząd nie ustaje w działalności wydawniczej. Na dzisiejsze Walne Zgromadzenie przywieźliśmy XLIX tom "Ludu" i Etnografię Bułgarii Chr. Wakarelskiego. Zarząd rozważał możliwość trwalszego uczczenia pamięci profesora J. Czekanowskiego i powziął decyzję zorganizowania osobnej sesji naukowej wspólnie z etnografami, antropologami i filologami. Dorobek sesji dostarczy materiału do wydania specjalnej księgi pamiątkowej. Na zakończenie prezes PTL odpowiedział na apele niektórych Oddziałów o organizowanie dla członków wycieczek zagranicznych. Zarząd odnosi się do tego problemu pozytywnie i Prezydium przesonduje istniejące możliwości i powiadomi o wynikach Zarządy Oddziałów. Dr S. Swirko nawiązując do podanych przez prezesa PTL wiadomości o przecenie publikacji PTL proponuje, by komunikat o tym opublikować w najbliższym numerze "Literatury Ludowej". Mgr B. Gawin zauważył, że niektóre Oddziały w swoich sprawozdaniach w ogóle nie poruszały sprawy kolportażu, mimo że jest to bardzo ważna część pracy popularyzatorskiej naszego Towarzystwa. Mgr A. Kunysz proponuje, by z kolportażem wydawnictw dotrzeć do 250 muzeów na terenie kraju i do bibliotek poprzez Zarząd Muzeów w Ministerstwie Kultury i Sztuki. Podkreśła również duże znaczenie tzw. dotacji docelowych. WRN i PRN chętnie popierają wydawnictwa regionalne i dotyczące ich terenów. Podaje szereg przykładów. Dr O. Gajkowa podkreśla rolę dobrej informacji bibliograficznej, podanej w prasie lub audycjach radiowych. Należy również publikować krótkie recenzje z naszych wydawnictw. Brak dobrej informacji bije w nas, gdyż potencjonalny odbiorca wydawnictw często o nich nie wie, lub nie może do nich dotrzeć. Mgr A. Niena-rtowicz przedstawia starania Zarzą·du Głównego i administracji. Dotychczas prasa słabo reaguje na propozycje i zlecenia. Jedynie "Słowo" zamieściło przesłane informacje bibliograficzne. W dalszym ciągu dyskusji zajęto się szczególniej problemem kolportażu wydawnictw PTL. Prof. Olszewicz podkreślił wielką rolę krytyki naukowej i recenzji oraz palącą jej potrzebę. Mgr W. Jarecki proponuje zwrócić się do Kuratoriów Szkolnych o zakupy wydawnictw do bibliotek szkolnych. Dr L. Malicki zwrócił uwagę na nasilenie wydawictwami regionalnymi danego regionu, którego te wydawnictwa dotyczą. Mgr A. Oleszczuk radził, by do popularyzacji wydawnictw PTL wciągać pokrewne o,rganizacje regionalne i kulturalne jak PTTK, CPLiA, teatry amatorskie i inne. Ad. 9. Sprawy bilansu przedstawił gł. księgowy PTL. Prof. W. Hejnosz postawił wniosek, by poddać pod głosowanie zatwierdzenie bilansu, uznanie sprawozdań Zarządu za wystarczające i uchwalenie wniosków, przedstawionych przez Gl. Komisję Rewizyjną. W głosowaniu jawnym przyjęto jednomyślnie sprawozdania Zarządu, zatwierdzono bilans i uchwalono wnioski G.K.R. Ad. 10. Problemy planu pracy i budżetu na rok 1965/66 .referował mgr A. Nienartowicz. Po wysłuchaniu wyjaśnień w głosowaniu jawnym uchwalono jednomyślnie wniosek, by działalność statutową sta~ać się utrzymać na dotychczasowym poziomie, przy czym działalność wydawniczą z konieczności trzeba zmodyfikować zgodnie z możliwościami finansowymi i dotacjami Towarzystwa. �Kronika Ad. 11. Komisja wnioskowa przedstawiła wnioski, które po przedyskutowaniu poddano pod głosowanie. 1) Wniosek Oddziału Poznańskiego by XLI Walne Zgromadzenie było połączone z sesją naukową w Poznaniu w 1966 r. przyj~to przez aklamację· 2) Wniosek Oddziału Toruńskiego, by za przykładem inicjatywy Oddziału Warszawskiego poczynić starania o wycieczki zagraniczne, na zasadzie bezdewizowej wymiany mi~dzy towarzystwami naukowymi przegłosowano i przyjęto jednomyślnie. 3) Wniosek prof. H. Hejnosza o ujednolicenie przez Zarząd Główny schematu sprawozdań Oddziałów przyjęto jednomyślnie. 4) Walne Zgromadzenie upoważnia Zarząd Główny do podjęcia starań o zorganizowanie sesji naukowej wspólnie z antropologami i filologami poświ~conej dorobkowi naukowemu i pamięci profesora Jana Czekanowskiego, przyjęto jednomyślnie. 5) W związku z trudnościami finansowymi PTL Walne Zgromadzenie proponuje Zarządowi Głównemu kilka zaleceń a mianowicie: a) mobilizację Oddziałów do ściągania składek i maksymalnego kolportażu wydawnictw; b) zwiększenie reklamy wydawnictw i dokonanie przeceny starszych publikacji: c) wykorzystanie dla ["ozwoju wydawnictw PTL możliwości Wydziałów Kultury WRN i PRN na popieranie wydawnictw regionalnych; d) zainteresowanie muzeów regionalnych kolportażem wydawnictw PTL. Zalecenia te przyj~to jednomyślnie. Na tym zakończono obrady XL Walnego Zgromadzenia w Przemyślu w dniu 24. IX. 1965 r. Sesja naukowa Następnego dnia 25. IX. 1965 r. w sali posiedzeń MRN w P l' Z e m y ś l u odbyła się sesja naukowa, której przewodniczyli prof. dr J. Burszta, doc. A. Gilewicz i prof. dr St. Bąk. Sesję otworzył prof. J. Burszta. Na program sesji złożyły się następujące referaty i komWlikaty naukowe: 1) mgr A. K u n y s z Obróbka drewna we wrzesnoŚTedniowiecznym Przemyślu; 2) doc. dr F. P e·r s o w s k i Z problemów pogranicza polsko-ruskiego w XXIV w.; 3) d·r A. G i l e w i c z Stan badań nad kulturq ludowq grup etnografi.cznych na terenie województwa rzeszowskiego; 4) dr st. Ś w irk o - komunikat naukowy; 5) mgr SL L e w - Współczesne przemiany demograficzne i kulturowe w dorzeczu średniego Sanu; 6) DYL A. R y b i c k i - Organizacja parku etnograficznego w Sanoku; 7) dr J. P a w ł O,w s k a Obrzędy rodzinne i doroczne we wsiach okolic Birczy; 8) dr M. B i e l' n a c k a podała komunikat naukowy. W czasie przerwy uczestnicy wzięli udział w otwarciu wystawy "Stroje ludowe woj. rzeszowskiego w Muzeum Ziemi Przemyskiej". Mieli oni możność wysłuchania koncertu muzyki staropolskiej w wykonaniu kwartetu smyczkowego Towarzystwa Muzycznego w Przemyślu. Po wysłuchaniu referatów i komunikatów odbyła się dyskusja. W dyskusji szczególnie wyróżnił się prof. dr St. Bąk, który poruszył wiele problemów na marginesie poszczególnych referatów. Szczególnie dużo uwagi poświęcił on problemowi językoznawczego i historycznego uwarunkowania zróżnicowań kulturowych Ziemi Przemyskiej. Podkreślił potrzebę zbierania bibliografii do monografii woj. rzeszowskiego. Postulował badania dialektów małomiasteczkowych. Zalecał badania �Bilans Polskiego Towarzystwa Aktywu _.- Lp. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. _'-- .. .. _ .. -._---- •... _ ..... -----_.- Banki - Zarządu Głównego - Oddziałów - Komitetu Kolbergowskiego Kasa - Zarządu Głównego i Oddziałów - Komitetu Kolbergowskiego ! Koszty akcji i zadań zleconych I Koszty niewyodrębnionej działalności gospodarczej (wydawniczej w toku produkcji) - Zarządu Głównego - Komitetu Kolbergowskiego Sumy do rozliczenia .. - Zarządu Głównego : - Komitetu Kolbergowskiego I Dłużnicy - Zarządu Głównego i - Komitetu Kolbergowskiego ! Materiały w magazynie własnym i w przerobie ! Przedmioty nietrwałe w użytko! waniu - Zarządu Głównego i Oddziałów - Komitetu Kolbergowskiego ! Wyroby (wydawnictwa) - Zarząi du Głównego - Komitetu Kolbergowskiego I Środki trwałe - Zarządu Głównego - Komitetu Kolbergowskiego Pozostałe wartości trwałe - Zarządu Gl. - Komitetu Kolbergowskiego Straty i zyski niewyodrębnionej działalności gospodo - Zarządu Głównego - Komitetu Kolbergowskiego ~u~a-bil~~O~~ Główny mgr Antoni _._-_. Sumy jednostko T r e ś ć ~~=~~~ __ ~ ._. __ 116515,07 59 143,38 1 318498,10 ." __'__ 0._10241,05 Ludoznawczego na dzień 31. XII. 1965 r. __ _---,---,-- Sumy _.,,zbiorcze ..,.,,_. Lp. ii __ 1. 1494156,55 2. ' 3. 841,13 148832,95 682634,74 ----- 2461,10 200670,85 --,--'-_' 31427,51 42734,95 --'-_.- Pasywa .. 10082,18 25811.20 830467,90 203 131,95 4. 5. 6. 74 162,46 ..:... T r e ś ć , ... Rozrachunki z tytułu płac - Komitetu Kolbergowskiego Sumy do rozliczenia Zarządu Głównego i Wierzyciele Zarządu Głównego , - Komitetu Kolbergowskiego ! Zużycie przedmiotów nietrwałych - Zarządu Głównego i Oddziałów - Komitetu Kolbergowskiego Fundusz środków trwałych - Zarządu Głównego .. - Komitetu Kolbergowskiego ! Fundusz obrotowy - Zarządu Głównego - Komitetu Kolbergowskiego Sumy zbiorcze 10830,200747,85 32681,45 980620,15 1 013301,60 108703,41 12.330,55 121033,96 1 428377,88 3f>202,45 1464580,33 4561 593,28 2908864,- 7470457,28 ---"-----'" i-- 72229,85 ' lOB 703,41 -12330,55 .._-3904264,35 1202170,- ----."--.-- 49495,16000.-_._1378882,88 20202,45 ------ 425096,12 !?~~~4-?_~ 121033.96 5106434,35 65495,- l 399085,33 877860,50 :_--=-_~-=----=--=r_' _1_0_2_8_0.·g __ 5_1,_0_2·_- e..- --__ -s_--u_-m_-~a~_b~il~a_n-s~o~w_·_;_·-_~-~_--_-_~~~~-_"_i-.~-2-8_0 95T_,02_-'- Księgowy Nienartowicz Sumy jednostko ...__ . ,....__. Skarbnik Prof. dr Stanislaw Bąk �Rachunek wyników Dochody -----l---- ! Lp. : _._l_. l 2 3 4 5 6 T r e ś ć . _ Suma zł. _-'- Dochody z działalności statutowej Dochody z niewyodrębnionej działalności gospodarczej (sprzedaż wydawnictw) - Zarządu Głównego - Komitetu Kolbergowskiego Dochody z akcji i zadań zleconych Zyski nadzwyczajne niewyodrębnionej działalności gospodarczej - Zarządu Głównego - Komitetu Kolbergowskiego Dotacje PAN - dla Zarządu Głównego -- dla Komitetu Kolbergowskiego I Dotacja z Budżetu Pal1.stwa na przejściowe dodatki mieszkaniowe Zmniejszenie środków finansowych Raze~~~I~~-bi~an~~~~·--1·2 l ---'-'T -.-------7 Wrocław, za rok dnia 14 września Główny mgr Antoni 1966 __ o __ 11 381,- Ii Lp. \' I 217936,44 I 417908,80 IIII 116000,- 977,45 l 005,40 Wydatki "'1 I 1__ __ 1 2 3 4 5 1965 . --- ------:--- ! T r e ś ć ._--_._----------_ Koszty działalności statutowej Koszty niewyodrębnionej działalności I podarczej (wydawniczej) 'Zarządu Głównego Komitetu Kolbergowskiego Koszty akcji i zadań zleconych Straty niewyodrębnionej działalności podarczej Przejściowe dodatki mieszkaniowe II • 316370,61 II I 581948,70 gos- I 1608107,98 76 311,20 I ! i I i I ---1---·..--·-------.... -..· ---- -! 1'. Skarbnik Księgowy Nienartowicz zł. gas- I I 3112,901206,20 59452~;- Suma .•---__--.._1 I 535000,400000,- ---- Prof. dr Stanisław Bąk 8676,80 3112,- �Kronika onomastyczne i toponomastyczne. Zbieranie nazw lokalnych uznał za zadanie bardzo pilne. Na ten temat wypowiadali się dr Gilewicz, doc. Persowski. Dr Czajkowski zapytał o stanowiska przemyskie w badaniach archeologicznych. Mgr A. Kunysz odpowiedział, że odkopane budowle były przeważnie jednoizbowe, a ognisko mieściło się w centralnych miejscach chat. Zamykając obrady XL Walnego Zgromadzenia PTL w Przemyślu prof. St. Bąk podziękował za prace nad jego zorganizowaniem. Trzeci dzień XL Walnego Zgromadzenia Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego spędzili uczestnicy na autokarowej wycieczce krajoznawczej, przebiegającej trasą Przemyśl - Huwniki - Rybotycze - Bircza - Nienadowa - Babice - Krzywcza - Przemyśl. Na trasie tej wycieczki zwiedzano również Kalwarię Pacławską i Krasiczyn. W ten sposób program XL W. Z. członków PTL w Przemyślu został wypełniony do końca. Protokółował mgr Piotr Kaleciale �� https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/a37080c77bd45d2cb5e00c204e79145d.pdf f0ee96cb9476796313d44d7c1ac599c4 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:333 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1968 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:295 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1967 t.51 cz.2 Description An account of the resource LUD 1967 t.51 cz.2,s.650-671 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 51, cz. II, 1968 lIt K R o N I K A EDWARD PASSENDORFER O MUZEUM TATRZAŃSKIM IM. DRA TYTUSA CHAŁUBIŃSKIEGO * W tomie XLIX za rok 1963 czasopisma Lud ukazał się obszerny artykuł W. Jostowej o Muzeum Tatrzańskim, w którym autorka zgodnie z zakresem swych zainteresowań omówiła dział etnograficzny Muzeum pomijając dział przyrodniczy, który stanowi integralną część Muzeum i odgrywa niezmiernie ważną rolę w dziele popularyzacji wiedzy o Tatrach i Podhalu i był zawiązkiem Muzeum Tatrzańskiego. Ponieważ artykuł nie daje pełnego obrazu roli i znaczenia Muzeum Tatrzailskiego, wydaje mi się rzeczą konieczną uzupełnienie go poniższymi uwagami. Muzeum Tatrzańskie jak to zaznaczyła W. Jostowa powstało z inicjatywy A. Scholzego, wielkiego wielbiciela Tatr i dra T. Chałubińskiego. Scholze po zapoznaniu się z muzeum w Popradzie postanowił założyć podobne muzeum w Zakopanem. W roku 1888 przyjaciele dra Chałubińskiego chcąc uczcić Jego zasługi dla Tatr i Zakopanego, zakładają muzeum jego imienia. Na muzeum to złożył się zbiór ptaków i ssaków tatrzańskich zakupiony od A. Kocjana oraz zielnik mchów tatrzańskich i zbiór skał i okazów minerałów zebranych w Tatrach przez Chilłubińskiego. Jak z tego widać podstawą i zalążkiem muzeum były zbiory przyrodnicze. Dział etnograficzny powstał później jako uzupełnienie działu przyrodniczego. W ten sposób Muzeum stało się w całym tego słowa znaczeniu muzeum regionalnym obejmującym całość problematyki Tatr i Podhala. Zbiory przyrodnicze stale uzupełniane przez badaczy tatrzańskich zostały skatalogowane w 1895 roku przez A. Slósarskiego, wykazując niemal 9.000 pozycji. Była to już solidna postawa pod przyszły rozwój działu przyrodniczego. Muzeum Tatrzańskie mieszczące się początkowo w wynajętym pokoju a potem w specjalnie na muzeum • W XLIX tomie "Ludu", poświęconym działalności nieżyjącego już Dyrektora Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem, profesora Juliusza Z b o ro w s k i e g o, reda,kcja zamieściła artykuł o dziale etnograficznym i kulturoznawczym tego Muzeum (s. 751-776). Nie ulega Jednak wątpliwości, że ta Jednostronna perspektywa etnograficzna zatarła regionalistyczny punkt widzenia, a przecież Tatry i całe Podhale stanowią wyjątkowy region, uderzający ~"Wojąodmienn<lścią w zakresie kultury i region, którego kultura jest w sposób bezp<lśredni i uderzający powiązana ze środowiskiem naturalnym. Wzajemne powiązania działalności człowieka z otoczeniem na żadnym obszarze nie są tak widoczne jak w skalnych Tatrach i na całym Podhalu. W czasie, gdy redakcja zamawiała u W. Jostowej odpowiedni artykuł, nic jeszcze nie groziło jedności Muzeum Tatrzańskiego jako Muzeum regionalnemu. W obecnej sytuacji redakcja "Ludu" poczuwa się do obowiązku wydrukować artykuł prof. dr E. P a s s e n d a r f e r a, Członka Korespondenta Polskiej Akademii Nauk, gdyż w zasadzie podziela Jego poglądy i staje w obronie Muzeum Tatrzańskiego jako pełnego muzeum regionalnego. J. G. �660 Muzea wybudowanym drewnianym budynku, w roku 1922 znalazło pomieszczenie w pięknym murowanym gmachu według projektu S1. Witkiewicza i Fr. Mączyńskiego. W gmachu tym parter zajęły zbiory etnograficzne, gdy pierwsze piętro zostało przeznaczone na pomieszczenie działu przyrodniczego. Dział przyrodniczy składa się z dwu części: części geologicznej i botanicznozoologicznej. Zalążkiem działu geologicznego jak już wspomniałem była kolekcja minerałów i skał zebrana przez T. Chałubińskiego. Ze wzruszeniem bierzemy do ręki okazy zebrane przez Chałubińskiego i czytamy własnoręcznie przez niego pisane metryczki. Ze wzruszeniem, bo pamiętamy ileż to bezcennych zbiorów geologicznych polskich uległo zagładzie. Kolekcja Chałubińskiego nie była martwą pozycją. Interesował się nią jeden z naszych najwybitniejszych mineralogów .J. Morozewicz, który zapisał trwale swe nazwisko w nauce badaniami nad granitem tatrzańskim. Właśnie okazy w kolekcji Chałubińskiego stały się podstawą dla Morozewicza wyróżnienia dwu typów granitu w Tatrach. Szereg okazów ofiarowanych przez Morozewicza, przez pioniera badań paleobotanicznych Raciborskiego. oraz przez wybitnego krystalografa i mineraloga Z. Weyberga wydatnie zwiększył zbiór skał i minerałów tatrzańskich. Kolekcja ta jednak jakkolwiek skrupulatnie skatalogowana nie dawała właściwego obrazu budowy Tatr. Uczynił to dopiero wybitny geolog i artysta Mieczysław Limanowski, który uzupełniony przez siebie zbiór wkomponował w barwną opowieść o przeszłości geologicznej Tatr. W jego ujęciu kamienie nabrały wymowy, ucząc obserwacji i wyciągania właściwych wniosków. Koncepcję tę, dostosowaną oczywiście do obecnego stanu wiedzy o Tatrach i Podhalu, staraliśmy się utrzymać przy montowaniu obecnej wystawy. Okres międzywojenny to okres wytężonej pracy 'geologów w Tatrach. Wszyscy ci badacze w miarę jak pogłębiała się znajomość geologii tatrzańskiej wzbogacali zbiory okazami, które ilustrowały stan wiedzy współczesnej. Szczególne zasługi w tym zakresie położył wybitny geolog twórca nowoczesnej koncepcji o budowie Tatr Ferdynand Rabowski, który wzbogacił zbiory Muzeum szeregiem wartościowych okazów oraz współpracował przy ich racjonalnej ekspozycji. Na uwagę zasługuje fakt,. że Rabowski żywo interesował się problematyką etnograficzną i w latach 1922-28 gromadził zbiory etnograficzne z Podhala dla Muzeum. Olbrzymie zasługi w okresie międzywojennym położył dla Muzeum Konstanty Stecki początkowo nauczyciel gimnazjum miejscowego a później profesor Uniwersytetu Poznańskiego. K. Stecki botanik, miał bardzo szerokie zainteresowania. Zgromadził dla Muzeum nie tylko okazy botaniczne, ale również szereg bardzo cennych okazów geologicznych. O rozległości jego zainteresowań świadczy również fakt, że jest autorem pracy o malowidłach na szkle na Podhalu. Zasługą K. Steckiego jest również urządzenie w nowym gmachu pracowni przyrodniczej wyposażonej w niezbędny sprzęt laboratoryjny, co umożliwiało przyjeżdżającym w Tatry przyrodnikom prowadzenie badań naukowych. Dział geologiczny był stale przedmiotem troski wszystkich pracujących w Tatrach i na Podhalu geologów. Interesowali się nim i W. Goetel i syn tej ziemi Wł. Paw lica i K. Guzik i St. Sokołowski i wielu wielu innych. System jurajski i kredowy został wybitnie wzbogacony i rozbudowany dzięki pracy piszącego te słowa. Bogata kolekcja skamieniałości pokazuje bujne życie jakie panowało w tych okresach. Zaangażowany przez Muzeum dla uzupełnienia zbiorów E. Panow również wydatnie przyczynił się do powiększenia kolekcji geologicznej i doprowadzenia jej do właściwego poziomu. Wspomnieć również należy o subwencji fundacji Kórnickiej dla działu przyrodniczego, która umożliwiła usunięcie niektórych trudności. �Muzea 661 Okres powojenny zaznaczył się w historii Muzeum a zwłaszcza jego działu geologicznego szeregiem istntnych wydarzeń. Szczególnie ważnym było uzyskanie sumptem Muzeum Ziemi nowych gablot oraz zaangażowanie do przebudowy ekspozycji A. Michalika, który wydatnie przyczynił się do unowocześnienia wystawy. Na podkreślenie zasługuje również współpraca Zb. Korosadowicza, któremu dział geologiczny zawdzięcza piękną oprawę plastyczną. Dzięki przychylnemu stanowisku min. B. Krupińskiego Muzeum uzyskało fundusze z Państwowej Rady Górnictwa na zakupienie dwu gablot i urządzenie w nich wystawy obrazującej górnictwo i hutnictwo tatrzańskie. Urządzeniem tej wystawy zajął się St. Zwoliński. W ostatnich wreszcie latach w związku ze zjazdem Polsko Tow. Geologicznego w Tatrach, w którym brało udział ponad 100 zagranicznych geologów została przebudowana ekspozycja geologiczna przy wydatnej pomocy Zb. Wójcika z Muzeum Ziemi i uczniów piszącego te słowa, zgodnie z współczesnym stanem wiedzy o geologii Tatr i Podhala. Dział ten jak z tego widać powstał w wysiłku i sumptem wielu osób i wielu instytucji i jest wyrazem troski i pietyzmu wszystkich badaczy dla tego regionu naszego kraju i dla Muzeum Tatrzańskiego. Przechodząc do krótkiej charakterystyki struktury i założeń poszczególnych działów chciałbym podkreślić ich wysoką wartość poznawczą i dydaktyczną. Myślą przewodnią działu geologicznego jest pokazanie historii Tatr w ich zmiennych kolejach od momentu, kiedy w głębi ziemi krzepła gorąca masa, magmą zwana z której zrodziła się naj twardsza skała Tatr granit, po okres dzisiejszy. Szereg plansz, profilów i odpowiednio dobranych okazów pokazuje jak barwną i urozmaiconą była przeszłość geologiczna Tatr, jak zalewały je morza, jak wyłaniały się w nich wyspy, które ulegając niszczeniu przez fale i rzeki dostarczały materiału na powstanie piaskowców i zlepieńców. Każdy taki okres jest ilustrowany okazami skał i zestawem skamieniałości zwierząt, które wówczas żyły. Ich rekonstrukcje pozwalają na wytworzenie sobie obrazu jak wyglądały one za życia. Szereg pięknych fotografii pokazuje naj ciekawsze typy krajobrazowe, które tym skałom zawdzięczają swe powstanie. W ten sposób urządzona wystawa pokazuje, że kamienie mówią, należy tylko ich mowę rozumieć. Każdy z okresów ma popularnie i barwnie napisaną historię wydarzeń, jakie wówczas na terenie Tatr się rozgrywały. Ostatnim okresem niezwykle ważnym w historii Tatr to epoka lodowcowa kiedy wreszcie uformowało się ostatecznie iCh oblicze. Na modelach pokazano jak Tatry wyglądały w czasie epoki lodowej, kiedy doliny wypełniały lodowce, a jak po ustąpieniu lodów, kiedy doliny zostały rozorane głęboko przez lodowce i kied~' powstałe w epoce lodowej misy skalne zamieniły się w piękne jeziora. Epoka lodowa nawiązuje już do czasów dzisiejszych, pod koniec bowiem tej epoki wgłąb Tatr wtargnęła roślinność i zawędrowały zwierzęta. Obraz więc dzisiejszego świata roślinnego i zwierzęcego może być zrozumiany dopiero na tle przemian geologicznych jakim Tatry ulegały. Ważnym wydarzeniem w końcowych etapach historii Tatr było powstanie jaskiń budzących tak żywe zainteresowanie szerokich mas. Jedna z gablot i instruktywne plansze poświęcone zostały tej tak interesującej problematyce speleologicznej. Ostatnim wreszcie działem ekspozycji geologicznej jest historia tatrzańskiego górnictwa i hutnictwa. Pokazano tutaj na licznych planszach, wykresach i dokumentach ten tak interesujący rozdział epopei skalnego Podhala. Pokazano jak z nadludzkim wysiłkiem górnik wydzierał ziemi skarby mineralne, jak w prymitywnych warunkach prażył rudę, jak powstawały różne wyroby z żelaza, które w owych czasach rozchodziły się daleko i szeroko. Całe to zagadnienie jest zrozumiałe dopiero na tle budowy geologicznej Tatr z której można dopiero wyczytać, gdzie i w jakich warunkach tworzyły się owe �662 Muzea rudy, które z takim trudem wydobywano z głębi. Dział geologiczny Wląze się w ten sposób wyraźnie z działem botaniczno-zoologicznym który jest niejako jego rozwinięciem w dobie obecnej oraz człowiekiem, pokazując jak na bazie znajomości budowy geologicznej terenu moźna było wydobywać z ziemi cenne kruszce. Część botaniczno-zoologiczna zajmuje drugą połowę pomieszczenia na pierwszym piętrze. Mieści ona w sobie wystawę botaniczną i zoologiczną. W części botanicznej pokazano rozmieszczenie roślinności w pięciu piętrach roślinnych według stref wysokościowych oraz eksponowano cały szereg roślin suszonych przestrzennie, odpowiednio pokolorowanych, dających dobre wyobrażenie o ich naturalnym wyglądzie. Szereg fotografii krajobrazowych dobrze ilustruje poruszone wyżej zagadnienia. Podobną strukturę posiada dział zoologiczny. Przedstawiono w nim rozmieszczenie zwierząt również według stref roślinnych oraz cały szereg zwierząt tatrzańskich wypchanych, pomieszczonych w dużych gablotach oszklonych. Brak miejsca nie pozwala niestety na właściwe rozmieszczenie wszystkich okazów, tak :że wiele z nich musi być przechowywanych w magazynach. Dział przyrodniczy jak z tego przedstawienia widać stanowi zwartą organicznie ze sobą połączoną całość, a w połączeniu z działem etnograficznym stanowi przykład dobrze pomyślanego i logicznie skonstruowanego muzeum regionalnego, w którym wszystkie elementy regionu od jego budowy geologicznej poprzez szatę roślinną i świat zwierzęcy do człowieka i jego kultury stopione zostały razem pokazując te wszystkie elementy we wzajemnej zale:Żności. Dział przyrodniczy Muzeum budzi olbrzymie -zainteresowanie zwiedzających i stanowi bodaj:że największą jego atrakcję. Tatry bowiem są jedynym na obszarze ziemi naszej regionem o charakterze alpejskim, gdzie występuje szereg zjawisk o niespotykanej gdzie indziej wymowie i dlatego w Tatry i do Muzeum Tatrzańskiego prowadzimy rzesze naszych studentów, by pokazać im prawdy geologiczne, ukryte gdzie indziej głęboko w ziemi a tu odsłonięte wspaniale na ścianach skalnych. Dział geologiczny Muzeum budzi tak:że bardzo :żywe zainteresowanie geologów zagranicznych odwiedzających Tatry czy to z okazji różnych zjazdów geologicznych czy indywidualnie. Wszyscy oni wyra:żają się z dużym uznaniem o zbiorach i koncepcji ich ekspozycji. Muzeum Tatrzańskie dzięki swemu doskonałemu poło:żeniu w centrum miasta obok domu turystycznego i Dworca Tatrzańskiego jest tłumnie odwiedzane przez liczne rzesze turystów. Niemały udział mają tu wycieczki szkolne, dla których dział przyrodniczy jest dużą bardzo atrakcją Dobrze urządzone Muzeum spełnia bardzo ważną rolę dydaktyczną; szczególnie silnie uwydatnia się to w naukach geologicznych. Dobrze zorganizowana ekspozycja pokazuje jak z obserwacji prostych często zjawisk wyciąga się logiczne wnioski, jak te zjawiska szeregują się w pewne wydarzenia a te z kolei mówią o historii danego 1I:rajobrazu. Krajobraz staje się zrozumiały jako wyraz powiązanych ze sobą przemian. Zwiedzający muzeum po zapoznaniu się z wyłożonymi tu okazami będzie próbował sam czynić pewne obserwacje i wyciągać właściwe wnioski. Jest to szczególnie ważne w wypadku dorastającej młodzieży dla której wybór zawodu w tym właśnie precyzuje się wieku. Dziś gdy geologia odgrywa tak istotną rolę w gospodarce, gdy krajowi potrzeba dobrze do swego zawodu wyszkolonych geologów, dobrze postawiona wystawa geologiczna może rozbudzić zamiłowania naukowe i skierować ku studiom geologicznym. Jest to tym ważniejsze, :że geologii w szkole średniej nie ma a Muzeum Tatrzańskie jest właściwie niemal jedynym w kraju muzeum regionalnym, gdzie dział geologiczny istnieje. Muzeum Tatrzańskie było w okresie przed pierwszą wojną i w okresie międzywojennym centrum bardzo intensywnego :życia naukowego. Tu koncentrowały �Muzea 663 się myśli wszystkich którzy pracowali na terenie Tatr i Podhala, wszystkich czy to humanistów czy przyrodników. W opar.ciu o Muzeum Tatrzańskie działała Sekcja Przyrodnicza i Sekcja Ochrony Tatr Towarzystwa Tatrzańskiego. Muzeum Tatrzańskie udzielało stypendiów na badania geologiczne. Korzystali z nich Weyberg i Limanowski. Zupełnie swoistą a niezmiernie cenną pomocą w badaniach naukowych było udzielanie gościny w gmachu Muzeum pracującym na terenie Tatr i Podhala pracownikom naukowym. Korzystali z niej bardzo licznie i humaniści i przyrodnicy. Materiały do mej pracy habilitacyjnej zbierałem w Tatrach mieszkając w Muzeum. Obecnie Uniwersytet Warszawski współpracuje w zakresie badań fitofenologicznych Tatr i Podhala z pracownikami naukowymi Muzeum. Badania przyrodnicze są więc jak widzimy kontynuowane i prowadzone w ramach działu przyrodniczego Muzeum. Na podkreślenie zasługuje również żywa działalność popularyzatorska działu przyrody żywej. Wyraża się ona urządzaniem czasowych wystaw poświęconych różnym ciekawym zjawiskom w zakresie życia roślin i zwierząt. Wystawy takie były pokazywane w Bukowinie, Jabłonce i Podczerwonym. W planie przewidziano pokazanie tych wystaw w szergu zapadłych wiosek góralskich, gdzie nigdy żadnych wystaw nie było. Eksperyment z wystawą objazdową okazał się bardzo udaną akcją oświatową, jak świadczy duża frekwencja odwiedzających. W tej chwili są czynione intensywne starania powołania do życia w Zakopanem Towarzystwa Naukowego. Towarzystwo takie powinno było istnieć już od szeregu lat. Cały szereg ośrodków o znacznie mniej intensywnym życiu naukowym i kulturalnym ma swe towarzystwa naukowe a jedynie Zakopane będące od lat ośrodkiem intensywnych badań naukowych towarzystwa takiego nie posiada. Towarzystwo Naukowe obejmujące swym zakresem wszystkie dyscypliny zajmujące się Tatrami i Podhalem musi znaleść swe oparcie o Muzeum Tatrzańskie. Towarzystwo winno mieć swój organ, jego redakcja winna znaleść się w Muzeum, które w ten sposób właśnie spełni swą rolę ośrodka badań naukowych. Muzeum posiada obszerną bibliotekę ,tak humanistyczną jak i przyrodniczą, która daje doskonałe oparcie dla działalności przyszłego Towarzystwa Naukowego. SIedząc rozwój Muzeum Tatrzańskiego nietrudno zauważyć wielką dysproporcję między rozwojem działu etnograficznego i przyrodniczego, dysproporcję środków którymi dysponują oba działy i dysproporcję obsady personalnej. Dział przyrodniczy mimo wielkiego - jak starałem się wykazać znaczenia - posiada" zaledwie jednego kustosza z działu przyrody żywej. Dział geologiczny nie ma i nie miał nigdy fachowego kustosza. Tak jak przed 60-ciu laty opiekują się nim pracujący w Tatrach geologowie, tak jak przed 60-ciu laty znoszą na plecach okazy, uzupełniają zbiory, piszą do nich kartki. Mimo wielkiej i coraz większej roli jaką odgrywają nauki geologiczne nie udało się jakoś do tej· pory przełamać oporów czy niechęci w stosunku do nauk geologicznych w muzeach. Naród geologiczny jest jednak uparty i wytrwały. Wierzymy mocno, że wreszcie i dla nas zaświta słońce i wreszcie uda się uzyskać etat kustosza geologa i że wreszcie dla tego działu traktowanego tak po macoszemu zacznie się nowa era. . Tym optymistycznym akcentem mógłbym zakończyć mój artykuł, gdyby nie uporczywie powtarzające się ostatnio pogłoski o zamiarze likwidacji działu przyrodniczego w Muzeum Tatrzańskim. Pogłoski te są tak nieprawdopodobne, że trudno w nie uwierzyć, ale ponieważ w Polsce dzieją się często rzeczy nieprawdopodobne z wybitną szkodą dla polskiej kultury, niepodobna przejść nad nimi do porządku dziennego. Jako uzasadnienie planów likwidacji działu przyrodniczego w Muzeum Tatrzańskim, podaje się zamiar urządzenia podobnego działu w sie- �664 MlIzea dzibie Parku Narodowego Tatrzańskiego. Jest to grube nieporozumienie. Inne zupełnie cele ma regionalne Muzeum Tatrzańskie, a inne muzeum w Parku Narodowym Tatrzańskim. Muzeum w Parku winno być poświęcone problematyce ochrony przyrody. Cały dział geologiczny typu takiego tak jest w Muzeum Tatrzańskim jest tam zupełnie niepotrzebny i byłby zbędnym balastem, który odwodziłby zwiedzającego od głównego celu jakim winna być ochrona przyrody tatrzańskiej. Zamiast tego działu wystarczy zupełnie mapa petrograficzna na której zaznaczono by główne typy skalne dla zrozumienia procesów glebowych, jakie rozwijały się na terenie Tatr doprowadzając do powstania takich czy innych rodzajów gleb. Na wystawie należałoby pokazać w pięknych dużych okazach najważniejsze typy skalne a nad nimi piękne fotografie typów krajobrazowych z zaznaczeniem, jakie czynniki doprowadziły do ich powstania. W dziale przyrody żywej w moim przekonaniu głównym akcentem powinien być las, jego ochrona. zagadnienia klimatyczne. Zapewne Park Narodowy ma w tej dziedzinie swoje plany, nie mnie o nich się wypowiadać. Nie ulega jednak żadnej wątpliwości. że obie wystawy winny być zupełnie różne i innym służyć celom. Wystawy te nawzajem mogłyby się uzupełniać, co winno być zaznaczone w odpowiednim miejscu w obu wystawach. Doskonale to zagadnienie rozwiązali nasi pobratymcy z południa gdzie obok muzeum w Parku Narodowym poświęconym ochronie przyrody istnieje cały szereg muzeów z działami przyrodniczymi czy wręcz muzeów przyrodniczych, czy geologicznych w Popradzie, w Świętym Mikulaszu. w Hradku, w Rużomberku itd. Zapewne u podstawy tych planów likwidacji działu przyrodniczego Muzeum Tatrzańskiego leży chęć uzyskania pomieszczeń na pierwszym piętrze na cele działu etnograficznego. Ale czy wobec szeroko zakrojonych planów urządzenia skansenu gdzie różne obiekty znajdą znacznie lepszą oprawę niż w gmachu Muzeum, jest rzeczą sensowną dążyć do dalszej rozbudowy działu etnograficznego. Zamiary likwidacji działu przyrodniczego Muzeum Tatrzańskiego są tak pozbawione cienia uzasadnienia, byłyby tak szkodliwe dla idei Muzeum Tatrzańskiego, że chyba po gruntownej rozwadze całego zagadnienia zostaną chyba zaniechane. Gdyby jednak mimo wszystko plany miały być zrealizowane to w pierwszym rzędzie należałoby z frontonu gmachu Muzeum usunąć napis Muzeum Tatrzańskie im. Dra T. Chałubińskiego a z hallu usunąć jego popiersie. Bo tak okaleczone Muzeum miałoby minimalny związek z Tatrami a już żadnego z Chałubińskim. Byłby to akt tak bezprzykładnego braku pietyzmu dla wielkiego człowieka i wielkiego przyrodnika jakim był T. Chałubiński, że przeciwko takiej decyzji podniósłby się zgodny i zdecydowany protest nie tylko wszystkich przyrodników, ale i wszystkich miłośników Tatr i Podhala. Podobny akt godziłby w sposób jaknajbardziej istotny w ideę Muzeum Tatrzańskiego i stałby w jaskrawej sprzeczności z intencjami i wolą wszystkich osób i instytucji, których pracą i sumptem powstał dział przyrodniczy Muzeum, a którzy rozumieli go zawsze jako integralną część regionalnego Muzeum Tatrzańskiego. Nad tym nie wolno przejść do porządku dziennego. Miejmy jednak nadzieję, że te zamiary pozostaną tylko w sferze pogłosek, należało to w moim przekonaniu jednak odpowiednio naświetlić. Miejmy nadzieję, że Muzeum Tatrzańskie zachowa swój charakter muzeum regionalnego szerząc miłość dla najpiękniejszego zakątka naszej ziemi. �ZE WSPOMNIEŃ O TADEUSZU LEHR-SPŁA WIŃSKIM Tadeusz Lehr-Spławiński pochodził ze wschodnich kresów Polski, ale życie swoje związał zasadniczo z Krakowem. W Krakowie zdobywał o{f r. 1909 wykształcenie uniwE'rsyteckie w zakresie filologii słowiańskiej i klasycznej, a także historii. Studium starożytnej greki i łaciny stanowiło dla niego doskonałą podbudow~ do prz~'sz!~'ch badań historyczno-porównawczych. W dziedzinie języko- PROF. DR TADEUSZ LEHR - SPŁAWIŃSKI znawstwa s!o\',;iańskiego i polskiego nauczycielami jego byli: Jan Łoś, Kazimierz Nitsch i Jan Rozwadowski. W r. 1913 przebywał także na studiach w Wiedniu, pracując nad językiem staro-cerkiewno-słowiańskim pod kierunkiem W. Vondraka i nad językiem chorwacko-serbskim u M. Resetara. Stopień doktora filozofii uzyskał w r. 1913 po napisaniu pracy Studia nad akcentem pomorskim, z mapą ("Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności", Kraków 1913, t. VI, s. 359-451). Po ewakuacji Krakowa jesienią 1914 r. uczył w gimnazjum sanatoryjnym w Zakopanem, gdzie rozpoczął pracę nad gramatyką tzw. języka połabskiego. Po odsunięciu się frontu na wschód wrócił w 1915 r. do Krakowa i był dalej nauczycielem gimnazjum. Ale już w r. 1917 habilitował się na podstawie pracy Ze studiów nad akcentem slowiań·· skim (Kraków H117, "Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności", nr l, stron IV + 92). �666 Kronika W r. 1918 otrzymał nominację na profesora w uniwersytecie w Czerniowcach na ·Bukowinie. Katedry tam jednak nie objął, gdyż niedługo potem Austria się rozpadła, a Bukowina przypadła Rumunii. Po wypędzeniu Niemców z Poznania, co nastąpiło pod koniec grudnia 1918 r., zorganizowano w tym mieście uniwersytet, który otwarto w maju 1919 roku. T. Spławiński, jako profesor nadzwyczajny, objął w nim katedrę filologii słowiańskiej. Wespół z profesorem M. Rudnickim i innymi pracownikami poznańskimi, szczególnie historykami i archeologami, przyczynił się do założenia i zorganizowania Instytutu Zachodnio-Słowiańskiego, który podjął prace naukowo-badawcze nad zachodnią Słowiańszczyzną. Organem Instytutu było wychodzące dotąd czasopismo "Slavia Occidentalis" (obecnie do druku idzie 27 tom). Naukowa działalność członków tego Instytutu znana jest w całej Polsce jako niezmiernie żywa, nastawiona na rzetelne badania stosunków między Słowianami i Niemcami w przeszłości, przy czym stanowisko polskich uczonych było nieraz wręcz odmienne, niż niemieckich. Nic więc dziwnego, że hitlerowcy po wkroczeniu do Poznania, ze szczególną zaciekłością (cum furia theutonica) niszczyli wszystko, co w Instytucie zastali, nawet rękopis i skład gramatyki pomorskiej (Pomoranische Grammatik) F. Lorentza, który był przecież Niemcem z Pomorza. T. Spławiński przebywał w Poznaniu stosunkowo niedługo (niespełna 3 lata). Ale i w tym krótkim okresie jego praca pedagogiczna nie przeszła tu bez echa. Spod jego kierowniczej ręki wyszedł w Poznaniu ks. P. Gołąb i A. Tomaszewski. Obaj ci pracownicy dali znaczny wkład przede wszystkim do badań nad dialektami polskimi: ks. P. Gołąb na Śląsku, A. Tomaszewski (później docent Uniwersytetu Poznańskiego) w Wielkopolsce. Niestety obaj w sile wieku zostali barbarzyńsko zamordowani przez hitlerowców w obozach śmierci. Tymczasem jesienią 1921 r. zawakowała w Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie katedra języka polskiego i filologii słowiańskiej, opróżniona przez prof. H. Ułaszyna l, który się przeniósł do Poznania. Jako kandydata na to stanowisko wysunięto T. Spławińskiego. Ale sprawa jego mianowania przewlekała się dość długo. Profesor zjawił się we Lwowie dopiero wiosną 1922 r., w trzecim trymestrze r. ak. 1921/22. Jako profesor zwyczajny filologii słowiańskiej sprawował zastępczo także kierownictwo katedry filologii ruskiej (do końca września 1925 r.) i języka polskiego (do marca 1926 r.). Wykłady i seminaria ruszczyzny przejął J. Janów, z języka polskiego H. Gaertner. Seminarium słowiańskie wraz z katedrą 'języka polskiego i filologii ruskiej mieściło się w starym gmachu pojezuickim przy ul. Św. Mikołaja 4. Na pierwszym piętrze, w prawym skrzydle głównego korytarza znajdowały się dwa p;:>koje, z których większy był czytelnią i salą ćwiczeń, mniejszy zaś zajmował profesor, pr.zy czym mieściła się w nim także biblioteka zakładowa. Okna zakładu wychodziły na Ogród Botaniczny. Spławiński zorganizował w ostatnim trymestrze roku ak. 1921/22 bardzo nieliczne seminarium słowiańskie. Dostali się tam studenci zaawansowani, którzy w r. 1920/21 przeszli przez seminarium prof. Ułaszyna 2. Prócz tego ogłosił proseminarium języka polskiego jako przygotowanie do przyszłego seminarium. Nie było rzeczą łatwą dostać się na seminarium, a nawet na proseminarium. Profesor I Katedrę tę miał od 1916-19114r. A. A. Kryński, od 1915-1920 Kazimierz Nitsch. • Wcześniej właściwie młodzieży w Uniwersytecie Lwowskim nie było, gdyż przebywała ona we frontowych formacjach wojskowych. Pierwszym normalnym po wojnie rokiem akademiekim we Lwowie był rok 1000/21,który zresztą roz'poczęto ze znacznym opóźnieniem. �Kronika 667 dobierał sobie kandydatów według tego, kto miał lepsze kwalifikacje. Aby otrzymać pozwolenie profesora na wpisanie jego seminarium do indeksu, trzeba się było wykazać znajomością gramatyki opisowej języka polskiego (przynajmniej według podręcznika L Steina i R. Zawilińskiego), znajomością języka łacińskiego i greckiego w zakresie szkoły średniej, zdać specjalne kolokwium z fonetyki opisowej języka polskiego (według artykułu T. Benniego) oraz z języka staro-cerkiewno-słowiańskiego. Poloniści uczyli się wtedy jeszcze z książki A. Leskiena: Handbuch der aLtbuLgarischen Sprache (Heidelberg 1919). Zdarzało się, że ktoś się z jakimś kolokwium pospieszył, wtedy miał pierwszeństwo przed innymi w dostaniu się na proseminarium. Profesor przyjmował 25 osób (tyle miał miejsc w sali ćwiczeń), tyle też mniej więcej na seminarium języka polskiego, przez które musiał przejść każdy polonista. Oprócz tego odbywał kilkoosobowe seminarium słowiańskie. Seminaria i ćwiczenia prowadził trochę szkolarskim sposobem, ale jedynie skutecznym. Każdy z uczestników mógł być w każdej chwili wezwany do odpowiedzi przy tablicy. Było to denerwujące, bo wiedzy językoznawczej z braku profesora młodzież uprzednio wiele nabyć nie zdążyła. Ale taka metoda była mobilizująca, każdemu bowiem szło o to, żeby się wobec profesora i audytorium koleżeńskiego nie zbłaźnić. Profesor wysłuchując niejednokrotnie nonsensów, nie gniewał się nigdy (w przeciwieństwie do prof. K. Nitsche), tylko w sposób dobroduszny wykazywał wezwanemu brak wiadomości i umiejętności myślenia językoznawczego. Mimo tego niemal ojcowskiego tonu potknięcia takie nie należały do przyjemności 3, .zwłaszcza że przytrafiały się wobec profesora, którego rozległa wiedza budziła podziw i szacunek, ale też dużo obawy. Bo Profesor choć na seminariach zwykle pobłażliwie traktował niedociągnięcia w odpowiedziach, był bardzo wymagający, gdy szło o pisemne ćwiczenia (wypracowania co tygodniowe, referaty, prace) i surowy przy egzaminach. W pierwszym roku pracy we Lwowie Profesor prowadził ćwiczenia proseminaryjne z języka polskiego sam, rzadko powierzając tę funkcję asystentkom. Były nimi wówczas: J. Wójcikówna (Ffanhauserowa) i J. Dalborówna (Żlabowa). W ich miejsce od stycznia 1923 r. starszym asystentem został dr J. Janów, z czasem mój serdeczny i wierny Przyjaciel, który w czerwcu 1925 r. wyhabilitował się u prof. Spławińskiego i A. Gawrońskiego, po czym pracował jako zastępca profesora, a od jesieni 1928 r. jako profesor nadzwyczajny filologii ruskiej 4. Profesor Spławiński przebywał we Lwowie do 1929 r. Jego działalność pedagogiczna dała bardzo poważne wyniki. Stanowią je: habilitacja J. Janowa i szereg promocji doktorskich. Pierwsze u niego we Lwowie zdobyły tytuł doktora filozofii p.p. J. Heydzianka (Pilatowa) i M. Rytarowska (Słuszkiewiczowa). Stało się to w listopadzie 1925. Trzecim doktorem był S. Bąk (czerwiec 1926 r.), potem: Bazyli Lew, J. Zarzycki, a spośród studentów, którzy odbyli seminarium języka polskiego w r. 1926/27: W. Kuraszkiewicz, T. Milewski, B. Moroń, S. Papierkowski, z póź, Któregoś dnia wyrwał kol. H., młodego, ale bardzo inteligentnego i poważnego polonistę, któremu się tam coś przy rekonstrukcji formy prasłowiańskiej poplątało. Profeso.r podszedł do tablicy i rzekł cicho, ale tak, że wszyscy słyszeli: "Niech p.an siada i wstydzi się, że z pana taki nieuk". Chłopak spłonął, mało mu krew z twarzy nie trysła. Tym razem opinia profesora była mylna, bo to był bardzo solidny student, bardzo dobry jako historyk literatury . • Zmarł w Krakowie, w grudniu 1952 r.; por. T. Lehr-Spławiński: Śp. Jan Janów, "Język Polski" (Kraków 1954, r. XXXNI, s. '1-3); Dorobek naukowy Jana Janowa w Zakresie językoznawstwa słowiańskiego, "Pamiętnik Słowiański" (Wrocław-Poznań 1955 za r. 1954,s. 71-75). �668 Kronika niej szych zaś - H. Batowski. Z tego grona wyszło sześciu pracowników wyższych uczelni (wśród nich najwybitniejszą indywidualnością był śp. Tadeusz Milewski). Wspomnieć też trzeba jeszcze o innych. Pomijając S. Jaszuńskiego, który w seminarium Spławińskiego pracował tylko przez 4 trymestry (od kwietnia 1922 do czerwca 1923), po czym przeniósł się do Krakowa 5, do grona uczniów Spławińskiego należą w pewnej mierze: P. Rybicki (z wykształcenia polonista, obecnie wykłada socjologię), 1. Dąmbska (obecnie profesor filozofii), a przede wszystkim profesorowie: Jerzy Kuryłowicz i Eugeniusz Słuszkiewicz. Rybicki i Dąmbska, przeszli tylko rok seminarium języka polskiego (Rybicki w 1922/23, Dąmbska w 1925/26 r.). Kierownikiem i opiekunem naukowym Kuryłowicza i Słuszkiewicza był zasadniczo prof. A. Gawroński. Ale i ze Spławińskim byli oni w stałym kontakcie, uczęszczając na niektóre jego wykłady i biorąc udział w niektórych jego seminariach (np. w seminarium języka litewskiego w trzecim trymestrze 1923/24 i przez cały rok 1924/25). W rok po śmierci J. Łosia (1928 r.) Spławiński przeniósł się na równorzędne stanowisko do Krakowa. Z Krakowem związał się już na resztę swego życia. Tu w latach 1935-1937 był dziekanem Wydziału Humanistycznego. Tu w 1939 r. reprezentował szczątek polskiej władzy, jako ostatni przedwojenny rektor Almae MatTis Jagellonicae, co się skończyło wywiezieniem ogółu pracowników naukowych Uniwersytetu do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen pod Berlinem. Dziewięciu z nich nie wróciło w ogóle, niektórych: śp. M. Małeckiego, śp. T. Milewskiego, śp. W. Semkowicza, S. Urbańczyka itd. zesłano do Dachau. W Krakowie, po wojnie, wiosną 1945 r. Spławiński jako nadal urzędujący rektor reaktywował Uniwersytet Jagielloński. Tu wreszcie w 1965 r. swego żywota dokonał i na zawsze w Krakowie spoczął. Spławiński, jako profesor, wykładowca i wychowawca studiującej młodzieży cieszył się wielkim i' szczerym uznaniem. Wychowywał młodych ludzi, pozostawiając im dużo swobody, wzbudzając w nich przez to samodzielność myślenia. Podsuwał im nieraz własne tematy do opracowania i cieszył się, gdy kandydat potrafił się zdobyć na swoją własną koncepcję w rozwiązaniu zagadnienia. Profesor porad udzielał, ale wśród ówczesnych studentów, przynajmniej we Lwowie, ugruntował się pogląd, że częste udawanie się o poradę do profesora nie jest wskazane. Osobiście w sprawie mojej pracy doktorskiej byłem u Profesora dwa razy. Pierwszy raz w styczniu 1923 r., gdy mu przed~ożyłem temat i perspektywy pracy 6. Temat Profesor chętnie zaaprobował, a co do perspektyw - to one niewątpliwie ulegną modyfikacji w miarę dysponowania zasobami materiałowymi. Drugi raz byłem w maju tego samego roku, kiedy mu przedstawiłem część zebranego materiału. Profesor przejrzał go dość dokładnie i oświadczył, że z tej cZl~ści materiału wynika, że właściwie pojąłem temat i jego zakres i że praca niewątpliwie przyniesie nowe dane do znajomości dialektów polskich. A potem w lecie 1925 r. oddałem mu gotową pracę, którą przyjął bez zastrzeżeń. Metoda ta - jak widać - dla profesora wygodna, dla kandydata może niekiedy była dość ryzykowna, ale praktyka wykazała, że dała dobre wyniki. Mogły i były oczywiście jeszcze inne sposoby wychowywania, surowsze, które utrzymywały studentów w pewnych karbach zewnętrznej dyscypliny. Metoda Spławińskiego okazała się trafną w stosunku do studentów o pewnej dyscyplinie wewnętrznej. Ona tę , Poległ jako oficer do spraw politycznych w wojnie domowej w Hiszpanii. 'Od Profesora otrzymałem temat pracy magisterskiej w maju 1923 1', (zob. Pami~tnik żOłnierza-legionisty, Katowice 1930, Wydawnictwa Muzeum Województwa Ślą_kiego, dzi31 II, nr l, strona 48+1 mapka). �Kronika 669 dyscyplinę wzmacniała i pogłębiała, gdyż rozległa i głęboka wiedza Profesora, wysoki autorytet, jakim się cieszył, sprawiały, że student dokładał wszystkich sił, by nie zawieść okazanego mu ze strony Profesora zaufania. W czasie, gdy pełniłem przy jego katedrze (po J. Janowie) funkcję asystenta (w latach 1925-1928) i tu stosował podobny system. Przez kilka posiedzeń seminaryjnych obserwował, jak sobie asystent radzi z materiałem ćwiczeniowym, ingerując w tok ćwiczeń przez rzucanie dodatkowych pytań, poszerzających problem. Przekonawszy się, że asys1tent jakoś potrafi wybrnąć zzawHoś·ci historyczno-porównawczych, puszczał go "na bystre wody", tj. zostawiał mu najczęściej dużą swobodę, wpadając dla kontroli od czasu do czasu. Gdy mu ktoś zwrócił uwagę, że właściwie asystent nie powinien samodzielnie prowadzić seminarium, że to nie jest zgodne z obowiązującymi przepisami, odpowiedział: "Asystent ma po to kwalifikacje, że by mógł właśnie pracą studentów na seminarium pokierować. Tego się musi nauczyć i do tego przyzwyczaić. Bo asystent do ustawiania książek na półkach nie jest asystentem". Również sprawę kolokwiów (z fonetyki opisowej, gramatyki polskiej, staro-cerkiewno-słowiańskiej) pozostawiał najczęściej asystentowi. Miałem więc sporo roboty, zwłaszcza od marca 1926 r., kiedy katedrę języka polskiego objął H. Gaertner. Byłem asystentem urzędowo przy katedrze filologii słowiańskiej i języka polskiego, a pełniłem tę funkcję nieurzędowo z przyjażni i przywiązania do Janowa także przy katedrze filologii ruskiej. Praca była i trudna i bardzo odpowiedzialna. Ale starając się ją należycie wykonać, zyskałem przez to bardzo wiele, nie tylko pod względem naukowym, lecz także w dziale dydaktyki uniwersyteckiej. Póżnym latem 1928 r. losy nas rozdzieliły. Ja znalazłem się jako nauczyciel szkoły średniej na Sląsku, Spławiński po roku przeniósł się do Krakowa. Wraz z nim przenieśli się do Krakowa jego dwaj uczniowie: W. Kuraszkiewicz i T. Milewski. Kontaktu ze sobą nie zerwaliśmy jednak nigdy, z wyjątkiem okresu wojennego. Ale nie w dosłownym znaczeniu. Wprawdzie w tym czasie nie korespondowaliśmy ze sobą, jednakże wiedziałem, że Profesor przebywa w Wyszmontowie (koło Opatowa). Nawet gdy w moich stronach zaczęło się robić "ciasno i gorąco", miałem zamiar "ulotnić się" właśnie w kierunku Wyszmontowa. Przypadek tylko zrządził, że obrałem kierunek wprost przeciwny. Po wojnie jednak te kontakty się zacieśniły. Chętnie zgodził się wziąć udział w moim przewodzie habilitacyjnym. Po jego zakończeniu, ściskając się ze mną, rzekł z uśmiechem: "Niezmiernie się cieszę, że pana wreszcie wykończyłem". Był to jeden z piękniejszych dni w moim życiu. Profesor odznaczał się dużą pracowitością, jeśli idzie o jego własną pracę naukową. Był wtedy jeszcze młody i pełen sił. W wykładach uniwersyteckich z czasem już taki systematyczny nie był, na co złożyły się różne przyczyny. Wykłady powtarzał co jakiś czas, ale co roku starał się dać jeden nowy wykład. To go zmuszało do przemyślenia i przetrawienia pewnego kompleksu zagadnień. W ten sposób stopniowo przepracowywał system językowy polszczyzny, małoruszczyzny, połabszczyzny, czeszczyzny, serbszczyzny a nawet litewszczyzny itd., co w sumie po szeregu lat złożyło się na to, że Profesor mógł zabierać poważnie głos w problematyce językowej wszystkich języków słowiańskich, a także niesłowiańskich. To rozległe opanowanie przedmiotu, co z uznaniem podkreślił K. Nitsch 7, umożli~ wiły przede wszystkim niezwykłe zdolności Profesora, łatwość opanowywania ma- 7 W recenzji rozwój, Warszawa książki T. Lehr-Splawińskiego: Język polski. Pochod.zenie, 1947 (zob. "Język polski", Kraków 1947, r. XXVII, s. 152b). powstanie. �670 Kronika teriału językowego, umiejętność wiązania faktów jednorodnych i wykrywania przyczyn procesów i zjawisk językowych, tj. to, co powinno cechować komparatystę. Toteż jego twórczość naukowa obejmuje około 400 pozycji. Mimo wieku i długotrwałej choroby, która wracała w różnym nasileniu, choć słabła intensywność jego pracy dydaktycznej, która go nużyła, naukowo był bardzo czynny. A zdawał sobie z tego sprawę, że nie daje w pełni tego, co by mógł dać. W czerwcu 1950 r. rzekł do mnie z rozbrajającą szczerością: "Gdybym więcej dosiadywał nad różnymi kwestiami, niewątpliwie napisałbym znacznie więcej. Ale niby po co?". Zadziwiająco szybko postępował jego rozwój naukowy, co wśród uczonych jest zjawiskiem dość wyjątkowym. W r. 1922 był już profesorem zwyczajnym, nie mając skończonych 31 lat. Sam w czasie swego pięknego jubileuszu w 1961 r. wyznał, że w swej karierze naukowej miał dużo szczęścia. To zapewne prawda. Ale życie się mu po różach nie układało. W r. 1934 utracił żonę, p. Marię z Kopystyńskich Spławińską. Zmarła niespodzianie po przebytej operacji. Osierociła troje dzieci, z których naj starszy syn był dzieckiem bardzo nieszczęśliwym, chorym od urodzenia na niedomykanie zastawek sercowych. Był on dla rodziców przedmiotem największej troski i zmartwienia. Chowali go, strzegli z tą myślą, że katastrofa nadejść musi. Istotnie zmarł on tuż po wojnie po paromiesięcznej, ostro przebiegającej chorobie, mając 26 lat i ukończone studia prawnicze. Że to tak długo się odwlekało, stało się dzięki troskliwej opiece rodziców i usilnym zabiegom lekarzy, którzy to gasnące życie - w miarę wiedzy i sił ludzkich podtrzymywali. Wszystko to,' jako też kilkumiesięczny pobyt w Sachsenhausen, niepewność jutra w czasie okupacji musiało się odbić na zdrowiu Profesora, który do najzdrQwszych typów nie należał. W czasie spotkań z nim mogłem jednak podziwiać jego spokój i pogodzenie się z losem. Po śmierci p. Spławińskiej dzieci straty matki materialnie właściwie nie odczuwały. Ale oczywiście brakło im opieki i ciepła matczynego. On w miarę możności starał się im matkę zastąpić. W grudniu 1964 r. otrzymałem jego ostatni list. Nie czuł się dobrze, ale wyrażał nadzieję, że jeszcze zdoła się skrzepić i dokończyć zaczęte prace. Niestety, stało się inaczej. Śmierć jego stanowi ciężką i bolesną stratę dla polskiej lingwistyki i żałobą okryła szerokie grono jego przyjaciół. Spławiński cieszył się wielkim szacunkiem jako uczony i człowiek, ale nie był indywidualnością, nastawioną bojowo. Nie potrafił (czy nie chciał) nigdy niczego stawiać na ostrzu noża. Szczególnie był lojalny i unikał starć z tak impulsywną indywidualnością, jaką był jeden z jego mistrzów i kolegów - K. Nitsch. Ale ci, co się z nim stykali, znają jego przyjazną postawę wobec ludzi i życzliwość oraz zrozumienie ich spraw i kłopotów. Nie szczędził ludziom pomocy i "popychał" ich - wedle możności - na drodze mądrego kompro~isu. To była jego polityka "współżycia". Nie była ona może efektowna, ale wydaje się, że w istniejących warunkach dawała pewniejsze, choć powolne wyniki. Tylko tą drogą kilku -"woich uczniów wprowadził w kręgi uniwersyteckie. Poza opracowywaniem różnych zagadnień szczegółowych, w których uwzględnił materiał ze wszystkich języków słowiańskich (o słowiańskich samogłoskachnosowych, o przestawce spółgłosek płynnych na obszarze Słowiańszczyzny, o akcencie i jakości intonacji prasłowiańskich 8 itd. itd.) interesowała go połabszczyzna, sprawa , Akcentem słowiańskim i iloczasem zajmował się J. R a z wad o w s k i (por. Historyczna fonetyka, "Język polski i jego historai" , Kraków 1915, t. l, s. 199-332 i w Gramatyce języka polskiego, Kraków 1923, s. 68-107), ale właściwie dopiero Spławiński podjął szczegółowe studia nad tym najtrudniejS'z~/m \\' gramatyce słowiańskiej zC1gadnieniem. Drugim akcentologiem w Polsce jest J. KlIl'ylowicz. �671 Kronika liturgii starocerkiewno-słowiańskiej w Polsce, geneza polskiego języka literackiego, a przede wszystkim problem pokrewieilstwa języków słowiańskich i różnicowanie się prasłowiańskiego systemu gramatycznego, co doprowadziło do wyodrębnienia się poszczególnych grup językowych i poszczególnych języków słowiańskich. Ich bliższe, wzajemne związki omówił w kilku pracach (o związkach połabsko-pomorsko-polskich, o pokrewieństwie języków ruskich itd.), wskazując na podstawie danych z dialektologii historycznej na podobieństwa i różnice w ich rozwoju. Dawnej (prasłowiańskiej) dialektologii poświęcił wiele uwagi, a wyniki badań w tym kierunku oraz w zakresie archeologii, etnografii słowiańskiej itd. wyzyskał znakomicie w swej syntetycznej pracy O pochodzeniu i praojczyźnie Slowian (poznań 1945) i w popularno-naukowej książeczce Początki Słowian (Kraków 1946). Przez dokładne poznanie i ustalenie struktury językowej Słowiańszczyzny i wzajemnych związków między poszczególnymi językami dążył do naświetlenia najbardziej charakterystycznych przejawów kultury słowiańskiej, która znajduje swe odbicie w faktach językowych. Jego osiągnięcia naukowe, przynajmniej w niektórych kierunkach, np. w zakresie dialektologii, etnogenezy Słowian itd. należy szerzej omówić osobno 9. Stanislaw " Artykuł ten jest które autor \vygłosił 25 wrześnirl 1!16:; 1'. Bąk pewn~~ nlodyfikacją wspomnienia pośn1iertnego o T. Lehr-Spławińskin~. na z'jf'ździe Polskiego To,\\rarzystwn Ludozn3\VC7cgo \V Przemyślv~ � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/3017d7cb1c5b8dbe9179b2ea4969ad1d.pdf 48ad1f9b47e8eb1d47b52b621900341b Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:313 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1968 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:277 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1968 t.52 Description An account of the resource LUD 1968 t.52, s.353-397 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text III. K H o N I K Lud, A t. 52, 1968 r. P AMIĘCI FRANCISZKA KLONOWSKIEGO Dnia 2 czerwca 1968 r. zginął razem ze swoją Zoną w wypadku samochodowym zasłużony etnolog i zamiłowany muzeolog, członek Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, dr Franciszek Klonowski, autor cennych prac naukowych, rozmiłowany w Warmii i Mazurach, którym poświęcił dużą część swego życia. Boleśnie uświadamiamy sobie wielką stratę, jaką poniosła nauka DR FRANCISZEK KLONOWSKI 29 IV 1914- 2 VI 1968 polska, a w szczególności ta część Polski północnej, która była terenem Jego prac badawczych i działalności społecznej. Dr Fr. Klonowski zrobił bardzo wiele dla Warmii i Mazur. Przyczynił się do głębszego poznania tego terenu, uratował wiele zabytków i rozszerzył po Polsce wiedzę o tym regionie. Jego prace naukowe i działalność społeczno-oświatowa stanowić będą trwały dorobek. Podziwu godne jest to, jak potrafił On godzić pracę naukową z bardzo intensywną działalnością społeczną, bo działał w wielu 23 - Lud, t. LII �354 Kronika odcinkach życia tego regionu. Jego Żona doskonały pedagog-matematyk pracowała również dużo społecznie, a dom Ich skupiał ludzi oddanych tym ziemiom. Zainteresowania naukowe dra Fr. Klonowskiego dotyczyły głównie budownictwa i sztuki ludowej oraz tych dziedzin kultury ludowej, które wiązały się nieodłącznie ze sztuką, jak strój, meblarstwo ludowe, tkactwo: poza tym wiele uwagi i studiów poświęcał sprawie muzealnictwa, a w szczególności muzeom typu skansenowskiego. Ostatnią Jego większą podróżą był wyjazd do Danii, gdzie w Sorgenfri kilka miesięcy poświęcił studiom nad organizacją tego wspaniałego Parku Etnograficznego. Jaką drogą doszedł do tych zainteresowań? Urodził się 29 kwietnia 1914 r., jako syn emigranta, robotnika kolejowego. W 1920 r. powraca do Polski, do Chojnic. Tam kończy On gimnazjum. Na Kaszubach budzą się Jego pierwsze zainteresowania dla tej pięknej, północnej części kraju i jego tradycyjnej kultury. Studia wyższe rozpoczyna w Poznaniu, na Wydziele Filozoficznym. Wojna ciężko dotyka rodzinę, gdyż w obozie koncentracyjnym w Stutthofie ginie ojciec, a On sam po aresztowaniu ukrywając się z trudem unika podobnego losu. W końcu wojny w I Dywizji Pancernej walczy na froncie zachodnim, po czym wraca do kraju i wstępuje na Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Mikolaja Kopernika w Toruniu, równocześnie pracując jako nauczyciel szkół średnich. Studia kończy w 1949 r. ze stopniem magistra. Przez 3 lata jest asystentem prof. dr Bożeny Stelmachowskiej przy Katedrze Etnologii i Etnografii, prowadząc prace badawcze na terenie północnej Polski. Od lipca 1953 r. przenosi się do Olsztyna, gdzie zostaje Kustoszem Działu Etnograficznego Muzeum Mazurskiego. Dnia 17 czerwca 1963 r. odbywa się na UMK obrona pracy doktorskiej, której promotorem była autorka niniejszego wspomnienia. W swym bardzo pracowitym życiu dr Fr. Klonowski orał udział w pracach prowadzonych przez Zakład Etnografii UMK, przez Instytut Historii Kultury Materialnej Polskiej Akademii Nauk, Polski Atlas Etnograficzny i przez Muzeum Etnograficzne w Toruniu. Spośród publikacji szczególnie cenne są dotyczące budownictwa. Praca pL Z historii i inwentaryzacji wiatraków na Warmii, Mazurach i Powiślu, wydana w 1958 r.', oparta jest nie tylko na studiach archiwalnych i literaturze, lecz równieol na badaniach terenowych. Pozwoliły one na wyróżnienie na tym terenie rozmaitych typów wiatraka: kożlaka, paltraka oraz holendrów drewnianych i murowanych i stwierdzenie stanu ich na rok 1957. Zostało to zilustrowane na mapie. Bardzo cenne są szczegółowe opisy konstrukcji wiatraków, terminologia z tym związana oraz fotografie i rysunki przekrojów wiatraków, pochodzące z Wojewódzkiego Archiwum Państwowego w Olsztynie. Praca pt. Z historii i inwentaryzacji młynów wodnych na Warmii, Mazurach i Powiślu 2 zawiera szereg danych historycznych, dotyczących historii rozwoju przemysłu młynarskiego na tym terenie, ze szczególnym uwzględnieniem danych technicznych. Autor opiera tę pracę również przede wszystkim o dane wymienionego Archiwum. Porusza On tu tak obecnie aktualne zagadnienie utrzymania zabytkowych młynów, które już od dawna nastręczało wiele trudności. Jako zabytló powinny być one otoczone stałą opieką w terenie lub w muzeach skansenowskich. , Rocznik 2 Rocznik Olsztyński Olsztyński 1958. PWN (s. 194 - 222). 1959, (s. 173- 193). �355 Kronika Praca pt. Mazurskie chałupy podcieniowe 3 daje bardzo dobrą, wnikliwą analizę pięknych form budownictwa ludowego tego regionu. Autor, opierając się o materiały inwentaryzacyjne i własne prace terenowe, uwzględnia tu zmianę funkcji pomieszczeń, a w związku z tym zmianę usytuowania poszczególnych elementów chałupy. Szczególną uwagę poświęca Autor roli słupów podcieniowych, które w mazurskich chałupach spełniają małą rolę konstrukcyjną, a głównie stanowią dekorację budynku, ilustrującą bardzo wysoki poziom artyzmu cieśli mazurskich. Następne studium - Drewniane budownictwo wiejskie na Mazurach i Wa'rmii 4 to bardzo gruntowne opracowanie, oparte o obszerną literaturę przedmiotu, o bardzo cenne materiały Wojewódzkiego Archiwum Państwowego w Olsztynie i, co jest szczególnie ważne, o badania terenowe, prowadzone w latach 1953-1960. Objęły one 500 obiektów budownictwa drewnianego, ujętego w kartotekach inwentaryzac~5nych, na które złożyły się również prace studentów Katedry Architektury i Planowania Politechniki Gdańskiej i Warszawskiej, materiały Polskiego Atlasu Etnograficznego i inne. Praca jest bogato ilustrowana (fotografie, rysunki, mapy, plany i wykresy). Daje ona dobrą analizę środowiska geograficznego i historię osadnictwa oraz ilustruje procesy, jakie kształtowały budownictwo ludowe. Autor wnikliwie analizuje części składowe chat zrębowych i słupowych czyli sumikowo-łątkowych, daje ich genezę, przeprowadzając porównania z formami pokrewnymi z terenów sąsiednich. Daje On bardzo szczegółowe opisy techniki budowy oraz omawia teorie niemieckich badaczy, dotyczące ich konstrukcji i genezy, podkreśla związki tego budownictwa z osadnictwem słowiańskim oraz analogie zdobienia z budownictwem kurpiowskim. W długim procesie kształtowania się tego budownictwa decydującą rolę odegrało też osadnictwo z Mazowsza i Ziemi Chełmińskiej. Autor stwierdza m. in., iż tereny zamieszkałe przez ludność polską charakteryzuje chałupa zrębowa, zaś przez ludność niemiecką - ryglowa. Sprawie kształtowania się podcieni poświęca szczególną uwagę. Do Jego najpoważniejszych zainteresowań należała też sprawa organizacji Muzeum Skansenowskiego w Olsztynku, gdzie znowu szczególnie zajmuje Go samo budownictwo. Opracowuje też kilka wydań przewodników 5 po nim. W pracy Strój Warmiński Autor miał bardzo trudne zadanie do rozwiązania wobec prawie zupełnego braku autentycznych strojów ludowych, to też zmuszony był opierać się w znacznej mierze o ikonografię historyczną, o zapisy archiwalne Muzeum Etnograficznego w Olsztynie oraz ogromną literaturę przedmiotu. Udało się jednak Autorowi uzyskać również dane terenowe, oparte o pamięć ludzi starych, co przy istniejących, wprawdzie nielicznych muzealnych częściach stroju pozwoliło na zrekonstruowanie stroju warmińskiego". Cenne pozycje stanowią też liczne opracowane przez Niego katalogi wystaw, zawierające szczegółowe opisy zabytków i liczne fotografie. Spośród nich wymienić należy np. następujące: Sztuka ludowa Warmii i Mazur, Informator po wystawie objazdowej (Olsztyn 1953); Katalog wystawy sztuki ludowej Warmii i Mazur (Olsztyn 1955); Katalog wystawy pamiątkarstwa Warmii i Mazur (Olsztyn 1957); Warmińska rzeźba ludowa (Olsztyn 1958); Ludowe meblarstwo Warmii, Mazur i Powiśla (Olsztyn 1961) i inne. Poza tym publikował także w różnych czasopismach i w prasie codziennej 3 Komunikaty Mazursko-Warmińskie, Nr 3 (69) 1960, (s. 371 - 394). 4 Pojezierze. Olsztyn 1965. 5 Park Etnograficzny w Olsztynku. Pojezierze. Olsztyn 1966, s. 1 - 35. 6 Atlas polskich strojów ludowych. Pomorze i Warmia. Część 1. Zeszyt s. 1 - 63. 3. PTL 1960, �3;)6 Kronika artykuły, dotyczące wybranych zagadnień ludowej kultury materialnej, duchowej i społecznej. Pozostawił też maszynopisy artykułów, które powinny ukazać się w druku. Tematy etnograficzne omawiał również przez radio. Dr Fr. Klonowski cieszył się sympatią ludzką i szacunkiem. Był niezbędny w życiu kulturalnym swego regionu i miasta, gdzie pełnił wielorakie funkcje: członka Zarządu Głównego i Przewodniczącego Zarządu Okręgu Związków Zawodowych Pracowników Kultury i Sztuki, Sekretarza a ostatnio przewodniczącego Oddziału Olsztyńskiego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, członka Stowarzyszenia Społeczno-Kulturalnego "Pojezierze" i przewodniczącego Zesp"łu Badali Etnograficznych Ośrodka Badań Naukowych im. Kętrzyńskiego w Olsztynie. Był też członkiem Zespołu Doradczego do Spraw Muzeów Etnograficznych Ministerstwa Kultury i Sztuki, członkiem Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, Towarzystwa Historycznego, Towarzystwa Przyjażni Polsko-Radzieckiej oraz sekretarzem redakcji "Rocznika Olsztyńskiego". Nasuwają się tu myśli o nie zawsze wdzięcznej pracy etnografa-muzeologa. Zwłaszcza jeśli chodzi o kulturę materialną, o ginące prymitywne formy budownictwa ludowego, sprzęty i narzędzia pracy wychodzące z użycia. Wielki wysiłek poszukiwania ginących w sposób naturalny elementów kultury, walka o ich zachowanie dla historii swego narodu nieraz spotyka się z niezrozumieniem. A przecież właśnie te drobne cegiełki w formie starych przedmiotów, uratowanych od zagłady, zapisy dotyczące techniki ich wykonania, roli jaką spełniały w swoim środowisku itd. składają się na całość, która stanowiąc rekonstrukcję wybranych form kultury ludowej uczy historii swego regionu. I zapewne wówczas dopiero przyszłość w pełni pokaże jak cenne są rezultaty żmudnych wysiłków zamiłowanej i ofiarnej jednostki. Za swe zasługi odznaczony był Zlotym Krzyżem Zasługi oraz posiadał tytuł Zasłużonego Działacza Kultury i Zasłużonego dla Warmii i Mazur. Mimo uznania i wielu osiągnięć niejednokrotnie bywał On jednak przygnębiony, gdyż nie zawsze spotykał zrozumienie swoich postaw i poczynań. Zapewne mógł jeszcze więcej zrobić w swoim życiu, które cechowała ż~Tczliwość dla ludzi i wielka skromność. Pod wielu względami mógł On być wzorem dla innych, toteż rozstanie z Nim pozostawiło głęboki żal u tych, którzy Go znali bliżej. Ma'ria BIBLIOGRAFIA WAŻNIEJSZYCH KataLog wystawy sztuki KataLog wystawy pamiątkarstwa Ludowej Znamierowska-Prii.tferowa PRAC FRANCISZKA Warmii i Mazur. Warmii i Mazur. KLONOWSKIEGO Olsztyn 1955. Olsztyn 1957. Warmińska rzeźba ludowa. Olsztyn 1958. Z historii i inwentaryzacji wiatraków na Warmii, Mazurach i Powiślu. Rocznik Olsztyński, t. I, 1958, s. 193-222. Park etnograficzny w OLsitynku. Pojezierze. Olsztyn, wyd. I, 1958, s. 1-29; wyd. III, 1966, s. 1-34. Z historii i inwentaryzacji młynów wodnych na Warmii, Mazurach i Powiślu. Roczni'k Olsztyński, t. II, 1959, s. 173-193. Mazurskie chałupy podcieniowe. Komunikaty Mazursko-Warmińskie, Nr 3 (69), 1960, s. 371-394. �357 Kroni7{:(l Strój Warmiński. Atlas Polskich mia, cz. I, zeszyt 3. Strojów Ludowych. Wrocław 1960. Pomorze Ludowe meblarstwo Warmii, Mazur i Powiśla. Olsztyn 1961. Drewniane budownictwo wiejskie na Mazurach i Warmii. Pojezierze, Olsztyn War- 1965, s. 246. PHOF'. DR CEZARIA BAUDOUIN DE COURTENAY E HRENKREUTZ-JĘDRZEJEWICZOW A WSPOMNIENIE Po długotrwałej chorobie serca zmarła w Londynie dnia 28-go lutego 1967 r. profesor etnologii i etnografii Cezaria Baudouin de Courtenay Ehrenkreutz-Jędrze·jewiczowa. Córka wielkiego uczonego Jana Baudouin de Courtenay, wybitnego slawisty o światowej sławie, przyszła na świat w uniwersyteckim mieście Dorpacie 2 VIII 1885 r., w którym Jej ojciec był podówczas wykładowcą językoznawstwa. Wyższe studia odbywała na uniwersytecie petersburskim, gdzie uczęszczała między innymi na wykłady swego Ojca i w roku 1910 uzyskała dyplom na wydziale filozoficzno-historycznym. Doktoryzowała się w \Varszawie w 1922 roku, a habilitację przeprowadziła w zakresie etnologii i etnografii. W latach 1927-1934 wykładała te przedmioty na uniwersytecie wileńskim, a od roku 1935, jako profesor zwyczajny miała na uniwersytecie warszawskim Zakład etnograficzny i katedrę etnografii polskiej. Po drugiej wojnie światowej była profesorem etnografii na Polskim Uniwersytecie na Obczyźnie w Londynie, na którym sprawowała urząd rektora. Nie podobna ująć w słowach pelni Jej osobowości o niezwykłej kulturze osobistej i wielostronnych talentach, zarówno w dziedzinie nauki jak też muzyki i sztuk plastycznych. Miała przy tym niezwykły dar obcowania z ludźmi i szczególny urok w prowadzeniu wykładów, zwłaszcza seminaryjnych zebrań, z których najbardziej .,privatissima", jak to zwykł mawiać Jej Ojciec, dawały najwięcej natchnionych koncepcji i intuicyjnych rozwiązań trudnych zagadnień. Jak Sokrates wolała nauczać w kontaktach bezpośrednich, a nie w bezosobowej formie ogłaszanych druków. Grono uczni i tych, którzy Ją bliżej znali związało się z Nią "przymierzem serca" - takim były szczere stwierdzenia członków Komisji Etnograficzno-językoznawczej P.T.N.O., zorganizowanej na emigracji dia werbowania adeptów umiłowanych przez Nią nauk. Prawdziwa humanistka interesowała się żywo osiągnięciami swoich uczniów i nie szczędziła wysiłków, by umoźliwić im zrealizowanie swoich prac i naukowych poczynań. Przedmiotem jej naj wcześniejszych studiów była filozofia klasyczna i językoznawstwo, które zapoczątkowała pod kierunkiem takich sław, jak prof. Szachmatow, prof. Rostowcew, prof. Baudouin de Courtenay i prof. Zieliński, toteż w Jej etnograficznych pracach przejawia się osobliwe zainteresowanie kulturalnymi związkami między światem hellenistyczno-bizantyńskim a Słowiańszczyzną. Pracowała głównie nad obrzędowością, szczególnie wyróżniając w tej dziedzinie zjawisko, fenomen jako cechę znamienną, zarówno w odniesieniu do struktury, jak i funkcji kulturowej twórczości ludów. Największym Jej zainteresowaniem w ciągu �358 Kronika ostatnich lat był temat adaptacji w chrystianiźmie upersonifikowanych sił przyrody starożytnego świata. Problem kultu Georgiosa przeniesionego na świętego Jerzego miał być rozwikłany na podstawie własnych, zebranych w terenie na Środkowym Wschodzie materiałów, jak też obszernej literatury światowej. Dzieło to nie ukazało się jako magnum opus; zabrakło sił i życia do zakończenia. Z ogłoszonych drukiem prac etnograficznych, rozpraw polemicznych i artykułów o róźnorodnej treści, rozproszonych po licznych pismach i wydawnictwach, wymieniam w niniejszym wspomnieniu jedynie najwaźniejsze i tylko z zakresu etnografii. PROF. DR CEZARIA BAUDOUIN DE COURTENAY EHRENKREUTZ-JĘDRZEJEWICZOWA Jako profesor "Ze studiów nad uniwersytetu wileńskiego ogłosiła drukiem pierwszą część pracy obrzędami weselnymi ludu polskiego", pt. Forma dramatyczna obrzędowości weselnej (Wilno 1929). W tym teź roku opublikowała swój artykuł w warszawskiej "Nauce Polskiej", t. X, pt. O potrzebach etnologii w Polsce. W monograficznym wydawnictwie pt. "Wilno i Ziemia Wileńska" umieściła pracę pod zbyt skromnym tytułem: Kilka uwag i wiadomo.~ci o etnog1'afii województwa wileńskiego (1930 r.). Podczas pobytu w Palestynie zgodziła się na wydanie dla polskiego skautingu krótkiego ujęcia swych terenowych rozwaźań: Swięty Jerzy - patron Harcerstwa (1944 r.) oraz broszury pt. Wskazówki dla zbierajqcych przedmioty dla muzeów i archiwów etnograficznych (1944 r.). Niejeden przywiózł potem do Polski maski afrykańskie lub egzotyczne osobliwości z Jawy czy odleglejszej Polinezji. Przebywając po wojnie w Londynie zamieściła w encyklopedycznym wydav,;nictwie: "Polska i jej dorobek dziejowy" pracę pt. Polskie obrzędy doroczne (1956). Spośród licznych artykułów ogłaszanych w Rocznikach Polskiego T-wa Naukowego na Obczyźnie zasługują na uwagę, zwłaszcza związane z Jej badaniami nad kultami łącznie z tematyką świętojerską, źe wymienię: Onomastykę najstarszych żywotów świętojerskich (R. 1954/5), Legendę o Krakusie Mistrza Wincentego i o po- �359 Kronika gromcy smoka, świętym Jerzym, (R. 1955/6), Kalendarz świętojerski lub zbadany (R. 1954/5). Dobrze obeznana z językoznawstwem łączyła nieraz badane obiekty z ich nazwą, analizując je pod względem formalno-znaczeniowym w artykułach drukowanych w Rocznikach P.T.N.O. w cyklu "Ethnoetymologica". Różnorodna treść i ilość tematów z wielu dziedzin humanistycznych zaprzątała do ostatnich chwil życia zawsze sprawnie działający umysł pierwszej polskiej kobiety, która osiągnęła katedrę etnografii. L. Turkowski w Bazylice Grobu w Jerozolimie "Omfalos" - środek świata BIBLIOGRAFIA prac prof. dr Cezarii Baudouin de Courtenay Ehrenkreutz-Jędrzejewiczowej 1. Sw. Cecylia. Przyczynek do genezy apokrYfów. Warszawa 1922, s. 156. 2. Ze studiów nad obrzędami weselnymi ludu polskiego. Cz. 1. Forma dramatyczna obrzędowości weselnej. Wilno 1929. "Rozprawy i materiały Tow. Przyjaciół Nauk w Wilnie", t. III, z. 3, s. 154. 3. Kilka uwag i wiadomości o etnografii województwa wileńskiego. "Wilno i Ziemia Wileńska", Wilno 1930, s. 173-218. 4. O potrzebach etnologii w Polsce. "Nauka Polska", t. X, Warszawa 1929, s. 250-258. 5. Swięty Jerzy Patronem Harcerstwa. Palestyna-Jerozolima 1944, s. 36. 6. Wskazówki dla zbierajqcych przedmioty dla muzeów etnograficznych. Jerozolima 1944, s. 24. 7. O polskich obrzędach ludowych. "Poradnik kulturalno-oświatowy", nr 94-95. Wydawnictwo Swiatowej Komisji YMCA, Polska Sekcja w W. Brytanii, Londyn 1948. 8. Surowiec towarzysz Janosika. Rocznik Polskiego Towarzystwa Naukowego n. O., Londyn 1953---11954, s. 38-42. 9. Onomastyka najstarszych żywotów świętojerskich. Roczn. Pol. Tow. Nauk. n. O., Londyn 1953-1954, s. 51-54. 10. Omfalos, środek świata w Bazylice Grobu Pańskiego. (Streszczenie referatu). Tamże, s. 55-56. 11. Geneza barwy demu zielonego w Bizancjum. Tamże, s. 55-56. 12. Legenda o Krakusie Mistrza Wincentego i pogromcy smoka, św. Jerzy w "Legenda Aurea" Pawła de Voragine. Tamze, s. 56-63. 13. Baśnioznawstwo. Kultura, Paryż 1950, s. 97-118. 14. Polskie obrzędy doroczne. Polska i jej dorobek dziejowy. (Zarys i encyklopedia), t. l, Londyn 1956, s. 53-76. 15. Ethnoetymologica: zbereźnik, bereza, koza. Rocznik PTNO, t. VI, Komisja etnograficzna wydz. humanistycznego, Londyn 1955-1956, s. 86-89. 16. Ethnoetymologica: rumuńskie: brezaia, capra, i turca; polskie: szuta, i szutnie; rosyjskie: szut grochowy. Rocznik PTNO, t. VI, Komisja etnograficzna wydz. humanistycznego, Londyn 1955-1956, s. 93-96. 17. Koncepcja czasu i metody chronograficzne w etnografii. Rocznik PTNO, t. VII, Komisja etnograficzna wydz. humanistycznego, Londyn 1956-1957, s. 90-92. 18. Kalendarz świętojerski. Rocznik PTNO, t. X, Londyn 1959-1960, s. 90-92. 19. Ciqgłość w bezpośrednim przekazie tradycyj w kulturze Ziem Rzeczypospolitej. Rocznik PTNO, t. XI, Komisja etnograficzna wydz. humanistycznego, Londyn 1960-1961, s. 91-106. �360 Kroniku 20. Antonina Czernecka, pielgrzymka z Zamojszczyzny. (Komunikat). Tamże. 21. Cyprian Dobrzyński (pseudonim), chmstwie i kulturze. "Polskim szlakiem", cz. 2. "Na ojczystej ziemi", Jerozolima 1944, s. 140--148. 22. Jan Baudouin de Courtenay, w 25-1etniq roc2nicę zgonu. Rocznik PTNO, Londyn 1953-1954, s. 38. ° DOCENT MARIAN BAZYLI SOBIESKI Gdy przed kilkunastu zaledwie laty żegnał Docent Sobieski nestora polskiej muzykologii, Adolfa Chybińskiego wspomnieniem pośmiertnym zamieszczonym w 41 t. "Ludu", trudno było przypuszczać, że nie doczeka On równie sędziwych jak tamten lat. Dlatego też nie można zbilansować Jego dorobku naukowego tylko listą prac wykonanych, liczbą publikacji, stronami zadrukowanego papieru, gdyż urywają się ex abrupto, przed pisemnym sformułowaniem - na które wszyscyśmy czekali - sumy doświadczeń życia naukowego i nie one określają ,Jego rolę. Do- DO:::. MARIAN SOBIESKi cent zapewnił sobie trwałe mIejSCe w historii polskiej kultury i nauki swoją powojenną działalnością jako inicjator inwentaryzacji i badania polsJdej muzyki ludowej i jako jej najwybitniejszy znawca. Urodził się 14 czerwca 1908 r. w Milosławicach pod Wągrowcem. Jego ojciec, Teodor - podobnie jak dziadek, Jan Sobieski - był świetnie i wszechstronnie przygotowanym muzykiem i to zadecydowało o wyborze kierunku studiów przez młodego absolwenta inowrocławskiego gimnazjum. W 1928 r. wstąpił na Uniwer· sytet Poznański wybierając muzykologię u Ł. Kamieńskiego jako kierunek główny. Obok muzykologii słuchał historii sztuki u Sz. Detloffa i etnografii u E. Frankowskiego, a także kontynuował znacznie wcześniej rozpoczętą naukę gry na skrzypcach w Państwowym Konserwatorium Muzycznym w Poznaniu. Lata studiów były najaktywniejszym okresem muzycznej działalności Sobieskiego, m. in. jako dy- �Kronika 361 rygenta chóru akademickiego i jako chórzysty słynnego zespołu ks. W. Gieburowskiego. W 1935 r. uzyskał tytuł magistra filozofii w zakresie muzykologii cenną pracą o W. Dankowskim, kompozytorze XVIII w., pracą opartą na nieznacznej części rękopisów muzycznych odnalezionych przez Niego. Jako asystent Kamieilskiego działał również przy pierwszym polskim Regionalnym Archiwum Fonograficznym (Poznail), od 1934 r. dokonując pierwszych samodzielnych nagrań polskiej muzyki ludowej, co ostatecznie określiło profil zainteresowail Sobieskiego. Po katastrofalnych zniszczeniach w czasie II wojny światowej dorobku fonograficznego polskiej etnomuzykologii Sobieski wraz z żoną, Jadwigą, wziął na swe barki trud zrekonstruowania zaginionych materiałów i organizowania nowych, szerokich badail na terenie całego kraju. Już w marcu 1945 r. założył i kierował zalążkowym Zachodnim Archiwum Fonograficznym. ZAF po wielu reorganizacjach, zmianach nazwy i przenosinach znalazło miejsce w warszawskim Instytucie Sztuki Polskie,i Akademii Nauk jako Pracownia Badań nad Polskim Folklorem Muzycznym, którą prowadził do ostatnich chwil życia. Wykładać zaczął już w 1934 r., od r. 1956 ,iako docent. Wykładał - zwłaszcza w latach powojennych - etnografię muzyczną Polski na Uniwersytetach w Poznaniu, Warszawie, E.odzi i w Wyższej Szkole Muzycznej w Poznaniu. Ulubiona dydaktyka pozwalała na kontakty z młodzieża, wśród której jednał sobie licznych przyjaciół i wielu uczniów-współpracowników. Docent będąc bystrym obserwatorem i doświadczonym badaczem terenowym zadecydował w 1945 r .. że dokonujące się wielkie przemiany \varunków życia społecznego i ekonomicznego, postępujący proces niwelowania kulturowej izolacji polskiego chłopa, a co za tym idzie szybkie przemiany i zanikanie tradycyjnej kultury muzycznej polskiej wsi, wymagają szerokiej i starannej dokumentacji. Konsekwencją tego poglądu była kierowana przez Niego ogólnopolska Akcja Zbierania Folkloru Muzycznego początku lat pięćdziesiątych, która przyniosła part;' dziesiątkó\v tysięcy fonogramów. Łącznie z innymi nagraniami w Archiwum Polskiej Muzyki Ludowej Instytutu Sztuki znajduje się olbrzymia nawet w skali światowej liczba ponad 65 tysięcy fonogramów polskiej ludowej pieśni i muzyki instrumentalnej. Był wychowankiem Kamieilskiego, kładł więc nacisk na inwentaryzację terenową folkloru przy zastosowaniu nowoczesnego sprzętu nagrywającego. Uważał jednak, że muzyka ludowa funkcjonuje w społecznym i kulturov;,;ym kontekście, należy więc nagrania wzbogacić z jednej strony obszernym wywiadem o indywidualnych i społecznych determinantach osoby informatora i materiaJu, który śpiewak ludowy czy muzykant przekazał badającemu, z drugiej strony opisem zwyczajów i obrzędów, z którymi łączy się pieśń, muzyka, taniec. Vviele uwagi poświęcał Docent kolejnej fazie pracyetnomuzykologa - transkrypcji. Jemu i Jego żonie należy przypisać zasługę opracowania podstaw nowoczesnej, analitycznej transkrypcji polskiego folkloru muzycznego. Wiele czasu poświęcał inwentaryzacji, niedużo więc zdążył wydać z gromadzonych pod Jego kierunkiem i przez Niego samego materiałów, ale wydane zbiory są cenne, gdyż potrafiły spełnić dwojaką rolę, wydawnictw dokumentalnych, naukowych i praktycznych, przeznaczonych dla kompozytora czy amatorskiego zespołu artystycznego. Szereg Jego prac zasługuje na baczną u wagę, przede wszystkim prace o tempo rubato, tak charakterystycznym dla środkowopolskiej muzyki ludowej, o archaicznym wielogłosie górali w Pieninach, o skalach muzycznych w polskiej pieśni ludowej, o najważniejszych tal1cach, takich jak krakowiak, mazurek, kujawiak, oberek, polonez, wiwat, o instrumentach ludowych. Docenta Sobieskiego będziemy pamiętać jako żarliwego protagonistę polskiej muzyki ludowej, jako szanowanego członka i naszego mandatariusza w licznych ciałach naukowych i społecznych, w Radzie Naukowej Instytutu Sztuki PAN, �362 Kronika w Radzie Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego, w Radzie Kultury przy Ministerstwie Kultury i Sztuki, w Polskim Towarzystwie Ludoznawczym, w Związku Kompozytorów Polskich, w Polskiej Radzie Muzycznej, w International Folk Music Council. Był redaktorem naczelnym przygotowywanego seryjnego wydawnictwa "Polska pieśń i muzyka ludowa", członkiem kolegium redakcyjnego "Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga" i wielu innych. Pamiętać będziemy Go jako niezwykle szlachetnego, uczciwego i życzliwego, bezinteresownego i skromnego Człowieka o dobrotliwym poczuciu humoru. Zmarł po długiej i ciężkiej chorobie serca w dniu 25 pażdziernika 1967 r. Za Jego życia mówiło się eufemistycznie, że zbiory folkloru muzycznego zgromadzone w kierowanej przez Niego placówce można porównać tylko z dziełem Kolberga. Nekrologi i żałobne przemówienia na powązkowskim cmentarzu prawa Docenta do tytułu "Kolberg XX wieku" już nie ukrywały. Wspaniałe zbiory polskiej muzyki ludowej XX w. są pomnikiem, z którym na trwale związało się Jego imię. Non omnis moriar! Jan BIBLIOGRAFIA Pieśń i jej ludowa NAJWAŻNIEJSZYCH problemy. "Poradnik PRAC Muzyczny", Stęszewski I MATERIAŁOW t. 1-3; 1947-1949 (wspólnie z J. Sobieską). ludowych i badań nad polskim folklorem mut. 7: 1949, nr 25, s. 192-197. Instrukcja w sprawie zbierania polskiej pieśni i muzyki ludowej. "Muzyka", t. 1: 1950, nr 2, s. 30-49 (wspólnie z J. Sobieską). Pieśń i muzyka ludowa Wielkopolski i Ziemi Lubuskiej w świetle dotychczasowych badań. "Polska Sztuka Ludowa", t. 4: 1950, nr 1-6, s. 17-35 (wspólnie z J. Sobieską). Wielkopolskie wiwaty. W: Księga pamiątkowa ku czci Prof. Adolfa Chybińskiego, Kraków 1950, s. 275--319 (wspólnie z J. Sobieską). Polska muzyka ludowa. "Materiały do Studiów i Dyskusji", t. 1: 1951, nr 5, s. 383-403. Diafonia w Pieninach. "Muzyka", t. 3: 1952, nr 9-10, s. 15--29 (wspólnie z J. Sobieską). Oblicze tonalne polskiej muzyki ludowej. "Studia Muzykologiczne", t. 1, Kraków 1953, s. 308-332. Szlakiem kozła lubuskiego. Pieśń i muzyka instrumentalna Ziemi Lubuskiej. Kraków 1954, ss. 110 (wspólnie z J. Sobieską). Pieśni ludowe Warmii i Mazur. Kraków 1955, ss. 235 (tańce opracowała M. Sobolewska). Wybór polskich pieśni ludowych. T. 1 i 2, Kraków 1955, ss. 188 i 188. Dorobek w zakresie folkloru w okresie W-lecia. "Materiały do Studiów i Dyskusji", t. 5: 1955, nr 3-4, s. 412-430. Krakowiak, Mazur und Kujawiak, Oberek und Obertas, Polonaise. W: Die Musik in Geschichte und Gegenwart. Allgemeine Enzyklopiidie del' Musik, t. 7: 1958, s. 1705-1709; t. 8: 1960, s. 1856-1860; t. 9: 1961, s. 1769-1771; t. 10: 1962, s. 1427--,1431 (wspólnie z F. Hoerburgerem). Tempo rubato u Chopina i w polskiej muzyce ludowej. "Muzyka", t. 5: 1960, nr 3, s. 30-41 (wspólnie z J. Sobieską). Organizacja zycznym. akcji zbierania "Kwartalnik pieśni Muzyczny", �363 Kronika Kolberg jako kompozytor i folklorysta muzyczny. W: Pieśni ludu polskiego. Dzieła wszystkie Oskara Kolberga, t. l, Kraków 1961, s. XLII-LVI. Z zagadnień polskiego ludowego instrumentarium muzycznego (mazanki, serby, skrzypce). W: Studia Hieronymo Feicht septuagenario dedicata, Kraków 1967, s. 24-36. Oskar PROF. DR SIGURD ERIXON WSPOMNIENIE Profesor Sigurd Erixon, pionier szwed"lkiej etnologii, zmarł dnia 18-go lutego 1968 r. Sigurd Erixon urodził się dnia 26-go lutego 1888 r. w Soderkoping. W 1925 r. uzyskał habilitację na kierunku filozoficznym w Uppsali i tam też dwa lata póżniej, w 1927 r., uzyskał pierwszy doktorat honoris ('Rusa. 14 VI 1908- 25 X 1967 PROF. DR SIGURD ERIXON W 1912 r. rozpoczął pracę w Nordic Museum w Sztokholmie, która związała całe jego życie z etnologią. Od 1926 r. do 1963 r. był wykładowcą Uniwersytetu w Uppsali, a nadto w tym czasie okresowo wykładał w dwóch miastach Uppsali i Lund. Na Uniwersytecie w Lund wykładał w latach 1933-1935. Posadę w Nordic Museum opuścił w 1934 r., by objąć KatE:drę "Nordyckich i porównawczych badań ludoznawczych" w Sztokholmie. Emerytowany został w 1955 r. Bibliografia Jego prac, ogłoszona w 1958 r. przez Nordic Museum, obejmuje III stron, ale Jego późniejsza twórczość była też jeszcze dosyć pokaźna. Wśród Jego szerokich zainteresowań dwie dziedziny cieszyły się Jego specjalnymi względami i im też poświęcał więcej energii niż innym. Były to - budownictwo w kulturze wiejskiej i społeczna organizacja starej kultury chłopskiej. Sigurd Erixon �3tH KronU-:(l opierał swoją pracę w przewazaJącej mierze na materiałach terenowych, zebranych osobiście lub pod Jego kierunkiem. Materiał ten stopniowo przybrał niespotykane rozmiary. Profesor pracował nieomal do samego końca, między innymi, nad ostatnią częścią Swojej Skultuna bruks historia (Historia młynów z Skultuna), pracą, która ogłoszona zostanie pośmiertnie. Z okazji SD-tej rocznicy urodzin Si gurda Erixona przygotowano na Jego cześć dwie publikacje jubileuszowe; jedną w Anglii, a drugą we Francji. Ostatnia zawiera przyczynki uczonych z calej Europy. Odejście Sigurda Erixona oznacza nie tylko niepowetowaną stratę dla etnologii Szwecji, oznaCLa ono także, że z Jego śmiercią straciliśmy międzynarodowego pioniera i wielkiego Europejczyka. Przekład: Konrad Wypych Karl NAJWAZNIEJSZA SlwLtuna MóbLer bruks och szwedzkiej), historia (Historia heminredninq młynów i svenska Olov Ilrllstberg BIBLIOGRAFIA z Skultuna), od 1921. (Meble i urządzenia bygder wnętrz na wsi 1921. (Obrazy z szwedzkiej kultury), współredaktor z Sigurdem 1929-1939. Svenskt foLktiv (Zycie ludu szwedzkiego), 1933. Stróvtag i svenska bygder (Wędrówki po krainach szwedzkich), 1943. Massing (Mosiądz), 1943. Svensk byggnadskuLtur (Budownictwo w kulturze szwedzkiej), 1947. Stockholms hamnarbetare (Robotnicy portowi w Sztokholmie), 1949. /l.tlas over svensk foLkkuLtur (Atlas szwedzkiej kultury ludm.vej), redaktor, 19.58. Svenska byar utan systematisk reglering (Szwedzkie wsi o nieregularnym ukladziel, 1960. Nordisk kultur (Kultura nordycka), redaktor, 1929-1955. Folk Liv '(Zycie ludu), redaktor, od 1937. Svenska kulturbilder WalIinem, Laos, redaktor, 1951-1955. IN MEMORIAM WOLFGANG STEINITZ W nocy z 20-go na 21 kwietnia 1967 1'. zmarł w Berlinie, w wieku 62 lat, prof. dr Wolfgang Steinitz. Zawał serca przerwa l przedwcześnie życie Tego znanego językoznawcy i etnografa, wielce zasłużonego w reaktywowaniu nowej etnografii w Niemieckiej Republice Demokratycznej po 1945 roku. Smierć Jego jest również bolesną stratą dla międzynarodowej nauki, której przyjaznej i twórczej współpracy oddał się całym swoim autorytetem wysoce cenionej osobowości do ostatniej chwili. Wolfgang Steinitz był naukowcem o niezmiernie rozległym spojrzeniu. Nie tylko w swojej zasadniczej specjalizacji, ugro-fińskim językoznawstwie, dokonał bardzo wiele, lecz także na odcinku slawistyki i języka niemieckiego, jak również w dziedzinie językoznawstwa ogólnego. Wydane z okazji Jego 60-tej rocznicy uro- �3{)5 Kronika dzin Beitriige Zur Sprachwissenschajt, VoLkskunde und Literaturforschung, Berlin 1965, zawierają ponad 350 tytułów, ogłoszonych pomiędzy 1925 r. i 1964 r. Zainteresowania etnografią stanowią tylko część w zakresie Jego działalności naukowej, ale za to Wolfgang Steinitz oddał się tej dyscyplinie już od najwcześniejszych lat z dostrzegalnym zamiłowaniem. Urodzony w 1905 r. we Wrocławiu, studiował najpierw w tym mieście a później w Berlinie ugro-fiński i etnologię. W latach 1924-1926 był pomocniczym pracownikiem naukowym w Berliner Museen fur Volkerkunde und Vo1kskunde, następnie asystentem w Instytucie Węgierskim Uniwersytetu Berlińskiego. Z\volniony przez hitlerowców w 1933 r. wyemigrował w 1934 r. do Związku Radzieckiego. Poszukując materiałów i badając ludy dorzecza rzeki Ob od początku uwzględnił w swojej tematyce problemy folklorystyczne i etnograficzne. Owocem PROF. DR WOLFGANG STEINITZ tej ekspedycji są wzorcowe wydania i tłumaczenia ostjackiej twórczości ludowej, studiów, jak np. o totemiżmie Ostjaków i inne, nie opublikowane jeszcze materiały. Do dnia dzisiejszego inspirująco oddziaływuje na badania nad poetyką w twórczości ludowej Jego dysertacja pt. Der ParalleLismus in der finnisch-kareLischen '\'oLksdichtung (FFC 115, 193'1). Powrócił do Niemiec po zwycięstwie nad faszyzmem; zajął się, jak wiele innymi trudnymi zadaniami, także mocno przez narodowy socjalizm zdyskredytowaną etnografią niemiecką. Zastępował ciężko chorego Adolfa Spamera w kierowaniu Komisją Etnograficzną Niemieckiej Akademii Nauk w Berlinie. wypracował nowy, marksistowski program dla pracy etnograficznej w Niemieckiej Republice Demokratycznej i utworzył w 1953 r. Instytut. dla niemieckiej Etnografii (Institut fUr deutsche Volkskunde) przy Akademii Nauk, którego dyrektorem pozostał do śmierci. Instytut ten rozbudował do rangi centralnej etnograficznej pIa·· cówki badawczej w Niemieckiej Republice Demokratycznej, która ze swoimi cza· sopismami (Deutsches Jahrbuch fur VoLkskunde, Demos) i dotąd opublikowanymi �366 Kronika tomami pod Jego kierownictwem mogła wykonać pracę rozległą i planową. Przykładem były Jego własne badania nad demokratycznymi tradycjami w niemieckiej poezji ludowej, szczególnie Jego dwutomowe dzieło Deutsche Volkslieder demokratischen Charakters aus sechs Jahrhunderten (Berlin 1954 i 1962). Ważną część w drugim tomie tego dzieła stanowiły "Polenlieder" z około 1830 roku, których zbiór i analiza - co mogę stwierdzić na podstawie moich wspomnień z wspólnej pracy - cieszyły się jego szczególnym zainteresowaniem (Por. W. Steinitz, "Polenlieder" wśród niemieckich pieśni ludowych. Pamiętnik literacki 52, 589-622). W szczególności badania tego typu i połączona z nimi nowa orientacja niemieckiej etnografii przysporzyły naszemu Kierownikowi w NRD i naszemu Instytutowi w nauce międzynarodowej uznanie i poważanie. Nie małą część tego uznania przypisać należy sile oddziaływania Jego szczerej, pra wdzi wej oso bowości. Wolfgang Steinitz doznał licznych narodowych i międzynarodowych zaszczytów i powołań. W 1951 r. Niemiecka Akademia Nauk wybrała Wolfganga Steinitza na członka rzeczywistego, od 1954 r. do 1963 r. był vice-prezesem Niemieckiej Akademii Nauk, dwukrotnie otrzymał nagrodę państwową NRD. Nadto był viceprezesem Międzynarodowej Unii Nauk Antropologicznych i Etnologicznych, członkiem zarządu Międzynarodowego Towarzystwa Etnografii i Folkloru, członkiem Stałego Komitetu Językoznawczego i Międzynarodowego Komitetu Ugro-Finskiego, członkiem honorowym Węgierskiego Towarzystwa Etnograficznego i Czechosłowackiego Towarzystwa Etnograficznego; Węgierska i Fińska Akademie Nauk wybrały Go na swoich członków, Akademia Związku Radzieckiego nadała Mu Medal Leonarda Eulera. Utrzymywanie przyjacielskich naukowych stosunków z innymi narodami było Mu czymś więcej niż zwykłą naukową potrzebą. Widział w nich zawsze możliwość poprawy stosunków między narodami, a szczególnie bliskie sercu było Mu nawiązanie stosunków między narodem niemieckim i jego słowiańskimi sąsiadami jak i ze Związkiem Radzieckim. Jego współpracownicy, zawdzięczający Mu nadzwyczaj wiele, zachowują o Nim zawsze serdeczną i pełną czci pamięć. O tym, że w żalu swym mogą czuć się pogrążeni z wieloma kolegami zawodowymi w całym świecie, świadczą liczne kondolencje, które wpłynęły do naszego Instytutu w tamtych ciężkich dniach. Przekład: Konrad Wypych Hermann Strobach BIBLIOG RAFIA (z uwzględnieniem prac rosyjskich i niemieckich, etnograficznych, prac językoznawczych wydanych w formie zwartych pozycji, recenzyj) ugra-fińskich, z pominięciem 1925 Die H erkunjt der Finnen. Ungarische Jahrbucher 1925, s. 311-314. Die Friedenswarte, R. 26, s. 242-244. 1926 Naturvi:iLker und Kulturvolker. des Unga1927 Elchfang bei Germanen und Finnen. Aus den Forschungsarbeiten rischen Instituts ... Berlin, s. 183-134. 1931 (Tłumaczenie): L Manninen, Die Sachkultur Estlands. L Tartu, XV+276 s. Geographie in Estland. Zs. f. Vkde. N. F. 4 (42), 1932 Die 'Uolkskundliche s. 258-262. (Tłumaczenie): L Manninen, Die Sachkultur Estlands. II, Tartu, XII +338 s. 1934 Der Parellelismus in der finnisch-karelischen Volksdichtung, untersucht an den Liedern des karelischen Siingers Arhippa Perttunen. Folklore Fellows Communications 115. Helsinki, XIII + 219 s. �367 Kronika U. T. Sirelius, Die XI -1-151 s., 311 il. VolkskuLtur Finnlands. Wydał W. Steinitz, L Berlin, 1937 Chanti ary t - Chantyjskije pesni. (Wydane w języku ostjackim i rosyjskim). Leningrad, 23 s. 1938 Totemismus bei den Ostjaken in Sibirien. Ethnos, Sztokholm, s. 125-140. 1'.otemismus bei den Ostjaken und Herkunjt der Ostjaken und Wogulen. (Resumes des communications. Congres International des Sciences Anthrop. et Ethnolog. Compte Rendu de la 2e Session. Kopenhaga, s. 303 n.). 1939 Ostjakische Volksdichtung und Erziihlungen aus zwei Dialekten. L Część: Wprowadzenie gramatyczne i teksty z przekładami. Estońskie Towarzystwo Naukowe, Tartu XIII +460 s. 1941 Ostjakische Volksdichtung und Erziihlungen. II część. Nakład własny, Sztokholm, II -+- 208-+- 11 s. 1942 Ostjakische Chrestomathie mit grammatikalischem Abriss und Worterverzeichnis. Uniwersytet Sztokholm Uniwers. Uppsala, 4°, 102, s.; Wyd. drugie Leipzig 1950, 169 s. 1943 Nits Ni[sson Skum i Sibirien. Konstrevy, Sztokholm, s. 233-236. 1944 Geschichte des finnisch-ugrischen Vokalismus. Acta Instituti Hungarici Universitatis Holmiensis B 2. Sztokholm IV+l44 s.; Wyd. drugie Berlin 1964. 1945 Russisches Lehrbuch. Sztokholm, 200 s.; Wyd. dziesiąte Berlin 1961. (Również w wydaniu szwedzkim i duńskim). 1948 NationaWiiten und Nationalitiitenpolitik der Sowietunion. Die neue Gesellschaft, Nr 1, s. 32-43. 1949 Lied eines Chanten. Tamże, s. 63-64. 1950 Geschichte des ostjakischen Vokalismus. Akademie- Verlag, Berlin, 140 s. Nowij piesennik. Neues russisches Liederbuch. Wybór i oprac. Helger Vogt i W. Steinitz. Neue Russ. Bibl. Nr 19, 83 s. 1951 Vom Biirenlied zum Leninlied. ALtes und Neues aus dem Leben der Chan ten. Die Neue Gesellschaft, s. 215-221. Die deutsche Volksdichtung Neues Deutschland, - ein wichtiger TeH des nationalen Kulturerbes. 16 i 17 XI 1951. Der Kampf des werktiitigen Volkes gegen Krieg und Unterdriickung in der Volksdichtung. Wissenschaftler kampfen flir den Frieden. Berlin, s. 189-20:t To także w: Deutschunterricht, s. 65-73. 1952 Deutsche Volksdichtung. Der Sonntag, maj i czerwiec 1952. 1953 Ein deutsches Volkslied gegen den SiHdnerdienst und seine Geschichte. W: Beitrage zur sprachlichen Volksliberlieferung (Spamer-Festschrift), Verofft. der Kom. f. Volkskunde, t. 2, Berlin, s. 39--77; W innym ujęciu w: Zeitschrift fUr Geschichtswissenschaft, s. 552-565. Die volkskundliche Arbeit in der DDR. Odczyt, wygłoszony na posiedzeniu sekcji etnologii i etnografii Niemiec Niem. Akad. Nauk w Berlinie w dniach 4-6 IX 1953 (Studienmaterial, Sonderreihe zur Volkskunstforschung, z. l). Wyd. Zentralhaus f. Laienkunst, Leipzig. Wyd. drugie 1955. Aufgaben der deutschen Volkskunde. Aufbau, R. IX, s. 963-976. Zur Diskussion: Volkskunde und Volkerkunde. Forschungen und Fortschritte, t. 27, s. 142-145. Aufgaben und Ziele der volkskundlichen Arbeit in der Deutschen Demokratischen Republik. Wissenschl. Annalen, s. 1-7. Prof. Dr. John Meier. W: Nationalpreistrager 1952, Berlin, s. 127-131. Nationalpreistriiger John Meier zum Gediichtnis. Wissenschl. Annalen 2, s. 649-651. Russische Laut!ehre. Berlin, Akademie Verlag, VIII, 89 s. Wyd. piąte 1964. 1954 Deutsche Volkslieder demokratischen Charakter s aus sechs Jahrhunderten. T. I, Berlin, XLIV+499 s. (Veroffentlichungen des Inst. f. dt. Volkskunde, t. 4/I). Wyd. drugie 1955. Die Erforschung der deutschen Volksdichtung. W: Volkerforschung, t. 5, Veroffentl. d. Inst. f. dt. Volkskunde, Berlin, s. 174-186. Uber die deutsche Volksdichtung. Leipzig-Jena, 30 s. 1955 Lied und Miirchen als Stimme des Volkes. Wissenschl. Annales 4, s. 321-342; to także w: DJbfVK 2, 1956, s. 11-32. Geschichte des wogulischen Vokalismus. Berlin, Akademie- Verlag, XI, 366 s. Die russische Konjugation. Vom Verfasser unter Mitwirkung von G. Dick neu bearbeitete Ausgabe. (Wyd. 4., poprawione), 58 s. �3{j8 Kranika Votkskunde Zur Geschichte 25 VI i 2 VII. Nekotoryje Z referatu inauguracyjnego na kongresie we wrześniu 1953 r. W: DJbfVK 1, s. 259-275. der deutschen Votkskunde. W: Deutsche Lehrerzeibng z dnia und ludoznawczym Vi:i!kerkunde. w Berlinie voprosy nemeckoj etnografii. s. 54-65. 1956 1957 W: Sowietskaja etnografija, nr 1, Fur wissenschaftliche Zusammenarbeit zwischen Ost und West. Eine notwendige ErkUirung. W: DJbfVK 2, s. 325-330. Nachruf aUf Adolf Spamer. W: JbDAW 1954, Berlin, s. 384-386. (razem z R. Wildhaberem) Słowo wstępne. W. Volkskundliche Bibliographie fUr die Jahre 1937 von R. Wildhaber. Berlin, t. 8, Berlin, der Berliner Tagung s. VII-VIII. und 1938, unter Mitarbeit des Inst. f. d. Volksk. hrsg. Veriiffl. des Inst. f. d. Volks. d. d. Akad. d. Wiss. zu s. III-IV. Begriissung. W: Agrarethnographie. Vortrage vom 29. Sept. bis. 1. Oktober 1955. Tamże, t. 13, Berlin, Zu Geschichte und Wesen des Arbeitervolkstiedes. W: 4, s. 3-52. Vorwort. W: Adolf Spamer, Romanusbuchlein. Historisch-philosophischer Kommentar zu einem deutschen Zauberbuch. Aus seinem Nachlass. Oprac. J. Nickel, VerOfftl. d. Inst. f. d. Volksk. d. d. Akad. d. Wiss. zu Berlin, t. 17, Berlin, s. VII-VIII. 1959 Russisch in 26 Lektionen. MUnchen, 207 s. Wyd. 3. 1964. Das Leunatied. W: NDL 7, z. 5, s. 48-60. Cintecul $i basmul ca voce a poporului. (Pieśń i bajka jako glos ludu). W: Revista de filologie romanica si germanica 3, s. 13----38. Zum 100. Geburtstag Richard Wossidlos. W: DJbfVk 5, s. 3-5. Volksmarchen. Eine internationale Reihe. Wyd. W. Steinitz i G. Ortutay (od t. 3: wyd. J. Krzyżanowski, G. Ortutay i W. Steinitz). 1960 Demos. Volkskundliche Informationen. Wyd. i odpowiedzialny za treść W. Steinitz. R. 1 i nast. Berlin. 1961 "Polenlieder" wśród niemieckich pieśni ludowych. W: Pamiętnik literacki, Warszawa, s. 589-622. Das Lied von Robert Blum. W: DJbfVk 7, s. 9-40. Poetics. Poetyka. Poetika. Wyd. D. Davie, I. Fónagy, R. Jakobson, D. S. Likhachev, M. R. Mayenowa, W. Steinitz, K. Wyka, S. Żółkiewski. Warszawa XXIII, 893 s. 1958 Das Leunalied. DJbfVK 1962 Deutsche Volkslieder demokratischen Charakters aus sechs Jahrhunderten. T. II, Berlin, XLII+630 s., Veroffl. d. Inst. f. d. Volksk. d. d. Akad. d. Wiss. zu Berlin, t. 4/II. Vorwort. W: Das Limbacher Land (Werte der deutschen Heimat. Verofft. d. Kom. f. Heimatforschung, t. 5), Berlin, s. VII-VIII. 1963 Ein ostjakisches Mii.rchen in M. A. Castrens handschriftlichen Nachlass. W: Glaubenswelt und Folklore der sibirischen Volker. Budapeszt, s. 115-119. Eroffnung. W: Volkskundliche "Ostforschung" in Westdeutschland. Wyd. na prawach rękopisu w InsL f. d. Volksk., Berlin, s. 1-7. Jacob Grimm. Zur 100. Wiederkehr seines Todestages. Festschrift des InsL f. d. Volksk .. Wyd. W. Fraenger i W. Steinitz, Berlin, 290 s., Verofn. d. InsL f. d. Volksk. d. d. Akad. d. Wiss. zu Berlin, t. 32. 1964 Rabocaja pesnja i narodnaja pesnja. VII Mezdunarodnyj Kongr. Antrop. i Etnogr. Nauk, Moskwa, 18 s. Arbeiterlied und Arbeiterkultur. W: Beitrage zur Musikwissenschaft 6, zeszyt 4, s. 279-288. (razem z. H. Strobachem) Wilhelm Fraenger. W: DJbfVk 10, s. III-IV. Ansprache zur Feier des 70. Geburtstages (von Friedrich Sieber). W: Letopis, Budziszyn, nr 617, s. 3-4. (Gltickwunschschreiben an J. Horak). W. Cesky Lid 51, s. 258. Warterbuch der deutschen Gegenwartssprache. Wyd. R. Klappenbach i W. Steinitz. T. I, A - deutsch. Berlin, 800 s. 1965 Arbeiterlied und Votkslied. Sitzungsberichte der Dt. Akad. d. Wiss. zu Berlin, Klasse fUr Sprachen, Literatur und Kunst, Berlin, 19 s., to samo w: DJbfVk 12, 1966, s. 1-14. Deutsches Jahrbuch fur Volkskunde (DJbfVk). Wyd. W. Steinitz i H. Strobach, Berlin. �369 Kronika 1966 Dialektologisches und etymologisches Worterbuch der ostjakischen W: Abhandl. d. Deutschen Akad. d. Wiss. zu Berlin. Klasse Literatur und Kunst. Zesz. 1: 1966; zesz. 2: 1967. Berlin. Księgi Beitrage jubileuszowe zur Sprachwissenschaft, gang Steinitz zum 60. Geburtstag Volkskunde und Literaturforschung. Wolfam 28. Februar 1965 dargebracht. Wydali H. Strobach. Berlin, Akademie- Verlag 1965, A. V. Isacenko, W. Wissmann, 455 s. Deutsches Jahrbuch fUr Volkskunde Wyd. H. Strobach, Berlin 1965, 486 s. STRESZCZENIE DOKTORATOW Sprache. fUr Sprachen, 11. Z ZAKRESU Festgabe fur ETNOGRAFII Wolfgang Steinitz. I ETNOLOGII OLGA MULKIEWICZ-GOLDBERGOWA ZROŻNICOWANIE KULTUROWE WSI (autoreferat) W BEŁCHATOWSKIEM Przedstawiona praca oparta jest głównie na materiale uzyskanym podczas badań terenowych, prowadzonych przeze mnie w Bełchatowskiem w latach 1963-1965 w ramach planu naukowego Katedry Etnografii, stanowiącego część ogólnego programu naukowego Uniwersytetu Łódzkiego. Celem jej jest określenie charakteru przemian kulturowych zachodzących na wsi współczesnej. Uwagi ogólne O wyborze terenu do badań kompleksowych zadecydowało odkrycie tam złóż węgla brunatnego i zaplanowania ośrodka przemysłowego. Badania etnograficzne, prowadzone od 1963 r. zmierzały do dokonania bieżącej dokumentacji, a następnie śledzenia zmian, jakie miałyby nastąpić pod wpływem szybkiego uprzemysłowienia tego obszaru. Wymagało to zrezygnowania z ogólnie przyjętych w etnografii metod badań regionów etnograficznych, gdyż teren ten nie tworzy odrębnego regionu etnograficznego, a o jego wyborze zadecydowały inne przesłanki. Sam termin "Bełchatowskie" w naszym rozumieniu nie oznacza jednostki administracyjnej, nie ogranicza się do powiatu bełchatowskiego, ani nie ma tu podstaw tradycyjnych do określenia tego terenu jako Ziemi Bełchatowskiej. Jest to pewien zespół wsi, położonych na południe od miasteczka Bełchatów, obejmujących części powiatów Bełchatów, Piotrków Trybunalski, Radomsko i Pajęczno. Tak wybrany teren badań nie tworzył więc zwartego obszaru, występuje tu płynność granic administracyjnych, zasięgów parafii, gmin i powiatów, co nie pozwala nam łączyć omawianych wsi z jakąkolwiek większą jednostką administracyjną w przeszłości, natomiast czynnikiem jednoczącym miał stać się przyszły ośrodek przemysłowy. Zakładając 24 - Lud, t. LII �370 Kronika na tym obszarze znaczne zrozmcowanie w zakresie kultury tradycyjnej wsi na podstawie przebiegających przez ten teren granic zasadniczych zasięgów etnograficznych, wysunięto na czoło problem kulturowego zróżnicowania badanego obszaru, tak w zakresie kultury tradycyjnej, jak i w historycznie uwarunkowanej sytuacji ekonomicznej, z uwzględnieniem podstawowych przyczyn tego zróżnicowania i w nawiązaniu do ogólnych przemian kulturowych wsi współczesnej. Toteż drugorzędne znaczenie miało śledzenie stanu zachowania i terytorialnego rozmieszczenia zespołów kultury tradycyjnej lub jej poszczególnych elementów. Punkt ciężkości rozważań przeniesiono na badania konkretnych wsi, różniących się między sobą tak stanem posiadania kulturowego jak i sytuacją ekonomiczną i odrębnymi postawami. społecznymi. Przedmiotem szczególnego zainteresowania stała się nie tyle integracja kulturowa badanego obszaru, co proces jego dezintegracji oraz odbicie tegoż procesu w wyodrębnionych kategoriach wsi, a więc stwierdzenie w jakim stopniu znalazły się one w orbicie jego oddziaływania lub też z niego wyłączone . . Na podstawie wyników badań terenowych i dostępnych mi danych historycznych wyodrębniłam dwie kategorie (typy) wsi. Przeprowadzanie między nimi korelacji umożliwiło mi stwierdzenie stopnia i charakteru zróżnicowania kulturowego w Bełchatowskiem. Jedną kategorię stanowią wsie tradycyjnie rolnicze, a drugą wsie "proletaryzowane". Terminy użyte w pracy mąją na razie charakter roboczy, aczkolwiek odzwierciedlają one wewnętrzną strukturę tychże miejscowości. Należy jednak podkreślić, że termin "sproletaryzowany" nie oznacza w tym wypadku jedynie stosunku do środków produkcji, ale przede wszystkim określony stan kulturowy wsi. Zasadnicze różnice między wyznaczonymi kategoriami wsi dotyczą stosunku ich mieszkańców do gospodarki rolnej oraz stopnia ich zaangażowania w tejże dziedzinie produkcji. Wsie tradycyjnie rolnicze, to w większości wypadków wsie stare, o zwartej strukturze społecznej, natomiast wsie sproletaryzowane przeważnie powstały w XIX w. drogą osiedlania się ludzi ubogich, pochodzących z rozmaitych stron, na pustkowiach, względnie rozsprzedawanych ziemiach należących do wielkiej własności. Przemiany oraz zróżnicowanie kulturowe zostały zbadane przy pomocy warsztatu badawczego etnografa, a więc przede wszystkim wykorzystano materialy zebrane w terenie i odnoszące się do XX w. Materiały do czasów wcześniejszych wykorzystano jedynie o tyle, o ile było to konieczne dla wyjaśnienia procesów zachodzących współcześnie. Metody badań Terenowe badania etnograficzne prowadzone były w dwóch etapach. Przede wszystkim na całym terenie przeprowadzono zespołowe badania penetracyjne, które zarejestrowały podstawowe zjawiska z zakresu kultury wsi. Następnie przeprowadzono w kilku wsiach indywidualne badania stacjonarne; referowana praca oparta jest przede wszystkim na wynikach badań uzyskanych w dwóch wsiach, które zaliczono do odrębnych wymienionych wyżej h:ategorii. Te materiały stanowią podstawę przeprowadzanych porównań, konfrontowano je jednak w dużej mierze z wynikami badań przeprowadzanych w innych wsiach i to zarówno tych, w których przeprowadzano badania penetracyjne metodą sondażową, jak i tych, w których prowadzone były badania stacjonarne. Z zebranych w toku badań licznych. materiałów wybrano wiadomości o kształtowaniu się podstaw bytowych oraz więzi lokalnej, bowiem te zagadnienia są �Kronika 371 szczególnie istotne dla uzyskania obrazu kulturowego badanego obszaru oraz zachodzących na nim przemian. Zgodnie z założeniami starano się ograniczyć w miarę możności szczegółowy opis badanych zjawisk, kładąc przede wszystkim nacisk na wyjaśnienie charakteru zachodzących przemian. Jeszcze większe ograniczenie strony opisowej omawianych zjawisk byłoby na pewno korzystne dla przejrzystości pracy, było to jednak niemożliwe, ze względu na brak literatury etnograficznej omawiającej badany obszar. Obok materiałów tekstowych uzyskanych podczas badań i znajdujących się w Archiwum Katedry Etnografii, wykorzystano też materiały zebrane przez Sekcję Badania Plastyki Ludowej Instytutu Sztuki P.A.N. Ponadto w pracy wykorzystano dokumentację fotograficzną i rysunkową. Wykorzystana literatura, to w większości wypadków pozycje zawierające materiały porównawcze względnie opracowania teoretyczne. Brak jest natomiast opracowań naukowych dotyczących badanego terenu. Dla uzyskania pełnego obrazu procesów zachodzących na badanym terenie posłużono się dwoma metodami badawczymi. Po pierwsze zastosowano metodę mikroanalizy, przeprowadzający badania szczegółowe w dwóch wsiach zaliczonych przez nas do odrębnych kategorii, a uznanych za najbardziej reprezentatywne, konfrontując uzyskane wyniki z wynikami badań przeprowadzonych w innych miejscowościach. Następnie skonstruowano model tradycyjnej zastanej kultury ludowej w badanych wsiach, celem uzyskania punktu odniesienia, jaki stanowiła konstrukcja modelowa w stosunku do poszczególnych elementów kultury w obu kategoriach wsi. Wyniki badań Wnioski o charakterze ogólniejszym dotyczą dwóch podstawowych zagadnień. Po pierwsze zróżnicowanie istniejące w obu wyodrębnionych kategoriach wsi przejawia się przede wszystkim w postawach ludności, zaś w mniejszym stopniu dotyczy stanu posiadania kulturowego w ramach poszczególnych działów gospodarki jak i wyposażenia gospodarstw chłopskich w przedmioty codziennego użytku. W obu kategoriach wsi nie występują różnice w samookreśleniu zawodu mieszkańców, wszyscy oni zaliczają siebie do kategorii rolników, gospodarzy, chłopów. Jednak zupełnie różny jest ich stosunek do takich zagadnień jak zdobywanie rolniczej wiedzy fachowej, rozwijanie własnego gospodarstwa drogą nakładów inwestycyjnych, zwiększanie dochodów płynących z rolnictwa. Nawyki szukania zarobków poza wsią, względnie poza rolnictwem, jak np. uprawianie \IT okresie międzywojennym we wsiach sproletaryzowanych tkactwa chałupniczego, czy też cZE;'stewyjazdy w okresie powojennym na Ziemie Zachodnie, nie są uwarunkowane jedynie sytuacją ekonomiczną, a w dużej mierze przyczyniła się do ich powstania większa ruchliwość mieszkańców wsi sproletaryzowanych. W zakresie istniejącej na badanym terenie więzi lokalnej wykształciło się szereg odrębności w wielu dziedzinach życia wsi. Mieszkańcy wsi sproletaryzowanych są o wiele słabiej związani z rodzinną miejscowością, co wyraża się między innymi także w ich mniejszym angażowaniu się w akcje społeczne nawet wówczas, gdy korzyść z takiej pracy wydaje się być oczywista, jak na przykład elektryfikacja wsi, lub przeprowadzanie udogodnień komunikacyjnych. Zanik więzi lokalnej doprowadza też do zaniku niektórych obrzędów dorocznych, jednak na tym odcinku decyduje nie tylko określona postawa psychiczna, ale też i inne czynniki jak mniejsza liczebność mieszkańców wsi sproletaryzo- �372 Kronika wanych, duży odsetek pracujących poza wsią, co wpływa w znacznym stopniu na zanik życia towarzyskiego. W toku pracy prześłedzono zróżnicowanie w zakresie podstaw bytowych. a więc uprawy roli, budownictwa, urządzenia izby wiejskiej, stopnia umiejętności wykonania poszczególnych robót rzemieślniczych. Okazało się, że istniejące i podkreślone w pracy różnice wiążą się bardzo ściśle z wymienionym wyżej zróżnicowaniem ekonomicznym obu kategorii wsi. Jednak wsi tych nie możemy dzielić na bogate rolnicze i biedniejsze sproletaryzowane. Sprawa dochodu otrzymywanego z produkcji rolnej, jak i klasyfikacja poza rolniczych żródeł dochodu nie jest przedmiotem naszych badań. Niemniej dało się ustalić, że różnice w ilości kupowanych w mieście narzędzi rolniczych, czy też sprzętów składających się na unowocześnienie izby mieszkalnej, wynikają z usankcjonowanej przez dane środowisko społeczne hierarchii ważności zasadniczych potrzeb. Dalszym wnioskiem jaki uzyskaliśmy w tej pracy, a zasługującym na podkreślenie, jest stwierdzenie, że zaobserwowane różnice w zastanym obrazie kultury ludowej w obu kategoriach wsi, nie upoważniają nas do zakwalifikowania ich jako będących na różnym stopniu zaniku kultury tradycyjnej. Określenie tych wsi jako bardziej i mniej zacofanych byłoby uproszczeniem. Omawiane zróżnicowanie powstało wskutek uwarunkowanego historycznie układu stosunków gospodarczo-społecznych rzutujących na kształtowanie się kultury ludowej określonych wsi na wszystkich szczeblach jej rozwoju. Wyniki badań bełchatowskich przedstawione wyżej mogą być przyczynkiem do wykrycia prawidłowości przemian kulturowych wsi współczesnej, zachodzących pod wpływem uprzemysłowienia. Zarazem mogą być przydatne w badaniach terenów pod względem etnograficznym przejściowym, co w dzisiejszej rzeczywistości staje się jak najbardziej aktualnym problemem, gdyż odwoływanie się wyłącznie do tradycyjnych terytoriów etnograficznych i tradycyjnych treści kulturowych nie daje pełnego obrazu współczesnej wsi. KRYSTYNA SZTUKA CZERNIEWSKA P,RYMITYWNA LUDOW AFRYKI I OCEANII I JEJ W WYCHOWANIU ESTETYCZNYM MŁODZIEŻY ZNACZENIE Porównawcze rozpatrzenie zagadnienia percepcji różnych rodzajów sztuki uprawnia do wysunięcia twierdzenia, że człowiek współczesny. dostatecznie wykształcony obcowaniem z niezliczonymi formami sztuki, które wyrażały kiedyś człowieka i obznajmiony z warunkami. w których powstały, jest w stanie zająć postawę, uznającą istnienie na różnych prawach różnych stylów w sztuce. Zdolny jest również do odczucia w stosunku do dzieł sztuki, powstałych w różnych epokach i w różnych krajach "identycznego wzruszenia estetycznego". Rozszerzenie zdolności odbioru estetycznego na dzieła wszystkich stylów i epok wiąże się z ogólnym podniesieniem poziomu umysłowego społeczeństwa w miarę wzrostu standartu życiowego i rozwoju wielkoprzemysłowej cywilizacji oraz upowszechnienia postawy laickiej i racjonalnej. Człowiek nie posiadający żadnych oporów ideowo-emocjonalnych, przeszkadzających w odbiorze dzieł zrodzonych �373 Kronika z obcej inspiracji filozoficznej i religijnej, staje się bardziej chłonny intelektualnie i artystycznie, co pozwala mu dostrzec całość ludzkiego dorobku w dziedzinie kultury. Do tych przejawów twórczości artystycznej, które składają się na całość kultury ogólno-ludzkiej zalicza się również sztukę prymitywną i to nie tylko ze względu na to, że stanowi ona dokument innego życia, lecz przede wszystkim ze względu na jej swoiste walory ekspresyjne. Długotrwała, krzywdząca ocena estetyczna sztuki prymitywnej, podejmowana z europejskich kategorii piękna należy już do przeszłości. Stosowanie bardziej obiektywnej skali wartości i umiejętność rozróżnienia nie tylko możliwości poszczególnych artystów, lecz również ich intencji doprowadziły natomiast do przekonania, że naturalna skłonność człowieka do tworzenia rzeczy pięknych i otaczania się nimi, była w stanie wytworzyć już na najniższych szczeblach rozwoju kultury dzieła sztuki o trwałej, nieprzemijającej wartości, stojące na tym samym poziomie, co sztuka "Egiptu i Etrusków, Grecji i Renesansu, Wschodu i współczesności". Obserwacje przeżyć estetycznych i reakcji emocjonalnych młodzieży w jej zetknięciu się z dziełami sztuki prymitywnej wykazuje, że "udostępnienie i uprzystępnienie" sztuki prymitywnej na tle ogólnej koncepcji wychowania estetycznego prowadzi do znacznego rozszerzenia pedagogicznego spojrzenia na sztukę. W dziedzinie postrzegania wprowadza ona bowiem, poza estetyczną kategorią piękna i brzydoty jeszcze pojęcie odmienności, obcości i niezrozumiałości, które to cechy powinny podnieść czujność i wrażliwość widza. Jednocześnie rozszerzone zostaje przeżycie psychiczne widza, który przez ogląd dzieła sztuki nawiązuje kontakt myślowy z prymitywnym artystą, stojąc przed zagadnieniem wrażliwości estetycznej i motywów jego twórczości. W wielu wypadkach, ze· 'Względu na atrakcyjność tematu może nastąpić ponad to rozbudzenie zainteresowań poznawczych, chęć zdobycia pełnego wytłumaczenia nowych zjawisk oraz dążenie do wykrycia przyczyn istnienia różnych mechanizmów kultury. Na koniec istnieje pewna szansa na pobudzenie aktywności artystycznej i wykształcenia trwałych dyspozycji twórczych, niezmiernie istotnych dla zachowania ogólnej harmonii psychicznej. KLEMENS KRAJEWSKI TRADYCYJNE BUDOWNICTWO CHAŁUP ZIEMI CHEŁMIŃSKIEJ Praca doktorska składa się z 9-ciu rozdziałów, w tym: tekstu 238 s., w CZęSCl ilustracyjnej 130 fotografii chałup, rzutów poziomych, przekrojów, rysunków elementów chałup, oraz załączników, obejmujących: 8 map rozmieszczenia elementów chałup, map Ziemi Chełmińskiej, 22 tabele, oparte o żródła historyczne z drugiej połowy XVIII w. i odpisów kwestionariuszy i ankiet, którymi autor posługiwał się w pracy. Celem pracy jest ustalenie typów tradycyjnych chałup Ziemi Chełmińskiej i zbadanie terytorialnego zróżnicowania budownictwa mieszkaniowego, porównanie z budownictwem mieszkaniowym sąsiednich regionów; - następnie prześledzenie zmienności budownictwa mieszkaniowego tego regionu od przełomu XVIII/XIX w. �374 Kronika do początków XIX stulecia i wykrycie czynników, które decyduj'jco wważyly na kształtowaniu budownictwa mieszkaniowego omawianego obszaru. Aktualność pracy polega na ważnej i koniecznej w obecnej chwili dokumentacji tych nielicznych już zabytkowych chałup, które giną w szybkim tempie. W badaniach stosowano metody terenowe w oparciu o autopsję i wywiady przy pomocy kwestionariuszy oraz metodę opisu Gerarda Ciołka, odnosząc'l się do specyfiki rzemieślniczej. Dla rozwiązania nasuwających się zngadnień zastosowano metodę analityczno-porównawczą i metodę geograficzną, polegaj'lcą na skartografowaniu poszczególnych zagadnień. W podsumowaniu, treść pracy w zarysie przedstawia się następująco: Od zarania osadnictwa na ziemi Chełmińskiej poprzez wiele, wiele stuleci terytorialne zróżnicowanie budownictwa mieszkaniowego podyktowane zostało doborem surowca najbardziej dostępnego w terenie. Nu lesistych terenach występują przeważnie tradycyjne zabytki konstrukcji pełnodrzewne.i, jak: zrębowa, łątko\va i zrębowo-łątkowa. Natomiast na pozostałym obszarze można sp(ltkać JW:1slrukcje z gliny ("welewamt") - ("paca"), czy też konstrukeje szkieletowe z wypełnieniem międzyramowym gliną lub cegłą ("mur pruski"). Konstrukcje te często spotykamy w przemieszaniu. Wśród tradycyjnych chałup wyróżnia się typ chałup wąsko·· -frontowych i szeroko-frontowych. W konstrukcji i w formie tradycyjnej ch<JłuPf oprócz cech o charakterze ogólnopolskim zawarte są cechy specyficzno-regionalne, np. odmienne nazewnictwo w określaniu konstrukcji pC'lnodrzewnej, zrębowej, jako "szachulec", wysoko wyspecjalizowana ciesiołka, w ujęciu proporcji bryły i inne. Ogólnie stwierdza się zależność budowniCtwa mieszkaniowego Ziemi Chełmińskiej od klimatu, podłoża fizjograficznego, czyli naturalnego środowiska, od zasobów surowca oraz od wciąż udoskonalanej techniki ciesielskiej i murarskiej. Oprócz wyżej wymienionych, jak i również czynników demograficznych, na kszlaItowanie się wiejskiego budownictwa mieszkaniowego tego obszaru wpłynęły: przeobrażenia społeczno-ekonomiczne, zarządzenia administracyjne, przepisy prawno-budowlane, przeciwpożarowe. JANUSZ KAlVIOCKI WfPŁYWY .POLITYCZNE NA STROJ LUDOWY MAŁOPOLSKI W DOBIE POROZBIOROWEJ 1772-1913 POŁNOCNEJ Zarysowujący się problem przemian zachodzących w pewnym wycinku czasu w ubiorach ludowych stał się bodźcem do poszukiwania genezy pewnych form stroju, a takźe do prześledzenia dróg, którymi rozwijały się te ubiory w ciągu swej historii. Praca zajmuje się wpływami politycznymi na odzież ludową, przeanalizowanymi na terenie Małopolski Północnej (przedrozbiorowe województwa sandomierskie i lubelskie), jako na obszarze, stanowiącym w okresie przedrozbiorowym jedną całość kulturową, podzieloną następnie na dwie prowincje odzieżowe, których granice w znacznej mierze pokrywały się z granicą Kongresówki z Galicja. Całość opracowanego materiału można ująć w następujących zagadnieniach: Spowodowany rozbiorami rozwój jednych a upadek innych ośrodków życia kulturalnego, gospodarczego czy administracyjnego wpłynął silnie na kształtowanie �Kronika 375 się ubioru ludowego. Zwiększenie się roli Warszawy, a upadek znaczenia Sando·· mierza spowodował wzmocnienie wpływów mazowieckich na terenie zachodniej części Małopolski Północnej; natomiast zachowanie roli Lublina jako ośrodka dominującego w jej części wschodniej, pozwoliło na dłuższe utrzymanie elementów małopolskich w stroju ludowym tego regionu. Nowe, sztuczne granice państwowe, wytyczone bez liczenia się z tradycjami kulturalnymi zabieranych ziem sprzyjały powstaniu różnic w rozwoju ubiorów ludowych, gdyż ułat\viały zaopatrywanie się ludności w materiały odzieżowe wytwarzane w różnych ośrodkach, co z kolei wpływa na zmiany w odzieży trady-o cyjnej - ró~ne po obu stronach granicy. Również zmiana ustroju politycznego odbiła ~ię na przemianach stroju. Centralistyczny ustrój Kongresówki wpłynął na większe ujednolicenie się ubioru ludowego na całym jej obszarze. Decentralistyczny ustrój, typowy dla Galicji w II połowie XIX w., sprzyjając rozwojowi małych ośrodków życia kulturalnego, ułatwiał utrzymanie i rozwój większej ilości odmian ubiorów regionalnych. Bardzo duże znaczenie dla rozwoju stroju ludowego mają szlaki komunikacyjne. Podział ich, a w pierwszej mierze przecięcie Wisły, będącej główną polską arterią komunikacyjną, wpłynął silnie na ubiór, powodując zmianę kierunków wpływów kulturowych. W okresie zaborów, północne wpływy Mazowsza posuwały się wzdłuż Wisły na południe, w przeciwieństwie do okresu przedrozbiorowego. W wieku XIX również koleje przyczyniały się do ujednolicania ubioru wzdłuż linii, wobec czego budowanie przez każdego z zaborców odrębnej sieci kolejowej wpływało na potęgowanie różnic w ubiorze między Galicją a Kongresówką. Odmienne warunki społeczno-polityczne i ekonomiczne w poszczególnych zaborach, powodowały różnice w przechodzeniu ze społeczeństwa stanowego do klasowego, w którym ubiór nie łączy się tak bezpośrednio z przynależnością stanową jednostki. Z kolei uwłaszczenie wpłynęło na szybsze przejmowanie pewnych form udzieży, uważanych za społecznie wartościowsze. W Kongresówce ponadto ułatwiło ono chłopu, w o wiele większym stopniu niż w Galicji, kontakt z przemysłem, a tym samym stworzyło warunki do szybszego zurbanizowania stroju. Ostatnim zagadnieniem jest wpływ mundurów wojskowych na strój ludowy łączący się z oddziaływaniem na tenże strój rozwoju świadomości narodowej. Oddziaływanie munduru zaborczego powodowało wytworzenie się pewnych cech ubioru, charakterystycznych dla jednego tylko zaboru. Natomiast wzrost uświadomien'ia narodowego bardzo słabo odbił się na stroju; jedynie w tych przypadkach, gdy ruchy niepodległościowe doprowadziły do wybuchu powstań zbrojnych, powstał problem munduru powstańczego, oddziaływującego już często na ubiory po obu stronach granicy. Rozwinięcie powyższych zagadnień pozwoliło na postawienie następującej tezy: Rozbiory i spowodowany przez nie układ stosunków politycznych, społecznych i ekonomicznych decydująco wpłynęły na ubiory ludowe Małopolski Północnej. W szerszym, ogólnoetnologicznym ujęciu, tezę tę można sformułować następująco: Jednym z głównych czynników \V rozwoju stroju ludowego jest układ polityczny, panujący przez dłuższy czas na obszarze zamieszkałym przez ludność używającą odanego stroju. �376 Kronika SOCIET~ INTERNATlONALE D'ETHNOLOGIE ET DE FOLKLORE (SIEF) Ethnologische Kommission fUr Geschichte und Entwicklung der europaischen Landwirtschaft. Informationen nr 1. 1967 r. Historię powstania i działalności wymienionej Komisji omówił w poprzednich latach Wolfgang Jacobeit w belgijskim czasopiśmie "Volkskunde". W skład jej władz wchodzą: dr W. Jacobeit, Berlin, dr Tamas Hoffmann, Budapeszt, dr Ernesto Veiga de Oliveira, Lizbona, dr Corneille Jest, Boulogne oraz dr Jaroslav Kramarik, Praha. Pierwszy numer Informacji określa zadania Komisji, ma ona przeprowadza(~ w poszczególnych krajach inwentaryzację narzędzi i technik pracy dla badań etnologicznych. Badania te prowadzone są w oparciu o jednolite kwestionariusze i metody inwentaryzacji, zjawisk kulturowych i dokładnego określania chronologii. W oparciu o taką dokumentację Komisja chce stworzyć podstawę dla syntetyzujących studiów nad etnografią Europy. Poprzez jednolicie zorganizowane kwestionariusze 'Komisja będzie się zwracała do różnych krajów, na plan pierwszy zostały wysunięte zagadnienia zaprzęgu bydlęcego. Na marginesie warto dodać, że temat ten jest również opracowywany w ramach Polskiego Atlasu Etnograficznego, ukazała się też interesująca rozprawa B. Baranowskiego, pt. Podstawowa sila pociqgowa dawnego rolnictwa w Polsce, 'wydana przez Instytut Historii Kultury Materialnej PAN, Ossolineum 1966, s. 185. W obrębie Komisji powstały jeszcze w 1964 r. osobne samodzielne sekcje, zajmujące się historią i rozwojem europejskiego rolnictwa. Należy wyrazić zadowolenie, że wreszcie tworzy się organ centralizujący badania nad kulturą materialną całej Europy, istnieją bowiem w tej dziedzinie szczególne zaniedbania. JG MIĘDZYNARODOWA UNIA NAUK ANTROPOLOGICZNYCH I ETNOLOGICZNYCH INTERNATIONAL UNION OF ANTHROPOLOGICAL AND ETHNOLOGICAL SCIENCES Nadesłany przez Sekretarza Generalnego MUNAiE, prof. Lawrence Kradera, biuletyn Nr 2/68 podaje do wiadomości członków zapowiedzi i zawiadomienia o podjętych lub planowanych pracach przez członków MUNAiE, wzroście liczby członków, przewidzianych seminariach, zjazdach, kongresach, wydawanych lub . płanowanych przez komitety narodowe MlJNAiE publikacjach itp. Dotychczasowy :skład 1 członkowski MUNAiE powiększyć należy o nowych członków: Australia. The University of Sydney, Sydney, New South Wales; The University of New South Wales, Kensington, New South Wales; Masquarie University, Eastwood, New South Wales; University of New England, Armidale, New South Wales; Wollongong University College, Woli on gong, New South Wales; University of Melbourne, Parkville, Victoria; Monash University, Clayton, Victoria; Latrobe 1 Opublikowany w Lud, t. LI, cz. I, s. 235-242 i cz. II, s. 673-674. �377 Kronika University, Bundoora, Victoria; Australian National University, Canberra, A.C.T.; The University of Adelaide, Adelaide, South Australia; Flinders University, Bedford Park, South Australia; University of Queensland, Brisbane, Queensland; University College of Townsville, Townsville, Queensland; University of Tasmania, Hobart, Tasmania; University of West Australia, Perth, West Australia; The Australian Museum, 6-8 College Str., Sydney, New South Wales; The South Australian Museum, North Terrace, Adelaide, South Australia; The Western Australian Museum, Perth, West Australia; The Queensland Museum, Brisbane, Queensland; National Museum of Victoria, Melbourne, Victoria; Queen Victoria Museum and Art Gallery, Launceston, Tasmania; The TasmanianMuseum and Art Gallery, Hobart, Tasmania. Brazylia. Instituto do Planejamento Pesquisa e Assessoramento nas Ciencias do Comportamento, Rua General Osorio, Campinas, Estado de Sao Paulo, dyr. dr Alfonso Trujillo Ferrari. Czechosłowacja. Sekcja Antropologiczna, Dr Vojtech Fetter, prezes, dr Jaroslav Towarzystwo Muzeów Narodowych, Suchy, sekretarz. Włochy. Istituto di Antropologia "Giuseppe Sergi" Universitarie, Roma, dyr. dr Venerando Correnti. Meksyk. Graduate School of the Institute lberoamericana, dyr. dr Angel Pal erm. Nigeria. Jos Museum, Department della Universita of Social of Antiquities, Sciences kurator Praga. di Roma, Citta of the Universidad Mr. Allen Bassing. Peru. Asociacion Peruana de Antropologos; Seminario de Antropologia Instituto Riva - Aguero, Pontificia Universidad Catolica del Peru, Calle Lartega, Lima, dyr. dr Julio Romani Torres; Departamento de Antropologia, Facultad de Ciencias Sociales, Pontificia Universidad Catolica des Peru, Apartado 1761, Lima; Department of Anthropology at the Universidad Nacional del Cuzco, Cuzco, Peru; Universidad Nacional Mayor de San Marcos, Facultad de Letras y Ciencias Humanas, Departamento de Antropologia, Apartado, Lima, dyr. dr Jorge C. MueIIe. Rumunia. Academia Urugwaj. Instituto Republicii de Estudios Socialiste, Comisia Superiores, de Antropologie Biblioteca, Montevideo, si Etnologie. Constituyente 1711. Seminaria, sesje naukowe, zjazdy, kongresy Brazylia. 13-18 marca 1968 r.: "Napięcie i konflikt oraz zmiany społeczne w Brazylii". Niemiecka Republika Federalna. 11-17 sierpnia 1968 r.: XXXVIII Międzynarodowy Kongres Amerykanistyczny w Sztutgardzie. Rumunia. Wrzesień 1968: sympozjum, "Naturalny proces reprodukcji populacji". USA. 30 listopad - 3 grudnia 1967: 66 zjazd Amerykańskiego Towarzystwa Antropologicznego. 21-27 listopada 1968 r: 67 zjazd Amerykańskiego Towarzystwa Antropologicznego (około 2400 członków). Portugalia. Lipiec 1968 r.: Kor;gres współpracowników Ethno!ogia Europea. Badania Kiel - Chandigarh Projekt: Katedra Antropologii Uniw. Panjab (Indie) wspólnie z Inst. Antropol. Uniw. w Kolonii (NRF) podjęli badania nad adaptacją fizyczną ludności w Himachal Pradesh, mieszkającą w zróżnicowanych warunkach klimatycznych. Może to być wielki wkład do poznao.ia podstawowych procesów bio- �378 Kronika logicznych, odnoszących się do ludzkich możliwości przystosowania trwać będą 2 lata (1967-1968) i są finansowane przez Niemieckie Badawcze (Deutsche Forschungsgesellschaft). się. Badania Towarzystwo Yale Chandigarh Projekt: Yale University Peabody Museum (USA) wspólnie z Katedrą Antrop. Uniw. Panjab prowadzić będą badania o charakterze penetracyjnym, w celu wykrycia śladów istot człekokształtnych w skałach z okresu miocen-pliocen w górach Siwalik. Badania (2 lub 5 letnie) finansować będą Smithsonian Foreign Currency Programme i U. S. National Science Foundation. Rumunia. Academia Republicii Socialiste, Comisia de Antropologie si Etnologie. Projekt organizacji kompleksowych badań, "Żelazne bramy", w antropologii i etnologii. Nowe czasopisma Brazylia: i wydawnictwa Antropological, rocznik Brasilian Union of Anthropological and Ethnological Sciences. Obejmuje: antropologię, etnologię i nauki społeczne w Brazylii. Dania: Tools and Tillage. Czasopismo poświęcone historii narzędzi rolniczych. Meksyk: Biblioteca deI Estudiante en Ciencias Sociales. Wydawnictwo seryjne, podstawowa lektura dla studentów różnych dyscyplin naukowych. Jako tom pierwszy wydano: Angel Palerm: Introduccion a la teoria etnoSumula logica, 1967. Humunia: Yearbook for Do druku przygotował: Ethnology. Konrad Wypych. PROTOKOŁ z XLI Walnego Zgromadzenia członków Polskiego Towarzystwa odbytego w dniach 21-23 października 1966 r. w Pałacu Kultury Ludoznawczego, w P ozn a n iu Na całość XLI W. Z. złożyły się sekcja naukowa i sesja organizacyjna, a dopełnieniem była wycieczka krajoznawcza po Ziemi Wielkopolskiej. Na Zjazd przybyło około 200 osób z różnych Oddziałów PTL. XLI Walne Zgromadzenie otworzyła prof. dr Maria Frankowska w imieniu organizatorów Zjazdu i gospodarzy terenu. Po przemówieniu powitalnym zaproponowała wybór przewodniczącego obrad podając w imieniu Zarządu kandydaturę prof. dr B. Olszewicza, który został wybrany na to stanowisko burzliwą aklamacją. Prof. dr Olszewicz zaprosił do Prezydium przedstawicieli władz politycznych, administracyjno-terenowych i przedstawicieli świata naukowego, których zebrani przywitali oklaskami. Przemówienie powitalne w imieniu Rektora UAM w Poznaniu wygłosił prof. dr J. Burszta. Podkreślił on, że XLI W. Z. PTL w Poznaniu jest sejmikiem kulturalnym PTL dla uczczenia 1000-lecia Państwa Polskiego, w którego dziejach Ziemia Wielkopolska odegrała poważną rolę. Również i w pracach PTL przedstawiciele tej ziemi mają poważny udział. Współzałożyciel i pierwszy prezes PTL, Antoni Kalina, pochodził z Wielkopolski, a i obecny prezes PTL prof. Olszewicz �Kronika 379 w Poznaniu zdobył ostrogi naukowe i zwic1zany jest z Wielkopolską. Na zakończenie swego przemówienia życzył uczestnikom XLI W. Z. pomyślnych obrad. Sesje; llLlUkową zainaugurował prof. dr J. Burszta swym wykładem pt. Regionalne monografie etnograficzne problemy i metody badań. O godz. 12'''' odbyło się otwarcie wystawy książki etnograficznej w Bibliotece Głównej UAM w Poznaniu. Sesję popołudniową tego dnia wypełniły 2 wykłady. Prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska wyglosiła wykład pt. Osiągnięcia i postulaty badawcze w badaniach etnograficznych nad regionem łódzkim. Doc. dr Anna Kutrzeba-Pojnarawa omówiła Zagadnienia i metody badań regionu etnograficznego (na przykładzie Mazowsza). Przedpołudnie drugiego dnia sesji naukowej wypełnił referat dra Zbigniewa BiaIego, przedstawiajw'y w formie komunikatu: Badania monograficzne kultury ludowej w Karpatach Polskich oraz dyskusja nad wygłoszonymi referatami. ObrClc1om przewodniczyli kolejno: prof. dr Olszewicz, prof. dr Zawistowicz-AdClmska, doc. dr M. Frankowska, prof. dr Burszta, prof. dr Znamierowska-Prufferowa. W dyskusji nar:! referatami pierwszy zabrał głos doc. dr Tadeusz Wróblewski. Stwierdził, po wysłuchaniu wszystkich wykładów i referatów zjazdowych, że wszystkie naświdJały problemy monografii regionalnych i zajmowały się metodyką opracowal1 takich monografii, poświęcając znaczną część dociekań natury metodologicznej określeniu samego regionu. Na tle tych referatów nasuwa się wiele wątpliwości metodologicznych, których nie poruszono, a które nasuwają się etnografowi na każdym niemal kroku. Dużą trudność sprawia brak ścisłych definicji pojęć używanych w etnografii np. postęp i rozwój, cywilizacja i kultura. Istnieje wprawdzie ponad 300 definicji kultury, ale to bynajmniej nie ułatwia sytuacji etnografowi. Jedni za przedmiot badań w kulturze uznają obiektywną rzeczywistość kulturalną, wytworzoną przez ludzkość niezależnie od poszczególnych jednostek ludzkich, w którą one wchodzą z chwilą urodzenia i którą opuszczają z chwilą śmierci, inni zaś za przedmiot badań biorą właśnie zachowanie się jednostek w konkretnym kontekście kulturowym. Każda postawa wymaga odmiennych metod badawczych. Czy jest słuszne, że do badań obiektywnej rzeczywistości przyjmuje się metody psychologiczne, używane przez socjologów do badania postaw ludzkich w odniesieniu do zjawisk. Etnografia nie daje dotąd wyrażnego określenia tych spraw. Sama bowiem etnografia - zdaniem dyskutującego - nie jest adekwatnie określona i budzi wątpliwości. Mówimy, że badamy kultury, a tytuł n:Jszej dyscypliny głosi, że opisujemy ludy. A jak pojmujemy kulturę? Czy monicznie, czy pluralistycznie. Jeśli pluralistycznie, to jaka jest "differentia specifica" odróżniająca od siebie te kultury. Czy kultura regionu może być porównywana z sąsiednimi "al pari", czy na zasadzie podporządkowania. Badając pogr;micze polsko-niemieckie, spotkał szereg elementów kulturowych po jednej i drugiej stronie, mimo pewnych różnic w cechach drugo- i trzeciorzędnych. Z tego wniosek, że struktury polskiej i niemieckiej kultury są podporządkowane większej jednostce kulturowej. Przygotowując monografię regionalną musimy więc metodologicznie założyć, jak będziemy porównywać i podporządkowywać daną strukturę w stosunku do kultur sąsiednich. W dalszym ciągu swej wieloproblemowej wypowiedzi zatrzymał się dyskutant nad zagadnieniem przenikania elementów kultury ludowej w kulturę miejską. IvIówimy o urbanizacji wsi i przeobrażeniach kultury ludowej na wsi, a nie dostrzegamy, w każdym razie zbyt mało uwagi poświęcamy równie ciekawemu zjawisku przenikania wielu elementów kultury ludowej do miast wraz z ludnością �380 Kronika wiejską, przenoszącą się żywiołowo ze wsi do miastn. Gdyby ustalić pochodzenie społeczne ludności naszych miast, to widzielibyśmy, że około 800/0 dzisiejszych mieszkańców miast pochodzi ze wsi. Zakończenie swych uwag dyskusyjnych poświęcił doc. dr T. Wróblewski metodzie kartograficznej i roli atlasów etnograficznych. Na podstawie doświadczeń stwierdza, że linearne wykreślenie granic regionalnych metodą kartograficzną jest niemożliwe, gdyż przedmiot jest ruchliwy i zasięgi wielu zjawisk są zmienne. Atlasy etnograficzne, rewelacja końca XIX w. i pocz. XX w., nie spełniły tych nadziei, jakie z nimi łączono. Nie należy jednak z tej metody rezygnować, gdyż jakkolwiek na małych przestrzeniach nie daje ona czytelnych rezultatów, to jednak dość wyra żnie wyznacza większe struktury kulturowe. Całość swego wystąpienia zakończył T. Wróblewski apelem o precyzyjne uściślenie pojęć, którymi się posługujemy. Prof. dr Topolski zwrócił uwagę na to, że w referatach sporo miejsca pOSWlęcono uściśleniu pojęcia "region", a zbyt mało powiedziano o samej monografii. Podkreśla, że pełna monografia musi być opracowana integralnie, musi ona odpowiadać nie tylko na pytania faktograficzne, ale i eksplikacyjne, musi w równym stopniu uwzględniać rodowód historyczny (moment genezy) jak i funkcje opisywanych zjawisk, czyli ich miejsce w strukturze. Trzeba od początku badań mieć świadomość ~holistyczną, integralną i n~motetyczną. Trzeba zrehabilitować monografie wsi. Dawne wzory bujakowskie zostały w okresie międzywojennym splycone, gdyż nie umiano sobie metodologicznie poradzić. Monografie malych społeczeństw lokalnych pozwalają najlepiej uwzględnić postulat integralności metodologicznej i merytorycznej. W PAN powstaje podkomisja do badań monografii wsi. Na zakończenie prof. Topolski pochwala tematykę sesji naukowej, stwierdzając, że wychodzimy już z etapu pospiesznych syntez. Następny etap to sięganie do żywego materiału, którego poznanie doprowadzi do syntezy bardziej pogłębionej. Prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska wyraża zadowolenie, że prof. Topolski pochwala monograficzne badania wsi. Stwierdza, że metody badań dostosowujemy do konkretnych warunków i potrzeb. Np. w jednych wypadkach konieczna jest metoda statystyczna, w innych nie. Są badania, które muszą być przeprowadzone stacjonarnie, badania poszerzone można natomiast przeprowadzić metodą ankietową. Podkreśla konieczność weryfikowania w terenie urzędowych danych statystycznych, które jak wykazały sprawdzenia, w wielu wypadkach są mylne. Monografie terenowe muszą być związane z życiem i oparte o konkrety, a nie mogą być mechaniczną rekonstrukcją, wyrwaną z życia. Tylko przez analizę żywego materiału, przez monografie odzwierciedlające życie, możemy dojść do adekwatnej syntezy naukowej. Dr Olga Gajkowa na tle wypowiedzi doc. Wróblewskiego ostrzega przed niedocenianiem metody kartograficznej. Zapewne, że lekcja kartogramu na małych obszarach niewiele nam daje, ale na większych obszarach objaśnia nam więcej i daje to, czego nie potrafimy pokazać tak wyrażnie innymi metodami. Musimy się więc zgodzić, że metoda kartograficzna jest jedną z wielu metod w warsztacie etnografa, ale bynajmniej nie najpośledniejszą. Nie bez racji allasy etnograficzne są w centrum zainteresowania tak w krajach obozu socjalistycznego, jak i w krajach kapitalistycznych. Zapewne, że świadomość nie da się w kartogramie ująć, ale od tego są monografie, by dać pełny obraz zjawisk kulturowych. W dalszym ciągu swej wypowiedzi dr Gajkowa poruszyła kilka aspektów "regionu", przypomniała podział Polski na grupy etnograficzne w ujęciu Bystronia, a następnie zatrzymała się nad przemianami zachodzącymi w kulturze ludowej �Kronika 381 w związku z urbanizacją i nad rytmem tych przemian, kończąc wnioskiem, że unowocześnienie wsi nie likwiduje przedmiotu badań etnograficznych. Dr Kukier zwraca uwagę, że przy określaniu regionu należy uwzględnić między innymi relację tegoż regionu do nadrzędnej całości. Ważną rzeczą jest również, by przy rozgraniczaniu regionów brać pod uwagę to co zalecał Bystroń, a mianowicie uwzględniać samookreślenie i poczucie odrębności mieszkańców. Mgr Jadwiga Grodzka dzieli się swoimi spostrzeżeniami nad zmianami zachodzącymi we współczesnej wsi. Zwraca uwagę, że zbyt mało etnografia zajmuje się kulturą duchową, że wieś zamyka się przed obcym ze swoim życiem wewnętrznym, podobnie zresztą jak obserwuje się to i wśród innych warstw społecznych. Stwierdza, że przez postęp techniczny i bodżce ekonomiczne bynajmniej nie rozładowaliśmy kompleksu niższości w świadomości wieśniaków, stąd nawet w bogatych wsiach, gdzie chłop ma i telewizor i auto nie idzie się w kierunku zatrzymania dzieci na ojcowskim warsztacie pracy, ale dąży się do tego, by wszystkie dzieci mogły się wykształcić na urzędników, by mogły odejść ze wsi do innych zawodów. Uważa, że zbyt mało jest wysiłku społecznego, by ten kompleks przezwyciężyć i rozładować w świadomości tak ludności wiejskiej, jak i całego społeczeństwa. Jako kuriosum podaje słyszane współcześnie w pociągu słowa "patrz chamy już orzą i sieją". Uważa również, że prześmiewki mądrości sołtysa Kierdziołka są odbierane jako ośmieszanie sołtysa w ogóle i jako drwina z chłopa. Godne zastanowienia się jest również zjawisko obserwowane w bibliotekach wiejskich. Czytają starsi i młodzież szkolna, a młodzież pozaszkolna stroni od książki. Tego zjawiska nie można lekceważyć. Ciekawym procesom ulega również wieś w związku z wchodzeniem w orbitę wielkiego przemysłu. Tak np. wieś łęczycka wchodzi w nową fazę rozwoju w związku z rozwojem w tym terenie górnictwa. Prof. dr B. Olszewicz nawiązuje do referatów i dyskusji. Pokazuje na materiale geograficznym, że rozgraniczenie regionów nie jest sprawą tak prostą jakby się wydawało. Mało też mamy monografii geograficznych. Geografia regionalna rozwinęła się bardzo dobrze we Francji, gdzie istnieją wyrażne jednostki geograficzne o wyraźnie odrębnej strukturze i o historycznym usankcjonowaniu podziału według cech morfologicznych. U nas geografowie nie wypowiedzieli się ostatecznie co do podziału Polski na regiony geograficzne i ten brak odczuwa się również i w etnografii. Etnografowie powinni pobudzić geografów, by brak ten zapełnili nowymi opracowaniami Geografii Polski. Jest nowa historia Polski, a brak dotąd nowej geografii Polski. Niezbyt szczęśliwe w skutkach jest również oddzielenie geografii od etnografii. Geografia raczej winnaby się znajdować wśród nauk humanistycznych. W sprawie metody kartograficznej w etnografii prof. dr Olszewicz starał się rozwiązać wątpliwości doc. Wróblewskiego popierając swymi argumentami stanowisko jakie zajęła w tej sprawie dr Olga Gajkowa. Poddał w wątpliwość nieuzasadnione historycznie, a sztucznie lansowane nie przez naukowców nazewnictwo regionalne tego typu jak "ziemia łódzka", czy "ziemia bydgoska". Takich ziem nie było i za poprawniejsze uważa określenia "region łódzki", czy "region bydgoski" itp. Doc. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa wypowiada się za hasłem prof. dr Topolskiego, że należy prowadzić całościowe badanie społeczności wiejskiej i opracowywać monografie integralne, bez wszelkich okaleczeń opisywanego przedmiotu badań. Oświadcza, że dotychczasowe monografie regionalne, w tym pełnym słowa znaczeniu, właściwie monografiami nie były. Region winien obejmować zwartą społeczność, a nie może być dowolnym konglomeratem różnych struktur arbitralnie zespolonych w sposób narzucony. Ostrzega również, by słowa urbanizacja nie �382 Kronika używać dziś w znaczeniu zrównanie wsi z miastem, lecz jedynie dla nazwania kierunku zmian na wsi. Urbanizacja to proces długi i jak nie od razu Krakow zbudowano, tak też nie zmieni się wieś w miasto po wielu choćby przemianach cywilizacyjnych. Te przemiany jednak symbolizują nam kierunek przemian kultury wiejskiej, których intensywność zależy od wielu czynników i badacza terenowego wykrycie tych czynników żywo pasjonuje. Odcina się od stanowiska jakoby już kończył się przedmiot etnografii wraz z kulturą tradycyjną, bo właśnie zderzenie kultur i tworzenie się nowych układów i nowych wartości w walce ze starym i jego twórczym wykorzystaniu stanowi bardzo ciekawy przedmiot badań. Mgr Maria Suboczowa wraca jeszcze do omawianego już kilka razy problemu urbanizacji wsi. Podkreśla, że urbanizacja nie polega na samym nasyceniu wsi techniką, ale przede wszystkim na przejmowaniu przez wieś miejskich wzorów życia. Stwierdza również, że jak wszystko na świecie, tak i region nie jest czymś statystycznym i stałym i już nasze doświadczenia minionego dwudziestolecia potwierdzają jego zmienność. Dr Anna Kowalska-Lewicka nawiązując do omawianej w referatach i dyskusji współpracy wielu dyscyplin nad monografią integralną, wypowiada się za wykorzystywaniem dorobku innych dyscyplin przez samodzielne ich opanowanie przez etnografów, a nie uważa za szczęśliwe dawanie zleceń usługowych przedstawicielom innych dyscyplin naukowych. Jeśli historycy Iwrzystają samodzielnie z naszego dorobku, my możemy z ich, a to da nam większą samodzielność. Prof. dr Maria Znamierowska-Prilfferowa podkreślając korzyści płynące z sesji poświęconej problemom metodologicznym zwraca uwagę na dużą rolę skansenowskich muzeów na wolnym powietrzu. Uważa, że jest jeden z ważkich elementów utrwalenia żródeł historycznych. Prof. dr Jadwiga Klimaszewska zwraca uwagę, że brakami monografii dziewiętnastowiecznych, a nawet w większości dwudziestowiecznych było nastawianie się na relikty i szukanie przede wszystkim przeżytków w kulturze ludowej. Obecnie jesteśmy zgodni, że badamy przeszłość i terażniejszość. Istnieją opracowania kładące większy nacisk na przeszłość, inne na teraźniejszość, żadne jednak nie pomija drugiej części problematyki. Stwierdza, że nie mn stałych prawidłowości w powiązaniu zjawisk kulturowych i relacje te muszą być każdorazowo pokazane w konkretnych warunkach, w konkretnym wycinku życia. Prof. dr Stanisłw Bąk podkreślając wymogi stawiane monografii integralnej stwierdza, że pełnej monografii nie prędko się doczekamy. Wykazał, ilustrując swe wypowiedzi konkretnymi przykładami, że obok innych dyscyplin etnograf musi współpracować z dialektologiem. Bez pomocy dialektologa nie będzie mógł interpretować żródeł językowych, które dają nam pierwszorzędne informacje. Prof. dr Feliks Markowski, wskazując na szybkie tempo przeohrażeń, zachodzące w naszych wsiach, uważa, że wbrew temu, co powiedziała dr Lewicka, powinniśmy dawać zlecenia i dzielić się pracą z przedstawicielami innych dyscyplin pokrewnych. Zwraca uwagę, że w pracach etnograficznych brak przeważnie wprowadzenia archeologicznego, które powinien napisać nie sam etnograf, lecz właśnie dobry archeolog. Wskazuje jak ważnym dla kultury ludowej jest budownictwo, które przecież stwarza ramy dla innych zjawisk kulturowych, a jednak etnografowie sami nie potrafią prawidłowo przedstawić tych problemów, nie dają właściwych rysunków, któreby jasno ilustrowały tekst i dlatego powinni dać zlecenie architektom. Zwraca uwagę również na niewłaściwe używanie terminów, dotyczących budownictwa, np. nie powinno się mówić o "szalowaniu ścian", lecz o "deskowaniu", powinno się mówić "budownictwo szkieletowe", a nie "budow- �Kronika 383 nictwo ryglowe", nie buduje się "z drzewa", lecz "z drewna", nie istnieje fundament drewniany, lecz "podwalina", która jest "łączona", a nie "wieńczona". Dla zapewnienia ochrony zabytków kultury ludowej popiera starania o muzea na wolnym powietrzu i rzuca hasło, które powinno nasze Towarzystwo Ludoznawcze popularyzować i dążyć do jego realizacji. "Przynajmniej 20 skansenów w Polsce na początek drugiego 1000-lecia Państwa Polskiego". Prof. dr Józef Burszta podsumowując sesję naukową podziękował za referaty i dyskusję, która poszerzyła i uzupełniła rozważania metodologiczne referatów. Zdaliśmy sobie sprawę jak z różnych stron można patrzeć i charakteryzować region i jak różne elementy go wyznaczają. Uświadomiliśmy sobie, że w naszych czasach nie możemy brać terenów wyznaczonych schematycznie według jakichś układów typologicznych, ale badać musimy żywe społeczności, stanowiące całości społeczno-kulturowe. Przedstawione tu komunikaty o stanie badań w naszych ośrodkach etnograficznych dają nam podstawę do przekonania, że etnografia polska jest na dobrej drodze. Sprawy organizacyjne Przewodniczyła XLI W. Z. obradom prof. dr Maria Znamierowska-Priifferowa. Część organizacyjna XLI W. Z. PTL obejmowała: 1. Otwarcie i zatwierdzenie porządku obrad. 2. Wspomnienie o zmarłych w ciągu ostatniego roku członków PTL. 3. Odczytanie i przyjęcie protokołu z XL WZ, odbytego w Przemyślu, 4. Wybór komisji wnioskowej. 5. Sprawozdanie Zarządu Głównego PTL za rok 1965/66. 6. Sprawozdanie i wnioski GKR. 7. Sprawozdania Oddziałów PTL. 8. Dyskusja nad sprawozdaniami. 9. Zatwierdzenie bilansu, sprawozdall i wniosków GKR. 10. Uchwalenie planu pracy i budżetu na rok 1966/67. 11. Uchwalenie wniosków przedłożonych przez wybraną komisję wnioskową. 12. Zamknięcie Walnego Zgromadzenia. Ad 1. Zebranie otworzyła przewodnicząca prof. Priifferowa, a odczytany przez nią podany wyżej porządek dzienny został przyjęty bez zmian. Ad 2. Prof. dr Bąk wygłosił wspomnienie o zmarłym w ostatnim roku pro·· fes orze dr Tadeuszu Milewskim, po czym zebrani uczcili Jego pamięć chwilą milczenia. Wspomnienie o redaktorze Banaczkowskim, zasłużonym członku Oddziału Warszawskiego wygłosił mgr Makuiski, po czym zebrani uczcili pamięć zmarłego chwilą milczenia. Ad 3. Przeczytany przez mgra Kaleciaka protokół z poprzedniego Walnego Zgromadzenia, odbytego w Przemyślu, przyjęto bez zmian jednomyślnie. Ad. 4. W głosowaniu jawnym przyjęto wybór komisji wnioskowej w następującym składzie: prof. prof. Maria Priifferowa, Stanisław Bąk, Anna Kutrzeba-Pojnarowa, dr dr Anna Lewicka, Stanisław Błaszczyk, Maria Suboczowa. Ad. 5. Sprawozdanie Zarządu Głównego PTL z poszczególnych dziedzin działalności odczytali: a) ogólno-organizacyjne mgr Suboczowa; b) finansowe prof. dr Bąk; c) redakcji DWOK - prof. dr Burszta; d) redakcji LL - prof. Priifferowa. Ad. 6. Sprawozdanie i wnioski GKR odczytał dr Longin Malicki. Ad 7. Ponieważ Oddziały nadesłały szczegółowe sprawozdania na piśmie, a ograniczenie czasem nie pozwalało na odczytywanie ich w całej rozciągłości, ustalono, by przedstawiciele Oddziałów podali w skrócie najważniejsze dane o swoim Oddziale, by nie zająć na jedno sprawozdanie więcej niż 5 minut. Sprawozdanie z Oddziału Gdańskiego złożył dr L. Malicki, z Katowic mgr Jan Hutka, z Kielc nie było nikogo, z Krakowa złożyła sprawozdanie mgr Łopuszańska. �384 Kront",a W imieniu Oddziału Limanowskiego złożył krótkie sprawozdanre mgr Kaleciak, obok sprawozdania ze swego Oddziału w Mszanie Dolnej. Z Lublina przedłożył sprawozdanie mgr Olesiejuk, z Łańcuta - dyrektor Jan Micał. Sprawozdanie Oddziału Łódzkiego przedstawiła mgr Lechowa, z Olsztyna dr Klonowski, z Opola mgr Kaleciak, z Przemyśla mgr Lew, z Poznania mgr Linette, z Sanoka mgr Kaleciak, ze Szczecina - mgr Kaleciak, z Torunia prof. Prufferowa, z Warszawy mgr MakuIski, z Wrocławia dr Pawłowska, z Zakopanego mgr Kaleciak. Ad 8. W dyskusji nad sprawozdaniami zabrała głos prof. Prufferowa wykazując, że trudności finansowe hamują pracę statutową Oddziałów i że to ograniczenie mniej lub więcej odbiło się na pracy wszystkich Oddziałów. Prezes PTL prof. Olszewicz wyjaśnił, że Zarządem nie kieruje sknerstwo ani skąpstwo, lecz twarda konieczność zmusza do daleko idących oszczędności. W miarę polepszania się sytuacji finansowej Towarzystwa i Oddziały otrzymają większe fundusze na działalność statutową. Wyjaśnił również, że wnioski Głównej Komisji Rewizyjnej są słuszne, lecz stają się nieaktualne, gdyż budynek, w którym mieszczą się agendy PTL idzie do kapitalnego remontu, przy czym zostaną według zapewnienia rektora zabezpieczone potrzeby naszego Towarzystwa. Ad. 9. Walne Zgromadzenie jednomyślnie zatwierdziło bilans i sprawozdania Zarządu, GKR i Oddziałów PTL. Ad. 10. Problemy planu pracy i budżetu na rok 1966/67 referował mgr Nienartowicz. Budżet nie może być jeszcze przedstawiony w realnej postaci, gdyż P AN nie dała odpowiednich limitów. Postanowiono tedy upoważnić Zarząd do opracowania budżetu stosownie do możliwości limitowych, zalecając, by nie ograniczać działalności statutowej lecz starać się utrzymać ją przynajmniej na dotychczasowym poziomie, natomiast działalność wydawniczą modyfikować w granicach możliwości finansowych i uzyskiwanych dotacji. Uchwałę przegłosowano jednomyślnie. Ad. 11. Uchwalenie wniosków - w imieniu komisji wnioskowej przedstawiła Walnemu Zgromadzeniu zebrane wnioski doc. dr Kutrzeba-Pojnarowa. 1. Przyjąć na członków honorowych PTL: a) prof. dr Saulo Haltsonena z Helsinek, b) prof. dr Christo Vakarelskiego z Sofii. Wniosek przyjęto przez aklamację. 2. Pozostać przy zaprowadzonym w ostatnim roku sposobie centralnego ściągania składek. Przegłosowano większością głosów. 3. Popularyzować dorobek naukowy PTL i prace Towarzystwa przez prasę i radio. Przegłosowano jednomyślnie. 4. Otaczać opieką i chronić przed zniszczeniem ginące zabytki kultury ludowej i inicjować zakładanie nowych muzeów, w tym także muzeów na wolnym powietrzu. Przegłosowano jednomyślnie. 5. Na wniosek Oddziału Łódzkiego XLII Walne Zgromadzenie PTL w 1967 r. przeprowadzić w Łodzi. Przyjęto przez aklamację. 6. Walne Zgromadzenie dziękuje Oddziałowi Poznańskiemu za trud i wysiłek poniesiony dla przygotowania XLI W. Z. Przyjęto przez aklamację. Wniosku redakcji "Literatury Ludowej" o przyznanie etatu pracownika redakcyjnego nie głosowano, lecz rozpatrzenie go i załatwienie w myśl obowiązujących przepisów zostawiono Zarządowi Gl. PTL. Ad. 12. Zamknięcia zebrania organizacyjnego dokonała prof. dr Maria Prufferowa. Podziękowała za udział wszystkim uczestnikom zjazdu a szczególniejsze wyrazy podzięki skierowała do organizatorów i gospodarzy W. Z. - Oddziału Poznańskiego. Dopełnieniem XLI W. Z. w Poznaniu była jednodniowa wycieczka autokarowa na trasie Poznań-Szreniawa-Zbąszyń-Babimost-Leszno-Poznań, w której wzięla udział większość uczestników Walnego Zgromadzenia. �385 Kronika W ten sposób trzydniowy końca. Poznań, program XLiI W. Z. w Poznaniu został wypełniony do 24. X. 1966 r. mgr Piotr dr B. Otszewicz i I przewodniczący W. Z. prof. Kaleciak prezes protokolant PROTOKOŁ z XLII Walnego Zgromadzenia odbytego w dniach członków Polskiego 21-22 października Towarzystwa Ludoznawczego, 1967 r. w Ł o d z i Dnia 21 października 1967 r. prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska dokonała otwarcia XLII Walnego Zgromad2ienia. Po powitaniu zebranych i zawiadomieniu o stratach w szeregach PTL, jakie spowodowała śmierć członków: doc. dra Adama Chętnika, Józefa Jurka, Józefa Koniecznego i Bogusława Kowalca, prof. Zawistowicz-Adamska zaproponowała na przewodniczących W. Z. prof. dra W. Hejnosza z Torunia i doc. dra T. Wróblewskiego z Poznania. Wyboru dokonano przez aklamację. W imieniu Prezydium prof. Hejnosz odczytał proponowany przez organizatorów porządek obrad: 1. Odczytanie i przyjęcie protokołu z XLI W. Z., odbytego w 1966 r. w Poznaniu. 2. Wybór komisji. 3. Sprawozdanie Zarządu Głównego za okres 3-letniej kadencji. 4. Sprawozdanie Oddziałów. 5. Sprawozdanie i wnioski Głównej Komisji Rewizyjnej. 6. Dyskusja. 7. Zatwierdzenie bilansów, sprawozdań i wniosków Głównej Komisji Rewizyjnej oraz udzielenie absolutorium Zarządowi Głównemu. 8. Uchwalenie planu pracy i budźetu na rok 1968. 9. Uchwalenie wniosków, przedłożonych przez komisję wnioskową. 10. Wybór członków Zarządu Głównego i Głównej Komisji Rewizyjnej oraz Sądu Koleżeńskiego PTL na okres następnych 3 lat. 11. Zamknięcie Walnego Zgromadzenia. W dyskusji nad porządkiem dziennym, na wniosek prof. dra Stanisława Bąka, skreślono punkt 4 (sprawozdania Oddziałów), gdyż sprawozdanie Sekretarza Generalnego obejmuje całość. Na wniosek dra W. Sobisiaka punkt 2 (wybór komisji) przesunięto na punkt 1. Ad. 1. Do komisji mandatowo-skrutacyjnej zostali wybrani jednomyślnie: dr B. Bazielich, dr J. Kamocki, mgr Sto Chmielowski i mgr A. Oleszczuk. W skład komisji matki weszli wybrani jednomyślnie: prof. dr Fr. Wokroj, doc. dr T. Wróblewski, mgr K. Różanowski, mgr Z. Neyman, dr K. Pietkiewicz, dr L. Malicki, dr R. Kukier, dr Fr. Klonowski i dr J. Bohdanowicz. Do komisji wnioskowej wybrano jednomyślnie: dra Z. Jasiewicza, dr W: Kwaśniewicza, mgr M. Polakiewicz. Ad. 2. Protokół z XLI W. Z. przeczytał mgr Piotr- Kaleciak. Protokół przyjęto jednomyślnie. Ad. 3. Sprawozdanie ogólne za lata 1964-67 w mieniu Zarządu Gl. złożył Sekretarz Generalny Ignacy Kuźniewski. Sprawozdanie finansowe za ten okres przedstawił Skarbnik Towarzystwa prof. dr St. Bąk. Ad. 5. Sprawozdanie i wnioski Głównej Komisji Rewizyjnej odczytał mgr St. Błaszczyk. Wnioski kończyły się sugestią, by W. Z. udzieliło ustępującemu Zarządowi absolutorium. 25 - Lud, t. LII �z działalności statutowej Suma mgr A. Nienartowicz Gł. Księgowy bilansowa ._--_._--_. ------- obrotowych Zmniejszenie 7 środków Zyski nadzwyczajne niewyodrębnionej działalności gospodarczej za 1966 r. : l 808 143,60 ': I Ii I I I 507928,39 I ,i I ;i il 'I 4 3 2 statutowej Treść Komitetu Zarządu Kolbergowskiego Głównego Suma Prof. bilansowa dr Stanisław Skarbnik ------ Straty nadzwyczajne niewyodrębnionej działalności gospodarczej Koszty akcji i zadań zleconych - - Koszty niewyodrębnionej działalności gospodarczej (wydawniczej) il-l-~~~;~-~~ałalności 'I 30050,- 5293,- 400000,- 470000,- 55930,- 162273,20 164070,01 12599,- I wyników Suma Lp. _-,--_z_ł_o_ty_c_h_:i , Rachunek miesz- 6 dodatki Kołbergowskiego przejściowe dla Komitetu - Głównego zleconych Dotacja na kaniowe dla Zarządu - z P.A.N. Dotacja i zadań Kolbergowskiego z akcji Komitetu - Głównego Dochody Zarządu - Dochody z niewyodrębnionej działalności gospodarczej (sprzedaż wydawnictw) Dochody Treść 5 4 3 2 Lp. Dochody Bqk 11 808 143,60 10668,34 32 100,40 1023919,17 444835,25 296620,44 . Suma złotych Wydatki l'> ~ ;l c ..•~ �Kronilca 387 Ad. 6. W dyskusji nad sprawozdaniami zabrali głos: doc. Wróblewski, prof. M. Znamierowska-Priifferowa, dr Sto Świrko, dyr. W. Babinicz, dr O. Gajkowa, mgr A. Nienartowicz, prof. dr J. Gajek, mgr B. Gawin, mgr St. Lew, prof. sto Bąk. Doc. Wróblewski mówił o trudnościach finansowych Towarzystwa, o wydawnictwach PTL oraz o pewnych nieporozumieniach personalnych, które winny zniknąć, by była stosowniejsza atmosfera do pracy. Prof. Priifferowa podkreśliła osiągnięcia PTL oraz trudności wynikające ze zbyt skromnej liczby etatów. Setki ludzi winny brać udział w badaniach i należy wciągnąć w te prace więcej ludzi młodych. Apeluje o wzmożenie tempa prac i o większą solidarność w szeregach Towarzystwa. Dr Swirko zabrał głos w sprawie "Literatury Ludowej" uważając, że sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej jest niedomówione i krzywdzące dla "Literatury Ludowej" i jej Redakcji. Przypomniał, że Redakcja ta zdobywa znaczne kwoty na poszczególne pozycje i to tak z Ministerstwa Kultury i Sztuki jak i od władz terenowych. Jednak Zarząd Główny nie może pozostawiać swojego przecież wydawnictwa bez regularnych dotacji, które są zapreliminowane w budżecie. Stawia to bowiem Redakcję w niezwykłych trudnościach i utrudnia prawidłowy rytm wydawniczy ze szkodą zarówno dla "Literatury Ludowej" jak i dla całego PTL. Wyraża nadzieję i życzenie, by w przyszłości nie dochodziło do takich zadrażnień, jak zwracanie niepokrytych rachunków. Nie widzi żadnej potrzeby niedomówień w sprawie "Literatury Ludowej" i jest święcie przekonany, że tak sprawy redakcyjne jak i sprawy finansowe są jasne i nie posiadają niczego do ukrywania czy zawoalowania. Dyrektor Babinicz nawiązał do Kongresu Kultury Polskiej i podkreślił w swej wypowiedzi moment, że wszyscy jesteśmy zobowiązani do ponoszenia odpowiedzialności za polską kulturę. Stwierdził, że w ciągu długich lat padały nieodpowiedzialne zdania w sprawie etnografii, a ludzie odpowiedzialni za etnografię nie dają autorytatywnej odpowiedzi. Czy można być zadowolonym, że po tylu latach nie napisano na poziomie nowoczesnego podręcznika etnografii, że deklamuje się o integralności badań, a nikt nie napisał podręcznika metodologii etnografii. Widzimy, że nie rzadko na stanowiskach, związanych z etnografią i potrzebujących niewątpliwie etnografów z pełnymi kwalifikacjami, pracują nieetnografowie. Dostrzega w szeregach Towarzystwa pewną obojętność. Apelował swego czasu o żywszą współpracę z Uniwersytetami Ludowymi. Dotychczas U.L. w Rożnicy nawiązał kontakt jedynie z Katedrą Etnografii w Krakowie. Czy PTL nie mogłoby być tak jak Towarzystwo Wiedzy Powszechnej, Towarzystwem wyższej użyteczności. Wyraził też ubolewanie, że na Walnym Zgromadzeniu brak Prezesa Towarzystwa, że jeden z prelegentów nie przysłał nawet zgłoszonego przez siebie referatu. Doc. Wróblewski nawiązując do wypowiedzi dyr. Babinicza w sprawie klimatu w PTL stwierdza, że PTL odgrywa ważną rolę w kulturalnym życiu kraju i wywodzi się z postępowych tradycji. Uchwały Kongresu Kultury Polskiej, w którym brało udział wielu członków naszego Towarzystwa, nie są nam obojętne, ale uchwały te stały się naszymi wytycznymi działania. Proponuje również, by nowo wybrany Zarząd przedstawił się ministrowi Kultury i Sztuki. Dr Gajkowa nawiązała do pewnych niedomówień w sprawozdaniu Głównej Komisji Rewizyjnej, dotyczących rozliczeń niektórych kont osobowych współpracowników PTL i oświadczyła, że po 40-tu latach pracy w szeregach PTL spotkało ją wiele przykrości i mimo, że w związku z tym nosi się z zamiarem opuszczenia szeregów Towarzystwa, nie zawiedzie jednak Towarzystwa jeśli chodzi o rozliczenie osobowego konta. Na dowód odczytała pismo, jakie w tej sprawie skierowała do Zarządu Głównego 16. X. 1967 r. �388 Kronika B I L A N S Polskiego Towa na dzień 31. Aktywa Lp. l. Ban ki- Zarządu -Oddziałów - Komitetu 2. Sumy jednostkowe złotych Treść Kasy - Zarządu Głównego Kolbergowskiego Głównego - Oddziałów - Komitetu Kolbergowskiego 3. 91,45 4630,59 844,64 5566,68 126285,50 800465,52 926751,02 138152,83 17044,36 14401,40 31445,76 Ma t er ia ł y Zarządu 7. Przedmioty 8. Wyr ob y - nietrwałe Głównego S r od k i ma 121 776,96 (wydawnictwa) 2637479,65 1448880,- 4086359,65 trwałe 65495.- Pozostałe wartości trwałe Straty niewyodrębnionej działalności gospodarczej S li 23206,75 w użytkowaniu - Zarządu Głównego - Komitetu Kolbergowskiego 10. 11. 629321,52 D ł u ż n ic y - 9. .._-- Kolbergowskiego - Zarządu Głównego - Komitetu Kolbergowskiego 6. 81045,01 539646,79 -----_ Sumy do rozliczenia - Komitetu 5. 8629,72 Koszty niewyodrębnionej działalności gospodarczej (wydawniczej) + produkcji w toku - Zarządu Głównego - Komitetu Kolbergowskiego 4. Sumy zbiorcze złotych b il 1 444520,72 714701,IB ansow a---------------I------------T--8~;~~ Gl. Księgowy mgr A. Nienartowicz �389 Kronika rzystwa Ludoznawczego XII. 1966 r. Passywa ... 1. Sum y - 2. Sumy jednostkowe złotych T re ś ć Lp. __ Sumy zbiorcze złotych ._._---_ .... _---'------------'------- do rozliczenia Zarządu Głównego 138498,68 Wier zyciele - Zarządu Głównego Komitetu Kolbergowskiego 3. Zużycie przedmiotów 4. Fundusz środków 5. Fundusz obrotowy \ \ .. 26727,22 565626,75 59235397 ---- nietrwałych 121776,96 trwałych 1510015,72 5824652,74 \ _. ---------_. __ ----- ._-.,.--------.....,.---- bilansowa 8187298,07 Prof. Skarbnik dr Stanislaw Bąk �390 Kronika Mgr Nienartowicz w swej wypowiedzi udowodnił, że Towarzystwo przeznacza na wydawnictwa gros swojego budżetu. Często ma duże trudności finansowe i wtedy trudno pokryć rachunek, gdy nie ma czym. Na administrację wydaje Towarzystwo 100/0swego budżetu. Pozycja ta w ostatnich latach znacznie się zmniejszyła. Podkreślił i pochwalił dużą operatywno§ć dra Świrki w zdobywaniu dodatkowych źródeł finansowania "Literatury Ludowej", co walnie odciąża budżet Towarzystwa, mocno okrojony przez PAN. Prof. dr J. Gajek przypomniał, że po zakończeniu procesu, w którym został uniewinniony już w 1966 r. złożył oświadczenie, że gotów jest rozliczyć swoje konto w PTL i jeśli otrzyma przekonywujące uzasadnienie jakichś pretensji do jego konta, gotów jest je wyrównać. Wszelkie niedomó\vienia wytwarzają atmosferę dwuznaczną i w okolicznościach, jakie wokół tej sprawy zaistniały, wysoce dla niego szkodliwą, czego nie spodziewał się po 40-tu latach pracy w PTL. Doc. Wróblewski, jako wieloletni skarbnik PTL i współprzewodniczący XLII W.Z. złożył oświadczenie, że ten problem nie powinien ciążyć nad porządkiem obrad W.Z., gdyż sprawa została skierowana za zgodą Zarządu Głównego i prof. Gajka do odpowiedniej komisji. Pewne nadpłaty, jakie zaistniały w ciągu działalności Towarzystwa w żadnym wypadku nie stanowiły przestępstw kryminalnych, lecz pewna grupa osób specjalnie reżyserowała bieg sprawy, wskutek czego sprawa -traiiła do sądu. Działały tu w dużej mierze mechanizmy osobistych animozji. Prof. Gajek jest trochę apodyktyczny, przez co przysporzył sobie wrogów, ale od strony finansowej sprawa nie zasługuje na dyskusję na Walnym Zgromadzeniu i prosi, by więcej tym tematem dziś się nie zajmować. Mgr Konrad Wypych dodał kilka szczegółowych wyjaśnień do sprawozdania Sekretarza Generalnego w sprawie wydawnictw. Stwierdził, że zapasy wydawnict\v PTL w magazynach są już w niektórych pozycjach znikome, a sprzedaż ostatnio idzie zadawalająco. Uważa, że ostatnie tytuły Archiwum Etnograficznego mialy za niski nakład. Prof. dr Zawistowicz-Adamska przyznaje rację wypowiedzi dyr. Babinicza, że często opinie a etnografii ferują nieetnografowie. Etnografia jest na styku nauk i w związku z integracją nauki jest przedmiotem zainteresowań przedstawicieli innych dyscyplin. Tymczasem etnografia rozrosła się tak szeroko i dotyczy tak wielu dziedzin, że nikt kto nie jest w pełni etnografem, nie może być reprezentantem całej etnografii. Na Kongresie Kultury był podany wniosek o ocenienie znaczenia etnografii. Mgr Gawin podziękował doc. Wróblewskiemu za beznamiętne wyjaśnienie sprawy, która niesłusznie wywołała znaczne zadrażnienie i mogłaby niekorzystnie zaważyć nad przebiegiem Walnego Zgromadzenia. Sprawa wyjaśnila się korzystnie dla obu stron. Nie możemy się załamywać tym, że napotykamy na trudności finansowe. Takie same trudności finansowe istnieją i w innych towarzystwach. "Literatura Ludowa" to jest pozycja, która winna być utrzymana przynajmniej jako kwartalnik. Każda nowo wydana pozycja to najlepsza legitymacja Towarzystwa i dowód, że PTL działa. Etnografia się nie przeżyła, a nasza sesja naukowa również pokazała, że nasi etnografowie prowadzą badania naukowe nie tylko w kraju, ale i za granicą. Mgr Stefan Lew doszedł do przekonania, że w PTL wytworzył się kern pl eks biadolenia, a tymczasem należałoby szukać nowych sposobów rozwiązywania trudności. Apeluje o lepszą współpracę z innymi pokrewnymi instytucjami i placówkami. �Kronika 391 Prof. Bąk w imieniu Zarządu Głównego i nieobecnego Prezesa podsumował dyskusję i stwierdził, że poruszono w niej wiele problemów i wypowiedziano wiele poglądów, lecz celem wszystkich bylo dobro Towarzystwa i rozwój naszej etnografii. Nie wszystkie wypowiedzi z natury rzeczy były równie słuszne. Niektóre padły w żarliwości dyskusyjnej bez głębszej racji. Bo czyż można np. mieć pretensję do prezesa, że zachorował, albo do Zarządu Głównego, że otrzymuje za małe subwencje. Nie przesadzajmy również z rzekomym przerostem rezerw magazynowanych naszych wydawnictw. Bronimy te skromne zresztą rezerwy przed przemiałem, gdyż z pewnością jeszcze się przydadzą w swoim czasie. Zresztą należy pamiętać, co już podkreślił w swej wypowiedzi sekretarz wydawnictw PTL mgr Konrad Wypych, że nasze wydawnictwa idą bez remanentów. Nasze obecne warunki lokalowe są dość skromne, ale jest nadżieja, że otrzymamy nowy lokal. Utrzymanie na poziomie dotychczasowych tytułów wydawniczych mimo trudności finansowych, wzrost liczby członków Towarzystwa mimo ograniczenia do minimum subwencji dla Oddziałów, poszerzenia zakresu naszych badań i pogłębienie metod gwarantuje nam pełniejszy rozwój całej naszej etnografii i możemy mieć zasłużoną satysfakcję z świadomości, że Polskie Towarzystwo Ludoznawcze walnie przyczynia się do rozwoju etnografii polskiej i swymi pracami wzbogaca skarbiec polskiej kultury. Ad 7. Po dyskusji przystąpiono do zatwierdzenia bilansów, sprawozdawczości i udzielenia absolutorium dla ustępującego Zarządu Głównego. Walne Zgromadzenie stwierdziwszy po przedstawieniu odpowiednich danych przez Komisję Mandatowo-Skrutacyjną, iż zostało zwołane prawidłowo w oparciu o statut PTL i że zostały spełnione wszystkie warunki potrzebne do prawomocności uchwał postanowiło: a) przyjąć sprawozdanie Zarządu Głównego, złożone przez sekretarza generalnego jako wyczerpujące, b) przyjąć i zatwierdzić bilans i sprawozdanie finansowe, złożone przez skarbnika Zarządu Głównego, . c) przyjąć i zatwierdzić sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej i na wniosek tejże komisji d) udzielić ustępującemu Zarządowi Głównemu absolutorium. Wszystkie części tej uchwały głosowane były oddzielnie w głosowaniu jawnym i zostały przyjęte jednomyślnie. Jedynie przy głosowaniu nad absolutorium dla Zarządu Głównego członkowie tego Zarządu wstrzymali się od głosowania. Oddzielnie przegłosowano również zatwierdzenie bilansu za rok 1966 na wniosek gł. księgowego mgra A. Nienartowicza, podejmując następującą uchwałę: "XLII Walne Zgromadzenie PTL w Łodzi zatwierdza wykonanie budżetu i bilansu za rok 1966, przebadanego już przez biegłego księgowego oraz Główną Komisję Rewizyjną w brzmieniu przyjętym przez Polską Akademię Nauk". Uchwałę przegłosowano niemal jednomyślnie, gdyż za uchwałą głosowali wszyscy prócz jednego wstrzymującego się od glosu. Przeciw zatwierdzeniu bilansu nie głosował nikt. Ad. 8. Projekt preliminarza i oparty o ten projekt plan pracy referowal mgr A. Nienartowicz. Projekt ten przedstawił jako problematyczny i postulatywny, gdyż brak jeszcze konkretnych limitów ze strony Polskiej Akademii Nauk. Wobec takiej sytuacji Walne Zgromadzenie uznało za rzecz nierealną zatwierdzenie budżetu na następny rok a jedynie zaleciło, by Zarząd opracował budżet w stosunku do możliwości limitowych PAN, zalecając przyszłemu Zarządowi, by działalność statutową utrzymać przynajmniej na dotychczasowym poziomie, a działalność wydawniczą modyfikować w granicach możliwości finansowych i uzyskanych dotacji z PAN jak i subwencji docelowych na konkretne pozycje wydawnicze. �392 Kronika Ad. 9. Uchwalenie wniosków. Komisja wnioskowa przedstawiła zebrane wnioski, które W.Z. rozpatrywało i przegłosowało pojedyńczo, a więc każdy oddzielnie. 1. Najpierw podano wniosek Oddziału Zakopiańskiego, zgłoszony przez prezesa tegoż Oddziału mgr Wandę Jostową, by następne, tj. XLIII W.Z. PTL połącżyć z rocznicą 80-lecia Muzeum Tatrzańskiego i związaną z tą okolicznością sesją naukową i odbyć je w 1968 r. w Zakopanem. Wniosek przyjęto przez aklamację, a następnie w formalnym głosowaniu jawnym przegłosowano przyjęcie wniosku jednomyślnie. 2. W.Z. apeluje do wszystkich członków PTL o podejmowanie w coraz szerszym zakresie etnograficznych badań nad współczesnością i ściślejszego powiązania badań etnograficznych z potrzebami praktyki. W głosowaniu wniosek przeszedł niemal jednomyślnie, gdyż przy jednym wstrzymaniu się od głosu. 3. W.Z. zaleca Zarządowi Głównemu przeanalizowanie polityki wydawniczej PTL i profilu czołowego czasopisma etnograficznego jakim jest "Lud". Wniosek przegłosowano przy dwu głosach przeciwnych i trzech wstrzymujących się od głosu. 4. W.Z. zaleca przyszłemu Zarządowi Głównemu przeanalizowanie struktury wydatków pod kątem przystosowania ich do statutowych zadań Towarzystwa. Wniosek przyjęto przy jednym wstrzymaniu się od głosu. 5. W.Z. zobowiązuje Zarząd Główny i Zarządy Oddziałów do zbadania możliwości wpływu na zwiększenie udziału etnografów w pracach instytucji i towarzystw kulturalnych, jak uniwersytety ludowe, powszechne, czy robotnicze, jak domy kultury, czy towarzystwa regionalne i inne. Wniosek przegłosowano jednomyślnie. 6. W.Z. zwraca się do Zarządu Gł. z zaleceniem przeprowadzenia rozmów z Centralnym Zarządem Muzeów w sprawie obsadzenia stanowisk etnograficznych przez etnografów. Przegłosowano większością przy jednym sprzeciwie i jednym wstrzymaniu się od głosu. 7. W.Z. PTL wzywa członków swych Oddziałów do współdziałania w akcji ochrony zabytków kultury ludowej, a w szczególności do pomocy przy organizowaniu małych i większych muzeów na wolnym powietrzu, typu skansenowskiego. Małe, wiejskie muzea skansenowskie, urządzone w zabytkowych chatach, pozostawionych in situ mogłyby służyć jako placówki kulturalne dla danej i sąsiednich wsi, a w okresie letnim mogłyby służyć jako punkty turystyczne, posiadające atrakcyjne programy, związane z folklorem danego regionu oraz skupiające twórców ludowych i ich dzieła. Przyczyniłoby się to do ratowania ginących zabytków budownictwa ludowego oraz do podnoszenia kulturalnego i ekonomicznego poziomu wsi. Przegłosowano jednomyślnie. 8. XLII W.Z. PTL, biorąc pod uwagę narastającą i bardzo pilną potrzebę zarejestrowania i oddania do użytku społecznego ginących elementów folkloru muzycznego i tanecznego, zwraca się do Ministerstwa Kultury i Sztuki z prośbą o rozpatrzenie możliwości przygotowywania kadr specjalistów w zakresie dokumentacji, teorii i praktyki związanej z folklorem muzycznym przez przedstawicieli Wyższych Szkół Muzycznych, Instytutu Sztuki oraz zainteresowanych tą sprawą etnografów. Wniosek przeszedł przy 5-ciu wstrzymujących się od głosu. 9. W.Z. Zaleca Zarządowi Gł. starania, by PTL mogło organizować zespołowe wyjazdy zagraniczne swych członków w celu wymiany doświadczeń naukowych. Wniosek przegłosowano jednomyślnie. 10. W.Z. PTL uważa za konieczne udzielenie przez Zarząd Gł. w miarę możności stałych rocznych dotacji na działalność statutową, a więc tak na prowadzenie badań terenowych jak i na akcję popularyzatorską w terenie. Przegłosowano większością przy trzech głosach przeciwnych i 4 wstrzymujących się od głosowania. Ad. 10. Komisja "Matka" ustaliła listę kandydatów do władz naczelnych PTL. Lista została częściowo zmieniona, a częściowo uzupełniona przez W. Z. Komisja mandatowo-skrutacyjna rozdała listy wyborcze wszystkim, uprawnionym do głosowania i podała regulamin głosowania. Po ukończeniu zbierania głosów �z działalności statutowej T r eŚć Suma mgr obrotowych A. Nienartowicz Gl. Księgowy bilansowa środków Zmniejszenie 7 miesz- Zyski nadzwyczajne z niewyodrębnionej działalności gospodarczej dodatki 6 przejściowe Kolbergowskiego Dotacja na kaniowe dla Komitetu - Głównego zleconych 5 dla Zarządu z P.A.N. - Dotacja 4 i zadań Kolbergowskiego Głównego z akcji Komitetu - Dochody Zarządu - Dochody z niewyodrębnionej działalności gospodarczej (sprzedaż wydawnictw) Dochody 3 2 Lp. Dochody . 12419553,12/ 312392,32 39780,17 3052,- 850000,- 475000,- 202262,70 319726,- 205035,93 12304,- 3 2 działalności statutowej ----------------'--- Treść Suma Prof. i zadań Skarbnik dr Stanislaw zleconych Kolbergowskiego Głównego bilansowa akcji Komitetu Zarządu Koszty - - i I I Bqk Koszty niewyodrębnionej działalności gospodarczej (wydawniczej) Koszty za 1967 r. Lp. wyników Suma złotych Rachunek 2419553,12 84896,50 1525461,57 484 365,96 324829,09 Suma złotych Wydatki �394 Kronika Bl LANS Polskiego Towa na dzień 31. Aktywa Lp. T Sumy jednostko złotych r eśĆ _ 1 2 3 4 5 6 _. __ .__ l.....- .. __ ._ .._. B a n k i - Zarządu Głównego -Oddziałów - Komitetu Kolbergowskiego Kasy - Zarządu Głównego -Oddziałów - Komitetu Kolbergowskiego 'Koszty niewyodrębnionej działalności gospodarczej (wydawniczej produkcji w toku) - Zarządu Głównego - Komitetu Kolbergowskiego Koszty akcji zadań zleconych realizacji) - Zarządu Głównego 1558,66 124780,96 604400,71 730740,33 638,32 4225,61 391,21 5255,14 59 187,70 657664,33 716852,03 (w toku 9725,50 Sumy do rozliczenia - Zarządu Głównego - Komitetu Kolbergowskiego 10000,- ___!Q'! ~91,09 114391,09 65146,49 18 168,43 83314,92 Dłużnicy - Zarządu Głównego - Komitetu Kolbergowskiego 27111,61 7 Materiały 8 Przedmioty 9 w yr ob y nietrwałe 122044,46 w użytkowaniu (wydawnictwa) - Zarządu Głównego - Komitetu Kolbergowskiego Śr od k i trwałe 11 Pozostałe wartości trwałe Straty niewyodrębnionej spodarczej (wymiana żek) Suma 4282 168,25 1 501 966,57 I działalności gO-I i przecena ksią- bilansowa 1 461 254,83 9 120319,73 Gł. Księgowy mgr 2614568,25 1667600,-_. --- -.---. 65495,- 10 12 _ Sumy zbiorcze złotych A. Nienartowicz �395 KTonika rzystwa Ludoznawczego XII.1967 r. Passywa T re Lp. Sum y Sumy jednostko złotych Ś Ć do rozliczenia - Zarządu Głównego - Komitetu Kolbergowskiego 11 738,09 200,- Wierzyciele - Zarządu Głównego - Komitetu Kolbergowskiego 2 3 Zużycie przedmiotów 4 Fundusz środków 5 Fundusz obrotowy I Suma \\ \ Sumy zbiorcze złotych 111938,09 119442,34 954968,10 1074410,44 122044,46 nietrwałych 1567461,57 trwałych 6244465,17 \ 9120319,73 bilansowa Prof. Skarbnik dr Stanislaw Bąk �396 Kronika do pustej urny, przy czym członkowie komisji wzywali uprawnionych do głosowania według listy i czuwali, by każdy bezpośrednio oddał jeden głos, komisja skrutacyjna (w składzie: J. Kamocki, St. Chmielowski, B. Bazielich i A. Oleszczuk) przeliczyła głosy i sporządziwszy protokół ze swych czynności, ogłosiła wynik wyborów. Głosowało 127 osób na 190, uprawnionych do głosowania członków PTL, biorących udział w sesji naukowej i XLII W.Z. PTL. Dwa głosy unieważniono za niespełnienie wymogów regulaminu wyborczego. Zgodnie z protokółem komisji skrutacyjnej do Zarządu Głównego według ilości głosów weszły następujące osoby: a) jako członkowie Zarządu Głównego: J. Burszta - 109 głosów, Fr. Klonowski - 108, M. Suboczowa, - 107, K. Zawistowicz-Adamska - 104, J. Klimaszewska 104, P. Kaleciak 103, W. Kwaśniewicz 103, K. Pietkiewicz 101, L. Malicki -1 99, A. Kowalska-Lewicka 96, A. Kutrzeba-Pojnarowa 91, M. Znamierowska-PrUfferowa 88, St. Błaszczyk 86, B. Jaworska 83, St. Bąk - 82, K. Różanowski - 82, T. Wróblewski - 79, St. Lew - 78, P. Dekowski - 77. b) na zastępców członków Zarządu Głównego: Fr. Wokroj - 76 głosów, Z. Neyman - 74, J. Optołowicz - 69. Do Głównej Komisji Rewizyjnej weszli: Z. Jasiewicz - 118 głosów, 1. Kuźniewski - 114, J. Jastrzębski - 106, B. Linette - 80, T. Prus-Wiśniowski - 62. Do Sądu Koleżeńskiego wybrani zostali według kolejności głosów: WI. Antoniewicz - 121 głosów, W. Babinicz - 112, F. Olesiejuk - 109. Protokół komisji skrutacyjnej wraz z opieczętowanymi głosami oddano do przechowania jako dokument głównemu księgowemu PTL. Ad. 11. Zamknięcia W.Z. dokonał prof. dr Hejnosz dziękując członkom PTL za udział, a organizatorom i gospodarzom za włożony trud w jego przygotowanie. Dopełnieniem Walnego Zgromadzenia była uroczystość jubileuszowa, przygotowana na cześć prof. dr K. Zawistowicz-Adamskiej z okazji 40-lecia jej pracy naukowej. Wybitnie zasłużonej dla nauki polskiej Jubilatce złożono wiele życzeń, kwiatów i wydawnictw naukowych, specjalnie opublikowanych dla uczczenia prof. dr K. Zawistowicz-Adamskiej i upamiętnienia Jej jubileuszu. Uroczystość dopełniły występy ludowego zespołu artystycznego z Łowicza i spotkanie towarzyskie uczestników W.Z. XLII Walne Zgromadzenie poprzedziła sesja naukowa, a jego uzupełnieniem była ciekawa wycieczka etnograficzna szlakiem Łódż-Łęczyca-Poddębice-Uniejów-Warta-Sieradz-Łódź. Łódź, 20-32 mgr Piotr X 1967 r. KaLeciak (protokólant) prof. dr Wojciech (przewodniczący Hejnosz W.Z.) � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/2d80336b179c4affe030100bcb84c05a.pdf 261e37656f45d80ae3d6a0e164b24ece Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1136 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1970 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1046 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1970 t.54 Description An account of the resource LUD 1970 t.54,s.275-299 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text v. K R o N I A K Lud, t. 54, 1970 SYMPOZJUM FOLKLORU BALKANSKIEGO (OCHRYD 7-8 LIPCA 1969 r.) W starym macedońskim grodzie Ochryd, jak w niektórych miastach Jugosławii, Rumunii i Bułgarii, utarła się tradycja organizowania festiwali folklorystycznych. W festiwalu ochrydzkim, który odbył się w dniach 3-8 lipca 1969 r. wzięły udział liczne zespoły folklorystyczne z Macedonii, Serbii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Czarnej Góry, Kosowa i Metohii, Bułgarii, Rumunii, Turcji, Włoch i Austrii. Jak widać, festiw,al ten miał charakter nieco szerszy niż bałkański. Zademonstrowano tu bogate tradycje życia kulturowego tych ludów. Żywe i oryginalne tańce i pieśni ludowe oraz wciąż jeszcze noszone stroje ludowe w niektórych regionach pokazały, iż folklor w tych krajach żyje nadal. Grupa chorwacka, ze wsi Makuszewac, koło Zagrzebia, przedstawiła wiejskie wesele, grupa natomiast z dalmatyńskiej wyspy Mlet wykonała tańce ludowe ,,8kampa Bosko" oraz "Poskocica". Przedstawiciele Rumunii z okolic Kapasz Sewerin wykonali tańce ludowe z górskich terenów Mołdawii. Dużo emocji przeżywali widzowie, gdy występowały brawurowe grupy macedońskie ze wsi Injewo, powiatu Radowisz, Dr.aczewo koło Skopje oraz ze wsi Welmej koło Ochrydu. Draczewo, znajdujące się u wrót stolicy macedońskiej, pielęgnuje starannie dawne tradycje, zwyczaje i obyczaje. Kobiety chodzą tu ubr,ane w barwne stroje ludowe. Rytuały weselne powtarzają się tak samo jak przed wielu laty, pieśń ludowa towarzyszy różnym obrzędom po dziś dzień. Festiwal ochrydzki skupił wielu etnografów i folklorystów z krajów europejskich. Helena Hamović, sekretarz generalny Związku Kulturalno-oświatowych Organizacji Jugosławii, tak oto scharakteryzowała ten festiwal: "Ciekawe i bogate tańce oraz pieśni ludowe narodów jugosłowiańskich, bałkańskich i sąsiednich jakie zostały wykonane, są wyjątkowym przeżyciem artystycznym" ("Nova Makedonija", Skopje 12 VII 1969, s. 7). Należy dodać, że grupy folklorystyczne, które brały udział w tym festiwalu, składały się wyłącznie z prostych dziewcząt i chłopców wiejskich, a więc tańce i pieśni ludowe nosiły piętno rodowitej i oryginalnej kultury ludowej, tak jak ona żyje i kwitnie na wsi bez żadnych opracowań. Festiwal ten nabrał większego znaczenia przez to, że 7 i 8 lipca tegoż roku w tymże Ochrydzie odbyło się sympozjum folkloru bałkańskiego, na którym zaprezentowało referaty 40 folklorystów z 13 krajów - z Jugosławii 28 referatów, Bułgarii - 3 referaty, Rumunii - 2, Czechosłowacji - 2, ZSRR 1 referat, NRF - 1, Polski - 1 i Węgier - 2 referaty. Patronat nad sympozjum objął Instytut Folklorystyczny SR Macedonii. W skład komisji organizacyjnej weszli: dr Blaze Ristovski jako przewodniczący, a jako członkowie Ivan Ivancan, profesor z Zagrzebia, akademik Vasil IIjovski, Vera �27G Kronika Klickov,a, muzykolog Aleksander Linin, dziekan Uniwersytetu Skopskiego prof. dr Kiril PenuS1iski i doc. Tome Prosev. Reprezentowane były wszystkie ośrodki uniwersyteckie Jugosławii - Belgrad, Zagrzeb, Ljubljana, Sarajewo, Skopje i Prisztina oraz ośrodki kulturalne miast Rijeki i Bitoli. Najliczniejsza była grupa folklorystów macedońskich, która wystąpiła z 14 refer,atami. Tematyka referatów była różnorodna. Dotyczyła ona całokształtu kultury duchowej z uwzględnieniem poezji ludowej ludów bałkańskich. W pierwszym dniu obrad przeważały prace dotyczące stylistyki, wersyfikacji poezji ludowej, tańcćw oraz muzyki ludowej. Prof. dr Jovan Vuković z Sarajewa omówił intonację w strukturze wiersza ludowego. Autor podkreślił metodologiczne podejście do badań związanych z tymi zagadnieniami. Poetykę, stylistykę i wersyfikację ludowych pieśni słowiańskich poruszyła prof. dr Irmgard Mahnken z Gottingen. Natomiast Antun Krickowić z Budapesztu zajął się wpływami tańców bałkańskich na tańce południowych Słowian, zamieszkałych na Węgrzech. Prof. dr Tvrtko Cubelić z Zagrzebia w sposób oryginalny przedstawił wspólne oraz odrębne cechy folkloru ludów bałkańskich. Nieco pod innym aspektem zagadnienia wpływów poruszył w swoim referacie prof. dr Branislav Rusić z Uniwersytetu w Skopje. Usiłował on wykazać wpływy kultury Słowian południowych na sąsiednie narody niesłowiańskie. Jego tezy zbudziły żywe zainteresowania i wywołały dyskusję, gdyż nie było dotąd prac tego rodzaju. Jeśli ktoś podejmował dotąd jakąś próbę, dotyczyła ona wąskich zagadnień i to w zasadzie tylko jednego z niesłowiańskich ludów bałkańskich. Prof. dr Radoslav Hrovatin z Ljubljany omówił proces genezy niektórych ludowych pieśni rewolucyjnych. Folklor współczesny Jugosławii jest jak wiadomo, żywym przedmiotem prac badawczych. Na ogólnobałkańskim tle porównawczym omówiła kolędy rumuńskie Ghizela Suliteanu z Bukaresztu. Helena Stoin z Sofii zajęła się nierównodzielnymi rozmiarami w bułgarskiej muzyce ludowej. Znany zaś muzykolog macedoński, mgr Vasil Hadzimanov ze Skopje, przedstawił metrorytmiczną siódemkę w macedońskiej pieśni ludowej. fnny muzykolog macedoński, mgr Stoir Golabovski ze Skopje, zajął się ornamentyką melodyjną macedońskiej muzyki ludowej. Referat Georgi Georgieva ze Skopje dotyczył refrenu macedońskich pieśni ludowych, a muzykologa Aleksandra Linina ze Skopje typów kobz na Bałkanach. W drugim dniu obrad przed południem wysłuchano 16 referatów poświęconych głównie poezji ludowej, z których jedynie 3 poruszały zagadnienia związane z innymi gatunkami literatury ustnej. Prof. dr Zivomir Mladenović z Belgradu przedstawił dotychczasowy stan badań nad paralelami serbskiej oraz greckiej epiki ludowej. Więzi kulturalne Greków z ich sąsiadami nie są dotąd zbadane. Głoszona teoria przez zwolenników klasycyzmu, iż grecki ludowy epos bohaterski wywarł wielki wpływ na pieśniach junackich Słowian zadunajskich, jest dziś nie do przyjęcia. Według tej teorii bowiem Słowianie południowi nie posiadają samorodnej epiki ludowej, ,a wszystko co posiadają jest plagiatem greckiej poezji epickiej. Prawdą jest, że istnieją j,akieś podobieństwa w niektórych utworach heroicznych, lecz są to podobieństwa typologiczne, a nie genealogiczne. Owszem, wpływy greckiej poezji ludowej są widoczne w nielicznych utworach południowej Słowiańszczyzny, należy jednak stwierdzić, że było i odwrotnie. Problem ten pozostaje otwarty i dyskusyjny. W referacie Mladenovicia poruszane były jedynie ~tosunki serbsko-greckie, a brak było szerszego ujęcia. �Kron!ka 277 Epika ludowa Serbów, Macedończyków, Chorwatów, Bośniaków i Hercegowińców, Czarnogórców oraz Bułgarów, jakkolwiek posiadała wiele wspólnych bohaterów epickich, wątków i motywów, jednak u każdego z tych ludów ma swoje oryginalne, swoiste i odr~bne cechy narodowe. Wzajemne wpływy w epice ludowej tych narodów słowiańskich są zrozumiałe, ponieważ wynikały one z nieprzerwanych kontaktów polityczno-ekonomicznych i kulturalnych, a najważniejsze, z pokrewnych języków, zwyczajów i obyczajów oraz wspólnego losu podczas długowiekowej niewoli Turcji i Austro- W~gier. Stosunki natomiast kulturalne, polityczno-ekonomiczne między Grekami i Słowianami południowymi nie zawsze układały się pomyślnie. Problem podobieństwa w poezji ludowej Słowian południowych, Greków i pozostałych ludów bałkańskich pod koniec XIX w. poruszył znany uczony bułgarski, Iwan Sziszmanow, rozpatrując balladę o martwym bracie (Iwan Sziszmanow, Izbrani socinenija, t. II, Sofija 1966, s. 62-215). Podobne zagadnienia poruszył i dr Blaze Ristovski w referacie pt. "Podstawowe charakterystyki poezji ludowej w Gorze". Gora, to obszar południowej Serbii, zamieszkały przez mahometanów pochodzenia macedońskiego, mówiących tylko w języku macedońskim. Ristovski wspomina, że na tym oddalonym obszarze spisał wariant znanej ballady o zamurowaniu niewiasty w moście. Motyw ten jest znany wśród Greków, Albańczyków, Macedończyków, Serbów, Bułgarów, Rumunów i trudno doszukać się w tych wariantach prototypu, który byłby pierwotnym wątkiem. Niżej podpisany omówił macedońskie pieśni bohaterskie o Momczilu, który działał w pierwszej połowie XIV wieku, na tle porównawczym z utworami serbskimi i bułgarskimi. Rosica Angełowa-Georgijewa z Sofii przedstawiła specyfikę poetyki fołkłoru rewolucyjnego końca XIX oraz początku wieku XX w środkowych oraz zachodnich regionach Półwyspu Bałkańskiego. Dosyć ciekawy był materiał zawarty w referacie Savy Jankovicia z Bukaresztu. Węzłowo dał on charakterystykę ballad Wałachów, zamieszkałych w Serbii i Bułgarii. Referat ten wywołał ożywioną dyskusję, gdyż poruszone w nim zagadnienia pokrywały się z odpowiednimi problemami Słowian bałkańskich. Zaś Jirina Smrckova z Pragi czeskiej omówiła "typy" oraz "warianty" rumuńskich ballad ludowych. Kalendarzowym pieśniom majowym Albańczyków, zamieszkałych w Kosowie i Macedonii, poświęcił swój referat Sefćet PIana, pracownik naukowy Uniwersytetu w Prisztinie. Prof. dr Kiril PenuSliski ze Skopje dał systematykę wątków satyrycznych pieśni ludowych, towarzyszących tańcom z uwzgłędnieniem utworów tego rodzaju z okręgu ochrydzkiego. Powstanie Ilińdenskie (1903) w macedońskiej poezji ludowej było tematem referatu Dimce Najceskiego ze Skopje. Młody folklorysta macedoński z Uniwersytetu w Skopje, Tome Sazdov, zajął się charakterystyką stylu i wyrazistością przysłów i przypowieści macedońskich. O sposobach wyrażania względności przysłów mówiła Liljana Minova-Gjurkova ze Skopje. Dr Duśko Konstantinov z Bitoli omówił wpływy żydowskie na jedną z macedońskich pieśni ludowych. Vera Antić ze Skopje przedstawiła motywy, jakie można spotkać w literaturze apokryficznej oraz ludowej. Sylwetkę ludowego pieśniarza Jovana Tanture z Debra określił prof. dr Vojislav Ilić z Belgradu. Dosyć ciekawy był referat dra Iliji Nikolicia z Belgradu o dziewięciu rękopisach znanego macedońskiego wątku utworu lirycznego "Biljana płatno beleśe". Pieśń ta posiada ponad 30 wariantów macedońskich. W latach dwudziestych �278 Krontka naszego stulecia interesował się nią znany etnograf czeski, Ludvik Kuba. Pisał o niej również akademik Haralampije Polenaković. Zrozumiałe więc było, że najwięcej miejsca w dyskusji zajmie ten referat. Wynikły spory co do genezy or·az miejsca, gdzie ona mogŁa powstać. Równolpgle z istniejącymi hipotezami o pochodzeniu opiewanych w tym utworze winiarzy (według jednej wersji pochodzili oni ze stolicy jugosłowiańskiej - Belgradu, według drugiej zaś z miejscowości Belgrad okręgu Tikwesz). Na sympozjum tym wynikła i trzecia hipoteza, jakoby winiarze ci pochodzili z albańskiego miasta Berat, którego nazwa w języku macedońskim brzmi Belgrad. Folklor dziecięcy omówił prof. dr G.ane Todorowski ze Skopje. Ostatnie 12 referatów wygłoszonych 8 lipca, po południu, POSWlęcone były różnorodnym zagadnieniom z pogranicza folkloru oraz etnografii. Tak np. prof. dr Ivan Ivancan z Zagrzebia zajął się scenicznym przygotowaniem folkloru, Ferenc Pesovar z Szekesfehervaru, rozpatrzył wpływy tańców południowej Pannon ii na tańce węgierskie oraz innych ludów południowowschodniej Europy. Prof. dr Bertalan Andrasfalvy z Pecsu wygłosił referat o "targach dziewcząt", obyczajach panien i pań. Nikola Boni£aCić z Zagrzebia mówił o weselu jako motywie w chorwackim dramacie ludowym. Bruno Ravnikar z Ljubljany przedstawił choreograficzne przyśpiewki, a dr Srebrica Kne~ević z Belgradu omówiła zdrowie i choroby w serbskich zabawach ludowych na tle porównawczym z podobnymi motywami u pozostałych ludów bałkańskich. Dr Slobodan Zecević, również z Belgradu, omówił wierzenia o smoku w północnowschodniej Serbii z uwzględnieniem odpowiedników bałkańskich i ogólnosłowiańskich. Przedstawicielka Związku Radzieckiego, Natalia Weleckaja z Moskwy, mówiła o pogańskich pojęciach życia pozagrobowego i o ich rudymentach w tradycji słowiano-bałkańskiej. Charakter oraz wiek obrzędowych pieśni o Objawieniu Pańskim (6 stycznia) poruszył w swoim referacie Bułgar, Petr Petrow z Sofii. Dyrektor Instytutu Etnograficznego w Skopje, Vera Kli.Ckova, zajęła się obyczajami rusalijskimi w okręgu Gewgelij.a, Niko Tozi ze Skopje natomiast mówił o ciemierniku w ornamencie rzeźbiarzy ziemi mijackiej. Ostatni referat Beaty Gotthardi Pavlovsky z Rijeki dotyczył zagadnień związanych z folklorem oraz jego ochroną. Wspomniane referaty świadczą o tym, że po raz pierwszy folklorowi ludów bałkańskich poświęcono tyle uwagi. Wielu z uczestników tego sympozjum dołożyło dużo starań i pracy, aby naświetlić nurtujące folklorystów zagadnienia, związane z utworami ludowymi Słowian bałkańskich i ich sąsiadów. Były wśród referatów i takie, w których poruszane były wąskie, ogólnikowe zagadnienia nie mające nic wspólnego z zamiarami sympozjum. W niektórych referatach oraz w dyskusji dało się zauważyć, że często były powtarzane myśli, iż folklor bałkański ulegał wpływom z zewnątrz, ale że mimo to zachował wiele cech, które wiążą go wyłącznie i jedynie z danym regionem Półwyspu Bałkańskiego. W sympozjum tym podkreślono słuszność tego stanowiska. Padły głosy pochwalne pod adresem organizatorów, gdyż inicjatywa ich przyczyni się do dalszych badań nad folklorem ludów bałkańskich, który, niestety, nie jest wystarczająco zbadany, szczególnie jeśli chodzi o wzajemne wpływy. Referenci oraz dyskutanci zgodnie twierdzili, iż zbadanie życia kulturowego ludów bałkańskich jest zadaniem kardynalnym dla bałkanologów. Nieco podobne sympozjum w roku 1·968 odbyło się w Mostarze (Jugosławia) oraz w Plowdiwie (Bułgaria). Sympozjum ochrydzkie pokazało, jak bardzo potrzebna jest współpraca folklorystów bałkańskich dla omówienia i rozwiązania szeregu zagadnień, nurtujących �279 Kronika od dawna wielu badaczy ludowej kultury duchowej i materialnej krajów tego obszaru europejskiego. Tematyka związana z genezą, wędrówkami poszczególnych wątków, charakterystyka pokrewnych utworów itp. oczekuje swoich badaczy. Tylko wówczas zostaną zażegnane dotychczasowe poglądy niektórych uczonych, które przeszkadzały w prawidłowym ujęciu dziejów kultury poszczególnych ludów bałkańskich. Poza tym, sympozja tego rodzaju pomogą usunąć wiele nieporozumień, subiektywnych ocen i tendencji nacjonalistycznych. W ten sposób zostałby po~tawiony kres dotychczasowej praktyce, w której pewni badacze starali się pogłębiać rozbieżności polityczne między narodami, czego zaprzeczeniem jest właśnie ich folklor. Takie spotkania, jak słusznie podkreślali uczestnicy, umożliwiłyby folklorystom spoza Bałkanu zapoznać się z bogatymi tradycjami ludów południowowschodniej Europy oraz mogłyby posłużyć wymianie doświadczeń i nawiązaniu bliższych kontaktów. Sympozjum, poświęcone folklorowi ludów bałkańskich, będzie się odbywać co drugi rok w Ochrydzie - ojczyźnie pierwszego Uniwersytetu Słowiańskiego i kolebce piśmiennictwa starosłowiańskiego. Miejmy nadzieję, że w przyszłym sympozjum nie zabraknie folklorystów z Turcji i Grecji. Pomoże to w przezwyciężeniu obecnego stanu rzeczy na polu współpracy naukowej i zapoczątkuje nowy okres w stosunkach krajów bałkańskich. Znane są np. sklerotyczne teorie, głoszone przez niektórych uczonych greckich - dawno zmarłego profesora Nikolaosa Politisa, nieżyjącego profesora Janisa Apostolakisa, współczesnego akademika Georgiosa Megasa oraz współczesnych etnografów i folklorystów - G. Zorasa, P. Kritikosa, D. Ikonomidesa, P. GIezosa, Popi Zora oraz profesora G. Spiridakisa którzy uparcie nie uznają nawet zrębu samorodnej ludowej kultury słowiańskiej, a wszystko co słowiańskie według nich ... jest kopią kultury greckiej. Tacy panowie, gdyby wzięli udział w sympozjach tego rodzaju, mogliby się przekonać, jak bogaty i różnorodny jest folklor ich sąsiadów Słowian i, być może, wtedy przemówi do nich starogreckie porzekadło: "gdy fakty mówią, bogowie Olimpu milczą". KoZe Simiczijew 40-LECIE PRACY FOLKLORYSTYCZNEJ VASILA HADZIMANOVA W roku 1968 obchodzono w Skopje 40-lecie działalności folklorystycznej niestrudzonego entuzjasty macedońskiej poezji ludowej, Vasila Hadzimanova. Urodzony w roku 1905 w małym miasteczku Kawadarci, po ukończeniu szkoły podstawowej Hadzimanov powędrował do Skopje i Welesu, gdzie zdobył świadectwo dojrzałości. Później udał się na studia do Belgradu na wydział prawe, ale już wkrótce przerzucił się na wydział filologiczny. W końcu jednak wybrał farmację i w roku 1935 uzyskał tytuł magistra. Przez cały okres studiów marzeniem jego było poświęcić się muzyce ludowej. Dlatego jako student uczęszczał do Średniej Szkoły Muzycznej w Belgradzie, którą ukończył, a dopiero w roku 1955 w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Skopje ukończył muzykologię. W dzieciństwie często przebywał wśród ludu wiejskiego i miał możliwość zapoznania się z wieloma pieśniami lirycznymi i epickimi. Region, skąd pochodzi Hadzimanov, jest kolebką starych tradycji ludowych. Pieśni ludowe lubiane są tu przez wszystkich. Wychowany w takim środowisku Vasil Hadzimanov wyniósł �280 Kronika z rodzimych stron miłość do pieśni i muzyki ludowej. Poezja ludowa, zwłaszcza liryka, stała się jego pasją. Jeszcze jako uczeń zaczął spisywać teksty pieśni ludowych. Wtedy nauczył się nut i układał teksty według melodii. Przed pójściem na studia posiadał on już spisanych ponad tysiąc pieśni ludowych. Dziś Hadżimanov z sentymentem przypomina sobie pierwsze lata, kiedy wrócił do swego miasteczka jako farmaceuta. Do jego apteki przychodziły dziewczęta wiejskie z okolicznych wiosek, które zachęcał do śpiewania pieśni ludowych. Spisywał je z radością. Odtąd Hadżimanov związał się na zawsze z macedońską pieśnią ludową. Często chodził po wsiach podczas prac polowych. W upalne dni brał własnoręcznie zrobioną cytrę i wędrował po wsiach regionu Tikwesz. Niekiedy t~udno było mu namówić dziewczęta, żeby śpiewały. CZlasem siedział schowany za krzakami i przysłuchiwał się pieśniom ludowym. Notował nuty, a potem zbliżał się do dziewcząt i grając na cytrze usłyszaną melodię, prosił je, żeby zaśpiewały jeszcze raz, .aby mógł sprawdzić, czy dobrze spisał nuty. Dziewczęta zaczynały śpiewać, a on wtedy notowal słowa. W ten sposób udało mu się zebrać sporo pieśni ludowych. Później szło mu łatwiej. Znali go wszyscy śpiewacy i nie potrzebował ich szukać i namawiać do śpiewania. Przychodzili do jego apteki i śpiewali mu. W ten sposób nawiązał kontakty z utalentowanymi pieśniarzami ludowymi, którzy dostarczali mu ulubione teksty i melodie pieśni ludowych. Hadżimanov zdobył sławę jako zbier.acz macedońskich pieśni lirycznych - miłosnych, obrzędowych i humorystycznych oraz jako ich wykonawca. W roku 1938 bowiem stał się członkiem Stowarzyszenia Autorów Muzycznych w Zagrzebiu i od tego okresu zaczął śpiewać przed mikrofonem radia belgradzkiego. Jego sława rosła. Do drugiej wojny światowej był jednym z najbardziej lubianych interpretatorów pieśni ludowych w Jugosławii. Zawód farmaceuty pozostał na uboczu. Pochłonęła go muzyka ludowa. Stał się niewolnikiem macedońskiej pieśni ludowej. Podczas drugiej wojny światowej kontynuował zbieranie utworów ludowych w okręgu Tikwesz. Swoją działalność wznowił po odzyskaniu niepodległości swej ojczyzny. Od roku 1947 piastuje funkcję kierownika redakcji muzycznej rozgłośni radia skopskiego. Po zakończeniu wojny zaczął systematycznie i z jeszcze większą pasją spisywać pieśni i nuty utworów lirycznych. Zebrał dotąd okolo dziesięć tysięcy pieśni lirycznych. Po katastrofalnym trzęsieniu ziemi w Skopje nagrał na taśmie magnetofonowej około 500 lamentów na cmentarzu, gdzie pochowano ofiary tej katastrofy. Tak samo spisał kilkadziesiąt elegii ludowych o tej klęsce żywiołowej. Poza zbieractwem, Hadżimanov bierze udział w wielu międzynarodowych zjazdach, kongresach oraz sympozjach muzykologicznych, na których występuje z referatami. Jest autorem kilkudziesięciu ciekawych prac muzykologicznych i folklorystycznych. Ma szerokie kontakty ze znanymi muzykologami Europy i Ameryki. Poza tym, począwszy od roku 1937, kiedy w Belgradzie ukazał się pierwszy jego zbiór, wydał dotąd siedem zbiorów macedońskich pieśni ludowych z nutami. Ostatni zbiór pt. Makedoński narodni pesni Mami tikvesanki zosŁał wydany w roku 1968, kiedy obchodził swój jubileusz 40-letniej działalności folklorystyczno-muzykologicznej. Vasil Had~imanov jest również wielkim wielbicielem i polskiej muzyki ludowej. Kole W chwili przekazania V. Hadżimanova. tomu do druku otrzym"liśmy bolesną Simiczijew wiadomość o śmierci �281 Kronika III OGOLNOPOLSKA KONFERENCJA SYNTEZIE ETNOGRAFII POLSKI METODOLOGICZNA POŚWIĘCONA W KIELCACH, 14-16 XI 1969 Współczesna etnografia światowa, której znaczenie w kompleksie nauk społecznych nieustannie wzrasta, napotyka ciągle jednak na trudności, będące wynikiem różnych stanowisk metodologicznych poszczególnych szkół i kierunków. Szczególnie wyraźnie rysuje się ten stan rzeczy, gdy chodzi o tworzenie syntez czy too charakterze regionalnym, krajowym czy wreszcie ponadnarodowym. Na gruncie etnografii Polski sprawa całościowego, syntetycznego ujęcia kultury ludowej narzuca się z całą koniecznością. K. Dobrowolski zwracał uwagę na ten fakt na I Metodologicznej Konferencji Etnograficznej w Krakowie w roku 1956". Na sprawę tę zwracano uwagę później wielokrotnie przy okazji zjazdów i konferencji etnogr,aficznych. W dniach od 14 do 16 listopada 1969 1'. odbyła się w Kielcach HI Ogólnopolska Konferencja Metodologiczna. Instytut Historii Kultury Materialnej PAN przy współudziale Zarządu Muzeów i Ochrony Zabytków Ministerstwa Kultury i Sztuki oraz uniwersyteckich katedr etnografii poświęcił całość konferencji sprawie syntezy etnografii polskiej. Zainteresowanie tą problematyką było wyjątkowo duże, tak że sala Muzeum Kieleckiego z trudem mogła pomieścić uczestników. Obecni byli przedstawiciele wszystkich katedr oraz placówek PAN-owskich. Sporą grupę stanowili pracownicy muzeów etnograficznych oraz przedstawiciele pokrewnych dyscyplin naukowych. W Konferencji uczestniczyli również studenci niektórych ośrodków etnograficznych. Wstępny referat pt. "Problematyka syntezy etnografii Polski w świetle rezultatów 15-lecia prac etnograficznych IHKM PAN wygłosił prof. dr W. Dynowski. Referent w swym krótkim wystąpieniu omówił działalność poszczególnych placówek PAN-owskich. Prof. W. Dynowski zwrócił uwagę, że w pracach IHKM PAN nie było ścierania się tendencji metodologicznych i dyskusji teoretycznych, chociaż w obrębie etnografii polskiej takie zjawiska występowały. Prace etnograficzne powstałe w placówkach IHKM PAN badania swoje powiązały ze studiami nad współczesnością. Ponadto rozwinięto badania nad kulturami ludów Mezoameryki oraz Mongolii i Bułgarii. Na zakończenie autor referatu zaproponował, aby ze stanu naszej dyscypliny wydobyć to, co może być istotne dla syntezy etnografii Polski. Następnie prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa w referacie pt. "Program syntezy etnografii Polski" starała się generalnie naszkicować rodzaj syntezy etnografii Polski, jaki ma zostać przygotowany i udostępniony naszemu społeczeństwu. Opracowanie takie, jak można wnioskować, miałoby charakter podręcznika akademickiego, a obejmowałoby okres ostatniego 25-lec~a. Przemiany społeczno-kulturowe, jakie zaszły w tym okresie, wyłoniły nowe problemy, które powinny zostać w naukowy sposób całościowo opracowane. Zdaniem referentki należy wyjść od ustalenia stosunku przeszłość teraźniejszość. Stronę historyczną zagadnienia należałoby powierzyć historykom i językoznawcom, współczesność zaś uzupełnić analizą socjologiczną. Autorka referatu syntezę etnograficzną zaproponowała ująć w następująt:ych rozdziałach: 1. Tło historyczne kształtowania się polskiej kultury ludowej, • W referacie wygłoszonym na tej konferencji jej obecne zadania i związki z innymi naukami". pt. "Drogi rozwoju etnografii polskiej, �282 Kron!ka 2. Rekonstrukcja tradycyjnej kultury ludowej (raczej chłopskiej, trochę robotniczej), 3. Porównanie kultury polskiej na tle europejskim. To całościowe ujęcie nie powinno być syntezą o wyłącznym ujęciu genetycznym, funkcjonalnym czy strukturalnym, powinna to być synteza dialektyczna. Kolejny referat zatytułowany "Prace nad Polskim Atlasem Etnograficznym jako wkład w syntezę etnografii Polski" przedstawił prof. dr J. Gajek. Prace PAE ukazał on na tle porównawczym podobnych opracowań europejskich. Atlas Etnograficzny jako zbiór wybranych zjawisk i faktów kulturowych, występujących w terenie, w określonym czasie, daje obraz kultury narodowej, a tym s.amym stanowi cenny materiał dla syntezy etnografii Polski. Zebrane fakty, podd:me naukowej interpretacji, pozwalają na całościowe ujęcie zjawisk w ich strukturze i dynamice rozwojowej. Olbrzymi materiał zebrany przez pracownię PAE oraz wyniki analiz naukowych stanowią duży wkład do syntetycznego opracowania etnograficznego. Prof. dr R. Reinfuss referatem: ,,2 badań nad budownictwem ludowym Kielecczyzny" zamknął przedpołudniową część obrad. Referat bardzo rzeczowo i barwnie ukazał cechy i stan zachowania ludowego budownictwa tego regionu. Prof. dr M. Frankowska w części popołudniowej wygłosiła referat pt. "Próby syntez etnograficznych w nauce radzieckiej i amerykańskiej". Po omówieniu ważniejszych prac syntetycznych w etnografii światowej okresu przed II wojną światową, autorka wyjaśniła przyczyny, dlaczego brak tego rodzaju opracowań zarówno w ZSRR, jak i w USA w latach 1930-1940. Uwaga etnografii radzieckiej koncentrowała się głównie na stawianiu zrębów nowych założeń teoretycznych w ujęciu marksistowsko-leninowskim. Rezultatem tych poczynań jest seria Narody Mira, która stanowi próbę syntezy etnografii światowej. Brak syntetycznych ujęć w USA należy, zdaniem referentki, tłumaczyć niechęcią do przedwczesnego teoretyzowania i budowania przedwczesnych syntez, ·a środek ciężkości przeniesiono pod wpływem Boasa na badania empiryczne i problemy akulturacyjne. Dopiero w następnym okresie ukazały się opracowania syntetyczne poświęcone Indianom Ameryki Południowej i Srodkowej. Po szczegółowej analizie obu typów syntez: radzieckiej i amerykańskiej, prof. Frankowska w podsumowaniu referatu dokonała oceny założeń teoretyczno-metodologicznych i ich znaczenia dla prac nad syntezą etnografii Polski. W kolejnych referatach scharakteryzowane zostały ważniejsze kierunki światowej etnografii. Prof. dr A. Waligórski mówił na temat metody funkcjonalnej w etnografii. Autor nie zagłębił się w istotę tej metody i jej przydatności do syntezy, lecz przedstawił raczej w formie akademickiego wykładu genealogię funkcjonalizmu. Dr E. Pietraszek odczytał referat nadesłany przez doc. dra T. Wróblewskiego pt. ,,0 metodzie historycznej w etnografii". Referent ukazał warunki powstania szkoły kulturowo-historycznej i odnośnej metody, jej zastosowanie w niektórych pracach etnologicznych oraz dokonał oceny tej metody pod kątem aktualnych potrzeb etnografii Polski. Ostatnim referentem pierwszego dnia obrad był dr K. Makuiski, który w przystępny i rzeczowy sposób mówił na temat "Zasad analizy strukturalnej w etnografii". Strukturalizm w swym postępowaniu badawczym operuje takimi kategoriami, j.ak modele i systemy. Te sztuczne konstrukcje myślowe daje się najlepiej zastosować do kultur wyizolowanych. Metoda struktur.alna staje się modna w badaniach społeczeństw złożonych, lecz tu jej wyniki odnoszą się tylko do niektórych aspektów wybranej rzeczywistości. �Kronika 283 Głosy w dyskusji zabierali: prof. dr Baranowski, J. Heyman, dr W. Jeż-Jarecki, prof. dr M. Znamierowska-Pl'uff€TOWa, prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa, dr M. Dembińska, dr Kowalska-Lewicka, prof. dr M. Frankowska, mgr Z .. Kowalewski. Inspirującym głosem było wystąpienie studenta V roku etnogr.afii J. Heymana z ośrodka poznańskiego, który ostro skrytykował niedociągnięcia organizacyjne konferencji (brak czasu na dyskusję, przypadkowy wybór niektórych refer,atów) oraz zwrócił uwagę na brak centralnej komórki koordynującej i planującej prace badawcze z zakresu etnografii. Podobne stanowisko zajęły dr M. Dembińska i dr A. Kowalska-Lewicka. Podkreśliły one, że w niezbyt trafnie dobranych referatach zatracił się problem tematu konferencji, a dr Kowalska-Lewicka postulowała, aby w przyszłości wytypować jeden ramowy referat, a resztę czasu przeznaczyć na dyskusję. Prof. dr M. Frankowska zgłosiła wniosek, aby referenci drugiego dnia, których temat nie wiąże się ściśle z problematyką syntezy, zrezygnowali ze swego wystąpienia, a czas ten przeznaczyli na dyskusję. Prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa starała się wyjaśnić przyczyny niedociągnięć organizacyjnych. Nie zgadza się z wypowiedzią J. Heymana, jakoby w etnografii nic się nie zrobiło. Nie zgadza się też z podziałem na tradycyjną i współczesną etnografię, jak proponował Heyman. W drugim dniu obrad prof. dr J. Burszta przedstawił referat zatytułowany: "Z problematyki modelu etnograficznej syntezy krajowej", w którym omówił niektóre teoretyczne kwestie związane z opracowaniem syntezy etnografii Polski. Autor zastanawiał się, jak winien skonstruowany być szkielet treściowy tego typu opracowania. Zwrócił przy tym uwagę, że dawniejsze prace syntetyczne ukazują jednopłaszczyznowy obraz kultury. Nie mogą więc służyć jako model, gdyż założenia metodologiczne w nich zawarte nie pozwalają na przejście do współczesności. Potraktowanie kultury w aspekcie strukturalno-funkcjonalnym zostało dobrze ujęte w antropologii anglosaskiej. Brak jednak w tym ujęciu uwzględnieni,a historycznego aspektu kultury. W ujęciu etnografii radzieckiej brak znowu aspektu strukturalno-funkcjon.alnego. Referent oś konstrukcyjną modelu syntezy widzi w stanowisku metodologicznym prof. dra K. Dobrowolskiego, który wiąże tradycję i współczesność w ich historycznym rozwoju. Autor referatu postulował o współpracę z innymi dyscyplinarni naukowymi po ustaleniu właściwego modelu syntezy. W dyskusji dr K. Pietkiewicz pokazał na przykładzie książki Etnografia Łotyszów pewien wzór tego typu monografii. Dr A. Kowalska-Lewicka próbowała dać praktyczne wskazówki robocze. Zaproponowała pracę w dwóch etapach: 1) przygotowanie materiału do syntezy, 2) wykonanie syntezy. Równolegle należy przejść do prac metodologicznych nad modelem. Z kolei prof. dr Baranowski zwrócił uw,agę, że dokumentacja nie może zasadzać się wyłącznie na badaniach terenowych, lecz winna uwzględniać materiał archiwalny, ikonograficzny oraz archeologiczny. Zwłaszcza należ,ałoby pod tym kątem przeprowadzić badania nad wsiami z XVII i XV.lJII wieku. Prof. dr K. Zawistowicz-Adamska swój głos w dyskusji poświęciła sprawie wypracowania wspólnego klucza badawczego do syntezy. Należy dobrze wyważyć etnogenetyczny i socjologiczny punkt widzenia. Również należy przeprowadzić ze względu na stan ilościowy selekcję materiałową. Postulowała ona, aby równolegle do badań nad kulturą wsi prowadzić badania w małych miasteczkach i grupach społeczno-zawodowych, bo i tam tkwi również ludowa tradycja. Sprowokowany przez prof. dra J. Bursztę, prof. A. Waligórski zwrócił uwagę, �284 Kron!ka że funkcjonalny schemat wyrosły na badaniach izolatów musialby uyć dostosowany do warunków polskich, co wcale nie jest sprawą łatwą. Dr E. Pietraszek podkreślając potrzebę syntetycznego ujęcia etnografii Polski powiedział, że w naukach dotyczących historii narodu występują luki badawcze. W etnografii np. zniknęła nam część minionej rzeczywistości, której nie da się już odtworzyć. Pomimo to należy przystąpić już do opracowania pierwszej wersji etnograficznej syntezy. Doc. dr B. Jaworska proponowała dwutorowość badań przy zastosowaniu metody historycznej i strukturalno-funkcjonalnej. Omówiła również sprawę dokumentacji materiałowej i informacji bibliograficznej. Zaproponowała także uch\valenie wniosku do PAN w sprawie powołania komisji etnograficznej, która koordynowałaby pracami naukowo-badawczymi wszystkich ośrodków etnograficznych. Student Salwa z ośrodka krakowskiego zgłosił wniosek o zwołanie jeszcze jednej konferencji metodologicznej oraz postawił kandydaturę prof. J. Burszty na kierownika zespołu koordynującego pracami. W związku z niejasną sytuacją, czy zgromadzenie może podejmować uchwały, głos w tej kwestii zajęli: prof. Kutrzeba-Pojnarowa, dr Rosłanowski oraz dr Tabaczyński. Wyjaśniono ogólnikowo, że wnioski do dyrekcji IHKM PAN można podjąć jako przejaw opinii środowiska. W części popołudniowej dr M. Gładyszowa omówiła wyniki badań prowadzonego przez siebie ośrodka IHKM PAN w Krakowie. Następnie mgr A. Posern-Zieliński zreferował założenia metodologiczne i główne tendencje rozwojowe neoewolucjonizmu w etnografii światowej. O przydatności materiału etnograficznego dła wojska w krótkim wystąpieniu mówił obserwator z ramienia MON, płk. J. Nowakowski, a dr W. Pomianowska omówiła korzyści tego rodzaju materiału dla badań dialektologicznych. Mgr A. Lipiński w komunikacie na temat badania kultury robotniczej omówił m.in. stanowisko metodologiczne zajmowane w tej sprawie, wychodząc z założeń materializmu dialektycznego. Język, którym posługuje się autor, jak sam określił, jest językiem metanauki. Zdaniem mgra Z. Kowalewskiego wstępną pracą dla syntezy jest ustalenie najpierw właściwego aparatu pojęciowego. Z krytyką metajęzyka mgra A. Lipińskiego wystąpił dr K. Makuiski. W kwestii zaś merytorycznej postulował o całościowe ukazanie obl'azu kultury ludowe.i za okres ostatnich 25 lat. Na zakończenie drugiego dnia dokonano głosowania nad złożonymi wnioskami. W trzecim dniu uczestnicy Konferencji wzięli udzivl w wycieczce autokarowe.i po pętli świętokrzyskiej. Bolesław Januszkiewicz ZJAZD ABSOLWENTÓW ETNOGRAFII I HISTORII KULTURY MATERIALNEJ UNIWERSYTETU POZNAŃSKIEGO - UNIWERSYTETU IM. ADAMA MICKIEWICZA W ramach obchodów 50-lecia UP-UAM absolwenci etnografii i historii kultury materialnej mieszkający w Poznaniu, uch walili projekt zorganizowania zj azdu. Na specj.alnym zebr.aniu w dniu 7 maja bl'. powołano komitet organizacyjny, w skład którego weszli: dr Adam Glapa (przewodniczący), mgr Aleksandra �285 Kronika Wojciechowska (z-ca przewodniczącego), mgr Bolesław Januszkiewicz (sekretarz), mgr Medard Tarko (skarbnik). Członkami komitetu zostali: mgr Barbara Walendowska, doc. dr Walerian Sobisiak i dr Bogusław Linette. Prace przygotowawcze zjazdu wykonywały powołane do tego grupy osób. I tak, sprawą ustalenia wykazu absolwentów i pracowników naukowych za okres 50 lat zajęli się mgr B. Walendowska i dr B. Linette. Wystawą obrazującą dorobek naukowy pracowników Katedry i absolwentów wraz z ekspozycją fotograficzną zajęli się mgr B. Walendowska, mgr A. Wojciechowska, doc. dr Z. J.asiewicz i S. Kusza. Sprawę druku folderu Zjazdu powierzono mgrowi M. Tarko i mgrowi B. Januszkiewiczowi. W tym miejscu należy podkreślić bezinteresowne zaangażowanie się artysty plastyka Ireny Jarzyńskiej, pr.acownika Muzeum Narodowego w Poznaniu, która opracowała szatę graficzną folderu. Spotkanie towarzyskie w Rogalinie wraz z całą stroną gospodarczą, powierzono w ręce mgra Z. Torońskiego. Instalację głośników i obslugę magnetofonu przyjęli na siebie fotografik Katedry S. Kusza i dr B. Linette. W trakcie pr.ac przygotowawczych, pomocą i radą slużyli nam pracownicy Katedry z prof. drem J. Bursztą na czele. W celu lepszej orientacji o losach absolwentów, wysłano do nich ankietę, na l~lórą uzyskano ok. 30"/0 odpowiedzi. Zjazd absolwentów odbył się w dniu 27 września 1969 roku. Część oficj.alna zjazdu miała miejsce w wybudowanym niedawno gmachu Collegium Novum przy ulicy Marchłewskiego 126. Wzięło w niej udział ok. 80 absolwentów i pracowników naukowych oraz zaproszeni goście, wśród nich prorektor DAM prof. dr J. Wikariak, profesorowie pokrewnych katedr: archeologii, historii i antropologii. Spotkanie zagaił przewodniczący zjazdu dr A. Glapa, a przemówienie powitalne wygłosił prorektor prof. dr J. Wikariak. Z uznaniem mówił o roli i znaczeniu etnografii w grupie nauk społecznych. ·Podkreślił przy tej okazji dorobek i wklad poznańskiego ośrodka etnograficznego w budowę nowoczesnej nauki w społeczeństwie. Nawiązując niejako do wypowiedzi pana rektora, kierownik Katedry Etnografii, prof. dr J. Burszta zwrócił uwagę na fakt, iż działalność naukowo-dydaktyczna Katedry poznańskiej oddziaływuje w pewnym sensie na dalsze ośrodki w kraju. Prof. dr J. Burszta ukazał proces kształtowania się etnograficznego ośrodka poznańskiego. Tu podejmowane są badania na polu wspólczesnych przeobrażeń społeczno-kulturowych Ziem Północnych i Zachodnich, tu mieści się Redakcja Dziel wszystkich Oskara Kolberga, a ostatnio redakcja ,,Ludu". Po wystąpieniu prof. dra J. Burszty, głos zabrał najstarszy absolwent, dyrektor Muzeum Etnograficznego w Gdańsku, dr L. Malicki. Zarówno on, jak i następni mówcy doc. dr T. Wróblewski, mgr S. Błaszczyk oraz przedstawicielka reprezentująca młode pokolenie absolwentów, mgr K. Wołos - nawiązali do wspomnień z okresu studiów. Barwnie na tym tle ukazana została sylwetka poprzedniego kierownika Katedry prof. dra E. Frankowskiego. Po części oficjalnej, uczestnicy spotkania zwiedzili wystawę dorobku naukowego pracowników Katedry i absolwentów. Część towarzyska zjazdu odbyła się w Rogalinie, w galerii malarstwa Muzeum Narodowego. Goście mieli przy tej okazji możność zwiedzenia uroczego pałacu, dawnej siedziby Raczyńskich. Bolesław Januszkiewicz �286 Kronika DOKTORA TY I HABILITACJE Następujące osoby uzyskały stopień d o k t o l' a nauk humanistycznych w zakresie etnografii i etnologi w 1967 roku: Janusz B o h d a n o w i c z na podstawie .pracy pt. "Różne formy przechowywania wymłóconego zboża w gospodarstwach chłopskich na terenie Polski w drugiej połowie XIX i w XX wieku". Praca została przygotowana w Uniwersytecie Wrocławskim, promotorem był prof. dr J. Gajek. Praca dotyczy historii przechowywania wymłóconego zboża. Celem jej było wykrycie związku pomiędzy formami przechowywania zboża a zmianami wielkości produkcji zbożowej i zmianami w sytuacji społecznej chłopa. Zofia D o w g i l' d na podstawie pracy pt. "Formy gry w palanta na obszarze Polski". Pracę przygotowano na Uniwersytecie Wrocławskim, promotorem był prof. dr J. Gajek. Rozprawa jest pracą monograficzną grupy tradycyjnych polskich gier z wybijaniem piłki, określonych jako "gra w palanta". Materiał źródłowy stanowią opisy gier ze zbiorów prof. dra E. Piaseckiego oraz współcześnie zebrane przez autorkę z terenu całej Polski. Opracowano je przy pomocy trzech metod: typologicznej, opartej o analizę formy i funkcji; kartograficznej i porównawczo-historycznej z uwzględnieniem teorii odbicia. Ewa F ryś - P i e t r a s z k o w a na podstawie pracy pt. "Ośrodek garncarski w Łążku Ordynackim i jego wyroby na tle ceramiki malowanej w Polsce", Praca została przygotowana na UMCS w Lublinie, promotorem był prof, dr R. Reinfuss. Praca monograficzna obejmuje pełną historię rozwoju ośrodka garncarskiego w Łążku Ordynackim (pow. Janów Lubelski) od początku XIX wieku po czasy dzisiejsze. W pracy przedstawiono rozwój produkcji ośrodka oraz proces powstania lokalnego systemu zdobnictwa wyrobów łążeckich. Józef F u r d y n a na podstawie pracy pt. "Budynek mieszkalny i urządzenie wnętrz u Lasowiaków w widłach Wisły i Sanu od połowy wieku XIX po czasy dzisiejsze". Pracę przygotowano na UMCS w Lublinie, promotorem był prof. dr Reinfuss. Praca kolejno omawia: 1. środowisko geograficzne i stosunki etniczne, stosunki społeczno-ekonomiczne; 2. formy osadnicze i architekturę budynku mieszkalnego; 3. wyposażenie wnętrza w sprzęty i meble; 4. higienę i zdobnictwo wnętrz; 5. funkcję wnętrza. Zakończenie podsumowuje wyniki badań. Do tekstu pracy dołączono tom zawierający 74 tablice i 209 zdjęć fotograficznych. Jan Gór a k na podstawie pracy pt. "Wojsławice - miasteczko rolnicze Ziemi Chełmskiej". Pracę przygotowano na UMCS w Lublinie, promotorem był prof. dr R. Reinfuss. Praca jest monografią z pogranicza historii, etnografii, urbanistyki i architektury Wojsławic, miasteczka rolniczego Ziemi Chełmskiej. Adam J a s i e w i c z na podstawie pracy pt. "Kształtowanie się wiedzy o środowisku geograficznym u osadników-rolników na Ziemiach Zachodnich", Pracę przygotowano na Uniwersytecie im, A. Mickiewicza w Poznaniu, promotorem był prof. dr Józef Burszta. Celem pr,acy było prześledzenie narastania wiedzy o nowym środowisku geograficznym u osadników-rolników na Ziemiach Zachodnich od momentu ich przyjazdu aż do dnia dzisiejszego. W dalszej mierze przedmiotem rozprawy była analiza elementów środowiska geograficznego a intensyfikacja gospo- �287 KronIka darki rolnej i emocjonalne przywiązanie osadników do nowego miejsca zamieszkania. Władysław Jeż - Jar e c k i na podstawie pracy pt. "Prymitywne techniki obrób';j drewna w polskiej kulturze ludowej". Praca została przygotowana na Uniwersytecie im. A. Mickiewicza w Poznaniu, promotorem był prof. dr J. Burszta. Praca przedstawia stan wiedzy o prymitywnej obróbce drewna w polskiej kulturze ludowej, znaczenie omawianych technik dla kultury wczesnych okresów historycznych i dla współczesnej kultury ludowej. Opiera się ona na faktach zgromadzonych przez archeologię, historię i etnografię oraz n.a materiałach zebranych przez autora według kwestionariusza w 17 punktach rozrzuconych na terenie Polski. Klemens Kra j e w s k i na podstawie pracy pt. "Tradycyjne budownictwo chałup ziemi chełmińskiej". Praca została przygotowana na Uniwersytecie im. M. Kopernika w Toruniu, promotorem była prof. dr Maria Znamierowska-Priifferowa. Tradycyjne chałupy regionu chełmińskiego rozpatrzono w dwóch grupach. Wyróżniono typy chałup wąskofrontowych i szerokofrontowych. Układ poziomy chałup, zwłaszcza szerokofrontowych jest podobny do chałup z innych regionów Polski Kujaw, Mazowsza, Wielkopolski. W konstrukcji i formie tradycyjnej chałupy tego obszaru zawarte są cechy o charakterze ogólnopolskim i specyficznym. Specyficzne cechy, szczególnie w rozwiązaniach konstrukcyjnych, są prawdopodobnie przejawem ścierania się wpływów sąsiednich rejonów. Olga M u l k i e w i c z - G o l d b e r g o w a na podstawie pracy pt. "Zróżnicowanie kulturowe wsi w Bełchatowskiem". Pr,acę przygotowano na Uniwersytecie Łódzkim, promotorem była prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska. Podstawą pracy są badania terenowe, przeprowadzone w Bełchatowskiem, jest to bowiem obszar o zróżnicowanej kulturze tradycyjnej, niejednolity, nie stanowiący ścisłego regionu etnogr,aficznego. W toku badań wyodrębniono dwie kategorie (typy) wsi; wsie typowe rolnicze o starym osadnictwie oraz nowsze, najczęściej zakład.ane w XIX wieku i określone w pracy jako "spro.Jetaryzowane". Stopień d o c e n t a nauk humanistycznych w zakresie etnografii uzyskała dr B. K o P c z y ń s k a - J a w o r s k a, adiunkt przy Katedrze Etnografii Uniwersytetu Łódzkiego, na podstawie pracy pt. "Stosunki społeczno-gospodarcze w tradycyjnej kulturze Karpat północnych". Rozprawa przedstawia jak ten rodzaj gospodarki, uzależniony od warunków fizjograficznych, procesów historycznych i lokalnych tradycji, oddziaływuje na kształtowanie się życia na terenach górskich i jakie w tym względzie obserwujemy zróżnicowanie regionalne. Rozważana na wstępie odrębność gospodarczo-kulturowa Karpat jest punktem wyjścia do przedstawienia regionalizacji gospodarczej, a następnie kulturowej z uwzględnieniem form, rozmiarów i typologii sezonowej gospodarki oraz procesu pozyskiwania i zagospodarowywania terenów górskich. W dalszym ciągu praca omawia organizację życia rodzinnego i sąsiedzkiego, współdziałanie gospodarcze, tradycyjną wiedzę fachową oraz niektóre wierzenia i obrzędy uwarunkowane typem prowadzonej gospodarki. Zofia Piotrowska �288 Kronika XLIV WALNE POLSKIEGO ZGROMADZENIE TOWARZYSTWA I SESJA NAUKOWA LUDOZNAWCZEGO W dniach 10-12 października 1969 r. odbyło się w Toruniu XLIV Walne Zg,'omadzenie i sesja naukowa Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, którego otwarcia dokonał wiceprezes Towarzystwa i prezes Oddzialu Toruńskiego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, prof. dr M.aria Znamierowska-Prufferowa. Na przewodniczącego pierwszego dnia obrad wybrano doc. dr Bronisławę Jaworską, sekretarza generalnego PTL. Po powitalnych przemówieniach sekretarza generalnego PTL, doc. dr Jaworskiej, przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy, Ob. Aleksandra Schmidta i przedstawiciela Ministerstwa Kultury i Szluki, Ob. Mieczysława Ptaśnika nastąpiło wręczenie odznaczeń dla zasłużonych w ochronie zabytków kultury ludowej i zasłużonych dla kultury polskiej członków Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Dopełnieniem części oficjalnej były udany koncert Capelli lJydgostiensis pro Musica Antiqua oraz uroczyste otwarcia wystaw: kujawskiej części przymuzealnego skansenu z okazji 25-lecia organizacji zbiorów etnograficznych i X-lecia Muzeum Etnograficznego w Toruniu; "Dorobek 25-lecia Etnogr.afii polskiej" (publikacje, plakaty i wystawa "Etnograf w terenie") oraz "Dokumentacja skansenowska". Zwiedzającym w czasie oglądania ekspozycji przygrywała .autentyczna orkiestra kujawska. Inauguracyjne referaty sesji naukowej wygłosili doc. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa pt. "Osiągnięcia polskiej etnografii w 25-leciu PRL" i prof. dr Józef Burszta pt. "Węzłowe problemy badań nad współczesnością". Po przerwie obiadowej kontynuowano sesję naukową w dwu sekcjach. W sekcji metodologicznej wygłoszono następujące referaty: Kandydat nauk Walentyna Kielembietowa, Kijów, "Niektóre zagadnienia badań etnograficznych w Ukraińskiej SHR"; Kand. nauk Angele Vysniauskaite, Wilno, "Riezullaty i mif'todika etnograficzeskich polewy ch issledowanij w Litwie"; prof. dr Jadwiga Klimaszewska, Toruń, "Problematyka badań etnograficznych w zakresie kultury duchowej i społecznej w Polsce". W sekcji muzealnej w tym dniu wygłoszono następujące referaty: prof. dr Maria Znamierowska-Pri.ifferowa, Toruń, "Muzea skansenowskie w Polsce"; mgr Jan Rompski, Toruń, "Dokumentacja skansenowska"; mgr Leszek Smoczkiewicz, Sanok, "Rola i udział etnografa w planowaniu przestrzennym muzeów typu skansenowskiego"; mgr Danuta Powiłańska-Mazur, Lublin, "Założenia koncepcyjne skansenu lubelskiego". W godzinach wieczornych odbyło się spotkanie towarzyskie uczestników WZ oraz występ folklorystyczny Kaszubskiego Zespołu "Chojny" z Chojnic. Dnia 11 października kontynuowano obrady w dwu sekcjach. W sekcji metodologicznej referaty wygłosili: doc. dr Bronisława Jaworska, Łódź, "Z metodyki badań terenowych. Źródł.a informacji etnograficznej"; dr Dorota Simonides, Opole, "Z zagadnień teorii literatury ludowej"; mgr Andrzej Woźniak, Warszawa, "Tradycyjna społeczność wiejska w świetle źródeł archiwalnych"; doc. dr Zofia Szyfelbejn-Sokolewicz, Warszawa, "Zastosowanie metody porównawczej do badań kultur pasterskich"; mgr Aleksander Posern-Zieliński, Poznań, "Rola i miejsce etnografii w badaniach przemian religijno-społecznych w krajach Trzeciego Świata". W sekcji muzealnej natomiast wygłoszono następujące referaty: prof. dr Maria Znamierowska-Priifferowa, "Kultura ludowa kujawskiej wsi Rakutowo, �Kronika 289 pow. Włocławek jej ekspozycja w przymuzealnym skansenie w Toruniu". W związku z tym referatem wygłoszono również następujące komunikaty: mgr Marian Pieciukiewicz, "Rolnictwo i hodowla"; prof. dr Maria Znamierowska-Priifterowa, "Zaj<;cia pozarolnicze, budownictwo, wnętrze chaty"; mgr Maria Polakiewic z, "Przygotowywanie pokarmów"; mgr Halina Mikułowska, "Odzież, haft, koronka"; mgr Halina Skłodowska-Antonowicz, "Obrzędy i zwyczaje doroczne"; dr Helena Przesławska, "Przywoływki"; mgr Ewa Arszyńska, "Literatura ludowa"; mgr Barbara Szychowska-Boebel, "Lecznictwo". Nadto wygłoszono jeszcze następujące referaty: dr Barbara Bazielich, Bytom, "Działy etnografii muzeów okręgu górnośląskiego w 25-leciu PRL"; mgr Janusz Optołowicz, Lublin, "Problem zróżnicowania tematycznego muzeów regionalnych na przykładzie woj. lubelskiego". Po ożywionej dyskusji w sekcjach i przerwie obiadowej w godzinach popołudniowych XLIV Walne Zgromadzenie PTL otworzyła prof. dr M. Znamierowska-Priifferowa witając zebranych i proponując powierzenie przewodnictwa na WZ prof. dr. Józefowi Burszcie. Wyboru dokonano przez głosowanie jawne. Przewodniczący, prof. dr J. Burszta, podziękował za okazane mu zaufanie i poprosił o współpracę w sprawnym przeprowadzeniu obrad. Przed rozpoczęciem obrad prof. dr Burszta poświęcił parę chwil na wspomnienia o członkach PTL, zmarłych w okresie między XLIII i XLIV WZ, a mianowicie: Waldemar Babinicz, przewodniczący Sądu Koleżeńskiego PTL; mgr Irena Nizińska, członek Komisji Rewizyjnej Oddziału Krakowskiego PTL; Józef Błachnio, członek Oddz. Toruńskiego PTL; Aniela Szuberla, członek Oddz. PTL w Łańcucie; dr Aleksy Antoni Gilewicz, współzałożyciel i członek Zarządu Oddziału PTL w Przemyślu. Zmarłych uczczono chwilą milczenia. Następnie Przewodniczący przypomniał proponowany w zaproszeniach porządek obrad XLIV WZ PTL. Przyjęto go w głosowaniu jawnym, jednomyślnie, bez zmian i poprawek. Porzc;dek przedstawiał się następująco: 1. Odczytanie i przyjęcie protokołu z poprzedniego WZ w Limanowej w 1968 r. 2. Wybór Komisji Wnioskowej. 3. Sprawozdanie Zarządu Głównego za okres od września 1968 r. do sierpnia 1969 r. 4. Sprawozdanie Oddziałów. 5. Sprawozdanie i wnioski Głównej Komisji Rewizyjnej. 6. Dyskusja. 7. Zatwierdzenie bilansów, sprawozdań i wniosków Głównej Komisji Rewizyjnej. 8. Uchwalenie zmian statutu PTL. 9. Uchwalenie planu pracy na rok 1970. 10. Uchwalenie wniosków, przedłożonych przez Komisję Wnioskową· Ad 1. Protokół z XLIII WZ PTL, odczytany przez mgra Piotra Kaleciaka, przyjęto bez zmian. Ad 2. Komisję Wnioskową wybrano w głosowaniu jawnym w następującym składzie: mgr Zofia Neyman, mgr Magdalena Rostworowska, mgr Czesław Białek, dr W. Jeż-Jarecki i mgr Stanisław Chmielowski. Po wyborze Komisji Wnioskowej mgr Różanowski z Opola wystąpił z wnioskiem, by dla zaoszczędzenia czasu na dyskusję nad statutem i usprawnienia przeprzebiegu obrad sprawozdania Oddziałó"v uwzględnić w sprawozdaniu Zarządu, a punkt 4 znieść z porządku dziennego; jeśli zaś przedstawiciele Oddziałów mieliby do uzupełnienia coś ważnego i istotnego, mogą to uczynić w dyskusji. WnIosek poparto i przyjęto w jawnym głosowaniu jednomyślnie. Ad 3. Sprawozdanie Zarządu w części ogólno opisowej złożyła doc. dr Bronisława Jaworska, sekretarz generalny PTL, a w części finansowej, prof. dr Stanisław Bąk, skarbnik PTL. Osobne sprawozdanie w ramach sprawozdania Zarzlłdu zlożył redaktor naczelny DWOK, prof. dr J. Burszta. tg - Lud, tom LIV �290 Kronika Sprawozdania ogólne wyczerpały w zarysie istotne sprawy Oddziałów, toteż w dyskusji uzupełniającej te sprawozdania zabrała głos jedynie prezes Oddziału Wrocławskiego, dr Jadwiga Pawłowska. Przedstawiła ona prace Oddziału, które sprawozdanie nie uwzględniło, jak np. prace nad przygotowywaniem skansenu. Nadmieniła również, że Oddział nie otrzymał z Torunia zapowiedzianych instrukcji w tej sprawie, Prof. Prtifferowa wyjaśniła, iż instrukcja nie została jeszcze ostatecznie dopracowana. Doc. Jaworska dodała w uzupełnieniu, że Oddział w Łańcucie pracuje nad przygotowaniem skansenu. Ad. 5. Sprawozdanie i wnioski Gl. Komisji Rewizyjnej odczytał jej przewodniczący, dyr. Ignacy Kuźniewski. W czasie obrad WZ wpłynęły życzenia pomyślnych obrad jak również i pozdrowienia dla uczestników WZ PTL od prof, dra Gerharda Heilfurtha z Marburga. które przekazał zebranym Przewodniczący WZ. Następnie prof. dr J. Burszta zgłosił propozycję, by XLV WZ PTL w 1970 r. odbyło się w Zielonej Górze. Grupa aktywnych członków PTL zgłasza chęć założenia tam Oddziału. Mgr Kaleciak zgłasza uwagę, że w Zielonej Górze jeszcze nie ma Oddziału, a również Wrocław zgłosił swą gotowość na odbycie XLV V'IZ PTL właśnie we Wrocławiu, siedzibie Zarządu Głównego i dużego Oddziału. Zdaniem mgra Kaleciaka jest pewniejsze, że będzie miał kto pomóc w organizowaniu WZ. Wniosek prof. Burszty poparli: prof. Godlewski, doc. Jaworska, doc. Wróblewski, doc. Jasiewicz i dr Simonides. Przewodniczący poddał wniosek pod głosowanie i uchwalono jednomyślnie, że kolejne WZ odbędzie się w Zielonej Górze. W dyskusji nad sprawozdaniami zabrał głos prof. dr Franciszek Wokroj. Zwrócil on uwagę na niską w ostatnim roku płacalność składek członkowskich w PTL i proponował, by Zarząd zastanowił się nad usprawnieniem ściągania składek. Prof. Wokroj wyraził również niepokój a wysokie remanenty niesprzedanych wyc:awnictw PTL i radzi, by Oddziały dotować książkami, by były bardziej zaintel'('sowane w ich rozsprzedaniu. Proponuje przecenić niektóre wydawnictwa, by je łatwiej rozprowadzić. Mgr Nienartowicz przedstawia stan remanentów magazynowych, omawia warunki kolportażu wydawnictw i proponuje, by WZ upoważniło Zarząd Główny do przeceny niektórych pozycji wydawniczych. Po krótkiej dyskusji nad wnioskiem Walne Zgromadzenie jednomyślnie wypowiedziało się za dokonaniem przeceny zalegających pozycji wydawniczych i upoważniło do tego Zarząd Główny. Ad 7. Walne Zgromadzenie PTL w Toruniu stwierdzając, iż zostało zwołane prawidłowo w oparciu o obowiązujący statut PTL, że zostały spełnione wszystkie warunki do podejmowania prawomocnych uchwał, postanowiło: a) przyjąć sprawozdanie Zarządu Głównego PTL jako wystarczające; b) przyjąć do wiadomości i zatwierdzić bilans i sprawozdanie finansowe za 1968 r.; c) przyjąć i zatwierdzić sprawozdanie i wnioski Głównej Komisji Rewizyjnej oraz idąc za tymi wnioskami: d) udzielić Zarządowi Głównemu absolutorium za okL'es sprawozdawczy. Wszystkie części tej uchwały przegłosowane zostały oddzielnie w głosowaniu jawnym i wszystkie zostały przyjęte jednomyślnie. Na wniosek Głównego Księgowego, mgra Nienartowicza, zatwierdzenie bilansu za rok 1968 dokonano następującą formułą: "XLIV Walne Zgromadzenie PTL w Toruniu zatwierdza wykonanie budżetu i bilansu za rok 1968, badanego przez instytucje nadrzędne i przez Główną Komisję Rewizyjną w zakresie przyjętym przez Polską Akademię Nauk". Uchwałę przegłosowano jednomyślnie. �Kronika 291 Ad 8. Sprawę zmiany statutu PTL i poprzedzające WZ dyskuje nad statutem referował przewodniczący Komisji Statutowej, prof. dr Franciszek Wokroj z Poznania. Referent przedstawił jeszcze raz całość projektu i podkreślił szczególnie te jego par,agrafy, które wprowadzają istotne zmiany w stosunku do dotychczasowego statutu PTL. Dla usprawnienia procedury wnioskował, by po dyskusjj i ewentualnych poprawkach głosować nad całością statutu, a nie na kolejne paragrafy oddzielnie. Walne Zgromadzenie wniosek ten przegłosowało i przyjęło jednomyślnie. W dyskusji nad projektem zmiany statutu pierwszy głos zabrał mgr Kaleciak. Podkreślił, że główna zmiana statutu idzie w kierunku zastąpienia Walnego Zebrania członków PTL przez Walne Zebranie delegatów Oddziałów. Projekt Komisji Statutowej przyznawał decydujący głos w Walnym Zgromadzeniu Delegatów również prezesom Oddziałów i wszystkim członkom ustępujących instancji centralnych Towarzystwa, jak Zał"Ządu Głównego, Glówr.ej Komisji Rewizyjnej i Sądu Koleżeńskiego. Oddział w Mszanie Dolr,ej na swoim Walnym Zebr.aniu w sprawie zmian statutu wyraził sprzeciw przeciw takim "delegatom" z mianowania i stawiał wniosek, by decydujący glos na Walnym Zebraniu Delegatów mieli tylko ci członkowie instancji Towarzystwa, którzy w swych Oddziałach uzyskają aktualny mandat delegata Oddziału. Mgr Kaleciak zapytuje, czy poprawka ta została uwzględ-, niona, gdyż ostateczny projekt zmiany statutu nie dotarł przed Walnym Zgromadzeniem do Oddziału w Mszanie Dolnej. Prof dr Fr. Wokroj odpowiada, że rozumie się, iż członkowie instancji muszą uzyskać na W,alne Zebranie Delegatów mandat delegata z wyboru swego Oddziału. Następnie dr Pietkiewicz zapytuje, jak statut zapobiega takim praktykom, że ktoś nie płaci składek przez rok, dwa lub trzy, zostaje skreślony z listy członków, a następnie zapisuje się na członka na nowej deklaracji, korzysta z praw członkowskich, lecz nadal nie płaci składek. Prof. Wokroj wyjaśnia, że statut takich szczegółów nie przewiduje, a zarządy Oddziałów znają swoich ludzi dobrze i powinny same nie dopuszczać do tego rodzaju spekulacji, która jest wyrazem braku należytej postawy moralnej. Ponieważ innych uwag ani zapytań nie zgłaszano, Przewodniczący WZ poddał projekt nowego statutu pod głosowanie w eałości. Projekt przyjęto jednomyślnie. Ad 9. Zarząd nie mógł przedstawić Walnemu Zgromadzeniu szczegółowego i konkretnego planu pracy na rok 1970, gdyż opracowanie jego może nastąpić dopiero po otrzymaniu budżetu z PAN, tym niemniej Zarząd przy swym sprawozdaniu nakreślił wytyczne planu, dyktowane dotychczasową praktyką i potrzebami społecznymi Towarzystwa. W tej sytuacji Walne Zgromadzenie jednomyślnie zatwierdziło założenia planu i upoważniło Zarząd Główny do opracowania planu pracy i budżetu w ramach możliwości limitowany(;h przez PAN, zalecając staraniJa o subwencje docelowe na konkretne pozycje wydawnicze. Uchwałę przegłosowano jednomyślnie. Ad 10. Mgr Magdalena Rostworowska, sekretarz Komisji Wnioskowej, przedstawiła sześć wniosków, zebranych przez Komisję Wnioskową w czasie obrad. Walne Zebranie jednomyślnie postanowiło dyskutować i ocenić każdy wniosek oddzielnie. Pierwszy wniosek wpłynął z Oddziału Poznańskiego w sprawie poprawek do statutu w § 21 i § 23. Ponieważ przy uchwaleniu statutu postulaty Oddziału Poznańskiego zostały uwzględnione, mgr Stanisław Błaszczyk w imieniu Oddziału Poznańskiego wniosek wycofał. Drugi wniosek wpłynął z obrad Sekcji Muzealnej sesji naukowej, poprzedzającej XLIV Walne Zgromadzenie PTL w Toruniu, w sprawie starań o zwołanie w Mini- �292 Kronika sterstwie Kultury i Sztuki, Departament Muzealnictwa i Ochrony Zabytków, konferencji roboczej z udziałem etnografów, celem opracowania wniosków dotyczących muzeów skansenowskich. Wniosek uchwalono jednomyślnie jako postulat Walnego Zgromadzenia. Trzeci wniosek złożyla na ręce Komisji dr W,anda Jostowa w sprawie skansenu pasterskiego w Tatrzańskim Parku Narodowym. Wniosek ten WZ uchwaliło jednomyślnie w następującym brzmieniu: "Uczestnicy XLIV Walnego Zgromadzenia PTL w Toruniu, doceniając w pełni wielkie znaczenie utworzenia Tatrzańskiego Parku Narodowego, uważają za konieczne zachowanie w terenie "in situ" kilkunastu skupisk budownictwa pasterskiego, oczywiście naj cenniejszych ze stanowiska wartości zabytkowej, z zachowaniem przy tych skupiskach ograniczonej gospodarki pasterskiej". Czwarty wniosek, zgłoszony przez dr Dorotę Simonides, w sprawie zorganizowania w ramach PTL konferencji roboczej na temat literatury ludowej, przyjęto jednomyślnie jako zalecenie dla Zarządu Głównego PTL. Piąty wniosek, złożony z inicjatywy mgr Grażyny Dąbrowskiej, w sprawie włączenia do programu prac PTL problematyki etnograficznej z uwzględnieniem folkloru muzycznego i muzyki tanecznej, przyjęto jednomyślnie jako zalecenie dla dalszej działalności Zarządu Głównego PTL. Szósty wniosek wpłynąl z inicjatywy Zarządu Głównego PTL, który na posiedzeniu 9 X 1969 r. w Toruniu podjął decyzję wystąpienia do WZ o nadanie członkostwa honorowego następującym, zasłużonym członkom PTL: prof. dr. Kazimierzowi Dobrowolskiemu z Krakowa, dr. Sebastianowi Flizakowi z Mszany Dolnej, prof. dr. Stanisławowi Bąkowi z Wrocł.awia, prof. dr. Bolesławowi Olszewiczowl z Wrocławia, pani Zofii Szembekównie z Poznania. W odniesieniu do dwóch pierwszych kandydatów Zarząd Główny podjął uchwałę jeszcze w 1968 r., lecz przez przeoczenie nie przegłosowano jej formalnie na Walnym Zgromadzeniu w Limanowej. Wniosek szósty przyjęto przez aklamację a następnie formalnie przegłosowano jednomyślnie. Na wniosek Prezydium XLIV WZ PTL uchwalono wysIanie depesz od uczestników XLIV WZ PTL do: prof. dr K. Zawistowicz-Adamskiej, prezesa PTL: Czesława Wycecha, Marszałka Sejmu PRL; Zygmunta Garsteckiego, Wiceministra w Ministerstwie Kultury i Sztuki; prof. dra K. Dobrowolskiego. Na zakończenie Przewodniczący, prof. dr J. Burszta, podziękował uczestnikom za udział w pracach WZ, a gospodarzom Zjazdu Oddziałowi Toruńskiemu, pracownikom Muzeum Etnograficznego w Toruniu z prof. dl' M. ZnamierowskąPrlifferową za duży wkład pracy w tak doskonałe przygotowanie sesji naukowej i XLIV Walnego Zgromadzenia. W niedzielę, dnia 12 października, odbyła się całodniowa wycieczka etnograficzna autokarami na Kujawy i Pałuki trasą: Toruń-Aleksandrów, Radziejów-Kruszwica-Strzelno-Trzemeszno--Inowrocław-Godzimierz-Bydgoszcz-Toruń. Opracował Konrad Wypych �Kronika 293 V MIĘDZYNARODOWY KONGRES PROZY LUDOWEJ W BUKARESZCIE W DNIACH 26-31 SIERPNIA 1969 r. W dniach od 26--31 sierpnia 1969 r. odbył się w Bukareszcie V Światowy Kongres Prozy Ludowej. Kongresy takie odbywają się co pięć lat, a organizatorem ich jest Międzynarodowe Towarzystwo do Badań nad Prozą Ludową (International Society for Folk-Narrative Research). Obrady V kongresu odbywały się w trzech sekcjach: I Sekcja obrała jako główny temat prawa rządzące opowieściami ludowymi. II Sekcja poświęciła swe referaty głównie współczesnym anegdotom oraz nowym koncepcjom ich klasyfikacji i systematyki. III Sekcja dała przegląd wszelkich osiągnięć folklorystycznych w poszczególnych krajach oraz mieścił.a i takie referaty, które tematycznie odbiegały od problemów wymienionych w sekcji I i II. W obradach kongresu udział wzięli przedstawiciele ponad 50 państw. Najliczniejsze delegacje przybyły z Ameryki i Związku Radzieckiego. Państwa obozu socjalistycznego reprezentowane były następująco: Związek Radziecki - 22 osoby; Czechosłowacja - 14 osób, NRD - 11, Bułgaria - 7, Węgry - 5, Polska - 1. Językami kongresu były: angielski, rosyjski, francuski i niemiecki. W sumie wygłoszono 175 referatów, w których głównym tematem były żywe do dziś opowieści ludowe. Najwięcej miejsca w obradach zajęła anegdota ludowa, która - jak wszyscy folkloryści zgodnie twierdzili okazuje się być najpopularniejszym gatunkiem wśród opowieści ludowych. Siły twórcze anonimowych twórców i autorów idą w dalszym ciągu w kierunku podchwycenia wszelkich komicznych sytuacji i wydobycia w jakimś krótkim ujęciu z moralną refleksją również obrazków współczesnego życia. Okazało się, że stworzone i opracowane przez uczonych katalogi, których w sumie jest około 40, nie są dzLś już w stanie pomieścić wszystkich nagranych i spisanych w tyt1l zakresie materiałów. Rodzą się ""szak wciąż nowe, nie istniejące dotąd schematy literackie, którym często brak tradycyjnego odpowiednika w temacie i formie. W tej sytuacji koniecznością jest opracowanie nowego katalogu. Prof. Lutz Rohrich z Freiburga mówił o nowej koncepcji takiej właśnie systematyki, która otwierałaby szerokie możliwości wszelkim nowym, nieznanym dotąd tekstom anegdotycznym. W szeroko omawianym dziale praw rządzących współczesną prozą ludową raz jeszcze podkreślono istnienie nowego gatunku literackiego, jakim są opowieści z życia, tzw. opowieści wspomnieniowe. Cala siła inwencji twórczej idzie tu w kierunku sfabularyzowania, znanej dobrze narratorowi z własnego przeżycia, historii. Tu również mieścił się referat polskiej delegatki, dr Doroty Simonides, na temat: "Tradycyjne wątki w współczesnej prozie ludowej". Uczestnicy kongresu otrzymali wszystkie referaty w powielonych materiałach kongresowych wraz z dodatkowymi materiałami propagandowymi Międzynarodowego Towarzystwa Folklorystycznego. Na uwagę zasługuje znakomita organizacja kongresu. Rumuńska Akademia Nauk - Instytut Folklorystyczny, a zwłaszcZJa prof. dr M. Popp, wykazały dużą sprawność organizacyjną, co było nie byle jakim przedsięwzięciem w sytuacji, gdy w tym samym czasie odbywał się w Bukareszcie Światowy Festiwal Folklorystyczny. Uczestnikom kongresu umożliwiono wzięcie udziału w imprezach międzynarodowych związanych z festiwalem folklorystycznym. Na szczególne podkreślenie �294 Kronika zasługuje rola kongresu jako pewnego stopnia giełdy kontaktów międzynarodowych, folklorystycznych .i wymiany doświadczeń. Tę stronę kongresu wzbogacił dodatkowo fakt urządzenia na miejscu obrad światowej wystawy książek, poświęconych prozie ludowej. Niestety, Polska nie byla na wystawie tej zupelnie reprezentowana, a szkoda, gdyż niektórzy uczestnicy wręcz pytali o dzieła dotyczące folkloru polskiego. W niedzielę. dnia 31 sierpnia odbyło się walne zebranie International Society for Folk-Narr.ative Research, na którym ponownie wybrano jako prezydenta prof. dr Kurta Ranke z Getyngi oraz pięciu wice-prezydentów, reprezentujących wszystkie kontynenty świata. Ustalono również, że następny kongres odbędzie się za lat pięć w Finlandii, w Helsinkach. Członkowie Towarzystwa postulowali, aby, prócz kongresów, odbywały się przynajmniej raz na dwa lata narady robocze, poświęcone konkretnej problematyce specjalizacyjnej. Najbliższą taką naradę zwoła prof. dr L. Rohrich do Freiburga, zaś tematem jej będzie systematyka w.spółczesnej anegdoty. Dorota PIERWSZY MIĘDZYNARODOWY "ROUMANIE FESTIWAL I KONKURS 69" W RUMUNII Simonides FOLKLORU W okresie od 26 VIn do 6 IX 1969 1'. odbywał się w Bukareszcie Pierwszy Międzynarodowy Festiwal i Konkurs Folkloru, który skł:.ldał się z następujących imprez: 1. Konkurs zespołów folklorystycznych; 2. konkurs strojów ludowych; 3. wystawa sztuki ludowej; 4. wystawa wydawnictw, poświęconych sztuce ludowej i folklorowi; 5. sesja naukowa, poświęcona sztuce ludowej i folklorowi; 6. Parada zespołów w strojach ludowych z kapelami na ulicach Bukaresztu; 7. występy publiczne zespołów w Bukareszcie i w różnych miastach Rumunii. Konkursy i wystawy zostały poprzedzone zaproszeniami i prospektami, które rozesłano do różnych krajów z określeniem warunków, ilości eksponatów, wielkości zespołów, terminów i wysokości nagród. Na koszt organizatorów zaproszeni zostali: komisarz wystawy i delegat na sesję naukową. Ze strony Polski zostali delegowani: na sesję naukową - dr Kazimierz Pietkiewicz dyrektor Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, jako komisarz wystawy sztuki ludowej - dr Władysław Jeż-Jarecki - kurator PME. W konkursie zespołów folklorystycznych udział wziął zespół "Rzeszowiacy" z Mielca, kierowany przez Janusza Mejzę, który z ramienia Polski uczestniczył w międzynarodowym jury zespołów. W konkursie zespołów folklorystycznych, w okresie od 27 do 31 VIII 1969 r., wystąpiło w operze w Buk,areszcie 21 zespołów z 16 krajów Europy, Azji, Afryki: Anglii, Belgii, Bułgarii, Czechosłowacji (2), Francji, Jugosławii (2), Mongolii, NRD, NRF, Polski, Rumunii (3), Szwajcarii, Tunisu, Węgier, Włoch, ZSRR. Jury składające się z 14 osób z różnych krajów, po zakończeniu obrad przyznało następującym zespołom nagrody: I nagrodę uzyskały zespoły: Jugosławii, Rumunii i ZSRR; II nagrodę uzyskały zespoły: Mongolii i Tunisu; III nagrodę uzyskały zespoły: Bułgarii i Włoch. Zespół polski otrzymał nagrodę specjalną Związków Zawodowych Rumunii. W międzynarodowym konkursie strojów ludowych brały udział prawic wszystkie �Kronika 295 I.espoly festiwalowe przedstawiając międzynarodowemu jury wybrane stroje ludowe swoich krajów. Ze strony Polski w jury wziął udział dr K. Pietkiewicz. Jakkolwiek pokaz był wspaniałym i bogatym popisem bardzo zróżnicowanych strojów ludowych różnych narodów, Polska w tym pokazie odniosła wyjątkowy sukces, uLyskując trzy naj.2enniejsze nagcody: za najlepszy rep re zen tacy jny strój calego zespolu, za najlepszy strój kobiecy i za najbardziej charakterystyczny strój tradycyjny. Poza Polską nagrody w tej konkurencji otrzymały: Tunis, Jugosławia, Czechosłowacja, Rumunia, lVIongolia. Międzynarodowa wystawa sztuki ludowej była eksponowana od 26 VIII 1969 r. w Pałacu Nauki w Bukareszcie. W wystawie tej udział wzięły następujące kraje: Francja, Jugosławia, NRD, lVIongolia, Polska, Węgry. Spośród wystaw innych krajów eksponowanych w Bukareszcie korzystnie wyróżniała się wystawa polskiej sztuki ludowej, reprezentująca wszystkie ważniejsze działy jeszcze żywej twórczości (strój, tkactwo, wycinanka, rzeżba itp.), w ogólnej ilości 55 eksponatów. Małą ilość wystaw i stosunkowo skromny ich chara'kter tłumaczyć można chyba tym, że organizatorzy postawili ryzykowny warunek, a mianowicie ten, że eksponaty przechodzą na własność organizatorów. Polska również nie mogła sobie pozwolić na dar i w rezultacie przeprowadzonych pertraktacji za ofiarowaną kolekcję Muzeum Sztuki Ludowej w Bukareszcie otrzyma od tego Muzeum równowartościową kolekcję rumuńską. Olbrzymia natomiast i bardzo bogata w swej różnorodności była wystawa rumuńskiej sztuki ludowej, eksponowana w salach tegoż palacu. W okresie od 1 do 3 IX 1969 r. w ramach festiwalu odbyla się międzynarodowa sesj'a naukowa na temat folkloru i sztuki ludowej, w której wzięło udział 140 uczonych z różnych krajów świata. Zgłoszono ogółem 82 referaty naukowe na różne, dość rozbieżne tematy. Wygłoszono w skrócie tylko pewną ich część. Dr K. Pietkiewicz wygłosił referat pt. "Metody opieki nad sztuką ludową w Polsce". Wszystkie zgłoszone referaty w skrócie opublikowano w specjalnej książkowej publikacji. Całość referatów ma być opublikowana w wydawnictwie poświęconym sesji. W prezydium sesji nttukowej zasiadali: Pompiliu Macovei przewodniczący (minister) Komitetu do Spraw Kultury i Sztuki RRS; prof. uniw. Mihai Pop (Rumunia); Jon Moraru - wiceprzew. (wiceminister) Komitetu do Spraw Kultury i Sztuki RRS; dr D'Arcy Hayman (USA) - dyrektor działu wychowania artystycznego UNESCO; prof. dr K. C. Peeters (Belgia) -przewodniczący Międzynarodowego Towarzystwa Etnografii i Folkloru; Andrej Klimow (ZSRR) - lektor uniwersytetu, zasłużony artysta; dr K. Pietkiewicz (Polska) dyrektor PME IN Warszawie; dr Paul Petrescu (Rumunia) - sekretarz naukowy Instytutu Historii Sztuki: dr Jon Vladutiu dyn~ktor Departamentu Komitetu do Spraw Kultury i Sztuki. Przed rozpoczęciem sesji wygłoszono przemówienie oficjalne oraz odczytano orędzie Williama Eteki-Albouma -- przewodniczącego XV Sesji Konferencji Generalnej UNESCO oraz dyrektora generalnego UNESCO, p. Rene Maheu. W kuluarach gmachu, w którym odbywała się sesja, była eksponowana międzynarodowa wystawa wydawnictw folklorystycznych. W skład jej weszły ciekawsze wydawnictwa polskie. Zebrane z muzeów i od niektórych instytucji (PTL) wydawnictwa polskie w ogólnej ilości 70 pozycji zostały ofiarowane przez polskich delegatów Muzeum Sztuki Ludowej w Bukareszcie. W dniu 31 VIII na ulicach Bukaresztu odbyła się imponująca i piękna parada zespołów biorących udział w festiwalu, ze sztandarami narodowymi, kapelami i popisami tanecznymi. Przez cały czas trwania festiwalu na estradach Bukaresztu i innych miast rumuńskich odbywały się występy zespołów folklorystycznych. �296 Kronika Dla uczestników sesji naukowej organizow.ano wycieczki do Muzeum Wsi, do cenniejszych zabytków czy ośrodków sztuki ludowej, na wystawy i występy zespołów. Uroczyste wręczenie .nagród festiVlralowych odbyło się w dniu 4 IX 1:969 r. Wieczorem minister na przyjęciu podejmował wszystkich uczestników festiwalu i sesji. Koncert laureatów odbył się w dniu 6 września. Oceniając całość festiwalu trzeba stwierdzić, że został on zorganizowany z rozmachem i szerokim programem, który w detalach był publikowany cal y czas w codziennych biuletynach. W nich również, w prasie, radio i telewizji były podawane wywiady i wypowiedzi uczestników festiwalu i sesji. Impreza przyczyniła się do popularyzacji folkloru, zbliżenia między narodami i specjalistami różnych 'krajów; uświadomUa ona, że w wielu krajach istnieje jeszcze wielkie bogactwo strojów ludowych i tradycyjnego folkloru, który w naszych czasach stwarza s,pecjalny problem kulturalny, domagający się rozwiązań praktycznych, Różne kraje w sposób sobie właściwy, a często bardzo podobny, kwestie te rozwiązują; wymiana doświadczeń w czasie sesji i imprez festiwalowych miała więc także sens poznawczy, praktyczny dla działaczy kulturalnych, szczególnie krajów socjalistycznych. W wypowiedziach naukowych przewijało się stanowisko, że folklor jako tradycja kulturalna mas ludowych ma poważne znaczenie dla przyszłej kultury wysokiej cywilizacji przemysłowej; będzie się on zmieniał w przyszłości, ale najlepsze jego specyficzne dawne wartości nie powinny być zagubione w szybkim postępie, Rumuni poświęcili na cele festiwalu sporo środków finansowych i wiele wysiłku organizacyjnego. Sądzę, że zaistnialy jednak i pewne mankamenty, zarówno natury koncepcyjnej, jak i organizacyjnej. Zespoły, j>ak się wydaje, nie zawsze byly ze sobą porównywalne ze względu na różny stopień stylizacji czy nawet zaawansowania zawodowego. Należałoby chyba przewidzieć z góry to zróżnicowanie i dokonywać oceny w określonych grupach. Wygłas'zanie różnej treści referatów, w wielkiej ilości, bez ich podziału problemowego również nie zdało egzaminu. Przydałaby się pewna selekcja lub podział na obrady w odpowiednich sekcjach z dyskusją Organizatorzy wyciągną z tego chyba wnioski na przyszłość, gdyż festiwal następny odbyć się ma za 3 lata. Padaly w czasie sesji sugestie, aby kolejne festiwale odbywały się w różnych kr,ajach. Jes't kwestią do rozważenia, czy nie powinna się podjąć zorganizowania kolejnego festiwalu Polska, która podobnie jak Rumunia - posiada jeszcze bogaty folklor. Wszystkie mankamenty organizacyjne festiwalu równoważyła wielka gQścinnc.ść gospodarzy i ich troska o uczestników wielkiej imprezy. Kazimierz O KOLBERGU W BELWEDERZE Pietkiewicz PO RAZ DRUGI Z okazji wydania 50-go tomu Dziel wszystkich Oskara Kolberga - dzieł najbardziej zasłużonego etnografa i folklorysty XIX w., oraz w związku ze zbliżającym się lO-leciem realizacji uchwały nr 45 Rady Państwa z dnia 13 lipca 1960 r. podjętej w sprawie wydania Dziel, odbyło się w dniu 18 lutego 1970 r. w Belwe- �297 Kronika derze spotkanie przedstawicieli wydawnictwa z przewodniczącym Rady Państwa Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu Marianem Spychalskim. W spotkaniu uczestniczył członek Rady Państwa Kazimierz Banach. Tak uroczyste zebranie w związku z wydaniem Dzieł wszystkich miało mIeJsce już po raz drugi l, co wymownie świadczy o uwadze, z jaką Rada Państwa śledzi przebieg wykonania swej uchwały sprzed 10 laty. Uczestniczący w spotkaniu przedstawiciele Polskiej Akademii Nauk: prof. dr Janusz Groszkowski - prezes PAN, prof. dr Tadeusz Kotarbiński, prof. dr Józef Chałasiński i prof. dr Tadeusz Cieślak z Wydziału I Nauk Społecznych PAN, przedstawiciele Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego: prof. dr Julian Krzyżan()wski przewodniczący Komitetu Redakcyjnego i prof. dr Józef Burszta redaktor naczelny Dziel or:1Z reprezentanci zakladów wydawniczych: doc. Mieczyslaw Grad - prezes Ludowej Spóldzielni Wydawniczej i mgr Mieczysław Tomaszewski - dyrektor Polskiego Wydawnictwa Muzycznego, zapoznali Mariana Spychalskiego i Kazimierza Banacha z dotychczasowym dorobkiem wydawnictwa i przebiegiem prac zmierzających do zakończenia całości edycji. Dzieła wszystkie O. Kolberga (80 tomów) stanowią - jak wiadomo - jedyny w literaturze fachowej wielkiej miary dokument XIX-wiecznej kultury ludowej Polski i ziem sąsiednich. Są one największym zbiorem materiałów opisujących nasz lud i jego ~ycie. Społeczna wartość tych materiałów polega dziś przede wszystkim na twórczej roli w kształtowaniu współczesnej kultury ludowej i ogólnonarodowej oraz w rozwijaniu uczuć patriotycznych. Toteż mocno należy podkreślić zrozumienie i dalekowzroczność zarówno inicjatorów wydania i upowszechnienia Dzieł - prof. dr Józefa Gajka, prof. dr Jana Czekanows'kiego, prof. dr Juliana Krzyżanowskiego, prof. dr Kazimiery Zawistowicz-Adamskiej, doc. Mariana Sobieskiego i wielu innych działaczy Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, którzy już od pierwszych lat powojennych planowali i przygotowywali podjęcie edycji, jak też ucbwałodawców członków Rady Państwa, której pomoc finansowa pozwoliła od 1960 r. realizować stopniowo wielki plan PTL w zakresie wydania Dziel. W ciągu ubiegłego lO-lecia ukazało się drukiem 50 tomów (nr 1_36, 39-41, 43-46, 48, 52-53, 60, 64-66), w tym 14 z rękopisów, a dalsze 30 tomów znajduje się w druku bądż w opracowaniu i ukaże się w najbliższych latach. Przewodniczący Rady Państwa żywo interesował się wydawnictwem. Przyjąwszy z rąk redaktora naczelnego prof. dr J. Burszty komplet Dzieł wyraził uznanie dla olbrzymich zasług Kolberga na polu nauki, a zarazem pozytywnie ocenił wysiłki wydawców jego spuścizny. Medard Tarko 1 Pierwsze spotkanie odbylo się w Belwederze przed 6-ma laty dnia 17 lutego 1964 r. z okazji 150 rocznicy urodzin Kolberga. Delegację wydawnictwa w skladzie: przewodniczący Komitetu Naukowego Obchodów Tysiąclecia Państwa Polskiego prof. dr T. Kotarbiński, członkowie prezydium Komitetu prof. dr H. Jabloński i prof. dr S. Żólkiewski, dyr. Biura Komitetu mgr M. Dobrowolski. przewodniczący Komitetu Redakcyjnego DWOK prof. dr .T. Krzyżanowski oraz członkowie tego Komitetu Stefan Dybowski i prof. dr J. Burszta redaktor naczelny V=iel. przyjął wówczas przewodniczący Rady Państwa Aleksander Zawadzki, który otrzymaŁ z rąk delegatów komplet wydanych 35 tomów DWOK (nr 1-35). Zob. M. Tarko a Kolbergll w Belwederze. "Literatura Ludowa" 1964, z. 4--6, s. 2 I 47. �2H8 Kronika WYSTAWA RĘKOPISOW I PUBLIKACJI OSKARA KOLBERGA W dniach od 18 lutego do 31 marca 1970 r. czynna była w Warszawie w gmachu Naczelnego Komitetu Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego okolicznościowa wystawa publikacji i rękopisów Oskara Kolberga, folklorysty i etnografa, którego część spuścizny naukowej w postaci 50 tomów Ludu i Obrazów etnograficznych wydanych w latach 1960-1969 była przedstawiona dnia 1B II 1970 r. przewodniczącemu Rady Państwa. Wystawa została zorganizowana po raz pierwszy na tak dużą skalę staraniem Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego, przy bezpośredniej współpracy redakcji Dziel i Ludowej Spółdzielni Wydawniczej, zwłaszcza jej wiceprezesa Jerzego Wiśniewskiego. Otwarcia wystawy dokonał w dniu 18 II 1970 r. prezes Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego, marswłek Sejmu PRL, Czesław Wycech w towarzystwie kierowniczych działaczy ZSL Kazimierza Banacha, Józefa Ozgi Michalskiego, Antoniego Korzyckiego, Edwarda Dudy i Zbigniewa Surowca oraz innych osobistości spoza ZSL, wśród nich sekretarza Wydziału I Nauk Społecznych PAN prof. dr J. Chałasińskiego, przewodniczącego Komitetu Redakcyjnego DWOK prof. dr .J. Krzyżanowskiego, redaktora naczelnego Dziel prof. dr J. Burszty, prezesa Ludo'Nej Spółdzielni Wydawniczej doc. M. Grada i wiceprezes.a LSW J. Wiśniewskiego, dyrektora Polskiego Wydawnictwa Muzycznego mgr M. Tomaszewskiego, pracowników redakcji Dziel oraz licznie zgromadzonych przedstawicieli prasy i innych stołecznych instytucji kulturalnych. Przemówienia wygłosili marszałek Cz. Wycech i prof. dr J. Burszta. Obaj mówcy zwrócili uwagę na znaczenie wydawanego obecnie dorobku etnograficznego O. Kolberga dla rozwoju nauki i kultury i zachęcili ogół do zapoznania się z ekspozycją fragmentów tego dorobku. Wystawa składała się z kilkunastu stelaży i gablot wypełnionych materiałami Kolberga, ustawionych w widnej sali na parterze budynku NK ZSL przy ul. Grzybowskiej 4. W centralnym punkcie wystawy umieszczono duży portret olejny Kolberga wykonany w 1968 r. ~rzez olsztyńskiego artystę-plastyka Juliana Dadleza na podstawie portretu archiwalnego. Informacyjne napisy i winiety oraz całość bardzo stosownej oprawy plastycznej i układu wykonał artysta grafik Ludowej Spółdzielni Wydawniczej Karol Syta. Na treść wystawy złożyły się rękopiśmienne i drukowane materiały kolbergowskie, a więc poszczególne tomy jego Ludu i Obrazów etnograficznych z lat 18651890 obok ich wznowienia z ostatniego dziesięciolecia oraz rękopisy, z których część ilustrowała podstawę druku serii Kmkowskie, Mazowsze i Polwcie wydanych w okresie 1871-1888, pozostałe zaś -- materiał do obecnie wydawanych etnograficznych monografii regionalnych. Oprócz rękopisów i publikacji Kolberga wystawa ukazała bardzo interesujące opinie o jego dziele i życiu, napisane przez póżniejszych uczonych: dra Izydora K~pernickiego - najbliższego przyjaciela Kolberga (1891) i Stanisława Lama autora pierwszego rysu biograficznego o Kolbergu (1914), jak też współczesnych: prof. dr Igora Bełzy - wybitnego muzykologa z Moskwy, prof. dr Pawła Nedo. dr Pawła Novotnego i dr Johanna Rauppa - folklorystów z Lipska i Budziszyna, prof. dr Petara Dinekova z Sofii i in. We wszystkich tych opiniach zawarta jest �299 Kronika jednoznaczna ocena dzieła, jako unikalnego już dziś źródła do badań nauko\\'jTh nad kulturą stosunkami społeczno-ekonomicznymi w Slowiańszczyźnie XIX w. Wystawę odwiedziło wiele osób dorosłych i młodzieży szkolnej również spoza Warszawy. Z pewnością spełniła ona pożyteczną rolę jeszcze jednego ogniwa popularyzującego człowieka i dzieło. Medard Tarko � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/c4e59203583314abb4316195c888b768.pdf e47d88d01ac4a483a1ed0c864bf7ea07 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1160 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1971 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1069 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1971 t. 55 Description An account of the resource LUD 1971 t.55, s.319-376 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text v. K R o N I K A Lud, t. 55, 1971 FESTIWALE, "DNI", KONKURSY W 1969 R. Rok 1969, jak wydaje się, szczególnie obfitował w różnego rodzaju festiwale, konkursy. "dni", pl'zeglądy poświęcone folklorowi, sztuce ludowej, kulturze ludowej itp. Wiąże się to niewątpliwie z ogólnopolską akcją organizowania na wszystkich szczeblach - od gromady do imprez ogólnokrajowych - obchodów XXV-lecia PRL, w skład których z reguły wchodziły imprezy obrazujące kulturę ludową. Krót.kie i sumaryczne przedstawienie całości i wyników tej akcji nastręcza niejakie trudności. Same nazwy imprez nie mogą być kluczem do ich klasyfikacji, bo zdarzały się np. ,.Festiwale gromady X" i "Dni" o zasięgu ogólnopolskim. Tak więc należałoby omówić owe imprezy pod kątem ich rangi, a także znaczenia dla poznania, podsumowania dorobku kultury ludowej w Polsce - z jednej strony, a z drugiej strony pod kątem roli jaką odgrywają w rozwoju, kultywowaniu czy przypominaniu tradycji ludowej. Szczupłe ramy i charakter informacyjny niniejszej notatki nie pozwalają na szersze opl"acowanie wymienionych zagadnień. W tym miejscu zasygnalizować należy, że były one tematem sympozjów czy seminariów naukowych towarzysząc.vch omawianym imprezom, a także sporej liczby artykułów, które ukazał~' się w prasie codziennej, tygodnikach i oczywiście czasopismach naukowych. Zagadnieniu temu poświęcono poprzednie opracowanie w Biuletynie. Na czoło wysuwa się kilka ubiegłorocznych imprez, które omówimy nieco obszerniej. Zacząć najeży od Poznańskiego Festiwalu Folkloru, zorganizowanego w okresie od 8-16 czerwca w ramach IV Wielkopolskiego Festiwalu Kulturalnego. Festiwal zorganizował Wydzial Kultury WRN w Poznaniu przy współudziale Domów Kultury. Muzeów i Wielkopolskiego Towarzystwa Kultralnego. Festiwal zgromadził 25 kapel ludowych oraz licznych instrumentalistów i solistów. Były to zespoły amatol·skie. Poważną rangę zapewniła Festiwalowi odbywająca się w jego ramach sesja naukowa na temat "Folklor w życiu współczesnym", a także udział wybitnych naukowców w jury festiwalu. Na całość Festiwalu, obok przeglądu zespołów muzycwych, złożyły się jeszcze inne imprezy, takie jak wystawa sztuki ludowej Wielkopolski. Pokazatle na wystawie prace były plonem zorganizowanego wcześniej konkucsu artystów ludowych. Wystawiono dzieła około 50-ciu twórców ludowych. Poznańskiemu festiwalowi towarzyszyło szereg mniejszych imprez, organizowanych w miastach województwa, a powiązanych z głównymi imprezami. Drugą znaczniejszą imprezą był III Ogólnopolski Festiwal Folklorystyczny Ziem Nadwiślańskich, zorganizowany w Płocku w okresie od 20-22 czerwca 1969 r. pod protektoratem Ministra Kultury i Sztuki L. Motyki przez Wojewódzki Wydział Kultury w Warszawie przy współudziale Muzeum Ziemi Mazowieckiej w Płocku. W festiwalu wzięlo udziaŁ 16 uprzednio wyselekcjonowanych zespołów. Występy mialy charakter przeglądu - nie było jury i nagród. Odbywały się one w trzech gt'upach: 1) "autentycznego" folkloru; 2) zespołów ludowych, lecz korzystających �320 K,'onika z pomocy zawodowych instruktorów; 3) zespołów z regionów, gdzie f,liklol' zagin<:jł i gdzie jest on odtwarzany na podstawie starych zapisów (Ziemie Zacill)dnie), Obok przeglądu zespołów zorganizowano dwie wystawy pt. "Współczesna tkanina ludowa" i "Strój i instrument ludowy", a także kiermasz sztuki ludowej. Jako trzeci należy wymienić Festiwal Kapel i Śpiewaków Ludll\\,'ich \\' Kazimierzu nad Wisłą, któt,y odbył się od 4--6 lipca 1969, a zorganizo\\'any zostal przez Wydział Kultury PWRN i Polskie Radio w Lublinie oraz Lubelskil' Stowarz,vszenie Twórców Ludowych. VV festiwalu wzięły udział 22 kapele lu<!o\\'c' i :2tJ solistów (z całej Polski). Obok kapel zOl'ganizowano również występy pOŁ't.,\\' ludowych, przegląd filmów folklorystycznych i jarmark na rynku w Kazimierzu, e,izia! w festiwalu brały wyłącznie zespoły amatorskie. "V reszcie ostatnia z dużych imprez, to Jesień Tatrzal'lska. w ramach której odbył się III Międzynarodowy Festiwal Ziem Górskich - impreza n1<.i więc chat'aktel' międzynarodowy, a patronat nad nią objęły podhalańskie zakład." pI7em."s!owe. z nowotarskim kombinatem obuwniczym na czele. Główną imprl'z,-\ lt'stiwalu był konkurs zespołów pieśni i tańca. Zespoły te występowały w dwóch:":!'l:pach - zespołów"autentycznych" i ,.stylizowanych". \1.1 jUt'y festiwalu zasiedli /!iani fachowcy i naukowcy z dziedziny tańca, mm:yki i etnografii. Z zespołów za,::'ai1:czn~'ch wystąpił zespół z ZSRR (Dagestański), Austrii, Bułgarii, Słowacji, NRD : Francji, Festiwalowi towarzyszył szereg imprez, 7. których wymienić należ)' w,vsta\\'ę pl. "Sztuka Ludowa Podhala w XXV-leciu PRL". pokaz kowalstwa aL'\,.'s',.'Tznego, wystawę malarstwa na szkle, wesele góralskie i wiele innych. W lipcu natomiast odbył się w Bukowinie Tatrzańskiej konkur" ga\\'qdzial'z,.'· góralskich np, "Sabało we Bajania", W tej imprezie uczestnicy także byli pOc\7.ieleni na .,amatorów" i swego rodzaju .,profesjonalistów. W ciągu całego lata i jesieni odbywało się na Podhalu szere,l!; impt'ccz powiązanych z obu wymienionymi wyżej - byly to różnego rodzaju pokaz.", w.vstęp~', wystawy, festyny w mniejszych miejscowościach Podhala. W imprezach !'.-ch silnie podkreślano ich znaczenie jako atr'akcji turystycznej. Inne ośrodki w całej Polsce organizowały imprezy na mniejszą skalę. b,vl:; to różne "Dni", "Tygodnie" itp. Wśród nich na pierwszym miejscu wymienić należy dwie imprez\' zo;'ganizowane w Łodzi i województwie, Byl to wrześniowy "Tydzień sztuki !u(!:>wej·' i ..Lódzka Wiosna Artystyczna". Ta ostatnia stanowiła finał organizowan,\'l'h przez ponad rok konkursów w całym województwie, W eliminacjach wzięło udział ponad 150 zespołów, do finału weszło 20. Obu imprezom towarzyszyły wysl.<1\\',\'i kiel'lnasze. te ostatnie organizówane przy współudziale CPLiA. Duży rozmach, ambicję i pr'ężność wykazują organizowane w rok II l !J6!J po raz piąty "Dni folkloru Opoczyńskiego". Impreza ta, jak zapewniają uI',c;ani.l.atorz,'·.została w 1970 r, wpisana do Międzynarodowego Kalendarza Impl'l'z Folklorvstycznych. Obok zespołów miejscowych wystąpiły zespoly zaproszone z innvch regionów (Podhale, Śląsk). Obok występów zespołów zorganizowano wystaw q "ztuki ludowej i rzemiosła artystycznego, targ ludowy, konkurs poetów ludowych i ~t'sj,~ naukową poświęconą opoczyńskiej kulturze ludowej, Podobny chal'akter miały "Dni Kultury Beskidzkiej", trwały one "d ;lO lipca do 10 sierpnia. Poszczególne imprezy odbywały się w znanych beskidzkich miejscowościach wypoczynkowych, takich jak Wisła, Szczyrk itp, W wyslqpach bralo udzi3ł ok. 25 zespołów, zorganizowano szereg imprez towarzyszących, takichiak \\')'slawę koronek, połączoną z kiermaszem, wystawę sztuki ludowej. a w mil',:sco\\'vch restauracjach swego rod7.aju "festiwal potraw regionalnych". �321 Kronika Szereg imprez zorganizowalo województwo gdańskie w ramach .,Dni Folkloru Ziemi Gdańskiej". Imprezy te zorganizowane zostały we \vrześniu w szeregu miast i miasteczek województwa gdańskiego: w Elblągu, w Kartuzach, Kościerzynie i Wdzydzach, Pucku i Starogardzie. Obejmowaly one wystawy sztuki ludowej i konkursy, a na zamku malborskim odbyła się sesja naukowa . .Również Pomorze Zachodnie zorganizowało "Dni" o podobnym charakterze. W województwie rzeszowskim odbyły się "tradycyjne już "Dni Pogórza Dynowskiego" - w czerwcu 19()!! 1'. .Jest to szereg imprez odbywających się w miastach i miasteczkach: Bieczu, Mielcu, Rzeszowie, Lubaczowie, Przemyślu itd. Zorganizowano konkursy, wystawy, jarmarki oraz sesję popularno-naukową. Poza wymienionymi naliczyliśmy około sześćdziesięciu imprez a charakterze ..Dni", ktcJ]'ych, z braku miejsca, nawet wyliczyć IV tym miejscu nie możemy. Ak~ja organizowania tego rodzaju imprez jest powszechna. Jest ona niewątpliwie powi;lzana z ch~'cią uatrakcyjnienia poszczególnych regionów pod względem turystycznym. Z tego punktu widzenia informacja przed imprezami jest co najmniej niedostateczna. Dane, ktol'ymi nasz Ośrodek dysponuje, pochodzą z notatel, prasowych, przeważnie sprawozdawczych. Dane te silą rzeczy nie są kompletne, czasami nic elość ścisłe. Uderza w nich jedno nieobecność wśród wymienianych Drganizatorów PTL. Jest ona może tylko pozorna, ponieważ zwykle współorganizatorami są muzea clnograficzne, a więc zapewne znajdują się wśród nich członkowie Towarzystwa. Wydaje się. iż by loby rzeczą niezmiernie pożyteczną, ze względu na potrzeby dokumentacyjne Ośrodka. abyśmy mogli za pośrednictwem Oddziałów PTL otrzymywać z terenu informacje a wszystkich planowanych imprezach, a także krótkie rzeczowe i:1[ormacje o ich przebiegu i wynikach. Informacje takie pozwoliłyby nam śledzić i notować działalność zespołów, artystów, twórców ludowych itp. Z materiałów Zofia NA MARGINESIE Wielkopolskie FOLKLORYZMU Kulturalne zorganizowało w Poznaniu w dniach 16 Sesję Naukową pt. "Folklor w życiu współczesnym". W czasie Sesji wygłoszono następujące referaty: "Folkloryzm w Polsce" (prof. dr Józef Burszta), "Folklor muzyczny a folkloryzm" (ell' Bogusław Linette), "Folklor:-:styczne przeobrażenia sztuki ludowej" (mgr Stanisław Błaszczyk), "Obrzędy i zwyczaje doroczne i rodzinne oraz tradycyjny folklor taneczny jako tworzywo i podstawa repertuaru zespołów artystycznych" (mgr Grażyna Dąbrowska). Tematykę Sesji sprowadzono do wyjaśnienia stosunku między pojęciami "folklor" i "folkloryzm" oraz do analizy zjawiska folkloryzmu we współczesnym życiu społeczno-kulturalnym \V Polsce. Folkloryzm lub folklor stosowany jako zjawisko społeczno-kulturalne, a nawet moda wybitnie nasila się w ostatnich latach. Jest to folklor wtórny przejawiający się w literaturze, muzyce, śpiewie i tańcu, stroju i sztukach plastycznych. W odróżnieniu od folkloru, który jest naturalną, autentyczną częścią kultury duchowej okre17 czerwca ~l - Towarzystwo ODiIE opracowała Piotrowska I!!o!! r. Ogólnopolską Luci, t. 53, 1971 �;,t22 Kronika ślonej wal'stwy społecznej łudu, folkloryzm jest odel'wanym od dotychczasowego, naturalnego środowiska ruchem, inspil'owanym w mniejszym lub większ:.m stopniu pl'zez czynniki zewnętrzne, W okl'eślonych s,\"tuacjach folkloryzm ma zaspokajać poll'zebę rozrywki. doznań estetycznych, stanowić ma 'ATeszcie narodowe, n~gionalnv lub lokalne antidotum na procesy unifikacyjne, W dyskusji na temat folkloryzmu wzięli udział pracownic,\' nauki. mUZl'()\\', rad namdow,\'ch, stowal'zyszeń społecznych. ośmdków melodycznych, bibliotek i domów kultur" Ol'az grono publicystów, Chcąc udostępnić wszystkim zaintel'csowanym zbiór l11a(cl'ialo',\\" z przebiegu obrad, organizatorz,v Sesji opublikowali referaty i komunikaty w powiclanl'j publikacji pl. Folklor w życiu współczesnym, Poznań 1970. Ponadto w l!)fj!} 1', \\' ciągu kilku miesięcy od zakończenia Sesji uka;;~ało się kiłka poważniejsz~"ch at'lyku!<')\\, na ten temat w prasie codziennej i czasopismach: .J, Biel'llackicgo '- Folk/or i folkloryzIII, "G tos Pl'ac,\"', nl' :m:~: NI, Pochwickiego - Czy lIIod.a na fol/dor", "Gazeta Poznal1ska", n l' 149: Z, .Tusiewicza - Folklor i dno[Jrafia te ,życiu ll'spó/czesnym. tamże. nr 152: J. Burszty - Folklor czy folkloryzlII ... Tygodnik Kulturaln,\"', nr 2;): K, Kwaśniewskiego - Pomosty, tamże, nr 2'7: S, Iłowskiego - K/I'poty z folklo7'ljzacją. tamże. ni" :n, W al'tJ'kułach t~"ch postulowano podjęcie dyskusji na szerol"l skalę, k[('ra umożliwiłaby zrozumienie pojęć ..folklor" i "folkloryzm" odnoszących się do LIw,',chodrębnych rzecz,\'wistości. Odróżnianie bowiem zakl'esów tych poj<;ć przyczyniło b,\' się z pewnosci<.j do właściwego, krytycznego formułowania opinii i wniosl,JJ\\' na temat aktualnych przejawów folkloru, Umiejętność rozróżniania tych dw(,ch zjawisk wydaje się być koniecznością w pracy działaczy kulturalno-oswiatowych, przedstawicieli srodków masowego przekazu i jnn~'ch organizator()w ż,\'cja spo!eczn;>-kulturalnego, Pozwoliło by to na właściwe propagowanie dombku folklorystycznego, bądź to w formie aulent,vcznego folkloru, bądź też stylizacji zbliżonej do aukntyku, Folklor,\'zm polega na wykorzystywaniu autentycznych element<'m" folkloru w celu ich przetworzenia artystycznego w nową forme użytkową. bat'dzie,i lub mnie,i zbliżoną do oryginalu, W folkloryzmie mamy często do czynienia z odtwarzaniem elementów autentycznych, jednakże w odmiennej od ich naturalnego tła sytuacji, Dostrzeżenie tych problemów zarówno przez naukowców. jak i działaczy kultury wpl,vnęło by na właściwsze korzystanie ze skarbca kultur,v ludowej, Przegtądając artykuły prasowe na temat przejawów folkloru w 1969 roku, dostrzec można z łatwością. że skrupulatnie odnotowano ogromną liczbę imprez (olklol',\'stycznych: festiwali, pokazów, widowisk itp, Są to jednak tylko notatki i artykuły nie poparte krytycznymi uwagami i komentarzami na temat wartości prezentowanych imprez, brak w nich również opinii na temat stosunku prezentowanej formy do autenl~'ku, W rezultacie takiej działalności społeczel1stwo jest zdezol'ienlowane, nie uswiadamia sobie l'óżnicy między autentycznym folklorem. a jego pochodnymi, często całkowicie przetworzonymi formami. Niezrozumienie tych zjawisk wpl'owadzilo szczególny chaos na niwie dzialalności muzyc;mej, Najrozmaitsze żywiołowe przejaw~' i wariant.,\' foll,loryzmu muz~'cznego, instL'umenlalnego, wokalnego. t.anecznego spowodowały powszechne naduż\"wanie tel" minu folklor muzyczny, Ocena i wartościowanie tych pl'zejaw{)w [olklol'~'zniu opiera się li tylko na widowiskowości i popularności poszczególnych \-\iykonnwc""" i ze"~()[(,\\,. bez zgłębiania problemów stylu. repertuaru, techniki. środl,/)\\l wykonawcz,\'ch, okołiczności wykonywania repel·tuaru i samych w,\'konawców, Ogromna popu]al'ł1oś':' zespołó'"" ..pop music" z repel'tuarem luźno nawiązującym do autent,\"cznego ludo"'ego wzoru spowodowała. że pr'zeciętny odbiorca utożsamiadzialalność zespolu ..No �323 Kronilca to co" z folklorem, występy zaś "Mazowsza" cz.\· ..Śląska" za ilustrację autentycznych obrzęd(jw ludowych. Podobnie rzecz się ma jeśli chodzi o identyfikowanie wytwórczości typu "CPLiA" z autentyczną sztuką ludową. Folkloryzm przejawia się również w dziedzinie literatury, mody, etc. Caly ten ruch odbija się w dzialalności środków masowego przekazu, a zwłaszcza w pI'asie. Ciekawostką może być fakt, że w 1969 r. znalazło się w prasie polskiej akurat tyle samo artykułów na temat ..No to co", co na temat wszystkich razem zespołów pieśni i tańca, kapel. etc., mniej lub bardziej amatorskich. Cała ta produkcja widowiskowo-muzyczna uznana została za przejaw "folkloru". Dużo miejsca poświęcono również sprawie tzw. gastronomii folklorystycznej i odnotowano ponad pięćdziesiąt nowootwart~'ch gospód, kawiarni, restauracji i barów. Entuzjast~'czne wzmianki na ten temat nic nie mówią czy zapraszano etnografów do projektowania wnętrz i odzieży obslugi, oraz czy i o ile stylizacje te mają wiele wspólnego z autentycznymi wal·tościami danego regionu. Pokaźna porcja ..folkloru" została przekazana czytelnikom przy okazji artykułów omawiających najnowsze kolekcje odzieży domów mody. Wspomniana wyżej prezentacja "folkloru" w prasie wygląda podobnie w radio i telewIzji. Folklol')'zm jest zjawiskiem powszechnym nie tylko w Polsce, ale i na świecie. W wielu krajach dostrzeżono już konieczność ingerowania profesjonalistów w sprawę organizacji, ukiel'Unkowania i oceny tego ruchu, o czym świadczą choćby następujące publikacje: T. Domator, Folklorismus in Ungarn, "Zeitschrift fur Volkskunde", 1969, z. l, s. :H-28; L. Pćter. A folklorizmus kerdesehez, "Ethnographia", 19611, s. 16:1-169; H. Mosel'. Vom Folklorismus in unserer Zeit, "Zeitschrift fUr Volkskunde", t. 511, 1962, s. 177-2U9; H. Bausinger, Zur Kl'itik der Folklorismuskritik, w: Populus Revisus. Volksleben, Bd. 14, Tlibingen 1966, s. 61-75; Tenże, Folklorismlts in Europa, lamże. Na zakoJ1czenie warlo by się zastanowić, czy nie należałoby i LI nas przedsięwziąć kroków \v celu połączenia wysiłków działaczy z etnografami i folklorystami, aby szeroko pojęta folkloryzacja była ruchem organizowanym rzetelnie, aby prezentowane jej formy w jak największym stopniu zbliżały się do autentyku, a nie oddalały. Violetta Krawczyk IV OGÓLNOPOLSKA KONFERENCJA ETNOGRAFICZNA POŚWIĘCONA ZAGADNIENIU ZMIAN KULTUROWYCH ARTURÓWEK POD ŁODZIĄ, 13-14 LISTOPAD 1970 R. Jesienią 1970 1'•• podobnie jak w latach poprzednich, zorganizowana została już czwarta ogólnopolska konferencja etnograficzna, Organizatorami były tu; Instytut Historii Kultury Materialnej Polskiej Akademii Nauk, Ministerstwo Kultury i Sztul,i oraz Ministerstwo Szkolnictwa Wyższego. Właściwy trud organizacyjny wzięła tym razem na siebie Pracownia Etnograficzna IHKM PAN w Łodzi. Tematem konferencji stało się zagadnienie zmian kulturowych, jedno z naczelnych zagadnień współczesnych nauk społecznych. Wszystkie referaty i komunikaty były mu podporządkowane, starały się naświetlić historię zainteresowań zmianami �3U Kronika kulturowymi w nauce innych krajów i nauce polskiej, przedstawić dotychczasowe teorie zmiany kulturowej, wreszcie zanalizować, o ile w etnografii polskiej to zagadnienie zostało dotąd uwzględnione, jaki mamy tu dorobek, jakie stosowano metody badawcze i do jakich teoretycznych wniosków doszli nasi uczeni. Część referentów (chodzi głównie o komunikaty) starała się przedstawić proces zmian kulturowych w różnych dziedzinach kultury. Konferencję zapoczątkowała seria referatów teoretycznych. Pierwszym z nich był referat prof. dr Kazimiery Zawistowicz-Adamskiej (Łódź): Konkret i kontekst UJ badaniach etnograficznych I. Referaty następne, to doc. dr Bronisławy Kopczyńskiej-Jaworskiej (Łódź): Tendencje badań nad przemianami kulturowymi j cloc. dr Zofii Szyfelbein-Sokolewicz (Warszawa): Analiza funkcjonalno-strukturalna zmian społeczności chłopskiej. Granicą między referatami, które zajmowały się teorią zmiany kulturowej, był referat prof. dr Heleny Brodowskiej (Łódź): Czynniki TOZWOjU kultury wsi w Polsce XIX w, Mowa tu byla nie tylko o czynnikach wpływających na rozwój, a więc na zmianę kultury wiejskiej, ale i o możliwościach pewnego rodzaju periodyzacji kultury ludowej XIX w., co przy śledzeniu zmian ułatwia ich umiejscowienie w czasie. Następnym by] referat prof. dr Anny Kutrzeby-Pojnarowej (Wars;mwa): Problematyka zmian kultury chłopskiej w historycznych i współczesnych kierunkach etnografii polskiej, Ostatnie dwa referaty mówiły już o konkretnych wynikach polskich prac nad problemem zmian ],ulturowych. I tak dr Maria Gładyszowa (Kraków) przygotowała referat: Problematyka zmian kultul'Y chłopskiej w etnograficznych regionalnych badaniach pols/cich po II wojnie światowej. Dowiodła ona, że wszystkie niemal z tak licznych w naszej literaturze etnograficznej monografii wsi i regionów w mniejszym czy większym stopniu, ale zawsze uwzględniały zagadnienie przemian jakie następują z coraz to większym nasileniem w kulturze chłopskiej. Dr Krzysztof MakuIski (Warszawa) wygłosi ł referat: P1'Zydatność zbio1'ów i dokumentacji muzealnej dla analizy zmian kultw'owych, gdzie starał się podsumować dane - o ile zbiory muzealne mug,! być materiałem do studiów nad zmianami kultury i co należałoby zmienić w dokumentacji muzealnej, by w jeszcze większym stopniu odzwierciedlała proces przemian. Prócz referatów zgłoszono jeszcze 10 komunikatów, z których' czqść tylko mogła być wygłoszona z powodu braku czasu". Wszystkie one zajmowały się zagadnieniami przemian, bądź teorią przemian, jak np. komunikat doc. dr Zbigniewa Jasiewicza (Poznań): Przemiana kulturowa na Ziemiach Zachodnich i Północnych a ogólnopolskie procesy przeobraże11, bądź śledziły proces przemian w jakimś regionie lt:b jakiejś dziedzinie życia wsi. Wymienię tu komunikat dr Marii Misińskiej (Łódź): Przemiany w dziedzinie kultury tradycyjnej Podhala i próba uchwycenia czynników sprzyjających ich nasileniu, dalej dr Marii Wieruszewskiej (Łódź): Rola kontroli społecznej środowiska wiejskiego w procesie zmiany kulturowej. Dr Jadwiga Kucharska (Łódź) zanalizowała zmianę stosunku do ziemi jako podstawy bytowej mieszkańców wsi powiatu włocławskiego; prof. dr ,Jadwiga Klimaszewska (Toruń) szeroko omówiła funkcję obrzędów i zwyczajów w chłopskiej kulturze tradycyjnej i współczesnej, mgr Zofia Szromba-Rysowa (Kraków) mówiła o prz.~mianach pożywienia ludności wiejskiej na Górnym Śląsku, dr Jan Dekowski (Lódź) l podaję tu tytLl!Y referatów tak jak one brzmiały w chwili ich wygłaszania. Zaszły bo\viem pewne zmiany \\- st.osunku do \vcześniej drukowanego pro~raml1 konferencji. Na konferencji komunikaty wygłosili: prof. dr J. Klimaszcwska, doc. dr Z. Jasic\\'icz, dr M. Misińska, dr J, Kucharska, mgr 1. Lechowa i dr M. Wieruszcwska. Pozostałe komunikaty. które z braku czasu nie zostały wygłoszone, zostani] ogłoszone d"ukiem w tomie poswjGconyn1 konferencji. �;)25 Kronika o zmi;l!1ic w zakrcsie odzieży wiejskiej w XIX/XX w. na podstawie ówczesnej prasy. dl' Daniel Kadłubiec (Śląsk Zaolziański) o zmianie funkcji opowieści ludowych \I' cieszyńskiej kulturze chłopskiej dawniej i dziś. Wreszcie mgr Irena Lechowa (LrJdż) rozważała możliwość takiego ustawienia monografii regionu, by zostal tam \\·....,:ksponowany proces przemian kulturowych. Mgr Teresa Dobrowolska (Kraków) przygotowała komunikat na temat wsi chloporobotniczej jako przedmiotu badall etnograficznych. Podsumowania wyników konferencji dokonała prof. dr Zawisi()\\icz-Adamska. Referaty i komunikaty wywołały żywą dyskusję, w której wzięli udział tak elnografowie, jak i socjologowie wsi licznie tutaj zgromadzeni. Sądzę, że samo zestawienie tematów poruszanych w Arturówku daje dostatecznie jasny obraz zakresu problemowego konferencji. Należy jednak podkreślić duże znaczenie tej konferencji dla etnografii polskiej przez zwrócenie uwagi na zagadnil!nic zmian kulturowych, które coprawda powszechnie były uwzględniane przez polskich etnografów, ale niejako na marginesie ich prac; rzadko stanowiły one problem naczelny studiów etnograficznych. PragnG tu dodać, że materiały z konferencji zostaną opublikowane jako seria artykuł,!\\, w jednym z tomów "Biblioteki Etnografii Polskiej" pod redakcją prof. dr Kazimic'ry Zawisiowicz-Adamskiej. Ukażą się one w 1972 r. Anna KONFERENCIA SLOVANSKYCH ETNOGRAFOV Kowalska-Lewicka NA ORAVE Pri prilezitosti tretieho roenika medzinarodnćho seminara Seminarium Ethnologicum III. ktory prebiehal na Slovensku v regione Orava, konala sa v dnach 1.-:). juna 1970 na Oravskej priehrade konferencia slovanskych etnografov na ustrednu temu "Spoloenć a rozdielne erty v ludovych kulturach Slovanov". Konferenciu ol'ganizoval Kabinet etnológie Filozofickej fakulty Univerzity Komenskćho v Bratislave a zueastnilo sa na nej vyse 90 etnografov eeskoslovenskych i zahranienYch. Vaseim poetom zahranicnych ueastnikov bolo na konferencii zastupene Bulharsko (prof. Ch. Vakarelski, prof. Ch. Gandev, E. Kaleva, T. Kaleva, L Georgieva, R. Peseva, B. Tumangelov), ZSSR (prof. J. V. Bromlej, V. A. Alexandrov B. N. Puti1ov, V. T. Zinye), Polsko (prof. J. Burszta, pmf. M. Gładysz, Z. Biały, Z. Roboticki, J. Czajkowski), Jugoslavia (prof. B. Bratanić, prof. M. Barjaktarović, prof. B. Rusić, P. Pantelić, D. Drljaea, H. Lozar-Podlogar), jednotlivo Finsko (M. Sarmela), USA (prof. Lesser) a tiez ucastnici seminara. Konł'crenciu otvoril Jan Podolak (Bratislava), ktory vo svojom prejave vyzdvihol potrebu vzajomnych vedeckych stykov slovanskych etnografov a poukazal na ich vy-znam pre riesenie aktualnych vedeckych otazok spoloeneho zaujmu, ako su problemy interetnickych vzfahov, spoloenych a rozdielnych eft v rudovych kulturach slovanskych narodov alebo otazka etnogenezy Slovanov. Konferencia nadvazovala na davne slavistickć tradicie etnografie referatom Jana Mjartana (Bratislava) na temu "Slavistika a narodopis", i historiografickym prispevkom prof. Jozefa Burszlu (poznań) o Oskarovi Kolbergovi a jeho zaujme o ruc10vu kulturu zapadnych a juznych Slovanov. �Kronika Teoreticky charakter mai referat korespondujuceho elena Akademie \'ied ZSSR pmf. Juliana V, Bmmleja (Moskva) na temu "Ethnos a etnosocialny organizmus", v kto rom sovietsky vedec wymedzil pojem 'ethnos' a s nim suvisiace pl'ibuznć terminy, Niektore prispevky nastolovali zavaźnu o(azku etnogenezy Slovanov, Tak prof, Christo Vakarelski (Sofia) predniesol prispevok o prehis(orickej hoclnote niektOl'Y'Chkalenclarnych obyeajov u Bulharov, Prof. Chrislo Gandev <Sofia) \'0 svojom I'eferate sa zaobeml problemami genezy bulharskćho ctnika a jeho elnografickymi znakmi. Hlavnć fazisko programu lwnferencie bolo v refer[l(och za[ozen,h'h na poro\'navacej metócle, Problemom historicko-porovnavacej metódy vo vyskume fud<JVej duchovnej kultury slovanskych narodov venoval svoj referat Jan Komorovsky (Bratislava), Vadim A. Alexandrov (Moskva) postaviI svoj prispcvok na hislorickoporovnavacom studiu hmotnej kultury ruskeho obyvatefstva Sibiri v XVII.-XIX, storoei. Do tejto skupiny referatov patl"i aj pl"ispevok Horisa N, Putill)Va (Leningmd) o epickej tvorbe Slovanov vo svetle sueasneho historicko-pomvnavacieho badania, Tatiana Koleva (Sofia) typologicko-porovnavacou me!l"ldou spracovala material balkanskych a kaukazskych obyeajov, K porovn[lvacim pl"ispevkom patl"i tiez referat BOl'isa Tumangelova (Sofia) o spoloenych a wzdielnych crtach v ceskych a balharskych obycajoch a referat Heleny Lozar-Podlogar (Ljubljana) o vyja\'och s (zv. fafosnou neves(ou v juhoslovanskych svadobnych ()b~'cajoch, Viacere z porovnavacich prispevkov sa dotykali tiez otazky migracii. Osobi tnll powrnosf tomuto javu venovaia Dagmar Klimova (Praha), ktora na folkl(\rnom materj ,'lI i rozliSila rozne prejavy migracn)'ch prudov. V popredi zilujmu konferencie boli tiez otazky spojene so studiom kultury karpatskej oblasti. Na histol'icko-porovnavaciu problemat iku nildviazal ./arosJav ŚUI,a (Brno), l<tory vo svojom prispevku sa zauberal ota7.kami historickej analyzy ako zakladu porovnavacieho studia fudovej kultury v Karpatoch, S re(enitom () (radiciach a podieli ukrajinskej etnografie vo vyskume Slovanov karpatskej oblasti vystupil VolodymYl' Zinyc (Kyjev). Znacnu pozornosf vzbudili aj aktualne otazky geogmficko-karlografickej metódy. K tymto problemom predniesol referat na lćmu 'Etnologick[l kartografia \'0 vyskume kultury slovanskych narodov' prof. Branimir Bratanić (Zagreb). O otazkach etnografickeho atlasu Slovenska vo vzfahu k narodopisn)'m atlasom in)'ch slovanskych narodov referovala Soila Kovaeevicov[1 (Bratislava). Osobitnu skupinu re[eratov prednesenych na konferenLii tvol'ili pl'ispe\'k~' venovane studiu slovanskych mirodnostnych mensin v inoetnickom prosll'edi. Prot". Branislav Rousić (Skopje) venoval svoj referat otazkam etnologickćho śl lHlia slO\'ansk)'ch etnickych skupin v prostredi inych slo\'ansk)'ch narodo\'. Dusan Drljaca (BplIgrad) vo svojom prispevku venoval pC)7,()rnosfproblemom etnografickćho badania zapadoslovanskych a ")'Chodoslovanskych narodnost.i v .Jugos!<ivii, Svelozar .svehlak (Bratislavil) vystupil s referatom o specifickom zivote lnldicii sIO\'ensk~'ch enk!<iv \' inoslovanskom kulturnom prostredi. Cast prispevkov sa zameriavala na soci{l1nu problt'matiku. liajna Pcśe\'a (So[ia) venovala svoj referat olazke socialnych inśtitucii v fudon'j kultlIre Bulharov, Sońa Svecova (Praha) predniesla prispevok () problemoch pribuzpnsk~'('h skupin a patronymie, Ivanicka Georgieva (Sofia referovala o pribuzensk~'ch s.\'s1órnoch u Bulharov, Nikola Panlelić (Beograd) vo :wojom prispe\'ku vpno"al pozornusf sllochucestvu v Srbsku, Olga Skalnikova (Praha) sa vo svojom reft'nite zaouerala spolocnymi problemami vyskumu sucasnosti. Prof. Mirko Barjaktarović podal etnosocj{t1nu a etnopsychologicku charakteristiku Ciernohorcov, �:~27 Kronika 0J icktorć referaty boli venovane specialnym otazkam. Adam Pranda (Bratislava) vo s\'ojom prispevku sa zaobl'ral problemom prvotnosti vertikalnych krosien u Slovanny, Michal Markus (Kosiec) v l'eferate upozornil na zavazne ulohy spojene s rie~enim Ol,lzok vyskumu I'udovej stravy u Slovanov strednej Európy, Elena Koleva (Soria) preclnil'sla prispevok o rovasoch-kalendaroch v Bulharsku. Na konferencji oclznelo \id niekol'lw informativnych prispevkov . .Jan Siracky (Bratislava) informoval ucastnikov konferencie o praci Dstavu pre zahranicnych S]m'ilko" pri Malici slovenskej a o svojich poznatkoch i skusenostiach z ciest ku Kanaclski'm a arncrick)·m Slov~llwm. Jfl.l1 Kopcok (B<icsky Petrovec) refen)\'al o cinnosI i Slovenskćho narocln':-ho muzea v Bacskom Petr-ovci (Jugoslavia) a prof. Mieczyslaw Gladysz (Krak,)w) informoval a pripravach kongresu slavistov. klm'y sa ma konat' r. 1!l7:l vo Warszawe. K referatom sa kazdy den rozvinula cuhi diskusia, v ktorej okrem uvedenych prednasatel'ov vystupili til;Z Zbigniew Biały (Kloaków), Z. Robotnicki (Kraków). JaromiI' Jech (Praha) a i. V z:lverecnom preslove .Tan Podolak sa medziinym dotkol otazky ucasti etnografov na kongl'esoch slavistov, ktmoe v posleclnej dobe vykazuju coraz viae cisto filologicky charakter a etnograficka sekcia sa na praci kongresuv nezucastiiuje, ustava iba sekcia folkluristick;:'!. V zaverecnej diskusii sa vel'mi pozitivne hodnotilo stretnulie slovanskych etnografov i priebeh samej konferencie. Viacere hlasy sa ozvali za utvorenie samostatnej asociacie slovanskych etnografov alebo zalozenie samostatnych kongresov etnogl"Ufov-slavistov ako zakladu medzinarodnej spoluprace a zjednotenia usilia pre riesenie uloh vseobecneho slovanskeho vYznamu. V zavel'ecnnm preslove Jan Podolak sa medziinym dotkol otazku ucasti etnofudovych kultur karpatskej oblasti a zasadnutie redakcnej rady zbornika .,Ethnologia Slavica". na ktorom sa rozhodlo, ze materialy konferencie budll uverejnene v III. zvazku zbornik,\. Vo vo]'nom case sa konali rozlicne podujatia. Ucastnici konferencie mali moznosf zozn~lmif sa na exkurziach s fudovym stavitel'stvom a osidlenim Oravy, so sucasnymi socialnymi a kulturnymi premenami v kraji, s muzealnymi zbierkami na Oravskom zamku. navstivili Slovenske narodne muzeum v Martine i skanzĆ'n v kho okoli, oboznamili sa s muzeom a kulturnymi pamiatkami v Levoci (Spis) a i. Oravskil konferencia bola v)'znamnym stretnutim slovanskych etnografov a radi by smc vyjaclrili nadej. ze takćto stretnutia sa budu castejsie opakovaf a zalozia l.racliciu dobrej medzinarodnej spoluprace na poli slovanskej etnológie. Jan Komorovskli PIEHWSZE lVIn;DZYNARODOWE SYMPOZJUM POŚWIĘCONE ETNOGRAFICZNYl\l I1ADANIOM NAD POZYWIENIEM, LUND (SZWECJA) 21-25 SIERPIEŃ 1970 r. W sierpniu 1B70 1'. odbyło się w Szwecji pierwsze międzynarodowe sympozjum poświęcone clnograficznym badaniom nad pożywieniem (Erstes internationalcs Symposium fUr l'thnologiscbe Nahrungsforschung). Jegu organizatorem był prof. dr Nils-An'id llringeus, kiemwnik Katedry Etnografii Uniwersytetu w Lund. Sympozjum było pierwszym w skali światowej spotkaniem etnografów róinych krajów i l'f')żnych szklił, kVJ!Teh zainteresowania skupiaj[l się wokół tak ważnego w życiu �328 Kronika człowieka czynnika, jakim jest pożywienie. Reprezentowanych było tu 13, które wymieniam w porządku alfabetycznym: Anglia, Austria, Bułgaria, Słowacja, Dania, Finlandia, Francja, Irlandia, Jugosławia, Luxemburg, NRF, Norwegia, Polska, Szkocja, Szwajcaria, Szwecja, USA, Węgry. Z krajów tych przybyło okolo 50 osób, a wygłoszono 23 referaty. Z Polski w Sympozjum udzial wzięty: dr Maria Anna Dembińska i dr Anna Kowalska-Lewicka. Tematyka sympozjum była bardzo różnorodna. Organizatorom chodziło o zorientowanie się, nad czym pracuje się w tym zakresie w świecie, jakie bąda si~; tematy i jakimi metodami posługują się badacze. Stąd sugerowano, oprócz referatów poświęconych jakiemuś konkretnemu zagadnieniu, również referaty sprawozdawcze. I istotnie, większość uczestników przygotowala po 2 referaty: pierwszy ukazujący stan badań nad pożywieniem w ich kraju, drugi będący już wynikiem ich własnych prac badawczych. Wszystkie referaty (pełny tekst w języku angielskim lub niemieckim) zostały nadesłane na miesiąc przed początkiem Sympozjum, dzięki czemu gospodarz Sympozjum, prof. Bringeus, mógł przygotować na ich podstawie obszerny referat zbiorczy na temat badań nad pożywieniem w Europie. Amerykanie sami zreferowali stan badań nad pożywieniem w USA. Niestety brakło czasu na wygłoszenie wszystkich zgłoszonych referatów, nawet tych problemowych, tak że jedynie 23 z nich zostaly wygłoszone, natomiast 48 referatów zostanie opublikowane w książce zawierającej materiały z Sympozjum. W trakcie trwania samego Sympozjum uczestnicy zwiedzili szereg muzeów w Lund i okolicy (przeważnie większe i mnIejsze muzea na wolnym powietrzu typu Skansenu) oraz kilka nowoczesnych fabryk artykułów spożywczych. Po zakOl'lczeniu Sympozjum wszyscy jego uczestnicy wzięli udzial w wycieczce po dwu departamentach poludniowej Szwecji, Ska ni i Smoland, gdzie poza kmjobrazem, zabytkami architektury i muzeami na wolnym powietrzu - ogiądano zorganizowane dla nich w terenie pokazy ludowego wyrobu słynnego szwedzkiego chleba, sera podpuszczkowego, pieczenia ciasta, wędzenia ryb itd. Trudno było by podsumować całościowo dorobek naukowy Sympozjum. Referaty, jak wspomniałam, byly zbyt różnorodne. Zostaly one jednak uszeregowane w grupy. I tak, obrady otwarte zostaly serią referatów obrazujących dorobek i metody stosowane w badaniach nad pożywieniem 1. Potcm nastąpiło omówienie źródeł i sposobu ich wykorzystywania 2, po czym przyszły referaty poświ<;conc pożywieniu pewnych grup spolecznych:J i wreszcie największa ilość referatów omawiających jakiś dział ludowego pożywienia 4. Sympozjum to miało, moim zdaniem, ogromne znaczcnie dla dalszego rozwoju nauki o pożywieniu. Naczelną jego zasługą by lo postawienie po raz pierwszy na forum światowym pożywienia jako samoistnego zagadnienia w obrębie nauk etnogl'aficznych. Ważne dla rozwoju nauki o pożywieniu było r6wnież spotkanie i poznanie się ludzi z różnych krajów zajmujących siG tym samym zagadnieniem. Wielu 1 Dla zoricntO\VHnia czyte~nika padanl tu przykładowo po pare: tył Ulf"I\Vreferatów z każdej grupy. Dla grupy plcrwszej będą to: N. A. 13ringcu,;, GcuellwiirtiU<'1" Slawl c1er Nul"·ltn.gsfol"schu.ng in Europa: .1. A. Anderson, Foodwa,l/s 'in Arllerican Folklife Research; G. \ViegclJnann, \-Vas iSl der spe.!ic!lle Aspekt ethnol-ogisch<'r !Va12l'ungsf01"SC/l UT/fI? i ił:. Trinken in Zeitungen 'li17(Z Kalendcrn; D. Yoder, Historical Sources for An1erican Foodtoays Research an(l Plans to'l' an .I1nH'rican Foodwa.l/ ..... · Archive, i in. 3 K. Gaill, Beziehungen zwischen Nahrung und W;.ertschafts!onn; V. Marjn"". Die Nahru.-ng be:' bewegiicllC~n Sella/ern, i ~n. -1 B. Run1er. Brat und Fladen i-Jn pUllllonischen Gcuiet 'l'Oln Sl-and}JH:lJ;( (-'lnus Etllnoloyen. und Lebensmif.t<,lchentikC!rs.: G. Bel-g, Kartoffeln lind RiiłJcn; O. Nnnlland, Traditiona.l. Beer in Scandinavia. i in. ~ T. Gantner, Essen UT/d �329 Kronika z nich wiedzialo o swym istnieniu dzięki studium literatury, ale w wypadku gdy chodziło o badaczy piszących w narodowych językach mniej rozpowszechnionych w świecie, bylo to ich pierwsze zaprezentowanie światu swego dorobku. Poza refel"atami i udziałem w dyskusji. które były niejako formą przedstawienia się zebranym, l.!')spodarze Sympozjum zorganizowali wystawę wydawnictw o pożywieniu, na l,tór'1 kai,ci,v z uczestników pl';;:ywiózl książl~i i odbitki artykułów własnych i swych kolegI)\\" z kraju. Cieszyła się ona ogromnym zainteresowaniem. O[W';CZ zorientowania się, co w zakresie pożywienia robi się w etnografii Europy i Arnel'ykL poza nawiązaniem osobistych kontaktów, wartość Sympozjum leżała w zapoczątkowaniu dyskusji na temat prac, które byłyby podejmowane wspólnie przez \\'szystkie kraje. Omawiano opracowanie, w ramach istniejących w Europie Atlas')\'; Etnograficznych, wspólnych kartogramów poświęconych jednemu, jednako ujęlemu zagadnieniu z zakresu pożywienia, co dałoby prawdziwe zasięgi europejskit'. Dyskutowano na temat wspólnej bibliografii prac o pożywieniu, na temat utworzenia ogólnoświatowego czasopisma poświęconego pożywieniu, wreszcie powzięto uchwaię a organizowaniu co 2 łata w coraz to innych krajach świata podobnych sympo/.jów, poświęconych w przyszłości jednemu węższemu zagadnieniu. Każde takie Symp ••;ćjum będzie także i w przyszłości publikowane w osobnym tomie. Na zakorlczenie jeszcze należy podnieść nadzwyczajnie sprawną organizację Sympozjum w Lund, Przez cały czas trwania zjazdu i wycieczki pozjazdowej nie nast'1piło najmniejszc odchylenie od programu, Nie bez znaczenia dla atmosfery obrad była wprost wyjątkowa gościnność i serdeczność Szwedów. Anna Kowalska-Lewic/ea IV ETNOGRAFICZNE SEMINARIUM AMERYKANISTYCZNE POZNAŃ 2:{-25 IV 1971 R. W dniach od 2:1 do 25 kwietnia 1971 r. odbyło się w Poznaniu kolejne, IV EtnogrLlficzne Seminarium Amerykanistyczne zorganizowane przez Zarząd Sekcji Amerykanisl\'cznej PTL i Pracownię Etnograficzną IHKM PAN w Poznaniu (obecnie Grupa Robocza w Poznaniu Zakładu Etnografii IHKM PAN w Warszawie) przy wspóludziaic Oddziału Poznańskiego PTL. W obradach wzięły liczny udział prawie wszy~tkic ośrodki etnograficzne w Polsce, a także i przedstawiciele innych polskich plac:ii\vek naukowych. Pokrewne dyscypliny reprezentowali historycy, archeologowie, socjologowie. geografowie. Seminarium cechowal jednolity profil tematyczny i dotyci:yl on zagadnień religioznawczych, a szczególnie synkretyzmu religijnego ksztnltu\',ania siQ nowych treści, form i postaw na skutek mieszania się elementów reli~i tubvlczych z elementami chrześcijańskimi, wniesionymi do Nowego Świata \V \\"vniku podbojów i kołonizacji europejskiej. Na kolejnych czterech posiedzeniach IV Et nogl-aficznego Seminarium Amerykanislycznego omówiono następujące zagadnienia: ewangelizację i synkretyzację wierze!'l w indiańskich społecznościach Amer~'!<i Lac; 11skiej; ruchy społeczno-religijne Indian obu Ameryk; synkretyzm religijny i role: chrześcijańslwa w kształtowaniu się oblicza kulturowego społeczności afro-Llmcrykallskich na Antylach i w Brazylii; wreszcie - problematykę religioznawczą z zakresu tradycyjnej kultury Indian i prekolumbijskich cywilizacji. �:330 Kronika Obrady nej, otworzyła oraz doc. rzystwa dr Ludoznawczego, pierwszego Jako feratu znański dnia Seminarium. głos podjąl minarium. Łacińskiej, celach od ściśle lony z dziła, iż celem nego bylo Etnograficzną zorganizowanego podjęcie przez sesji oraz naszą winno Następnie pl'Of. indiańskich tyzmem tego dużą nad M. wśród jego referentki bylo synkretyzmem wyjaśniła powstał,,! stwier- Amer~'kanistyczdnograficzno- próbami - pierwszy dokonanie pl. terenu Meksyku, przejawów, religijnym, oraz już zespo- pomi- w pracach z przedstawicieli l'et:erat z jednej różnych tak omówienie strony ~ religijn" nad synkre- częstotliwością - jak wy- i ob~cnjc, brakiem odnośnej próby założeń badań w pl'zeszlości całokształtu pierwszej "Synkl'et.vzm swych st.rony z drugiej omówienia także ściśle l"rankowska plan złożonym Wybór Indian i wyczerpującego obecnie Robocza) na uwagę Poznaniu problematyki jej wygłosiła Meksyku". l'eferatu zjawiska W sporadycznymi gronie, a zwlaszcza pożyteczne. Fmnkowska autorka poza za- stosunk(')\\, zwrócić Seminarium wysunięcie w szerszym się bardzo różnol'Odnością syntetycznego miarem i dlatego społecznościach religijnym stępowania oraz okazać - dzieSe- Ameryki, prof. amerykanistycznej dotychczas etnografię (Grupa zakończenie tej większe układu powinny ameQ'kanistyczny, Na w po- ostat.niego coraz amerykanist)'czną. Etnograficznego wszystkim byla przedyskutowanie dyscyplin, w przede która IV krajach naukowe PAN PTL, budze) re- ośrodek co zagadnienia \V i ośrodki IHKM Amerykanistyczną -religioznawczej, jana panujących oŚl'odek wygłoszeniem t.emat.ykt: kt.óre należą problematyl,ę powoli przed Towa- posiedzeniu amerykunistyczną, spraw, polskiego, Amcrykanjst~"czPolskiego ella których się ust.alając kręgu sytuacji która przycz,vny, kierowano do Sekcji generalny przedpoludniowemu problemat.ykę na się Pracownią w 1965 l'. Sekcją zarysie politycznych, badawczych prezes sekretarz M. Fnlnkowska, i czym W takiej 1954 l'. kształtowal ~ bardzo spoleczellstwa społecznych, Amel'yki PI'Of. iż obecnie wśród Frankowska, przewodniczyła pracach dokonane Podkreśliła, etnicznych, też zabrała swych już interesowanie Maria .Jaworska w ogólnym w zostało dr która pierwsza przedstawiła dzinie w prof. Bronisława jak dotąd probJemat~'ki. określenia teoretycznych kierunku oraz Zabadań zastoso\\'an~'ch metod. W swym referacie wysunęła prof. Frankowska na plan pierwszy cztery grup" zagadnień: 1. Analiza wych. czenie padku, wyjaśnienia ze sobą \V ten spornej wierze'lł, lączenia się widzenia szeregu teoretycznego nowa jest jakiegoś jedynie na \\. \1'.1'- kkJl':l sldadaj<1 Frankowska podkreśliła, t.o sprowadzałoby .si~· du wszelkie ł:lczc'nie można stosować tpn termin, powstaje Zdaniem bardzo to połcl- jednak określić wledy element()w kulturo- Czy jest termin calość, Prof. należy tylko i instytucji. form ten zagadnienie terminem prze'mian tworzclce stosować składowych. czy też procesów s~·nkretyzm. nil' powstanie religijnego, religii. zuchO\\"1I1. możemy z różnych czy tym z nim pojęcia element.ów, połączenia się różnych rezultacie z punktu czy też takiego kwestii. i zakres często do synkretyzmu element',,,, system zespołu, wywodz'lce odniesieniu tl'eść sprzecznych w wyniku elementy iż w gdy omó\vila a spójnego gdy i związanych zjawiska zakresie różnorodnych, odrębnego się badanego W tym nowa autorki istotny rl'1igia. tj. rdel'atu, i \\'~'maga się JlO\\'" problem odpowieclnie'.L:u roz\vażenia. 2, Historia cydowalo etnicznych zwoli na kształtowania zetknięcie - się Hiszpan(',\\, zapoznanie się synkretyzmu ze sobą dwóch, i Indian. Przebadanie sit; z cZ,"nniknmi. mt'ksykaliskiego. o odmiPnnych które' kultury kształtowały O tym \\'zOlTach jednej zjawisku kultul'Cl\l'yeh i dru.gil'j synkretyzm grupy ;:adcgrup pu- nwks~·knllski. �Kronika 3:n :l. Chal"ilkterystyka i ocena czynników sprawczych. które spowodowały z jednej stl'fJny rozprzestrzenianie się katolic.\'zmu, z orugiej - zachowanie się elementó\\' dawnych. W tym zakresie autorka szczególnel uwagę zWI'ócila na system nasuwania przez kościół własnych treści i form na dawne - indiańslde. -t. Pre',ba przedstawienia stanu obecnego i określenia prawidłowości rozwoju s~'nkretyzOlu religijnego w Meksyku na tle porównawczym z podobnymi zjawiskami, występującY'mi na innych terenach, często wprawdzie w odmiennej formie, ale W~'nikającymi z podobnych prz.\·czyn. Prof. Fl'ankowska podkreśliła, iż pelny obraz tego zjawiska kulturowego będziemy mogli uzyskać po zapoznaniu się z rolą, funkcjCJ i obecnym znaczeniem obu jego składowych oraz po przebadaniu ich miejsca w :t.yciu dzisiejszych Indian. Na zakończenie referentka stwierdziła, iż w skład każdej z tych głównych grup problemowych wchodzi szereg bardziej szczegółowych zagadnień i dopiero łączna ich analiza może zapoznać z przebiegiem kształtowania się synkret~'zmu w Meksyku. Drugim byl referat prof. dr Janusza Tazbil'a pl. ..Misje wśród Indian w XVI w. i republika jezuicka w Paragwaju jako dwa modele pl'Opagandy katolicyzmu". Autor poruszył w nim działalność misyjną kościoła na terenie Ameryki Lacińskiej, zwracając uwagę z jednej strony na elementy ułatwiające formalne sukcesy misyjne, z drugiej zaś utrudniające czy też niejednokrotnie umiemożliwiające trwale zakol'zenienie się katolicyzmu. Tymi czynnikami były przede wszystkim: ścisły związek zachodzący między konkwistą i narzuceniem Indianom obcej cywilizacji a chl'ystianizacją, a także problem ogromu przeslr'zeni i znikomości sił misyjnych, jakimi wówczas rozpOl·ządzano. Dla ułatwienia szerzenia katolic~'zmu misjonar:>:e szczególny nacisk kładli na wyuczenie się narzeczy indiańskich i prz~'stosowanie obrzędc'Jw religijnych do \\'.vobrażeń i umysłowości tubylców. Częstokroć adoptowano niektól'e ~.wyczaje kl'ajowców dla potrzeb kultu chrześcijańskiego, inne jednak stanowczo zwalczano. Jednakże. jak podkreślił prof. Tazbil', przypisywano Indianom brak odpowiednich zalet moralnych i umysłowych na to, by mogli oni stać się pełnoprawnymi członkami wspólnoty chrześcijańskiej, co pociągało za sobą m. in, nie wyświęcanie krajowców na księży, czy nie przyjmowanie ich do klasztorów. Mimo to. Indianie przyjęłi w końcu religię zdobywców, która jednak stopiła się ściśle z ich dawnymi wierzeniami i obr~.ędami. Według autora referatu mamy więc tu do czynienia z synkretyzmem ['e1igijn.\'In. wyrażającym się we współistnieniu wpływów chrześcijallskich oraz pogańskich zare')\\'no w treści jak i w formie obrzędów. Dalej pl'Of. Tazbir stwit'n\ziL iż mimo wcześniejsz~'ch starali dopiem \\' XVII' w. udało si.; misjonarzom założ.\'ć osady indiańskie. tzw. redukcje. które pozostawały pod wyłączną ich władzą. Najwic;ksze z nich istniały przez 150 łat na terenie dzisiejszego Paragwaju. Zarządzali nimi całkowicie jezuici. Główn~'m celem tych redukcji miała by'ć szybka i skuteczna chrystianizacja plemion Guarani. Redukcje te nie zdołały utrzymat· siC; długo. Indianie traktowani jak dzieci .. o niskich kwali fikacjach umysłowych, znajdowali się pod stałą kontrolą biał~'ch misjonarz," i szybko zniechc;cili się do roztaczanej nad nimi nieustannej opieki. Obrady popołudniowe, którym prze\\'odniczyl prof. dr .J. Tazbir .. zapocz'ltkowa! referat mgr Alcksandra Posern-Zielińsl,iego pl'. ,.Funkcja millenarystycznego mi tu w ruchach społeczno-religijnych Indian Tupi-Guarani". Autor \V refemcie swym przeprowadził analizę ideulogiczn~'ch treści tych ruchów, ukazując ich związek z całokształtem rcali'ów I,onkrl'tnych układl)\\' społecznu-kulturowych i ekonomiczno-politycznych. Poclaj1\c ogólną eharakterys(~'kę rudlÓW Tupi-Guarani zwrócił uwagę na znaczenie badaJ) nad tym zagadnieniem. Nnstępnie om,:,wił miejsce mit.u millenarystycznego w J'U('hach spoleczno-l'l'1igijn~'ch, jego aspekty i podstawowe treści oraz �33~ Kronika awans tego mitu do kategorii doktryny soteriologicznej, przeniesienie go na grunt aktywnego działania. Podstawową funkcją mitu millenarystycznego Tupi-Guarani byla - jak podkreślił mgr A. Posei'n-Zieliński -- aktywna mobilizacja Indian przejawiająca się w formie migracji do "Ziemi bez Zla". Mit ten, zacierając różnice między realnym a nierealnym, umożliwił społeczną akceptację kroków, które z góry skazane był~' na niepowodzenie. Migracje i mit millenarystyczny związane były ściśle z kulturowymi predyspozycjami Tupi-Guarani do właśnie takiego typu reakcji na powstałe trudności w ich społeczno-kulturowym środowisku. Na zakoliczenie autor zwrócił uwagę na niedocenianie funk.cji illitu w ruchach społeczno-religijnych i traktowan~e go w oderwaniu od konkretnych ukladów społecznych czy ekonomicznych. Z kolei dr Ewa Nowicka wygłosiła referat pl. "Indialiski shaker~'zm". W wystąpieniu swym autorka przedstawiła powstałą "l,V UHli 1". religię indiańską, jej doktryny, wewnętrZl1C) organizację oraz obl'zędowość i podlueślila. iż shakeryzm jako religia synkretyczna związany jest zarówno z indiańską tradycją. jak i chrześcijaństwem oraz kulturą bialego człowieka. Następnie dr Nowicka omówiła shakeryzm na tle innych tego typu ruchów na terenie Ameryki Północl1l'j i stwierdziła, że wszystkie cechuje podobna postawa wobec istniejącego świata. a przede wszystkim wobec sytuacji, w której znaleźli się Indianie na skutek europejskiego podboju i kontaktu z odmienną kulturą. Dążą one do przebudowy indiańskiego społeczeństwa i indiańskiej kultury na drodze adaptacji do stworzonych przez podbój warunków, nie oczekując zniknięcia białego czlowieka i powrotu do dawnego życia. Na zakończenie autorka przeciwstawiła shakeryzm i religie jemu podobne tal<im ruchom indiańskim, jak "Taniec Duchów", który oczekiwał zniknięcia białych i powrotu do tradycyjnego indiat'lskiego życia. Na przykladzie shakel'yzmu i ..Tańca Duchów" - ukazała dwie różne reakcje spoleczności indiańskiej na obcą dominację i kontakt kulturowy. Po krótkiej przerwie przedstawiła swój referat mgr Mimsława Posern-Zielit'iska. Jego tytuł brzmiał - "Koncepcje zbawienia w doktrynach ruchów religijno-politycznych Indian Ameryki Północnej". Autorka stwierdziła. iż dominującą rolę w strukturze tych doktryn odgrywała soteriologia czyli zespól twierdzeń o rodzajach zbawienia człowieka. Potwierdza to analiza ruchów religijno-politycznych Indian Ameryki Płn., przy cZ,vm koncepcje zbawienia zawarte w ich doktrynach układają się w dwie, opozycyjne w stosunku do siebie grupy. Jedną z nich określiła autorka terminem .,millenaryzm soteryczny". Obejmowal on całokształt idei zbawienia oczekiwanego wkrótce na ziemi, a także wian~ w powrót bóstw i czczonych indiańskich przodków, którzy opuściwszy zaświaty zamieszkają wraz z żyjącymi na zregenerowanej ziemi, a ta stanie się odtąd krainą materialnego dobrobytu i szczęścia. Przeciwstawną pierwszej - drugą grupę koncepcji zbawienia stanowi tzw. "eschatologizl11 soteryczny", w skład którego wchodziły koncepcje dotyczące wyłącznie duchowego zbawienia ludzi, przeniesionego na płaszC'zyznę l'aju pozaziemskiego. Zdaniem mgr M. Posern-Ziel iilskiej szczegółowa analiza doktrynalnych treści ruchów religij~ no-politycznych Indian Ameryki Płn. wskazuje na ewolucję ich koncepcji so(erycznych od millenal'yzmu do eschato!ogizmu. Przyczyn tego należy się dopatrywać w coraz intensywniejszych procesach akuHuracyjnych, przede wszystkim zaś w procesach synkretyzacyjnych. Na zakończenie pierwszego dnia obrad mgr Bohdan Kohutnicki wygłosił komunikat pt. "Nowe formy spolecznego protestu Indian USA okupacja Alcatraz·'. Autor omówił dający się zauważyć od szeregu lat wzrost aktywizacji ruchów spolecznych ludności indialiskiej na terytorium Stanów Zjedno('Zonych Amel'yld Płn. Na �Kronika tym tle przed'itawił niektóre sytuacje konfliktowe między ludnością indiańską a rządem federalnym, w szczególności okupację wyspy Alcatraz. Grupa Indian objęła .ią w 1969 1". w posiaclanie i w wystosowanej deklaracji oświadczyła, iż na terenie AIcatraz powstać ma Ośrodek Indiański. Po szeregu pertraktacji rząd przyznał ludności indiaJlskiej prawo clo osiedlenia się tam. Drugiego dnia Seminarium obrady przedpoludniowe, którym przewodniczył doc. dl' Zbigniew Jasicwicz, otworzył referat prof. dr Tadeusza Lepkowskiego pl. "Katolicyzm i protestantyzm a procesy narodowotwórcze na Antylach". Referent zaznaczył, iż pomszył tylko niektóre, wybrane zagadnienia, nie pretendując do wyczerpania całości tej skompl ikowanej i bogatej problematyki. Duże zróżnicowanie religijno-vvyznaniowe na Antylach jest niewątpliwie odpowiednikiem mozaiki rasowo-etnicznej, a także wyraźnych przedzialów klasowych. Autor w ramach chronologicznych omówił rolG i wplyw katolicyzmu oraz protestantyzmu w układach społecznych i wierzeniowych ludności tubylczej. Konkwista - była latami eksterminacji i przymusowej chrystianizacji mieszkClł1cóW Antyli. Następny okres - niewolniczo-kolonialny - charakteryzował się walkami polityczno-religijnymi wśród białych, chrystianizacją czarnych niewolników oraz przejawami synkretyzmu religijnego w społecznościach niewolniczych. W późniejszych ruchach antyniewolniczych - dużą rolę społeczną i prenarodową zaczynają odgrywać dawne wierzenia afrykańskie. Przechodząc do okresu najnowszego prof. Lepkowski omówił rolę katolicyzmu na Antylach, z jednej strony jego związki z klasami posiadającymi, a z drugiej integrujące znaczenie katolicyzmu w procesach naroclowotwórczych Dominikany i Puerto Rico; oraz rolę propagandową akcji protestanckich. W zakończeniu autor zwrócił uwagę na związki zachodzące między ruchami rewolucyjnymi i narodowowyzwoleńczymi, a katolicyzmem i protestantyzmem. W kolejnym referacie pt. "Wspólne elementy w afro-katolickich religiach synkretycznych na Antylach" dr Barbara Walendowska stwierdziła, iż religie synkretyczne istniejące współcześnie na Kubie, Haiti i Trynidadzie należą do grupy afro-katolickich i praktykowane są wśród potomków murzyńskich niewolników, wywodzących się w większości z obszaru Afryki Zachodniej. Te religie synkretyczne, mimo iż kształtowały się oddzielnie na wymienionych wyspach, wykazują szereg podobier'lstw i elementów wspólnych. Według autorki podobieństwa te sprowadzają się do trzech podst.awowych ce~h, a mian:Jwicie - identyfikacji bóst.w afrykańskich i świętych katolickich. rozgraniczenia obrzędowości afrykańskiej od katolickiej przy jednoczesnym stosowaniu przedmiot(Jw obrzędowych obu kultów, oraz ,.opętania" jako wyrazu najwyż~7.l'.ć';ocloświadnenia religijnego. Dr \Valendowska przeprowadzaj'lc analizę Lych zbieżn<l;ści, c;1ciala dać )Jl'óbę wy jaśnienia przyczyn i mechanizmów ich powstawania oraz ustalenia miejsca, jakie zajmują one w systemach synkretycznych na Antylach. Po przerwie dr Marcin Kula przedstawił komunikat pl. "Ruch «Palmm'es» jako przvklad synkretyzmu Jwlturowego". W krótkim, zwartym odczycie omówil autor początki ruchu ..Palmares" na terenie Brazylii, który datuje się na lata :lO-te X V II w. Był to rodzaj państwa zbiegłych z plantacji czarnych niewolników, tworu o wykształtowanej organizacji społecznej i politycznej, który utrzymał się do pocz'ltkó\V XVIII w. "Palmares" było niewątpliwie najistotniejszym w tym okresie epizodem w ruchu oporu Murzynów w Brazylii. Wprowadzone do niego tradycje afrykat'iskie były modyfikowane przez naleciałości kolonialne i łączyły się w nowy wzorzec, stanowiący przykład synkret.yzmu kulturowego. Na zakończenie przedpołudniowych obrad uczestnicy Seminarium wysluchali komunikatu mgr Teresy Hrankowskiej pt. "Afro-brazylijskie obrzędy «candomblb> �Kronika w stanie Bahia". Autorka przedstawiła obrzędy w podziale terytorialnym, wyrozniając trzy strefy, według etnografa brazylijskiego Edisona Carneiro. Następnie omówiła cechy łączące obrzędy pochodzenia afrykańskiego na terenie Br'az,\"lii, do których zaliczyła m. in. wcielanie się bóstw w uczestnik{)w obrzędów. pośr'edniczących następnie w kontaktach z wiernymi i rolę lącznik{)\\' między bóstwami a wiern,\·mi. Z kolei mgr Hrankowska scharakteryzowala cechy mówiące o afrykańskim pochodzeniu obrzędów "candomble" i na zakończenie swego komunikatu opisala ..candomble" współczesne i przebieg ceremonii z nim związanych. Obrady popołudniowe. którym przewodniczyi min. .Jan Drnhojowski. zapoczątkował referat dr Marii Paradowskiej pt, "XVII-wieczna relacja Kl'zysztofa Arciszewskiego jako źródło do badań nad wierzeniami Indian wybrzeża Braz,'lii". Autorka przedstawiła sylwetkę Krzysztofa Arciszewskiego, kV)J'y 'W latach Hl29-1li:W i 1639 r. przebywał w Brazylii z ramienia holenderskiej Kompanii Zachodnio-Ind,'jskiej. By! pierwszym Polakiem, który zainteresował się kulturq Indian i opisał ich niektóre zwyczaje i wierzenia. Przekaz Arciszewskiego dot,'ezY mało opraco\vanej w literaturze naukowej grupy Indian Tapuja. Dr Paradowska zajęła się problemem ich pochodzenia i składu etnicznego. a następnie omówiła tę część relacji Arciszewskiego, która dotyczyła praktyk religijnych zwiqzanyeh z l'ndokanibalizmem u Indian Tapuja. To z kolei sprowokowało rozważania nad kanibalizmem. szczególnie u Indian Tupinamba. Praktyki endokanibalistyczne były swego rodzaju obrzędem pochówkowym i w dalszej części referatu omówione zostały relikty tego t,'pu obrzędów wśród Indian Brazylii. Według autorki. relacja Arciszewskiego jako jeden z pierwszych przekazów źródłowych jest niewątpliwie bardzo eenna i stanowić może interesujący przyczynek do dalszych badań nad wierzeniami Indian wybrzeża Brazylii. Następnie Anna Urban wyg!osila komunikat pl. "Zwierzęta w sztuce i wierzeniach kultur indyjskich w okresie przedinkaskim". Autorka w porządku chronologicznym omówiła pewne wytwory niektórych kultur andyjskich z okresu przedinkaskiego z wyobrażeniami zoomorficznymi. G!ównie zajęla się ceramiką, tkaniną i rzeźbą. Podkreśliła, iż motywy zoomorficzne niejednokrotnie wskazywać mogą na kultowe znaczenie występujących w nich zwierząt. Ostatnim by! komunikat Piotra Brykczyńskiego pl. ..Kultowe uwarunkowania form architektury przedkolumbijskiej Mezoameryki". AutOl" wśród szeregu wypadkowych, kształtujących formy architektoniczne podkreślił rolę czynników kultowych i omówił pokrótce w tym aspekcie architekturę Mezoameryki. Była ona tam dostosowana do potrzeb stosunkowo wysoko rozwiniętych systemów ideologicznych, które, przy niskim poziomie sił wytwórczych, miały szczególny wpływ na jej rozwój. Obrady zamknęła prof. dr M. Frankowska podsumowując całość sesji i podkreślając jej znaczenie dla dalszego I'Ozwoju polskiej amerykanistyki. W zakończeniu omówienia sesji naukowej należy jeszcze zaznaczyć. iż po każdej grupie referatów toczyła się dyskusja, poruszająca bardzo różnorodny wachlarz problemów z zakresu religioznawstwa etnograficznego I. W ostatnim dniu IV Etnograficznego Seminarium Amerykanislycznego odbyło się pod przewodnictwem prof. dr Boles!awa Olszewicza zebranie organizacyjno-wyborcze członków Sekcji Amerykanistycznej PTL. Prezesem ponownie wybrana została prof. dr Maria Frankowska (Poznań), a w skład zarządu weszli - jako vice-prezes prof. ar Bolesław Olszewicz (Wrocław), sekretarz dr Maria Paradowska t Heferaty jak i obszerne łalnoścl poszczególnych osrodkó\v zesz. 2 .. Etnografii Polskie,i". Z dyskusji oraz 0I11ó\\"ienie '·.;prawozdaIi z dziaamerykani.stycznych \\' Polsce, drukowanp lJl;d,l v: XVI tomie spra\vozdanie �Kronika (Poznat'1). z-ca sekretarza mgr Aleksander Pusem-Zieliński (Poznań). skarbnik clI' Barbara Walendowska (Poznań), czlonkowie zarządu - prof. dr Jadwiga Klimaszewska (TurUIi), mgr Krystyna Małkowska (Warszawa), mgr inż. Andrzej Krzanowski (Kmków). NastGpnie odbylo się zebranie informacyjne o działalności poszczególn.vch ośrodkrJW amerykanistycznych w Polsce. Swe sprawozdania przedstawili _. Pracownia Dziej()w Amer~'ki Lacińskiej i Azji IH PAN w Warszawie i Towarzystwo Przyjaciół Kult.ur~· Iberyjskiej w Warszawie (prof. dl' T. Lepkowski), Sekcja Amerykanislyczna Kola Naukowego Stuclentó\\' przy Katedrze Archeologii Pradi'jejowej i WczesnośredniO\\'iecznej Uniwl'l·s.vletu Warszawskiego (A. Urban). Koło Zainteresowat'1 Kulturą Indian przy Oddziale Krakowskim PTL (mgl' inż. R. Mańkawska) oraz Ogólnopolska Sekcja Amerykanistyczna PTL z siedzibą w Poznaniu i Pracownia Etnograficzna IHKM PAN w Puznaniu (dr M. Paradowska). a także Towarzystwo Przyjaciół Kultury Ilwryjskiej Oddział w Poznaniu (inż. W. Posem-Zieliński). Maria HO-LECIE URODZIN PROF. DRA MARIANA Paradowska JAKOBCA W dniu li września 1970 1". obchodził 60-lecie swoich urodzin Prof. Dr Marian Jakóbiec. dyrektor Instytutu Filologii Slowiańskiej Uniwersytetu Wrocławskiego. ;mawca. badacz i popularyzator południowo-słowiańskiej epiki ludowej i rosyjskich bylin. Urodził si<; w Hinowicach obok Brzeżan. Gimnazjum ukończył w Brzeżanach w roku uno. W roku I!H5 uzyskal tytuł magistra na Wydziale Humanist.ycznym Uniwersytetu ,Jana Kazimiel'za we Lwowie na podstawie rozprawy ,.Stanislaw Brz()żowski i Dostojewski". Praca magisterska była jego pierwszą pracą naukową na tle porcJwnawczYI11. Pracując w bibliotece Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. początkowo jako stypendysta, a później jako bibliotekarz, pogłębiał swoje studia slawist.vczne na Uniwersytecie Praskim i Belgradzkim. W roku 1937 uzyskał tytul doktora za I'Ozprawt: pl. Litemtm'a se1'bska końca XIX i początku XX w. wobec tradycji ludowej i prądów zachodnich. W roku 1945 powierzono mu funkcję attache Ambasady Polskiej w Belgradzie. Praca w dyplomacji nie pociągała go zupełnie. przyjąl więc zaproszenie Rektora Kulczyńskiego i pO\\lrócil do kraju już w roku 1947. Osiadł we Wrocławiu, związał się z rozbudowywanym właśnie uniwersytetem. w którym objął kierownictwo nowo powstałej Katedl',l! Filołogii Rosyjskiej. Prof. Jakóbiec jest jednym z zalożycieli powojennych studiów rusycystycznych \\' Polsce. Hozpocząl pracę naukowo-dydaktyczną z wielkim zapałem. W rozmowach pr.vwatn.vch miłe wspomina pierwsze wykłady, które wygłaszal dla studentów ubranych jeszcze w mundury wojskowe, w których przebyli zwycięski marsz na Berlin. Dla jubilata były to lata wytężonej pracy dającej wiele zadowolenia; studentów ówczesnych cechowała wyjątkowa wręcz żądza wiedzy. W mku 1951 Prof. Jakóbiec habilitował się na podstawie pracy Literatura rosyjska wśród Polaków w okresie pozytywizmu. W roku 1953 z'Jstał profesorem nadzwyczajnym, a profesorem zwyczajnym w 1959. Był pierwszym dziekanem Wydziału Filologicznego. Funkcję tę piastował po raz wtÓl'y w późniejszych latach. Przez cztery łata był także prorektorem Uniwel'sytetu Wrodawskiego. Przez dwadzieścia dwa lata kierował Katedrą Filologii Rosyjskiej tegoż Uniwersytetu, a po utworzeniu �336 Kronika Instytutu Filologii Slowiańskiej stał się jego dyrektorem. Byl wsp(,I:caloż\·ci~~Je:11 i obecnie jest redaktorem naczelnym kwartalnika "Slavia Orientalis". Redaguje serię "Slavica Vratislaviensis" oraz jest członkiem lcomitetu redakcyjneg0 ,.Pamiętnilm Słowiańskiego". Prof. Jakóbiec wykształcił dotąd kilkuset magistrów Filologii Hosyjskiej oraz kilkunastu doktorów i docentów. Brał udział we wszystkich powojennych Międz.'onarodowych Kongresach Slawistów oraz w kilku sympozjach, na kV,rych wyglaszdl referaty. Jest autorem licznych prac z historii literatur słowiańskich oraz dzie,iów polskosłowiańskich stosunków literackich (Puszkin w Polsce (19:39), Słowo () u·Upro lcie Igora (1950), Iwan FTanko (1958), LiteTatura ukTaiiiska. Chrestomatia (JUers) 01'<1:: rozprawo Mickiewiczu, Słowackim, T, Szewczence, M. Kociubyńskim i in. Pl,d .ic'gf) redakcją ukazał się ostatnio tom I polskiej monumentalnej historii literatury rosyjskiej, do której napisał rozdziały o stosunkach. literackich polsko-rosyjskich, Znany jest wśród slawistów, i to nie tylko w Polsce, jako doskonały znawca folkloru południowo-słowiańskiego, bylin rosyjskich oraz dum ukraińskich: wystarcz\" w.nnienić jego prace: Jugoslowiańska epika ludowa (1948) oraz Byliny (HJ55). Prof. Jakóbiec jak podkreślał kiedyś Tadeusz Stanislaw Grabowski "w szczególnie szczęśliwy sposób łączy w sobie gruntowność przygotowania z szerokim porównawczym spojrzeniem na najważniejsze zagadnienia dziejów piśmiennictw słowiańskich ... Dotyczy to również jego badań nad epiką ludowil południowych Słowian oraz bylin rosyjskich" (Tadeusz Stanisław Grabowski, JugoslO1daliska epika ludowa po polsku, "Pamiętnik Słowiański", t. I, Kraków lf)4!l, s. 176). Osiąga to dzięki swej erudycji i umiejętności odczucia kultury duchowej Słowian. Zna bowiem ich dzieje, a to właśnie pomaga mu w prawicltowym ujf;ciu wielu zagadnień w tym zakresie. Prof. Dr Marian Jakóbiec jest badaczem nowoczesnym, we wszystkich jego pracach folklorystycznych dominuje teza o twórczej roli l1l':)stego ludu \V powstawaniu utworów literatury ustnej. W pracach naukowo-badawczych odzwieL"Ciedla przemiany społeczno-polityczne, które legły u podstaw słowiańskiej literatury ludowej, Podkreśla także rolę wychowawczą dla ukształtowania kultury narodowej. Kole Simiczijew 60-LECIE URODZIN AKADEMIKA BULGARSKIEGO PETRA DlNEKOW A Dnia 17 października 1970 roku obchodzono w Sofii 60-lecie urodzin akademika Petra Dinekowa, profesora Uniwersytetu Sofijskiego. Solenizant urodził się we wsi Smolsko, powiatu Pirdop. Lata dziecięce i mlodzieLlcze spędzi! w Sofii. Tu ukończył szkolę średnią i studia slawistyczne na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Sofijskiego. Jakkolwiek był uczniem profesorów konserwatywnych, w badaniach swoich reprezentował poglądy postępowe już �Kronika w pierwszych latach kal'iel'y naukowej. Przyczyniły się do tego wydarzenia polityczne w Bułgarii woluesie międzywojennym, kiedy to siły postępowe patriotów bułgarskich prowadzi Iy konsekwentną walkę przeciwko faszystowskiemu reżimowi cara Borysa Koburga. Te idee patriotów bulgarskich oraz wolnościowe nastroje ludu zawarte w twórcwści ludowej wywarły na młodego wówczas naukowca duży wplyw. Akademik Dinekow należy dziś do czołowych przedstawicieli nauki bułgarskiej. Spod jego pióra wyszlo dużo oryginalnych prac omawiających pos:lczególne okresy z historii litel'atury Ojczystej. Jest on również autorem wielu ciekawych prac folklorystycznych. W procesie rozwoju Dinekowa niewątpliwie dodatni wplyw mial jego dwuletni. pobyt na Uniwersytetcie ,Jagiellońskim. To pomoglo mu, jak podkreśla Bojan Niczew, :lapoznać się z literatUl'ą polską, której stal się w Bulgarii wielbicielem i propagatorem. Specjalizacja ta "przyczyniła się do zbogacenia jego wiedzy, dzięki której stal się doskonałym badaczem" (Bojan Niczew, Proniknowen izsledowatel, .,Litemturna Mis'l, godina XIV, nr 5, Sofija 1970, s. 130). W roku 1931:l Denilww był asystentem, w roku 1941 zaś docentem Uniwersytetu Sofijskiego, a po -ol latach profesorem Katedry Slawistyki. Zainteresowania naukowe Dinekowa są wielostronne. Szczególnie bogaty jest .iego dorobek naukowy w dziedzinie folklorystyki. Zaslugi jego na tym polu są dUŻe, gdy weźmie się pod uwagę fakt, Że w ostatnich 15 latach byl on jedynym poważniejszym folklorystą bulgarskim. Ulubionym jego tematem z tej dziedziny kultury była historia folklorystyki. Przed II wojną światową Dinekow oglosil kilka rozpraw i artykułów dotyczących życia i działalności niektórych zbieraczy. W pracach przedwojennych jednak niewiele miejsca poświęcił estetyce utworów ludowych. Zagadnienie to włączył do swych prac badawczych dopiero po II wojnie światowej. W roku 1959 ukazała się pierwsza część jego pracy monograficznej B'lgarski folklor (pet'r Dinekow, B'lgarski folklor, cast p'rwa, Sofia 1959, ss. 585). Bazuje ona na pracach powojennych folklorystów radzieckich, szczególnie zaś widoczny jest wpływ JUl'ija Sokołowa (J. M. Sokolow, Russkij folklor, Moskwa 1941, ss. 559). W pracy tej, jak sam zaznacza w przedmowie, zawarte są jego wyklady uniwersyteckie. Autor rozpatruje twórczość ludową Bulgarii jako najwyższy kunszt kultury ludowej, któl'a odegrała dużą rolę w rozwoju literatury artystycznej oraz przyczyniła się clo zachowania i ukształtowania języka bułgarskiego. W licznych pracach Dinekow porusza zagadnienia związane z poezją ludową epiką i liryką oraz z bajkami ludowymi. Ponadto jest on jednym z autorów 13-tomowego zbioru B'lgal'sko nal'odno twol'cestwo, wydanego w Sofii w latach 1961-19fi5. Wraz ze Stefanią Stojkową zredagował tom X tego zbioru, zawierający bajki i anegdoty, do ],tórego napisał wstęp (s, 5-51). Poza tym prof. Dinekow wydal sporo prac związanych z historią literatury bułgarskiej. Zaznaczyć należy, że jest on również świetnym znawcą literatury polskiej i jej gorliwym popularyzatorem w Bułgarii. Napisał m. in. obszerny wstęp do pl'zektaclu Pana Tadeusza. Kole 22 - LucJ. t. 55, 1971 Simiczijew �338 Kronika JUBILEUSZ AKADEMIKA HARALAMPIJE POLENAKOVICIA Wśród jubilatów, których 60-lecie urodzin obchodzono w Jugosławii w roku 1969. wymienić należy znanego folklorystę i historyka literatury, v-ce prezesa Macedońskiej Akademii Nauk (od 1967) oraz członka korespondenta Serbskiej Akademii Nauk (od 19(5) - profesora Haralampije Polenakovicia. Urodzony w mieście Gostiwar, niedaleko stolicy macedońskiej - Skopje, średnią szkołę oraz studia filologiczne ukończył w Skopje. Po ukończeniu studiów (1935) był asystentem Wydziału Filologicznego na Uniwersytecie Skopijskim. W roku 1939 uzyskał tytuł doktora nauk filologicznych w Zagrzebiu. W roku 1941, kiedy jego kraj znalazł się pod okupacją hitlerowców, faszystów Mussoliniego oraz bułgarskiego cara Borysa, Polenaković udał się do Belgradu, gdzie pracował jako asystent tamtejszego Uniwersytetu. Wrócił do Macedonii dopiero po wyzwoleniu Jugosławii. Początkowo, do założenia Uniwersytetu w Skopje, pracował w Ministerstwie Oświaty Republiki Macedońskiej, by objąć stanowisko profesora nadzwyczajnego pod koniec roku 1946, a od roku 1956 profesora zwyczajnego. Prof. Polenaković po dziś dzień wykłada na Uniwersytecie w Skopje piastując funkcję kierownika Katedry Literatury Narodów Jugosłowiańskich. Poza tym jest członkiem Macedollskiego Towarzystwa Folklorystycznego. Przez szereg lat był przewodniczącym Rady Naukowej Maced011skiego Instytutu Folklor.\'st.\'cznego. Ponadto jest on jednym z redaktorów Encyklopedii Jugoslowialisl.'iej, Slownika pisarzy jugoslowiaitskich i Historii literatU1'Y narodów jugoslowialiskich. Przez długi okres prof. Polenaković redagował czasopismo naukowe "Literaturen Zbor", wydawane przez Uniwersytet w Skopje oraz rocznik uniwersytecki "Trudowi". 'Wśród ogłoszonych drukiem dotąd 400 prac naukow.vch przez jubilata okolo 100 jest poświęconych folklorowi macedońskiemu. Pierwsze swoje prace Polenaković oglosił na łamach czasopism ...Juzni Pregled" (1936), "Skopski Glasnik" (1936), "Luć" (19.17), "Prilozi za knjiźevnosl. ,iczik. is!"rjju i folklor" (1937). Szczególnie bogaty jest jego dorobek naukowy jako badacza folkloru macedońskiego w okresie powojennym, W pracach tych poruszane S'j zagadnienia związane z historią folklorystyki, z genezą poszczególnych utworó"v itp. Podkreślić należy lu jego zasługi dła rozwoju folklorystyki macedońskiej. W jego prac<lch badawczych. dotyczących poezji i prozy ludowej, znajdują się artykuły i rozpraw.\' zwiqzane nip tylko z systematyką wątków, z historią folklorystyki, ale także i opracowania działalności wielu odkrywców oraz popularyzatorów macedońskich pieśni i bajek ludowych, takich jak: Vuka Karadzicia, Wiktora Grigorowicw. Stanki Vraza. braci Mlladinowów, Kuzmana Szapkarewa, Panajota Ginowskiego iin. Prof, Polenaković jest doskonałym znawcą folkloru macedol1skiego. lnteresuje go zarówno poezja jak i proza ludowa. W pracy zbiorowej Makedonska. knjiievnosl, wydanej w Belgradzie w roku 1961, jest Polenaković auton'm rozdziału Lif.eratum ludowa (O makedonskoj narodnoj knjiievlJosti). \V s""oich pracach folklorystycznych rozpatruje zagadnienia nie tylko z punktu widzenia historii literatury. ale dokonu.ie analizy tekstów, wiążąc ich treść zawsze z dziejami etnografii macl'doI1skiej. Ponadto odkrył on sporo tekstów macedońskiej twórczości ludowej ze spuścizn~' słowetiskiego poety i entuzjasty pieśni ludowych Słowian - Stanki Vraza oraz znanego zbieracza maced0l1skich utworów ludowych - Bośniaka. Stefana Verl,ovicia. Zaznaczyć tu nałeży, że wielu ze współczesnych Jolklor~·s(/)\\' maceci(niskich jesl uczniami prof. Polenakovicia. Kole Silllic:::ijetc �339 Kronika BADANIA TERENOWE PRZEPROWADZANE W LATACH 1968-1970 PRZEZ MUZEA Badania terenowe prowadzone przez muzea, zarówno etnograficzne jak i regionalne posiadające dział etnograficzny, nie są uwzględniane całościowo w żadnym biuletynie informacyjnym 1. Muzea posiadające własne wydawnictwa (zeszyty, roczniki) zamieszczają w nich opracowania będące wynikami bada!'l terenowych lub też nadmieniajćl o ich przeprowadzeniu w formie krótkiej notatki informującej. Działalność badawcza mniejszych placówek niejednokrotnie nie jest zarejestrowana i informacja o niej nie dociera do instytucji i osób bezpośrednio zainteresowanych. Jest to często przyczyną dublowania badań i żmudnych, długotrwałych poszukiwań terenowych i archiwalnych, co w znacznym stopniu opóźnia powstawanie szeregu prac naukowych. W związku z tym Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL rozpisał ankietę rejestrującą badania terenowe, prowadzone przez poszczególne placówki muzealne. Doceniając wagę informacji naukowej, część muzeówodpowiedziala na ankietę. za co dziękujemy. Jednocześnie zwracamy się z gorącym apelem do wszystkich instytucji o nadsyłanie danych zarówno za lata ubiegłe, jak i za okres bieżący. Anl.;:il'ta objęła swoim zakresem trzy rodzaje badań: stacjonarne, penetracyjne i zakupy muzealne. Zakupy zabytków etnograficznych występują najczęściej w połączeniu z pierwszym lub drugim typem badań. Przeprowadzone one były przez poszczegolI1L' muzea lokalnie (powiat, województwo), zaś w niektórych wypadkach mial~' one zasięg ogólnopolski. Badania penetracyjne przeprowadzone obok zakupów zabvtków pogłębiają wiedzę o przedmiocie, jego funkcji, wytwórcy itp. Pozwalaj'l one na pelną dokumentację, która stanowi dopiero pełnowartościowe źródło do dalsz~'ch badań. Niejednokrotnie badania wykraczają poza temat zakupów, wówczas uzyskane ogólne informa~je z zakresu kultury materialnej czy społecznej tworzą podstawę do lepszego zrozumienia kultury badanego środowiska. N;ewiele muzeów precyzuje dokładnie temat badań, występuje to wówczas, gdy są konkt't'lne zapotrzebowania w rodzaju np, planowanej wystawy itp. Obok ekspozycji odbiciem badali są katalogi wystaw. Większość muzeów, zwłaszcza regionalnych. ].;:t/,re z reguły nie prowadzą same badań stacjonarnych zakrojonych na większćl skalę, prowadzi penetracje terenowe o szerokim zakresie tematycznym. Jak wynika z nadesłanych ankiet, problematyka badawcza najczęściej wiąże się z kulturą materialną strojem. sztuką ludową. Poniżej zamieszczamy wykaz podejmowanych tematów badali stacjonarnych i penetracyjnych. Zastosowano w nim alfabetyczny układ województw, a w obrębie nich mie,iscowości. w których znajdują się muzea. A. B a d a n ia sta cj on a l' n e Wo,i. katowickie Muzeum skich". Regionalne w C i e s z y n i e. ul. Regera 6: .,Odzież w Beskidach Cieszyń- 1 Od!Jicien1 badaJl prc)\vadzonych pr/ez etnograficzne placó\vki uni\versj.rtcckie jest bibliografia ;iIldlityczna opracowań zmnieszczana \v InjornlatOl'Z,c o Wynikach Badali Nau):;,o'lvJ}ch w S:'l\'olach Wy:żS,z.'.I/ch (vVydawnict\vo Ministerstwa Oś\viaty i Szkolnictv.la \Vy),s7:ego). �340 K1"Onika Woj. kieleckie Muzeum Regionalne w R a d o m i u, ul. Nowotki 12: "Głowaczów - ośrodek garncarski", publ. S. Rosiński, Glowaczowski ośrodek ceramiczny. "Rocznik Muzeum Rolnictwa w Szreniawie", t. II, 1970. Woj. łódzkie Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w L o d z i, pl. Wolności 14: 1. "Tradycyjna gospodarka sezonowa na Żywiecczyżnie", pow. żywiecki; 2. "Stan zachowania tradycyjnego budownictwa wiejskiego oraz kierunki modernizacji współczesnej zagrody chłopskiej", Smardzewice, pow. Opoczno; 3. "Wybrane zagadnienia z trad\'cyjnej kultury ludowej mieszkańców dawnej Puszczy Kozienickiej"; a) wiedza o lesie i znaczenie lasu w życiu mieszkańców wsi, b) zwyczaje i obrzędy weselne. 4. "Badania monograficzne w Smardzewicach", pow. Opoczno; a) ogólna charaktel'ystyka wsi, b) wierzenia i obrzędy, c) rok obrzędowy i zwyczaje gospodarcze, d) rolnictwo. 5. "Tradycyjne budownictwo na terenie dawnej Puszczy Kozienickiej", Mąkosy, pow. Kozienice; 6. "Technika i technologia młynarstwa. w środkowym dorzeczu Pilicy"; 7. "Literatura ludowa", pow. Poddębice; 8. "Zwyczaje rodzinne i doroczne", pow. Poddębice. Woj. poznańskie Muzeum Kultury i Sztuki, Oddzial Muzeum Narodowego w P o z n a n i u. stowa 7: "Integracja kulturowa na Ziemi Lubelskiej", woj. 7.ielonogórskie. ul. Mo- Woj. rzeszowskie Muzeum Ziemi Przemyskiej w P r z e m y ś l u, ul. Czackiego :;: l. .,WybraJll' zagadnienia z kultury materialnej", pow. Brzozów i Przemyśl; 2. "Budownictwo i sztuka ludowa", Dubiecko, pow. Przemyśl; 3. "Obrzędowość doroczna". pow. Przemyśl; 4. "Obrzędowość rodzinna", pow. Przemyśl. Muzeum Okręgowe w H z e s z ow i e, ul. 3 Maja 19: 1. "Osadnictwo", płn.-zach. część pow. JasIo; 2... Obrzędy rodzinne i związany z nimi folklor słowny", j.w.; :3. "Legendy związane z zabytkami", j.w.: 4. "Obrzędy doroczne", j.w.; 5. "Tradycje kulturowe, tajna oświata, szkolnictwo", j.w.; 6. "Magia, demonologia, lecznictwo ludowe, zjawiska językowe". j.w.; 7. "Nazewnictwo topograficzne, nazwy części wsi, pól", j.w.; 8. "Mała architektura", j.w.: 9. ,.Rzemiosło i zajęcia pozarolnicze", j.w. Muzeum Budownictwa Ludowego w S a n o k u, ul. Traugutta 3: 1. "Budownictwo", okolice Sanoka (dolina !'zeki Tyrawki); 2.. ,Wnętrze mieszkalne", j.w,; 3. "Gospodarka", j.w.; 4. "Rzemioslo - przemysł ludowy", j.w.; 5. "Strój", j.w.; 6. "Folklor", j.w. Woj. warszawskie Muzeum Mazowieckie w szkutnictwo", pow. Plock, Woj. P l o c k u, ul. Narutowicza 2: "Inwentaryzacja łodzi - wrocławskie Muzeum Etnograficzne we W I' o c l a w i u, ul. Kazimierza Wielkiego :3:3: .. Procesy formowania się obyczajowości w heterogenicznej spoleczności lokalnej". Środa Śląska. �Kronika 341 Woj. zielonogórskie Muzeum w M i ę d z y r z e c z u, ul. Podzamcze 113: 1. "Wpływ miasta na kulturę wsi", pow. Głogów; 2. "Obrzędy i zwyczaje doroczne", pow. Międzyrzecz i Sułęcin; 3. ,.Wikliniarstwo", pow. Międzyrzecz; 4. "Twórczość ludowa i pamiątkarstwo", pow. Międzyrzecz, Swiebodzin, Sulęcin; 5. "Struktura społeczna wsi", pow. Międzyrzecz; 6. "Folklor", pow. Międzyrzecz, Sulęcin, Nowy Tomyśl. B. B a d a n i a p e n e t r a c y j n e Woj. bydl:"oskic Muzeum Kujawskie. W ł a c ł a wek, ul. Słowackiego 1: 1. "Tradycje ludowego lwwalstwa na Kujawach", pow. Włocławek, Radziejów, Inowrocław, Aleksandrów. Pub!. Katalog wystawy: Współczesna sztuka ludowa na Kujawach. 2. "Sztuka ludowa na Kujawach, zwyczaje, obrzędy, przyśpiewki, baśnie", pow. Radziejów. PubJ. Katalog wystawy czasowej: Sztuka l'udowa na Kujawach, Woj. gdańskie ° Muzeum Pomorskie, G d a ń s k - l i w a, ul. Cystersów 15: 1. "Krzyże i kapliczki przydrożne". Pomorze Gdańskie; 2. "Kociewska sztuka ludowa", pow. Starogard, Kościerzyna. Publ. Kociewska sztuka ludowa, wyd. MPG Gdańsk 1971; 3. "Kaszubska rzeźba ludowa", Reda, pow. Wejherowo. Woj. katowickie Muzeum w C z ę s t o c h o w i e, pl. Biegańskiego 45: 1. "Obrzędy weselne", Biskupice, pow. Częstochowa; 2. "Pasiecznictwo", Borowa, pow. Kłobuck i Lubojenka, pow. Częstochowa; 3. "Łowiectwo ludowe", Odrzykoń, pow. Częstochowa. Muzeum Regionalne w C i e s z y n i e, pl. Regera 6: "Sztuka ludowa", woj. szczecińskie, bydgoskie. Muzeum w G l i w i c a c h, ul. Dolnych Wałów Ba: "Współczesne koronkarstwo śląskie", woj. katowickie. Publ. Katalog wystawy pokonkursowej Współczesne koron/d i prace siatkowe z te1'enu woj. katowickiego, Gliwice 1970. Muzeum Beskidzkie w W i ś l e: "Skansen - Wisła" (typowanie obiektów do skansenu), Wisła, Jawol'zynka, Istebna, Koniaków, Brenna. Woj, kieleckie Muzeum Swiętokrzyskie w K i e l c a c h, pl. Partyzantów 3/5: "Budownictwo ludowe", pow. Kielce, Starachowice, Zwoleń, Kozienice, Radom. Muzeum w R a d om i u. ul. Nowotki 12: "Budownictwo ludowe", pow. Radom, Lipsko, Kielce, Iłża, Kozienice, Starachowice. Woj. krakowskie Muzeum Etnograficzne w Kra k o w i e, pl. Wolnica 1: 1. "Obrzędy doroczne", pow. Myszków i Zawiercie, Łemkowszczyzna gorlicka i sanocka; 2. "Sztuka ludowa", pow. Myszl;ów i Zawiercie; 3. "Strój męski i kobiecy", j.w.; 4. Przynależność regionalna i świadomość zespołowości grupowej na pograniczu krakowsko-śląskim", j.w.; 5. "Budownictwo ludowe", j.w.; 6. "Meblarstwo ludowe", j.w.; 7. "Kowalstwo ludo- �342 Kronika we", j.w.; 8. "Obrzędy rodzinne", j.w.; 9. "Malarstwo ludowe", zach. część woj. krakowskiego. Muzeum im. WI. Orkana w R a b c e, ul. Krakowska 36: "Obrzędy doroczne", Odrowąż, pow. Nowy Targ, Osielec, pow. Sucha, Zręczyce, pow. MyśleniCi~. Muzeum Tatrzańskie w Z a k a p a n e m, ul. Krupówki 10: L "Sztuka ludowa na Podhalu, dawna i współczesna", pow. Nowy Targ, Publ. Katalogi wystaw: Zdobnictwo metalowe; Zdobnictwo drzewne; Malarstwo na szkle; Wspólczesna sztuka ludowa Podhala; 2. "Współczesny folklor Podhala"; 3. "Obrzędowość doroczna", pow. Limanowa i Spisz; 4. "Kultura materialna na terenie Zalewu Pienińskiego", płn.-wsch. Podhale, Pieniny, płn.-wsch. Nowotarszczyzna. Woj. lubelskie Muzeum w C h e ł m i e, ul. Lubelska 55: "Zjawiska kulturowe powiatu Chelmskiego w świetle nazewnictwa", pow. Chełm. Muzeum Okręgowe w L u b l i n i e, Zamek: "Twórczość ludowa", woj. lubelskie (badania ankietowe). Muzeum Ziemi Zamojskiej w Z a m a ś c i u, ul. Ormiańska 26: L "Obrzędy weselne, przesądy, przysłowia"; 2. "Dokumentacja rysunkowa zabytków", pow. Zamość. Woj. łódzkie Muzeum w Ł a w i c z u, Rynek Kościuszki 4: L "Chłopskie środki lokomocji l U501950". dawne Księstwo Łowickie; 2. "Monografia budownictwa ludowego". j.w.: 3.. ,Narzędzia rolnicze", j.w. Publ. Ośrodek plenerowy budownictwa ludowego, Muzeum w Łowiczu, Łowicz 1970. Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w L a d z i, pl. Wolności 14: L "Rejestracja i inwentaryzacja obiektów przemysłowych i budownictwa", woj. łódzkie; 2. "Rolnictwo", dawna Gubernia Piotrkowska; :l.. ,Sztuka ludowa", woj. łódzkie i kieleckie; 4. "Tradycyjne zanikające techniki produkcyjne oraz ośrodki wytwórczości rękodzielniczej w Polsce", Podlasie, Jeżów, pow. Brzeóny, okol. Smardzewic, pow. Opoczno; 5. "Wybrane zagadnienia z kultury ludowej", pow. Bielsk Podlaski i Hajnówka; 6. "Folklor Ziemi Lódzkiej", Inowlódz, Rawa Mazowiecka: 7. "Obrzędy doroczne Ziemi Łódzkiej". Liciążna, pow. Rawa Maz., Łączna, pow. Brzeziny, okolice Tomaszowa Mazowieckiego; 8. "Sylwetki twórców ludowych", Witania, pow. Łęczyca, Rylsk Duży, pow. Rawa Mazowiecka; 9. "Wnętrza mieszkalne malych miasteczek", Inowłódz, Rawa Mazowiecka; 10. "Zwyczaje i obrzędy związane z cl1l'ztami i pogrzebami", pow. Lowicz, Lęczyca, Piotrków. Muzeum w P ab i a n i c a c h, pl. Obrońców Stalingradu 1: "Tkactwo, rzemiosło. sztuka ludowa". pow. Łask i pow. Wieluń. Muzeum Ziemi Rawskiej w R a w i e M a z a w i e c k i ej. ul. Świerczewskiego 9: "Budownictwo, sprzęty domowe", pow. Rawa Maz. Woj. opolskie Muzeum Śląska opolskie. Opolskiego, ° p a l e, Mały Rynek 7: "Plastyka obrzędowa", woj. Woj. poznańskie Muzeum Kultury i Sztuki Ludowej, Oddział Muzeum Narodowego w P a z n a n i u, ul. Mostowa 7: L "Wielkopolski haft nasnuwany na płótnie", pow. Jarocin; 2. "Ręczny haft bamberski", m. Poznań i okolice; 3. "Typowanie i dokumentacja obiektów budownictwa ludowego do skansenu wielkopolskiego", pow. Międzychód, Czarnków IKrotoszyn; 4. "Kult św. Rocha w roku gospodarczym". pow. Ostrzesz ów. �343 Kronika Woj. rzeszowskie Muzeum Ziemi Przemyskiej. P r z e m y ś l, ul. Przemyśl. Muzeum Budownictwa Ludowego w downictwo ludowe", pow. Brzozów, Jasło, Nowy trze mieszkalne", pow. Przeworsk, pow. Sanole sło", pow. Przeworsk. Czackiego 3: "Budownictwo", pow. S a n a k u, ul. Traugutta 3: 1. "BuSącz, Przeworsk, Strzyżów; 2. "Wnę3. "Strój", pow. Sanok; 4. "Rzemio- Woj. szczecińskie Muzeum Pomorza Zachodniego bacl,a·'. pow. Wolin. w S z c z e c i n i e, Wały Chrobrego 3: "Kultura ry- Wiij. warszawskie Muzeum Ma/.Owieckie w P ł o c k u, ul. Narutowicza 2: "Stan zachowania tradycji obrzędów ludowych", pow. Grodzisk Mazowiecki, pow. Sierpc. Państwowe Muzeum Etnograficzne w War s z a w i e, ul. Szeroki Dunaj 5: 1. "Zbieractwo", pow. Opoczno: 2. "Lowiectwa", pow. Augustów, Brzozów, Opoczno, Przemyśl; 3. "Rybołówstwo", pow. Augustów, Opoczno: 4. "Uprawa roślin", pow. Brzozów, pow. Opoczno; 5. "Hodowla zwierząt", pow. Brzozów, pow. Opoczno; 6. "Przygotowanie pożywienia", pow. Brzozów, Opoczno, Otwock, Mińsk Maz.; 7. "Obróbka gliny", pow. Brzesko, Lubaczów. Wadowice: a. "Garncarstwo", pow. łapy, woj. poznańskie; 9. "Obróbka drewna", pow. kielecki, woj. rzeszowskie; 10. "Obróbka kruszców", pow. Gorlice, Jasło, Lubaczów; 11. "Obl'óbka kamienia", j.w.; 12. "Obróbka włókna", pow. Mińsk Mazowiecki, Opoczno, Radom; 13. "Odzież", pow. Gorlice, Jasło, Mińsk Maz., Radom, woj. olsztyńskie: 14. "Plecionkarstwo", pow. Brzozów, Gorlice, Opoczno; 15. "Budownictwo", pow. Brzozów, Opoczno; 16. "Wnętrze", pow. Opoczno; 17. "Transport i komunikacja", pow. Brzozów, Opoczno; 18. "Wiedza", pow. Mińsk Maz., Pińczów; 19. "Obrzędy rodzinne", pow. Brzozów, Mińsk Maz.; 20. "Zwyczaje i obrzędy doroczne", pow. Mińsk Maz., Pińczów, woj. krakowskie i opolskie; 21. "Malarstwo", pow. Pińczów. woj. krakowskie, pogranicze woj.: białostockiego, olsztyńskiego i warszawskiego: 22.. ,LiteratUl·a ludowa", pow. Brzozów; 23. "Rzeźba tradycyjna i współczesna", pow. Olkusz, Ostrołęka, Oświęcim, Pińczów, Kolno, województwa: koszalińskie i szczecińskie omz pogranicze woj. białostockiego, olsztyńskiego i warszawskiego; 24. ,.Kowalstwo", pow. Kolno, Ostrołęka; 25. "Tkactwo", woj. białostockie, olsztyńskie: 26. "Wycinanka", pow. Kolno. Woj. wrocławskie Oddział Etnograficzny Muzeum Śląskiego we W r a c l a w i u, ul. Kazimierza Wielkiego :34: 1. .,WspMczesna sztuka ludowa na wsi dolnośląskiej"; 2. "Kultura materialna", pow. Góra; 3. "Obrzędowość doroczna", pow. Góra. W(lj. zielonogórskie Muzeum w M i ę d z Y l' Z e c z u, ul. Podzamcze l!:~: 1. "Architektura drewniana wsi", pow. Międzyrzecz; 2. "Rzemiosło wiejskie i miejskie", miasto i pow. Międzyrzecz; :3.. ,Stl·Ój ludowy", pow. Międzyrzecz. Z materiałów ODiIE opracowała Elżbieta Królikowska �344 KronIka SKANSENY Po II wojnie światowej notuje się duże zainteresowanie skansenami na calym świecie. Zniszczenia wojenne, przeobrażenia ekonomiczne spawodowal.v znaczn." ubytek wartościowych zabytków architektury ludowej. Przeniesienie ich w odp'Jwiednie warunki z zapewnieniem ciągłej opieki i konserwacji stalo się sprawą palącą· Opracowanie założeń skansenu tak, by spelniał on zarówno swoje I.adanie jako placówka naukowa i oświatowo-turystyczna, nie jest latwe. Chodzi o to, żeb\' w sposób możliwie dokładny ukazać obraz wsi z określonej epoki i obs?aru. Skansen powinien być ośrodkiem wiedzy o regionie, powinien też tę wiedzę "sprzedawać" społeczeństwu w formie jak najbardziej atrakc~·jnej. Dlatego wydaje się, że celowym jest urządzanie w nich ośrodków rękod?ielnictwa ludowego, kiosk()w CPLiA. zajazdów, karczem czy też placów zabaw dla dzieci, by dorosl.nn ułatwić zwiedzanie obiektu. W Polsce istnieje (jak do tej pory) tendencja tworzenia mniejsl.}'ch parków etnograficznych. nie posiadają one tych wszystkich bodźców rozrywlwwo-turystycznych. które przyciągnęłyby widzów. Na łamach prasy spow miejsca poświęcono nowo tworzącym się skansenom w Zielonej GÓI'ze, Opolu czy Nowym Sączu. Ich położenie w pobliżu większych ośrodków miejskich i tUI'}'st}'C7.n~'Chszlaków zapewni niewątpliwie dużą frekwencję. Będą to placówki zbudowane v,;edług wskazówek i przemyślanych koncepcji jakich wymaga nowoczesne muzealnictwo '. Obok skansenów obserwuje się duży ruch w zakresie powstawania izb regionalnych. Z notatek prasowych, które ukazały się w 19(j9 L, wynotowane mstaly skanseny i izby regionalne już istniejące, których orientacyjny wykaz zamieszczamy poniżej. Wszystkie uzupełnienia o nowo tworzących się lub istniejących placówk<J(:h tego typu prosimy kierować pod adresem: Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej Polskiego Towarzystwa Ludoznawczegu. Łódź. ul. Matejki :ł4. Skanseny Woj. Woj. Woj. Woj. Woj. Woj. Woj. Woj. Woj. Woj. białostockie: Nowogród, pow. Łomża. bydgoskie: (Toruń (skansen kujawski przy Muzeum gdańskie: Wdzydze, pow. Kościerzyna. kieleckie: Bieliny, pow. Włoszczowa. koszalińskie: Kluki, pow. Słupsk. krakowskie: Zubrzyca Górna. łódzkie: Łowicz (skansen łowicki przy Muzeum). olsztyńskie: Olsztynek, pow. Ostróda. poznańskie: Swarzędz (bartnictwo, pszczelarstwo). rzeszowskie: Sanok. Izby pamiątek Etnograficznym). regionalnych Woj. bydgoskie: * 1. Chojnice - Zbiory historyczno-regionalne Albina Makowskiego, ul. Drzymały 5; 2. Głucha Puszcza, pow. Mogilno - Punkt zbiorów regionalnych. Leśniczówka. 1 Skansenor!l. ochronie budownict\,:a ludo\\r·e~o. l{onscrwacji ogólnopolsko konferencja na ten1at 1l1UZc('nv na \volnYI); powietrzu w Sanoku \\. dn. 25-27 IX 69 r. pl~7.ez Ministerstwo Kultu l'.\-' i Sztuki. Zabytków oraz Muzeunl Budo\\'nictwa Ludowego '\lIl Sanoku. * siak. Puzycje Muzea 1e o/.naczone gWiazdą opraco\\'une Polsce. P1'zewodnik - Informator, z()'-)taly na WarSZCł\\:a podstawie: 19(;8. drewna p(J.~\vj€.;<:ona była \\" Polsce. zorgani7.o",.ann Zal'z:)c! l\luzeów i Ochrony S. Brzns{(J\\'ski i S. Or,\'- �345 Kronika Woj. ~dańskie: 1. Kościerzyna - Powiatowy Dom Kultury; 2. Puck - a) muzeum rybołówstwa w domu Józefa Budzisza; b) izba regionalna. Woj. katowickie: Jaworzynka, pow. Cieszyn. Woj. krakowskie: 1. Pcim, pow. Myślenice; 2. Piwniczna, pow. Nowy Sącz; 3. Wojnicz. pcw. Brzesko. Woj. lubeislde: 1. WojsławicC', pow. Chełm; 2. SiedliszczC', pow. Chełm. Woj. olsztyńskie: Parleza Mała, pow. Biskupiec (w domu Ottona Szulca). Woj. poznańskie: Robczyska, pow. Leszno. Woj. rzeszowskie: Zyndranowa, pow. Krosno. Woj. wrocławskie: Niemcza, pow. Dzierżoniów. Woj. zielonogórskie *: 1. Babimost, pow. Sulechów; 2. Pszczew, pow. Międzyrzecz. P r O j ek t o waD e s k a Ds e Dy izby p a ill i ą t e k r e g i o D a 1- Dych Woj. białostockie: Izba pamiątek regionalnych w Łysych, pow. Kolno. Woj. byd~oskie: Skansen pałucki w Godzimierzu, pow. Szubin. Woj. katowickie: Muzeum wsi górnośląskiej w Chorzowie. \Voj. koszaliilskie: Skansen zabytkowego budownictwa ludowego Pomorza ŚrodkowC'go na wyspie Bielawa na jez. Drawsko. Woj. krakowskie: 1. Park etnograficzny Sądecczyzny - Falkowa, pow. Now.\' Saez; 2. WygiezłtJw, pow. Chrzanów (budownictwo z pow. chrzanowskiego i krakowskiego): 3. Zakopane - model skansenu - eksponaty w skali 1 : 10 będą obrazował:,' architekturę podhalańską. Mini - skansen stanie obok Muzeum Tatrzańskiego. Wuj. lubelskie: Muzeum wsi lubelskiej w Lublinie. Woj. łódzkie: Skansen łowicki, Boczki ew. Złaków, pow. Łowicz. Woj. opolskie: Opolski park etnograficzny, Bierkowice k. Opola. Woj. poznańskie: Izba regionalna - Turek. Woj. warszawskie: Izba regionalna - Sierpc, \Voj. zie!ono!:,órskie: Muzeum Budownictwa Ludowego - Zielona Góra. Osobny, ale nie mniej ważny problem stanowi ochrona zabytkowych wiatraków, ml.vn(lw. szałasów. Od dawna na lamach prasy można spotkać apele skierowane pod adresem władz terenowych o odpowiednią opiekę i zagospodarowanie tych obiektów. Wstl~pnym krokiem byłoby wykonanie ścisłej dokumentacji zabytków dla celów badawczych. W wyniku przeprowadzonej w 1959 r. przez Ministerstwo Kultury i Sztuki inwentaryzacji wiatraków stwierdzono istnienie 867. Przypuszcza się, że do chwili obecnej prawie połowa uległa zniszczeniu. Niewielki tylko procent znajdzie swok miejsce w już istniejących lub planowanych skansenach, większość natomiast powstanie świadectwem nieodpowiedniej polityki ochrony zabytków i turystyki. Pomijając fakt. że obiekty stanowią malowniczy akcent w krajobrazie, odpowiednie zagospodarowanie ich przyczyniłoby się do uatrakcyjnienia turystyki, przynosząc zarazem korzyści typu materialnego. Na uwagę zasługuje decyzja podjęta na specjalnej naradzie w Zakopanem, zwołanej przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie, a ochronie 153 szalasów jako zabytków budownictwa pasterskiego, 19 szałasów wytypowano do natychmiastowego zabezpieczenia, przeznaczając na to 200 tys. zł. Wykonawstwa podjęło się Technikum Budowlane w Zakopanem, niestety, realizację tych zamierzeń utrudnia odmowa Tatrzańskiego Parku Narodowego na dostarczenie drzewa do rato- �346 Kronika wania szałasów. Na ręce Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków napływają od instytucji naukowych, turystycznych liczne propozycje przejęcia szałasow pod swoją opiekę. I w tym przypadku postawę Dyrekcji TPN charakteryzuje pewna opieszałość ujawniająca się chociażby w tym, że nic dostarczyła ona wykazu właścicieli s:,alasów, co z kolei uniemożliwia wciągnięcie tych obiektów do ofic.ialnq~o rejesll'lI zabytków Tak więc, mimo iż podjęto pewne decyzje, mimo że zgłaszają Sil~ ju:~ pierwsi opiekunowie, sprawa ratowania szałasów ciągle nie jest jeszcze w pt'ini w.vjaśniona. Z materiałów Elżbieta DNI FOLKLORU I SZTUKI LUDOWEJ ODilE opracowała Królikowska NA DOLNYM ŚLl\SKU W dniach 26-27 września 1970 r. odbywały się w Lubaniu "Dni folkloru i sztuki ludowej na Dolnym Śląsku", mające już swoją tradycję na Ziemi Dolnoślijskiej. Program obejmował w pierwszym dniu wystawę rzeźby ludowej i konccrt zespolów folklorystycznych. Nie wnikając w szczegóły i merytoryczną ocenę przedstawionych rzeźb warto jednak w skrócie omówić naj ciekawsze z zaprezentowanych wytworów j wspomnieć ich twórców. Przedstawiali oni zarówno rzeżbę świecką jak i [·eligljną. tzw ... świCjlki", choć oficjalnie nazwano ekspozycję "wystawą świątkarzy", a przeważała rzeźba świecka. Franciszek Jóżków, zamieszkały w Żmigrodzie pow. l\1ili~, pochodzący z okolic Tarnopola, przedstawial interesujące kompozycje "Chrystusa Frasobliwego". "Ukrzyżowanego", "Chlopa z chlebem", "Madonnę", "Księdza" i "Babę z torbą". \V rozmowie z niżej podpisanym stwierdził, że "najładniejsze rzeźby zostały w domu". Pochodzący z Makowa Podhalańskiego, obecnie zamieszkały w Bystrzycy Górnej pow. Świdnica, robotnik leśny, Józef Lurka, wystawiał rzeźby: "Smutek", "Obieraczka", "Skrucha", "lVIiłosierdzie" i in. Józef Serwik, UL w woj. warszawskim. od wielu lat zamieszkaly w Lubaniu, były pracownik Zald. Przem. Bawełnianego, obecnie emeryt, zareprezentował: "Heroda na tronie", "Krakowiankę" ... Zmianę warty żołnierskiej", "Kowala", "Baletnicę", "Szopkę" i in. Wszystkie rzeźby cechuje indywidualizm artystyczny. Inny styl, śmiały w kompozycji, z tendencją do stosowania deformacji w rzeźbie, prezentuje Jarosław Furgała, magazynier w Polwicy w powiecie Oława, pochodzący z Rzeszowszczyzny. Na wyróżnienie zasługujil następujące prace: "Scena z raju", "Adam i Ewa", figurki z szopki. Odrębny gatunek rzeźby wystawiał Jan Giejson, młody robotnik z Barda Śląskiego, UL w woj. tarnopolskim, rzeźbiący od 1963 L Rzeźba Giejsona. niewątpliwie ciekawa w formie, o poprawnej kompozycji, nie prezentuje zdaniem podpisanego, tradycyjnej sztuki ludowej, lecz plastykę amatorską. Interesuje go przede wszystkim rzeźba nowogwinejska i afrykańska, których silny wpływ uwidacznia się bardzo wyraźnie w takich tematach, jak np. "Człowiek" i "Siedząca". W godzinach wieczornych odbył się koncert zespołów folklorystycznych. Występowały w kolejności: Zespól Pieśni i Tańca "Jutrzenka" z Bolesławic, Zespół ludowy z Piławy Dolnej, pow. Dzierżoniów, Zespół góralski "Kościelisko" z Radkowa pow. Nowa Ruda oraz zespół instrumentalno-wokalny "Głośno-śląska Kapela" ze Strzelina. Do ostatniego miejsca wypełniona sala klubu "Włókniarz" jest :i:ywym �Kronika Ryc. 1. Matka z ctzieckiem. Rzeźba w drewnie. Rzeźbił Józef Lurka, 1970 r. Fot. E. Ozgowicz. 347 Ryc. 2. "Smutek". Rzeźba w drewnie. Rzeźbił J. Lurka, 1970 r. Fot. E. Ozgowicz. przyktadem żywotności folkloru i doceniania jego walorów. Nic tedy dziwnego. :/.e największymi brawami nagrodzono autentyczny ludowy zespół, grupę repatriantek z Rumunii, zamiesz:<a!ych obecnie w Piławie Dolnej, prezentującą swój program przy zaimprowizowanym darciu piór. Opiekę nad zespołem roztacza z ramienia Muzeum Narodowego we Wrocławiu mgr M. Rostworowska, członek naszego Towarzystwa. AuLentycznością amatorskiego zespołu przepojony był także występ zespołu z Boleslawic. Najlepsze wrażenia widowiskowe spełnił niewątpliwie zespół góralski "Kościelisko", wywodzący swoją nazwę od miejsca pochodzenia członków założycieli i seniorów. Zespół zatracił częściowo cechy góralskiego folkloru i na skutek źle poj<;tej ewolucji robi wrażenie grupy na wpół profesjonalnej. �348 K,.oniTw Ryc. 3. Sw. Jadwiga Slqska. Płaskorzeźba w drewnie lipowym. Rzeźbił Józef Serwik, 1970r. Fot. E. Ozgowicz. Kiedy "inspirowana folklorem dolnośląskim"(?) t:byl glośna ..GloŚno-śląska Kapela" prezentowała swój repertuar nawet nastolatki gromadnie zaczęły opuszczać wypełnioną do ostatniego miejsca widownię. Należy przypuszczać, że organizatorzy wyciągną właściwe wnioski z postawy publiczności, odbiorców programu, których garstka tylko wytrwała do końca koncertu, w sumie udanego, choć zakol1czonego ogólną de'zaprobatą ostatniego punktu programu. W drugim dniu odbyła się z udziałem aktywu kulturalno-oświatowego domów kultury, wydziałów oiwiaty i organizacji "Samopomocy Chłopskiej" sesja folklorystyczna, na której wygłoszono następujące referaty j komunikaty: dr L. Itman "Przemiany kulturalne i obyczajowe na Dolnym Sląsku"; mgr M. Golubkowa "Przejawy integracji mieszkańców współczesnej wsi dolnośląskiej w obrzędowości dorocznej"; mgr A. Sledziewski "Tradycyjny folklor jako tworzywo i podstawa repertuaru zespołów amatorskich"; mgr M. Rostworowska "Rola muzeum etnograficznego w pracy zespołów artystycznych". Z braku czasu organizatorzy po wygłoszeniu referatów zrezygnowali z dyskusji, co było niekorzystne dla referentów i aktywu kulturalno-oświatowego. W godzinach popołudniowych odbył się koncert zespołów folklorystycznych, �349 Kronika Ryc. 4. Kobieta. Rzeźba w drewnie lipowym. Rzeźbil Franciszek Józków, 1970 r. Fot. E. Ozgowicz. z których największy sukces odniósł młodzieżowy zespól przy Domu Kultury w Walimiu, kultywujący folklor dolnośląski. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze w omawianej imprezie reprezentowali wiceprezes Zarządu Gl. doc. dr Adolf Nasz, mgr Józef Majchrzak i niżej podpisany. W sali klubu "Wlókniarz" urządzono ekspozycję i sprzedaż wydawnictw Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Konrad FESTIWAL FOLKLORYSTYCZNY 10-13 I SESJA NAUKOWA Wypych W LUBANIU, VI 1971 R. Lubań stał się mieJscem corocznych spotkań ludowych twórców i zespołów folklorystycznych. W tym roku impreza miała charakter szczególny, gdyż pokaz dorobku zespołów był częścią Festiwalu Kulturalnego Związków Zawodowych i zarazem wojewódzkim przeglądem zespołów folklorystycznych. �350 Kronika Ta piękna inicjatywa, która weszła do dorocznych tl'adycji Lubania połączona była z sesją naukową i z wystawą dorobku dwóch rzeźbiarzy ludowych: Jaroslawa Furgały i Józefa Lurki. Na dwudniowej sesji naukowej wystąpili: doc. dr Adolf Nasz. który dokonał historycznego przeglądu sztuki ludowej w jej wielorakich aspektach i gatunkach: Józef Majchrzak omówił dzieje polskiej pieśni ludowej na wschodnim obszarze Dolnego Śląska; mgr Mirosława Bobrowska z Poznania wystąpi la z referatem "Folklor a folkloryzm w amatorskich zespołach tanecznych". Prelegenci reprezentujący Katedrę Etnografii Polski i Polskie Towarzystwo Ludoznawcze we Wroclawiu, uzasadnili i wskazali w aspekcie historycznym na istnienie zjawisk kultury ludowej związanej organicznie z tutejszym ludem polskim, jego tragiczn~'mi dziejami w walce o język ojczysty i wielowiekowymi związkami z Macierzą. Ciekawe były rozmowy z twórcami ludowymi o ich zamiłowaniach artystycznych, warsztacie twóITzym na temat dobieranych wątl,ów, tematów. środków materiałowych i osobistym wpływie na środowisko, w którym żvj.). poparte wystaw'! mebli, świątków, postaci ludzkich. Niemniej ciekawie prezentowały się przez trzy dni liczne zespoł,v folklorystyczne z caŁego województwa. Najlepsze z nich jury przeglądu zaproponowało jako re· prezentację wojewódzką 'na przegląd centralny. Są nimi: Dolnośląski Zespól Pieśni i Tańca "Wrocław", a wystąpił on z .,Suitą polską", i zesp<'lł .,Silesiana" z Dzierżoniowa przy ZDK, który przygotował "Wesele na Kurpiach". Obok nich nagl'Ouzono zespół Klubu Robotniczego ZZK przy ZNTK w Oleśnicy za taniec ..Polka murarska". Kapelę lu·dową z Góry Śląskiej za całokształt działalności j Luclowy Zespól Pieśni i Tańca ZDK "Piast" z Głuszycy za środowisl,ow;) działalność w propagowaniu polskiej muzyki i tańca. Licznie zebrana na popisach publiczność z podziwem ouscrwawala entuzjaz,n i 7.aangi1żowanie młodzieży artystycznej. Jak wiadomo. nie zawsze pracuje ona w na,ilepszych warunkach; brak jej instrumentów i muzyków. w pelni kwalifikowanych inst1'uktorów, a często matel'ialnej pomocy 7. zcwnątrz. Tl' braki w,\'równuje jednak wielką chęcią wyżycia się na scenie, śpiewania i tariczl'nia. chre;cią muzykowania. Dlatego sami członkowie zespołów szyją kostiumy. ukl<:tdają tańce. UC7.q sit:. 1),. nieść wśród swoich radość i wesele. Zjawiskiem nader pożytecznym jest próba nawiqzywania clo trad,vcyjnego folkloru ,śląskiego, który na szczęście ocalał po wielowiekowl,j niewoli w postaci pieśni. stroju i w niewielkim wymiarze w tańcu. J. M. Wykaz wykcnanych Uniwersytet War prac magisterskich na uniwersytetach z etnografii polskich w 197U r. s z a w s ki BARAŃSKA Zofia. Instytucje społeczne w gromadzie na prz.'·kladzic GRN Sięcice pow. Pruszków. prof. dr W. Dynowski. CIOŁEK Tadeusz Maciej. Kryteria społecznego prestiżu. prof. dr W. Dynowski. DODZIUK Anna. Zamierzone i rzeczywiste funkcje solt~'sa w gromadzie Slaro~reb\' pow. Płock, doc. dr Z. Sokolewicz. HANCZKA-WRZOSEK Boźena, Zakres społecznego uczestnictwa kobiet w inst:-·tucjach społcczno-politycznych gromady (dat. gromady Korytnica pow. WC;grów), prof. dr W. Dynowski. �351 Kronika KRASICKA-MEUSZYŃSKA Grażyna, Poglądy na wychowanie dzieci we wsiach pow. węgrowskiego: Korytnicy i Jaczewie, doc. dr Z. Sokolewicz. MORSON Ewa, Autorytet sołtysa na podstawie badań we wsi Wolkowe pow. Ostrołęka, doc. dr Z. Sokolewicz. PISKORZ Jerzy, Społeczne aspekty mechanizacji rolnictwa okolic Ciechanowca, prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa. RUD Stanislaw. Rolnictwo i hodowla we wsi Gleba (kierunki zmian współczesnych a tradycja historyczna), prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa. RYBIŃSKI Adam. Zakres społecznego uczestnictwa w obrzędach i uroczystościach rodzinn;<'ch (na przykładzie wsi Tomaszkawo pow. Olsztyn, doc. dr Z. Sokolewicz. SZATYŃSKA-KURELLA Joanna, Garncarstwo ludowe woj. kieleckiego oraz rola .,Cepelii·' w jego rozwoju, prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa. URGACZ Barbara. Tradycje współdziałania społecznego i prac na rzecz wspólnego dobra w Ciechanowcu pow. Siemiatycze, doc. dr Z. Sokolewicz. ŹYDOK Bogusław, Zakres społecznego uczestnictwa kobiet w instytucjach polityczno-społecznych gromady Świę~ice pow. Pruszków, prof. dr W. Dynowski. Uniwersytet im. A. Mickiewicza w P o z n a n i u BRZEZICHA .J(JZcf, Zwyczaje szlachecko-ziemiańskie na obszarze zaboru rosyjskiego w II pol. XIX w. Wzór kulturowy, prof. dr .J. Burszta. CłI"WOJKA Anna. Teoretyczne założenia i metody badań terenowych we współczesnej l't!1";.;rafii, prof. dr M. Frankowska. DALSK.\ Urszula. Przemiany współczesne w kulturze Istebnej pod wpływem "środka \\"Czasowo-turystycznego, prof. dr J. Burszta. GAWĘCKI :'I/jarek. zmiany w strukturze społecznej wybranych ludów grupy gwitwjsLic,i ud końca XIX w. do połowy XX w., prof. dr M. Frankowska. GOLUCHO\\'SKA Maria, Umysłowość ludów prymitywnych na podstawie literaIut'\· dnograficznej II pol. XIX w. do GO-tych lat XX w., prof. dr M. FrankO\VSi\:;t. GUTZEIT Teresa Regina, Współczesne przemiany w życiu rodzinnym Kazachów, pro!. dt· 1\1.Frankowska. HEYl\IA0f" .k1'z.\', Tradycyjna kultura i jej proces rozpadu a polska etnografia. Studium metodologiczne, prof. dr J. Burszta. NIEDŻWIEDZII'JSKA Sławomira, Przeobrażenia kulturowe środowisk wiejskich okresu PC,\\'"jcnnego W świetle pamiętników "Młodego pokolenia wsi Polski LudO\\'l'.j". prof. dr J. Burszta. PIETHE\VICZ Eugenia, Monografia etnograficzna współczesnej wsi Białe w pow. sU\'iilisLim. prof. dr J. Burszta. PUJANEK Irena. Maski w polskich i środkowo-europejskich obrzędach ludowych. Studium porównawcze. prof. dr J. Burszta. nUClll.E\\·1 CZ-OBLIZAJEK Jolanta, Dom i rodzina wiejska w latach 1920-1970 11:1 Jlt'z\klaclzie wsi Kosmów w pow. kaliskim, prof. dr Burszta. STI1FG.\HEE. Przemysław. Wielkopolskie podania historyczne, prof. dr Burszta. SUI'lZYNSK,\ Anna. Pt'Oblem źródeł we współczesnej etnografii. Próba klasyfikacji i (J('t'l1\'. prof. dl' !VI.Frankowska. WIER7:EJEWSKA Małgorzata, Pochody maszkarowe w polskiej obrzędowości God,,'.\·. prof. clr J. Burszta. Na podstawie materiałów Zofia ODiIE opracowała Piotrowska �352 K1'onika u z u p e ł n i e n i e do Wykazu. prac magisterskich z etnografii wykonanych 1951 polskich w XXV-leciu PRL 1'. DUBIEL Ludwik, prof. dr K. TARKO Medard, kiej. UAM, 1952 na uniwersytetach Wnętrze mieszkalne w Beskidzie Śląskim w latach 1360-1950. UJ, Dobrowolski. Plecionkarstwo ludowe na obszarze Wielkopolski i Ziemi Lubusprof. dr E. Frankowski. 1'. DYGACZ Adolf, Charakter pieśni ludowej na Śląsku Opolskim. UJ, prof. dr Jachimiecki. CHMIELOWSKI Stefan, Materiały etnograficzne do Pałuk (budownictwo). UAM. KWIATKOWSKA-JASTRZĘBSKA Mirosława, Budowniclwo ludowe we wsi Sm 0lanka pow. Luków. UMCS, prof. dr J. Gajek. JASTRZĘBSKI Józef, Przemysł sitarski w Biłgorajskiem. UMCS, prof. dr J. Gajek. 1953 1'. SZURMIAK Aleksandra, Wieś Ochotnica w pow. nowotarskim. Monografia muzyczna. UJ, doc. dr W. Poźniak. 1956 r. DZIERŻANOWSKA Maria, Charakterystyka pieśni ludowych Mazowsza Leśnego na podstawie zbiorów Kolberga. UJ, doc. dr W. Pożniak. 1957 r. CIĄŻYŃSKI Wiesław, Muzyka ludowa Mazowsza Polnego w świetle zbioruw Oskara Kolberga. UJ, doc. dr W. Poźniak. 1964 r. PELCZARSKA-PARZYŃSKA Teresa, Charakterystyka muzyki ludowej Ziemi Lubelskiej według zbiorów O. Kolberga. UJ, doc. dr W. Poźniak. PODWIŃSKA Anna, Charakterystyka pieśni ludowych Ziemi kieleckiej 'według zbiorów O. Kolberga. UJ, doc. dr W. Pożniak. ZAGRODZKA Ewa, Monografia muzyczna. wsi Słotwiny pow. Żywiec. UJ. doc. dr W. Poźniak. 1966 r. ZIARKO Mirosława, Charakterystyka pieśni ludowych Górnego Śląska według zbiorów O. Kolberga i J. Rogera. UJ, doc. dr W. Poźniak. 1967 1'. KUŚMIERKIEWICZ-SZUMSKA Danuta, Charakterystyka pieśni Sandomierza na podstawie zbiorów O. Kolberga. UJ, doc. dr W. Poźniak. BLASZAK Jan Tadeusz, Pojęcie i proces akulturacji w literaturze etnologicznej. UWBB, prof. dr A. L. Godlewski. ZANIEWSKI Bogusław, Adopcja dzieci jako prawo zwyczajowe u ludów Oceanii. UWBB, A. L. Godlewski. 1969 r. BELOV-WRZALIK Ewa, Zwyczaje małżeńskie i urodzinowe u luoów M<.'lanezji, UWBB, prof. dr A. L. Godlewski. CYTOWSKA Hanna, Obróbka surowców tkackich na podstawie analizy kulekcji w Ciechanowieckim Muzeum Rolnictwa im. Kluka. UW, prof. dr W. DynowskL JACKOWSKA Jadwiga, Tkactwo ludowe okolic Ciechanowca. UW. prof. dr W. D.\'nowski. KOZIOROWSKA Jolanta, Garncarstwo okolic Ciechanowca od końca XIX w. clo chwili obecnej. UW, prof, dr W. Dynowski. �353 Kronika LEWICKI A., Transport i komunikacja u ludów pierwotnych w Ameryce Południowej. UWBB, prof. dr A. L. Godlewski. WITCZAK J., Wychowanie u ludów pierwotnych Australii. UWBB, prof. dr A. L. Godlewski. Uprzejmie prosimy osoby zainteresowane o nadsyłanie na adres Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej danych o pracach magisterskich, które w wyż. wym. wykazie nie zostały umieszczone. Na podstawie ETNOGRAFICZNE materiałów ODilE opracowała Zofia Piotrowska WYSTAWY CZASOWE EKSPONOWANE W 1970 R. Woj. gdańskie Powiatowy Dom Kultury w We j h e r o w i e: "Sztuka ludowa". Woj. łódzkie Muzeum w L o w i c z u: "Wycinanka ludowa". Muzeum Historii Włókiennictwa w L o d z i: .,Sztuka użytkowa radzieckiej Estonii". Woj. katowickie Zamek w B ę d z i n i e: "Wystawa szopek krakowskich". Woj. krakowskie Muzeum Etnograficzne w Kra k o w je: 1. "III biennale grafiki"; 2. "Węgierska sztuka ludowa". Klub Rolnika w P o d o l a n a c h pow. Myślenice: "Nasza wieś wczoraj i dziś". Woj. poznańskie współczesna Klub Międzynarodowej Książki i Prasy w K a l i s z u: "Tradycyjna sztuka ludowa regionu kaliskiego". Woj. rzeszowskie Muzeum Okręgowe w R z e s z o w i e: "Wystawa gorsetów ludowych z XVIIIXX w.". Dom Sztuki w R z e s z o w i e: "Współczesna rzeźba ludowa woj. rzeszowskiego". Woj. warszawskie Muzeum Mazowieckie w P ł o c ku: "Plastyka obrzędowa Mazowsza". Bułgarski Ośrodek Kultury w W a r s z a w i e: "Sztuka ludowa". Dom Chłopa w W a r s z aw i e: "Warmia i Mazury". Instytut Wzornictwa Przemysłowego w W a r s z a w i e: .,Sztuka ludowa w 25-leciu PRL". Woj. wrocławskie Muzeum Etnograficzne we W r o c ł a w i u: "Plastyka amatorska Ziem Zachodnich". Na podstawie materiałów ODilE opracowała Elżbieta Królikowska 23 - Lud, t. 55, 1971 �354 Kronika DOKTORATY I HABILITACJE Z ZAKRESU ETNOGRAFII W LATACH 1968-1970 Uniwersytet Jagielloński - K l' a 1<Ó w Jan B u jak, Rozwój muzealnictwa etnograficzne~o w Polsce. 196B. Promotor: prof. dr Mieczysław Gładysz. Praca zawiera omówienie muzealnictwa etnograficznego w Polsce w aspekcie historycznym, ze szczególnym uwzględnieniem ośrodków muzealnych w Warszawie. Krakowie, Wilnie i Lodzi. Na tym tle została także przedstawiona sprawa tworzenia zbiorów etnograficznych w muzeach regionalnych. W dalszej części pracy autor zawarł ogólne uwagi o kierunkach rozwoju i węzłowych problemach. z jakimi spotkało się muzealnictwo etnograficzne w XX leciu powojennym. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej - L u b l in Krystyna M a l' c z a k, Rozwój urządzenia i zdobnictwa wnętrz mieszkalnych na wsi woj. lubelskiego od połowy XIX w., 1970. Promotor: prof. dr Roman Reinfuss. Treścią pracy jest urządzenie wnętrza mieszkalnego we wsiach woj. lubelskiego oraz zwyczaje i zabiegi magiczne z nim związane. Omówione zostały poza tym czynniki wpływające na przemiany i zróżnicowanie urządzenia i zdobnictwa wnętrza, na które składają się stan zamożności, warunki glebowe, stosunki nal'Odowościowe i wyznaniowe, wpływ dworu i ośrodka miejskiego. Uwzględnione został~' także współczesne tendencje rozwojowe w dziedzinie urządzenia i zdobnictwa wnętrz mieszkalnych na Lubelszczyźnie. Uniwersytet L ód zk i Jan D e k o w s k i. Pożywienie chłopów łowickich (lBllO-1930). 1968. Promotor: prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska. Temat rozprawy wiąże się ściśle z dawnym Księstwem Lowickim. Bazę źródłową stanowią przekazy drukowane, materialy archiwalne Ol'az etnograficzne material~' terenowe. Wanda J o s t o w a, Zróżnicowanie kulturowe podhalańsko-Drawskie na przykładzie odrębności tradycyjnego pasterstwa na Orawie polskiej. 1968. Promotor: prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska. Praca składa się z 6 części, w których omówiono: charakterystykę fizjograficzną. przebieg osadnictwa i stosunki etniczne na Orawie, dzieje zagospodarowania i stosunki gospodarcze, pasterstwo, budownictwo pasterskie. Maria W i e r u s z e w s k a - A d a m c z y k, Sankcje systemu kontroli społecznej wobec rodziny wiejskiej, na przykładzie badań dwóch wybranych wsi pow. bełchatowskiego, 1970. Promotor: prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska. Praca omawia nieformalne sankcje stosowane w dwóch odpowiednio zróżnicowanych społecznościach lokalnych wobec anomalii życia rodzinnego. Sankcje analizowano w układach typologicznych: fizyczne, ekonomiczne. psychologiczne. Konstrukcja pracy oparta została na szerokiej interpretacji pojęcia kontroli społecznef obejmującej zarówno system regulacyjny w postaci sankcji. jak i s~'stem normatywny. Uniwersytet im. A. Mickiewicza - P o z n a 11 Krzysztof K w a ś n i e w s k i, Adaptacja i integracja kulturowa ludności Śląska po II wojnie światowej (habilitacja, 1968). Celem pracy jest przedstawienie pl"Ocesów ujednolicenia się form kulturowych �355 Kronika w życiu różnych grup ludności mIeJscoweJ l osiedleńczej. Skonfrontowanie ich z różnymi cechami starych i nowych środowisk osiedleńców wraz z odbiciem tych procesów w świadomości społecznej. Bogusław L i n e t t e, Współczesny folklor wsi lubuskiej, 1968. Promotor: prof. dr Józef Burszta. Praca przedstawia w syntetycznym ujęciu współczesny folklor w skali neoregionu Ziem Zachodnich na przykładzie Ziemi Lubuskiej. Józef P i e p l' Z Yk, Elementy wiejskie w kulturze miasta Poznania, 1968. Promotor: prof. dr Józef Burszta. Rozprawa zawiel'a wyniki badań nad żywotnością elementów kultury wiejskiej w Poznaniu w okresie od 1919-1967 r. Omawia rozwój terytorialny miasta oraz społeczne i terytorialne pochodzenie mieszkańców Poznania ze szczególnym uwzględnieniem pochodzenia wiejskiego. Maria P a r a d o w s k a, Relacje polskich podróżników o Iraku w XIX i XX wieku jako źródło historyczne, 1969. Promotor: prof. dr Maria Frankowska. Praca dokonuje analizy polskich relacji na przykładzie relacji o Iraku i ocenia ich wartość jako źródła etnograficznego. Zwrócono uwagę na metody badawcze stosowane przy interpretacji tego typu źródeł. Omówiono kontakty polsko-irackie oraz sylwetki podróżników, którzy dostarczyli najwięcej materiału etnograficznego. Przedstawiono kulturę ludową ludności arabskiej Iraku, Kurdów irackich. Następnie przeprowadzono analizę źródeł, która miała wykazać wiarygodność tego typu materiałów etnograficznych. Zbigniew J a s i e w i c z, Uzbecy. Studia nad przeobrażeniami społeczno-kulturowymi w XIX i XX w. (habilitacja, 1969). Jest to analiza procesu przeobrażeń dokonanych w trzech płaszczyznach: technologii i stosunków produkcyjnych, rodziny oraz społeczności lokalnych. Praca oparta na badaniach muzealnych, literaturze przedmiotu a także na obserwacjach terenowych autora. Jerzy D a m r o s z, Problem regionu w etnografii polskiej, 1970. Promotor: prof. dr Józef Burszta. Praca stanowi pierwsze, pełniejsze opracowanie historii problematyki i teorii regionu oraz regionalizmu. Na podstawie obfitej literatury autor krytycznie podsumował rozwój teorii i wiedzy w tym zakresie, dając następnie własne sugestie teoretyczne. Dorota S i m o n i d e s, Współczesna śląska proza ludowa (habilitacja, 1970). Praca reprezentuje nowatorskie ujęcie problematyki współczesnej żywego folkloru (słownego), jego aktualnych przejawów i gatunków opowiadań ludowych, ich roli społecznej i historyczno-narodowej oraz współczesną funkcję folkloru. Uniwersytet Mikołaja Kopernika - T o l' U ń Teresa K a I' w i c k a, Drzewa w wierzeniach i praktykach ludu polskiego, 1970. Promotor: prof. dr Jadwiga Klimaszewska. Treść pracy stanowi zagadnienie rekonstrukcji dawnych wierzeń i praktyk w tradycyjnej kulturze ludowej XIX i I połowy XX w. oraz zagadnienie kultu drzew u Słowian. Uniwersytet War s z a w s k i Zofia S o k o l e w i c z, Plon, obrzęd i widowisko (habilitacja, 1968). Jest to próba etnologicznego ujęcia zwyczajów rolniczych i obrzędów. Autorl<a zgodnie z założeniem pracy przedstawia różnorodne funkcje społeczne tej samej �356 Kronika formy obrzędowej w warunkach drobnokapitalistycznej wsi europejskiej XX wieku. Rozważania przeprowadzono w oparciu o materiał etnograficzny z terenów o zróżnicowanych warunkach gospodarczych, społecznych i politycznych. Danuta M a l' k o w s k a, Przeobrażenia rodziny wiejskiej i społeczności lokalnej na Podlasiu od połowy XIX do połowy XX w. w świetle ogólnych przemian społeczno-kulturowych, 1969. Promotor: prof. dr Witold Dynowski. (ODilE nie posiada informacji o treści pracy) Uniwersytet im. Bolesława Bieruta - W l' o c ł a w Krystyna Ś w i e l' c z y ń s k a, Obrzędy inicjacyjne w kulturze ludów Afryki południowej i zachodniej, 1969. Promotor: prof. dr Józef Gajek. Praca jest monografią problemową. Badaniami objęto ludy zamieszkałe na południe od Sahary: plemiona bantyjskie, Pigmejów, Hotentotów, Buszmenów oraz niektóre plemiona centralno-sudańskie. Do analizy materiału źródłowego posłużono się metodą historyczno-porównawczą i kartograficzną. Ewa J ę c z a l i k, Dolnośląskie malarstwo ludowe na szkle, 1970. Promotor: doc. dr Adolf Nasz. Przedmiotem pracy jest zespół obrazów malowanych na szkle, posiadających pewną ilość wspólnych cech stylowych, a produkowanych w okresie od II polowy XVIII do końca XIX wieku na terenie Podsudecia Śląskiego. Praca zawiera rozważania na temat genezy i lokalizacji głównego centrum produkcyjnego obrazów, omówienie ich tematyki orai analizy formalnej, ustalenie chronologii, określenie techniki ich malowania i autorstwa, próbę ogólnej charakterystyki na tle malarstwa innych regionów. Feliks O l e s i e juk, Ludowy obrzęd weselny na mieszanym obszarze polsko-ukraińskim w woj. lubelskim (zagadnienia genezy i zmienności), 1970. Promotor prof. dr Józef Gajek. Praca przedstawia zróżnicowanie obrzędu weselnego na terenie woj. lubelskiego, a więc w strefie małopolsko-mazurskiej i na pograniczu polsko-ukraińskim. Zróżnicowanie to wynika z układów etnicznych, z różnych dróg rozwoju elementów pierwotnych wesela. Problem genezy zwyczajów został omówiony poprzez porównanie elementów typu prawno-społecznego i typu sakralnego. Instytut Historii Kultury Materialnej PAN - War sza w a Anna S z y f e r, Tradycyjna wiedza i wierzenia ludowe na Mazurach, Warmii i Kurpiach i ich współczesne przeobrażenia (na przykładzie ludowej astronomii i meteorologii), 1968. Promotor: prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa. Celem pracy jest wykazanie stanu zachowania polskiej kultury tradycyjnej Mazurów i Warmiaków na przykładzie wiedzy i wierzeń tradycyjnych; porównanie zasobu zachowanych treści tradycyjnych na Mazurach, Warmii i Kurpiach i ich odtworzenie; prześledzenie współczesnych przeobrażeń w tej dziedzinie życia wsi, polegających przede wszystkim na rozpadzie i zaniku treści tradycyjnych. Krzysztof M a k u l s k i, Współczesne pasterstwo na Saharze (Kierunki zmian społecznych a obecna sytuacja ekonomiczna), 1969. Promotor: prof. dr Witold Dynowski. Głównym tematem pracy są zmiany społeczno-ekonomiczne w feudalnym społeczeństwie pasterskim Tuaregów KeI Ahaggar pod wpływem industrializacji centralnej Sahary (rozwój eksploatacji nafty oraz przemysł atomowy). W wyniku tego procesu nastąpiło załamanie się dotychczasowego układu społecznego, opartego na 4 warstwach: feudałów, szlacheckich plemion wasalnych, wolnych rolników i niewolników. Nowe możliwości pracy w przemyśle przyciągają większość przedstawi- �357 Kronika cieli warstwy rolników i niewolników. W tej sytuacji powstaje problem gospodarki pasterskiej, która może być kontynuowana tylko przy zmienionych warunkach jedynie poprzez gruntowną modernizację. Wanda L e o p o l d, Społeczno-kulturowe przeobrażenia Afryki współczesnej w świetle narodzin i rozwoju powieściopisarstwa Nigerii, 1969. Promotor: prof. dr Józef Chałasiński. Autorka omówiła w pracy następujące problemy: Rozwój polityczny Nigerii. Zróżnicowanie etniczne i odrębności kulturowego rozwoju. Oświata, formowanie się elity, początki piśmiennictwa w języku angielskim. Dalsza część pracy poświęcona jest analizie utworów głównych przedstawicieli powieściopisarstwa Nigerii. Na podstawie materiałów Ęlżbieta ODiIE opracowała Królikowska XLV WALNE ZGROMADZENIE PTL l SESJA NAUKA W MIĘDZYRZECZU W DNIACH 18-20 WRZESNIA 1970 R. Otwarcia XLV WZ PTL dokonała prezez Towarzystwa, prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska, po czym jednomyślnie wybrano na przewodniczącą WZ dr Annę Kowalską-Lewicką. Przed rozpoczęciem obrad prof. dr M. Znamierowska-Priifferowa wygłosiła krótkie wspomnienia pośmiertne o zmarłych w ub. roku członkach PTL: Janie Rompskim, Zofii Durbas, Józefie Kupcu i Stefanii Cwik. Proponowany porządek dzienny przedstawiał się następująco: 1. Odczytanie i przyjęcie protokołu z XLIV Walnego Zgromadzenia; 2. Wybór Komisji Mandatowo-skrutacyjnej i wnioskowej; 3. Sprawozdanie Zarządu Głównego; 4. Sprawozdanie i wnioski Głównej Komisji Rewizyjnej; 5. Dyskusja; 6. Zatwierdzenie bilansu, sprawozdań i wniosków GKR oraz udzielenie absolutorium Zarządowi Głównemu PTL; 7. Upoważnienie ZG PTL do opracowania planu pracy i budżetu PTL na 1971 r.; 8. Uchwalenie wniosków, przedłożonych przez Komisję Wnioskową; 9. Wybory członków Zarządu Głównego, Głównej Komisji Rewizyjnej i Sądu Koleżeńskiego PTL na kadencję 1970-1973. Porządek dzienny przyjęto po uzupełnieniu pkt. 2 o Komisję Matkę. Ad 1. Protokół z poprzedniego WZ przyjęto po drobnych uzupełnieniach. Ad 2. W głosowaniu jawnym wybrano: Komisję Matkę M. Frankowska, J. Klimaszewska, A. Godlewski, M. Kamocka, J. Lech; Komisję Mandatowo-skrutacyjną - J. Kucharska, J. Wronkowska, H. Łopuszański; Komisję Wnioskową A. Kutrzeba-Pojnarowa, Z. Jasiewicz, J. Jastrzębski, P. Kaleciak. Ad 3. Sprawozdanie za okres ub. kadencji odczytała sekretarz gen. B. Jaworska-Kopczyńska. Skrót sprawozdania znajduje się na stronach 360-371 tegoż tomu. Ad 4. W imieniu GKR sprawozdanie wygłosił I. Kuźniewski. GKR stwierdziła prawidłowość gospodarki finansowej, konieczność przeanalizowania przez ZG zakresu pracy i wykonywanych czynności pracowników biura i ścisłego powiązania z działalnością innych agend Towarzystwa, oceniła pozytywnie współpracę z instytucjami państwowymi i samorządowymi, zalecając lepszą koordynację harmonogramów prac wydawniczych z planami finansowymi i intensyfikację wysiłków nad sprzedażą. GKR oceniła dwuletnią działalność Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej jako pożyteczną i celową, podnoszącą naukową i społeczną użyteczność Towarzystwa. Odnośnie biblioteki GKR stwierdziła stopniowe usuwanie dotychczasowych zaniedbań, poszerzenie kręgu czytelników i wzrost księgozbioru. No- �358 Kronika' wemu Zarządowi GKR zaleca rozwiązanie kwestii pomieszczeń dla archiwum Towarzystwa. W zakończeniu GKR stwierdza poważny wkład pracy oraz znaczne osiągnięcia ZG i wnosi o udzielenie absolutorium ustępującemu Zarządowi. Z kolei nastąpiło uroczyste wręczenie dyplomów honorowego członka PTL prof. dr Stanisławowi Bąkowi, prof. dr Boleslawowi Olszewiczowi, prof. dr Kazimierzowi Dobrowolskiemu, dr. Sebastianowi Flizakowi i Zofii Szembel{(·)wnie. W imieniu Komisji Matki J. Klimaszewska przedłożyla proponowaną listę członków nowego Zarządu Głównego, Głównej Komisji Rewizyjnej i Sądu Koleżeńskiego, poszerzoną przez dodatkowych kandydatów, zgłoszonych z sali obrad. Do ZG zgłoszono dodatkowo: P. Kaleciaka, A. Godlewskiego, T. Wróblewskiego i B. Januszkiewicza. Zaproponowano nadto przesunięcie z Sądu Koleżeńskiego do ZG - L. Malickiego i K. Pietkiewicza. Do GKR dodatkowo zgłoszono P. Niedźwiedzińskiego, a do Sądu Koleżeńskiego T. Prus-Wiśniowskiego, M. Biernacką, W. Jostową. A. Kuczyńskiego i J. Lecha. Ad 5 St. Błaszczyk w dyskusji stwierdził, że ilość członków PTL pozornie rośnie, lecz znaczna ich część zalega z opłacaniem składek, co niejednokrotnie st warzalo pmblemy przy wyborze delegatów na WZ. W związku z tym St. Błaszczyk apeluje o terminowe opłacanie składek, usprawnienie sposobu ich ściągania i składanie wniosków o skreślenie w razie konieczności. A. Kutrzeba-Pojnarowa apeluje o aktywniejsze włączanie się pracowników uniwersyteckich do prac w PTL, które jest obecnie jedyną instytucją, skupiającą etnografów w Polsce. Apeluje o konsolidację i bardziej zwarte współdziałanie między poszczególnymi ośrodkami. A. Kowalska-Lewicka zachęca do uaktywnienia działalności, by Towarzystwo znalazło się w następnej kategotii towarzystw. W sprawie składek członkowskich wypowiadali się kolejno: L. Malicki. B. Januszkiewicz, M. Znamierowska-Priifferowa i F. Wokroj. Mówcy postulowali powrót db zdecentralizowanego systemu ściągania składek członkowskich, kwartalnego sporządzania wykazów zaległych składek zarówno w oddziałach jak i ZG. Ostatni z mówców zwrócił nadto uwagę na zapasy wydawnictw. B. Jaworska w uzupełnieniu tej wypowiedzi poinformowała o dokonanej przecenie wydawnictw. Ad 6. W głosowaniu jawnym zatwierdzono sprawozdanie ZG i GKR i udzielono absolutorium ustępującemu Zarządowi. Ad 7. Na wniosek przewodniczącego zebrania, dr A. Kowalskiej-Lewickiej, upoważniono nowy Zarząd do opracowania planu pracy na 1971 r. po otrzymaniu wskaźników finansowych. Ad 8. Komisja wnioskowa przedłożyła WZ następujące wnioski: 1. O przyznanie członkowstwa honorowego: Jadwidze Sobieskiej za wieloletnią pracę na polu folkloru muzycznego; Janinie Orynżynie za wieloletnią pracę w dziedzinie badań i propagowaniu polskiej sztuki ludowej. Wniosek uchwalono jednomyślnie. 2. Wniosek upoważniający Prezydium ZG do wystosowania memoriału do władz Akademii o jak naj szybsze powołanie Komitetu lub Komisji Etnograficznej jako samodzielnej jednostki w ramach Akademii (treść wniosku była przedmiotem uchwały ZG dnia 17 IX 1970 r.). 3. Wystąpienie do PAN o zwiększenie stanu etatowego dla ODiIE lub zwiększenie bezosobowego funduszu płac. Wniosek uchwalono jednomyślnie. 4. Oddział Toruń postuluje powrót do systemu ściągania składek przez oddziały. Wniosek przyjęto jednomyślnie. Nadto oddział toruński zgłosił postulat zorganizowania wycieczki turystycznej do ZSRR. Zgłoszono również propozycję odbycia następnego WZ w Gdańsku. Decyzję w tym względzie pozostawiono nowemu Zarządowi. �Kronika :359 W dalszym ciągu dyskusji K. Wypych w dłuższym wystąpieniu przypomniał o 2 niezwykle ważnych dla PTL, a przypadających w tym roku rocznicach, a mianowicie 75-leciu istnienia PTL i 25-leciu jego działalności w PRL oraz omówił osiągnięcia i działalność PTL w minionym okresie. Z kolei B. Jaworska zgłosiła propozycję, by wyrazić uznanie osobom pracującym na polu folkloru i ludoznawstwa, nie będącym członkami Towarzystwa, przez nadanie im członkostwa honorowego, jak np. W. Siemionowi. Z. Jarecka wypowiada się za wyrażeniem uznania, lecz przyznanie członkostwa honorowego uznaje za przesadę. A. Kutrzeba-Pojnarowa wysuwa sugestię prof. Antoniewicza zorganizowania sieci społecznych opiekunów zabytków kultury ludowej. Z. Jarecka stwierdza, że należy uhonorować 75 lecie PTL w najbliższym tomie "Ludu". W zakończeniu dyskusji przewodnicząca dr A. Kowalska-Lewicka serdecznie podziękowała organizatorom WZ za sprawną organizację, po czym nastąpiło ogłoszenie wyników wyborów. Uprawnionych do głosowania było 60 delegatów, nieobecnych było 11 delegatów. W głosowaniu tajnym głosy oddało 49 delegatów, w tym ważnych było 48 głosów. Wyniki wyborów odczytał H. Łopuszański. Spośród 27 kandydatów do ZG w wyniku wyborów weszli: prof. dr K. Zawistowicz-Adamska (Łódź), prof. dr M. Znamierowska-Priifferowa (Toruń), doc. dr A. Nasz (Wrocław), doc. dr B. Jaworska (Łódź), dr Leszek Itman (Wrocław), prof. dr Si. Bąk (Wrocław), mgr Sto Błaszczyk (Poznań), ,prof. dr J. Burszta (Poznań), mgr M. Suboczowa (Katowice), mgr P. Kaleciak (Mszana Dolna), dr A. Kowalska-Lewicka (Kraków), prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa (Warszawa), prof. dr F. Wokroj (Poznań), prof. dr M. Frankowska (Poznań), prof. dr R. Reinfuss (Kraków), dr L. Malicki (Gdańsk), doc. dr Z. Jasiewicz (Poznań), dr K. Pietkiewicz (Warszawa), mgr A. Posern-Zieliński (Poznań); na zastępców członków: mgr J~ Optołowicz (Lublin), prof. dr A. Godlewski (Wrocław), mgr Sto Lew (Przemyśl). Na członków GKR wybrano: L Kuźniewskiego (Opole), mgr J. Jastrzębskiego (Tomaszów Maz.), dr B. Linette'a (Poznań), dr J. Dekowskiego (Łódź), mgr P. Niedźwiedzińskiego (Międzyrzecz). Do Sądu Koleżeńskiego wybrano: dr T. Prus-Wiśniewskiego (Myślenice), dr M. Biernacką (Warszawa), mgr A. Kuczyńskiego (Wrocław), dr W. Jostową (Zakopane) i mgr J. Lecha (Łódź). Po południu odbyła się wycieczka autokarowa, w czasie której uczestnicy WZ zwiedzili zabytkowy kościół drewniany w Bukowcu, izbę regionalną w Dąbrówce, gdzie również oglądali występy Lubuskiego Zespołu Pieśni i Tańca z Zielonej Góry i autochtonicznego zespołu re'gionalnego, mającego półwiekową tradycję. Sesja naukowa w dniu 19 września obejmowała z okazji XXV lecia problematykę etnograficzną Ziem Zachodnich i Północnych. W otwarciu sesji uczestniczyli m. in. sekretarz KP PZPR _: Sto Nowaczyński, przew. PMRN - K. Pawliszak, prezes Lubuskiego Towarzystwa Kultury - dr W. Sauter, prezes Międzyrzeckiego Towarzystwa Kultury - inż. W. Gliński, przedstawiciel PK ZSL - J. Trochanowski, kierownik Muzeum w Międzyrzeczu - mgr 'Alf Kowalski oraz W. Kromuszczyński. Gości powitał i obradom przewodniczył mgr St. Błaszczyk. Przemówienia powitalne wygłosili również St. NowaczyfJ.ski, dr Sauter i inż. Gliński. Wygłoszono następujące referaty: Józef Burszta, "Etnografia polska a Ziemie Zachodnie"; Dorota Simonides. "Opolska literatura ludowa w Folklorze Nadodrza"; Anna Szyfer, "Z problematyki badań nad procesami integracji kulturowo-społecznej na Mazurach i Warmii": Wojciech Gluziński, "Funkcje muzeów regionalnych na Ziemiach Nadbałtyckich i Nadodrzańskich"; Ryszard Kukier, "Niektóre zagadnienia etnografii kaszubsko-słowińskiej w XIX i w początku XX wieku"; Kazimierz Pudło, �360 Kronika "Stan badań nad procesem adaptacji i integracji kulturowo-społecznej ludności łemkowskiej na Dolnym Śląsku"; Barbara Kołodziejska, "Przemysł i rzemiosło ludowe na ziemi lubuskiej", Tadeusz Prus-Wiśniowski, "Niektóre cechy demograficzne Ziem Zachodnich i Północnych". W dyskusji nad referatami głos zabrali m. in.: St. Błaszczyk, A. Błachowski, M. Znamierowska-Prufferowa, K. Zawistowicz-Adamska i L. Malicki. Dyskutanci podkreślali bezpośredni związek pomiędzy etnografią i życiem politycznym społecznym i kulturalnym i wskazywali na potrzeby zmobilizowania władz do właściwej opieki nad muzealnictwem etnograficznym i etnografii w ogóle, o właściwą rangę etnografa i etnografii. St. Błaszczyk apelował o pomoc PTL w zakresie urządzenia wzorowej Izby Pamiątek w Dąbrówce Wielkopolskiej. M. Znamierowska-Prufferowa wysuwała dezyderaty odnośnie muzealnictwa etnograficznego a L. Malicki proponował upoważnić ZG PTL do wystosowania pod adresem MKiSzt. petycji w sprawie rozwoju muzealnictwa etnograficznego. W trzecim dniu WZ odbyła się wycieczka. Opracował Konrad Wypycll SPRAWOZDANIE ZARZĄDU GŁOWNEGO POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO Z DZIAŁALNOŚCI W OKRESIE KADENCJI OD 22 X 1967 DO 18 IX 1970 R. L Stan organizacyjny Polskie Towarzystwo Ludoznawcze posiada 19 oddziałów, poprzez które prowadzona jest działalność statutowa. Stan członków w poszczególnych oddziałach jest następujący: Lp. Oddział ____ • ___ .0 ••• 1968 _._-------- ____ 1. Gdańsk 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. Zabrze (Katowice) Kielce Kraków Limanowa Lublin Łańcut Łódź Mszana Dolna Olsztynek (Olsztyn) Opole Przemyśl Poznań Sanok Toruń Warszawa Wrocław Zakopane Zielona Góra Razem: liczba członków 1969 stan na 10 VIII 70 ---- ----- -----_.~_. ---_. 11 15 30 57 25 25 14 50 41 15 20 66 78 19 79 98 79 11 11 12 27 55 24 23 28 63 48 23 22 34 99 14 71 104 88 11 7 10 10 40 40 16 18 44 33 10 10 146 46 9 46 57 61 11 10 733 757 624 �361 Kronika Z przedstawionych danych wynika, że ogólna liczba członków PTL od 1967 r. zmniejszyła się znacznie. Ten ubytek jest wynikiem przeprowadzonej ostatnio, zgodnie z wymogami ordynacji wyborczej nowego statutu, weryfikacji członków zalegających z opłacaniem składek członkowskich. W związku z tym pojawia się potrzeba werbowania 'nowych członków. W ciągu minionych trzech lat najaktywniejsze w tym względzie były Oddziały: poznański, łańcucki, warszawski, wrocławski. Zwiększenie liczby członków jest istotne, gdyż od wzrostu liczby członków Towarzystwa i ich aktywności uzależniony jest dalszy jego rozwój. Ważnym zadaniem było by zrzeszenie w szeregach PTL nie tylko etnografów, ale i specjalistów z nauk pokrewnych, interesujących się kulturą ludową. Rejestr członków i kartoteka składek, zgodnie z zarządzeniami PAN, prowadzone są centralnie we Wrocławiu. Skarbnicy Oddziałów otrzymują dwa razy do roku wykazy zadłużenia członków. Jak wykazała ostatnia weryfikacja, centralny system ściągania składek, wprowadzony w roku 1967, nie jest korzystny dla Towarzystwa. W okresie sprawozdawczym w skład Zarządu Gl. PTL wchodzili: prof. dr K. Zawistowicz-Adamska, prezes; prof. dr M. Znamierowska-Priifferowa, v-ce prezes; doc. dr Tadeusz Wl'óblewski, v-ce prezes; doc. dr Bronisława Jaworska, sekretarz generalny; doc. dr Władysław Kwaśniewicz, z-ca sekr. gen.; mgr Maria Suboczowa, od lutego 1970 1". z-ca sekr. gen.; prof. dr Stanisław Bąk, skarbnik; mgr Stanisław Blaszczyk z-ca skarbnika; prof. dr Józef Burszta, przewodniczący Rady Wydawniczej PTL, oraz członkowie: prof. dr Jadwiga Klimaszewska, mgr Piotr Kaleciak, dl' Kazimierz Pietkiewicz, dr Longin Malicki, dr Anna Kowalska-Lewicka, prof. dl' Anna Kuh'zeba-Pojnarowa, mgr Kazimierz Różanowski, mgr Stefan Lew, mgr Piotr Dekowski. Z-cy członków: prof. dr Franciszek Wokroj, mgr Zofia Neyman, mgr Janusz Optołowicz. Członkowie Głównej Komisji Rewizyjnej: Ignacy Kuźniewski, przewodniczący, doc. dr Zbigniew Jasiewicz, mgr Józef Jastrzębski, dr Bogusław Linette, dr Tadeusz Prus- Wiśniowski. Członkowie Sądu Koleżeńskiego: prof. dr Włodzimierz Antoniewicz, mgr Feliks Olesiejuk. Oprócz osób pracujących społecznie, Towarzystwo nasze zatrudniało w administracji 4 pracowników i jedną woźną; w bibliotece i archiwum 2 pracowników; w wydawnictwie 2 pracowników ,(w tym l osoba w redakcji "Literatury Ludowej"); w Ośrodku Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi 1 pracownika, w Redacji "Dzieł wszystkich" Oskara Kolberga w Poznaniu - 7 pracowników. II. D z i a ł a l n ość Zar ządu G łów n e g o jego organów Od ostatniego Walnego Zgromadzenia odbyły się 3 posiedzenia plenarne Zarządu oraz 5 posiedzeń Prezydium Zarządu Głównego PTL. W okresie całej trzyletniej kadencji Zarząd odbył 11 posiedzeń plenarnych, 16 posiedzeń Prezydium, 2 Walne Zgromadzenia: w Limanowej (1968) i Toruniu (1969) oraz przygotował Walne Zgromadzenie Delegatów w Międzyrzeczu (1970). Główna Komisja Rewizyjna w czasie od 13 X 1969 przeprowadziła 3 kontrole działalności Zal"Ządu Głównego PTL i 3 redakcji DWOK, zaś w okresie całej kadencji odbyło 10 kontroli. Szczegóły ustaleń zawarte są w sprawozdaniu GKR. Sąd Koleżeński nie odbył żadnego posiedzenia. Działalność Zarządu Gl. koncentrowała się na pomocy czy współdziałaniu w pracach poszczególnych Oddziałów i Sekcji oraz realizacji podjętych akcji specjalnych, �362 Kronika ponadto realizowano uchwały W.Z. w Łodzi, Limanowej i Toruniu oraz zarządzenia i sugestie władz zwierzchnich. Na wiosnę 1968 r. Zarząd Gl. zorganizował w Toruniu specjalną konferencję. na której przedstawiciele wszystkich Oddziałów dyskutowali nad formami pracy wewnętrznej i nad podjęciem dwóch akcji specjalnych: prac przygotowawczych. związanych z tworzeniem małych skansenów i badaniami folkloru wiślanego oraz utworzenie przy PTL centralnego Ośrodka Informacji i Dokumentacji Etnogl'aficznej (akcje finansowane dodatkowo przez PAN). Władze Towarzystwa nawiązały bliższe kontakty z instytucjami centmlnymi oraz z niektórymi organizacjami społecznymi i politycznymi. Na ręce przedstawicieli tych instytucji przekazano szereg dezyderatów oraz interwencji zmierzających do wywalczenia naszej dyscyplinie należnej jej pozycji w życiu społecznym i kulturalnym kraju. W PAN starano się o ponowne powołanie Komisji Etnogwficznej przy którymś z Komitetów Naukowych Akademii, o możliwości zapraszania gości zagranicznych na sesje naukowe Towarzystwa, o poparcie wyjazdów zagranicznych przedstawicieli PTL na imprezy międzynarodowe, o uzyskanie dodatkowych ]uedytó\\' na akcje specjalne. Interweniowano w Ministerstwie Kultury i Sztuki w sprawie truclności. jakie napotyka organizowanie skansenów, jak również w sprawie obsadzenia stanowisk w działach etnograficznych muzeów przez niefachowców. W wyniku złożonych przez Towarzystwo wniosków w 1969 r. trzech działaczy Towal"Zystwa otrzymało odznakę "Zasłużonego działacza kultury", a jedenastu odznakę "Za opiekę nad zabytkami". W dziedzinie wewnętrznych prac organizacyjnych specjalna komisja Z. Gl. w składzie: prof. dr F. Wokroj, mgr SI. Błaszczyk oraz mgr J. Optołowicz opracowała w latach 1968-1969 nową, zdemokratyzowaną wersję statutu Towarzystwa. uchwaloną przez W. Z. w TaTuniu w 1969 r. i zatwierdzoną w dniu 4 III 1970 r. przez Wydział Spraw Wewnętrznych m. Wroclaw.ia. Głównym celem statutu bylo zreformowanie systemu wyborów władz Towarzystwa, aby zapewnić proporcjonalny do ilości członków udział wszystkich środowisk w wyborze Zarządu Towarzystwa. Ponadto w początku 1970 r., na żądanie PAN, Z. Gl. opracował perspektywiczny plan pracy PTL na lata 1971-1975. Plan szczegółowo omówił zamierzenia Towarzystwa w dziedzinie organizacji sesji, sympozjów problemowych i okolicznościowych, prac badawczo-naukowych oraz prac z dziedziny informacji i dokumentacji etnograficznej. Ponadto perspektywiczny plan wydawniczy Towal·zystwa. jak również plany związane z upowszechnieniem wiedzy i akcjami samokształceniowymi. III. Ogól n a c h a rak t e r y s t Yk a d z ia ła l n ości O d d z i a łów Realizacja zamierzeń organizacyjnych, naukowych, czy popularyzatorskich przebiegała w różnych Oddziałach z rozmaitym nasileniem i przy użyciu różnych form. Do najczęściej stosowanych należały spotkania członków Oddziałów połączone z referatami. Wśród referatów o dość szerokiej problematyce najwięcej poświęconych było badaniom regionalnym, związanych z terenem działalności poszczególnych Oddziałów oraz referatów, związanych zainteresowaniami naukowymi poszczególnych -członków. Na uwagę i naśladownictwo zasługują urządzane przez niektóre Oddziały cykle odczytów publicznych, takich jak zorganizowany przez Oddział Poznański w I pol. �Kronika 363 1969 1'. cykl wykładów religioznawczych 1, czy w II pol. 1969 r. cykl wykładów z zakresu kultury ludowej Wielkopolski", jak również zorganizowany przez Oddział Krakowski cykl wykładów poświęconych etnografii ludów pozaeuropejskich 3. Również godną poparcia formą było organizowanie, często przy współpracy z innymi instytucjami, sesji, na które zapraszano specjalistów z innych ośrodków. Ta ostatnia forma napotykała na znaczne trudności, związane z ograniczonymi możliwościami finansowymi Oddziałów, jednakże należy chyba w przyszłości zwrócić na nią większą uwagę· Znacznie rzadszą formą pracy Oddziałów są badania terenowe. Członkowie Towarzystwa zatrudnieni w różnych instytucjach nie dysponują na ogół czasem i dodatkowym pracom mogą poświęcić jedynie czas urlopu wypoczynkowego, a Towarzystwo tylko w ograniczonym zakresie może takie prace finansować. Badania podejmują głównie te Oddziały, którym udało się wejść w porozumienie z innymi placówkami naukowymi czy społecznymi, takimi jak: muzea, komisje ochrony zabytków przy PTTK, czy kuratoria szkolne itp. W okresie sprawozdawczym Oddział Przemyski urządził obóz naukowy w Dubiecku i prowadził badania w pow. Krosno i Przeworsk, organizowane w ramach obozu naukowo-badawczego SN w Przemyślu. Oddział w Toruniu przeprowadził badania do przyszłego skansenu w Mogilnie, Kaszczorku i Silnie oraz prace badawcze nad folklorem wiślanym; Oddział Wrocław badania skansenowe w 1968 i 1969 w Międzylesiu; Oddział Łódzki badania skansenowe w 1968 i 1969 w Smardzewicach; Oddział Sląski z Zabrza badania dla informatora o kulturze ludowej na śląsku oraz Oddział w Łańcucie badania z zakresu folkloru muzycznego w Handzlówce i okolicznych wioskach. Ponadto Oddział w Łańcucie prowadził prace w zakresie zabytków architektury (suszarnia w Dąbrówkach i chałupa chłopa pańszczyźnianego w Husowie), poszukiwania gwarowe i prace z zakresu inwentaryzacji fotograficznej zabytków kultury ludowej. Oddział Gdański prowadził badania nad sztuką ludową regionu Kociewia. Oddział opolski zbierał materiały z zakresu plastyki i folkloru muzycznego. Na szczególną uwagę zasługuje zbieranie pieśni powstańczych i plebiscytowych. Oddział Zakopiański prowadził inwentaryzację kapliczek i rzeźb ludowych oraz współpracował przy organizacji skansenu w Zubrzycy. Stosunkowo mało rozwinięta była akcja organizowania odczytów popularyzatorskich. Wprawdzie niektóre Oddziały mają i na tym odcinku pewne osiągnięcia (cykl odczytów w Łańcucie razem z TWP), należy jednakże stwierdzić, że ogólnie brak tym poczynaniom wyraźnego planu działania. W roku ubiegłym w związku z licznymi uroczystościami rocznicowymi niektóre Oddziały (Sląsk, Przemyśl, Poznań, Łódź, Łańcut, Gdańsk) włączyły się do 1 M. Frankowska, Religie pierwotne; T. Wróblewski, Buddyzm i jego znaczenie w kulturze ludów Azji polu dniowo-wschodniej ; Z. Jasiewicz, Islam w procesach przeobrażeń spoleczno-kulturowych radzieckich ludów środkowo-azjatyckich; M. Frankowska, Współczesne wierzenie Indian Meksyku; M. Posern-Zielińska, Współczesne wierzenia Indian Ameryki Północnej; A. Posern-Zieliński, Współczesne wierzenia ludów Oceanii; E. Ciupak, Katolicyzm tradycyjny w Polsce. 2 J. Burszta, Kultura ludowa regionu wielkopolskiego; T. Wróblewski, Budownictwo ludowe; St. Błaszczyk, Sztuka ludowa; A. Glapa, Strój ludowy; J. Dydowiczowa, Obrzędowość doroczna; A. Wojciechowska, Obrzędowość rodzinna; W. Sobisiak, Ludowe zwyczaje prawne; J. Burszta, Lecznictwo ludowe; Z. Jasiewicz, Czary i wróżby; J. Pieprzyk, Elementy ludowe w kulturze mieszkańców Poznania. 3 A. Kowalska-Lewicka, Senegal, kraj i ludzie; A. Kowalska-Lewicka, Mauretania, kraj i ludzie; A. Kowalska-Lewicka, Ludy pasterskie Sahary; A. Kowalska-Lewicka, Wśród dorzecza Indian Amazonki; SL Mycielski, Afryka, kraj kontrastów; Wakarz, Sumatra, kraj i ludzie; K. Wolski, W siepach i pustyniach Beludżystanu. �364 Kronika akcji dni folkloru regionalnego, powiatowych i wojewódzkich festiwali sztuki ludowej oraz licznych konkursów i wystaw. Najsłabiej rozwiniętą formą działalności Oddziałów jest publikowanie prac popularno-naukowych (z wyjątkiem projektu Oddziału Sląskiego) oraz udzial naszych członków w publicystyce społeczno-kulturalnej (wyjątkami Oddział Gdańsk i Opole). być może nie wszystkie Oddziały złożyły w tym zakresie sprawozdania. Chcielibyśmy zwrócić w tym miejscu uwagę na pewne nietypowe formy działalności Oddziałów, które wydają się godne naśladowania: np. Oddział Lańcucki organizował spotkania z twórcami ludowymi, zaś odczyt sprawozdawczy o festiwalu uzupełniony był występem zespołów. Oddział Toruński urządził wieczór autorski poety regionalnego z udziałem naukowców i artysty recytatora. Oddzi~ł Gdański nawiązał współpracę z klubami szkolnymi i studenckimi pomagając im w organizacji quizów i wycieczki. Wreszcie Oddział Limanowski pomaga w organizacji muzeum regionalnego. Należy podkreślić, że podejmowane akcje organizowane były przez poszczególne Oddziały głównie w oparciu o własne siły, z funduszów uzyskiwanych spoza Towarzystwa, bowiem Zarząd Główny borykał się z dużymi trudnościami finansowymi, w wyniku których w minimalnym tylko stopniu mógł datować prace Oddziałów. Omawiając prace poszczególnych Oddziałów na zakończenie warto przypomnieć wkład pracy poniesiony przez Oddział Lódzki przy zorganizowaniu Walnego Zgromadzenia i sesji naukowej w 1967 r., Oddziału Limanowskiego w 1968 r. oraz Oddziału Toruńskiego, który był gospodarzem ogólnopolskiej konferencji PTL w 1968 r. oraz zorganizował, z wielkim nakładem pracy i środków, jubileuszowe z okazji XXV-lecia PRL Walne Zgromadzenie i Sesję Naukową w 1969 r. W sesji tej obok członków PTL wzięli udział również goście zagraniczni. IV. P r a c e S e k c j i A m e ryk a n i s t y c z n e j, C e nt r a l n e g o Oś r o d k a I n f o r m a c j j i D o k u m e nt a c j i E t n o g r a f i c z n e jor a z B i b l i o t e k i i A rchiwum A. Przy Towarzystwie istnieje osobna Sekcja Amerykanistyczna 4 ukonstytuowana na zebraniu w dniu 20 kwietnia 1969 r. Pracami sekcji kieruje prof. dr Maria Fmnkowska. Siedzibą sekcji jest Poznań, liczy ona 35 członków, a jej celem jest praca naukowa oraz działalność naukowo-popularyzacyjna. W planach pracy przewiduje się organizowanie co dwa lata amerykanistycznego seminarium naukowego. W okresie sprawozdawczym odbyło się 19 posiedzeń Zarządu Sekcji. W roku 1968 działalność Sekcji koncentrowała się głównie na organizacji III Etnograficznego Seminarium Amerykanistycznego, które odbyło się w Poznaniu w dniach 18 do 20 IV 1969 r. Seminarium poświęcone było problematyce meksykanistycznej. Wzięły w nim liczny udział prawie wszystkie ośrodki etnograficzne w kraju, a także przedstawiciele innych, pokrewnych dyscyplin - historii, archeologii, socjologii i geografii. W czasie obrad wygłoszono 9 referatów o rozwoju etnologii i etnografii w Meksyku oraz o kulturze Indian meksykańskich i jej współczesnych przeobrażeniach 5. Poruszono także kwestię polskich kontaktów z Meksykiem i odzwierciedlenie ich w literaturze polskiej. Na zakończenie odbyło się zebranie organizacyjne członków Sekcji 4 5 Sprawozdanie Patrz ,.Lud", opracowane przez t. 53, S. 460-464. Sekretariat Sekcji. �Kronika 365 Amerykanistycznej PTL. Referaty wygłoszone na Seminarium oraz obszerne sprawozdanie z dyskusji zostały opublikowane w "Etnografii Polskiej", t. XIV/2. W następnym okresie, tj. od końca roku 1969 i w r. 1970, zajęto się przygotowywaniem IV Seminarium Amerykanistycznego, które poświęcone zostanie problematyce religioznawczej. Opracowano również projekt działalności popularyzacyjnej Sekcji Amerykanistycznej. Sekcja zamierza rozpocząć akcję odczytową, a każdy cykl odczytów wydać w pracy zbiorowej. Jednakże prawidłową działalność Sekcji i konsekwentne realizowanie zakreślonych planów niesłychanie utrudnia, a często uniemożliwia brak odpowiednich środków finansowych. W dotychczasowej działalności Sekcji największy nacisk położony był na indywidualną pracę poszczególnych członków Sekcji. W okresie sprawozdawczym członkowie opublikowali i oddali do druku 25 prac (w tym publikacje książkowe, artykuły naukowe i populal"no-naukowe, oraz sprawozdania). B. Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL w Lodzi, pracujący pod kierunkiem prof. dr K. Zawistowicz-Adamskiej, rozpoczął swoją działalność we wrześniu 1968 l". po otrzymaniu specjalnej subwencji z PAN. Pierwszym etapem prac ODiIE było gromadzenie materiałów w celu sporządzenia kartotek z podstawowymi informacjami z zakresu etnografii. W początkowym etapie prac, tj. w 1968 r., opracowano: wykaz prac magisterskich wykonanych w poszczególnych uniwersyteckich katedrach etnografii w latach 1945-1968 (Kraków, Lublin, Lódź, Poznań, Toruń, Warszawa, Wrocław). Sporządzono wykaz prac doktorskich i habilitacyjnych z zakresu etnografii wykonanych w latach 1959-1968 i założono karty dokumentacyjne tych prac. Sporządzono wykaz muzeów etnograficznych oraz muzeów regionalnych, posiadających działy etnografii. Sporządzono wykaz instytucji etnograficznych (uniwersyteckich, akademickich, towarzystw krajowych i zagranicznych). Opracowano ankietę informującą o działalności placówek etnograficznych w Polsce w latach 1960-19696• Opracowano aktualną kartotekę osobową, zawierającą wykaz osób pracujących w dziedzinie etnografii z jednoczesną informacją o ich specjalności naukowej. W pierwszym rzędzie przystąpiono do rejestracji członków PTL. W ciągu 1969 r. kontynuowano prace rozpoczęte w 1968 r. oraz podjęto nowe prace. Rozprowadzono opracowaną przez Ośrodek ankietę o działalności placówek etnograficznych w Polsce (katedry uniwersyteckie, muzea). Założono kartotekę twórców ludowych. Przystąpiono do zakładania kartoteki filmu etnograficznego. Gromadzone są materiały o zjazdach, konferencjach, wystawach muzealnych i innych. Założono wstępną kartotekę wycinków prasowych. Prowadzone są prace nad klasyfikacją materiałów dokumentacyjnych, dostosowaną do potrzeb Ośrodka. W zakresie informacji przygotowano materiały do kroniki w "LUDZIE". Nawiązano współpracę celem zbierania, przekazywania i wymiany materiałów z niektórymi instytucjami w kraju i zagranicą. Ponadto Ośrodek udziela szeregu informacji indywidualnym osobom z kraju i z zagranicy. W roku 1970 działalność Ośrodka koncentrowała się głównie wokół uzupełnienia i weryfikowania posiadanych materiałów (kartotek). Kontynuowane były prace nad uzupełnieniem kartotek, zespołów regionalnych, twórców ludowych. Uzupełnieniem wykazu członków PTL oraz uzupełnianiem bibliografii prac z zakresu dokumentacji, informacji i muzealnictwa. Prace nad weryfikacją wycinków prasowych, klasyfikacją teniatyki etnograficznej. Ponadto założono: kartotekę festiwali i imprez folklorystycznych w Polsce w 1969 r. Rozesłano ankietę dotyczącą badań terenowych 6 Ankieta zbierała informacje o wyjazdach zagranicznych pracowników placówek, badaniach terenowych, archiwach (w przypadku muzeów). poszczególnych �366 Kronika oraz wykonano wiele innych prac z zakresu informacji: opracowano szereg komunikatów, m. in. "Uwagi o stanie źródeł pochodnych w etnografii" na międzynarodową konferencję Ośrodka Informacji i Dokumentacji Naukowej PAN, która odbyła się w dniach 12 X-16 X 1970 r. w Zakopanem. D. Działalność biblioteki w 3-letnim okresie sprawozdawczym ilustrują następujące zestawienia: 1. Nabytki Lata wymiana zakup inne razem 846 850 871 46 93 58 22 25 20 914 968 949 2567 197 67 ----- 1968 1969 19'70 -------,._- Ogółem 2. Udostępnianie La ta 19687 1969 B 1970 2831 egz. księgozbioru Ilość czyt. na miejscu 787 2054 Ilość wypoż. książek 2388 6970 Ilość ks. sprawdz. z in. bibliot. Ilość wypoż. ks. poza czyt. 76 129 617 16 10 10 W okresie sprawozdawczym 1969-1970 wymianę wydawnictw prowadzono z 227 instytucjami, w tym 167 instytucjami zagranicznymi i 60 instytucjami krajowymi. W ostatnim okresie nawiązano kontakt z 12 nowymi instytucjami (z 7 zagranicznymi i 5 krajowymi). Dzięki nawiązanym kontaktom uzyskano dalsze nowe czasopisma i dzieła zwarte. W okresie sprawozdawczym 1969-1970 wpłynęło z wymiany 871 egz. wydawnictw, z czego 75<J/oz zagranicy. W latach 1968-1970 poszerzono wymianę zagraniczną o 21 nowych kontrahentów. Dział wymiany utrzymuje ścisłą współpracę z: Zakładem Katalogów Centralnych Biblioteki Narodowej w Warszawie, Działem Katalogów Centralnych Biblioteki PAN w Warszawie oraz Biblioteką Uniwersytecką we Wrocławiu. do których przekazuje roczne wykazy nabytków czasopism zagranicznych. Ważniejsze zagraniczne dzieła zwarte i seryjne (bez czasopism) odnotowywane są w roczniku PTL "Lud" (począwszy od t. 53). Po przeniesieniu biblioteki do nowych pomieszczeń przy ul. Szewskiej 36 wdrożono prace nad katalogiem rzeczowym działu etnograficznego, a w ostatnim czasie pl'Zeprowadzono skontrum księgozbioru. E. Archiwum naukowe PTL znajduje się w pomieszczeniach magazynu wydawnictw Towarzystwa. Zbiory archiwalne udostępniane były czytelni biblioteki PTL. Z materiałów archiwalnych skorzystało w ostatnim okresie kilkanaście osób 9. W 1968 r. biblioteka była nieczynna z powodu przeprowadzki. Księgozbiór udostępniono czytelnikom 26 I 1969 r. g W tym dr Prilipko z Kijowa, redakcja DwOK, Zakład Polskiego i Polska Telewizja. Atlasu Etnograficznego- �367 Archiwum nie posiada oddzielnego pomieszczenia. Lokal przyznany przez Uniwersytet Wrocławski pomieści! tylko księgozbiór i czytelnię. Zarząd Główny czynił starania na Uniwer'sytecie o przydzielenie dodatkowego pomieszczenia na archiwum, jednakże sprawa nie została dotąd załatwiona pomyślnie. V. D z i a ł a l n ość w y d a w n ic z a P TL A. Reformując dotychczasowy styl pracy wydawniczej Towarzystwa i realizując zalecenia PAN, Zarząd Glówny powołał w 1967 r. Radę Wydawniczą, do której weszli redaktorzy wydawnictw ciągłych oraz czasopism. Przewodniczącym Rady został wybrany prof. Józef Burszta, redaktor DwOK .i "Ludu", Członkami Rady zostali: Maria Frankowska ("Prace Etnologiczne"), Jadwiga Klimaszewska (,.Biblioteka Popularnonaukowa"), Anna Kowalska-Lewicka ("Prace i Materiały Etnograficzne"), Julian Krzyżanowski ("Literatura Ludowa"), Anna Kutrzeba-Pojnarowa ("Atlas Polskich Strojów Ludowych"), Kazimiera Zawistowicz-Adamska ("Lódzkie Studia Etnograficzne"). Funkcję redaktora "Archiwum Etnograficznego" pełnił do marca 1970 r. Władysław Kwaśniewicz. Po jego rezygnacji funkcję powierzono Bronisławie Jaworskiej. W okresie sprawozdawczym odbyto 6 posiedzeń Rady Wydawniczej (20 I 68, 20 IV GB, 28 IX 68, 11 169, 17 V 69, 17 II! 70), na których omawiano całokształt polityki wydawniczej, ustalano i zatwierdzano plany wydawnicze. Na posiedzeniu w dniu 17 marca br. uchwalono perspektywiczny plan wydawniczy na lata 19711975. W okresie kadencji obecnego Zarządu wydano: 3 tomy "Ludu", 1 Etnologicznych", :3 tomy "Prac i Materiałów Etnograficznych", 1 tomik Popularnonaukowej", ;~ zeszyty "Literatury Ludowej", 2 zeszyty APSL, ..Łódzkich Studiów Etnograficznych", razem 17 pozycji o łącznej objętości kuszy wydawniczych. "Lud". t. 51. cz. I! (red. J. Gajek) ..Lud". t. 52 (red. J. Gajek) "Lud". t. 5;~ (red. J. BUI'szta) Anna Kowalska-Lewicka, Shipibo. "Prace Etnologiczne", t. IX. (reel. M. Frankowska) Jadwiga Pawłowska, Dolnośląska wieś Pracze w pow. milickim - Kl11tUl'a spoleczna i duchowa. "Prace i Materiały Etnograficzne". t. 25, cz. I! (red. J. Gajek) Wieś Dolnośląska. "Prace i Materiały Etnograficzne", t. 20 (red. A. Nasz) Konrad Wypych, W cieniu fe. "Biblioteka Popularnonaukowa", t. 5 (red. M. Frankowska) "Literatura Ludowa", z. 4-6/66 (red. J. Krzyżanowski) .,LiteratUl"u Ludowa", z. 1-3/67 (red. J. Krzyżanowski) ,.Literatura Ludowa", z. 4--6/67/68 (red. J. Krzyżanowski) Gustaw Fierla, Strój Lachów Sląskich, "Atlas Polskich Strojów Ludowych" (red. O. Gajkowa) Władysław Kolago, Strój kolbielski. "Atlas Polskich Strojów Ludowych" (red. O. Gajkowa) tom "Prac "Biblioteki 2 roczniki 212,47 ar- 21,75 ark. wyd. 28,75 ark. wyd. 34,62 ark. wyd. 10,50 ark. wyd. 14,75 ark. wyd. 26,- ark. wyd. ark. 9,25 ark. 8,25 ark. 16,ark. 10,- wyd. wyd . wyd. wyd. 5,25 ark. wyd. 6,10 ark. wyd. �368 Kronika "Łódzkie Studia Etnograficzne", -Adamska) "Łódzkie Studia Etnograficzne", -Adamska t. X (red. K. Zawistowicz11.25 ark. wyd. t. XI (red. K. Zawistowicz10,- ark. wyd. 212,47 ark. wyd. Łącznie w latach 1967-70 Z wymienionych pozycji w ostatnim roku wydano 7 tomów o łącznej objętości 113,22 arkuszy, a to: :14,62ark. wyd. '"Lud" t. 53 (red. J. Burszta) A. Kowalska-Lewicka, Shipibo (red. M. Frankowska) 10,50 ark. wyd. 26,- ark. wyd. Wieś Dolnośląska. PiME t. 20 (red. A. Nasz) K. Wypych, W cieniu fe (red. M. Frankowska) 10,- ark. wyd. Wt. Ko1ago, Strój Kolbielski (red. O. Gajkowa) 6,10 ark. wyd. "Łódzkie Studia Etnograficzne", t. XI (red. K. Zawistowicz-Adamska) 10.- ark. wyd. 16.- ark. wyd. "Literatura Ludowa", z. 4-6/67/68 (red. J. Krzyżanowski) 113,22 ark. wyd. Do druku przekazane zostały następujące pozycje: "Lud", t. 54 (red. J. Burszta) Józef Majchrzak, Dolnośląskie pieśni ludowe "Łódzkie Studia Etnograficzne", t. XII (red. S. Bąk) 25,- ark. wyd. lO,-ark. wyd. 11.- ark. wyd. W trakcie opracowania technicznego, redakcyjnego lub edytorskiego znajdują się: 3 pozycje "Archiwum Etnograficznego", 1 pozycja "Prac Etnologicznych", 2 pozycje "Biblioteki Popularnonaukowej", 1 pozycja "Prac i Material(Jw Etnograficznych" oraz 1 "Atlas Strojów Ludowych". Razem 9 pozycji o objętości około 96 arkuszy. Wydanie tych pozycji jak również t. 54 "Ludu" i t. 13 "Łódzkich Studiów Etnograficznych" przewidywane jest w 1971 r. B. W okresie sprawozdawczym ID, tj. w ciągu 2 lat i S miesięcy, ukazało się ,drukiem 7 tomów DwOK o łącznej objętości 305,9 arkuszy: XII. III. VI. XII. VIII. X. VI. 1967 tom 60 44 1968 45 52 1969 41 cz. I Góry i Podgórze, cz. II Góry i Podgórze, Białoruś-Polesie Mazowsze, cz. VI 66 Korespondencja 1970 45,5 ark. wyd. 27,S 42,41,40.1 55,54,5 Przyslowia O. Kolberga, III 42 Mazowsze, cz. VII Razem 305,9 ark. wyd. Łącznie od początku prac poligraficzno-wydawniczych, tj. od 1961, ukazało się 51 tomów o objętości 1377,9 ark. wyd. (około 78~/0całości DwOK). Z tego w ostatnim roku 2 tomy O obj. 109,5 ark. wyd. W druku znajdują się 2 kolejne tomy DwOK: nr 54-55 Ruś Karpacka cz. ID Sprawozdanie opracowane przez redakcję DwOK. �Kronika 369 Roczna produkcja graficzna DwOK wynosi obecnie 2 tomy (ok. 80 ark. wyd.), co odpowiada wysokości dotacji udzielanej przez PAN. W opracowaniu redakcyjnym i graficznym znajduje się aktualnie 10 tomów na poczet planu wyd. lat 1970-1973: t. 37-38. Komentarze tekstowe i muzyczne <lo t. 1-:J(i D1VOK, t. 49-51 Sanockie-Krośnieńskie cz. l-III, t. 56-57 Ruś Cze1'u;ona cz. l-lI i t. 61-63 Studia, 1"ozprawy i artykuły tekstowe i muzyczne (łącznie ok. :HO ark. wyd.). Druk 4 z powyższych tomów (nr 49, 61-63) rozpocznie się w i9'll J". W opracowani u autorskim znajdują się wszystkie pozostałe tomy (17). Są to prace specjalistyczne, toteż większość z nich wykonuje Redakcja DwOK w ramach swojej działalności, przygotowując z rękopisów tomy 47 Chełmskie i Przemyskie, 58-59 Materiały do etnografii Słowian i 73-74 MisceHanea cz. I-II, a także gmmadząc materiały do t. 75 Biografia O. K. i opracowując tomy indeksowe nr 76, 79 i 80. Prawdopodobnie Redakcja przejmie także wykonanie opracowania tomów twórczości muzycznej O. Kolberga (tomy 67-69), ponieważ dotychczasowi autorzy zrezygnowali z pracy i odstąpili od umowy. Komitet Redakcyjny. W okresie sprawozdawczym odbyły się 3 konferencje Komi tetu Redakcyjnego DwOK pod przewodnictwem prof. dr J. Krzyżanowskiego. Najważniejsze uchwały Komitetu dotyczyły ustalenia zasad opracowania i wydania komentarzy tekstowych i muzycznych do tomów 1-36 DwOK (przygotowanych od strony autorskiej przez 19-osobowy zespół komentatorów) oraz poszerzenia zestawienia wydawniczego DwOK z 66 do 80 tomów w związku z dokładniejszym rozpoznaniem spuścizny rękopiśmiennej O. Kolberga. Omawiając akcje wydawnicze Towarzystwa należy podkreślić duże trudności z jakimi borykał się w okresie sprawozdawczym Zarząd Główny PTL oraz Redakcja DwOK. Truclności te wynikają między innymi z tego, że wraz z zakończeniem akcji millenialnej ograniczono w 1966 r. sumę globalnej dotacji, jaką za pośrednictwem PAN otrzymywało Towarzystwo na normalne statutowe cele i akcję specjalną, jaką jest wydawanie Dzieł wszystkich Oskara Kólberga. Budżet Towarzystwa zostal ograniczony do rozmiarów poprzedzających czasy wydawania dzieł Kolberga, podczas gdy Towarzystwo, nie rezygnując z planu pełnego wydania Dzieł Kolberga, walczy o możliwość utrzymania wszystkich swoich serii wydawniczych. Jest to możliwe dzięki współpracy z instytucjami państwowymi i samorządowymi, które doceniając ważność pracy Towarzystwa, przychodzą mu w miarę możności z pomocą finansową. W ostatniej kadencji Zarządu szczególnie pomyślnie układała się współpraca z Radami Narodowymi w Lodzi, Lublinie, Limanowej i Wrocławiu oraz z Mazowieckim Ośrodkiem Badań Naukowych, jak również z organizacjami samorządowymi, takimi jak: Wojewódzki Zarząd Gminnych Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" we Wrocławiu, Centrala Rolnicza Spółdzielni "Samopomoc Chłopska", Centralny Związek Spółdzielni Mleczarskich, czy Rada Robotnicza Fabryki Samochodów Osobowych. Uwzględniając potrzebę popularyzacji oraz sytuację finansową Towarzystwa, Rada Wydawnicza kierowała swe wysilld w kierunku uaktywnienia serii "Biblioteki Popularnonaukowej" i zamierzenia w tym względzie zostały osiągnięte. W okresie sprawozdawczym podejmowano również usilne starania o wzmożenie sprzedaży wydawnictw poprzez państwową sieć księgarską. Akcja ta prowadzona była na terenie Warszawy, Poznania i Wrocławia, lecz nie przyniosła w pełni zadawalających wyników. Obecnie podobną akcję podjęto na terenie Krakowa. I-II. 24 - Lud, t. 55, 1971 �370 Kronika W roku 1970 Towarzystwo po raz pierwszy brało udział we Wrocławiu w kiermaszu książki z okazji miesiąca "Książki i Prasy". Akcję tę uważać należy za zad~walającą zarówno z punktu widzenia ekonomicznego jak i popularyzatorskiego. VI. S p r a w y f i n a n s o w e Dochody Zarządu Gl. PTL w poszczególnych latach kształtowały się prawie na jednakowym poziomie i były względnie pomyślnie realizowane. Dzięki staraniom Zarządu Gl. PTL uzyskiwane były co roku dodatkowe dotacje z PAN na finanso• wanie działalności Towarzystwa lub podejmowanych akcji jak: ochrona zabytków kultury ludowej, utworzenie Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej. Dochody w tys. zł wyniosły: Lp. 1. 2. 3. 4. 5. za rok Rodzaj dochodów Składki członkowskie Sprzedaż wydawnictw Dotacje z PAN Przelewy na akcje i zad. zlec. Zyski nadzwyczajne ---------- .. -------------------- Razem w tys. zł 1968 1969 15 165 692 42 13 72 636 99 2 1 916 821 od l I 70 do 31 VII 70 12 85 440 90 627 Koszty dzialalności statutowej i wydawniczej wynikające z realizacji zadań uchwalonych vrzez Zarząd Gl. PTL i z zatwierdzonych przez PAN rocznych preliminarzy budżetowych wyniosły w tys. zł: Lp. 1. 2. 3. 4. za rok Rodzaj kosztów Koszty Koszty Koszty Straty działalności statut. wydawnicze akcji i zadań zlec. działaln. wydawniczej Razem w tys. zł -----._- --~------- ------ .. ---- ad l I 70 do 31 VII 70 1968 1969 402 422 26 1 323 421 103 11 148 359 67 107 851 858 681 Bilanse Zarządu Gl. PTL są badane co roku przez biegłego księgowego. a orzeczenia z tych badań przekazywane były do PAN i Głównej Komisji Rewizyjnej PTL. Biegli każdorazowo stwierdzali prawidłowość prowadzonych ksiąg rachunkowych i sporządzanych na ich podstawie bilansów. Sytuacja finansowa Towarzystwa była i jest w dalszym ciągu trudna ze względu na wspomniane już ograniczenie dotacji oraz na zaciągnięte zobowiązania wydawnicze z lat poprzednich, jak również na skutek konieczności poniesienia konsekwencji nieopatrznej działalności organizacyjnej i finansowej z lat minionych. Towarzystwo w bieżącym roku było zmuszone wypłacić w wyniku wyroku sądowego 107 tys. zł daw,nym współpracownikom PTL mgr B. Kuźmiczowi i dr A. Glapie. �371 Kronika Z tej przyczyny w roku bieżącym 1970, Towarzystwo boryka się z ogromnymi trudnościami finansowymi. W związku z tym Zarząd Główny podjął konieczne, nieraz drastyczne środki dla zapewnienia równowagi budżetowej poprzez dostosowanie poszczególnych rodzajów działalności do możliwości płatniczych, wzmożenie dochodów ze sprzedaży wydawnictw itp. Mamy nadzieję, że przyszły Zarząd będzie mógł kontynuować rozpoczęte prace w łatwiejszej sytuacji. Na zakończenie chcemy jeszcze raz podkreślić, jak ważnym problemem jest terminowe regulowanie składek członkowskich. Zaległości z tego tytułu są niestety znaczne. Członków zalegających z opłacaniem składek Zarząd Główny PTL na wniosek Zarządów Oddziałów będzie zmuszony w najbliższym czasie ostatecznie skreślić z listy. Kończąc sprawozdanie Zarządu Głównego musimy stwierdzić, że nie cały zamierzony plan prac ustępującego Zarządu został należycie zrealizowany. Zbyt słaba, w naszym mniemaniu, jest jeszcze więź między poczynaniami Zarządu Głównego a poszczególnych Oddziałów. Ze spraw rozpoczętych i wymagających kontynuacji zwracamy uwagę na konieczność: - zakończenia akcji skansenowej, zleconej nam przez PAN, - przedyskutowanie profilu akcji popularyzacyjnej, prowadzonej przez poszczególne Oddzi.ały oraz ewent. podjęcie akcji odczytów międzyoddziałowych, - aktywizację terenów północno-wschodnich, reaktywowanie tam agend Towarzystwa, - powit:kszenie ogólnej liczby członków naszego Towarzystwa. W pmcach zewnętrznych należy dążyć do: - nawiązania jak najszerszej współpracy z innymi instytucjami, zwłaszcza pl'zemyślenie form współpracy z Towarzystwami Regionalnymi, - zacieśnienia współpracy z Radą Towarzystw Naukowych przy PAN. W poczynaniach organizacyjno-finansowych należy mieć na uwadze: - wygospodarowanie pełnego etatu dla sekretarza "Literatury Ludowej", - podejmowanie dalszych wysiłków zmierzających do powiększenia środków finansowych, jakimi dysponuje nasze Towarzystwo. Bronisława I KONGRES ETNOLOGII EUROPE.JSKIEJ 24-28 SIERPIEŃ 1971 R. Jaw01'ska W PARY2U Data zorganizowania wymienionego w tytule notatki kongresu powinna stać się - w myśl intencji jego organizatorów - datą przełomową w historii etnologii (etnografii) światowej w ogóle, a w szczególności w dziedzinie współpracy przedstawicieli tej nauki w zakresie studiów kultur europejskich. Inicjatywa zwołania kongresu została podjęta przez Międzynarodowe Towarzystwo Etnologii i Folkloru (Societe Internationale d'Ethnologie et de F'olklore-SIEF), kontynuujące prace zawiązanego w okresie międzywojennym (z udziałem przedstawicieli Polski) międzynarodowego ośrodka badań sztuki ludowej (CIAP) l. Towarzystwo to włączając 1 Sprawozdania z kongresów CIAP były publikowane w "Ludzie" w tomach: 26, 30, 38. �372 Kronika się organizacYJnie w prace Unii Nauk Antropologicznych i Etnologicznych Rady Filozofii i nauk Humanistycznych (Union Internationale des Sciences Anthropologiques et Ethnologiques du Conseil International de Philosophie et des Sciences Humaines) przyjęło obecnie na siebie obowiązek organizacji i koordynacji prac w zakresie etnologii (etnografii) europejskiej, a kongres był pierwszym kl'Okiem w tym kierunku, jeśli nie liczyć dotychczasowej działalności 6 komisji roboczych, utworzonych w roku 1964, a skupiających przede wszystkim etnografów krajów eUl'Opejskich 2. Organizację kongresu w Paryżu wzięto na siebie Muzeum Sztuki i Tradycji Ludowych (Musee National des Arts et Traditions Populaires), w którego nowym gmachu w Lasku Bulońskim odbywały się obrady. Przewodniczącym kongresu był poprzedni, długoletni dyrektor tegoż muzeum, tWórca najpiękniejszych wystaw etnograficznych w muzeach francuskich i inicjator nowych wystaw w tym muzeum, G. H. Riviere. Jego zastępcą obecny dyrektor (conservateur en chef) tegoż muzeum. J. Cuisenier. Sekretarzem generalnym panna C. Marcel-Dubois. Wspólpracował w organizacji kongresu i związanych z nim wystaw muzealnych również dzial (Deparlement) Europy Muzeum Człowieka (Musee de I'Homme) kierowany przez panią M. de Fontanes. Patronat nad lwngresem objęli ministrowie kultur.v i wychowania narodowego Francji. Nie ulega wątpliwości, że kongres spełnił swoje zadanie ulatwiając przegląd i konfrontację wyników prac różnych współczesnych kierunków nauki, odświeżając i nawiązując nowe kontakty naukowe. Skupi! więcej osób niż odpowiednie sekcje na kongresach nauk antropologicznych i etnologicznych, dając zarazem wobec zav,;ężenia tematyki więcej możliwości krytycznej oceny zastosowanych metod i wyników pracy. Wyraźnie zarysowały się kierunki narodowe, jak również - wysunięte przez organizatorów na obrady plenarne - próby znalezienia wspólnego. uniwersalnego klucza czy modelu dla badań nad kulturą krajów europejskich, jako wycinkiem ogólnych badań nad kulturą. Na kongres zostało zgłoszonych blisko 300 osób z 30 krajów, w tym pnlwie polowa z referatami, wygłaszanymi w 9 komisjach. Nie wszyscy co prawda zjawili się na kongresie. Przewidziane komisje odpowiadały częściowo zakresowi dzialania komisji towarzystwa. Były to komisje: 1) bibliografii, 2) narzędzi i technik rolniczych, 3) poezji i ballad ludowych, 4) zwyczajów dorocznych i świąt współczesnych, 5) architektury ludowej i skansenów, 6) organizacji rodzinnej, 7) filmów, 8) stosunków międzyetnicznych we współczesnej Europie, 9) kultury ludowej i jej wyrazu muzealnego 3. Referaty wygłoszone w tych komisjach wykraczały niejednokrotnie jednak tematycznie poza zakres określony nazwą komisji. I tak na komisji 1. obok bibliografii przedstawiono również informacje o źródłach i stanie bada!1, w tym m. in. dotyczących zwyczajów prawnych i wydawnictwa Dziel wszystkich O. Kolberga (J. Burszta). Na komisji 2. obok propozycji porównawczej historii narzędzi rolniczych (Ch. Vakarelski - Bułgaria) oraz problematyki genezy. systema2 Są to następujące komisje SIEF: 1. bibliograficzna, prowadzona przez R. Wildhabera z Bazylei (Szwajcaria) i G. Heilfurtha z Marburga (NRF); 2. studiów etnologicznych i folklorystycznych w szkolnictwie wyzszym - H. Bausinger z Tybingi (NRF) i W. Nicolaisen z Edynburga (Szkocja); 3. narzędzi rolniczych (w tym również kultury wina, hodowli. pożywienia) W. Jacobeit (NRD) i P. Michelsen (Holand.la); 4. zwyczajów dorocznych - 1. Weber-Kellermann z Marburga, D. Loukatos - Ateny; 5. poezji ludowej - O. Sirovatka z Brna w Czechosłowacji i R. W. Brednich z Fryburga w NRF; 6. filmu dla badań etnograficznych i folklorystycznychK. Ranke i F. Simon z Getyngi (NRF). Por. SIEF - Informations, N° 4 (1970) s. 11-12. sprawozdanie M. Popa. 3 Komisjom SIEF odpowiadały następujące komisje Kongresu: 1-4 i 7. pozostałe komisje Kongresu podejmowały tematy nowe, podejmowane w ostatnich latach \V wielu krajach europejskich i stanowiące podstawę współpracy między tymi krajami. �Kronika 373 tyki i techniki pracy starych narzędzi upraw i obróbki zbóż Europy wsch. (od Bałtyku po Bałkany), znalazły się referaty o funkcjonalności naczyń używanych w gospodal'ce wiejskiej (G. Profeta Włochy), naśladujących funkcje żywych organizmów, jak również przedstawione przez Ch. Parrain'a (Francja) kapitalne studium różnic regionalnych w tradycyjnym budownictwie wiejskim Francji, wywolanych różnymi technikami produkcji niektórych win w toku rozwoju i specjalizacji tej galęzi przemyslu w czasach nowożytnych. Żywą dyskusję wywolał referat B. Kopczyńskiej-Jaworskiej porównujący skutki industrializacji i socjalizacji życia wsi polskich i bułgarskich. Przewodnicząca komisji M. J. Brunhes-Delamarre (Francja) p"zedstawiła na przykładzie wsi francuskiej zderzenie nowych technik rolniczych z tradycyjną strukturą wsi. Licznie obesłana komisja 3. objęła zarówno referaty i dyskusje poświęcone analizie struktury ballad, ich kategorii historycznych i współczesnych w różnych krajach. sposób ekspresji i specjalne wątki literatury ludowej (np. kanibalizm w pieśni serbskiej), jak zagadnienia dialektów regionalnych i bilingwizmu na pograniczach etnicznych. V. K. Sokołova (ZSRR) omawiała historyczny charakter ballad i pieśni, V. Krawczyk (polska) - recepcję tradycyjnych pieśni ludowych przez folklor robotniczy, O. Mulkiewicz-Goldbergowa (Izrael) stereotypy w tradycyjnych obrzędach dorocznych na przykładzie sylwetki Żyda w przedstawieniach ludowych. Równie bogato jak poprzednia obesłana komisja 4. zgodnie z nazwą objęła zarówno charakterystykę tradycyjnych zwyczajów dorocznych różnych regionów jak i współczesne święta "ludowe". Wyniki szerszych studiów porównawczych, dotyczących obchodów świąt wielkanocnych w rejonie Morza Śródziemnego referowaly C. Lacoste i L. Roubin, jako przedstawicielki większego zespołu badaczy francuskich. przygotowujących pod redakcją profesora R. Bastide'a i H. Balfet monografię etnograficzną tego terenu. S. Kniezević (Jugosławia) omawiała odbicie obrzędowości dOl'ocznej w twórczości malarzy "naiwnych". W komisji 5. zajmowano się przede wszystkim budownictwem tradycyjnym i jego rek(J!1strukcją (w tym młyny antyczne w Rumunii). P. H. Stahl (Paryż) przeciwstawiał wsie kolonizowane wsiom powstającym samorzutnie. N. Pe,sić-Maksimović (Jugosławia) zwróciła uwagę na możliwość wykorzystania pięknych zespołów tradycyjnej architektury wsi i miasteczek Jugosławii jako muzeów skansenowskich. N. Dunal"C (Rumunia) tlumaczyl na szerokim tle porównawczym (wykraczającym poza Europę) powstanie czworobocznych zagród zamkniętych. Komisja 6. zajęła się zarÓwno organizacją tradycyjnej rodziny i jej zmianami współczesnymi, zwyczajami prawnymi (w tym małżeństwa matrylokalne w rodzinie patriarchalnej w Jugosławii - N. Pavković), pozycją kobiety jak również zagadnieniami terminologicznymi i pokrewieństwem zwyczajowym. Na tej również komisji, pod przewodnictwem Anglika J. Pitt-Riversa, O. Skalnikova (Czechosłowacja) referowała wyniki prac dotyczących kształtowania się regionów kulturowych i utrzymywania niektórych granic dawnych regionów etnograficznych we współczesnej kulturze czeskich robotników. W dyskusji podjęto sporne zagadnienie określenia pojęcia kultury robotniczej. Komisja 7. dyskutowała zarówno technikę jak i treści filmu etnogmficznego. Ciekawe filmy etnograficzne wyświetlane były ponadto w ciągu trwania Kongresu w obu muzeach. Obradom komisji 8. przewodniczyl dyrektor Instytutu Etnografii Akademii Nauk ZSRR, J. V. Bromley, a etnografowie radzieccy (S. A. Tokarev, L. N. Terentieva. L V. Pokrovskaja i in.) przedstawili w serii referatów generalne problemy studiów radzieckich w zakresie etnografii europejskiej, zagadnienie mal- �374 Kronika żeństw mieszanych w ZSRR, wspólnoty etnicznej i regionu historyczno-etnograficznego na przykładzie Francji i in. Ze strony jugosłowiańskiej i rumuńskiej (V. Stojancević, R. Vulcanescu) przedstawiono wyniki studiów kompleksowych poświęconych stosunkom etnicznym na pogranicznych dla tych krajów terenach powstającej obecnie wielkiej zapory wodnej na Dunaju. M. P. Dolle i J. Gutwirth (Francja) wygłosili referaty na temat Cyganów w Alzacji i Żydów w Europie wschodniej. Największa liczba referatów polskich znalazła się w komisji 9., której przewodnictwo objęła wypróbowana przyjaciółka Polski, kierownik departamentu Europy Muzeum Człowieka, M. de Fontanes. Były to referaty poświęcone roli muzeum etnograficznego w studium nad rozwojem kultury ludowej (K. Makuiski), projektowi muzeum światowego rybołówstwa (M. Znamierowska-Priifferowa), polskim zbiorom w Muzeum Człowieka (P. Szacki), cechom oryginalnym polskiej kultury ludowej (A. Kutrzeba-Pojnarowa) i specjalnie jej oryginalnemu malarstwu ludowemu (A. Kunczyńska-Iracka). I w tej Komisji jak w wielu poprzednio omówionych, zaznaczyły się różnice w sposobie ujmowania referatów i w problematyce wysuniętej na plan pierwszy przez przedstawicieli różnych narodowości. Charakterystyczne, że właśnie Austriak, K. BeiU, zwrócił uwagę na możliwość wykorzystania kartografii etnograficznej do prac i ekspozycji muzealnej. Przedstawiciele krajów socjalistycznych Europy środkowo-wsch. i pd., jak również niektól'zy etnografowie francuscy i radzieccy na tej i innych sekcjach nawiązywali do współczesnych przeobrażeń kultury wsi. W wystąpieniach etnografów francuskich i rumuńskich wystąpiły ponadto nawiązania do prac językoznawczych i strukturalizmu. Metodologiczny charakter miały - dość kontrowersyjne zresztą - referaty na sesjach plenarnych, dyskutowane następnie na specjalnych posiedzeniach. M. Pop (Rumunia) omawiając generalne problemy etnologii europejskiej zaproponował podział kultur na "zgramatykalizowane" (o znanym ich uczestnikom kodzie) i "niezgramatykalizowane" (o nie uświadomionym kodzie), zastępując nimi popularny niegdyś podział na kultury niższe, oparte o tradycję ustną i wyższe - o pismo. Podział ten wywołał obszerną dyskusję, obracającą się głównie wokół zagadnień terminologicznych. Drugi referat wygłosił J. Greimas (Francja). Był on poświęcony językom (ustnemu przekazowi, gestom, muzyce) jako systemom komunikacji. Referat trzeci na temat informatyki i jej zastosowania w pracy muzealnej, oraz nowoczesnych metod studiów danych etnograficznych przedstawił dyrektor ATP, J. Cuisenier. Wykorzystując przykłady pracy prowadzonego przez siebie muzeum zwrócił zarazem uwagę na różnice możliwości zastosowania nowych metod klasyfikacji materiałów archeologicznych i etnograficznych. Wypada na zakończenie ocenić udział delegacji polskiej na Kongresie. Nie byla ona liczna 4. Jej wkład jednakże został oceniony pozytywnie. Wyrazem uznania dla nauki polskiej bylo nadanie czlonkostwa honorowego towarzystwa prof. J. Krzyżanowskiemu oraz wprowadzenie przedstawiciela etnografii polskiej do nowo obranych władz towarzystwa, tzw. Conseil d'Administration. Jej przewodniczącym na miejsce K. C. Peetersa (Belgia), otwierającego obecny Kongres został wybrany M. Pop (Rumunia), a w jej składzie znaleźli się w większej niż dotąd liczbie etnografowie krajów socjalistycznych 5. Rada podjęła zobowiązanie reaktywizowania 4 Dwie osoby reprezentowały oficjalnie muzealnictwo etnograficzne (Warszawy i Torunia). trzy - skierowane przez Min. Oświaty i Szk. Wyższego - PTL (byli to kierownicy i pracownik katedr etnografii uniwersytetów w Poznaniu, Lodzi i Warszawie). W Kongresie wzięło ponadto udział 2 stypendystów muzealnych oraz 3 pracowników PAN i muzeów, przebywających w Paryżu. 5 Viceprezesami zostali: K. C. Peeters i J. Cuisenier, ponadto R. M. Dorson (USA). sekretarzem generalnym C. Marcel-Dubois, skarbnikiem R. Lecotte (Francja), członkami: J. V. Brom- �375 K1'onika istniejących i ew. utworzenie nowych, postulowanych ·przez członków towarzystwa, komisji roboczych, wyjaśnienie i uregulowanie stosunku pomiędzy towarzystwem a wychodzącymi od wielu lat bibliografiami międzynarodowymi etnografii, jak również czasopismem "Ethnologia Europea". Najbliższe posiedzenie Rady ma mieć miejsce w Bukareszcie w 1972, a II Kongres Etnologii Europejskiej zostanie zwołany na zaproszenie przedstawione przez przedstawiciela Jugosławii, dyrektora Muzeum Etnograficznego w Belgradzie, S. Zecevića, w tym mieście w r. 1975. Anna Kut1'zeba-Pojnarowa ley (ZSRR) .. 1. Dias (Portugalia), W. Nicolaisen (Szkocja), C. Ortutay (Węgry), R. Pinon (Belgia), R. Wildł1aber (Szwajcaria) z poprzedniego składu zarządu oraz nowo wybrani: B. Alver (Norwegia). H. Bausinger (NRF). B. Holbek (Dania), W. Jacobeit (NRD). J. Jech (Czechosłowacja), A. Kutrzeba-Pojnarowa (Polska), D. Loukatos (Grecja), T. Tentori (Włochy), S. Zecević (Jugosławia). Bułgarię reprezentuje członek honorowy Ch. Vakarelski. Liczba członków Rady zostala podniesiona do 20. S'I przewidziani również konsultanci. Zwiększono również liczbę członk<",w honorowych. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/a545fc1d1bcfabe41137527f5fe5869c.pdf 4ef0783863a80e28fbec039ae214f3e5 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1444 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1973 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1336 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1973 t.57 Description An account of the resource LUD 1973 t.57,s.387-398 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text v. o R K N K I A t. Lud, XLVII \VALNl<: XLVII oobyło ,,(O nała prof. ty: l li-liI dr Kazimiera obrad, -- doc. dr niego WZD: nego; 5. Adolfa Oddziałów PTL; i - prezes - przewidywał 4. S. Zatwierdzenie przyszłego WZD; 10. 1. MinuUj ciszy - członka Rudnickiej z Warszawy, uczczono pamięć honorowego 2. -- jako zmarłych PTL, literatki z sklad jako Ad XLVI dr byłego Janiny Ad Komisji L odbytego Ja'worska Porządek prof. dr Bolesława Towarzystwa; z mgr Warszawy, mgr sekretarz Janiny Karola Lutosławy Gdańsku-Oliwie \V - Słu- Hajówny we generalny 3 osoby: powołano dr z działalności :l. Sprawozdanie Ocenił on z Longina listy - Kraków, \Vanda - mgr Skuła - Warszawa, - Zarządu doc. prac pozytywnie llal';:\llalnienie Januszkiewicz recka obrad. członków: prezesa PoraziJ1skiej Wnioskowej przedstelwiła rZ'ldowi. Ar! H. Spr,l\vozdania mgr WZD, Bronisława pl·zewodnicz;.jcego, 4. Sprawozdanie strzębski. ski wnio- wrzesnlU PJ'L. Tekst prof. Malickiego dr i mgr Franciszka Zofię Neyman członków. du :31 maja lfJ72 na s. :j(J:J-400. lował oraz Głównemu; bez zastrzeżeń. ;{. W Ad Wokroja - Protokół L. odczyta !:l doc. Pl'zyj(;to bilansu Zamknięcie Głów- Sprawozdania Zarządowi go(:kiego z Poznaniu, mgl' Marii Kamockiej z Krakowa, i Czesława WiU,owskiego z oddziału I.;:rakowskiego. Ad 6. bez zmian. Olszewicza l!)71 punk·· z poprzed- Zarządu Rewizyjnej; absolutorium PTL. następujące protokołu Sprawozdanie Komisji udzielenie Głównego przewodnicząceg') 2. Odczytanie Dyskusja; OSTROŁĘCE Ludoznawczeobrad doko- Zarządu jednomyślnie Wnioskowej; 7. miejsca PTL Głównej Wnioskowej, terminu ten przyjęto Ad Komisji W 1972 R. wybranego członków; wnioski NAUKOWA Polskiego Towarzystwa w Ostrołęce. Inauguracji wicepr'ezesa zmarłych i i Komisji 9. Ustalenie przez Nasza, p:lmi<;ci :1. Powołanie GKR SESJA Zawis1<)wicz-Adarnska przedstawiony Sprawozdanie z działalności I CZERWCA Zgromadzenie Delegatów dniu 1B czerwca HJ72 1'. 1. Uczczenie sków PTL W DNIACH Walne się w l'urządek WZD ZGROMi\.DL::ENIE 57, 1973 dr Głównej Mszana Poznań, prof. mgr - Dolna, Lidia przedstawili: Lublin, mgr Świel'c Wojciechowska Godlewski Jan - lipca mgr J. Bolesław Frączak Opole, Łańcut, Bolesław Zofia mgr Za- Łopuszań- mgr mgr Ja- Postu- absolutorium Wrocław, 1971 dalej Głównego. Toruń, - od drukowany złożył Zal"ządu o udzielenie mg!" Jerzy ell' Aleksander tekst Rewizyjnej wniosek oddziałów Schreiter w okresie (zob. działalności Zgłosił z działalności Głównego Jaworska Komisji całokształt członków. Regina B. Jeż-Ja- Bernadetta �388 Kronika Turno -- Zabrze, dr Wanda Jostowa - Zakopane, mgr Ludwik Oleksy - Zielona Góra . .sprawozdanie Oddziału w Koszalinie odcz.vtała doc. dr B. Jaworska z powodu nieobecności delegata, zaś pozostałe Oddziały (Gdańsk, Olsztyn, Przemyśl, Sanok) nie przygotow·ały i nic przeelstawiły swych sprawozdań. Ad 7. W dyskusji prof. dr M. Znamierowska-PrLifferowa - wiceprezes PTL zaproponowała, aby w ramach akcji "Kullura ludowa dobrem narodu" członkowie PTL zewidencjonowali i przygotowali do druku istniejące kwestionariusze etnograficzne, które należałoby wydać VI' dwóch wersjach: l"Ozwinięte - dla specjalistów, upro.:;zczone ella amatorów (w tym młodzieży) zbierac2Y zabytków kultury ludowej. Prof. PrLifterowa zaproponowała także wydrukowanie przez PTL plakatu związanego z wymienioną akcją. Prócz tego, prof. PruHerowa zgłosiła potrzebę wyjaśnienia k'Nest ii, C2Y członkom PTL można płacić za wygłoszone na zebraniach odczyty. Prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowil przedstawiła swoje refleksje związane ze sprawozdawczością: informacje Zarządu Głównego powinny być przedstawiane członk,om pi.semnie; .sprawozdania ZG winno się powielać i wysyłać do Oddziałów. Ponadto - zdaniem dyskutantki - trzeba przeanalizować formy pracy Oddziałów. Powinno się kontynuować akcję odczytową, zarówno w formie popularyzatorskiej, jak i naukowej. W pracy Oddziałów powinny pomagać instytucje naukowe, o co winny zabiegać zarządy Oddziałów. Prof. Pojnarowa poparła propozycję prof. PrLifferowej w sprawie ewidencji kwestionariuszy. Wypowiedziała się za wzajemnym powiadamianiem Oddziałów o organizowanych sesjach i ciekawszych spotkaniach. W ogóle pożądane jest zacieśnienie współpracy międzyoddziałowej. Powinno się pamiętać o tym, że PTL jest jakby związkiem zawodowym etnogl·al'ii, posiada ono możliwości prawne występowania w interesie etnografów. M. in. dzięl,i interwencji PTL etnografia weszła w skład Komisji Socjologicznej PAN. Prof. dr K. Zawistowicz-Adamska poparła wniosek w sprawie ewidencji kwestionariuszy etnograficznych i zgłosiła potrzebę zorientowania się, jakie kwestionaI·iusze opracowano w poszczególnych ośrodkach. Ostateczny plan tej akcji należy ustalić po pr2yznaniu odpowiednich funduszy, aktualnie zaś należałoby przygotować krótkie ankiety na temat opisu kultury ludowej, przeznaczone dla harcerzy. Doc. dr B. Jaworska nawiązała do poprzednich wystąpień. Stwierd2iła, że w różnych ośrodkach zostalo przygotowanych wiele kwestionariuszy na podobne te-o maty, należałoby więc je 2ebrać i zewidencjonować; praca ta powinna mieć charakter redakcyjny. Na najbliższych zebraniach PTL należałoby zastanowić się nad formą opracowania zbioru, a po wstępnym opracowaniu należałoby zwrócić się do instytucji (ZNP, PTTK) o pomoc w wydrukowaniu go. W sprawie odpłatności za odczyty wygłaszane przez członków PTL zostaną przejrzane odpowiednie rozporządzenia i podjęta będzie przez ZG PTL uchwała. Zarząd Główny będzie się starał rozsyłać powielone materiały do Oeldziałów (materialy typu sprawozdawczego) oraz do poszczeg6lnych CZłonków (materiały typu informacyjnego). Ad 8. W głosowaniu jawnym zatwierdzono jednogłośnie .sprawozdanie Zarządu Głównego i GKR i na wniosek Komisji Rewizyjnej jednomyślnie udzielono ZarZ<ldowi Głównemu absolutorium. Z kolei zebrani ustosunkowali się elo wniosków, które wpłynęły do Komisji Wnioskowej. Wniuski pl'zec!stawił Pl"Of.dr F. \Vokroj: 1. Oddział kmkowski PTL zło;'.ył wniosek () przY2l1anie członkostwa honorowego pmf. dr Tadeuszowi Sewerynowi. Wniosel, umotywowano tym, że pmI'. T. Seweryn jest obecnie jednym z najstarszych żyjących etnografów polskich, zasłużonym na polu naukowo-badawczym i muzealnym. Jest autorem wielu cennych prac, �Kronika głównie z zakresu kultury materialnej i sztuki ludowej. W dużej mierze jego dziełem jest Muzeum Etnograficzne w Krakowie. Stało się ono jedną z wiodących płacówek tego typu w kraju. Prof. dr T. Seweryn związany był z PTL jeszcze w okresie międzywojennym. Był długoletnim członkiem Zarządu Głównego i pełnił przez kilka kadencji funkcję prezesa Zarzcidu GlÓwnego. 'Wniosek o przyznanie członkostwa honorowego prof. dr Tadeuszowi Sewerynowi przyjęto jednogłośnie. 2. W związku z uchwałą podjętą na posiedzeniu w Krakowie w dniu 7 czerwca 1972 r. przez Komisję Urbanistyki i Architektury Oddziału krakowskiego PAN o sprzeciwieniu się zabudowie polany Szymoczkowej na Gubałówce w Zakopanem, XLVII Walne Zgromadzenie PTL w Ostrołęce popiera uchwałę Komisji, motywując swe poparcie koniecznością zachowania aktualnego stanu Gubałówki i niedopuszczenia do jej zabudowy. Wniosek przedstawiła dr Wanda Jostowa i przyjęto go jednogłośnie. :l. Postępująca szybko industrializacja i urbanizacja kl'aju wiąże się często z zajmowaniem terenów rolniczych i wysiedlaniem z nich zasiedziałej od pokoleń ludności zachowującej tradycyjną kulturę. Charakterystyczny przykład stanowi właśnie sprawa Szymoczkowej Roli koło Zakopanego. Walne Zgromadzenie Delegatów zobowiązuje ZG PTL do energicznego przeciwdziałania wysiedlaniu grup ludności, która reprezentuje folklor unikalny w skali polskiej. Ponadto zobowiązuje ZG PTL o wystąpienie do odnośnych władz o powiadamianie PTL o mających nastąpić wysiedleniach, aby można było w porę przeprowadzić szczegółowe badania etnograficzne grup wysiedlanych. Wniosek ten przedstawiła mgr M. Suboczowa z Oddziału Śląskiego. Delegaci głosowali także za udziałem etnografów w innych akcjach podejmowanych w celu ochrony zabytków kultury ludowej. Opinia etnografów powinna być brana pod uwagę w planach rozwoju perspektywicznego kraju. 4. Następny wniosek pochodził także z Oddziału Śląskiego. Jak wiadomo, na ob:;zarze naszego kraju mieszkają niewielkie odrębne kulturowo grupy ludności tabrskiej, greckiej, białoruskiej, ukraińskiej i litewskiej, żywo zachowujące kulturę tradycyjną. Walne Zgromadzenie Delegatów uchwala wniosek i zobowiązuje ZG do podjęcia starań o zdobycie funduszy na zorganizowanie szczegółowych badań etnograficznych tych grup w porozumieniu z zarządami odnośnych Towarzystw. 5. Oddział w Toruniu - w związku z wzrastającą rolą Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi oraz pilną potrzebą dostarczania społeczeństwu informacji etnograficznej, zwłaszcza w związku z II Kongresem Nauki Polskiej - wysunął potrzebę powołania dla Ośrodka jeszcze jednego etatu. Jednogłośnie wyrażono zgodę na przyznanie dodatkowego etatu dla Ośrodka Dokumentacji i Informacji w Łodzi. 6. Prof. dr M. Znamierowska-Prilfferowa zaproponowaia, aby ze względu na brak etnografów w terenie podjęto starania o reaktywowanie studiów w ośrodkach uniwersyteckich w Lublinie i Toruniu. Mgr B. Januszkiewicz zgłosił postulat zwiększenia limitu w istniejących już ośrodkach. Prof. dl' A. Kutrzeba-Pojnarowa sprzeciwiła się zwiększeniu limitów, gdyż - jak na przykład z ośrodka warszawskiego - mało osób wyjeżdża w teren. Wobec tego zebl'ani zasuge1'Owali przyznanie jakichś przywilejów pracownikom muzeów regionalnych. Nad wnioskiem prof. dr M. Znamierowskiej-Prilfferowej będzie jeszcze dyskutował Zarząd Główny i zostanie sformułowane odpowiednie pismo do wyższych instancji. 7. Oddział Toruński uważa za wskazane, :łby PTL organlzowało zespołowe wyjazdy zagraniczne dla swych czlonków w cell! w:,rmiany doświadczeil naukowych �390 Kron1.lcCl (zaznajomienie się z kulturą ludową innych kraje',w oraz (li:ialalnosci,! placl)\\'l'k naukowych i społecznych). 8. W formie wniosku zostały zgłoszone i uchwalone uprzednio przedstawione przez prof. dr M. Znamierowską-Prilffel'Ową: sprawa ewidencj i kwestionariuszy etnograficznych oraz wydrukowanie plakatu związanego 7. al';cj'l "Kult.ura ludowa dobL"em narodu". 9. Oddział PTL w Poznaniu zwrócił się do Zarządu Clc)wneg() {) doręczenie zweryfikowanym członkom PTL legitymacji członkowskich clo końca 1!J72 roku. Ad 9. Oddział lubelski PTL zaproponowal zorganizowanie XLVIII Zjazdu PTL w roku 1973 w Lublinie, na początku czerwca, lub na przełomie czerwca i lipca. DL" B. Linette zwrócił uwagę na to, że w lipcu 7.aczynają się egzaminy wsl~pne. w związku z czym członkowie PTL pracownicy katedr nic moglib~' brać udzi<Jlu w Zjeździe. Propozycję przyjęto jednogłośnie pozostawiaj~"lc Zarz<ldowi decyzję co do wyboru terminu. Ad 10. Przewodniczqcy WZD doc. dr A. Nasz z'-lmykaj;lc obrady złożył podziękowanie miejscowym działaczom: Jadwidze Chętnikowej - etnogrnl'owi, Wlodzimierzowi Parzychowskiemu kierownikowi Komitetu Kultury Sztuki w Ostrołęce, Z. Wasążnikowi - przewodniczącemu FJN i posłowi Ziemi Łomżyńskiej, Spółdzielni "KUl'pianka" w Kadzidle, gospodarzom Wydziulowi Kultur." w Łomży, kierownictwu Międzyzakładowego Domu KUltUl'y w Wojciechowicach oraz Muzeum w Łomży i Nowogrodzie, a także Oddziałowi Warszaws\,icrnu PTL. \"1 dniach 16-17 czerwca 1972 1'. odbyła się w Ostrołęce- Wojciechowicach sesja naukowa poświęcona działalności naukowej i spolccznej doc. dr Adama Chęlnika. połączona z wycieczką autokarową do Muzeum w L<)m;?~'.W otW<ll'Ciu se:<ji uczestniczyli m. in. były marszałek Sejmu PRL Cze:;iaw Wyc{'ch, kicrownik Wydziału Propagandy KP PZPR .Jerzy Kijowski, przewodniczący P1'l'z.vclium PRN Józef Włoczkowski, sekretarz Prezydium PRN - Jan Tomczak, kierownik Powiatowego Komitetu Kultury i Sztuki - Włodzimierz Parzychowski. kierownik W~"działu Kultury Prezydium PRN - Ryszard Kurpiow:<ki, prezes TowarzysL\\"a Ziemi Łomżyńskiej Edmund Cibol'Owski. \V sesji uczestniczyli także czlonkowie rodziny A. Chętnika: żona - Jadwigo, brat - Józef, siostra - Julia Pałuck<l or;}z synow<J Zofia Chqtnik. Inaugurucji obmcl dokonała pro!'. dl' K. Z,t'NistowiczAdamska. VV pierwszym dniu obradom przewodniczvl clvn~k(or Państ.w()\V{'p,o Muzeum Etnograficznego w Warszawie - dr Kazimierz Pictkiewicz. Wyg!oszon() nast.ępujące referaty: Krzysztof Makuiski, "Założenia czLE~r()letnic~()prClgl':lmu ()ChrClny dóbr kultury ludowej pod hasłem »Kultura ludowa dobrem narodu«"; Ann'l Kutrzeba-Pojnarowa, "Dorobek etnograficzny Adam;! Chc;tnika na tle historii badań nad rejonem kurpiowskim"; Maria Znamiel'Owsl,a-Prilf!'crowa, ,.I::a i ntc'resowania naukowe i postawa społeczna Adama Chętnika"; Edmund Ciborowski. ,.Ż\·ciorys Adama Chętnika (wspomnienia)"; Marianna Mior1uchowskil ... Udział Adam:] Chętnika w tworzeniu ruchu młodzieży wiejskiej": Tadeusz Żlll'Owski. ,.Dzialalnoś" muzelana Adama Chętnika". Cze,ław Wycech w imieniu Zjednoczonego Stronnictwa L\.Ido\ve'~;()podzięli:Owal Polskiemu Towarzystwu Ludoznawczemu za zorganizownnic 5e:.;.ii. Podlucślił do· niosłość WZD i sesji naukowej poświęconej wielkiemu miłośnikowi i dokumentatorowi kultury ludowej regionu kurpiowskiego doc. clI' Adamowi C!lętniko\~"i. Cz. Wycech omówi! wkład A. Chętnika do rozwoju kultury polskiej i zgłosił. wniosek opublikowania jego prac pozostających jeszcze w r<:!\Opi·-;il'.Do pod:t.i(;;;o,,·,;;i dołączył sic; Józef Chętnik, �391 Kronika Na zakoliczenie picrw~;zego dnia obrad uczestnicy udali się do Kadzidła, gdzie mieli możność ocenić dorobek i dzialalność Spółdzielni art.-przem. "Kurpianka" oraz obejrzeli występ znanego ludowego Zespołu Pieśni i Tańca "Kurpianka". W drugim dniu sesja naukowa odbywała się calkowicie w plenerze, w bezpośredniej styczności z kurpiowską twórczością ludową. Uczestnicy udali się autokarami najpierw do Łomży, gdzie zwiedzili Muzeum (dzialające pod kierownictwem Jadwigi Chętnikowejl oraz pokonkursową wystawę związaną z obrzędami obchodzonymi w czasie świąt godowych. Stamtąd udano się do Muzeum w Nowogrodzie (Muzeum kiemwane również przez J. Chętnikową), aby obejrzeć skansen oraz wystawę biograficzną poświęconą pamięci A. Chętnika. Dzialalność obu muzeów w zakresie gromadzenia, ekspozycji i dokumentowania kultury ludowej regionu kurpiowskiego i':asluguje na duże uznanie. Na podstawie protokołów Małgorzaty Orlewicz i Zofii Jeż-Jarecl~:iej opracował Medard Tarko SPRAWOZDANIE ZARZĄDU GŁOWNEGO POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNA WCZEGO Z DZIAŁALNOŚCI W OKRESIE OD 1 LIPCA 1971 R. DO :31 MAJA 1972 R. L Stan organizacyjny Towarz.vslwo nasze posiada 19 Oddziałów, za pośrednictwem wadzona działalność statutowa. Są to następujące Oddzialy: Lp. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. lU. 11. 12. n. 14. 15. 16. 17. HL 19. których jest pro- liczba członków Oddzial --~----"- _ ... 11 24 65 15 23 21 58 39 13 19 23 70 17 67 94 70 18 11 12 Gdańsk Kielce Kraków Koszalin Lublin Łalieut Łódź Mszana Dolna Olsztyn Opole Przemyśl Poznań Sanok Toruli Warszawa Wrocław Zabrze Zakopane Zielona Góra Razem: 670 .--- ----- �392 Kroni.ka W stosunku do 1971 r. nastąpił nieznaczny wzrost liczby członl,ów z GW do (;70. Przy kilku Oddziałach istnieją specjalne koła naukowe lub terenOWl': w Kral<owie - Koło Zainteresowań Kulturą Indian, przy Oddziale ToruJlskim - Kol() w Kcyni. przy Oddziale Łódzkim - Koło w Opocznie. Ponadto w l'oZJ1CUliu/.lok'tiizow'ln·\ jes~ Sekcja Amerykanistyczna, a w Łodzi Ośrodek Dokumentacji i lill'oi'macji Et nograt'icznej. Władze Towarzystwa \v okresie sprawozdawc/.ym nie uległy zmianie: sldao Zarządu Głównego był następujący: prof. dr' Kazimiera Zawistowicz-Adamska -pr'ezes; prof. dr Maria Znamierowska-PrUfferowa - wicepreze~; doc. dr Adolf Nasz - wiceprezes; doc. dr Bronisława Kopczyńska-Jaworska -- ~ekretarz generalny; dr Leszek Itman - z-ca sekretarza generalnego; pro!'. dl' Stani~law Bąk - skarbnik; dr Stanisław Błaszczyk - z-ca skarbnika; prof. dr Józef Burseta - przewodniczący Rady Wydawniczej. Członkowie: prof. dr Mar'ja Frall!.;.owsk'l, duc. dr Zbigniew .Jasiewicz, mgr Piotr Kaleciak, dr Anna Kowalska-Lewicka, ell' L-ongin Malicki, dr Kazimierz Pietkiewicz, prof. dr Anna Kutrze~)a-l'ojna['()wa. pro!'. dr Roman Reinfus.s, mgr Maria Suboczowa, prof. dr Franciszek Wolu-oj. mgr Aleks:lllde:' Posern-Zieliński. Z-cy członków: prof. dr Aleksander Godlew.,ki, mgr Slel'an Lew i mgr Janusz Optołowicz. W skład Głównej Komisji TI(~wizyjnej wchodzili: [gnacv Kuźniewski przewodniczący; mgr Józef Jastrzębski ,-- sekretarz: ell' Bo.~(usla'V Linette - członek; dr Jan Dekow:>ki i mgr Przemysław Niedźwicclziilski - z-c.\' członków. Skład Sądu Koleżeńskiego: dl' Tadeusz Prm-Wiśniowski przewodniczący; dr Maria Biernacka, dr Wanda Jostowa, mgr Antoni Kuczniski i mgr Józef Lech - członkowie. II. D z i a ł a l n ość Za l' zą d u G Ió w n e g o W okresie sprawozdawczym odbyło się jednu posiedzenie ZarzClt]u Głównego, trzy posiedzenia Prezydium Zarządu oraz dwa posiedzenia Rady Wydawniczej. Główna Komisja Rewizyjna przeprowadzila jedną kontrole; działalności Zal'zqd!\ Głównego PTL. Sąd Koleżeński nie odbył żadnego posiedzenia. O.l4ł'aniczenie iloś;-i zebrań było spowodowane ograniczeniem funduszu na delegacje. Tematem posiedzenia plenarnego, pmiedzell Prezydium Zap.:)du oraz Hady Wydawniczej były sprawy organizacyjno-naukowe, aclministracyjnn·-finansowe ora;', wydawnicze. Sprawom administracyjno-fincll1sowym i wydawniczym poświęc()na jest dalsza część sprawozdania. A. Sprawy organizacyjno-nuukowc Główną uwagę poświęcono akcji zainicjowanej w roku 1!J7:2 przez Ministerstwo Kultury i Sztuki pod hasłem "Kultura ludowa - dobrem nal'Odl.I". W ramach powyższej akcji: <J.) przystąpiono do organizowania specjalnych komitetów woje\\·(Jozi.;ich (w Puznaniu, Gdańsku, Lublinie, Wrocławiu i in.), przy czym (ormy i zakres ich pracy zostały zróżnicowane w zależności od miejs<:owych potrzeb i inicjatyw (np. inwentaryzacja zabytków budownictwa, przygotowanie ankiet, kwestionariu:;zy, drobnych publikacji itp.). Kilka Oddziałów wystąpiło z inicjatywą przygotowania popul'lrnych monografii kultury ludowej swoich regionów (Lublin, Zabrze); b) zebrano wśród członków zgłos:.:enia osób, które moglyby wygla ;1.'1':: odpowiednie prelekcje; c) sporządzono plan s~'rii wydawnielw popularnycil (uk. OJ ad~. druku), mają- �Kronika cych slu:i:,n' jako insiru'd:.Ji.e i poradniki riLl uC;I,(";iniczqcych w programie organizacji społccznych: d) pocijc;to starania w Minisicl'stwie Kultury i Sztuki, CRZZ i [undacji kościuslkowsl,iej o n'cdycję wyczerpanyc:1 zeszytów Atlasu Polskich Strojów Ludowych, cie>zących sit: dui.yrn zainteresowaniem w kraju oraz wśród Polonii, a które równocześnie mogłybv stanowić cenne uzupełnienie programu "Kultura ludowa - dobrem narodu" : e) opracowano i rozkolportowano in[ormację bibliogra[iczl1Cj, ob<:,jmując w układzie regionalnym wyclawnicLwćl i publikacje PTL. S e k c j a A m e ryk a n i s t y c z n a. Ogólnopolska Sekcja Amerykanistyczna PTL z siedzib,! w Poznani u skupia obecnie :30 członków, reprezentujących różnorodne dyscypliny nauki z szeref~U ośrodków naukowych w kraju. W skład Zarządu Sekcji \vchodz:j: prezes - prot. dl' Maria Frankowska (Pozn,u1): wicepre"e; - vacat: sekretarz - dl' Maria Paradowska (Poznań): z-ca sekl'. - mgr Alel;slnder PosernZieliliski (Pozniui): sk,ll'bnik - dl' Barbara Walendowska (Poznań): członkowie Zarządu prol'. dr Jadwig:l Klimaszewska (Toruń), clI' Marcin Kula C'vVarszawa), mgr Krystyna Małkowska (Warszawa) i mgr ini.. Andrzej Krzanow3ki (Kraków). Sekcja poniosła niepowetowaną stratę, bovJiem w styczniu 1972 L zmad wielce z'lsłużony dla rozwoju polskiej amerykanistyki viceprezec> S2kcji Amerykanistycznej prof. dł' Bolesław Olszewicz, który był jednym z inicjatorów powstania Sekcji. W okresie sprawozdawczym odbyło się 10 posiedzer'l ścisłego Zarządu Sekcji, n~ których prowadzono dysku>je dotyczące amerykanistycznej problematyki badawczej, aktualnie podejmowanej przez poszczególne osoby: omawiano także możliwości różnych [onn d,:iałalności Sel,cji. Członkowie Sekcji brali czynny udział w zorganizowanej przez Pracownię Dzie· jó\\' Ameryki Llcińskiej i Afryki Instytutu Historii IV Warszawie - konferencji poświęconej D/,iejom Ameryki Lacińskiej w XIX i XX w., ,>vyghszajćłc referat (prof. ~r M. Frankow:>ka) i Zi-l bierając głos w dyskusji. PonacHo wygłosili szereg odczytów nauko\\',vch i p'Jpularnonaukowych, m. in. IV Kole Zainteresowań Kultur,! Indian IV Krakowie, w Poznańskim Towarzystwie Przyjaciół Nauk i w Szkole Podstawowej w Poznaniu: uczestniczyli także w audycji telewizyjnej, poświęconej wyprawie B. SzwaJ'c-Bronikowskiego do Amel'yki Południowej (mgr A. Posern-Zieli11ski). Członkowie Sekcji brali również udział w zorganizowanym przez Muzeum Etnograficzne w Kl'akowie, Oddział Krakowski PTL i Kolo ZClinteresowań Kultur,! Indian przy tymże Oddziale - Sympozjum Kultury Indian, wygłaszając szereg od .. czytów (doc. dr A. Wicrciński, dr T. Marszewski, mgr inż. R Mańkowska, mgr inż. A. Krzano\\'ski, A. Wala) i z,lbiel'ając głos w dysl·i:\lsji. W ostatnim okresie podjęto przygotowania do V Etnograficznego Seminarium Amerykanistycznego, k1ól'e odbędzie się we wrześniu lub na początku października 187:3 l'. W Poznaniu. Opracowano profił tematyczny Seminarium, który dotyczyć będzie problemu ks/'Li!towania się auiorytetów, władzy społec,~no-polityczncj i jej ośrodków w społecznościach tubylczych Ameryki IV przeszłości i obecnie. \V związku z V Etnograficznym Seminarium Amerykanistycznym płanuje się zorg'lnizowanie zcbraniCl poszerzonego Zarzqdu we wrześniu 1872 1'. W Poznaniu. W okresie sprawozc:awczym członkowie Sekcji opublikowali oraz oddali do druku szereg artykukJw naukowych i popularnonaukowych, recenzji oraz omówień. Działalność Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnog~iJf i c z n e j P T L. W połowie 1968 r. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, wopar, ciu o specjalną dotację PAN, powołało do ż~'eia Ośrodek Dokumentacji i Informacji �Kroniko. Etnograficznej, lokując go w Łodzi. Dotacja PAN zo;;tala ponowiona w UJ70 r., zaś od 1971 r. do chwili obecnej ODiIE działa w l'a111<1chbudżetu PTL. Od II kwartału 1971 r. zatrudnia 2 pracowników (w wymiarze 1/2 etatu), pracujących pod kierunkiem naukowym doc. dr hab. B. Kopczyńskiej-Jaworskiej, kierownika Katedry Etnografii Uniwersytetu Łódzkiego. Budżet Ośrodka za rok 1971 zamknął się kwotą 19500, - zł plus koszty uposażenia pracowników, które ponosi Zarząd Główny PTL. ODUE gromadzi, selekcjonuje i analizuje posiadane materiały, na które składają się ankiety o pracach badawczych katedr i muzeów etnograficznych, informacje uniwersytetów o magisteriach, doktoratach i habilitacjach z etnografii, informacje poszczególnych Oddziałów PTL oraz wycinki prasowe. Z danych uzyskanych z powyższych źródeł założono i prowadzi się bieżąco 10 następujących kartotek: 1) członków PTL; 2) działaczy terenowych na polu etnografii; 3) prac magisterskich, doktorskich i habilitacyjnych z etnografii; 4) muzeów i skansenów - uzupełniana informacjami prasowymi; 5) badań terenowych katedl' i muzeów etnograficznych; 6) twórców ludowych; 7) zespołów regionalnych: 8) wystaw etnograficznych; 9) fe· stiwali oraz konkursów zespołów i twórców ludowych; 10) Jilmów etnograficznych (w trakcie opracowania). Kartoteki 1 i 2 prowadzone są podwójnie: w układzie tel'enowym i alfabetycznym z krótką analizą treści prac, 4 - w układzie terenowym, !) - w układzie terenowym i tematycznym ośrodków naukowych. Km·toteki od 6 do 10 opl'acowywane są wieloaspektowo na kartach selekcyjnych. Niezależnie od prowadzonych kartotek gromadzone są informacje o zjazdach, sympozjach i konferencjach etnograficznych w kraju i za granicą, dane dotyczące zagadnień informacji i dokumentacji, wyjazdów zagl'anicznych naukowców-etnografów. O istnieniu ODiIE poinformowano Wydziały Kultury PRN w całym kraju prosząc jednocześnie o dostarczenie materiałów dotyczących organizowanych w terenie, regionalnych imprez o charakterze ludoznawczym. Równolegle do informacji w kraju staramy się powiqkszvć krąg instytucji współpracujących z nami za granicą; zaliczamy do nich muzea etnograficzne w krajach demokracji ludowej, Ośrodek Dokumentacji Instytutu Etnografii (Narodnopisny Ustav) SA V oraz ośrodki krajów kapitalistycznych, m. in. w Belgii, FI·ancji. USA i Iranie. Nawiązany został kontakt z Centrum Dol<umentacji Nauk Społecznych przy UNESCO. Współpraca z Centralnym Ośrodkiem Dokumetacji Nauk Społecznych UNESCO wyraża się opracowywaniem dla nich selekcyjnej bibliografii polsl,ich wydawnictw etnograficznych z :1971 r. W wyniku nawiązanych kontaktów zagranicznych, rozpoczęte zostały prace nad gl'Omadzeniem dokumentacji o zagranicznym ruchu naukowym \V zakresie etnologii i folkloru. Opierają się one o wyciągi z nadsyłanych do PTL publikacji, jak: Deutsche Gesellschaft .fiiT Volkskunde (NRF); Societe International d'Ethnologie et de Folklmoe (Francja); Institut d'Ethnologic, archives et documents (Francja): Venner Green Foundation .for Anthropological Research (USA); The Smithsonian Institution (USA); Linguistic Society o.f America (USA). Opracowane materiały w formie zestawień drukowane są \\. czasopiśmie "Lud" w dziale "Kronika". dalszych planach, poza kontynuacją prac już rozpoczętych, projektuje się opracowywanie bibliografii polskich wydawnictw etnograficznych. Ośrodek stara się informować środowisko etnograficzne o swej działalności dro;;'-l publikowani'ł sprawozdań w "Ludzie". Prosimy również członków PTL o nadsyłanie informac.ji na temat dzialalności placówel, i ośrodls()w, W których pracujq, lub z którymi "V �Kroniku utrzymuj;l kont.akl.\', gdyi. wszyst.kie t.e uane ułatwią realizację zadań i celów ODilK 'Wydatki ODilE (hez uposażenia pracowników) wyniosły w okresie sprawozda\\'czym ok. 6300 zł. z czego 3700,wynoszą prace zlecone, 2250,wycinki prasowe, a ok. 400,- zł drobne wydatki biumwo-admini.stracyjne. B. Sprawy organizacyjno-administracyjne Zgodnie z uchwalą Zarządu Głównego opracowano i posiano w 1972 r. do Polskiej Al"lclemii Nauk wniosek w sprawie podwyższenia uposażeń i zmiany stanowisk pl'acowników Zal'ządu i Redakcji Dziel wszystkich O. Kolberga. Wnioski te spotkały się z poparciem merytorycznym Wydziału L B i b l i o t e k a i w y m i a n a w y d a w n i c t w. W okresie od 1 I do 31 XII 1971 I'. Biblioteka wzbogaciła się o 668 voluminów, w tym: z kupna 198, wymiany 449, z darów 11 i własnych wydawnictw 10 vol. Ogólna wartość nabytków 4297D,.'l0 zł. Wszystkie nabytki wpisano do inwentarzy i skatalogowano, dokonano wyceny wydawnictw z wymiany zagranicznej. Z księgozbioru skorzystało ogółem 1909 czytelników, którym wypożyczono 8503 vol. Na zewnątrz Biblioteki wypożyczono 1000 vol. - 4DO czytelnikom (studentom, pracownikom naukowym, Bibliotece Uniwersyteckiej, domom kultury itp.). W ciągu pierwszych pięciu miesięcy 1972 r. przybyło ogółem :330 vol., w tym z zakupu 3D, z wymiany 290 i wydawnictw własnych 10 voL Z księgozbioru liczącego !)27B vol., skorzystało ogółem 941 czytelnikó'N. Na zewnątrz Biblioteki wypożyczono 510 vol. -- 2Ui czytelnikom (pracownikom naukowym, studentom, Bibliotece Uniwersytecl<iej, domom kultury). Przeprowad<.ono inwentaryzację czasopism s7.wajcarskich, pirenejskich i węgierskich. Komisja stwierdziła zgodność stanu faktycznego z zapisami ksiąg inwentarzowych, z wyjątkiem 1 pozycji o wartości zł 15 (według zapisu inwentarza). Planuje się dalszą inwentaryzację czasopism (niemieckich). Biblioteka współpracuje z Zakładem KatCllogów Centralnych Biblioteki Narodowej w Wars/.awic, wysyłając opisy dzieł zwartych otrzymywanych z. zagranicy (kart takich za rok UJ71 wysłano 176), oraz. z Działem Katalogów Centralnych Biblio~eki Polskiej Akademii Nauk w vVarszawie (opi'.y czasopism zagranicznych). Tytułv ważniejszych zagl'anicznych publikacji zwartych i sel-yjnych (bez czasopism) wpływających do Biblioteki ogłaszane są bieżąco \V rocznikach "Lud". W 1971 I'. przeprowaozono w Bibliotece prace związane z bibliografią etnografii polskicj. \V .'. d a w n i c t vv a i c h p o [J u l a r y z a c j a. W okrc;ie sprawozc!aw(;zym ukaZ'lto siG 5 pozycji: I) ..Lud", l. !)!) (red. J. I3urszta) 27,f) ark. wyci. ~. Obrzędy weselne 'W Lubelskiem (red. W. Kwaśniewicz) 17.:3 :) ..Literatura Ludowa" 111' 1/72 (red. Cz. Bernas) :i,O 4) .. Litera\.ul'a Ludowa" nr 'l/n (red. Cz. Hemas) 5,13 5) O. Kol berg. Dzieła wszystkie, t. 6:3 Studia, 1'Ozpmwy i aTtykuly (pod l·ed. nacz. J. Burszly) :W,5 fi) .. Lódzkie Studia Etnograficzne", t. 1;) (red. K. Zawistowic:'.-Aclamska) l t,O Razem znajdowały sil; na:>tępuj<!ce pozycje: 1) IT. Rnmatiska. Mity, le(Jendy i podania polinczy;js7de, -Zieli liski ego 106.0 \V druku pod red. A. PoscJ'n- �t. 56, pod reel. J. Burszty 2) "Lud", 3) "Literatura 4) O. red. Ludowa", nr 3172, pod re~l. Cz. HlTn,lsa DzieZa Kolberg, nacz. J. Burszty 5) "Lódzkie Studia wszystkie, t. San:Jckic-1(1'(':5nimi.'!:ie 4!J-50 t. l4, pod Etnogra[iczne" red. cz. I-II, pod K. ZawisLO\vicz-Ad<llTlskil',j VV przygotowaniu: 1) E. Ozgowicz, SZąska rzeźba Dumy 2) M. Kasjan, \V opracowaniu pod w drewnie, pod red. A. Nasza J. Klimaszewskiej. red. redakcyjnym: 1) B. Gawin, Bibliografia. 2) E. Kucharska, dróży ludowa ukraińskie, etnografii A. Nasz, pol,slcie/i. pod H. 13itLrwr-Sz<ówczykowej reel. Opolszczyzna S. Rospond, w 1840 r. - Relacja 3) "Literatura Ludowa", nr 4-5:72, pod red. Cz. Hern;;';;1 4) Atlas Polskich Strojów L1ldotvych, Strój ci'?SZY1'ts1ci\V opracowaniu pod red. A. Kutrzeby-Pojnarowej 5) O. Kolberg, Dziela wszystkie, t. 1-36 t. t. 47 Chelmskie cz. I-II, Ruś 56-57 ar·k. z po- I. Sriezniewskiego wyd.). Czerwona Druk d.o planu na cz. I-II 3 z tych lata 1973-1974. tekstowe i muzyczne tIo i P1'Zemyskie, t. 51 Sanockie-Kr(Jsnieliskie cz. III, i 61-1)2 Pisma muzyczne ok. pozycji (nr 51, 61--62) Pozostałe W opracowaniu autorskim W tece redakcyjnej PTL Komentace 1.. 37-38 G. Fierli, tytuły cz. I-II rozpocznie (!;lcznie siG w S<l przygotowywane znajdują się w oczekiwaniu wszystkie na druk bieżącym na nastr;pne znajdu.i:1 220 roku lata dalsze. torny DWOK. si'; ll'ls1.ępu.icłce po- zycje: Bajki 1) K. Simiczijew, 2) "Literatura Ludowa" Odnośnie "Lit.erat.ury wydawnictwa na Ludowej" jest jednego PTL już tomu 1972 zost.al w na pod red . .T. Klimaszewskiej nr 6'72, pod red. Cz. Hel·nasa. Ludowej" należy nadmienić, wykonany. posiadaniu (rocznika) funduszy terialy rok macedo1iskie, materialów zaległego. wydanie W zaległego do tomu, kilku uz.vskania będzie tego ,.Literatur\· numerejworaz z można 1'l'(l:1i,c,I'jn,l' redakcja ZarZądu cia Głównego r,ic/:wlocznie odda" ma- do druku. Plan wydawniczy poniższego na rok 1972 przewiduje wydanie 1. "Literatura Ludowa" 01'010 i podania polinezyjskie 6. Sląska rzeźba Dzieła 8. O. Kolberg, "Lódzkie W Studia okresie pokrywać wszystkie, będzie wydawnictw czasie planuje koszty Opolszczyzna na się rok 3U.O ark. 27,0 wyci. ;m,5 ;{5.0 t. 50 t. 11 1;;.0 laD,:: Razem Towarzyst.wo ukl'ui1iskie, S. Rosponda Sprzedaż bliższym według 7.0 t. 63 Etnogl'aficzne" Towarzystwem Dumy Kasjana 1\.. Nasza, arhlszv 7.0 tv drewnie sprawozdawczym jawsko-Pomorskim "ównież ludowa DzieZa wszystkie O. Kolberg, 9. lBU 12,0 17.:, 4. Wesele ludowe w Lubelskiem 5. Dumy ukraińskie 7. ok. zestawienia: 2. "Lud", t. 56 3. Mity, legendy centa chwili d;:l1szych wypadku p[;m ;i,e VI obl'Cnt~j ut.rzymywało Kulturalnym, oraz z Opolskim związane dals!:,v finansl.ljqcym z Towarzystwem wydaniem Iwntakt cz(~ściowo Naukowym, pracy J\. !: Ku- pracę doIdó)'0 Kucharskiej, w 1840 r. 1972 planowano uaktywnienie sprzedai:y w wysokości poprze!: '!!l~ (01).- zl. W naj\\'ydanil~ :l')\\'ego kata- �logu wydawnictw, jak l'ówmez zacjami spoleczno-kulturalnymi i Wydawnictw "Ruch·'. przez nawiązanie ściślejszych kontaktów z organioraz z Przedsiębiorstwem Upowszechniania Prasy D z i a i a l n ość [i n a n s o w a. Sprawozdaniem objęto rok 19'71 i pierwszy kwartał roku 1B72. Działalność finansowa Towarzystwa prowadzona była w ramach preliminarzy budżetowych zatwierdzonych Pl'Z2Z Polską Akademię Nauk. Wykonanie budżetu Towarzystwa na rok lB71: Dochody ogółem: Plan dochodów ogółem został wykonany w 91,:3%: z planowanych dochodów zł 2,025000 wykonywano zł 1 848,609. Z sum tych przypada na: a) dochod,v ze ,kłac!ek członkowskich plan 41880 wykonano 11 895 b) ze sprzedaży wydawnictw 531 350 420075 c) z zadarl zleconych 157 150 121 819 d) dotacja PAN 1 294 820 1294820 Nie vV:ykonano planu dochodów ze składek członkowskich; w dalszym ciągu konieczne są wysiłki Oddziałów w celu bieżącego egzekwowania składek członkowskich. Również nie osiągnięto planowanych dochodów ze sprzedaży wydawnictw; dotyczy to Redakcji Dzieł wszystkich O. Kolberga. Koszty ogółem: Plan kosztów ogóle m zmtaŁ wykonany w ;BII(o: z zaplanowanych kosztów zł 2025 ODO wykonano zl 1 GHO(j·lO. Z sum tych przypada na: a) koszty popularyzacj i wiedzy plan 7~) 55G wykonano 77945 b) bibliotek 84082 75058 c) administracyjne 20lJ 910 182167 d) wydawnicze l 4B5 102 1218401 e) zadań zleconych 157 150 127066 W roku 1971 wydatkowano na działalność popularyzacyjną w ramach poszczególnych Oddziałów więcej niż w poprzednich latach. Oszczędności poczyniono głównie w wydatkach na administrację. Nie wykonano planu kosztów w zakresie działalności wydawniczej, tak własnej jak i zleconej. Wiąże się to w szczególności z opóźnieniem w wydawaniu zeszytów "Literatury Ludowej" na skutek reorganizacji Redakcji. Merytoryczne i finansowe sprawozdanie z działalności Towarzystwa za rok 1971 zostaŁo sporzc]c1zone w terminie i przyjęte przez Polską Akademię Nauk. Stan majiltkowy Towarzystwa na dziel'! 31 XII 1971 r. zamykał się kwotą fi 461 654,56 zł, z kt(,rej przypada n;l: a) zapasy wydawnictw zł :; 053 630,05 b) ruchomości 214527,46 c) księgozbiory " 1712110,d) nakłady na przyszłą produkcję " l ZOO659,43 e) saldo bankowe, należności 250364,80 f) materiały 24 B12,10 Zobowiązania Towarzystwa na dzień 31 XII 1971 r. wynosiły 522998,61 zł. W zusacizie sumę tę stanowić] w całości wp raty subskrybentów Redakcji DWOK. Budżet Towarzystwa lEl rok 1972 opj'acowano w zwiększonych wielkościach tak po stl'Onie dochodów, jak i kos~~tów. Wyższe dochody przewidziano ze sprzedaży wydawnictw zł 100 ODO oraz w zwiększonej dla Redakcji DWOK dotacji Polskiej Akademii Nauk - również zł 100 ODO. 'Wyższe koszty przewidziano w działalności popularyzacji Oddziałów oraz w działalności wydawniczej. 'Wykonanie budżetu za pierwszy kwartał 1972 1'. przedstawia się następująco: �398 Kronika Dochody ogółem: Na zaplanowane dochody zl 2063932 wykonano :1B!1047,zł, z tego przypada na: zł :H7000 a) dotację 42 lJ47 h) dochody własne Koszty ogółem: Na zaplanowane koszty zł 20639:12, wykonano 652 711(),~-- zł, z tego przypada na: :i79 39:3 zł a) działalność vvydawniczą 73 387 zł. b) działalność popularyzacy jn'1, bibliotek i administracji Plan pracy Towarzystwa na rok 1972 przewiduje - zgodnie z perspektywicznym planem na laLa 1970-1975 - realizację: L Rocznych planów wyd,nvniczych 2, Pomoc w realizacji planów Oddzialów :~, KontynuacjG prac specjalnych Zarządu Głównego: a) gromadzenie i opracowywanie księgozbioru b) kontynuowanie prac ODiIE c) kontynuowanie prac Sekcji Amerykanistycznej d) jak najszerszy udział Zarz'ldu Glównego w centralnych pracac.'J. komitetu akcji "Ku!tlll'a ludowa ~- dobl'em narodu", Jednocześnie jednak musimy sobie uświadomić, że w najbliższym czasie cze~ kają nas nowe prace specjalne - podjęcie szerokiej dyskusji nad pr:?yszlym prol'iIem dzialalności Towarzystwa, Zdaniem Zarządu Głównego plan pracy PTL, zarówno jego agend cenh'alnych, kierowanych bezpośrednio przez Zarząd Główny, jak i poszczególnych Oddzialów Towarzystwa, powinien nawiązywać do ustaleń ogólnopolskich dyskusji nad kie!'Unkami działania i organizacją nauki polskiej, jakie się toczą po VI Zjeździe Partii, Przed towarzystwami naukowymi specjalistycznymi i regionalnymi stoi więc problem: jak realizować nowe cele w aktualnych warunkach kadrowych i organizacyjnych? W jakim kierunku i w jaki sposób działać? Tym zagadnieniom poświęcono sporo społecznej uwagi organizując dyskusje wstępne w ramach prac Rad~; Towarzystw Naukowych przy PAN, Rada planuje ogólnopolski zjazd reprezentantów Towarzystw w październiku IBn r. Zjazd ten poza omówieniem form i zakresu działalności Towarzystw Naukowych ma przygotować dezyderaty poszczególnych środowisk na II Kongres Nauki Polskiej, Jest rzecz'! oczywistą, że IV wypowie~ cl:?:iachtych nie może zabraknąć głosu przedstawicieli PTL, W związku z tym zapraszamy do jak najszerszej dyskusji na t.en temat. pl'O~ simy ponadto o paesyła.nie sugestii i inicjatyw oraz wszelkich uwag krytycznych zarówno indywidualnych, jak zespołowych, celem przygotowania uwag na zebranie Rady Towarzystw Nauko'Nych, Sugerowalibyśmy zorganizowanie we wl'ześniu U172 J'. zebrań dyskusyjnych w Oddziałach i przesłanie protokólów z tvch zebrclll do ZarZ<ldu Głównego na ręce Sel<retarza Generalnego, Szczególną uwagę należałoby zwrócić, zdaniem Zarządu Głównego, na integrację w naszych szel'egach dwóch grup członków: "zawodowych" etnografów i "miłośników" ludoznawstwa, na rozwinięcie maksymalnej współpracy z placówkami naukowymi, działającymi na polu etnografii oraz na pomoc w pracach organizowanej obecnie Sekcji Etnograficznej przy Komitecie Nauk Socjologicznych PAN, Sekretarz Opracowali : WiCcpl'czes Adolf Nasz Generalny Bronislawa Jaworska � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/ad291834f074ceb763a90ca38fb5072c.pdf e78c8e190ec01207631e28687e25702b Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1476 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1974 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1365 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1974 t.58 Description An account of the resource LUD 1974 t.58, s.307-354 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text IV. o K l N K A Lud, t. !llJ, 1974 SPRA WOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI ZARZĄDU GŁÓWNEGO ZA OKRES TRZECH LAT KADENCJI OD Hl WRzEśNIA 1970 R. DO 8 CZERWCA 19n R. I. Stan organizacyjny PTL Towarzystwa W okresie ~prawozdawezym Towarzystwo nasze posiadało 19 Oddziałów, za pośrednictwem których prowadzono działalność statutową. Były to Oddziały w Gdańsku, Kielcach, Krakowie z Kolem zainteresowań kulturą Indian, Koszalinie, Lublinie, Łańcucie, Łodzi z Kołem terenowym w Opocznie, Mszanie Dolnej, Olszt.ynie, Opolu, Poznaniu, Przemyślu, Sanoku, Toruniu z Kolem terenowym w Keyni, Vo/arszawic, Wmclawiu, Zabrzu-Katowicach, Zakopanem, Zielonej Górze. Ogółem Towarzystwo posiadało 31 ){II 1970 -31 ){II 1!ł701 -- 721 674 31 ){II 1972 -- 691 członków: Nieznacznc zmiany ilości członków w poszczególnych latach związane byly ze stalą weryfikacją (skreślaniem) członków zalegających z placeniem składek oraz naborem nowych osób. Zgodnie ze statutem Towarzystwo nasze zrze.sza w swoich szeregach zarówno zawodowych etnograf6w jak i przedstawicieli dy's,~yplin pokrewnych oraz działaczy i miłośników kultury ludowej. W polowie 19n r. okolo 30% członków stanowili etnografowie z wyższym w~'kształceniem, 14°","studenci etnografii, 16~/0samodzielni pracownicy naukowi etnografii i nauk pokrewnych, 16% czlonkowie z wyższym wykształceniem w zakresie nauk pokrewnych, ponad 7% absolwenci z innych specjalności, interesujących się etnografią, m.in. 32 nauczycieli i także stosunkowo nieliczna grupa miłośników etnografii, ok. ,1<14 osób z wykształceniem średnim i podstawowym, ,co stanowiło oJ,. 17010 ogólnej liczby'czlonków. W wyniku uchwały WZD w Ostrołęce (16 VI 19'72 r.)czlonkowie Towarzystwa otrzymali legitymacje czlonkowsl,ie. Skład wladz Towarzystwa wybranych 19 IX 1970 r. na Walnym Zgromadzeniu Delegatów w Mi<;dzyrzeczu był następujący: Członkowie Zarządu Glównego PTL: Prezes - prof. dr K. Zawistowicz-Adamska, Viceprezesi -- prof. dr M. Znamierowska-Prufferowa i doc. dr Adolf Nasz (zmarl 7 IV 19'73 r.), Sekretarz Generalny doc. dr B. KOPCzYllska-Jaworska, Z-ca Sekr. Gen. -- dr Leszek Itman, Sk:ubnik - prof. dr Stanislaw Bąk, Z-ca Skarbnika -- dr Stanislaw Blaszczyk, Przewodnkzący Rady Wydawniczej -- prof. dr Józef Burszta, Członkowie: mgr Maria Suboczowa, mgr Piotr Ka]eciak, dr Anna Kowalska-Lewicka, prof. dr Anna Kutrzcba-P{)jnal'Owa, prof. ell' Franciszek Wokroj, prof. dr Maria Frankowska, prof. �308 kronilca dr Roman Reinfuss, dr Longin Malicki, doc. cir Zbigniew .Tasiewio:, dr Ka;r.imicrz Pietkiewicz, mgr Aleksander Posern-Zieliński. Z-cy członków: prof. dr Aleksander Godlewski, mgr Stefan Lew, mgr Janusz Optołowicz (zmarł 14 IX 1972 r.), na jego miejsce dokooptowano dr Krystynę Marczak. Członkowie Głównej Komisji Rewizyjnej: Ignacy Kuźniewski (przewodniczący), mgr Józef Jastrzębski (sekretarz), dl' Bogusław Linette (członek), dr Jan Dekowski (z-ca członka), mgr Przemysław Niedźwiedziński (z-ca członka). Członkowie Sądu Koleżeńskiego: Dr Tadeusz Prus- Wiśniowski (przewodniczący), dr Maria Biernacka (członek), dr Wanda Jostowa (członek), mgr Antoni Kuczyński (członek), mgr Józef Lech (członek). II. D z i a ł a l n ość ogólno -o l' ganizacyjn a Zar zą d u G łów n e g a W okres·je sprawozdawczym odbyło się 8 zebrań plenarnych Zarządu Głównego (dwa w 1'970 r., dwa w 1971 r., trzy w 1972 r., jedno w l'9n r.) oraz 12 zebrań Prezydium ZG (dwa w 11970r., cztery w 1'971 r., trzy w,1972 r., trzy w 1973 r.). Główna Komisja Rewizyjna przeprowadziła ogółem 7 kontroli, w tym pięć działalności Zarządu Głównego oraz d~ie Redakcji DWOK. Sąd Koleżeński w okresie sprawozdawczym nie odbył żadnego posiedzenia. Tematem posiedzeń Zarządu Głównego były sprawy organizacyjno-naukowe, administracyjne, finansowe oraz wydawnicze. Tym ostatnim będą poświęcone osobne częś·ci sprawozdania. A. Sprawy organizacyjno-naukowe W okresie sprawozdawczym główna działalność Zarządu Głównego PTL koncentrowała się na reprezentacji interesów środowiska etnograficznego wobec władz Akademii, Ministerstwa Szkolnictwa 'Wyższego oraz Ministerstwa Kultury i Sztuki. Pomyślnym rezultatem zostały uwieńczone wieloletnie starania Towarzystwa o przedstawicielstwo etnografii w Komisjach Naukowych PAN. W ubiegłym rolnt została powołana Sekcja Etnograficzna przy Komitecie Socjologicznym PAN (przcwodniczącym jej został członek ZG PTL prof. dr J. Bur.szta). W wyniku naszej interwencji dwóch etnografów, przedstawicieli PTL, zostało powołanych przez wladze PAN do Komitetu Narodowego Międzynarodowej Unii Nauk Antropologicznych i Etnologicznych (prof. dr M. Frankowska i doc. dr hab. B. Jaworska). Towarzystwo nasze zostało również po\vołane, jako jeden z organizatorów, clo akcji "Kultura ludowa - dobrem narodu", zainicjowanej ·w 1971 r. przez Ministerstwo Kultury i Sztuki. Ponadto Zarząd Towarzystwa opracował szereg materiałów, przedstawiających osiągnięcia oraz potrzeby naszej dyscypliny w związku z następującymi sprawami: rekrutacją na studia etnograficzne oraz niedoborem kadr w zakresie etnografii (przekazane w 1970 r. autorom raportu o stanie oświaty), w sprawie miejsca i roli etnografii w społecznym ruchu organizacyjnym (omówienie działalności PTL w latach 1945-1972 dla Wydziału I PAN) oraz w związku z przygotowaniami do II Kongresu Nauki Polskiej (referat prof. K. Zawistowicz-Adamskiej, opublikowany w czasop. "Nauka Polska" nr 1, 1973). Do tych ostatnich przygotowań włączył się również Ośrodek Dokumentacji przy PTL przygotowując szereg materiałów pomocniczYch dła opracowań Se~cji Etnograficznej Komitetu Nauk Socjologicznych PAN. Z inicjatywy Zarządu i przy poparciu Minister.stwa Szkolnictwa Wyższego re- �Kronika 309 prezenlacja Towarzystwa w liczbie trzech osób (prof. ell' A. Kutrzeba-Pojnurowa, proL dl' J. Burszta, doc. dr hab. B. Jaworska) wzięła udział w lecie 1972 1', ,w I Kongresie Etnologii Europejskiej w Paryżu, W dniach 2-4 XII 1972 r. odbyła .się z inicjatywy Zarządu Gl. PTL, zorganizowana przez Oddział Toruński przy pomocy Muzeum Etnograficznego w Toruniu oraz Oddziału Gdańskiego i Łódzkiego PTL, narada robocza europejskich etnologów, specjalistów z dziedziny rybołówstwa. Uczestnicy narady przygotowali wnioski dla Grupy Roboczej Międzynal'Odowej Unii Nauk Antropologicznych i Etnologicznych na mający się odbyć w 197'3 r. Kongres w Chicago. W związku z ogólnopolską dy,skusją nad kierunkami rozwoju nauki polskiej oraz zakresem działania Towarzystw Naukowych Zarząd zorganizował w Oddziała'ch dyskusję nad oceną dorobku, celami i kierunkami oraz formami dalszego działania naszego Towarzystwa. Wyniki tej dyslwsji zostały przeanalizowane przez Prezydium ZG PTL, a 'podsumowanie jej wraz z uwagami Prezydium przekazano wszystkim Oddziałom (zob. s. 321-328). Zarząd Towarzystwa rozpoczął również w ostatnim roku rozmowy z szeregiem instytucji i organizacji w celu przedyskutowania możliwości i form współdziałania (m.in. z Towarzystwem W.spólpracy z Polonią Z.agraniczną "Polonia" oraz Centralnym Ośrodkiem Metodyki Upowszechniania Kultury przy Ministerstwie Kultury i Sztuki). W dziedzinie działalności naukowej obecny Zar"ząd Glowny przy pomocy Oddziałów w Gdańsku, Wanszawie i Lublinie przygotował trzy sesje naukowe z okazji Walnych Zgromadzeń. W związku z akcją "Kultura ludowa dobrem narodu" przygotowano plan serii wydawniczej, który przedłożon·;) w Ministerstwie Kultury i Sztuki. Ponadto w 1971 r. przystąpiono do prac zwią7.any,ch z gromadzeniem materiałów do bibliografii bieżącej etnografii polskiej. 1. Sekcja amerykanistyczna Dzialająca przy Zarządzie Gl. PTL ogólnopol'ska sekcja amerykanistyczna z siedzibą w Poznaniu skupia obecnie 30 członków, reprezentujących różnorodne dyscypliny nauki z szeregu ośrodków naukowych kraju. Sekcja pracuje pod bezpośrednim kierownictwem prof. dr M. Frankowskiej. W skład Zarządu wchodzą: prof. dl' Maria Frankowska, prezes (Poznań), dr Maria Paradowska, sekretarz (Poznań), mgr A. Posern-Zieliński, z-ca selcretarza (Poznań), dr Barbara Walendowska,skal'bnik (Poznań) oraz członkowie Zarządu: prof. dr J. Klimaszewska (TorUIl), dr Marcin Kula (Warszawa), mgr Krystyna Małkowska (Warszawa). mgr inż. Andrzej Krzanowski (Kraków). W okresie sprawozdawczym sekcja odbyla 25 posiedzeń ści.słego Zarządu sekcj,i oraz 2 zebrania poszerzonego Zarządu. W dniach 2.3-25 IV 1971 r. zorganizowano w Poznaniu IV Etnograficzne Seminarium Amerykanisly'czne poświęcone problematyce religijnego synkretyzmu. W następnym okresie przystąpiono do przygotowania V Seminarium, które ma ,się odbyć w październiku IOn r. Seminarium doty'czyć będzie problemu kształtowania się autorytetów, władzy społeczno-politycznej i jej ośrodków w plemionach tubylczych Ameryki w przeszłości i obecnie. PonadtD członkowie sekcji brali czynny udział w konferencji zorganizowanej przez Pracownię Dziejów Ameryki Łacińskiej i Afryki Instytutu Historii PAN, poświęconej dziejom Ameryki Łacińskiej w XIX i XX w. oraz w konferencji zorganizowanej przez Pracownię Geograficzną PAN na temat problemów rolnictwa w Ameryce Lacillskicj, a także brali udział w zorganizowanym przez Muzeum Etnograficzne w Krakowie, Oddział Krakowski PTL i Koło zain1:eres<jW<lllkullurą �310 Indian Kronl1ła przy tymże Oddziale - ,ratów i zabierając Sympozjum Kultury Indian, wyg1aszaj;lc kilka rcfc- glo~ w dyskusji. Dokumentacji i Informacji Etnograficznej Ośrodek 'z &iedzibą w Lodzi, dzialający ·pod kierownidwem doc. dr hab. B. K<Jpczyńskiej-Jawor:skiej, kontynuowal dziala1ność dotyczącą dokumentacji etnograficznej. Oprócz uzupelniania zapoczątkowanych w latach uprzednich wykazów i kartotek, w 1970 r. rozpocząl ewidencję zespolów regionalnych oraz festiwali i innych imprez f01klory.sty,cznych, w 1971 ;1'. założono kartotekę wystaw etnograficznych oraz ewidencję badań terenowych, prowadzonych przez muzea. W odpowiedzi na .sugestie zgloszone przez członków PTL w .roku 1972 Ośrudek przystąpi! do zbierania informacji na temat opracowanych kwestionariuszy (ankiet) do terenowy'ch badań etnograficznych. Kwestionariusze przekazane przez autorów są przechowywane w zbiorach Ośrodka, z kwestionariuszy wypożyczonych do wglądu ,sporządzono mikrofilmy. W sprawie kwesti{)nariuszy wysIano 200 ankiet, w odpowiedzi otrzymano 80 kwestionariuszy. W tym samym roku opracowano i rozprowadz·ono ok. 400 ankiet adrcsowany>ch do zespolów folklorystycznych. Otrzymane w od.powiedzi .informacje pozwolily uzupelnić posiadane kartoteki zespolów. Tegoż roku, korzystając z okazji weryfikacji twórców ludowych prowadzonej przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, zapoczątkowano weryfikację danych z kartoteki twór·ców ludowych (zweryfikowano dane z 7-miu województw). W początku 1'973 r. rozprowadzono ankietę weryfikują'cą dane o wystawach etnograficznych, które odbyły się w 1'972 r. Ośrodek jest jedyną w PoLsce placówl,ą dokumentacy jną w dziedzinie etnografii. Ostatnio wzrosla jego rola: w związku z pracami przygotowawczymi do Kongresu Nauki Polskiej i pracami powołanej w 1972 r. Sekcji Etnograficznej przy Komiiecie Nauk Socjologicznych PAN. Dla potrzeb tej Sekcj'i Ośrodek sporządzi! szereg zestawień informacyjnych (wykazy pracowników dzialających na polu etnografii, wykazy wydawnictw etnograficznych, towarzystw, itp.). Ponadto Sel"cja zleciła Ośrodkowi organizację i prowadzenie prac z zakresu bieżącej bibliografii. Ośrodek świadczy róźnego rodzaju uslugi informacyjne, które zlecane mu są przez Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, jak przekazywanie danych do reje&tru stowarzyszeń nauk I'>poleczny.ch (UNESCO), danych do informatorów międzynarodowych itp. W .1972 r. ·sporządzono selektywną bibliografię prac etnograficznych, publikowanych w 197'1 r. dla międzynarodowej bibliografii nauk spolecznych, wydawanej przez Comite International pour la Documentation des Sciences Sociales (CIDES UNESCO) w Paryżu. Ośrodek prowadzi stalą wymianę materialów z Pracownią Dokumentacji Instytutu Etnografii \Słowackiej Akademii Nauk (Naroclopisny Ustav SAV) w Bratysławie. W 1972 r. przygotowano materiały a działalności Ośrodka na konferencję zorganizowaną przez międzynarodowe etnograficzne czasopismo dokumentacyjne ,.Demos". Ponadto referat na temat klasyf~k.acji i jej systemów w etnografii na Międzynarodowy Kongres Nauk Antropologicznych i Etnologicznych, który ma się odbyć w Chicago w 1973 r. Pracownicy Ośrodka, z wy'ksztakenia etnografowie, w miarę możności śledzą i dyskutują metody i techniki prac dokumentacj,i naukowej. Główna uwaga zwrócona jest obecnie na sprawę systemu klasyfikacji. Ośrodek podjął wstępne wysiłki w celu opra'cowania etnog:raficznego tezaurusa. Etapy dyskusji i wykonywanych prac znajdują ,swe odbicie w kilku artykułach, opuhlikowanych oraz znajclu.i'1c\'ch się w druku. 2. Ośrodek �Kronika 311 Opier<ljąc <.ię na analizie dotychczasowej, czteroletniej działalności Ośrodka dyskulowana jest obecnie sprawa dalszego profilu pracy. Ze w.zględu na ograniczone możliwości !,ndrowc (2 osoby na pól etatach ,i niewielkie kredyty 'na prace zlecone)' działalność ta, jak się wydaje, musi się skoncentrować na zagadnieniach uznanych za podstawowe dla nas:zejdyscypliny. W tym względzie nie podjęto je5':/)czeostatecznych decyzji, ale tok dotychczasowy'ch dyskusji sugeruje, że w pierwszym rzędzie będzie tD dokumentacja bibliograficzna prac publikowanych oraz prac badawczych będćlcych w toku, wraz z informacją o miejscu i stanie przechowywania materialów żródlowych. 3. Biblioteka Główna i Archiwum W okresie .s'prawozdawczym naukowe wpłynęło do Biblioteki 3198 egz. nabytków, w tym: z wymiany 2807, z zakupu 325, dary (wydawnictwa PTL) ,66 egz. Nabytki Biblioteki, zarówno dzieła zwarte jak i czasopisma, pochodzą głównie z wymiany krajowej ,i zagranicznej. Zakupy dolCQnywane są z funduszu przeznaczonego na zakup ](S'iążek - rocznie ok. B ty,s. zł. Ta kwota przeznaczana jest na zakup książek zagranicznych za pośredni'ctwem Ośrodka Rozpowszechniania Wydawnictw Naukowych PAN, jak również na zakup książek produkcji krajowej. Rocznie z wymiany krajowej i zagranicznej Biblioteka uzyskuje ok. 2'00 tytułów czasopism i .serii. Liczba ta z roku na Tok rośnie w związku z nawiązywaniem coraz to nowych umów wymiennych. Od 1970 r. .rocznie przybywa z wymiany przeszło 1100 egz. wydawnictw, tj. o ok. 2'50 egz. więcej w porównaniu z .poprzednim okresem sprawozdawczym. Przyrost ten uzyskano dzięki nowy,m kontaktom z zagranicznymi instytucjami, a także .przez ciągłe uzupełnianie czasopism i serii znajdujących się już w Bibliotecc. Po weryfikacji wymiany przeprowadwnej w 1971 r .. w wyniku której skreślono z listy kontrahentów 10 instytucji, oraz po llzy;;kaniu nowych kontrahentów, prowadzimy obecnie wymianę :z 2125 instytucjami, w tym ze 169 zagranicznymi i 56 krajowymi. W chwili obecnej stan księgozbioru Biblioteki PTL wynosi: dzieła zwarte 1:1524 vol., czasopisma i serie - 2 BZU tytułów. Ogółem w okresie sprawozdawczym udos.tępniono 30867 książek i czasopism 7030 czytelnikom, w tym: w czytelni 277'34, poza Biblioteką 3009, wy!slano do innych bibliiotek i instytucji 124 książki. W ramach prac wewnętrznych pl~zeprowadzono ,inwentaryza'cję księgozbioru: IX-XI 1970 dzieł ,z,wartych, I 1971 inwentary.zację czasopism .szwajcarskich, pirenejskich, węgier:-kich, 1$)72 czasopis:rn włoskich, skandynawskich, niemieckich. Planuje .się dalsz'l inwentaryzację ·czaso.pism w miesiącach wakacyjnych '19'73 r. W zakresie informacji biblioteka pl'zekazuje roczne wykazy w.pływających zagranicznych 'czasopism i dziel zwartych do Katalogów Centralny'ch Biblioteki Narodowej oraz Biblioteki .PAN. Poza tym w "Ludzie" zamieszczane są wykazy posiadanych ważniejszych zagranicznych dzieł zwartych. Od 1971 r. prowadzone są również pra'ce przygotowawcze nad bibliografią etnografii polskiej. W tym zakresie ,gromadZi się noty bibliograficzne w oparciu o "Przewodnik bibliograIiczny" i "Bibliografię zawartości czasopiSJll". Zarządzeniem nr 49171 Sekretarza Naukowego PAN z dnia 16 XII ,197(1 1'. 'W -"prawie organizacji i 'działania sieci bibliotek naukowych PAN Biblioteka PTL została włączona w skład sieci bibliotek P AN. W związku z analizą działalności poszczególnych organów Towarzystwa zaktualizowano regulamin biblioteki i opracowano jego nową wersję. Archiwulll nallkowe PTL znajduje się w dalszym ciągu w pomiesz·czeniach �312 Kronika. B. Sprawy organizacyj Ilo-administracy j ne magazynu wydawnictw. Materiały al'chiwalne udostępniano w czytelni biblioteki PTL. Skorzystało z nich kilkanaście osób. Ponadto ze zbiorów archiwalnych skorzystały 4 instytucje naukowe. Odnośnie prac wewnętrznych, organiza·cyjnych, w okresie .sprawozdawczym przearganiwwano pracę biura i wprowadwno pev-me zmiany w strukturze organów Towarzystwa. Zgodnie z zaleceniami PAN opracowano regulamin określający zakres obowiązków i tryb działania w.szystkich komórek PTL wraz z instrukcją obiegu korespondencji. W \vyniku ograniczenia nadmiernie rozrośniętej księgowości powołano w 1972r., w biurze, stanowisko instruktora do spraw organizacji i łączności z Oddziałami. W wyniku przeniesienia redakcji "Literatury Ludowej" do Wrocławia utworzono stanowisko drugiego redaktora wydawniczego. W roku 1973 uzyskano, w wyniku starań Zarządu, status :pracowników naukowych dla pracowników DWOK i ODiIE; stanowi to dowód uznania obu tych placówek za społeczne placówki naukowe. W celu lepszego infOl'mowania ogółu członków o całokształcie działalności T{)warzystwa, uchwałą z ,dnia 27 IX 72 postanowiono sporządzać odbitki z rocznych sprawoz.dań Zarządu Gl., publikowany'ch w "Ludzie" ,i rozsyłać je nieodpłatnie wszystkim członkom. W ostatnim okresie wdrożono prace organizacyjne nad utworzeniem w łonie PTL sekcji muzeologi1cznej, której organizację powierzono prof. dr M. PrufIerowej, sekcji folklorystycznej, której organizację ,powierzono doc. dr D. Simonides oraz wszczęto rozmowy dotyczące wypracowania stałych form współpracy z Centralnym Ośrodkiem Metodyki Upowszechniania Kultury - tu jako łącznika .z ramienia Zarządu Gl. powołano dl' Grażynę Dąbwwską z Oddziału Warszawsl{iego. III. Działalność wydawnicza w okresie d o m a j a 1973 r. W okresie sprawozdawczym w ramach wydawnidw pod red. prof. dr J. Burszty 3 tomy Ludu. Są to: Lud, Lud, Lud, od PTL września ukazały t. 54 t. 55 t. 56 Ponadto 27,60 28,47 wydaliśmy: Dolnoślqskie pieśni w opracowaniu J. Majchrzaka, sfinansowane w całości przez PRN ludowe dr S. Bąka, 10,40 etnograficzne z pow. z. 2, pod red. przez PPRN w Lima- limanowskiego, mgra P. Kaleciaka, częściowo :sfinansowane nowej 2 tomy Łódzkich Studiów Etnograficznych K. Zawistowicz-Adamsl<iej Są to tomy: 13 11,00 pod red. prof. dr F. 01esiejuka, pod red. doc. dr W. Kwaśniewicza, częściowo sfi.nansowane przez PWRN w Lublinie Mity, legendy i podania polinezyjskie w opracowaniu m~r H. RomarlSkiL'j, pod 1"L'l1.mgla A. Posern-·ZiL'1il\skiL'go weselne 11,00 14,25 14 Obl'Zędy się kolejn{) 22,50 pod red. prof. we Wrocławiu Materiały 1970 w Lubelskiem 17,:lO IO,I;) ark. wyd. �313 Kroni1~a w opr~lcowalliu M. Kasjana, pml red. pr'Jf. częściowo sfinansowane przez Kujawsko-PoKulturalne w Bydgosz·czy Literatura Ludowa pod red. prof. dr Cz. Hernasa, 6 zesz. za 1972 r. i :3 zesz. za 1973 1'. Du.my ukraińskie clI' J. Klimaszewskiej, morskie Towarzystwo 7,56 ark. wyd. 45,00" ••. Lącznie Redakcja Dziel wszystkich O. Kolberga wydala \\' okresie _ ...•. " _-_.- 205,23 _'o ark. wyd. sprawozdawczym 4 tomy. Są to tomy: 50 Sanockie-Krośnieliskie, 54 Ruś Karpacka, 55 Ruś Karpacka, 63 Studia, rozprawy -cz. II 38,0 ark. wyd. 'Cz. I cz. II 32,7 44,5 i artykuly 48,:3 LąC<'. nie 163,7 ark. wyd. Oclnośnie dzialalności Redakcji DWOK naldy zaznaczvć, :i'e od początku prac wydawniczych, tj. od 1961 r. ukazało się 55 tomów o objętości 1.541,6 ark. wyd. Stanowi to okola !l3"/" calości DvVOK. Z tego wydano 3·6 tomów fototypicznie z oryginałów (7112,:3 ark.) i 19 typograficznie z rękopisów (759,3 ark. wyd.). W okresie sprawozdawczym PTL wydało łącznie 368,93 ark. wyd. Bionjc pod uwagę fakt, że do koń-ca roku 1973 zostan~e wydany-ch jeszcze ok. 50 ark. wyd., średnia roczna wydawanych arkuszy ksztabtuje się w grankach 160-170 ark. wyd. W stosunku do zakładanych planów wydawniczych Towarzystwo realizowało swe plany jeśli choozi o wyl<arzystanie limitów przyznanych arkuszy. Nie zawsze jednal< byly możliwości fin.ansowe niezbędne dla wykonania planów tytułowych Towarzystwa. W związku z powyżs.zym były wydawane w pierwszej kolejności te pozycje, na które Towarzystwo uzyskało pomoc f.inan.sową z zewnątrz. W wyszczególnionym wyżej wykazie wydanych prac zaznaczono instytucje, które wykazały SWejpomoc finansową dla Towarzystwa. W dalszym ciągu Towarzystwo nasze utrzymuje kontakty z Opolskim Towarzystwem Naukowym w Opolu, które udziela pomocy finansQwej celem wydania pracy z planu na r. 1·973 pl. Wieś .~ląska w 1'. 1840. Celem bliższego naświetlenia kształtowania się i realizacji tytulowych planów wydawniczych na~zego TQwarzystwa przedstawię plany ostatnich lat, tj. r. 1972 i 1973. A zatem plan wydawniczy na r. 1972 obejmował następujące pozycje w zakresie publikacj'i zwartych: 12 ark. wyd. E. Kucharska, A. NaslZ, S. Rosponc1, Wieś opolska w 1840 r. G. Fierla, Strój cieszyński 6 M. Kasjan, Dumy ukraińskie 8 K. Simiczijew, Bajki macedońskie B B. Gawin, Bibliografia etnografii polskiej 8 28 O. Kolberg, Sanockie-Kl'ośnieńskie, cz. II O. Kolberg, Studia, rozprawy i artykuly 27 Ponad to w zakresie czasopism: Lud, t. 56, pod red. prof. dr J. Bursz t y 30 Literatura Ludowa, pod red. prof. dr Cz. HermLsa 10 Łódzkie Studia Etnograficzne, pod red. prof. dr K. ZawistowiczAdamskiej 10 Razem 147 ark. wyd. Plan powyższy został zreal~zowany jeśli braćpoct uwagę lim.it arkuszowy. Nie \Vykon~ll1o nal.HlTliast planu tytuŁowego. Z pow{)c.lu braku środków finansowych �314 Kron!ka ,v r. 1972 mogły ukazać się przede wszystkim pozycje stanowi'lce poślizgi z r. 1971. W związku z ciqglym niec1ustatkiem w zakresie śrudków finan.sowych, u!Jniżeniem linLitu arkuszy wydawniczych przez PAN oraz celem uniknięcia dalszych rozbieżności mic;dzy zaldadanym a zrealiz·owanym planem wydawniczym, nada Wydawnicza Towarzystwa postanowiła do planów na lata 1973-1975 nie wprowadzać nowych pozycji, lecz realizować poślizgi z ,1972 roku. Tytuły umieszczone w planie wydawniczym na rok 197'2 i dotychczas nie wydane ukażą się kolejno w latach 1973-1975. Zgodnie z planem Pobkiej Akadem.ii Nauk plan wydawniczy Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego przewiduje wydanie w 1973 r. 176 ark. wyd. Na plan ten oprócz stałych czasopism, tj. I,ud, LL i ŁSE 70 ark wyd. składają się następujqce pozycje zwarte: O. Kolberg, Sanockie-Krośnie1iskie, cz. I (t. 49) i III (t. 51) 70 M. Kasjan, Dumy ukraińskie 10 E. Ozgowicz, S/.ąs/m rzeźba ludowa 12 E. Kudlarska, A. Nasz, S. Ros·ponel, Wieś opo/.ska w 184U T. 14 Razem .- -_. 17(i ark. wyd. Tytuł ostatniej pozycji zmieniono na Wieś śląska w 184U 1'. W dJ'uku znajdują się kolejne 3 tomy DWOK nn poczet planu \V latach 1973UJ74: t. 49, cz. I i t. 51, ·cz. III Sanockie-Krośnieńskie oraz t. til Pisma muzyczne, cz.!. W druku i przygotowaniu redakcyjnym znajdują się również kolejne zeszyty Litcratury Ludowej. Tutaj należy nadmienić, że począwszy od 1'. 1972, kiedy to redak~ję merytory,czną przejął prof. dr Czesław Hernas, 'czasopisnlD ukazuje się regularnie co dwa miesiące, realizując swój plan zarówno arkuszowy jak i w zakresie treści. W chwili obecnej redakcja Literatury Ludowej jest w posiadaniu materiałów do dalSizych kilku numerów, a tak:że uo jednego tomu (rucznika zaległego). Ambicją i koniecznością staje się zarówno dla redakcji jak i dla całego Towarzystwa wydanie zaległych roczników Literatury Ludowej za lata 1969-1971. Trudność w wydaniu zaległych roczników polega na braku środków finansowych, a także uzyskaniu z Polskiej Akademii Nauk dodatkowych arkuszy na wydanie zaległości. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze podjęło starania o włączenie do planu na 1'. 1974 jednego zaległego tomu Literatury Ludowej o objętości 25 ark. wyd., a jednocześnie czyni się starania o uzyskanie pomocy finansowej z Uniwersytetu Lubciskiego dla wydania zaległego tomu. 'Wszystkie pozostałe pozycje z planu na .r. 1973 są obecnie mocno zaawansowane w produkcji ~ można mieć już pewność, że plan roku 1973 zostanie wykonany. Śląska rzeźba ludowa ukaże się na przełomie III i IV kwartału 73 r., Wieś ś/·ąska w 1840 T. przewidziana jest na ·koniec ostatniego kwartału. Na ukończeniu jest kolejny 57 t. Ludu, poświęcony VII Międzynarodowemu Kongresowi Slawistów w \Varszawie, który miał odbyć się w maju. W związku z przesunięciem się daty Kongresu na ,sierpień, a równocześnie brakiem środków finansowych, Lud t. 57 wyjdzie tuż przed Kongresem. 1'1 opracowaniu redakcyjnym znajdują się kolejne t0my i zeszyty wydawnicl w stałych PTL, Bajki macedońskie K. Simkzijewa pod red. Ligii Jasnosz (pozycja pl'zewidziana do wydania w r. 1974) oraz St1'Ój cieszyński G. Fierli, lXlU. red. prof. dr A. Kutrzeby-P{)jnarowej, który zostanie wydany prawdopodobnie w 1975 1'. W opracD\vaniu reda:k~yjnym i graficznym znajduje .<;ię aktualnie 8 tomów DWOK: 111' 37-·:38 Komentarze tekstuwe i Jl1UZ\TZne do L 1 -36 DWOK. 47 Chełms/cie i Przemyskie, 56-57 Ruś Czerwona cZ. I-II, 58-59 Materialy do etnografii Słowian �315 Kronika cz. f-II, liZ PisTI,1l 1I'.IL!J(·'::l1e lL II (łącznic: ok 2,30 ark. wyd.). Druk trzech z pnwy7.szych pozycji (Ill.' 47, ;iIi, liZ) rozpocznie się Vi 1974 r. W opracowaniu autorskim znajduj"l .się w różnym ",tuplliu opracowania wszystkie następne tomy DWOK (14 pozycji), w tym biografia O. Kolberga i indeksy. Centrw11 prac stanowi nadal blok tomów 5uplemcntowych i miscellanea oraz materiałów do etnografii Slowian. Dla prr.yspieszenia najbardziej czasochłonnego opracowania materiałów mu;zycznych O. Kolberga, które posuwa sil') niezadowalająco z powodu zatrudniania przez Redakcję DWOK tylko jednego redaktora-muzykologa. udalo się w okresie sprawozdawczym pozyskać fachową ,pomoc w ramach prac zleconych. W przygutowaniu znajduje s,ię III wydanie tomu 1 DWOK Pieśni ludu polskiego (druk nakładem finansowym PWM). Trwają starania o wznowienie innych tomów DWOK, których nald,ld zostal wyczerpany, a także wznowienie wyczerpanych zeszy tów APSL. VVzwiązku ze znacznym obniżeniem rocznego limitu arkuszy wydawniczych dla Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego na rok 1974, a może i dalsze lata (w 170 na llO ark. rocznie), wydawnictwo zmuszone jes,t wydać przede wszystkim pozycje 7. dawna już planowane i opracowane. W związku z tym nie przyjmuje się do oprac,owania aut01:skiei.fQi redakcyjnego pozycji nowych. IV. S p r a wo z d a n i e z dzia ła lności f i n a n s o we j za l a t a 1970-1972 Działalność finansowa Towarzystwa stosownie do M.P. nr 67/73 podlega nCldzol'{)wi i kontroli Polskiej Akademii Nauk, ponieważ poprzez PAN Towarzystwu korzy,sta z dotacji z budżeLu Państwa. Polska Akademia Nauk dokonała pełnej kontroli działalności finansowej Towarzylstwa w roku 197,] za olues od 1 I 1968 do 31 III 1971. Wyniki kontroli zostały ujęte w protokole i zarządzeniach pokontrolnych z dnia 14 lipca 1971 r. Dzialalność finansowa Towarzystwa pod względem merytorycznym nie na.<;uwała władzom Akademii zaslrzeżel'l. Zalecenia pokontrolne odnl'sily się do wzmocnien ia dyscypliny finansowej na odcinku terminowości i poprawności rozliczeó finansow.vch Oddzialów, zabezpieczenia odpowiedzialności za majątek Towarzystwa i poprawienia zasad organizacji, poprawności ewidencji materiałów archiwalnych. Zalecenia pokontrolne Akademii zostaly wykonane, o czym Akademia zO!Stała powiadomiona pismem z dnia 13 VIII 1971 r., za wyjątkiem spra\\'y uporz<ldkowania archiwum, co spowodowane jest trudnościami lokalowymi. Z uwagi na przeprowadwn'l l'ewizję za lata 1967-1971 przez Polską Akademie; Nauk Zarząd zaniechal kontl'OJ;i ksiąg Towarzystwa 11rzcz biegłego księgowego, natomiast za rok UJ72 zlecono badanie ksiąg biegłemu księgowemu. W wyniku badań biegły księ.~owy w swoim orzeczeniu stvvierdza, że sprawozdanie finansowe Towarzystwa zostało sporzqclwne prawidłowo. Za ol,rcs sprawozc1awczy, tj. rokJ.970-1972 działalność finansowa Towarzystwa prowadzona byla w ramach zatwierdzonych preliminarzy budżetowych. W okresie roku 1~70-1972 Towarqstwo dysponowało następującymi funduszami: Treść Dotacja z budżetu Wpływ .skI. czl. Sprzed<.lżwyclawn. Dota-cje na zlec. Zy;;,J.;:i nac1zw\'C'z'ljne R<lzeln - 1970 -----~ 1971 1972 Razem ].294.820 11.895 420.075 121.819 8.482 1.304.000 18.900 420.407 220.000 1.038 1.394.435 11.405 268.016 45.150 391 3.993.255 42.200 1.108.498 386.969 9.911 1.857.091 1.964.345 1.719.397 5.540.833 ..._--. -_._,_ ... - �316 Kronika Wykazanc wyżcj dochody obcjmujq również RcdakcjG DWOK; wynosZ'l onc za lab 1970-1972 zł 2.7'20.973, co wynosi 48,3"/" dochodów Towarzystwa. Dotacja z budżetu dla Redakcji DWOK wynosiła w tym okresie zł 2.lUZ.000, zaś dla Zarządu Głównego Towarzystwa na pozostałą działalność zł 1.811.255. Szczególnej uwagi wymaga sprawa terminowego wpłacania składek członlwwskich. Na tym odcinku konieczne jest energiczne działanie władz Oddziałów, bowiem zaległości z tytułu składek członkowskich wg stanu na dzień :n. XII len r. wynoszą 17.805 zł,W okresie sprawozdawczym wydatkowano następujące sumy: -_ .. _------_._ ..._Treść 1970 1971 1972 Razem -_. __ '-_0_'- ..__ __ ._-------- ..--._-_._-------_.- -- ..._. 1.218.401 1.399.075 1.592.020 4.209.496 Działain. wyd. 239.033 zlecona 127.066 39.718 405.817 popułaryz. 68.858 72.705 77.945 219.508 bibliotek 87.055 75.058 67.477 229.590 Koszty administr. 182.167 207.320 165.247 554.734 Straty nadzwycz. 110.811 7.217 4.376 122.374 . ----------_ .. ".' .. _-_. .---.- 2.070.079 Razem ---_.--._-- 1.983.586 1.687.854 .----- 5.741.519 Podane wyżej koszty obejmują również Redakcję DWOK, której koszty za okres 1970-1972 wyniosły zł 2.868.389, pozostałą kwotę zł 2.873.130 wydatkowano z dyspozycji Zarządu Głównego. Wyjaśnić należy, że poniesione straty w roku 1970 w kwocie zł HO.8U dotyczyły lat 1961-11964 w związku z nieformalnym załatwieniem spraw dzierżawy pomieszcze11 i wynagrodzeń za honoraria. Reasumując stwierdzić należy, że PTL, obejmujące swą działalnością cały kraj i pr·(}wadzące wspóŁpracę z wielu instytucjami naukowymi w świecie, od ·szeregu lat nie jest w pełni dofinansowane. Czynione .starania przez Zarząd Główny w Polskiej Akademii Nauk o zwiększenie dotacji, w 8zczególnośd na działalność popularyzacyjną Oddziałów oraz działalność wydawniczą, nie dały dolychczas pozytywnego rezulta;tu. Wydaje się zatem konieczne prowadzenie &tarań przez po.szczególne Zarządy Oddziałów o u.zyskiwanie funduszy od wladz lokalnych na określone badania, wydawnictwa, akcje populm'yzacyjne. Preliminarz budżetowy na rok 11973 został zatwierdzony przez Akademię w wywkości zł 2.048.444 po .stronie wydatków i dochodów. Dotychczć1sowe dochody i koszty kształtują .się na poziomie planu. Z braku sprawozdań finansowych z wielu Oddziałów podawanie sum bezwzględnych dałoby niewłaśC'iwy obraz finansowy. V. P l a n p I' a c y T {)war z y s t wan a 1973 r. Plan ten przewiduje zgodnie z prespektywicznym planem na lata 1D70~1!J7'5 realizację: 1. Rocznych planów wydawniczych, 2. Pomoc w realizacji planów Odd,ziałów, ::l. Kontynuację prac Zarządu Gl. w zakresie: a) gromadzenia i opracowywania księgozbioru, b) kontynuacjG prac ODilE, c) kontynuację prac Sekcji amerykanistycznej d) udział w akcji "KultUJ'a ludowa - dobrem narodu". Ponadto plan przewiduje .zakończenie rozpoczętych prac organizacyjnych związanych z: l) zorg;mizowanicm Sekcji muzN\ugiczncj, folklorystycznej i filmu ctno- �.r---~ /:.-.. t.'łi,~ 1«:;'- '.)\ :f~'1j:G(:~' F,,;\'~l \' ./ I(l'olli"a '. . '" . • . \. fi '" / pl'zy l' .'l'L; 2) ZCIwarnem 11lllOWy O 1V,~pujprac.l' na\lkOW1~.J l ()rl.(;lllJ:I,C1C.vj~,..:-nej ze Słowackim Towarzystwem Luc!{)znawczym (Slovenska Narodopisna Spolccnost); 3) zawarcie umowy o współpracy z Centralnym OśrDdkiem Metodyki Upowszechniania Kultury przy Ministerstwie Kultury i Sztuki; 4) kontynuacją rozmów z TDwarzySi1:wem Współpracy z Polonią Zagraniczną "Polonia" co do form współpracy i świadczeń naszegD Towarzystwa na rzecz Polonii; 5) lwnt:ynuowaniem starań o zdobycie dodatlwwych funduszy na reedycję wyczerpanych tomów DWOK i APSL. Ponadto zgodnie z zaleceniami ostatniej kontroli finansowej biegłego księgowego Zarząd planuje przeprowadzenie inwentaryzacji majątku wszystkich Oddziałów PTL oraz przedy.!>kutowanie wyceny wydawnictw PTL, które jak się wydaje mają zbyt niskie ceny, jak również zbadanie raz jeszcze możliwości upłynnienia nadmiernych zapasów wydawnictw Towarzystwa. W zwiqzku z potrzebami rozwojowymi Towarzystwa będą wszczęte starania na Uniwersytecie Wrocławskim o uzyskanie lepszego lolmlu dla pomieszczeń biblioteki, archiwum, biura oraz redakcji wydawnictw PTL. gl'CillCZl1t'gO Opracowała: Bronisława XLVIII WALNE ZGROMADZENIE PTL I SESJA NAUKOWA W DNIACH 8-10 CZERWCA 1973 R. Jaworska W LUBLINIE XLVIII Walne Zgmmadzenie Delegatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego odbyło się w Lublinie-Zamku w dniach 8-10 czerwca 1973 r. Po powitaniu uczestników przez dyrektora Muzeum Okręgoweg{) w Lublinie, dr Zygmunta Ślusarskiego, prezes Zarządu Głównego PTL, prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska, dokonała w dniu 8 czerwca 1H713 r. otwarcia obrad, proponując przewodnictwo mgr Zofii Neymanowej. Propozycję tę zaakceptowano i następnie przyjęto porządek obrad: l. Uczczenie pamięci zmarłych członków PTL; 2. Odczytanie protokołu z poprzedniego Walnego Zgromadzenia; :3. Wybór Komisji Matki i Komi.sji Skrutacyjnej oraz Komisji Wnioskowej; 4. Sprawozdanie z działalności Zarządu Głównego; 5. Omówienie wniosków z dyskusji Oddziałów na temat kierunków i form działalności PTL; 6. Sprawozdania z działalności Oddziałów; 7. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej; 8. Dyskusja; 9. Wręczenie legitymacji honorowego członka PTL prof. dr Tadeuszowi Sewerynowi; 10. Wybór nowych władz PTL; 11. Przedstawienie planu pracy i budżetu; 12. Omówienie wniosków przez Komisję Wnioskową; 13. Zamlmięcie obrad. Ad. 1. Minutą milczenia zebrani uczcili pamięć zmarłych członków PTL: prof. dr Włodzimierza Antoniewicza z Warszawy, doc. dr Adolfa Nasza z Wrocławia wiceprezesa Zarządu Głównego PTL, doc. dr Tadeusza Wróblewskiego z Poznania byłego wiceprezesa Zarządu Głównego, doc. Józefa Ligęzy z Bytomia, dr Sebastiana FlizakLl z lVIszany Dolnej - członka honorowego PTL, mgr Janusza Optołowicza z Lublina, mgr Jana Janoty i Władysława Stożka z Mszany Dolnej oraz prof. dr Sulo H8.lt.sonena z Finlandii - członka honorowego PTL. Ad. 2. Protokół z XLVII Walnego Zgromadzenia, które odbyło siG w czerwcu �](ronliw 1-972 r. w Ostrołęce, odczytała mgr Małgon:ata Orlewicz. Do protokołu nie wniesiono uwag. Ad. 3. Wybrano Komisję Matkę, do której powołano 5 osób: dr Stanisława Błaszczyka, dr Kazimierza Piet.kiewicza, dr Longina Malickiego, dr Bolesława Lopuszańskiego 'i dr Leszka Itmana oraz Komisję Skrutacyjną w składzie: dr Anna Kowalska-Lewicka, do.c. dr hab. Zbigniew Jasiewicz i mgr Józef Jastrzębski. W skład Komisji Wnioskowej weszli: prof. dr Franciszek Wokroj, dyr. Ignacy Kuźniewski i mgr Medard Tarko. Ad. 4. Sekretarz Generalny Zarządu Głównego PTL, doc. dr hab. Bronisława Jaworska, przedstawiła sprawozdanie z działalności PTL w okresie ostatniej 3-letniej kadencji Zarządu - od września 1970 1'. do czerwca 197:3r. W sprawozdaniu zostały omówione sprawy organizacyjne, działalność naukowa i wydawnicza, sprawy archiwum i biblioteki PTL, działalność Ośr-od-ka Dokumentacji i Informacji Etnografi'cznej oraz inne dziedziny pracy. Odczytane zostało również spr!1wozdanie finansowe PTL za lata 1970-1972 (zob. teksty na s. 307-316). Ad. 5. Doc. dr hab. B. Jaworska odczytała zbiorczą listę wniosków i postulatów Oddziałów PTL, zgłoszonych w toku ogólnej dyskusji ·członków w 1972 r., dotyczącej kierunków i form działaruia Towarzystwa. Zdaniem większości Oddziałów Towarzystwo nasze powinno skupiać nie tylko zawodowy·ch etnografów, ale również miłośników kultury ludowej, działaczy i regionalistów, których należy włączać do prac organizacyjnych. Wys·unięto postulat częstszego organizowania zjazdów w mały,ch miejscowościach, dla ich zaktywizowania. Wskazano na pilną potrzebę nawiązania stałej współpracy z PoLskim Towarzystwem Turystyczno-Krajoznawczym i innymi instytucjami tego typu w kraju, zacieśnienia kontaktów z Polonią zagraniczną. Podkreślono konieezność opracowywania i wydawania materiałów oraz podręczników i instrukcji dla zes.połów folklorystycznych, poradników bibliograficznych, folderów związany'ch z akcją "Kultura ludowa - dobrem narodu", katalogów wydawnictw itp. Postulowano potrzebę rozszerzenia pra'c badawczych, zaznaczając przy tym, że OddziaIy Powinny kierować swe wysiłki na badanie kultury ludowej regionów, w których działają; zauważono także potrzebę zwiększenia kontaktów PTL z nauką zagraniczną. Doc. dr hab. B. Jaworska odpowiedziała w imieniu Zarządu na postulaty Oddziałów. Stwierdziwszy, że .stanowią one w sumie bardzo cenny materiał wyznaczający kierunek i formy de,iałalności Towarzystwa, zaznaczyła, iż reałizacja projektów zależna jest w dużym stopniu od aktywności członków, jak też od pomocy finansowej i poparcia Polskiej Akademii Nauk (zob. tekst na s. 325-328). Ad. 6. SprawozdaThia z działalności Oddziałów PTL pr,zedstawili: mgr Krystyna .szałaśna z Gdańska, dr Bolesław Łopuszański z Krakowa, mgr Eugenia Pietrewicz z Koszalina, dr Krystyna Marczak z Lublina, Jan Migdał z Łańcuta, doc. dr" Jadwiga Kucharska z Łodzi, mgr Piotr Kaleciak z Mszany Dolnej, mgr Józef Wieczerzak z OLsztyna, dyr. Ignacy Kuźniew,ski z Opola, mgr Stefan Lew z Przemyśla, dr BogusIaw Linette z Poznania, mgr Hanna Wojciechowska z Torunia, dr Krzysztof Makul.,>~i z Warszawy, mgr Mal'ia Rostworowska z Wrocławia, mgr Krys.tyna Kaczko z Zabrza, dr Wanda Jostowa z Zakopanego i mgr Irena Pujanek z Zielonej Góry. Z większości .sprawozdań wynika troska o rozwój działalności Oddziałów, wiele jednostek może pos21czydć się nowymi osiągnięciami, zwIaszcza w dziedzinie popularyzacji kultury ludowej oraz uczestnictwa w ruchu regionalnym. Ad. 7. Mgr Józef Jastrzębski złożył ,sprawozdanie z działalności Głównej Komisji Rewizyjnej i w imieniu Komisji zgłosił wniosek o udzielenie absolutorium u"tępującemu Zarządowi. Absolutorium udzielono wi('kszuśei'l głosów (od głosu ws.tl'zymaIy się 3 osoby - członkowie Prezydium). �Kronika 3Hl Ad. U. W dyskusji nad sprawozdaniami zabrało gŁos wielu obecnych. Poruszyli oni główne problemy, którymi żyje Towarzystwo: treść i formy pracy, aktywność w środowisku lokalnym i współpraca z pokrewnymi placówkami czy instytucjami, miejsce PTL w polskiej etnografii i folklorystyce, podstawy finansowe itp. Doc. dr hab. B. Jaworsl<a zwróciła uwagę na nietypowość działalności PTL: badania naukowe i działalność popularyzatorska spada na Oddziały, które działają społecznie. Prof. dr K. Zawistowicz-Adamska zaznaczyła, że mimo trudności Hnansowych istnieją liczne możliwości zaktywizowania działalności PTL. Oddziały, które znalazły własny, odpowiedni do warunków miejscowych modeł działania, rozwijają się dynamicznie, np. Oddziały Koszaliński i Zielonogórski. Prof. dr F. Wokroj zwrócił uwagę na formalną stronę sprawozdań: powinny one zawierać informacje o zrealizowanych bądź niezrealizowanych uchwałach, co nie zawsze miało miejsce. Ad. 9. Zgodnie z uchwałą poprzedniego zjazdu dokonano wręczenia dyplomu członka honorowego PTL nestorowi polskiej etnografii ~ pmf. dr Tadeuszowi Sewerynowi. Ze względu jednak na nieobecność Profesora z powodu złego stanu zdroWia, dyplom wręczono prezesowi Oddziału Krakowskiego PTL, dr A. Kowalskiej-Lewickiej, z prośbą o uroczyste przekazanie prof. Sewerynowi. Wręczenia dokonała prezes PTL, prof. dr K. Zawistowicz-Adamska. Ad. 10. Komisja Matka przedstawiła 25 kandydatur do Zarządu Głównego spośród zgłoszonych propozy,cji oraz po 5 kandydatur do Komisji Rewizyjnej i Sądu Koleżeń,skiego. Obecni zgłosili dodatkowe kandydatury, dokonując na wniosek dr A .Kowalskiej-Lewickiej - prezenta,cj;i ,swych kandydatów nieznanych ogółowi (kandydatów zgłoszonych przez Komisję Matkę przedstawiła doc. dr hab. B. Jaworska). W wyniku niejawnego głosowania w skład Zarządu Głównego PTL nowej kadencji weszły 22 osoby, które na zebraniu w dniu 9 VI 73 r. ukonstytuowały się następująco: l) prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska prezes, 2~3) prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa i dr Laszek Ibman - wiceprezesi, 4) doc. dr hab. Bronisława Jaworska - sekretarz generalny, 5) doc. dr hab. Dorota Simonides - zastępca sekretarza generalnego, 6) dr Stanisław Błaszczyk skarbnik, 7) prof. dr Stanisław Bąk - z-,ca skarbnika, S-9) dr Longin Malicki i prof. dr Maria Znamierowska-Priifferowa - członkowie Prezydium, 10) prof. dr Józef Burszta - przewodniczący Rady Wydawniczej. Członkowie Zarządu: 11) prof. dr Maria Frankowska, 12) mgr Eugeniusz Jaworski, 13) dr Władysław Jeż-Jarecki, 14) mgr Piotr Kaleciak, l;) dr Janusz Kamocki, ,1'6) dr Krystyna Marczak, 1'7) mgr Zofia Neymanowa, Ifl) dr Ewa Fryś-Pietraszkowa, 19) dr Kazimierz Pietkiewicz. Zastępcy człon: ków: 20) mgr inż. Homana Krzanowska, 21) mgr .Józef Lech, 22) mgr Mewia Suboczowa. Skład Głównej Komisji Rewizyjnej: 1) prof. dr Franciszek Wokroj przewodniczący, 2-3) dr Bogusław Linette i mgr Stanisław Chmielowski - członkowie. Zastępcy członków: 4) mgr Stefan Lew, 5) dr Jadwiga Pawłowska, G) mgr Aleksander Posern-Zielil1ski. Sąc! Koleżeński: 1) dr Tadeusz Prus-Wiśniowski - przewodniczący, 2--5) dr Witold Armon, dr Maria Biernacka, prof. dr Aleksander GodlewsJd i dl' Bolesław Lopuszal1ski - członkowie. Ad. 11. Plan pracy Zarządu Głównego na najbliższe trzy lata, którego wytyczną jest uchwała Zjazdu Towarzystw Naukowych z czerwca 1'973 r., przedstawiła w formie projektu doc. dr hab. B. Jaworska. Przewiduje on kontynuClcję dotychczasowych głównych kierunków działania, a w szczególności prowadzenie prac wydawniczych i popularyzator,skich, prac Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej, akcji "Kultura luclowa--·· dobrem narodu" oraz działalności sekcji amerylwnistycznej poc! kierownictwem prof. dl' M. Frankowskiej, jak też tworzenie nowych �320 Kronika form dzi.ałania, m. in. pr<:e<: zurgaui<:{)wanic trl.ccl1 d,l1.szych ,.,ckcj i: [olldury.s!.yc<:nej, muzeologicznej i filmu etnograficznego, zacieśnienie współpracy z Cen.tralnym Ośrodkiem Metodyki Upowszechniania Kultury, gdzie przewiduje się udział w szkoleniu działaczy kultury, wspólne zebrania w celu opracowania metod szkolenia, przeprowadzanie ekspertyz, fachowy instruktaż itp. Doc. dr hab. D. Simonides, która będzie kierowała -sekcją folklorystyczną, zaproponowała następujący plan pracy .sekcji: nawiązanie kontaktu .z członkami Towarzystwa zajmującymi się folklorem, doszkalanie etnografów w zagadnieniach folklorystyki, zbadanie zasobów PTL w zakresie materiałów folklorystycznych, służenie ekspertyzami i pomocą zespołom amatorskim. Sekcja projektuje wydanie słownika wierzeń ludowych oraz skryptu z dziedziny folklorystyki. Prof. dr M. Znamierowska-Priifferowa określila główne zadania sekcji muzeologicznej, którą organizuje; opracowanie metody klasyfikacji i typologi·i muzealiów (obecnie brak całościowej systematyki), instruktaż i inne formy pomocy działaczom regionalnym, udział w pracach programowej Rady Muzealnej przy Ministerstwie Kultury. i Sztuki, w skład której powołano dwóch etnografów: prof. dr M. Znamierowską-Priifferową i dr K. Pietkiewicza. Zadania .sekcji filmu etnograficznego postanowiono opracować w pozmeJszym terminie. Zebrani przyjęli tu jako słuszne stanowisko, by środowisko etnograficzne oficjalnie odcięło się od Towarzystwa Filmu Etnograficznego, którego działalność jest pod względem merytorycznym Il'iekompetentna. Plan finansowy PTL w najbliższej przyszłości oparto na dotychczasowych podstawowych źródłach: dotacji PAN, sprzedaży wydawnictw, składkach członkowskich i subwencjach specjalnych. Obowiązkiem Zarządu i wszystkich członków jak stwierdzono jest właściwe gospodarowanie posiadanymi zasobami oraz przestrzeganie dyscypliny finansowej, a także ;poszukiwanie nowych źródeł. Ad. 12. Wnioski członków PTL (zgłoszone jeszcze przed zjazdem) zostały w zna-cznej części twórczo wykorzystane przez Zarząd ":N programowaniu pracy Towarzystwa, co zostało wyżej omówione. W czasie obrad zgłoszono kilka nowych wniosków, które zostały zatwierdzone więł{JSzością głosów; 1) W celu skrócenia terminu przyjmowania nowy,ch członków Zarząd Główny upoważni Prezydium do bieżącego decydowania o zatwierdzeniu kandydata. 2) W skład kolegium decydującego w sprawach opieki nad zabytkami budownictwa drewnianego w Polsce powinien wchodzić etnograf - członek PTL; wniosek ten zostanie przekazany Naczelnemu Urzędowi Konserwator.sikiemu Mini-sterstwa Kultury i Sztuki. 3) W celu zaktywizowania Towarzystwa - na wniosek Oddziału Toruńskiego - należy zwiększyć liczbę delegatów na doroczne zjazdy (jeden delagat na 10 członków). Wniosek .ten zatwierdzono jako wytyczną dla nowego Zarządu, gdyż jego realizacja w obecnej sy· tuacji finanso'wej nie jest możliwa. Przedstawiciel Oddziału Warszawskiego, dr K. Makuiski, zgłosił wniosek nagły: Oddział Warszawski zaproponował odby-cie następnego zjazdu PTL w Warszawie. Wniosek przyjęto jednogłośnie. Ad. 13. Obrady zamknięto podziękowaniem za udział organizatorom, uczestnikom i gospodarzom zjazdu - zwłaszcza dyrektorowi dr Z. Ślusarskiemu .i personelowi Muzeum Okręgowego, w którego salach toczyły się oiJnlcly, oraz prezesowi dr K. Marczakowej i członkom Lubelskiego Oddziału PTL. W sobotę dnia 9 czerwca 1973 r. w .sali Domu Kultury w Lublinie odbyła się pod przewodnictwem dr L. Itmana Sesja Naukowa PTL, w l~tórej obok uczestników zjazdu wzięli udział etnografowie i działacze kulturnlni z Lubelszczyzny, regio- �321 Kronika naliści i twórcy ludowi, a także przedstawiciele miejs-cowych władz i społeczeństwa. Sesja została poświęcona problematyce badawczej i admini.stracyjno-organiza,cyjnej związanej z rozwojem kultury ludowej w Lubelskiem. Referat pt. "Wybrane zagadnienia z kultury ludowej Lubelszczyzny" wygłosił doskonały znawca problematyki i terenu, proC dr Roman Reinfuss. Referent zwrócił uwagę na potrzebę nieprzerwanej kontynuacji badań. Wygłoszono także kilka komunikatów o osiągnięciach etnografii i muzeologii lubelskiej, o planach badawczych, działalności Stowarzyszenia Twórców Ludowych (mgr J\/I. Grubeł-Myskuła) i in. W dyskusji zdążyło wypowiedzieć się 12 osób, pozostali uczestnky mogU złożyć swe wypowiedzi pisemnie. Jak stwierdził w podsumowaniu dr L. Itman, dominowaly w dyskusji praktyczne zagadnienia muzealnictwa i plastyki ludowej, takie jak: miejsce .skansenu lubelskiego w planie rozwoju przestrzennego miasta i założenia doboru obiektów do tej placówki, współpraca muzeów z twórcami ludowymi, gospodar!,a Funduszem Rozwoju Twórczości Ludowej (mgr E. Mach zaproponował wy.stąpienie z wnio.,ldem do 'wladz Cepelii o zwiększenie funduszu na badania terenowe i publikacje oraz na 'nagrody za twórczość w dziedzinie folkloru), weryfikacja dzid twórczości ludowej i twórców (dr J. Rogala zgłosił projekt utworzenia \V jednym z muzeów ga lc>tii samorodnej twórczości ludowej, wypły'wającej z inspiracji samego twórcy), wychowanie plastyczne dzieci, 'większy udział tematyki wiejskiej i ludowej \V tW<"ll'Czośoi artystów-plastyków, pomoc PTL w -tworzeniu pleneru dla artystów i in. Mocno podkreślono potrzebę dals.zego rozwijania społecznego ruchu w dziedzinie ludoznawstwa regionalnego. Pominięto natomiast w dyskusji główne problemy naukowo-badawcze wysunięte w referacie prof. dr R. Reinfus.sa. Zakończenie Sesji uświetnił występ znakomitego ludowego kabaretu satyrycznego "Rzep" z Kl'zczonowa. Trzeci dzień zjazdu, 10 czerwca Hl?:! r" upłynął w terenie. Z rana delegacja uczestników złużyła wieńce i wiązanki kwiatów pod pomnikiem ofiar zbrodni hitlerowskich w obozie śmierci w Majdanku, a także na grobach etnografów lubelskich - prof. J. Świeżego i mgr ,T. Optołowicz:l, Następnie uczestnicy odbyli wycieczkę naukową trasą: Lublin - Urzędów (zwiedzenie słynnego ośrodka garncarstwa i budownictwa ludowego oraz udział w kiermaszu wyrobów garncarskich) Kazimierz nad Wisl<l (zwiedzenie Muzeum i miasta) - Nałęczów (zwiedzenie Muzeum Prusa i Chatki Żeromskiego). Wycieczka była bardzo pożyteczną imprezą naukową Na podstawie protokołów i materiałów Danuty Penkalównej, Kry'styny Marczakowej, Eugeniusza Jaworskiego, Elżbiety Królikowskiej i Wandy Drewniak opracował Medard Tarko DYSKUSJA ODDZIAŁÓW NA TEMAT OSIĄGNIĘĆ I CELÓW PTL Podsumowanie II Kongres Nauki Polskiej, który wytyczył główne kierunki i zadania na.uki polskiej na przyszłe dziesięciolecie, stał się okazją do krytycznego spojrzenia na dorobek Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, jego eele oraz kierunki i formy {zia21 -- Lud, tom LVIlT �322 kronika łania. Jak IXJwszechnie członkom wiadomo, różne były zadania, które stawiało wbie Towarzystwo w poszczególnych okresach swej blisko BO-letniej działalności, podobnie jak różne były zadania ,stawi.ane w tych okresach etnograf,ii. Z inkjatywy Sekretarza Generalnego, jesienią 197'2 r. Oddziały Towarzystwa zorganizowały zebrania dyskusyjne, na których członkowie zastanawiali się nad dotychczasowym dorobkienl i przy.szłym planem pracy Towarzystwa, nawiązując do ustaleń ogólnopoLskkh dyskusji nad k;ierunkami działania i organizacją nauki polskiej, toczący,ch się po VI Zjeździe PZPR. Owocem zebrań i dyskusji członków PTL były zgłoszone Zarządowi Głównemu liczne wnioski, 'postulaty, uwagi krytyczne li dezyderaty, w wyniku których zarysowuje \Się projekt planu pracy Towarzystwa na przyszłość, planu stanowiącego odzwierciedlenie dążeń i zamierzeń szerokiego ogółu członków. Najważniejsze kwestie poruszone w dyskusjach oddziałowych dotyczyły ogólnego charakteru naszego Towarzystwa i profilu jego działalności, potrzeby stymulowania ruchu naukowego poprzez organizowanie sesji i konferencji naukowych oraz badań naukowych, popularyzacji wiedzy etnograficznej oraz wewnętrznej organizacji pracy Towarzystwa, ze szczególnym uwzględnieniem działalności wydawniczej. 1. O g ó l n y 'c h a rak ter PTL Zdaniem większości Oddziałów najważniejszą funkcją spełnianą przez PTL jest integracja środowiska etnograficznego obejmującego zarówno ,specjalistów i amatorów etnografów, jak też specjalistów innych dyscyplin naukowych związanych przedmiotowo z etnografią, którzy poprzez uczestniczenie w pracach PTL mają możliwość wymiany swoich doświadczeń. Postulowano, by Towarzystwo nasze bardziej rozszerzyło zakres swojej działalności dążąc do tego, ;aby stać się pomostem między naukowymi ośrodkami centralnymi a regionami; niektórzy członkowie uważali przy tym, że koncepcji tej powinno podporządkowa6 się całą działalność Towarzystwa, o czym będzie mowa niżej. Nie brakło jednak i innego spojrzenia :na ogólny profil PTL. Np. członkowie Oddziału Sląskiego wyrazili opinię, że Towarzystwo powinno raczej zrzeszać ludzi zajmujących się zawodowo etnografią, uzyskując tym samym cenzus Towarzystwa o charakterze wyłąc,znie naukowym. Generalnie jednak biorąc przeważała koncepcja Towarzystwa zrzes,zajqcego zarówno zawodowych etnografów, jak również liczny{:h sympatyków ludoznawstwa, ludzi bez cenzusu naukowego, lecz zasłużonych dla etnografii poprzez swą działalność w terenie. OddZiał Krakow;ski postulował nawet stworzenie ogniw PTL skupiających młodzież szkolną zainteresowaną etnografią. Oddziały Krakowski i Łódzki sugerowały potrzeby wprowadzenia odn~bnejkategorii członków Towarzystwa, tzw. członków-korespondentów, rekrutujących ,się z miejscowej inteligen{:ji, jak również aktywu społecznego. Członkowie ci mogliby dostarczać materiałów terenowych do specjalnie utworzonej w tym celu placfl\vl,i (archiWum), co mogłoby znacznie usprawnić prace naukowo-badawcze. 2. O r g a n i z a c j a ż y {:i a n a u k o w e g {) Większość Oddziałów widzi i aprobuje dążenie Zarządu i poszczególnych Oddziałów do organizowania etnograficznego życia naukowego w ,skali całego kraju, dążenie do organizowania ogólnopolslkichkonferencji naukowych, zjazdów oraz sympozjów, jak ,również dążenie do poszerzenia kontaktów z instytucjami pokrewnymi, I,tórych krąg stale wzrasta. �Oddział Krakow.';I'i stwierdza, że Zarząd Glowny zbyt rzadko organizuje .sesje og(Jlnopolskie (zasadniczo raz do ruku z okazji Walnego Zgromadzenia) przy czy,m poziom tych sesji jest nicl'ówny, że sesje takie powinny być - za przykładem tego Oddzialu - l1!'zcldzane częściej przez poszczególne Oddziały. Jak wiadomo, niektóre Oduzialy nie wykazują żadnej działalnoś·ci w tym zakresie, co zdaniem członków Oddziału Krakowskiego budzić musi niepokój. Oddzial Warszawski postuluje urządzanie dla człDnków Towarzystwa odczytów wygłaszanych przez specjalistów z pokrewnych dyscyplin naukowych. Ich obserwacje i doświadczenie mogłyby być dla etnografów bardzo przydatne. Oddział Toruński L:Vł!"acauwagę na to, że aby intensyfikować działalność naukową należy pamiętać o włączaniu do bl'iższejwspółpracy miejscowych Tegionalistów-ludoznawców, m. in. poprzez zapraszanie ich do uczestnictwa w sesjach naukowych. Zdaniem tego Oddziału bardzo pożyteczne także byłoby organizowanie dobrze prz.\·gotowanych pod względem naukowym wycieczek krajowych i zagranicznych. Wiele krytycznych uwag i konkretnych postulatów dotyczyło organizacji Walnych Zgromadzell i towarzyszący'ch im sesji naukowych. Niektórzy członkowie sugerują przyjęcie zasady, by Walne Zgromadzenia odbywały się częściej w małych miejsco\Vośdach, co powinno przynosić i Towarzystwu, i miejs,cowym działaczom obopólne korzyśd. Można bowiem łatwo zauważyć, jak na każdym Walnym Zgromadzeniu społeczeńst.wo miejscowe pragnie dyskusji związanych tematy'cznie z jego regionem, odczuwając potrzeby wiązania jej z problematyką naukową bardziej ogólną. Se"je i dyskusje naukowe winny być jednak lepiej przygotowywane pod względem organizacyjnym i merytorycznym. :l. P o d n o s z e n i e p () z y c J e t.n o g r a f i i etnografi'cznej 1 i p op ul a r yza cj a w i e ciz y Oddział '1'oruńs,ki uważa, że pierwszoplanowym zadaniem w tym zakresie powinno być ponowne W$zczęcic .przez PTL poważnej i nieustępliwej akcji zmi€Tzającej do restytucji na Uniwersytetach sl{asOwanyd"l ldedyś katedr i kierunków studiów etnograficznych, przy równoczesnych zabiegach o wprowad:óenie wykładów etnograficznych do szkół wyższych i średnich (w zależności od ich charakteru). Tenże Oddział postuluje 'również, aby PTL wystąpiło do II Kongresu Nauki Polskiej (przez Wydział I PAN) o zaakceptowanie roli i zasług Polskiego Towarzystwa Lud{)znawczego w poLskim .ruchu społecżno-naukowym. Oddział w Mszanie Dolnej proponuje wyshlpienic do odpowiednich władz o uznanie PTL za towarzystwo o wyższej użyteczności społecznej. Wiele Ocktziałów uważa, ;i,e PTL jalw instytucja zrzeszająca większość fachowców z dziedziny etnograf.ii powinna występować w Toli eksperta i konsultanta w poczynaniach mających n" celu s7.erzenie treści folklorystycznych. W celu realizacji tego postulatu poszczególnc Oddziały wskazują instytucje, do których PTL powinno /,wJ'(Jcić si(~ z pJ"()pozy'cj~l"wej pomocy i usług. Oddział Toruńskii uwa7.a, żc m. in. naló.ałolJy zWI"lJcićsil; du Ministcl'stwa Kultury i Sztuki (COPiA, COMUK) w celu ustalenia zakresu współpracy, zwłaszcza w dziedzinie realizacji timprez folklorystycznych, Interesująco możnaby ułożyć współpracę z PTTK, przeszkolenie etnograficzne instruktorów obslugujących wycieczki mogłoby służyć popularyzacji zagaclnień ludoznawczych. Oddział Warszawski zwrócił uwagę na to, :<:cczęsto .się zdarza, iż audycje radiowe i telewizyjne .są .przygotowywane przez niefachowców i nie są kDnsuUowane ze specjalistami, Właśnie PTL winno w tych spd1wach pełnić funkcję konsultanta oraz pJanowa(' i knol'{lyn.)wać udział p05iZczególnych zes;polów i osób w audycjach �i{ronika folklorystycznych. Wskazanym byłoby też nawiązanie współpracy z PUPiK "Ksją~ka-Prasa-Ruch", w porozumieniu z którym możnaby organizować w terenie np. wystawy objazdowe dla "Klubo-kawiarni". Oddział Lańcucki sugeruje, aby w oparciu o doświadczenia tego Oddziału przeanalizować możliwość organizowania w plenerze wystaw malarstwa uwzględniającego problematykę etnograficzną, jako atrakcyjnego środka popularyzacji. Oddziały Warszawski, Śląski i Poznański uważają, że celowe byłoby daL~ze rozwijanie współpracy z Towarzystwem Lączności z Polonią Zagraniczną "Polonia". Polonia zagraniczna bowiem szczególnie interesuje Sil~ sprawami folkloru i kultury regionalnej oraz wydawnictwami folklorystycznymi. Dużą rolę mogą tu odegrać odpowiednie katalogi, jak np. katalogi Dziel wszystkich O. Kolberga wydane ostatnio w języku rosyjskim i angielskim, a także wystawy i punkty 'sprzedaży wydawnictw PTL, w organizowaniu ~tórych zainteresowane jest Tow. "Polonia". Istnieje realna możliwość pełnienia przez PTL funkcji konsultanta przy badaniach nad Polonią w krajach, w których są ośrodki emigracyjne. Wielu członków wskazuje na to, iż ważną funkcją PTL jest służenie informacją wszystkim zainteresowanym. Funk'cję tę Towarzyslwo może wypełniać poprzez dobrze zorganizowane poradnidwo (np. dla prowadzących izby .pamiątekilp.). Liczne sygnały z terenu wskazują na konieczność opracowania i wydania bibliografii dla wszystkich realizacji ,scenicznych wykorzystujących folklor. Mogłyby t•• być poradniki bibliograficzne dla zespołów regionalnych itp. 4. P l' ac a naukowa Oddziały rozwazaJą sprawy aktywizacji prac badawczych organizowanych przez PTL. Odwołując się do okresów, w ·których działalność Towarzystwa obejmowała przede wszystkim szeroko zakreślone prace badawcze, posluluj:] wprowadzenie zmian w tym zakresie. Oddziały Poznański i Mszański zastanawiają się nad taką organizacją pracy Oddzialów, aby wysiłki koncentrowały się przede wszystkim na badaniu i ochronie kultury ludowej regionów, w których działają. Oddział Sląski w dyskusji tej zwraca uwagę na t9, że etnograficzna działalność badawcza powinna być korygowana zapotrzebowaniem społecznym, m. in. ze względu na możliwości otrzymania na ten cel cJodabkowych funduszów. Ten sam Oddział (wraz z Oddziałami Krakow.skim ,i Toruńskim) jest poważnie zaniepokojony faktem nie podejmowania dotychczas przez PTL inicjatyw badawczych poza granicami kraju, zwłaszcza w krajach demokracji ludowej. Należy w związku z tym wszcząć starania o przyznanie PTL funduszu dewizowego. Tematyka podejmowanych badań powinna dotyczyć przede wszystkim krajów Europy, ze szczególnym uwzględnieniem 'krajów obozu socjalistycznego. Odrębną propozycję wysuwa Oddział Lódzki proponując utworzenie Sekcji badań terenowych, posiadającej własny program naukowy, organizującej seminaria i dyskusje nad opracowanymi tematami. Oddział Krakow.ski zwraca uwagę na potrzebę spopularyzowania zbiorów BibtLoteki PTL we Wrocławiu i łatwiejszego ich udostępnienia. Zdaniem Oddziału Lódzkiego nie mniej pilną i ważną potrzebą jest podjęcie odpowiednich kroków w celu zabezpieczania i zbierania rękopisów będących w posiadaniu star:;zych wiekiem miłośników ludoznawstwa. 5. S p r a w y w e w n ę t r z 'fi o - o r g a n i z a c y j n e Uwypuklając PTL, członkowie liczne potrzeby w zakresie organizacji ruchu naukowego przez widzą wewnętrzne niedostatki utrudniające realizację tak sze- �325 Kron!ka roko zakrojunych planów Towarzystwa. Większość Oddziałów główne trudności widzi w braku czasu członków, niemożnoś'Ci organizowania szerszej działalności ;bazującej li tylko na pracy SiPołecznej. Postuluje więc Oddział Krakowski zatrudnienie sprawami ogólno-administracyjnymi oddzielnego pracownika w biurze Zarządu Głównego PTL. Oddział Mszański zgłasza postulat, ażeby dla większych Oddziałów (ponad 3{) członków) przeanalizować możliwość uzyskania przynajmniej pół etatu celem zatrudnienia pracownika, któryby odciążył członków pracujących społecznie od zbyt obciążających ich prac technicznych (prowadzenie rachunkowości, biblioteki i archiwum Oddziału). Oddział Toruński zwraca uwagę na fakt, że Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL, który jest rzecznikiem polskiej etnografii w kraju i na świecie i prowadzi wiele ważnych prac związanych z tą działalnością, dysponuje zaledwie jednym etatem. Możliwość ożywienia działalności PTL widzi Oddział Krakowski w większej rotacji członków Zarządu Głównego PTL;chodzi o uaktywnienie tych osób, które dysponują większą ilością czasu wolnego dla prac Towarzystwa. Oddział Krakowski także domagał się przywrócenia zwyczaju odczytywania na Walnych Zgromadzeniach sprawozdal1 z działalności Oddziałów. 6. S P l' a w y w y d a w n i c z e Wiele uwagi poświęcono sprawom polit)l1ki wydawniczej. W trakcie toczącej się dyskusj.i padło sporo zgodnych uwag i dezyderatów. Oddział K-rakowski z niepokojem podkreślił, że poza "Ludem" i "Literaturą Ludową" pozy-cje wydawane w innych seriach ukazują siG nieregularnie, wydawane .są najczęściej w zależności od uzyskanych dodatkowych (unduszy, co powoduje, że nie zawsze zgadza się to z intencjami planu wydawniczego, opracowywanego przez Radę Wydawniczą. W tych warunlmch nie jest modiwe realizowanie przyjętej przez Towarzystwo zasady, że w publikowanych seriach wydawniczych partycypować będą wszystkie OddZJiały. W związku z postulowaną potrzebą większej integracji członków PTL w skali całego kl'aju, Oddziały Krakowski i Mszal1ski postulowały wydawanie bieżącego informatora o dzlałalności Zarządu Głównego, Prezydium, poszczegó1nych sekcji itp. Nadto -- obok istniejących już bardzo potrzebnych i pożytecznych serii wydawniczych podkreślono brak stałego periodyku naukowo-informacyjnego. W tym zakresie Oddziały wysuwają różne propozycje, domagając się informatora o różnej postaci: od skromnego przynajmniej biuletynu powielaczowego, poprzez pismo wydawane .~zlachetniejszymi technikami poligrafii, do atrakcyjnego magazynu dla szerokiego grona osób, stanowiącego zarazem ·przewodnik metodyczny dla członków oraz in(ol'malor organizacyjny . .Jednocześnie uznano, że w związku z programem "Kultura ludowa - dobrem narodu" należy koniecznie wydać sepię poradników i materiałów iJnstruktażowych, a także atrakcyjne foldery, katalogi itp. Opracowali : Bronisława Jaworska, Jerzy Lewowieki W ODPOWIEDZI ODDZIALOM - UWAGI PREZYDIUM ZG PTL Na wstępie na!L:ży zauważyć, że pr{)fil działalności Towarzystwa przechodził różne fazy, zależne w dużym stopniu od tendencji odgórnych PAN (np. wskazania �326 Kronika odnośnie do nacisku na popularyzację wiedzy J;;:Q:>zlembadań !ere-now.veil. nil'równomierny dopływ funduszy na działalność podstawQwą T{)warz.Y~twa itp.), Sl'ld też konkretne propozycje Oddziałów pozwalają wprawdzie ZarządQwi nakreślić teoretycznie zarys przyszłej działalności, lecz trzeba pamiętać, że pełna re.d izaeja tego projektu 'zależeć będzie m. in. od uwzględnienia niel,tórych postulatów przez władze PAN. Ad. 1. C h a rak t e r Towar z y s t w a. Prezydium ZG PTL przychyla ~it; do głosu większości, że członków Towarzystwa powinno się rekrutować z różnych środowisk, zarówno etnograficznych zawodowych, jak i amatOl~skich - mHQśników ludoznawstwa, a także z środowisk pokrewnych. Stanowisko takie popiera obecnie także PAN. Uważamy, że ramy naseego statutu umożliwiają już teraz organiwwanie kół młodzieżowych. Prezydium myśli też o szerokim weroowaniu członków z regionalnych środowisk działaczy kultury. Chodzi nie tyle o stworzenie nQwej kategorii członków korespondentów, co o formy aktywizacji etnografów amCl!orów, którzy dobrowolnie zgłaszaliby ak,ces, m. in. do pracy zbierackiej. Ad 2. Organizacja życia naukowego. Odnośnie do sugestii organizowania większej ilości sesji naukowych (postulat Oddziału Krakowskiego) prezydium jak najbardziej popiera to stanowisko. Dotychczasowe ograniczenia w tej mierze wynikają jedynie ze skromnych możliwości finansowania tych imprez przez PTL. Ponadto, aby zapewnić minimum funduszy, trzeba je zaplanować z rocznym wyprzedzeniem i koszty wstawić do ;planu finansowego. Podobną trudność sprawi,\ organizacja wycieczek, których koszt jest znaczny, a Towarzystwu brak środków na dofinansowanie tego rodzaju akcji. Prezydium popiera całkowicie propozycje urządzania Walnych Zgl'OmadZCli Delegatów w ośrodkach regionalnych (w ostatnich latach Walne Zgromadzenia odbyły się w Limanowej, Międzyrzeczu, Ostrołęce i Łomży). Organizowanie Zjazdu nie jest jednak możliwe w każdej miejscowości ze względu na konieczno~ć zagwarantowania minimum 150 miejsc noclegowych. Troska o .staranne przygotowywanie corocznych sesji zasługuje naszym zdaniem na dużą uwagę; myślimy, że sytuacja się poprawi gdy zaczną pracować organiz.owane obecnie sekcje specjalistyczne, które będą mogły wziąć na siebie trud przygotowania niektórych sesji z okazji WZD. Ad.3. Pozycja etnografii i popułaryzacji wiedzy. Prezydium ZG w miarę swoich możliwości czyni wysiłki, aby włączyć się do różnych akcji. sugerując zarazem potrzebę oferowania fachowego poradnictwa rÓ7.nym zainteresowanym instytucjom. Wydaje się nam, że i członkowie ze swej stnll1,v powinni w interesie całej naszej o rgaJIlizacji wykorzystywać każdą okazję Spl'zyjającą nawi'lzywaniu takich kontaktów. Prezydium ZG czuje -się w ooowiązku poinformować, że podjęło już uprzednio rozmowy z Towarzystwem Łączności z Polonią Zagraniczną "Polonia" i wzięło udział w zjeździe uczonych zagranicznych polskiego pochodzenia, który odbył się w Krakowie w lipcu 1973 r. W czasie zjazdu, prócz okolicznościowej wystawy wydawnictw PTL mogących zainteresować Polonię zagrani'czną, odbyliśmy rozmowy z przedstawi,cielami Polonii, m. in. z prezesem Fundacji Kościuszkowskiej dr Eugeniuszem Kusielewiczem, na temat wzajemnej współpracy kulturalnej i naukowej. P,rezydium nawiązało kontakt z Centralnym Ośrodkiem Metodyki Upowszechniania Kultury przy Minister.stwie Kultury i Sztuki oraz bierze instytucjonalnie udział w akcji "Kultura ludowa dobrem narodu". reprezentując PTL w Komitecie ogólnopolskim. powstałym przy Ministerstwie Kultury i Sztuki. Reprezentanci PTL są <:zlonkami KomilC'lu kr;lj{)wq~o JVlięc!zyI1;ll'<)(lowl·j LJllii �Kron/.ka 327 Nauk Antropologicznych i Etnologicznych oraz Komitetu Nauk Socjologicznych PAN (brali udział w organizowaniu Sekcji Etnograftcznej tego Komitetu). Zarz<\d PT1, zdaje sobie sprawę z tego, że Po1slde Towarzystwo Ludoznawcze petni ważne funkcje ideologiczno-polityczne. W ludowym Państwie" w którym problemy l<ultury ludowej znajdują się w centrum uwagi społeczeńSItwa, PTL - towarzystwo powołane do rozwijania działalności na tym polu - winno traktować swą działalność jako ważne zadanie :ideologiczne. Pełnienie tego ,zadania podnosi rangę pracy całego Towarzystwa w oczach działaczy terenowych i centralnych. Pamiętamy, że Towarzystwo jako trybuna polskiej etnografii jest w dużym stopniu odpowiedzialne za realizację programu ochrony kultury ludowej. Powinno więc w poslaci apeli, interwencji i akcji społecznych czuwać nad prawidłowościami popularyzacji tych problemów. Powinno występować z nowymi inicjatywami do władz cenlralnych i terenowych, do różnych towarzystw i instytucji, domagając się rozszerzenia wszelkiego rodzaju akcji ochronnych i I>Opularyzatorskich. Ad 4. P r a c a n a u k o w a. Na temat badań poza granicami kraju możemy zakomunikować, że w toku załatwiania jest ,Siprawa zawarcia umowy o współpracy ze Słowackim Towarzystwem Ludoznawczym, w której to umowie przewidywany jest udział członków w konferencjach, sesjach i badaniach. Wobec tego, że uzyskanie specjalnych funduszów dewizowych na ten cel jest niemożliwe, będzie to jedyna dostępna forma prowadzenia badań poza granicami kraju. Należy nadmienić w tym miejocu, że zgodnie z sugestiami PAN prace badawCi,:e Towarzystwa powinny być prowadzone be<'- specjalnych nakładów finan;;owych, raczej jako uzupełnienie działalności "oficjalnych" specjalistycznych placówek, powolanych do życia w określonym celu i funkcjonujących zgodnie z zaplanowanym profilem instytucji użyteczności pub~icznej. Ad 5. S p r a w y we w n ę t r z n o - o r g a n i z a c y j n c. Zatrudnienie dodatkowych osób jako pracowników administracyjnych w PTL pociąga konsekwencje finansowe i wymaga zgody PAN. Akademia zaś zazwyczaj tej zgody nie udziela wychodząc z zalo7.enia, że c<,-łonkowie niektóre funkcje (zwłaszcza w Oddziałach) powinni pełnić społecznie. W związku z sugestiami na lemat rotacji członków Zarządu pragniemy zwrócić uwagę, że apelowaliśmy do poszczególnych Oddziałów, aby zgłaszały swoich kandydatów. Na ten dwukrotnie zgłaszany apel odpowiedzi wpływają bardzo powoli. Pragnęlibyśmy ponadto, aby kandydatury zgłoszone Walnemu Zgromadzeniu Delegatów daly możność zorientowania się w dotychczasowej działalności proponowanych kandydatów w ramach prac Towarzystwa. Zarząd ubolewa, podobnie jak członkowie, z powodu braku wewnętrznego informatora działalności Towarzystwa, jednakże w obecnej .sytuacji nie Wiidzimy żadnych ,szans na rozwinięcie akcji wydawniczej o jeszcze jeden tytuł. Chcąc jednak poszerzyć zakres wewnętrznej informacji postanowiono sporządzać odbitki z rocznych sprawozdań PT1, publikowanych w "Ludzie", a ponadto zaopatrzyć wszystkich członków w odbitkę artykułu Prezesa, prof. dr K. Zawistowrcz-Adamskiej, na temat naszego Towarzystwa i jego działalności, opublikowanego w czasop. "Nauka Polska" nr 1173 w związku z II Kongresem Nauki Poll5kiej. Jeśli chodzi o odczytywanie sprawozdań na WZD, to z inicjatywy Prezydium. były one odczytywane w 1971 i 1972 r., lecz z przykrością należy stwierdzić, że delegaci nie zawsze byli obecni w sali obrad. Ad li. S p l' a w y w y d a w n i c z e. Wątpliwości Zarządu i członków w sprawach wydawniczych .są zbieżne. Niestety, stała dotacja PAN starcza wyłącznie na wydawanie dwóch reprezenta<:yjnych wydawnictw ciągłych: "Ludu" i "Lileratury �328 Kron.ika Ludowej". Inne serie wydawnicze lub tytuły poza .>eriami mog;l ukazywać si~ w miarę zdobywania funduszy ze sprzedaży zapasów wydawnictw PTL i uzyskiwania specjalnych subwencji. Zarząd zwraca się więc do członków z apelem, aby pomogli w kolportowaniu wydawni'ctw PTL. W akcji "Kultura ludowa - dobrem narodu" prace wydawnicze, zgodnie z sugestiami Ministerstwa Kultury i Sztuki, prowadzą komitety wojewódzkie, w których aktywnie działają Oddziały PTL. Słuszne są głosy członków, że zakres tych prac niewątpliwie należałoby jak najbardziej poszerzyć i rozwinąć. Opracowala: Bronisława Jaworska DZIALALNOŚC OŚRODKA DOKUMENTACJI I INFORMACJI ETNOGRAFICZNEJ PRZY POLSKIM TOWARZYSTWIE LUDOZNAWCZYM W 1972 R. Ośrodek Dokumentacji i Informacji .Etnograficznej PTL w Łodzi, prucujący początkowo pod kierownictwem prof. dr K. Zawistowkz-Adamskiej, a następnie od połowy 11971 r. pod kierownictwem doc. dr B. Kopczyńskiej-Jawor.skiej, rozpoczął swoją działalność we wrześniu 1968 r. Powołana z inicjatywy spolec.znej pla'cówka, zgodnie z intencjami zalużycicli miała służyć zarówno dokumentacji poczynań naukowych w dziedzinie etnografii, jak i świadczyć usługi na rzecz organizatorów prac kulturalno-oświatowych, udzielając informacji z zakresu szeroko pojętego folkloru. Zamierzenia te jak dotychczas zostaly tylku cZI:śdowo zrealizowane. Pierwszy okre5 pracy Ośrodka (lata '1"968-1969) wstał poświęcony założeniu podstawowej bazy dokumentacyjnej przedsięwzięć folklorystycznych. Ośrodek prowadził dokumentację dotyczącą dzialalności naukowej placówek etnog;ra[icznych w S\Vlecie, w tym towarzystw międzynClrodowych, kolekcjonował mat(~rialy ze zjazdów, konferencji i sympozjów krajowydl i zagranicznych. Powyższe działy dokumentacji uzupełniane były w latach następnych . .Jednocześnie ·czyniono wysiłki w celu nawiązania kontaktów z różnymi rouz<Ija'lli phcówek etnograficznych zarówno w kr<lju, jak i za granic;l ella z()n~<Iniznw:lI)i:1IW pośredniej wymiany świadczeń. S ł u ż b a i n f o r m a c y j n a. W ramach działalności na użytek \Vłasne~~oś;'odowiska etnograficznego ODiIE kolportował wśród poszczególnych osób i pl:w',wek, w zależności od ich specjalizacji naukowych, informacje o zjazdach i konl'vrencjach zagranicznych uzysl(iwane na podstawie zaproszeń przysyłanych du PTL od organizatorów. Ponadto opracowywano zestawy informacji do kroniki kolejnych tomów "Ludu" l. W odpowiedzi na sugestie zgłoszone pl'zez czlunków PTL w .ruku 1972 OŚ!'ockk przystąpił do zbierania informacji na temat opracowywanych kwestionnriuszy I,- 1 Zob. sprawozdania [w:] "Lud" 1971, t. 55; s. 365-366; 1972, t. 56, s, 364-365, ara, "Lud" t. 54; 1970, Muzealne wystawy etnograficzne w latach 1963-69, Doktoraty i habilitacje: "Luci" t. 55, R. 1971, Festiwale, "dni", konkursy w 1969, Badania tereno\l.,re prowadzone przez J11UZCCI w latach 1968-70, Skanseny, Wykaz prac magisterskich, Etnograriczne wystawy czaso"'e eksponowane \v r. 1970, Doktnraty i. habilitacje przygotowano kronikc; do 56 tomu "Ludu". 7. zal<Tcsu eLnografl.i \V lat-ach 19(;n-7H. W r. J97~ �I{ronlka 329 (ankiet) do tcrellowydl badełl'! etll{)graficznyc1l. Wysłano 200 ankiet, w odpowiedzi otrzymano 110kwestionariuszy. Kwestionariusze przekazane przez autorów są przechowywane w zbiorach Ośrodka, z kwestionariuszy wypożyczonych do wglądu sporządzono mikrofilmy. W tym samym roku opracowano i rozesłano około 400 ankiet adresowanych do zespołów folklorystycznych. Otrzymane w odpowiedzi informacje pozwoliły uzupełnić posiadaną kartotekę zespołów. Tegoż ,roku, korzystając z akcji weryfikacyjnej twórców ludowych prowadzonej przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, .zapoczątkowano weryfikację danych w kartotece twórców (zweryfikowano z wykazami Ministerstwa 7 województw). Pominw wysiłków zmien:ających do informowania jak najszerszego kręgu działaczy kulturalno-oświatowych o istnieniu Ośrodka (rozesłano komunikaty {) powstaniu Ośrodka do Wydziałów Kultury Prezydiów Rad Narodowych), stosunkowo rzadko udzielane 5<1 informacje dla tego rodzaju odbiorców. Najczęściej udzielanym rodzajem informacji na zapytania indywidualne z kraju, jak i z zagranicy, są wskazówki bibliograficzne oraz wiadomości o osobach i instytucjach prowadz,~cych badania na określone tematy. Pracownicy Ośrodka, z wykształcenia etnografowie, w miarę możności śledzą i dyskutują metody pracy i techniki dokumentacji naukowej. Główna uwaga zwrócona jest obecnie na sprawę klasyfikacji materiałów. Ośrodek podjął w.stępne wysiłki w celu opracowania etnograficznego tezaurusa. Etapy dyskusji i wykonywanyd1 prac w lej dziedzinie znajdują swe odbicie w kilku artykułach opublikowanych Ol'aZ znajdujących się w druku 2. K o o r d y n a c j a i w s pół p r a c akr a j o w a. Ośrodek nasz jest jedynel w Polsce placówkil dokumentacyjną w dziedzinie etnografii. Ostatnio wzrosła jego rola w związku z pracami przygotowawczymi do Kongresu Nauki Polskiej {)LraZ pracami 'powołanej w 1972 r. Sekcji Etnograficznej przy Komitecie Nauk Socjologicznych PAN. Dla potrzeb tej Sckcj i Ośrodek .sporządził szereg zestawiel'! informacyjnych (wykazy pracowników działających na polu etnografii, wykazy wydawnictw etnograficznych, towarzystw itp.). Ponadto Sekcja zleciła Ośrodkowi organizację i prowadzenie prac z zakresu bieżącej bibliografii. ODiIE powstaje również w kontakcie z ODiIN PAN ucz~'slniCl.'lc w mian; mu;(.ności w seminariach organizowanych przez tl; instytltcję 'l. Najlepiej przedstawia się współpraca z działami etnograficznymi mu:r.eów, kl6re przekazuj,! nam slale swe informacje. W s pIj ł P r a c a III i l; d z y n a r o ci o w a. O~r<.lljd; ŚWi:ldczy ró;i.ncgo rod:r.aju usługi informilcyjne zlecane mu przez Zarząd Główny Pols.kiego Towarzystwa Lu(loznawczeg<J, jak przekazywanie danych do rejestru stowarzyszeń nauk spolecznych (UNESCO), danych do informatorów międzynarodowych itp. W roku 1972 .sporz'ldwno selektywną bibliografię prac etnograficznych publikowanych w 1971 r. dla międzynarodowej bibliogl'afii nauk społecznych, wydawanej przez Comite International pour 1~1Documentation des Sciences Sociales (CIDSS UNESCO) w Paryżu. 2 E. Królikowska, Uwagi na tcmat zagadnień dokumentacji i informacji naukowej, ,.EIllI'· graCia Polska", t. 16: 1972, S. 259-266; E. Królikowska, Z problematyki klasyfikacji, ,.Pracc i Materialy Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Lodzi", seria etnograficzna, t. 17 IV druku, B. Kopczyńska-Jaworska, Problematyka dokumentacji muzealnej, tamże. 3 B. Kopczyńska-Jaworska, E. Królikowska, Uwagi o stanie źróde1 pochodnych w etnografii, Stan i Potrzeby Informacji Naukowej IV Naukach Spo1ecznych, Materialy z III sympozjum Pracowników Informacji Naukowej PAN i CAV IV Zakopanem w 1970 r. ODIN PAN, \V-wa 1971. �330 KronIka OSJ'<)ckk prDwad;o:i s1:ilł'l wymianę ma1:eriałów z Pracownią Dokumentacji InstyI.ulu Etnografii Sluwackiej Akademii Nauk (Narodopisny Uslav SAY) w Bratysławie. W 1972 1". prl:ygolowal1o materiały {) działalności Ośrodka na konferencję zorganizowaną przez międl:ynarodowe etnograficzneczasopis.mo dokumentacy jne "Demos". P<JIladto referat na temat klasyfikacji dany'ch dla potrzeb etnografii - na Międzynarodowy Kongres Nauk An1:ropologi·cznych i Etnologicznych, który ma się odbyć w Chicago w 1973 r.4• D a Is z y r {)z w Ó j P l a c ó w 'k i. Opierając siG na analizie d{ltychczasowej, czteroletniej działalności Ośrodka dyskutowana jest obecnie spi'awa dalszego profilu praey. Ze względu na ograniczone możliwości kadrowe (2 osoby na pól etatach) i niewielkie kredyty na prace zlecone, działalność.ta, jak się wydaje, musi ię skoncentrować na ,zagadnieniach uznanych za podstawowe dla naszej dyscypliny. W tym względzie nie podjęto jeszcze ostatecznych decyzji, ale tok dotychczasowych dyskusji sugeruje, że w pierwszym rzędzie będzie to dokumentacja bibliograficzna prac publikowanych oraz pra,c badawczych będącyoch w toku, wraz z informacją o miejscu i stanie przechowywania materiałów źródłowych. Opr<Jcowala Hroni:;Za wa Jaworska SPRAWOZDANIE Z MIĘDZYNARODOWEJ KONFERENC.JI CZASOPISMA "DEMOS", POSWIĘCONEJ WDRAŻANIU JEDNOLITEJ KLASYFIKACJI PRAC ETNOGRAFICZNYCH I FOLKLORYSTYCZNYCH, Hl7:3 Kiedy na konferencji redakcyjnej w Brnie w roku 1971 ustalono ostatecznie za.sady nowej klasyfikacji .systematycznej p.rac etnograficznych i folklorystycznych w omówieniach informacyjnych pl'Zeznaczonych dla .,Demosu·', międzynarodowego etnograficznego organu informacyjnego krajów socjalistycznych, wyłoniły się problemy teoretyczno-metodolog.icznej natury, związane z uzgadnianiem międzynarodowym terminologicznego zakresu pojęciowego deskryptorów. Poslanowiono wtedy mimo to .nową sy.stematykę wprowadzić do "Demosu" już w roczniku 1972 z tym, :i.e redalccje krajowe uwagi .swoje dotyczące funkcjonowania nowego systemu przygotują do następnej konferencji, 'której zorganizowania podjęła się Bułgaria. Bulgars,ka Akademia Nauk. reprezentowana przez Instytut Etnograficzny i Muzeum w Sofii, zaprosiła Redakcję Główną, wydawców i delegacje redakcji Jo-ajowych do Albany pod Warną. Konferencja odbyła się tam w d.niach od n do 11 maja 1973 1". Uczestni'czyli w niej z Bułgarii - dr M. Veleva, ell' St. Stoikova i dr T. ŻivI.;:ov,z Cze~hosłowacji - clI' L. Kunz i doc. clr A. Robek, z Jugosławii - dl' M. Radovanović i dr J. Bezić, z NRD - ell' R. vVeinhold, ell' B. Weis.sel, dr W. Fiedler. dr S. Kube i B. Emmrich, z Polski - prof. dl' A. Kutrzeba-Pojnarowa i ell' S1:. Bł.as7,czyk, z Węgier - dr E. Barabiis-K,isban i dr 1. Kriza. z ZSRR - prof. ell' 1. N. Terenlieva i prof. dr B. PU'tiłov. Ponadto brai udział w obradach dr P. Wick z Centralnego Instytutu Historycznego Akademii Nauk NRD on'lZ H. Palm, pJ·zed- .\ B. KOPczyńska-Jaworska, "Classification tation et de I'information ethnologique". des donnees mises au service tle la tloC:l1lncn- �Kronika 331 stHwiciC'lI;;1 wyr];1\vnidll''1 AkH(lc-l1llCVcrbg. Nie przyhyli delegaci z Alh;:1l1ii Hll1ll1.1ni i. Ot.WH1'Ci;1k'mfercllcji dukunala dr Veleva, cl.łu!wk bułgarskiej redakcji \,r,lj,,II'Cj, a I. ramienia Bułgarskiej Akademii Nauk przemówienie powitalne wyg;losil d,vrektOl' Instytutu Etnograficznego i Muzeum pwf dr Vesselin Hadżinikołov. Przedmiotem obrad plenum redakcyjnego były, jak zapowiedziano, pmblcm,l' I.lviązane z wprowadzeniem do praktyki redak<:yjnej "Demosu" jednolitej systema1\'I,i etnograficznej i odpowiedniej w związku z tym klasyfikacji zawartośd prac etnogra[iczn~rch \V referatach rlostarcmny-ch przez redakcje 'kl'ajowe do druku, Przedyskutowano przygotowany przez Redakcję Główną częściowy spi" deskrypt.ur(IW ural. pomocnicze zestawienie haseł w ujęciu rzecwwym i alfabetycznym. Dl' 'Wick, kt.óry przedslawil zasady doboru deskryptorów dla nauk historyc7.nych \1' liczbie uj·wlo 2''i00 terminów. uzgodnionych ze specjalistami różnych dziedzin nauk humanist.ycznYoC'h, wyjaśnił, że na etn.ognlfię i folklorystykę przypada z tego okolo 650 deskryptorów, \Vybór ich spośród wielu tysięcy terminów obiegowych został tak dokonany, aby przy pomocy modyfikatorów, będących synonimami lub ąuasisynonimami oW~'ch wybranych deskryptorów, można było w miarę precyzyjnie i jednolicie z zastosowaniem .systemu cyfrowego wykazywać zawartość referowanych w "Demosie" prac. Ponieważ cała ta robota przygotowawcza dol{onana została na gruncie terminologii niemieckiej, wobec tego zadaniem redakcji kraj 0\\,\'ch bqdzie musiało być w~\pracowanie specyficznych deskryptorów, oddających rodzime poj':cia, Gel." to trudne zadanie zos:tanie przez wszystkie redakcje krnjowc \I'.I·konane, a I)(;dzie to wymagało częstych bezpośrednich kontaktów z Redakcj" Gł'Jwną vI' Drcź,nie, to uzyskamy VIi pełni sprawny aparat informacyjny, przysto.sowany du maszyn cyfrowych. Będzie wtedy też m07,na przystąpić do prac nad międl.ynarodowym leksykonem nauk społecznych, który mieści się w perspektywiczn,l'ch planach w.vclawni·czych. Uczestnicy konł't'renc,ii mieli okazję prześledzić sposób cyfrowego opracow<lnia i owaczenia zawal'lości zamieszczonych w "Demosie" dwóch pozycji, których to prób dokonali dr Kube i dr Weinhold. W nawiązaniu do tych prób zaznaczył Weinhold, że w roku 1974 pojawią się już deskryptory cyfrowe oznaczające za\Vartoś~ informacji, które będą umieszczane na końcu każdej pozycji. Pracę tę będzie wykonywać początkowo Redakcja Główna, później zaś, gdy deskryptory bęcl,] gololve w poszczególnych językach, trud ten będą musiały wziąć na siebie redakcje krajowe czy nawet autorzy referatów. Jako pierwsi opracują swoje deskryptory w ciągu najbliż;s:/.ego roku Rosjanie, Bułgarzy i Węgrzy. W następnych latach prace te będ;~ mu.siały wykonać pozostałe redakcje narodowe. W dyskusji zwracano uwagę na zadania "Demosu" jako jedynego międzynarodowego czasopisma informacyjnego krajów socjalistycznych z zakresu etnografii i folklorystyki i w zwi'1ZkU z tym na konieczność celowego doboru referatów mogących informować o wszystkich ważny'ch dla rozwoju dyscypliny naszej publikacjach w ramach obozu socjalistycznego, mogących też ten dorobek badawczy prezentować na zewnątrz, tj. państwom niesocjalistycznym, co jest szczególnie ważne wobccc wzrastającego zainteresowania tymi pracamicalego Zachodu. Z Inyślq () t..l'm. by ,.Demo,>" mógł jeszcze lepiej niż dotąd pełnić swą odpowiedzialną informacyjn'l funkcję i objąć szersze rejony oddziaływania, postawiła delegacja polska wniosek () drukowanie tytułów referowanych publikacji nie tylko jak dotqd - w brzmieniu oryginalnym i w tłumaczeniu niemieckim, ale również w wersji l'OsY.i'ikiej i angie].sldej. Wniosek zyskał poparcie plenu:I11 i od rolni Hl74 "'pt'"wadzi Sil; Il; inlHlwacj,;, korzystni! sz<:zególnie dla młodszego pokolenia Il'lda- �332 Kronika C;t,y,wśród których --- jak w Pob.ce - znajomość jc;zyka niemieckiego jest mniej rozpowszechniona niż angielskiego czy rosyjskiego. Delegacja polska w poro.zumieniu z Wydziałem I - Nauk Społecznych PAN zaproponowała też, by następna konferencja redakcyjna "Demosu" odbyła się w 1974 roku w Poznaniu równolegle z plenum redakcyjnym "Ethnologia Slavica" i by uczestnicy obu konferencji mogli wziąć udział w przygotowywanym w tym czasie w Poznaniu sympozjum pl. "Kultura ludowa - kultura narodowa". Propozycja ta zostala przez zebranych z uznaniem przyjęta. Na zakończenie podzielił się prof. Putnov z Leningradu swoimi wrażeniami i spostrzeżeniami z podróży na wyspy Oceanu Spokojnego śladami Mikłucho-Makłaja. Organizatorzy konferencji, której patronowaly wladze polityczne i administracyjne okręgu tolbuchiń5kiego, dały delegatom na konferencję okazję do uczestniczenia również w sympozjum folklorystycznym, które odbywało ,się równolegle w Albenie od 8 do 11 maja. Wygło.szono na nim 32 referaty. Obejmowały one szeroki wa,chlarz zagadnie{l zw.iązany.ch z dawnym jak i w!>półczesnym folklorem oraz oddziaływaniem tradycji ludowej na kulturę narodową naszej doby. Szczególnie dużo uwagi poświęcono kulturze ludowej Dobrudży i jej związkom z całą kulturą bułgarską. Nie hylo to przypadkowe, gdyż sympozjum odbywało się właśnie na obszarze tej ziemi. Ponadto umożliwiono uczestnikom obu imprez zwiedzenie Balcziku, Kaliakry, Rusałki i stolicy okręgu. z otwartym w roku 1'970 muzeum, mieszczącym się w zrekonstruowanym domu -z XIX-wiecznym wnętr/.cm mieszkalnym i urządzonym w nim pokazem ludowej kultury Dobrudży. Ucze~tnicy wycieczki do Tołbuchina mieli ponadto możność zwiedzenia nowo zbudowanego i celowo wyposażonego pałacu ślubów i nadawania imion. Dało to m.in. okazję do wymiany zdań na temat obrzędowości świec1<iej i jej stosunku c1n ludowej t I'ad.vcji. Opr<tc{)w,l1i: A. Kutl'zcba-Pojnamwa, Stanislaw II MIE;nZYNAHOlJOWE SYMPOZJUM ETHNOLOGL'\ BI{ATYSLAWA 19-22 X 1972 Hlaszczylc SLAVICA Doruc~ne .sputkanie -członków redakcji, wsp61prucownik,',\V i ;t,apl'oswnydl gości wydawanego przez Katedrę Etnografii Uniwersytetu Komeńskieg{) w Bratysławie rocznika "Ethnologia Slavica" miało miejsce w Bratysławie w dniach 19-,22 X 1972 1'. Wzięło w nim udział 11 członków redakcji i 6 go,ści. Pierwszy dzień sympozjum poświęeono tematowi: "Aktualne problemy i zadania etnografii słowiańskiej", Glówną uwagę zwrócono na pojmowanie przedmiotu słowiańskiej etnogl'afii i folklorystyki, na stosunek etnografii do pokrewnych dyscyplin naukowych w zakresie badań slowiańskich oraz na stan badań kultury ludowej w poszczególnych krajach słowiańskich, Podstawowy referat wyglosił odpowiedzialny redaktor "Ethnologia Slavica", Jan Podol6.k. Dalsze referaty i komunikaty wygłosili: K. V. Ćistov (Leningrad), J, Burszta (Poznaó), P. Nedo (Lipsk). V. K. Bondarcyk (Mińsk), M. Gładysz (Kraków), M. Barjaktarović (Belgrad), B. Ri',,!Dvski (Skopi~') i B. Bpne.~ (Brno). W dyskusji W,vstLlPili ponad!,,: Ch. Vakar('!<;k;i, ,J. Tome';' S. Genc:ev i J. Komol'ov.skY. �Kronika W drugim dniu odbyło siG posiedzenie ]wmitetu red:lkcyjnego ES poświGcone aktualnym problemom tego międzynarodowego czasopisma. Referat wprowadzający wygłosił również J. Podolak, naświetlając dotychczasowy rozwój ES, aktualną koncepcję rocznika i dalsze 'jego perspektywy. Dodatkowe informacje podał ·sekretarz redakcji, J. KomorovskY. Referaty i dyskusja wskazały na znaczenie ES jako jedynej wsp,',!nej instylucji etnografów słowiańskich, umożliwiającej publikowanie wybranych artykułów i rozpraw dotyczących kultury ludvwej Slowian. Chodzi o dalszy ilościowy i jakościowy jego rozwój oraz a ewentualne jego poparcie ze strony UNESCO. Dotychczas,)we międzynarodowe oceny tego czasopisma są pozytywne. Rozważam) możliwość wydawania dwóch zeszytów rocznie, postanowiono rozszerzyć dział dyskusji, ulepsz.\'Ć część informacyjną i recenzyjną ważniejszych dzieł i czasopism oraz publiko\\'ać bibliogra[jc;my wybór prac o ·charakterze etnograficzno-slawistycznym. \V zakresie .spraw organizacyjnych postanowiono, aby prace redakcyjne przejQly w większej mierze filialne redakcje narodowe: w ZSRR przy Instytucie Etnografii AN w Moskwie i Leningradzie; bułgarska przy Instytucie Etnograficznym BAN w Sofii; w NRD przy Instytucie Łużyckim w Budziszynie; polska przy PTL redakcji "Ludu"; jugosłowiańska przy Towarzystwie Etnologicznym w Belgradzie. Redakcje filialne wezmą na siebie odpowiedzialność za przesyłane do ES arty1wly i opracowania, za przygotowanie bibliografii oraz za propagowanie ES w 8wych kr:ljach. Do zadań instytucji ES należy organizowanie dorocznych redakcyj-nych sympozjów naukowych. Najbliższe, w r. 197:3, odbędzie się w Jugosławii (Macedonia, Ochryd), czwarte zaś (HJ74) w Poznaniu przy UAM, polączone z II Międzynarodową Konferencją Etnografów S!owiat'lskich; piąte (197'1 r.) ma mieć miejsce w Mińsku IV Instytucie Elnogrnfii. Józef lU MIĘDZYNARODOWE SYMPOZJUM ETHNOLOGIA OCHRYD 5-6 VII .l9n RU1'8zta SLAVICA Zgodnie z poprzednimi postanowieniami, III Międzynarodowe Sympozjum Ethnologia Slavica odbyło się w miej3cowości Ochrycl, w Maceclonii(Jugosławia). Gospodarzem by! Instytut Folkloru w Skopje, kierowany przez dra B. Ri'stovskiego. Wzięło w nim udział {)k. 40 uczestników, cz!onków redakcji i współpracowników "Ethnologia Slavica" oraz zaproszonych gości z następujących krajów slowiańskich: Związku Radzieckiego, Polski, Czechosłowacji, NRD, Bułgarii i wszystkich republik Jugosławii. Tematem .sympozjum by!y "Atlasy etnograficzne a narody słowiańskie". Wiodący referat wygłosił B. Bratanić (Zagrzeb). Wskazał on na podstawowe zalożenia teoretyczno-metodologiczne kartografii etnograficzm~j, podkreślił jej znaczenie jako heurystycznego środka poznawczego etnologii, jako "półfabrykatu" do dalszych operacji naukowych o charakterze historyczno-porównawczym i etnogenetycznym służącym do rekonstrukcji historii ludów i ich lwitur. Wiąże się z tym zagadnienie właściwegO opracowania masowych danych z dużych obszarów oraz sprawa ich jednoznacznego pl'zedstawienin na kartogramach, a następnie należytej ich inter- �3iH I~roni1aJ. pl'daeji. Na t.ytrl tle pl'dcgcl1t przedslawil aklu:llny st.an iJadan <JlIas<J\vych IV poszczególnych krajach europejskich, zwłaszcza slowiański·ch, ilust.rując niekt\Jre kWestie konkretnym materiałem. W dalszym ciągu sympozjum S. 1. Bruk z Moskwy przedstawił pwblemy atlasów historyczno-etnograficznych i kh znaczenie poznawcze, ilustrowane na przykładzie opracowanego już takiego atlasu w ZSRR (atlas Russkije). Podobne zagadnienia odnośnie do opracowywanego atlasu historyczno-etnograficznego Białorusi przedstawił K. V. Bondarcyk, a w odniesieniu do Bułgarii Ch. Vakarelski i B. Tumangelov, S. Kovacevicova z Bratysławy w obszernym referacie przedstawiła postępujące prace nad Atlasem Etnograficznym Slowacji, a Z. Kłodnicki (Wrocław) niektóre zagadnienia związane z wydawaniem Polskiego Atlasu Etnograficznego. J. Burszta przedstawił opracowany wspólnie 'Z Z. Sobierajskim Iwmunikat o założeniach i charakterze będącego we wstępnym stadium przygotowawczym i badawczym Atlasu języka i kultury ludowej Wielkopolski. Nad wygłoszonymi referatami rozwinęła się ożywiona dyskusja. Drugi dzień przeznaczono głównie na posiedzenie kolegium redakcyjnego "Ethnologia Slavica". Redaktor ES, J. Podolak, zainali%iOwał szczegółowo dotychczasowe prace nad czterema już wydanymi i dwoma oddanymi do druku rocznikami, scharakteryzował ich pozytywy i braki i zary.sowal .szereg postulatów i wytycznych odnośnie do ułE.1Pszeniaposzczególnych działów tego periodyku (dział artykułów, informacji, recenzji, dysku.sji, bibliografkzny). W -dyskusji zwrócono również uwagę na zwiększające się zadania redakcji narodowych. Na zakOJ1czenie J. Burszta zaproponował i rozwinął pl'obiematykę nauko\\'<l IV Sympozjum, jakie ma odbyć się w Poznaniu w 1974 l'. Ma być nią t.emat "Kultura ludowa kultura narodowa". A znów K. V. Bondarcyk wysunął sugestię, by na V Sympozjum w Mińsku (1975) omawiano zagadnienia etnogenelycznf' . .J(jzeJ D/ll's:::fn MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA PT. "PRZEMIANY TRADYCJI LUDOWYCH W CSRS", SMOLENICE, 2:3-25 X 1972 Instytut Etnografii Słowackiej Akademii Nauk przy współpracy ze Słowackim Towarzystwem Etnograficznym (Slovensk<'l narodopLsna spolocnost) zorganizował w dniach 23-25 X 1'972 w miejscowości Smołenice k. Bratysławy międzynarodow;ł konferencję na wspomniany wyżej temat z udziałem ponad 50 etnografów i folklorystów czechosłowackich, przedstawicieli odpowiednich instytutów akademickich, katedr uniwersyteckich, muzeów itd., oraz delegacji naukowc\)w z (j europejs.];ic!J krajów socjalistycznych: z ZSRR - :l, z Polski - li, z NRD - 2, z Bulgari i - 5, z Węgil:r - 2 i z Jugosławii - 3. W konferencji wzięli udział także uczestnicy 1I Sympozjum Ethnologia Slavica, odbytego dopiero co w Bratysławie. PierwBze dwa dni konferencji poś'więcono teorii i .problemom badawC:7.ym przemian kulturowych, omówionym w 10 referatach plenarnych. Tak więc A. Pl'anda z Bratysławy mówił na temat podstawowych czynników procesu zmian slowac:kiej i czeskiej kultury ludowej po drugiej wojnie światowej; K. V. Clstov z Leningradu omawiał tradycyjne i "wtórne" formy i problemy kultury współczesnej z położeniem nacisku na rolę "regenerowanych" form kultury tradycyjnej w procesie etnicznej !wnsolidacji współczesnyeh narodów; J. BUl'szla (pozn:l1'l) l-Jl'zedstuwił zus:ld- �331 KroniIw niCl.l' za!'."";\' prol)lcl\1u współistnienia l.raclyc.ii i nn\"rfJczcsl1ości IV że'ciu wSJl(,lo~csnego społeczeń:>twa; B. Kopczyńska-Jaworska (Łódź) miała jako temat "Przemiany kulturowej hierarchii wartości" ilustrowane na przykładzie konkretny'ch społeczności lokalnych; R. Peseva-Popova (Sofia) zastanawiała się nad strukturą i prawidłowościami bytu z uwzględnieniem istotnych wchodzących tu w grę pojęć; A. Sulitka (Bratysława) mówił o roli tradycji we współczesności; J. Vareka (Praga) wygłosił referat pl. "Teoretyczne problemy badań etnograHcznych w regionie północnych Czech", zaś M. Sarkany (Budapeszt) "Niektóre problemy podejścia społeczno-antropologicznego do rozpadu kultury ludowej na Węgrzech"; J. KramaHk (Praga) omawiał zagadnienie pojmowania tradycji w etnografii, zaś A. Robek (Praga) mówil ,,0 niektóry·ch problemach przemian tradycji w dziedzinie kultury duchowej". W sekcji etnograficznej wygłoszono na:stępmie 13 referatów na tematy konkretnych badań społeczności lokalnych w różnych regionach Czechosłowacji (referenci: R. Jerabek - Brno, L Heroldowa i F. Vancik - Praga, J. Podolak, K. Podolakova i P. Skalnik z Bratysławy, J. Tomes - Strażnice, J. Usak, O. Danglova i S. Kovacevicova z Bratysławy; V. Kovaru, A. Jerabkova i V. Svobodova z Brna). W .sekcji folklorystyki przedstawiono podobnie 10 referatów z zakresu różnorodnej problematyki badań różnych dziedzin folkloru na obszarze Czechosłowacji. Referenci: M. Lescak, V. Gasparikova, S. Vanovicova, S. Burlasova i J. Michalek z Bratysławy; M. Sramkova i B. Benes z Brna; M. Musinka z Presowa i L. PourovaVolbrachtova z Pragi. Tematem ostatniego dnia konferencji były problemy i wyniki badań nad przemianami tradycji ludowych i współczesnych zjawisk kulturowych w innyeh poza Czechosłowacją krajach socjalistycznych. Tak więc np. T. A. Żdanko z Moskwy mówila na temat tradycji i nowoczesności w życiu codziennym ludów ZSRR, M. Gładyszowa (Kraków) o tendencjach współczesnych przemian w kulturze ludności góralskiej, W. Paprocka (Warszawa) o roli industrializaeji w procesie zmian gospodarczych, społecznych i kulturowych wsi polskiej. R. D. Rakić z Belgradu mówił o współcze"nych przemianach w życiu narodowym w Serbii; T. Hofer (Budapeszt) dal szereg metodologicznych uwag na marginesie procesu ;przejścia kultury wsi węgierskiej z systemu pelnochłopskiego do pochłopskiego. Podobne zagadnienia w odniesieniu do Bulgarii poruszali przedstawiciele Instytutu Etnograficznego z Sofii: D. Todorov, B. Tumangdov, L. Dukov i M. Todorova-Vasileva. Łącznie na tym ostatnim plenarnym posiedzeniu wygłoszono 13 referatów. Konferencja ukazała .szeroką gamę problemów teoretyczno-metodologicznych związanych z badaniami przemian społeczno-kulturowych współczesnych społeczeństw w krajach socjali-stycznych. ujawniła osic1gnięcia badawcze na tym odcinku w poszczególnych krajach i wytyczyła dalsze perspektywy badawcze. Postanowionn ]wntynuować tego rodzaju badania i knnferencje mi(;c1zynamc]owc. .J óze J Burs:~ta VI BAŁKAŃSKI FESTIWAL PIESNI I TAŃCÓW LUDOWYCH ORAZ III MIĘDZYNARODOWE SYMPOZJUM FOLKLORU BALKAŃSKIEGO OCHRYD 3-B LIPCA 197:1 Otwarcie VI Bałkaitskiego Festiwalu Pieśni i Tańców Ludowych w Ochrydzie w dniu :3 lipca 1'973 r. zainaugurował marsz uczestników ulicami miasta oraz przejażdżka łodziami po jeziorze. W manifestacji tej wzięło udział ponud 400 tancerzy i śpiewaków ludowych z krajów balkaJlskich i przylJałkailskich. Imponujący prze- �glącl żywego folkloru ludów balkalls.kich i ich "'<jsiadów, który 0dbywal się w teatrze letnim "Dolni Saraj", zainaugurował zespół macedol'lski "Mirce Acev" z Prilepu tańcem "teskoto". Zespół .słoweński wykonał żywe i rytmiczne tailce związane z weselem wiejskim oraz archaiczny taniec "Oracze", ukazujący wygnanie złych duchów, co według wierzeń ludowych gwarantuje dobre z1Jiory. Duże wrażenie wywarła gra na instrumencie muzycznyom "oprekol", znany·m w Słowenii od kilku wieków. Węgierski zespół z Galgamaksa wykonał pieśni i tańce, jakich nie widziano w poprzednich festiwalach w Ochrydzie. Węgrzy wykonali l;;:ilka tańców żeńskich j dwa czarda.sze weselne. Dużymi aplauzami wynagrodzili widzowie występy węgierskiego zespołu dziecięcego. W programie zespoIu "Aco Marović" z Obicia (Kosów) znalazły się albańskie oraz serbskie pieśni i tańce ludowe. Imponująco został wykonany taniec "sota"; taniec "rugowo" symbolizował walkę o zdobycie dziewczyny. Bułgarski zespół ludowy wykonał tańce .i zabawy zwiivmne z kolędowaniem. Dość ciekawy był także ich taniec "kukeri" wykonany przez przebrańcl)w, ilustrujący ludowy karnawał. Wystąpiła też bułgarska staruszka, Irena Angelova, która wykonała kilka trackich pieśni ludowych. Na zakończenie Bułgarzy wykonali oryginalny cykl pieśni i tańców "bujenec", związany z wiosennyomi pracami chłopa i z wierzeniami ludowymi. Zespół "Młody Metalowiec" z Sarajewa przedstawił autentyczny folklor Bośni i Hercegowiny. Grupa tancerzy wykonaIa regionalne pieśni i tańce, m.in. taniec "zapalanie łuczywa", 'kryjący działania magiczne. Bośniacy wykonali także pieśni i tańce ludnośd muzułmańskiej z okręgu Jajce. Starodawne pieśni i tańce łudowe zaprezentował zespół albański "Dur,s" z okręgu Dracz. W barwnych strojach ludowych w ciągu całej godziny przedstawiał on bogaty dorobek kultury artystycznej swego kraju. Czystą muzykę ludową i żywe tań-ce sel'bskie z Szumadiji wykonali członkowie utalentowanego zespołu holenderskiego z Amsterdamu. Jak zauważyli rzeczoznawcy serbscy, w ich wykonaniu nie było żadnych usterek. Przedstawili oni ponadto starodawne tańce swego narodu. Zespoły serbskie z wiosek Nadrlje i Gornja Crnucia składające się z mężczyzn .i kobiet, których wiek wynosił od 15 do 72 lat, zdobyły sympatię widzów dzięki dynamicznemu i wspaniałemu wykonaniu bogatego programu, składającego się z żywych tańców i pieŚini ludowych. Duże brawa uzyskał zespół "Njegos" z Cetynji (Czarnogóra), który przedstawił tańce i pieśni ludowe z Boki Kotorskiej. Zespół ów, jeden z naj starszych na Bałkanach, wykonal ta6ce rycerskie mężnego ludu tego górzystego kraju. Wystąpił także Czarnogórzec, ,gęślarz ludowy Gruica Vuković, który wykonał urywek z poematu Górski wieniec poety narodowego - Petra Njegosa. Włoskie zespoły z Setingiano oraz Briatano (okręg Kalabrii), składające się z uczniów i robotników, przedstawiły bogate tradycje folkloru włoskiego tego regionu. W rytmie tarantelli zaprezentowały życie Kalabryjczyków oraz prace związane z winobraniem, żniwami, łowieniem ryb i zabawami ludowymi. Po występie Włochów zaprezentowali .swój program Chorwaci. Rekrutują się oni z mieszkańców wsi Vrsnica na wyspie Krk. Zademonstrowali oni piękne tradycje ludowe, przekazywane z pokolenia na pokolenie, wykonując m.in. tańce symbolizujące cztery pory roku. Chłopi z tej wyspy chorwackiej przywieźli dwa dość rzadkie muzyczne instrumenty ludowe: "velę" oraz "małą sopilę"· Jako ostatni wystąpili gospodarze festiwalu Macedończycy. Trzy zespoły �Kronika 337 z trzech oddalonych od siebie regionów: ze wsi Gorna Belica w okręgu Strugi, z okręgu Kostur (część Macedonii należąca do Grecji) oraz ze wsi Petrovo w okręgu Gevgelija, tańcami i pieśniami ludowymi pokazały, że mimo wielowiekowej niewoli tureckiej i rozdzielenia Maced<mii między sąsiadujące państwa, folklor zachował swoje piętno narodowe, jedność geograficzno-etnografi.czną oraz wysokie walory artystyczne. Zespół żeń!>ki z okręgu Kostur wykonał kilka obrzędowych pieśni ludowych, związanych z obchodami święta Jerzego i innych wiosennych świąt obyczajowo-kalendarzowych. Wielką manifestację tej niecodziennej imprezy zamknął program tancerzy ze wsi Petrovo w okręgu Gevgelija. W barwnych strojach ludowych wykonali oni atrakcyjne tańce i pieśni ludowe z dużym temperamentem. Tań,ce i pieśni z ich repertuaru rozbrzmiewają tu po dziś dzień podczas obchodów świąt wielkanocnych. Zaznaczyć należy, iż pieśni i tańce ludowe wykonywane podczas obchodów śWi,ll kalendarzowych u ludów bałkańskich, mają charaIder czysto obrzędowy, a nie religijny. Równolegle z VI Bałkań,skim Festi walem Pieśni i Tańców Ludowych, w dniach 7 i li lipca odbyło się w Ochrydzie tradycyjne już III Międzynarodowe Sympozjum Folkloru Bałkańskiego. C{} dwa lata w ramach Festiwalu Pieśni i Tańców ludowych Ochryd jest {}środkiem wymiany poglądów i przeglądu rezultatów badań folkloru bałkańskiego. Tym razem zgłos.iło swój udział na tym sympozjum 85 folklorystów ze Związku Radzieckiego, Polski, Czechosłowacji, NRD, NRF, Węgier, Rumunii, Grecji, Albanii, Bułgarii, Turcji, Francji, Ghany, Austrii, Izraela, USA oraz ze wszystkich związk{}wych republik Jugosławii. Najliczniej byli reprezentowani MacedOl1czycy, którzy wystąpili z 26 referatami. Otwarcia sympozjum dO'konał sekretarz Oświaty i Nauki Rady Wykonawczej SR Macedonii, Ljupcio Koprovski. Organizator sympozjum, dyrektor Instytutu FolklOl'ystycznego SR Macedonii, dr Blaze Ri.stovski, w gorących .słowach złożył uczestnikom życzenia o\V{)cnych obrad. Na posiedzeniu pierwszej sekcji poruszane były zagadnienia ogólne, dotyczące folkloru ludów bałkLlliskich isł{lwiań"kich, na drugiej zaś referenci .przedstawili wiosenne zwyczaje i obyczaje oraz wiosenne pieśni {lbrzędowe tych ludów. Część referatów poświęcona byla bałkańskim instrumentom muzycznym dętym typu "oboa", pozycji i r{lli kobiely przy wykonaniu tańców i pieśni ludowych, a także proble~ mom terminologii i klasyfikClcji krótkich utworów ludowych. Wspólny referat S. L Bruka z Moskwy i K. V. Cistova z Leningradu pt. "Podstawowe kierunki badań folklorystycznych" zawierał główne zagadnienia folkloru słowiańskiego, którymi zajmują się badacze Związku Radzieckiego. W. K. Bondarcyk przedstClwił opracowany wspólnie z A. S. Fedosikiem referat pt. "Naukowe podstawy wielotomowego wydania folkloru białoruskiego". Nawiązał on także do bogatej działalności wydawniczej pozostałych narodów słowiańskich podkreślając duże zasługi folklorystów radzieckich w badaniu twórczości ludowej Słowian zachodnich i południowych. Józef Burszta z Poznania w sposób syntetyczny omówił zainteresowania Polaków folklorem Słowian bałkai1skich w wieku XIX i XX. Zatrzymał się bardziej szczegółowo na postaci Oskara Kolberga badacza kultury narodów Chorwacji, Słowenii i Serbii. Z drugiej .strony ujął szczególne osiągnięcia badawcze w zakresie folkloru bałkańs.kiego doskonałego znawcy kultury ludowej Słowian - Kazimierza Moszyńskiego. Aleksandra Popvasileva mówiła o bilingwizmie w macedońskich bajkach Iudo22 - Lud, tom LVIII �338 Kronika wych, zaś Orhan Acipay.amli z Ankary przedstawił problemy terminologii folkloru tureckiego, a Katarzyna Podolakova z Bratysławy mówiła o determinantach zmian folkloru w warunkach ustroju socjalistycznego. Wiele referatów, jak już wspomniano, dotyczyło wiosennych zwyczajów i obyc,zajów oraz pieśni obrzędowych narodów bałkańskich. Zagadnienia te nie są w pełni opracowane. Sporadyczne prace dotychczasowe mają charakter lokalny lub ogólny. Nie ma prac omawiający,ch w całości poszczególne grupy pieśniowe danego narodu bałkańskiego, nie mówiąc już o pracach porównawczych z sąsiednimi ludami. Sympozjum dokonało de,cydującego 'kroku w tym kierunku. Było wiele referatów. w których poruszono na tle porównawczym wspólne i odrębne cechy wiosennych obrzędowych i obyczajowych pieśni ludowych narodów bałkańskich. Emilia KomiĘ;'elz Bukaresztu mówiła o wspólnych elementach folkloru wiosennego ludów balkańskich i przybałkańskich. Gereald Frorian z Wiednia zaj'lł ,się wi·osennymi ob:,czajami i pieśniami ludowymi z Poludniowej Koruszki. Michail Bukureśtlijev z Sofii omówił utwory te u niektórych narodów balkańskich oraz przedstawił formy dziecięcego folkloru muzycznego. Muzyczne cechy wiosennych pieśni z okręgu Kumanovo (SR Macedonia) były przedmiotem l'eferatu Boriv(Jja Dźimrevskiego ze Skopje. O pieśniach łazarskich Dolnego Połogu (okręg Tetowo), mówił Trpko Bicevski ze Skopje, a o tych samych utworach lecz z regionu Prespy - Michajlo Brz.anov ze Skopje. Lazarskie obrzędowe pieśni taneczne z regi·onu Struga przedstawił Michajło Dimovski ze Skopje, natomia·st Susanne Ziegler z Berlina zachodniego mówiła o figurach, powtarzających się w macedońskiej muz.vce i \V tekstach p.ieśniowych. Sporo miejsca poświęcono .popularnym pieśniom i obrzędom związanym z dniem św. Jerzego. Vaclav Frole·c z Brna mówił o ludowej tradycji św. Jerzego u ludów słowiańskich, a niżej podpisany przedstawił pieśni i zabawy ludowe wykonywane w dniu św. Jerzego u Macedończyków, Serbów i Bułgarów; autor wskazał na odrębne i wspólne cechy tych utworów, wynikające z jednakowych lub odrębnych warunków ży'cia społecznego i historycznego na przestrzeni wieków. Nawiązał także do folkloru greckiego udowadniając, iż utwory tych trzech ludów słowiańskich oraz ich obrzędy, zabawy, zwyczaje i obyczaje mają charakter łudowy, a nie religijny, że są pozostałością dawnych tradycji prasłowiańskich. O niektórych macedońskich regionalnych obrzęda-eh i utworach poezji ustnej mówili Blaze Petrovski, Tanas Wrazinovski oraz Olga Bekjarova (wszy,scy ze Skopje). Natomiast E. Zakhos-Papazahariou z Paryża mówił o wqtku wiosennym w pieśniach łudowych Ałbanii i Grecji, w którym jest mowa o zabiciu smol<a przez bohatera. W drugim dniu obrad (8 lipca), w pierwszej s,ekcji, której przewodniczył Jan Podolak z Bratysławy, redaktor naczelny czasopisma "Ethnologia Slavica", Tatiana Koleva z Sofii mówiła o pochodzeniu wiosennych obyczajów dziewczęcych u Słowian południowych, zaś Abdulhac Salih o obyczajach pierwszomarcowych Turków zamieszkałych w Ochrydzie. Zbieracz macedońskich utworów ludowych, Milan Risteski, omówił obyczaje przypadające w pierwszym dniu wiosny w niektórych regionach Macedonii. Jan Podolak przedstawi! na tle porównawczym pasters,kie obyczaje wiosenne ludów bałkański,ch i górali Kal'lPat. Dragoslav An(.oniević z Serbs.l<iej Akademii Nauk wsposób .syntetyczny przedstawił obyczaje i pieśni ludowe bałkańskich hodowców owiec. Leopasava Spirovska, pracownik Instytutu Folkloru SR Macedonii, mówiła o obyczaju "tajane" u Macedończyków i Wałachów zamieszkałych w mieście Kru·szevo. Natomiast Slobodan Zecević z Belgradu zreferował wiosenny obyczaj "german" (błaganie o deszcz). �1{ronik(/. W sekcji drugiej Kiril Penusliski z Uniwersytetu w Skopje, znany folklorysta macedoński, mówił () tematyce maced011skich wiosennych pieśni ludowych rozmieszczonych na całym obs.zarze etnograficznym kraju, a Rosica Angelova z Sofii poświęciła swój referat motywowi balladowemu pieśni wiosennych Słowian południowych. 1 ad er ciekawy był referat gQSpodarza sympozjum, dra Blaze Ristovskiego, o macedońskich ludowych pieśniach obrzędowych poświęconych św. Lazarowi. Referent przedstawił obecny stan tych utworów obrzędowych na ziemiach macedońskich, gdzie stare wqtki zostały spojone z życiem współczesnym chłopa macedońskiego. Do pieśni łazarskich, cytowanych przez Ristovskiego, weszły postacie życia politycznego Jugosławii. Tito np. zastępuje w nich dawniej opiewanych królów i władców. Inne referaty, wygłoszone przez młodszych pracowników naukowych SR Macedonii. poruszały zagadnienia związane z obrzędowymi pieśniami i zabawami wiosennymi, lecz dotyczyły szczupłego zasięgu. Ciekawy był referat Igora Michajlovica Septunova z lVloskwy. Przedstawił on św. Jerzego występującego w hajduckich pieśniach ludów bałkańskich. Bazując na serbskich i bułgarskich hajduckich pieśniach ludowych wskazał, iż wpływ utworów gjurgjewdeńskich (o św. Jerzym) na nie jest duży. Zjawisko to jest znane w poezji ludowej Słowian, bowiem granice poszczególnych grup pieśniowych nie występują ostro i pewne utwory wykonywane są l!1ie w wyznaczonych świętach obyczajowo-kalendarzowych, z którymi są związane tematycznie przez długi okres, lecz wchodzą także do repertuaru .innych utworów obrzędowych. Pięć referatów poświęcono instrumentom muzycznym, zwłaszcza "zurli" i "dudce". Etnomuzykolodzy z Węgier, USA i Albanii mówili lO archaicznych tańcach i o dramacie ludowym, wykonywanych przez kobiety ,południowo-wschodniej części Europy. Bohuslav Benes z Brna przedstawił klasyfikację krótkich utworów związanych z prognozą pogody u południ()wy<:h i zachodni·ch Słowian: Referat Vasile Adascalitei z Rumunii omawiał rolę kwiatu w ściennym malarstwie wiejski,m li Rumunów, Polaków i Węgrów, zaś Niko Tozi ze Skopje mówił o kwiatach w ozdobach rzeźbiarzy z północno-zachodniej Macedonii, natomiast Georgi Zdravev ze Skopje mówił o kwiecie w tekstylnym przemyśle Macedonii, podkreślając duży wpływ folkloru na współczesne wzornictwo. Sumując, III Międzynarodowe Sympozjum Folkloru Bałkańskiego licznymi referatami i bogatą dyskusją 'przyczyniło się do wyjaśnienia wielu zagadnień związanych z twórczością ludową narodów południowo-wschodniej Europy. Pozostaje jednak jeszcze wiele problemów, które w kolejnych Sympozjach będą przedmiotem rozważań badaczy bogatego i oryginalnego folkloru bałkańskiego. Kole WYSTAWY ETNOGRAFICZNE WOJ. BIAŁOSTOCKIE B i a ł y s t o k - Klub Budowlanych - "Białostockie wyroby ludowe" B i a ł y s t o k - KaW\iarnia "Związkowiec" - Wyroby łudowe B i a ł y s t o k - Klub Białost. Sp-ni Mieszk. W 1972 R. Simiczijew �340 Kronilat - "Kurpiowskie wydnanki ludowe, dziecięce" B i a ł y s t o k - Księgarnia Naukowo-Techniczna - "Kultura ludowa - dobrem narodu" B i a ł y s t o k - Sala wyst. Sp. Zrzesz. Wytwór. Przem. Artyst. - Wystawa pisanek ludowych - "Sztuka ludowa - dobrem narodu" C i e c h a n o w i e c - Muzeum Rolnicze im. K. Kluka - "Sztuka ludowa Białostocczyzny" Lomża - PDK - Wycinanki kurpiowskie Lud. WOJ. BYDGOSKIE B Yd go sz c z - Klub Energetyka - Wystawa prac dziecięcych B y d g o s z c z - Klub Plastyków Amatorów - Wystawa - izba kujawska, hafty, kowalstwo - Wystawa twórczości ludowej pow. chojnickiego Bydgoszcz - Sala BWA - Wystawa Rumuńskiej Sztuki Ludowej B y d g o s z c z - Sala MPiK - "Piękno ziemi Krajeńskiej", fotogramy i stroje krajeńskie B y d g o s z c z WDK - "Złote ręce seniorów" Aleksandrów Kuj.-PDK - "Ochrona zabytków kultury ludowej" B r u s y - Grom. Ośrodek Kultury - Wystawa twórczości ludowej i pamiątkarstwa C h o j n i c e - Kinoteatr - Wystawa twórczości ludowej, plastyki, wydawnictw pow. chojnickiC'go C h o j n i c e - PDK - Wystawa wycinanek Bronisława Dudy C i e c h o c i n e k - sala wystawowa Biblioteki - "Kujawska sztuka ludowa" Grudziądz - Muzeum - Wystawa rzeźby ludowej z Prabut i sztuka zdobnicza Kaszub - Wystawa ludowej sztuki rumuńskiej P ę P e r z y n (PGR) - Klub "Ruchu" - Wystawa haftu i robót ręcznych mieszkanek Pęperzyna R a d z i e j ó w - PDK - Wys1awa sztuki ludowej pow. radziejowskiego Rypin - PDK - Wy.stawa twórców ludowych pow. rypińskiego S ę p ó l n o - PDK - Wys,tawa rzeźbiarza WI. Licy z Wdzydz Tucholskich Szubin - "Wiosna na Pałukach - 1972" T o ruń - Muzeum Etnograficzne - "Sztuka plastyczna proletariatu miejskiego" - Wystawa .prac <twórców ludowych Feliksa Mailca i E. RaszaŁa T o ruń - Klub "Pod Trójką" �KronIka - Wystawa kujawskiej sztuki ludowej Tuchola - Dom Rzemiosla - Twórczość ludowa Borów Tucholsl{ich W lo c Ła wek Muzeum Kujawskie - Pokonkursowa wystawa fajansów malowanych Wyda.rtów - Klub "Ruch" - Wystawa sztuki ludowej Paluk Z n i n - Muzeum PTTK - Wysfawa twórców ludowych Paluk WOJ. GDAX'lSKIE Gdańsk - Wystawa twórców ludowych woj. gdańskiego G d a ń s k - O I i w a - Muzeum Etnograficzne - Wystawa rzeźby ludowej Polski Północnej G d a ń s k - Kawiarnia .,Palowa" - Pokonkursowa wystawa dzieci "talentów ludowy~h" Koś c i e r z y n a - Sala MRN - Wystawa sztul,i ludowej Ziemi kościerskiej K w i d z y ń - Muzeum Zamkowe - Wystawa rzeźby ludowej Luzino - Wystawa haftów kaszubskich - W d z y d z e - motel Wystawa haftów i plecionek We.i herowo - Klub "Senior" - Wystawa haftów kaszubskich WOJ. KATOWICKIE Częstochowa - Muzeum - "Sztuka Bali" - ,.Ludowe wYl'Oby kowalskie reg. częstochowskiego" S k o c z Ó w - Sala Och. Str. poż. - Wystawa twórczości ludowej Beskidu Śląskiego i Zywieckiego T a r n o w s k i e G ó l' Y - Muzeum - Wystawa kraszanek śląskich Wo d z i s l a w - Muzeum - .,Rzeźba \V w~glu" WOJ. KIELECKIE K i e I c e - Muzeum Świętokrzyskie - Wy,stawa rzeźb J. Pilata (pośmiertna) Kielce -Klub MPiK - Wystawa sztuki ludowej Kielecczyzny K i e l c e - Sala WRN - Wystawa malarska Stefana i Remigiusza póltor.aków B u k o w a - DK ZakŁadów Przem. Wapien. - Wys.tawa rzeźby ludowej I l ż a - Sala PRN - Wystawa sztuki ludowej pow. jjźeckiego K o z i e n i c e - PDK 341 �342 Kronika - P.okonkursowa wystawa sztuki ludowej Nowa Słupia - "Dymarki 72" - Pokonkul1SQwa wystawa sztuki ludowej O p o c z n o - Klub "Pax" - WYl5tawa twórczości ludowej o tematyce sakralnej Opoczno - Pokonkursowa wystawa sztuki ludowej pow. opoczyńskiego O s t r o w i e c - Muzeum Regionalne - Wystawa prac Czesława Waszki P r z y s u c h a - PDK - Pokonkursowa wystawa sztuki ludowej Opoczyńskiego Radom - Muzeum - "Kowalstwo ludQwe Ziemi Radomskiej" S z y d ł o w i e c - Zamek - "Kielecka współczesna sztuka ludowa" WOJ. KOSZALmSKIE Koszalin -. Wystawa twórców ludowych regionu koszalińskiego K o s z a l,i n - Muzeum Archeologiczno-Historyczne - "Jamno i okolice" R u s i n ów - Ośrodek "Nowoczesna Gospodyni" - Wystawa miej5kiej sztuki ludowej S ł u p s k - Dom Towarowy - Wystawa haftu kaszubskiego S ł u p s k - Muzeum Pomorza Środkowego - "Sztuka Indonezji" S z c z e c i n e k - PDK - Wystawa twórczości ludowej pow. szczecineckiego Z i mow i sko (PGR) - Klub "Ruchu" - Wystawa rzeźby ludowej WOJ. KRAKOWSKIE Kra k ó w - Muzeum Etnograficzne - Wystawa dawnej rzeźby ludowej w fotografii J. Świderskiego - Malarstwo Eweliny Pęksowej - Maroko - stroje, tkaniny, rzemiosło, folklor - Folklor Maroka w malarstwie Zofii Piramowi<:z Kra k ó w - Muzeum Archeologiczne - "Gwinejskie safari" Kra k ó w - KDK - galeria twórczości ludowej - Wystawa prac malarskich T. Miodońskiego i J. Ptaka Kra k ó w - Galeria Desy - Wystawa ceramiki Stanisławy Piętkowej Kraków - Klub ZZK - Wystawa artysty ludowego Kazimierza Gądka Kra k ó w - Muzeum Historyczne - "Szopki krakowskie" 1971 - "Szopki krakowskie" 1972 �343 Kron!ka B o c h n i a - PDK - Pokonkursowa wystawa twórczości ludowej pow. bocheńskiego Krynica - Wystawa prac Nikifora, Ireny Włodek i rzeźbiarzy ludowych M y d l n i k i - Stara Kuźnia - Wystawa twórcy ludowego E. Condka M y ś l e n i c e - PDK - .,Drewno w sztuce ludowej" - Wystawa rzeźb Wiktora Cwierzyka Nowy Sącz - Muzeum - "Współczesna rzeźba ludowa Karpat Polskich" - Współczesna sztuka ludowa pow. sądeckiego N o w Y T a r g - Sala NZPS - Wystawa pokonkursowa twórców Podhala Olkusz - Wystawa etnograficzna zachodniej Afryki R a b k a - Muzeum im. Orkana - Wystawa pokonkursowa "Kwiaty w zimie" S u c h a - Zamek - ,.Budownictwo regionu Babiogórskiego dawniej dziś" oraz ludowe S z c z a w n i c a - Muz{~um -~ Wystawa prac M. Słowika-Dzwona, J. Wierzby, Sto Czai Z a k o p a n e -- BWA - "Życie górali podtatrznńskich" Za l i p i e - Wystawa malarek zalipLulskich Ż y w i e c - Muzeum Ziemi Żywieckiej - "Wieś żywiecka w sztuce" WOJ. LUBELSKIE L u b l i n - Muzeum Okręgowe - "Sztuka ludowa narodów świata w świetle publikacji" L u b l i n - Akademia Medyczna - Wystawa sztuki ludowej L u b l i n - Klub w D. Sf. "Femina" - Wystawa wycinanek lubelskich B i ;Jł a P o d l a s k a - Muzeum - Wystawa rzeźby ludowej i garnc;Jrstwa - Stroje ludowe północnej Lubelszczyzny B y c h a w a - PDK - Wystawa sztuki ludowej C h e ł m - Muzeum - ,.Stroje ludowe Lubelszczyzny" L u b a r t ó w - Muzeum - Wystawa prac rzeźbiarzy ludmvych Łuków - Muzeum - Wystawa strojów ludowych północnej Lubelszczyzny S i e ill i e ń - Klub OSP - Wystawa sztuki ludowej rzeźba malanstwo �344 Kronika WOJ. LOnZKIE L ó d ź - Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne - "Twórcy ludowi regionu Borów Tucholskich" - "Włocławskie fajanse malowane" - Wystawa twórców ludowych Białostocczyzny L ó d ź - sklepy CPLiA - "Tydzień sztuki ludowej" L ó d ź - Biblioteka rejon. 22 - "Kultura ludowa - dobrem narodu" B r z e z i n y - Szkoła Podstawowa nr 2 - "Sztuka ludowa pow. brzezińskiego" wystawa pokonkursowa Lask - PDK - Wystawa pokonkursowa twórczości ludowej pow. la~l;;jego S i e r a d z - Mu.zeum Regionalne - Wystawa twórcwści M. Wojciechow,skiej z Ch{)jnego i J. Gl'ali z Burzenina T o m a s z ó w M a z o w i e c k i - Muzeum Regionaln,~ - "Wystawa twórczości ludowej Józef y Siwek na tle sztuki ludowej wsi Zukościelc" - "Sztuka Bali" W i e l u ń - Muzeum - Pokonkuroowa wy,stawa sztuki pow. wieluńskieg<J Zakościele - Wystawa twórczości ludowej mieszkańców Zakościela WOJ. OLSZTYŃSKIE O l s z t y n - Muzeum Mazurskie - "Rzeźba ludowa Warmii i MClzur" B a r t o s z y c e - PDK - Wystawa twórcwści ludowej pow. bartoszyckiego G i ż y c k o - PDK - Wystawa twórczości ludowej i pamiątkarstwa I ła wa - PDK - Powiatowa wystawa twórczości ludowej i amatorskiej Mrą g o w o - PDK - Wystawa tkaniny i haftu ludowego O s t ród a - PDK - Wystawa twórczości lud'Owej regionu Ostródy P a s łęk -- PDK - Powiat'O\va wystawa twórczości ludowej Reszel - Wojewódzka wystawa sztuki ludowej woj. olsztyilskiego WOJ. OPOLSKIE O P o l e - Muzeum Wsi Opolskiej - Pokonkursowa wystawa !sztuki ludowej i pamiątkarstwa - "Dawna wieś opolska" - rysunki dziecięce Ol eśno - PDK - Powiatowa wystawa twórczości ludowej i pamiątkarstwa R a c i bór z - Sala "Strzechy" - Wyst.awa kolaczy, kraszanek i strojów lud{,)wych powiatu 25-lecia woj. opolskiego �34:J Kronika WOJ. POZNANSKIE P o z n a li - Pałac Kultu!'y - "Ludowe elementy we współczesnej odzie;i;y" Poznań - Arsenał - "Malarstwo, grafika, s,ztuka ludowa, rzemiosło artystyczne" "Ruchu" Dymaczew Nowy - Klub Rolnika - Wystawa haftów ludowych Kalisz - KDK - "Etnografik" - wystawa zbiorów J. Orczykowskiego w reprodukcjach WOJ. RZESZOWSKIE R z e s z ów - Muzeum Okręgowe - "Budownictwo ludowe i jego ochrona w woj. rzeszowskim" - "Łowicka sztuka ludowa" Rzeszów - Wystawa rzeźby ludowej M. Hessa R z e s z ó w - Dom Sztuki - Wystawa współczesnej plastyki ludowej i amatorskiej woj. rzeczowskicgo Kro s n o - Muzeum Regionalne - Wystawn twórczości ludowej i amatorskiej ziemi krośnieńskiej Łań c u t - ŚwieUica PRN - "Tematy etnograficzne ze wsi łańcuckiej w akwareli i rysunku Fr. Frączka" Mi el ec - Wystawa plastyków amaturów i twórców ludowych WO.l. SZCZECINSKIE szczec in S - - Muzeum Narodowe "Współczesna sztuka ludowa regionu s.zczeciriskiego" z c z e c i n - Zamek Wystawa sztuki ludowej i pamiątkarstwa "Wystawa prac ludowych i plastyków amatorów Ziem nocnych" WOJ. WARSZAWSKIE Nadodrzańskich I WARSZAWA War s z a w a - Dom Chłopa - Wystawa twórczosci SI. Korpy - Wystawa twórcy ludowego AJ. Kucharskiego - Wystawa prac J. Franusika - Wystawa kowalstwa ludowego i artystycznego Podhala War s z a w a - Dom Kultury Nauczyciela - Wystawa ceramiki ludowej, dziecięcej z Rzeszowskiego War s z a w a - Sala WRN - Wystawa ochrony budownictwa i sztuki ludowej Maz.owsza War s z a w a - Pałac Kazimiel'Zowski - Wystawa sztuki ludów a[rykań.skich War s z a w a - MPiK (Ściana Wschodnia) - Wystawa sztuki ludowej Afryki, Azji i Ameryki ŁaciJ'lskiej War s z a w a - Kordegarda w Łazienkach ziemi radomskiej Pół- �346 Kronika - Wystawa pokonkursowa "PQlskkh Szopek LudQwych" - "Rzeźba ludowa z woj. warszaw.skiego i lubelskiego" - "Kaszuby w Łazienkach" - Wystawa wycinanki kUl'piowskiej Czesławy Konopkowny War oS z a w a - Zachęta - "Twórczość Piotr'a Waligóry" War s z a w a - Muzeum Literatury - Wy.stawa rzeźby z pow. sierpeckiego B a r a n ó w - Kinoteatr - Wystawa kurpiowskiej sztuki ludowej C i e c h a n ów - PDK - Wystawa sztuki ludowej Klli'pi G a l' w o l i D - PDK - Wystawa twórczości ludowej pow. garwolińskiego G o oS t y n i n - PDK - Pokonkursowa wystawa dziecięcych wycinanek ludowych G l' z y m a ł y - Szkoła Podstawowa - Wy.stawa tkanin ludowych z Grzymal Mława PDK - Wy.stawa art. ludowej Zofii Kawcckiej Ostrołęka - .,Sztuka ludowi] w.szkole·' - "Sztuka ludowa Puszczy ZieIQDe,i" P ł Q C k - Klub Sp-ni Mies.zk. "Tysiąclecie" '- ,,\Vspółczesna tkanina ludowa woj. vvarszawskiego" P u ł t u oS k - PDK - "Sztuka ludowa Kmpiów Białych" P u ł t u s k - Rotunda Zamkowa - .,Budownictwo drewniane na Kurpiach" Siedlce -- SPDK - 'Wystawa twórczości ludowej S i e r p c - Muzeum Regionalne - "Sierpecka rzeźba ludowa" S o koł ó w P o dL - PDK - Wystawa sztuki ludowej ziemi sokołowskiej S t o k R u s l, i - Szk01a Podstawowa - Wystawa wyrobów ludowych i sprzęt.u obróbki lnu W i Ś n i c w - Szkoła PodstawoWe) - Wystawa sztuki ludowej W I a d z i 111 -- Klub "Ruch" - Wystawa sztuki ludowej reg. kolbielskiego WOJ. WROCLAWSI<IE W r o c l a w - Muzeum Etnograficzne - Wystawa pisanek dolnośląskich i wyrobów ze slomy - Wystawa prac twórcy ludowego .J. Lurki Wrocław -- MPiK - Wystawa pisanek Al. Polańskiej-Hryńczuk B l' Z e g D o l n y - Klub ZMS "Atikor" - Wystawa rzeźby artysty ludowego Fl'. Jóźkowa �3·l'j Kronika WOJ. ZIELONOGÓRSKIE G o r z ó w - Muzeum Regionalne - Pokonkursowa "vy~tawa sztuki ludowej S t l' Z e l c e Kra j e ń Si k i e - PDK - Powiatowa wystawa twórczości ludowej POLSKIE ETNOGRAF'lCZNE WYSTAWY CZASOWE W 1972 R . EKSPONOWANE ZA GRANICĄ ..Ziemia Kielecka" Bratysława, Praga, Budapeszt, Sofia, Magdeburg, Berlin zorganizowana staraniem WRN-Kielce, Muzeum Świętokrzyskiego i BWA Wystawa polskiej sztuki ludowej - Mińsk (Białoruska SSR) Wystawa sztuki ludowej woj. bydgoskiego - Pite!?ti (Rumunia) - zorganizowana staraniem WRN-Bydgoszcz i Kujawsko-Pomorskiego T-wa Kulturalnego Wystawa strojów i tkanin ludowych - Miluza (Francja). Z materiałów aDiIE Krystyna WYSTA WA KOLBEHGOWSKA W KRAKOWIE, opracowała Selmowicz 197:3 W dniach l-!i lipca 19n r. \V sali. 26 Collegium Novum Uniwersytetu Jagicl10t1skiego w Krakowie czynn,: była okolicznościowa wystawa pl. "Folklor w dziełach Oskara Kolberga omz w wydawnictwach Pol9kiego Towarzystwa Ludoznawczego i Polskiego Wydawnictwa Muzycznego". Wystawę zorganizowało Polskie 1'0wal'zysLwo Ludoznawcz~ wes,pół z Towarzystwem Łączności z Polonią Zagranicznil "Polonia" oraz Polskim W.vd,nvnictwem Muzycznym i Lud(lwą Spółdzielnią Wydawniczą. przy życzliwym zainteresowaniu rektora UJ pl'Qf. dr NI. Karasia i dyrektora administracyjnego UJ mgr S. Bąka oraz kierownika Zakładu Polonijnego UJ cloc. clI' hab. H. Kubiaka, z okazji odbywającego się w tym czasie w UJ zjazdu uczonych zagranicznych polskiego pochoclzenia. Celem wystawy było bowiem uk;lzanie g{)ściom polonijnym (]Drobku naukowo-edytor·skiego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Polsklcgo Wydawnictwa Muzycznego w dziedzinie kultury ludo\\'ej. której treściq współczesną i tradycyjnymi formami Polonia żywo się interesuje. Główną CZeŚĆ wystawy zajęło monumentalne wydanie DZ'iel wszystkich O. Kolberga (55 tom{lw wydrukowanych od }!HH r. na wystawie oraz 25 w przygotowaniu i druku): przy dzicł,lch umieszczono portret uczonego oraz fotokopie jego rękopisów, z których dzieła Sci wydawane. Ta <:zęść wystawy sprawiała imponujące wrażenie, toteż nieustannie przykuwała uwagę zwiedzających. Dziela wszystkie a. Kolberga, zwane po prostu "Kolbergiem", to przecież niezmierzona, stale ukazująca nowe złoża kopalnia materiałów do etnografii PoLski i Słowian, folklorystyki, muzykologii, historii i innych nauk, to materiały opisowe oraz teksty i melodie ludowe z XIX wieku coraz częśetej wykorzystywane twórczo we wszystkich dziedzinach współczesnej sztuki i kultury. Z uznaniem należy podkreślić specjalne wydanie z tej okazji katalogu polsko-angielskiego Dziel /Vs.:ystkich, który zawiera krótką biografię twórcy i historię Dziel maz omówienie zawartości poszczególnych tomów. Wydawnictwo to z pew- �348 [{Tonika nOSClą spopularyzuje Dziela w skupiskach zachodnich, podobnie jak katalog kolbergows.ki wydany w 1972 r. w jęz. rosyjskim uprzystępnił Dziela czytelnikom we ws~hodniej części Europy. Warto w tym miejs-cu wspomnieć, że władze uniwersyteckie zgłosiły życzenie, by podobną wystawę kolbergowską zorganiZiować w najbliższej przyszłości w Domu Pra9 Twórczej UJ w Modlnicy - miejs~u pobytu O. Kolberga w latach 18711884 - wraz z sesją naukową z okazji 160 rocznicy jego urodzin. Oprócz Dziel wszystkich O. Kolberga zainteresowaniem -cieszyły się na wystawie także inne wydawnictwa PTL, jak np. Atlas polskich strojów ludowych czy monografie obrzędów weselnych, oraz starannie wydane pozycje Polskiego Wydawniclwa Muzyanego, zwłaszcza monografie regionalne czy antologie pieśni i muzyki ludowej, literatura chóralna, opracowania teoretyczne z dziedziny etnografii muzycznej i in. I tu cennym uzupełnieniem ekspozycji były przejrzyste i efektownie wydane katalogi wydawnictw PWM. Zwiedzający wystawę, wśród których byli wicepremier, prezes Towarzystwa Łączności z Polonią Zagrani·czną "Polonia" - Wincenty Kraśko, profesorowie literatury polskiej w Kanadzie i USA - E. Ordon i T. Domaradzki, w Szwecji prof. J. Trypućko, prezes Fundacji Kościuszkowskiej w USA - dr E. Kusielewicz, z którym przedstawidele PTL .prof. dr K. Zawistowicz-Adamska iprof. dr M. Znamierowska-Pri.ifferowa przeprowadzili rozmowę na temat współpracy naukowej i kulturalnej, prof. Anna Cienciala z USA oraz wiele innych osób z kraju i zagranicy, zwrócili uwagę na to, że nie można nabyć kompletu Dziel wszystkich O. Kolberga czy AtLasu polskich strojów ludowych z powodu wyczerpania niektórych tomów i zeszytów. Zauważono również brak wydawnictw folklorystycznych pilnie obecnie poszukiwanych, jak np. zwięzły·ch "kieszonkowych" monografii: polskiego stroju ludowego, pieśni i muzyki ludowej, budownictwa, zwyczajów i obr2<;c1ów itp., leksykonLl etnograficznego, małej encyklopedii współczesnej kultury ludowej, serii regionalnych utworów s-cenicznych i chóralnych, informatora wydawnictw z dziedziny kultury ludowej, bibliografii dla zespołów artystycznych itp. Na tego rodzaju literaturę zgłas.zali zapotrzebowanie wszyscy przedstawiciele Polonii zagranicznej zwiedzający wystawę. Połączona wystawa PTL i PWM spełniła zatem całkowicie swoje zadanie zarówno jako pokaz dorobku, jak też jako punkt wymiany myśli wydawniczej i kontaktów w sprawie dalszych form współpracy. Medal'd KRAJOWE SESJE, SEMINARIA SESJA I KONFERENCJE NAUKOWA ETNOGRAFICZNE NA TEMAT KULTURY (KRAKOW 29 IV) Tarko W 1972 R. MAROKA W dniu 29 kwietnia w Muzeum Etnograficznym w Krakowie nizowana staraniem Muzeum i Krakowskiego Oddziału PTL sesja ~ona kulturze Maroka. Na ,całość sesji złożyło się pięć referatów jów, slosunków społecznych i 1'01nic;o:ych,kontaktów kulturowych: c1zaj<'lcyna temat kultury Maroka wygłosił Sekretarz Ambasady odbyła -siG zorganaukowa poświędotyczących: dzieI'<"rerat wprowCłMaroka w Polsce. �Kronika Uzupełnieniem sesji naukowej byly ol warte jednocześnie dwie wystawy cza,owe: Mal'oko, stroje, tkaniny, rzemioslo, folklor i Folklor Maroka \V malarstwie Zofii Piramowicz, SYMPOZJUM KULTURY INDIAN (KRAKOW 21-23 IV) W dniach 21-2:3 kwiet.nia odbyło się w Krakowie w gmachu Muzeum Etnograficznego sympozjum na temat kultury Indian zorganizowane staraniem tegoż Muzeum i Oddz. Krakows:kiego PTL. Na całość konferencji złożylo się 12 referatów merytorycznych, dwa omawiaj[ICe posiadane przez Muzea krakowskie zabytki indiańskie oraz c1~'skusja. KONPERENCJA ROZWOJU (WARSZAWA WSI I ROLNICTWA 11-12 V) W dniach 11-1·2 maja odbyła się w Pałacu Staszica w Warszawie konferencja zol'ganizowaI':t pi'zez IFIS PAN, Sekcję Socjologiczną Wsi i Mias! KNS i PTS, Tematem konferencji byla polityka rozwoju wsi i rolnictwu, problemy i możliwości. Wygłoszono relcraty zgrupowane wg tematów: 1. Młode pokolenie a rozwój wsi i rolnictwa indywidualnego; 2, Zmiany i rozwój rolnictwa nieindywidualncgo; :3. Możliwości i drogi rozwoju wsi, or<1Z zmiany w rodzinach, go.)poc1arstwo i sytuacja kobiety wiejskiej. IV SEMINARIUM OSRODKA BADAŃ NAUKOWYCH 1M, W, KĘTRZYŃSKIEGO (ILA W A 29-31 V) W OLSZTYNIE W dniach od 29-31 maja odbyło się w !ławie (Ośrodek wypoczynkowy sportów wodnych PTTK) Semin,lrium poświęcone zagadnieniom malych miast i ich rozwoju ze szczególnym uwzględnieniem miast Ziem Zachodnich i Pólnocnych, Wygłoszono 9 referatów omawiających maIl' miasta jako przedmiot badań socjologiczny,ch, strukturę pochodzeniową mieszkańców, perspektywy rozwoju, powiązania z rolnictwem, przemiany społeczno-kulturowe, rozwój demograficzny i migracje na terenie W<lj. krakowskiego oraz problemy etnograficzne na przykładzie Wielkopolski. Seminarium to bylo czwartym z kolei organizowanym już tradycyjnie przez Ośrodek Badań Naukowych im. W, Kętrzyńskiego, SESJA NAUKOWA (LOM2:A-OSTROLĘKA PTL 16-13 VI) W dniach 16-Hl czerWC,l odbyła się w Lomży i Ostrolęce Sesja Naukowa poląClona z Walnym Zgromadzeniem PTL, ~sja byla poświęc·')n~ działalności naukowej i społecznej doc. clI' Adama Chętnika, Poza ogólnym referatem wprowadzającym wygłoszono :l referaty poświęcone działalności Adama Chętnika, Po sesji uczestnicy zwiedzili Skansen \V Nowogrodzie założony przez A. Chętnika, Muzeum w Łomży oraz Sp. "KUl'pianka" \V Kadzidle, gdzi~ odbyły się występy zespolu ludowego. KONFERENCJA NAUTOLOGICZNA (GDYNIA 26-23 XI) W dniach 26-2fl XI oelbyla .się w Gdyni doroczna Sesja Towarzystwa Nautologicznego, organiZDwana przy wspólpracy Ministerstwu Żeglugi, Zakładu Historii Naul,i i Techniki PAN oraz Zjednoczeni::! Przemysłu Okrętowego, Jakkolwiek nie była to konferencja etnograficzna, podajemy o niej informacje, gdyż tematyka po- �350 Kronika ruszanych zagadnień angażuje etnogr<1fów. Jdór:<:~' byli na ni,! wproszeni. Obrady toczyły się na zebraniach plenarnych i w 4 sekcjach: 1. historii żegl ugi. 2 historii okrętownictwa, :3. historii portów i 4. historii środowi.5k nautycznych. KONFERENCJA EKSPERTOW EUROPEJSKlCH (TORUŃ 2-4 Xn) DO SPRAW HYIlOL()\\,STWJ\ W dniach 2-4 grudnia w Muzeu.m Etnograficznym w Toruniu odbyła się zorganizowana staraniem PTL konferencja robocza ekspertów europejskich do spraw rybołówstwa, będąca przygotowaniem do organizowanego w ] Bn r. Kongresu Nauk Antropologicznych i Etnologicznych w Chicago. Tematyk;l poruszanych :<:agadniel1 obejmowała następujące kwestie: 1. Współczesna sytuacja spolcezno-gospodarcza rybaków w porównaniu z sytuacją innych grup ludności; l. Kultura rybaku\\': :]. Narzędzia i metody pracy w rybołów5twie: 4. Zagadnienia b<",(\;I11i ekspozycji db potrzeb muzealnych z uwzglęc1nieniem historii rybolt)\vstwa i historii badań. Po zakończeniu konferencji uczestnicy ode.vli wy·cieczkę. \\' t rakci,' ktc'lI'cj zapoznali się z ośrodkami rybackimi tego regionu oraz muzeami. KONFERENC.TA FOLKLORU R:l.ES:l.OWS%CZY%NY (RZESZO W 2-4 XII) 'vV dniach 2-4 grudnia odbyła się w Rzeszowie O~ólnopol.ska Kunferencja FolJ\.lorystyczna Regionu Rzesz.Q\vskie;,\o zorganizowana przez COK. Kunferencja połączona była z występami zeSipołów re~i()nalnvl'h i zwied/:anil'lll okolicznościowl'j wystawy w Muzeum Okn;gowym. KONFERENC.JA KOMITETU BADAŃ REJONOW (WLOCLA WEK H-!J XlI) UPTIZEMYSLAWTANYCJI We Włocławku odbyła się IV dniach 3-9 gmdnia w Klubie MPiK konferencja na temut: Społeczno-ekonomiczne problemy uprzem.vslawianego rejonu włocławskiego zorganizowana staraniem Komitetu Badal1 Rejonów UprzemysIawianych PAN. Tematyka Konferencji omawiająca osadnictwo, demografię, :<:atrucinienie, migracje, zagadnieniu kulturowe uwzględniała również zag,ldnienia l'1.nograficzne. Z materiałów ODilE Krystyna SESJA MUZYKOLOGÓW opracowała Selmou:icz W POZNANIU W dniach 26 i 29 października .1972 r. odbyła się \V Poznaniu sesja muzykologów z okazji 50 rocznky powstania Katedry Muzykologii przy Uniwersytecie Poznańskim, zorganizowana przez Sekcję Muzykologiczną Poznal1s1\iego 'Towarzystwa Muzycznego im. H. Wieniawskiego. Referaty wygłoszone na sesji poświęcone były wyłącznie środowisku poznal1skiemu. P,rzedstawiono IV nich powstanie w 1922 1'. i dzieje Katedry Muzykologii aż do jej likwidacji w 1965 1'. oraz działalność naul<ową i Llrtystyczną muzykologów do chwili obecnej (referaty dra Mariana Obsta, mgr Salomei Muszkiety, dra Bogusława Linette'a). Naświetlono sylwetki pierwszych muz.vkologów: ks. dra Józefa �31)1 Kroni1w Surzyńskiegc i ks. dra Wacława Gieburowskit'go oraz kolejnych kierowników Katedry: prof. dra Lucjana Kamieńskiego, prof. dra Adolfa Chybil'i.skiego i doc. dr Marii Szczepańskiej (ref. dr Krystyny Winowicz, dra Tadeusza Nowakowskiego, doc. Hanny Rudnickiej-Kruszewskiej). Następnie omówiono szczególnie ważną rolę ośrodl,a poznc .ńskiego w badaniach polskiego folkloru muzycznego (ref. dra Jarosława Lisakowskiego). Tu bowiem już w latach lfJ24/25 L. Kamieński zapoczątkował badania folkloru, tu też powstało w 19:30 r., działające do r. ,1939 pierwsze w kraju Regionalne Archiwum Fonograficzne, zorganizowane przez Ł. Karnieńskiego przy Zakładzie Muzykologii. Kontynuacją jego jest dzisiejsza Pracowni.a Folkloru Instytutu Sztuki PAN. W Poznaniu w ciągu tych lat wykształcili się czołowi polscyetnomuzykolodzy. Katedra była również kolebką polskich badań naukowych z zakresu akustyki muzycznej. Badania w tej dziedzinie prowadzone początkowo samotnie przez prof. dra Marka Kwieka poszerzyły się znacznie z chwilą dworzenia odrębnego Zakłclc1u Akustyki (ref. dr Heleny Harajdy). We wszystkich referatach oraz w dyskusji podkreślono potrzebę reald.ywowania Katedry, która poza kształceniem nowej kadry koordynowałaby prace naukowe muzykologów, podejmowane dotąd indywidualnie. W zwiilZku z tym wystoSOw,111yzostał i podpisany przez uczestników zjazdu memoriał do władz uniwer,,·leckich w sprawie pl'zywrócenia Katedry Muzykologii. Sesję uświetni! koncert dawnej muzyki VI wykonaniu Poznańskiego Chóru Chłopięcego pod dyr. Jerzego Kurczewskiego, wychowanka Katedry. Otwarta została również wystawa okolicznościowa ilustrująca dorobek naukowy i artystyczny poznańskich muzykologów. Na zakończenie zjazdu uczestnicy złożyli kwiaty na grobach A. Chybińskipgo, M. Szczepańskiej i M. Kwieka. 1 Danuta MAGISTERIA I DOKTORATY Z ZAKRESU ETNOGRAFII Pawlak W1972 R. PRACE MAGIS "ERSKJE Uniwersytet ,Jagielloński - Kraków BARTOSZ Adam, Gospodarowanie Cyganów na Polskim Spiszu, prof. dr Mieczysław Gładysz. BRZEZIŃSKI Jacek, Przeszłość własnej wsi i regionu w świadomości mieszkańców Podhala, prof. dr Mieczysław Gładysz. BURZYŃSKI Tadeusz, Stosunki społeczno-gospodarcze w argentyńskim rolnictwie w XIX i XX wieku (głównie na przykładzie rozwoju Pampy), prof. dr Andrzej Waligórski. DUDZIAK Wojciech, Etnograficzne poznawanie Słowaków przez Polaków VI latach 1804-1876, prof. dr Mieczysław Gładysz. JANICKA Urszula. Magia handlowa na Polskim Spiszu na przelomie XIX i XX wieku, prof. dr Mieczysław Gładysz. KANTOR Ryszard, Film na usługach etnografii. Zclrys problematyki zwi<)zanej z szerokim wykorzystaniem techniki filmowej w naukowo-badawczej, dydak- �Kronika tycznej i popularyzatorskiej działalności placówek etnograficznych, prof. dr Mieczysław Gładysz. KASPRZYKOWSKI Zbigniew, Przeobrażenia w praktyce instrumentalnej Podhala na przykładzie miejscowości Bukowina Tatrzańska i Murzasichle, prof. dr Mieczysław Gładysz. KUREK Jan, Struktura widowiskowa obrzędowości dorocznej we wsiach Beskidu Sląskiego i Zywieckiego w Jaworzynce, Koniakowie, Istebnej, prof. dr Mieczysław Gładysz. PALUCHOWSKA-TARGOŃSKA Anna, Z:mik funkcji zwyczajów dorocznych na przykładzie okresu Bożego Narodzenia w Istebnej na przestrzeni XX wieku, prof. dr Mieczysław Gładysz. SALWA Wojciech, Rozwój konstrukcji pomieszczeń pszczelich w Polsce od kłody do współczesnych uli nadstawkowych, prof. dr Mieczysław Gładysz. TRACZ Marek, Rola gospodarki chłOtpskiej w kraju słabo rozwiniętym na przyldadzie Peru, prof. dr Andrzej Waligórski. TRACZYŃSKI Edward, Twórczość artystyczna Jana Kołodziejczyka, rzeźbiarza ludowego ze wsi Pasierbiec, pow. limanowskiego (Zarys monograficzny) prof. dr Mieczysław Gładysz. U n i w e r s y t e t im. A. M i c k i e w i c z a - P oznań BARANlUK Tadeusz, Założenia teoretyczno-metodologiczne współczesnej radzieckiej etnografii i folklorystyki, prof. dr Józef Burszta. BIELECKA Elżbieta, Ludność polska Warmii i M3ZLll' w etnografii niemieckiej do 1918 rQku, prof. dr Józef Burszta. DOPIERAŁA Włodzimierz, Tradycyjna kultura ludowa w wartościowaniu i postawach młodego i starego pvkolenia wsi, prof. dr Józef BurszU!. KORZENIOWSKI Jacek, Tak zwane "poniatówki" jako typ zabudowy wsi wielkopvlskiej w okresie międzywojennym, prof. dr Józef Burszta. MONIAK Andrzej, Problemy akulturacji u Indian Aymara w boliwijskim Altiplano, prof. dr Maria Frankowska. MUSIELAK Krystyna, Kaszubkie budownictwo mieszkalne typu szkieletowego w powiecie kartuskim, prof. dr Józef BUl15zta. OLIŃSKA Barbara, Sylwetka naukowa prof. dr Bożeny Stelmachowskiej na tle etnQgrafii polskiej, prof. dr Józef Burszta. PENKALA Danuta, Problem bohatera kulturowego w mitologii polinezyjlskiej, prof. dr Maria Frankowska. SOJA Henryk, Ludność polska Pomorza Zachodniego w etnografii niemieckiej do roku 1918, prof. dr Józef Burszta. Uniwersytet Warszawski - Warszaw'a BUCEWICZ Krystyna, Modernizacja gospodarstw" domowego po drugiej wojnie światowej na wsi rzeszowskiej, prof. dr Anna Kui-rzeba-Pojnarowa. CZAJ Joanna, Zamierzone i rzeczywi~te funkcje społeczne sołtysa na przykładzie wsi Sufczyn w gromadzie Kołbiel, doc. dr hab. Zofia Sokolewicz. FADYSZAK Barbara, Instytucja społecznego referenta do spraw kultury (Ocena eksperymentu Wojewódzkiej Rady Narodowej 7 1970 r.), doc. dr hab. Zofia Sokolewicz. GŁOW ACKA Joanna, Aktywizacja kulturalna wsi na przykładzie wsi rzeszowskiej, prof. dr Ann3 Kutrzeba-Pojnarowa. KAMIŃSKI Marek Ignacy, Studium socjo-etnolDgiczne Cyg<inów Romów z Czecho- �3153 I{ronika słowacji (próba modelu powstania wariantów akulturowych), prof. dr Witold Dynowski. KRASNOWOLSKI Andrzej, Powstawanie nowych sJ)Qłeczności lokalnych w Bieszczadach, prof. dr Witold Dynowski. MASNY Ewa, Rola społecznego referenta do spraw kultury w aktywizacji kulturalnej wsi, doc. dr hab. Zofia Sokolewicz. OLESZCZUK Anna Iwona, Targi i jarmarki w Kołbielskiem i loch rola we współczesnej gospodarce chlopskiej, prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa. PAWLICZEK Jerzy, Organizacje polityczno-społeczne wsi współczesnej (w porównaniu z okresem międzywojennym), doc. dr hab. Zofia Sokolewicz. PRZYBYL Grażyna, Wplyw pracy pozarolniczej na przemiany życia mieszkańców wsi Wula Sl1!'czyńska, pror. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa. RADZlE.JOWSKI Janusz, WspMczesne .stosunki nal'od{)wościowe na Podlasiu. Świadomość narodowościowa i etniczna oraz jej czynniki na przykładzie mniejszości bi<.Jlorl1skiejw Polsce, pm£. dr Witold Dynowski. SIEWIERA Kazimierz, Hybolówstwo w strukturze spoleczno-gospodarskiej w,si podlaskiej Nur, pr<lf. dr Anna Kutaeba-Pojnarowa. SULIŃSKA JolanUl. Podzial pracy w rodzinie wiejskiej, prof. dr Witold Dynowski. TOMrCKl Ryszard, Wierzenia i obrzędy związane ze śmiercią w tradycji społeczności wie.h·kich, prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa. WASI LEWSKI Eu.stdchy, System cargos we wspólczc3nej strukturze społeczno-gospodarczej Meksyku, prof. dr Witold Dynowski. WODZI CK I Mieczysław, Przeobrażenia kulturalne wsi podwarszawskiej pod wpływem .-:mian struktury spoleczno-go;podarczej, prof. dr Witold Dynowski. ZAWIER UCHA Anna, Przeobrażenie warunków życia i struktury społeczno-gospodarczej wsi Bóbrka poe! wpływem uprzemy.slowienia, doc. dr hab. Zofia 30kole,vicz. ZIOŁKOWSKA .Justyna, Zakres społecznego uczestnictwa kobiet w życiu gromady, uoc. clI' hab. Zol'ia Sokolewicz. PHACE DOKTORSKIE Uniwer<;ytct Jagielloński - Kraków SZROMBA-RYSOWA Z{)fia, Stuclia nad pożywieniem ludności Śląska w latach 1!JOO-HJ70. Promotor: prof. dr Mieczysław wiejskiej Gładysz. Górnego Praca oparta jest na wynikach badań :3 wsi w powiatach: Prudnik, Tarnowskie Góry, Cieszyn. Na treść pnlcy składają się następujące rozdziały: Wstęp, podstawowe z:tłożenia, zalFes i metouy badawcze, stan badań nad p'ożywieniem ludności wiejskiej w Polsce, charakterystyka badanych wsi z wyszczególnienim elementów warunkuj<'lcych poziom i strukturę pożywienia, zagadni.enie samowystarczalności żywnościowej. kształtowanie i kierunek przemian, kulturowe i s.poleczne znaczenie pożywienia, zakończenie. ZAMBRZYCKA-KUNACHOWICZ An.na, Uwarunkowanie pozycji społecznej rzemieślnika wiej;;kicgo (na przykładzie wybranych wsi Kotliny Nowotarskiej), promotor: prof. dr Mieczysław Gładysz. Przedmiotem rozważań jest funkcjonowanie i struktura rzemiosła w określony,ch społecznościach wiej!;kich. Dążono do ustalenia zależności występujących między układem g{)spoc1arezo-s·połecznym na wsi a .strukturą organizacyjną war23 - Lud, tom LVIll �354 Kronika sztatów rzemieślniczych, strukturą organizacyjną a prestiżem społecznym rzemieślników na tle systemu wartości układu s.połeczno-gospodarczego oraz kulturowego, oraz między strukturą organizacyjną rzemiosła a prestiżem poszczególnych zajęć. U n i w e l' s y t e t im. A. M i c k i e w i c Z ARMON Witold, Dzieje Frankowska. polskich badań nad Jakutami. 3 - P ozn a ń Promotor: ·prof. dr Maria Praca jest monografią z zakresu h15torii etnografii, jej zadaniem jest zobrazowanie i podsumowanie polskiego dorobku w badaniach nad Jakutami. Opierając się na dostępnych źródłach ustalono nazwiska 25 Polaków zajmujących się tym zagadnieniem z tego 11 o.sób dotychczas nieznanych. Omówiono również działalność naukową polskich zeslańców politycznych i ich udział w ruchu rewolucyjnym Rosji, stosunki ich z Jakutarni i omówiono sylwetki najbardziej zasłużonych baduezy. BARANOWSKI Władysław, Kult świętych w tradycyjnym katolicyzmie ludowym na przykładzie poludniowych powiatów woj. łódzkiego. Promotor: prof. dl' Józef Burszta. Praca oparta jest na źródłach pisanych z różnych okresów historycznych i na badaniach etnograficznych z tego teł'enu. Celem jej jest wykazanie his-toryanych uwarunkowań kultu święty'ch na przełomie XIX i XX wieku i przedstawienie tego kultu jako części skła{]owej tradycyjnego katolicyzmu ludowego. BLASZCZYK Stanisław, Ludowa :plastyka figuralna w WielkopoLsce, Promotor: prof. dr Józef Burszta. o charakterze kultowym W pracy omówiona jest twórczość plastyczna: drzeworyty, malarstwo na szkle, papierze, blasze, litografia, rzeźba, kapliczki przydrożne. Zestaw .materiałowy poprzedzony jest rozważaniami nad zmianami poglądów na sztukę ludową i metodami jej badań, a rozdzial zamykający pracę jest charakterystyką oblicza wielkopolskiej plastyki figuralnej, jako zjawiska historycznego i społecznie uwarunkowanego. Zdaniem autora kryteria oceny i wartościowania tej sztuki nie mogą się opierać na schematach formalny'ch w sztuce ludowej obowiązujących, gdyż doprowadzalo to do mylnego wartoś·ciowania nie doceniającego stadium rozwojowego ludowej sztuki figuralnej w Wielkopolsce. Uniwersytet Warszawski - Warszawa ZADROZYŃSKA-BARĄCZ Anna, Motywy zawarda i oceny małżeństwa a 'system wartościowania wSjpólczesnych spolecznoś·ci wiejskich w Polsce. Promotor: Prof. dr Witold Dynowski. Praca jest próbą odnalezienia "zasady genE'ralnej" względem której istniałaby możliwość analizowania i interpretowania kulturowych zachowa!'l społecznych i indywidualnych 'zróżnicowań kulturowych oraz dążeń jednostek. Analiza opiera się na wynikach badań ze wsi podlaskich. Na podstawie motywów zawarcia małżeństwa i ocen przeżytych malżeństw porównano i odszukano różnice w zespołach wsi. Dokonano też próby zbudowania modelu .systemu warl·ościowania, jako nadrzędnego ukŁadu warunkującego zachowanie jednostek j badanych grup. Układ ten okazal się stabilnym w odniesieniu do za5ad warto~'ciowania, nal<Jmiast w płaszczyźnie wartościowań realizacyjny,ch wykazuje wahania i <Jdchylenia od tradycyj-O nego modelu wartościowań. Z materiałów ODiIE opracowała Krystyna Selmowicz � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/154ce71449b63cbf136f48b99a842654.pdf a95857dcbc2889c5d19e4a1700b2c155 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1491 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1975 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1379 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1975 t.59 Description An account of the resource LUD 1975 t.59, s.279-346 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text v. K R o N I K A Lud, t. 59, 1975 SPRA WOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI ZARZĄDU GŁOWNEGO PTL ZA OKRES OD 30 CZERWCA 1973 DO 15 WRZEŚNIA 1974 R. 1. Stan organizacyjny Towarzystwa W okresie sprawozdawczym Towarzystwo posiadało 19 Oddziałów: w Gdańsku, Bytomiu, Kielcach, Koszalinie, Krakowie z Kołem zainteresowań kulturą Indian, Lublinie, Łańcucie, Łodzi z Kołem terenowym w Opocznie, Mszanie Dolnej, Olsztynie, Opolu, Poznaniu, Przemyślu, Sanoku, Toruniu z Kołem terenowym w Kcyni, Warszawie, Wrocławiu, Zakopanem i Zielonej Górze. W dniu 15 września 1974 r. Towarzystwo liczyło 742 członków. Skład władz Towarzystwa, wybranych w dniu 8 czerwca 1973 r. w Lublinie na sprawozdawczo-wyborczym Walnym Zgromadzeniu Delegatów, nie uległ zmianic (zob. wykaz nazwisk i funkcji w t. 58 "Ludu", s. 319). II. Działalność ogólno-organizacyjna W okresie sprawozdawczym odbyło się jedno posiedzenie plenarne Zan:ądu Główncgo (30 III 1974) i trzy posiedzenia Prezydium ZG (22 VIII, 6 X, 8 XII D73). Przedmiotcm posiedzeń Zarządu Głównego były sprawy organizacyjno-naukmH;, administracyjne, finansowe oraz wydawnicze. Główna Komisja Rewizyjna przepro\vadziła kontrolę działalności PTL (14-15 XII 1973). Sąd Koleżeński w okresie sprawozdawczym nie odbył żadnego posiedzenia. Zgodnic z plancm pracy Zarząd Główny ukończył w okresie międzyzjazdowym szereg akcji organizacyjno-naukowych, zainicjowanych w latach wcześniejszych. Żywe odbicie \II międzyzjazdowej działalności Zarządu znalazły wydarzenia Roku Nauki Polskiej, takie jak: II Kongres Nauki Polskiej i VII Międzynarodowy Kongres Slawistów \\i Warszawie oraz Zjazd Uczonych Zagranicznych Polskiego Pochodzenia w Krakowie. Przedstawiciele PTL aktywnie uczestniczyli w przygotowaniach do Kongresu Nauki. VII Międzynarodowemu Kongresowi Slawistów został poświ<;cony 57 tom "Ludu" oraz dedykowano mu pracę M. Kasjana pt. Dumy ukraiJ/skie: w czasie obrad zorganizowano punkt sprzedaży wydawnictw PTL. Na Zjeżdzie Uczonych Zagranicznych Polskiego Pochodzenia (4-5 VII 1973), na którym Towarzystwo reprezentowali prezes prof. dr K. Zawistowicz-Adamska, członek Prezydium prof. dr M. Znamierowska-Priifferowa oraz przedstawiciel Redakcji Naczelnej Dzieł wszystkich O. Kolberga - mgr Medard Tarko, zorganizowano '.'Je współpracy z Towarzystwem Łączności z Polonią Zagraniczną "Polo:1ia" oraz Polskim Wydawnictwem Muzycznym wystawę Dziel wszystkich O. Kolberga i nowości wydawniczych PTL i PWM, połączoną także z punktem sprzedaży tych wydawnictw. Przeprowadzono nadto pożyteczne rozmowy z obecnym na Zjeździe �280 Kronika prezesem Fundacji Kościuszkowskiej w USA, drem Eugeniuszem Kusielewiczem. na temat możliwości współpracy Towarzystwa z Polonią amerykańską. Z okazji udziału polskich etnografów w Kongresie Nauk Antropologicznych i Etnologicznych w Chicago we wrześniu 1973 r. przekazano Kongresowi wnioski przygotowane w trakcie Konferencji Roboczej Ekspertów Europejskich do Spraw Rybołówstwa, zorganizowanej Vi grudniu 1972 r. przez Oddział Toruński PTL Pobyt przedstawicieli PTL w Stanach Zjednoczonych umożliwi! nawiązanie szeregu cennych kontaktów. W ich wyniku wysłano m. in. do Muzeum Polskiego w Chicago znaczną ilość katalogów DWOK w celu spopularyzowania tego wydawnictwa wśród Polonii amerykańskiej. W dniu 29 X 1973 została podpisana w Bratysławie, a następnie zatwierdzona przez PAN, urnowa o współpracy między Polskim Towarzystwem Ludoznawczym i Słowackim Towarzystwem Ludoznawczym (SNS pri SAVio Umowę podpisali: z ramienia PTL - sekretarz generalny PTL, doc. dr hab. B. Jaworska oraz członek Zarządu Głównego, prof. dr J. Burszta; ze strony słowackiej prezes SNS. dr Adam Pranda i sekretarz generalny, dr Andrej Sulitka. Umowa przewiduje współpracę \V zakresie badań naukowych. wymianę wydawnictw oraz \vspółdziałanie organizacyjne. W zakresie naukowym SNS zwróciło się z propozycją podjęcia wspólnych badań na terenach pogranicznych Karpat, które mogłyby stanowić wkład do planu pracy Międzynarodowej Komisji do Badania Kultury Ludowej Karpat, działającej przy akademiach nauk w Związku Radzieckim, Słowacji i Rumunii' zaś PTL zaprosiło dwóch przedstawicieli SNS do udziału w planowanych w 1974 r. badaniach organizowanych przez Oddział Łódzki PTL na Kaszubach. W związku z przypadającą w 1974 r. 250 rocznicą utworzenia Rosyjskiej Akademii Nauk, Towarzystwo na łamach swych reprezentacyjnych czasopism: •.Ludu" i "Literatury Ludowej" uwzględniło w szerszym zakresie sprawy współczesnej etnografii i folklorystyki radzieckiej. Wystąpiono również z inicjatywą o nadanie członkostwa honorowego PTL pięciu zasłużonym radzieckim wsp6łpracowr.ikom Towarzystwa. Zarząd Główny, w związku z 80-leciem istnienia PTL, wystąpił o nadanie członkostwa honorowego PTL także czterem dalszym zasłużonym pracownikom naukowym w Polsce i za granicą. W dziedzinie rozwijania współpracy międzynarodowej sukcesem hyło powołanie przedstawicieli PTL, prof. dr K. Zawistowicz-Adamskicj oraz pro". dr M. Znamierowskiej-Priifferowej do prac w Polskim Komitecie Międzynarodowego Roku Ochrony ZabyŁków. W zakresie wewnętrznych spraw organizacyjnych, w związku z przypadającą w 1975 r. 80 rocznicą założenia Towarzystwa i 30-leciem jego działalności w Polsce Ludowej, z inicjatywy sekretarza generalnego podjęto starania o uzyskanie dla członków PTL zasłużonych na polu upowszechniania zagadnień ludoznawczych. spraw kultury ludowej i ochrony zabytków - limitu odznak: "Zasłużony Działacz Kultury" i "Za Opiekę nad Zabytkami". W toku znajduje się sprawa typowania przez Oddziały kandydatów do odznaezeó, równolegle też zatwierdzane są wnioski przez właściwe dla siedzib Oddziałów Wydziały Kultury Urzędów Wojewódzkich . .rednocześnie wszczęto starania o przyznanie naj bardziej zasłużonym członkom odznaczeń państwowych. W okresie sprawozdawczym miał miejsce żywszy rozwój działalności organów specjalistycznych zespołów PTL. 1. Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej ODiIE pod kierunkiem doc. dr hab. B. Jaworskiej skoncentrował się na przygotowaniu materiałów do opracowania polskiej wersji tezaurusa etnograficznego, �Kronika 281 według zasad przy j~tych przez mi~dzynarodową redakcję czasopisma bibliograficznego "Demos". Ponadto oprócz uzupełniania zapoczątkowanych w latach poprzednich wykazów i kartotek oraz kontynuowania prac nad bibliografią etnografii polskiej prowadzoną na zlecenie Sekcji Etnografii Komitetu Nauk Socjologicznych PAN, specjalny wysiłek poświ~cono rozbudowie wykazu instytucji polskich i zagranicznych działających na polu etnografii oraz skompletowaniu kartoteki filmów etnograficznych. Ośrodek opracował także i cz~ściowo rozesłał ankietę biograficzną. Zamierzeniem ODiIE jest bowiem skompletowanie możliwie pełnych danych dotyczących osób działających naukowo na polu etnografii. Część uzyskanych informacji zostanie przekazana Rumuńskiej Akademii Nauk, która przygotowuje słownik biograficzny etnologów europejskich. Wyniki prac dokumentacyjnych Ośrodka (tematy prac, wykazy magisteriów : doktoratów z zakresu etnografii, wystawy etnograficzne i festiwale, sesje krajowe i międzynarodowe, seminaria, konferencje i in.) publikowane są każdorazowo \\. "Ludzie", 2. Biblioteka Główna i Archiwum naukowe oraz wymiana wydawnictw. N a b y t k i B i b l i o t e k i. W okresie sprawozdawczym księgozbiór powiększył się o 1.124 egz. dzieł zwartych i czasopism, w tym uzyskano: 1.047 egz. w drodze wymiany wydawnictw, 55 z zakupu, 22 z wydawnictw własnych. Na zakup książek wydatkowano 14.800,- zł, w tym: 12908,zł na zakup książek zagranicznych za pośrednictwem ORWN PAN i 1892,-' zł na zakup książek krajowych. W związku z przeciętnym rocznym przyrostem księgozbioru o około 1 000 vol., istnieje problem składowania nowo napływających książek (brak regałów, małe· pomieszczenia, ich niewłaściwe nawilgocenie itp.), który - mamy nadzieję - zostanie rozwiązany po uzyskaniu nowego lokalu. W y p o Ż y c z e n i a. W okresie sprawozdawczym skorzystało w czytelni Biblioteki 1 827 czytelników z 11 902 voluminów czasopism i dzieł zwartych. Z czytelni przeważnie korzystają studenci etnografii i archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Na zewnątrz Biblioteki wypożyczono 600 czytelnikom 1 800 voluminów. Z wypożyczeń tych korzystają nic tylko studenci (zgodnie z regulaminem Biblioteki), ale także pracownicy bibliotek i redakcji naukowych, zakładów i pracowni, jak np. pracowni Polskiego Atlasu Etnograficznego, członkowie PTL i in. Ci ostatni ~prawiają najwięcej kłopotu gdy chodzi o zwrot wypożyczonych tytułów. Od 1974 r. Biblioteka współpracuje z Biblioteką Narodową w Warszawie, wysyłając tam opisy katalogowe książek zagranicznych. Poza tym w okresie sprawozdawczym Biblioteka udzieliła około 260 informacji ustnych i pisemnych. W y m i a n a w y d a w n i c t w. Nawiązano wymianę z 10 nowymi instytucjami zagranicznymi. W maju 1974 r. przeprowadzono kolejną weryfikację kontrahentów. Po wykreśleniu z listy instytucji nie wywiązujących się z umowy i wpisaniu nowych, liczba kontrahentów zagranicznych wynosi 165 jednostek. Wymianę krajową prowadzimy z 57 instytucjami, wobec czego aktualna liczba wszystkich kontrahentów Biblioteki wynosi 222. Wykaz zagranicznych czasopism, które wpłynęły \\. 1973 r. przekazanq do Katalogu Centralnego Biblioteki PAN w Warszawie. Wykazy zagranicznych dzieł zwartych nabytych przez Bibliotekę zamieszczane są \V "Ludzie". Materiały archiwalne udostępniane są zainteresowanym w czytelni Biblioteki we Wrocławiu. 3. Sekcja amerykanistyczna Sekcja amerykanistyczna PTL z siedzibą w Poznaniu skupiała w okresie sprawozdawczym 34 członków, reprezentujących różnorodne dyscypliny nauki z szeregu ośrodków naukowych w kraju. W dniu 20 IV 1974 r. odbyło się organizacyjno-wy- �282 Kronika borcze posiedzenie członków Sekcji, na którym wybrano jej nowy Zarząd. Przewodniczącą została prof. dr Maria Frankowska. Zarząd odbył szereg posiedzeń, poświęconych m. in. przygotowaniom do V Etnograficznego Seminarium Amerykanistycznego. Seminarium to zorganizowano z pomocą Pracowni Etnograficznej IHKM PAN i Oddziału PTL w Poznaniu w dniach 19-20 IV 1974 r. Program obrad dotyczył względnie jednorodnego profilu tematycznego, który obejmował: w pierwszym dniu obrad - zagadnienia z zakresu kształtowania się ośrodków urbanistycznych w Ameryce prekolumbijskiej, w drugim dniu - problemy formowania się autorytetów świeckich i sakralnych w społecznościach indiańskich i murzyńskich obu Ameryk. W obradach uczestniczyli przedstawiciele ośrodków etnograficznych w kraju, a także reprezentanci innych, pokrewnych dyscyplin, głównie historii, archeologii, socjologii i historii sztuki. W okresie sprawozdawczym członkowie Sekcji opublikowali swe artykuły naukowe, popularnonaukowe, recenzje i omówienia oraz oddali do druku jedną pracę zwartą. W ramach prac badawczych kilku członków Sekcji przebywało za granicą, w tym trzy osoby w Ameryce Północnej i Południowej. \V omawianym okresie ukonstytuowały się trzy nowe sekcje specjalistyczne PTL: Sekcja muzealna, folklorystyczna i filmu etnograficznego. 4. Sekcja muzealna Powołana została przez Zarząd Główny w związku z postulowaną przez ogół członków potrzebą utworzenia ośrodka integrującego środowisko pracowników muzealnictwa etnograficznego, który umożliwiłby wymianę doświadczeń z dziedziny teorii i techniki organizowania badań związanych z działalnością archiwalno-dokumentacyjną, wystawiennictwem i popularyzacyjno-wystawienniczą pracą muzeów i działów etnograficznych. Pracami Sekcji kieruje jej Zarząd (zatwierdzony w dniu 29 III 1974 r.) w składzie: przewodnicząca - prof. dr M. Znamierowska-Priifferowa, sekretarz - mgr A. Jacher-Tyszkowa i członek - mgr J. Lech. Zgodnie z programem, Sekcja stawia sobie zadanie inspirowania oraz realizacji różnorodnych prac naukowo-teoretcznych i praktycznych dotyczących całokształtu zagadnień muzealnictwa etnograficznego, w szczególności zaś i w pierwszej kolejności prac nad ujednoliceniem wszelkiej dokumentacji etnograficznej. Na wniosek Sekcji Zarząd Główny podjął starania o uzyskanie przedstawicielstwa PTL w Międzynarodowym Komitecie IeOM. Zarząd zwrócił się w tej sprawie do Polskiego Komitetu IeOM prosząc o przyjęcie mgr A. .Jacher-Tyszkowej jako członka Komitetu Narodowego do Sekcji Dokumentacyjnej. 5. Sekcja folklorystyczna Sekcja ta podjęła prace pod kierownictwem doc. dr hab. D. Simonides. W związku z brakiem instytucji, która kształciłaby odpowiednich fachowców, członkowie Sekcji stawiają sobie za cel prowadzenie działalności szkoleniowej i popularyzatorskiej oraz dokumentacyjnej w dziedzinie folkloru. Już obecnie w trakcie realizacji znajduje się opracowanie kartoteki osób zajmujących się badaniem poszczególnych działów folkloru, co pozwoli w przyszłości na bezpośrednie nawiązanie współpracy; myśli się bowiem o utworzeniu w PTL punktu konsultacyjnego dla zespołów folklorystycznych, ekspertyz wydawniczych itp. Sekcja planuje również opracowanie słownika wierzeń ludowych polskich oraz wydanie skryptu z zakresu folklorystyki dla potrzeb szkoleniowych. W dalszej perspektywie Sekcja zamierza podjąć długofalową pracę opartą na ścisłej współpracy z Oddziałami oraz z Katedrami i Zakładami Folklorystyki, nauczycielstwem, domami kultury itd. �283 Kronika G. Sekcja filmu etnograficznego Sekcję organizują członkowie Oddziału Warszawskiego PTL. Do najważniejszych zadań Sekcji należą: popieranie stosowania techniki filmowej w pracach badawczych środowiska etnograficznego, współpraca z wytwórniami filmowymi i zainteresowanymi placówkami przy realizacji filmów etnograficznych oraz rozwijanie dyskusji nad metodologicznymi aspektami filmu etnograficznego. Poza działalnością popularyzatorksą i dyskusyjną w zakresie filmu Zarząd Sekcji zamierza prowadzić własną działalność realizatorską i czyni właśnie starania o uzyskanie wyposażenia materialnego, techniczno-sprzętowego. Dzięki życzliwości dyrekcji Państwowego Muzeum Etnograficznego \V Warszawie Sekcja już obecnie znalazła oparcie o zaplecze techniczne Muzeum. Na zakończenie sprawozdania z prac ogólno-organizacyjnych Zarządu Głównego PTL należy nadmienić, że po długotrwałych staraniach Zarząd uzyskał od Rektora UniwE'rsytetu Wrocławskiego pisemne zapewnienie w sprawie przyznania Towarzystwu jednego ze swych pomieszczeń, w których mieścić się będą w lepszych niż dotąd warunkach siedziba i zbiory PTL. We wskazanym obiekcie prace adaptacyjne rozpoczną się z początkiem 1975 r., by mogły się zakończyć w połowie 1975 L, tj. przed jubileuszowym 50 Walnym Zgromadzeniem Delegatów. III. W okresie sprawozdawczym D z i a ł a l n ość ukazały wy dawn icza się drukiem następujące czasopisma: Lud, t. 57 (poświęcony VII Międzynarodowemu Kongresowi Slawistów) pod red. prof. dr J. Burszty Lud, t. 58, pod red. prof. dr J. Burszty Łódzkie Studia Etnograficzne, t. 15, pod red. prof. dr K. Zawistowicz-Adamskiej Literatura Ludowa, z. 1-6/1973, pod red. prof. dr Cz. Hernasa Z pozycji zwartych wydano: W serii "Biblioteki Popularnonaukowej" - Sląska rzeźba ludowa w drewnie, E. Ozgowicza, pod red. doc. dr A. Nasza W serii "Prac i Materiałów Etnograficznych" - Wieś śląska w 1840 r. E. Kucharskiej, A. Nasza i S. Rosponda pod red. doc. dr A. Nasza i prof. dr S. Rosponda (pozycję wydano wspólnym kosztem finansowym z Opolskim Towarzystwem Pnyjaciół Nauk) W ramach Dziel wszystkich O. Kolberga ukazał się jeden tom - Sanockie-Krośnieńskie, cz. III, t. 51 Łącznie w okresie sprawozdawczym wydano 29,16 ark. wyd. 29,00 10,75 30,00 10,84 13,75 41,90 165,40 Z przyczyn techniczno-graficznych w 1973 r. nie ukazały się dwa planowane tomy DWOK: t. 49 Sanockie-Krośnieńskie, cz. l oraz t. 61 Pisma muzyczne, cz. l, chociaż zostały podpisane do druku; ukażą się więc one "poślizgiem" w 1974 1'. Ukazały się natomiast w 1973 r. dwa kolejne tomy Ludu, z których jeden (t. 56) stanowił "poślizg" jeszcze z 1972 1'. SIinansowanie obu tych tomów stanowiło dla Towarzy~twa ogromny wysiłek finansowy. W rezultacie z planowanych w 1973 1'. 176 ark. wyd. wydano 171,56. Opracowując plany, Rada Wydawnicza dąży do wydawania kolejnych prac w zakresie wszystkich serii, w zależności od uzyskiwanych środków finansowych �284 Kronika i możliwości arkuszowych. Możliwości te są jednak z roku na rok coraz skromniejsze. Ograniczenie przez PAN limitu arkuszy wydawniczych ze 176 w 1973 r. do 105 w 1974 r. nie pozwoli wydać Towarzystwu w 1974 r. - poza jednym tomem DWOK - ani jednej pozycji zwartej. Do planu wydawniczego roku 1974 wchodzą zatem tylko stałe czasopisma, tj. Lud, Literatura Ludowa i Łódzkie Studia Etnograficzne (łącznie 70 ark. wyd.), oraz jedna pozycja zwarta - tom DWOK. Opracowania redakcyjne wyprzedzają znacznie możliwości druku. W opracowaniu redakcyjnym pozostaje obecnie 7 tomów DWOK: nr 37-38 Komentarze tekstowe i muzyczne, cz. I-II, 47 Chełmskie i Przemyskie, 56-57 Ruś Czerwona, cz. I-II, 59 Materiały do etnografii Słowian Zachodnich i Południowych, 62 Pisma muzyczne, cz. II (tomy te będą stopniowo przekazywane do druku), jak również kolejne tomy i zeszyty wydawnictw stałych czy seryjnych oraz książka pt. Bajki macedońskie K. Simiczijewa w opracowaniu red. Ligii Jasnosz (pozycja ta wskutek braku limitu arkuszowego może ukazać się nie wcześniej niż po 1976 r.). Trwają nieustanne starania w PAN o zwiększenie limitu arkuszowego i przyznanie dodatkowych środków na druk wydawnictw PTL. Dotyczy to w pierwszym rzędzie Dzieł wszystkich O. Kolberga - wydawnictwa o specjalnym znaczeniu nadanym mu uchwałą Rady Państwa z 1960 r., jak również Atlasu Polskich Strojów Ludowych. PTL czyni także starania a wznowienie wyczerpanych tomów DWOK i APSL, na które ciągle zgłaszają zapotrzebowanie nowi odbiorcy, m. in. ze środowisk polonijnych. Część starań została uwieńczona sukcesem. Towarzystwo uzyskało z PAN dodatkowo 30 ark. wyd. na realizację załegłego rocznika Literatury Ludowej. W ramach przyznanych arkuszy Redakcja zaplanowała wydanie w 1975 1'. dwóch zaległych 15-arkuszowych roczników za lata 1969-1971. Obecnie znajduje się w przygotowaniu tom poświęcony folklorowi robotniczemu Łodzi, na który złożą się prace konkursowe Łódzkiego Oddziału PTL. Koszty druku i honorariów autorskich pokryje Wydział Kultury miasta i województwa łódzkiego. Nadto w wyniku współpracy Zarządu Głównego PTL z władzami Uniwersytetu im. Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie zostanie wydany rocznik Literatury Ludowej zawierający materiały z konferencji naukowej pt. Literatura ludowa i chłopska (luty 1973). Podsumowując należy stwierdzić, że działalność wydawnicza Towarzystwa ze względu na swój wąski profil naukowy, niskie nakłady i ceny tytułów oraz stosunkowo duże koszty, jest nierentowna. Wiele tytułów może ukazywać się drukiem jedynie dzięki pomocy z zewnątrz zainteresowanych instytucji, wiele też cennych publikacji nie może zostać wydanych ze względu na brak środków finansowych, a obecnie i ograniczony limit arkuszowy. W związku ze zwyżką cen usług poligraficznych i surowca wzrosły koszty druku wydawnictw PTL przeciętnie o około 25%, a w odniesieniu do DWOK o około 50%. Aby w ramach nie zwiększonych odpowiednio dotacji PAN realizować zadania wydawnicze, Towarzystwo nie może uwzględniać w należnym stopniu nowych stawek wynagrodzeń redakcyjnych i autorskich. P o p u l a r y z a c j a w y d a w n i c t w. W okresie sprawozdawczym Zarząd Główny poświęcił wiele uwagi sprawie sprzedaży wydawnictw. Kontynuując tradycyjną współpracę z PP "Składnica Księgarska" oraz PP "Książka-Prasa-Ruch" i ORWN PAN, podjęliśmy szereg inicjatyw zmierzających do upłynnienia zapasów magazynowych. Niezależnie od rozesłanych kilku tysięcy ofert, których adresatami były szkoły, urzędy i biblioteki gminne, domy kultury, muzea itp., przeprowadzono rozmowy z inspektorami szkolnymi, kierownictwami wydziałów oświaty urzędów dzielnicowych i powiatowych, kierownictwami oddziałów oświaty rolniczej kilku �Kronika 285 urzędów wojewódzkich (Katowice, Lublin, Opole, Warszawa, Wrocław i Zielona Góra); nawiązano także kontakt z niektórymi zjednoczeniami (Budownictwa rolnego, Budownictwa przemysłowego, Przemysłu Węgla Brunatnego i in.) i za ich pośrednictwem - z zakładowymi ośrodkami kultury, wojewódzkimi komisjami związków zawodowych, wojewódzkimi związkami gminnych spółdzielni "Samopomoc Chłopska" i in. Kontakty te miały na celu pozyskanie kierownictw wymienionych instytucji dla sprawy propagowania w podległych im ośrodkach kulturalnych i bibliotekach wydawnictw Towarzystwa, jak również wydanie podległym jednostkom odpowiednich w tej sprawie zaleceń. W ramach wspomnianych działań można wymienić zorganizowaną z inicjatywy centrali akcję odczytowo-popularyzacyjną na terenie województwa wrocławskiego, szeroko propagowaną przez Wojewódzki Dom Kultury we Wrocławiu. Prelegenci, rekrutujący się spośród członków Oddziału Wrocławskiego PTL, każdą z prelekcji poprzedzają anonsowaniem i sprzedażą ciekawszych naszych wydawnictw. W wyniku działalności agitacyjnej pozyskano dla Towarzystwa 26 wojewódzkich i miejskich pracowników kulturalno-oświatowych we Wrocławiu, którzy zostali skupieni w nowo utworzonym Kole Upowszechniania Sztuki Ludowej przy Oddziale Wrocławskim PTL. Działacze ci w ramach swej pracy zawodowej chcą wprowadzać do planów pracy przedszkoli i wiejskich ośrodków kultury zagadnienia etnograficzne, stwarzając w ten sposób zapotrzebowanie na wydawnictwa PTL, niezbędne tu jako materiały dla kadry instruktorskiej. Wymienione inicjatywy wydają się być godne polecenia pozostałym Oddziałom. W zakresie popularyzacji wydawnictw na uwagę zasługują także zorganizowane z okazji VII Międzynarodowego Kongresu Slawistów oraz Zjazdu Uczonych Zagranicznych Polskiego Pochodzenia i Festiwalu Folklorystycznego "Płock 74" wystawy oraz kiermasze wydawnictw, jak również nawiązanie współpracy kolporterskiej z CPLiA i ZG ZSMW. Do instytucji tych Zarząd Główny wysłał obszerne pisma zawierające charakterystykę naszych wydawnictw, propozycje co do form współpracy i określenie obustronnych korzyści. Podobną akcję reklamową przeprowadziliśmy za pośrednictwem Naczelnego Zarządu Szkół Artystycznych w placówkach podległych temu Zarządowi. W ostatnim czasie podjęliśmy starania w Ministerstwie Rolnictwa, Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego o uzyskanie odpowiednich zaleceń, które umożliwiłyby jak naj szersze rozkolportowanie wydawnictw w szkołach rolniczych. W oparciu o posiadane wykazy nowoutworzonych gmin rozpoczęto akcję zmierzającą do kompleksowego rozreklamowania wydawnictw we wszystkich gminnych ośrodkach kulturalnych w kraju. Nadto przypomnieć należy, że Zarząd Główny zwróci! się do wszystkich Oddziałów z prośbą o pomoc w kolportażu wydawnictw. Przy piśmie podano szeroki zestaw propozycji i sugestii odnośnie do form prowadzenia sprzedaży, uproszczono do niezbędnego minimum prowadzenie z tego tytułu rozliczeń, podjęto decyzję o pozostawianiu do dyspozycji Oddziałów 100% wpływów ze sprzedaży, przyznano osobom zajmującym się sprzedażą prawo do pobierania 20% prowizji, zadeklarowano szybką i wszechstronną pomoc ze strony biura. Wprawdzie inicjatywa ta, ogólnie biorąc, nie przyniosła jeszcze zadowalających efektów, niektóre Oddziały dotychczas nie ustosunkowały się do niej, zaledwie kilka powiadomiło o możności podjęcia się sprzedaży (Gdańsk, Koszalin, Kraków, Łódż, Mszana Dolna, Poznań, Toruń i Warszawa), ale jest to inicjatywa cenna i będziemy ją stopniowo rozwijać. W wyniku bowiem wymienionych przedsięwzięć reklamowych, dotyczących w głównej mierze nowości wydawniczych, plan sprzedaży wydawnictw PTL w 1973 r. został wykonany \V IW'/o, a w I półroczu 1974 wykonano już 52"/0 planu rocznego. �286 Kronika Zapasy magazynowe, które narosły do sumy 3.512.122 zł, stanowią jednak w dalszym ciągu znaczne obciążenie środków finansowych. Mogą być one upłynnione jedynie przy szerokim zainteresowaniu się tą sprawą Oddziałów. W związku z tym celowe i pilne wydaje się utworzenie etatu w Biurze Zarządu Głównego dla pracownika, który zajmie się sprawą sprzedaży. Dochody ze sprzedaży wydawnictw stanowią realną szansę poprawy sytuacji finansowej PTL. IV. D z i a ł a l n ość f ina n sowa Stosownie do postanowień MP nr 67/73 działalność finansowa Towarzystwa podlega nadzorowi i kontroli Polskiej Akademii Nauk dotującej PTL z budżetu Państwa. W roku sprawozdawczym ze strony PAN nie przeprowadzono kontroli, natomiast wydziały państwowych władz terytorialnych dokonały kontroli w zakresie prawidłowego naliczania i odprowadzania podatku od uposażeń i podatku obrotowego, naliczania składek ZUS, zaś Komisja Rewizyjna PTL - całokształtu gospodarki finansowej oraz działalności poszczególnych agend Towarzystwa. Ustalenia kontroli nie stwierdzają uchybień merytorycznych. Zwrócono natomiast uwagę na mankamenty pomieszczeń magazynowych i ciasne pomieszczenia biblioteczne utrudniające działalność, jak również na zaległości w opłacaniu składek członkowskich. Działalność finansowa Towarzystwa, prowadzona w ramach zatwierdzonych preliminarzy budżetowych, była oparta w 1973 r. na następujących funduszach: dotacja z budżetu wpływy ze składek członk. sprzedaż wydawnictw dotacje na zlecenia zyski nadzwyczajne 1.429.110,- zł 11.289,- " 290.773,- " 80.180,- " 2.314,- " Razem 1.813.666,- zł Wykazane wyżej dochody dotyczą Zarządu Głównego z Redakcją Naczelną Dziel wszystkich O. Kolberga, mianowicie: Zarząd Główny - 909.918,- zł, w tym dotacja 633.110,zł; Redakcja DWOK - 903.032,- zł, w tym dotacja 796.000,- zł. Zatwierdzony przez PAN preliminarz budżetowy PTL na rok 1974 \vynosi po stronie dochodów i wydatków 2.176.000,- zł. V. P l a n p r a c y T o war z y s t wan a l 9 7 4 r. Plan jest częścią perspektywicznego planu na lata 1970-1975 i przewiduje realizację: 1. Rocznego planu wydawniczego, 2. Pomocy w wykonaniu planów Oddziałów, 3. Kontynuację prac zarządu Głównego w zakresie: a) gromadzenia i opracowywania księgozbioru, b) rozwijania prac Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi, c) wdrażania w życie planów sekcji specjalistycznych, d) rozwoju współpracy ze Słowackim Towarzystwem Ludoznawczym. Przewidujemy, że w najbliższym czasie główny nacisk Zarządu Towarzystwa zostanie położony na współdziałanie w zakresie sygnalizowanej na WZD PTL w Lublinie akcji "Kultura ludowa - dobrem narodu", przed którą otwierają się nowe perspektywy działania. Ponadto będziemy dążyć do zakończenia rozpoczętych prac organizacyjnych. �28'7 Kronika związanych z: 1) zawarciem umowy o współpracy z Węgierskim Towarzystwem Ludoznawczym; 2) kontynuowaniem starań o zdobycie dodatkowych funduszy na reedycję wyczerpanych tomów DWOK i APSL; 3) wzmożeniem sprzedaży wydawnictw własnych. W pracach wewnętrzno-organizacyjnych Zarząd zamierza przystąpić do reorganizacji Biura. Reorganizacja będzie miała na celu położenie większego nacisku na kolportaż i zbyt naszych wydawnictw. Wreszcie mamy nadzieję, że w pierwszym półroczu 1975 1'. otrzymamy we Wrocławiu nowe pomieszczenia dla Biblioteki, Archiwum, Redakcji oraz Biura, co stworzy lepszą bazę dla naszych poczynań organizacyjnych. Opracowała: Bronisława XLIX WALNE ZGROMADZENIE PTL I SESJA NAUKOWA W DNIACH 20-22 WRZEŚNIA 1974 R. Jaworska W WARSZAWIE XLIX doroczne Walne Zgromadzenie sprawozdawcze Delegatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego za okres od czerwca 1973 do września 1974 1'. odbyło się w sali Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie w dniu 20 września 1974 1'. Zgromadzenie otworzyła prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska Prezes PTL, po czym przewodnictwo obrad objął wybrany jednomyślnie przewodniczący WZD, dr Kazimierz Pietkiewicz. Uchwalony porządek obrad: 1. Uczczenie pamięci zmarłych członków PTL; 2. Odczytanie protokołu z poprzedniego WZD; 3. Wybór Komisji Wnioskowej; 4. Sprawozdanie z rocznej działalności Zarządu Głównego; 5. Sprawozdania Sekcji i Oddziałów z działalności; 6. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej; 7. Dyskusja; 8. Omówienie wniosków Komisji Wnioskowej; 9. Zamknięcie obrad. Ad 1. Uczczono chwilą milczenia pamięć zmarłych w ubiegłym okresie członków PTL: prof. dra Andrzeja Waligórskiego, dra Ludwika Dubiela, dr Janiny Klawe. mgr Bronisławy Dekowskiej i mgr Zofii Czasznickiej. Nekrologi wygłosili (kolejno): dr Anna Kowalska-Lewicka, mgr Maria Suboczowa, prof. dr Maria Znamie~owska-Priifferowa, mgr Irena Lechowa oraz dr Kazimierz Pietkiewicz. Ad 2. Protokół z poprzedniego XLVIII Wolnego Zgromadzenia PTL, odbytego \\. Lublinie dnia 8 czerwca 1973 r., odczytał mgr Medard Tarko. Protokół przyjęto bez zastrzeżeń. Ad 3. Powołano jednomyślnie Komisję Wnioskową Zgromadzenia w składzie: dr Stanisław Blaszczyk (przewodniczący), dr Longin Malicki i prof. dr Franciszek Wokroj. Ad of. Doc. dr hab. Bronisława Jaworska - Sekretarz Generalny PTL - odczytała sprawozdanie z działalności Zarządu Głównego w okresie od 30 czerwca 1973 do 15 września 1974 r. (tekst zob. na s. 279--287). Sprawozdanie obejmuje całokształt działalności organizacyjnej, naukowo-wydawniczej i popularyzatorskiej oraz finansowej Zarządu, działalność Biblioteki, Archiwum, Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi i Redakcji Naczelnej Dzieł wszystkich O. Kolberga w Poznaniu, a także poszczególnych Sekcji. Po sprawozdaniu Sekretarz Generalny zreferowała plan pracy PTL na rok 1974, przewidujący m. in. przygotowanie umo- �288 Kronika wy o stałej współpracy z Węgierskim Towarzystwem Ludoznawczym, starania o wznowienie wyczerpanych tomów DWOK i APSL, zwiększenie sprzedaży zapa5~1 wydawnictw oraz związaną z tym reorganizację biura PTL i przygotowanie prz€'niesienia siedziby PTL do nowych pomieszczeó. Ad 5. Sprawozdawczość z aktualnej działalności poszczególnych Sekcji Zarządu Głównego PTL przedstawili: prof. dr Maria Frankowska - prezes Sekcji amerykanistycznej z siedzibą w Poznaniu, prof. dr Maria Znamierowska-PrUfferowa prezes Sekcji muzealnej z siedzibą w Toruniu, doc. dr hab. Dorota Simonides prezes Sekcji folklorystycznej z siedzibą w Opolu, mgr Zofia Jeż-Jarecka - preze5 Sekcji filmu etnograficznego z siedzibą w Warszawie (zob. s. 281-283). Prezesi Sekcji zwrócili się z apelem do członków PTL o dalsze zgłaszanie się do współpracy. Sprawozdania z działalności rocznej Oddziałów złożyli: Gdaósk - mgr Halir.~i Sampławska, Kraków - mgr Bolesław Łopuszański, Koszalin - mgr Hugona 05trowska- Wójcik, Lublin - mgr Helena Babiniczowa, Łódź - mgr Irena Lecho\\·a. Mszana Dolna - mgr Piotr Kaleciak, Poznań - mgr Grzegorz Skalski, Sanok mgr Stefan Stefański, Toruń - mgr Ewa Arszyńska, Warszawa - mgr Zofia JeżJarecka, Zabrze-Katowice - mgr Maria Suboczowa, Zakopane - Jan Pluciński. Pozostałe Oddziały (Kielce, Łańcut, Olsztyn, Opole, Przemyśl, Wrocław, ZieloL:.J Góra) nadeślą swe sprawozdania do Zarządu Głównego. Ad 6. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej wygłosił przewodniczący. pro:. Franciszek Wokroj, który stwierdził m. in., źe obecnie, zdaniem Komisji, jednym z naj pilniejszych zadań Towarzystwa, wszystkich Oddziałów, jest \\"Zrost systematycznego upłynniania remanentu wydawnictw, zapewniającego dopływ środKo',v niezbędnych do dalszego rozwoju działalności PTL. Ad 7. W dyskusji poruszono następujące problemy: ograniczony udział ,amckontroli działalności w Oddziałach (widoczny w obrazie sprawozdań) i potrzeba zmiany pod tym względem (dr Kazimierz Pietkiewicz); realizacja zaleceń i postulatów GKR (prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa, doc. dr hab. Bronisłav ..a Ja\\·orska. mgr Stanisław Chmielowski); weryfikacja tytułów w zbiorze Biblioteki oraz nabytków z wymiany w celu usunięcia - ze względu na brak miejsca - dzieł z\\'artych i czasopism nie etnograficznych (dr Krzysztof Zielnica, prof. dr Anna Kutrzeba-Po]narowa, prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska, dr Kazimierz Pietkiewicz: ta kontrowersyjna propozycja dr K. Zielnicy została potraktowana jako wniosek do rozpatrzenia przez Zarząd Główny); niecelowość gromadzenia zbiorów bibliotecznych w Oddziałach (mgr Zofia Jeź-Jarecka, mgr Piotr Kaleciak); upłynnienie CZęŚll zapasu wydawnictw PTL przez rozdawnictwo gratisowe wśród członków (prof. dr Franciszek Wokroj); popularyzacja i sprzedaż wydawnictw PTL za granicą lci;' Krzysztof Zielnica, dr Kazimierz Pietkiewicz i in.). W końcu dyskusji przyjęto jednogłośnie wygłoszone sprawozdania Sekcji, Oddziałów i GKR. Ad 8. Zatwierdzono jednogłośnie wnioski przedstawione przez przewodniczącego Komisji Wnioskowej, dr Stanisława Błaszczyka: J) Wniosek Zarządu Głównego nadanie członkostwa honorowego PTL 9 następującym pracownikom nauki: pro'. drowi Julianowi Krzyźanowskiemu, prof. drowi Ksaweremu Piwockiemu, prof. dro\',-: Milovanovi Gavazziemu (Jugosławia) i prof. drowi Jifemu Horakovi (CSSR) oraz w związku z 250 rocznicą utworzenia Rosyjskiej Akademii Nauk - prof. dr L. N. Tcrentevej i dr A. O. Ganckiej (Moskwa), prof. drowi E. V. Gusevovi i prof. dro'.'.! K. V. Cistovovi (Leningrad) oraz drowi V. K. Bondarcikovi (Mińsk); 2) Wniosek Sekretarza Generalnego PTL - odbycie jubileuszowego 50-go Walnego Zgromadzen:a Delegatów w 1975 1'. we Wrocławiu w 80 rocznicę utworzenia PTL. Wniosek zoot,,' �Kronika 289 serdecwic zaakceptowany przez delegata Oddziału Wrocławskiego, dr K. Zielnicę j owacyjnie przyjęty przez zebranych; 3) Wniosek Oddziału Toruńskiego - rozsyłanie do cz.!onkóv.; streszczeń i tez referatów lub komunikatów przed wygłaszaniem ich na dorocznych sesjach naukowych - dla przygotowania twórczej dyskusji. Na wniosek Komisji uchwalono jako postulaty pod adresem Zarządu Głównego następujące propozycje i uwagi: 1) Oddziału w Sanoku - powołać Oddział PTL \\' Rzeszowie, a zlikwidować Oddział w Sanoku; 2) Oddziału w Mszanie Dolnej uwzględnić przez Radę Wydawniczą PTL potrzeby Oddziału i w ten sposób poprzeć jego starania o fundusze na dokończenie edycji monografii etnograficzno-historycznej po\viatu limanowskiego: 3) Doc. Franciszka Kotuli z Rzeszowa i Romana Gorzelaka z Drzewicy pow. Opoczno - aby studenci na wyższych uczelniach pisali prace magisterskie z dziedziny folkloru i by w szkołach średnich i podstawowych wprowadzono godzinę lekcyjną na temat ochrony zabytków kultury. Ad 9, Zamknięcie obrad poprzedził komunikat przedstawiciela Sekcji Etnografii Komitetu Nauk Socjologicznych PAN, mgra M. Tarko, wygłoszony w imieniu przewodniczącego Sekcji, prof. dra Józefa Burszty, w sprawie organizowanej przez Sekcję II Międzynarodowej Konferencji Etnografów Słowiańskich w Błażejewku koło Kórnika w dniach 11-12 X 1974 r. i udzialu w niej polskich etnografów. Obrady zakończył przewodniczący, dr Kazimierz Pietkiewicz, podziękowaniem gospodarzom i organizatorom WZD. Przedpołudnia dni 20-21 września 1974 r. poświęcono - zgodnie z programem odbyciu Sesji Naukowej PTL pt. "Społeczne zadania etnografii w Polsce Ludowej", Sesję otworzyła prezes PTL - prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska, przemówienie powitalne wygłosili: przedstawiciel Ministra Kultury i Sztuki oraz zastępca dyrektora Państwowego Muzeum Etnograficznego, dr Krzysztof Jan Makuiski. Wobec ponad 150 zgromadzonych członków PTL i gości referaty wygłosili: prof. dr Jan Szczepański: Kultura ludowa w nauce i spo'eczeństwie; prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa: Osiągnięcia etnografii polskiej w 30-leciu PRL; dr Jan KrzyszlOf Makulski: Dorobek i zadania muzealnictwa etnograficznego; prof. dr Kazimiera Zawisto\\'icz-Adamska: Treści folklorystyczne w kultU'rze narodowej; mgr Tadeusz Więckowski: Kontynuacja i przeobrażenia sztuki ludowej w dzia'alności CPLiA. Liczne glosy w dyskusji i rzeczowość wypowiedzi odzwierciedliły duże znacze:lic społeczne referowanej problematyki, przedstawionej przeważnie syntetycznie z okazji 30-lecia Polski Ludowej. Dyskutanci dali wyraz powszechnie odczuwanej trosce o roz\vój etnografii ściśle wiążącej się z współczesnym życiem narodu, wszystkich jego warstw. Poruszano zagadnienia teoretyczne, jak np. interpretację pojęć: lud, kultura ludowa i narodowa, sztuka autentyczna a rzemiosło itp., jak również praktyczne problemy rozwoju współczesnej ludowej kultury materialnej i sztuki, ochrony zabytkllw kultury. wzbogacania ogólnonarodowej kultury wartościami kultury tradycyjnej, rozwijania się nowych form folkloru na wsi i w mieście, a także sprawy dotyczące badań naukowych i publikacji w tej dziedzinie. Poi.yteczną i przyjemną oprawą obrad WZD było zapoznanie się z aktualną (:k~pozycją zbiorów P lVIE, spacer po warszawskiej starówce oraz udział uczestników w przedstawieniu operO\vym \\' Teatrze Wielkim. W niedzielę dnia 22 września 19.4 r, uczestnicy mieli możność zwiedzić Pałac w Wilanowie. Na podstawie protokołu dr Ewy Fryś-Pietraszek i in. materiał6w opracował M edard Tarko 19 - Lud, l. 59 �290 Kronika SEKCJA ETNOGRAFII KOMITETU NAUK SOCJOLOGICZNYCH POLSKIEJ AKADEMII NAUK W ostatnich latach etnografia polska uzyskała swoją reprezentację w organizacji komitetów Polskiej Akademii Nauk. Stała się nią Sekcja Etnografii Komitetu Nauk Socjologicznych PAN. Powstanie Sekcji poprzedziły starania prezydium Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Sekretariacie Naukowym Wydziału I PAN o powiązanie spraw etnografii z organizacją akademicką socjologii. W ramach tworzenia nowego składu osobowego Komitetu Nauk Socjologicznych PAN przez Sekretarza Wydziału I PAN, prof. dra W. Markiewicza, w kwietniu 1972 r., nominację na członków tegoż Komitetu otrzymali następujący etnografowie: J. Burszta, . W. Dynowski, M. Frankowska, B. Kopczyńska-Jaworska i K. Zawistowicz-Adamska. W dniu 8 maja 1972 r. na posiedzeniu prezydium KNS PAN w punkcie 2 obrad przewidziano: "Powołanie Sekcji Etnografii". Na organizatora Sekcji powołano członka prezydium Komitetu, J. Bursztę, który na następne posiedzenie prezydium miał zaproponować skład osobowy Sekcji. W tym celu odbyło się w dniu 8 czerwca 1972 r. zebranie organizacyjne etnografów - członków Komitetu Nauk SocjologicznycR. Zebranie zaproponowało 18-osobowy skład Sekcji oraz zastanowiło się nad jej ramowym planem pracy. Na posiedzeniu prezydium KNS PAN w dniu 29 czerwca 1972 r. przyjęto zaproponowany skład osobowy Sekcji. Na jej przewodniczącego powołan0 J. Bursztę. Formalne powołanie Sekcji Etnografii, wraz z dalszymi pięcioma sekcjami socjologicznymi, miało miejsce w dniu 18 października 1972 r. na posiedzeniu plenarnym Komitetu. W szerokiej dyskusji omówiono wówczas zadania Komitetu i jego sekcji jako naczelnej organizacji nauki, mającej sterować ogólnymi problemami danej dyscypliny, stwarzać opinię naukową w sprawach kierunków badań naukowych i ich poziomu, metodologii itd. Pierwsze plenarne posiedzenie Sekcji Etnografii KNS PAN odbyło się w Warszawie w dniu 13 listopada 1972 r. Ukonstytuowało się wówczas prezydium Sekcji w składzie: przewodniczący - J. Burszta, zastępcy przewodniczącego - M. Frankowska i A. Kutrzeba-Pojnarowa, sekretarz - Z. Jasiewicz, z-ca sekretarza M. Wieruszewska-Adamczyk oraz członkowie prezydium - B. Kopczyńska-Jaworska i K. Zawistowicz-Adamska. Stosownie do planów pracy Komitetu, jako pierwsze z zadań podjęto przeprowadzenie analiz w następujących zakresach etnografii: działalności towarzystw naukowych i regionalnych, wydawnictw, kadry naukowej, kontaktów z nauką światową, udziału w organizacjach międzynarodowych oraz dokumentacji i informacji etnograficznej. Wyniki tych analiz omówiono na następnym plenum Sekcji w dniu 16 grudnia 1972 r. w Poznaniu. Zapoznano się też wówczas z opracowanym przez zespół Sekcji pod kierunkiem J. Burszty tekstem "Problemy etnografii do omówienia w zbiorczym referacie Podsekcji Historii, Archeologii i Historii Kultury Materialnej na II Kongresie Nauki Polskiej". Trzecie plenarne posiedzenie Sekcji (Lublin, 7 czerwca 1973 r.) zajmowało się: pracami nad bibliografią etnografii polskiej, działalnością międzynarodowej redakcji czasopisma "Demos" (referowali: A. Kutrzeba-Pojnarowa i S. Błaszczyk), ustaleniem składu personalnego redakcji krajowej tegoż organu z sekretariatem w Ośrodku Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi (kier. B. Kopczyńska-Jaworska) oraz omówieniem głównych kierunków badań etnograficznych w nawiązaniu do węzłowych problemów humanistyki polskiej. Tematami tymi stały się: badanie świadomości społecznej grup wiejskich; zależności rodziny od przemian społeczno-eko- �Kronika 291 nomicznych; rola artystycznych wartości kultury ludowej we współczesnej kulturze oraz porównawcze badania przemian kulturowych społeczności chłopskich w krajach kapitalistycznych. Na czwartym posiedzeniu Sekcji (Warszawa, 21 listopada 1973 r.) złożono sprawozdania z udziału w II Kongresie Nauki Polskiej (J. Burszta), z udziału delegacji polskiej w IX Kongresie Nauk Antropologicznych i Etnologicznych w Chicago (B. Kopczyńska-Jaworska i A. Kutrzeba-Pojnarowa), z VII Międzynarodowego Kongresu Slawistów w Warszawie (K. Zawistowicz-Adamska) oraz z III Sympozjum Ethnologia Slavica w Ochrydzie (J. Burszta). Omówiono także udział etnografów w węzłowych problemach badawczych oraz sprawę oceny czasopism etnograficznych. Piąte z kolei posiedzenie Sekcji (Poznań, 27 maja 1974 r.) p0święcone bylo umowie o współpracy między Polskim Towarzystwem Ludoznawczym a Słowackim Towarzystwem Etnograficznym, omówieniu projektu referatu na plenarne posiedzenie Wydziału I PAN w dniu 12 czerwca 1974 r., przygotowaniom do organizowanej przez Sekcję II Międzynarodowej Konferencji Etnografów Słowiańskich w Poznaniu (1974) oraz nowemu problemowi węzłowemu: "Pomniki kultury źródłem świadomości narodu". Kilku członków Sekcji uczestniczyło w dniach 10-11 czerwca 1974 r. w zorganizowanej przez Komitet Nauk Socjologicznych PAN w Nowej Hucie i w Krakowie Sesji Naukowej z okazji 30-lecia Polski Ludowej. W drugim dniu obrad J. Burszta wygłosił referat problemowy pt. "Kultura ludowa a kultura narodowa". Wzbudził on ożywioną dyskusję i ukazał potrzebę wiązania badań socjologicznych z etnograficznymi, zwłaszcza w analizie współczesnych procesów społeczno-kulturowych. Sekretarz Wydziału I PAN, prof. dr W. Markiewicz, zwołał na dzień 12 czerwca 1974 r. plenarne posiedzenie Wydziału poświęcone sprawom etnografii, na które zostali zaproszeni wszyscy członkowie Sekcji. Na porządku dziennym był referat .J. Burszty pt. "Etnografia polska. Osiągnięcia - organizacja - perspektywy". Referat (zob. s. 5-21, w niniejszym tomie) stał się podstawą nader ożywionej dyskusji, w której zabrało głos 11 mówców. M. in. podkreślono: ważność etnografii jako nauki humanistycznej istotnej dla kształtowania światopoglądu (M. Fritzhand); wysoką w okresie międzywojennym rangę tej nauki w społeczeństwie i współczesne jej osiągnięcia teoriopoznawcze, mające bezpośredni wpływ na społeczną praktykę (A. Waligórski, Z. Sokolewicz); rolę "polskiej szkoły" w etnografii i jej wysokie uznanie za granicą (A. Kutrzeba-Pojnarowa); potrzebę i wartość badań etnograficznych także dla socjologii i współpartnerstwo obu tych nauk (A. Kłoskowska, K. Kwaśniewski); korzyści wynikające z badań pozapolskich (M. Frankowska, Z. Jasiewicz) i konieczność podjęcia badań etnograficznych Polonii zagranicznej (W. Hensel). Charakteryzowano także aktualny system organizacyjny tej nauki z jej rozproszeniem organizacyjnym i bezpośrednim związkiem z innymi dyscyplinami (J. Starzyński i in.), przy czym dyskutanci zgodni byli co do tego, by etnografii nadać wyższe formy integracji (m. in. przez powiązanie z problemami węzłowymi) nową strukturę organizacyjną. Na zakończenie przewodniczący zebrania, prof. dr W. Markiewicz, ustalił skład 4-osobowej komisji (J. Burszta, A. Kłoskowska, W. Markiewicz, J. Szczepański), która - w oparciu o całość materiału z posiedzenia Wydziału I - opracuje wniosek dotyczący powołania wkrótce Komitetu Nauk Etnograficznych oraz inne dezyderaty. Wyraził on też życzenie, aby niniejsze posiedzenie stało się dla polskiej etnografii momentem zwrotnym. Józef BUTszta �Kronika PODPISANIE UMOWY O WSPOŁPRACY MIĘDZY SŁOWACKIM TOWARZYSTWEM LUDOZNAWCZYM A POLSKIM TOWARZYSTWEM LUDOZNAWCZYM W dniach 28-31 października 1973 r. przedstawiciele Polskiego Towarzyst\va Ludoznawczego: prof. dr Józef Burszta i doc. dr hab. Bronisława Kopczyilska-Jaworska byli gośćmi Słowackiego Towarzystwa Etnograficznego przy Słowackiej Akademii Nauk (Slovenskej Narodopisnej Spolocnosti pri Słovenskej Akademii Vied) w Bratysławie. Współpraca słowacko-polska na polu etnografii ma juź swoją tradycję, w przeszłości nosiła jednak charakter raczej kontaktów indywidualnych, a nie instytucjonalnych. Ta zaś wizyta róźniła się od poprzednich kontaktów tym, źe przedstawiciele PTL przybyli do Bratysławy po to, aby wespół z przedstawicielami SNS przy SAY omówić konkretne sprawy dotyczące współpracy między partnerskimi Towarzystwami i podpisać oficjalną umowę o współpracy. Tendencje do nawiązania ściślejszych i oficjalnych kontaktów roboczych między SNS przy SA V a PTL zaczęły nasilać się w ostatnich latach. Stąd w 1973 r. przedstawiciele obu Towarzystw wymienili niejednokrotnie przygotowywane projekty umowy, aby dokładnie sprecyzować poszczególne odcinki współpracy. Oficjalne spotkanie przedstawicieli SNS przy SAY i PTL odbyło się 29 października 1973 r. w Instytucie Etnografii SAY w Bratysławie. Obok przedstawicieli obu Moment podpisania Od lewej: prezes doc. umowy w Bratysławie SNS dr A. Pranda, czl. ZG PTL prof. dl' J. Burszla, sekr. dr ha·b. B. Jaworska, sekr. naulwwy SNS clI' A. Sulilka gen. PTL �Kronika 293 Towarzystw na spotkaniu byli obecni reprezentanci Instytutu Etnografii SAV. Zjawił się też inż. Jozef Fulop, sekretarz naukowy Ośrodka Organizacyjnego Towarzystw Naukowych przy SA V, a jako goście przybyli prof. dr Christo Vakarelski z Bułgarii i dr Nikola Pantelić z Jugosławii. Spotkanie otworzył prezcs Słowackiego Towarzystwa Etnograficznego przy SAV, dr Adam Pranda, witając przedstawicieli z Polski i innych gości. W słowie wstępnym położył nacisk na niezbędną potrzebę dążności integracyjnych w ramach państw demokracji ludowej i konkretyzacji aktualnych spraw społecznych, naukowo-badawczych, organizacyjnych i wydawniczych tyczących się Slovenskej Narodopisnej Spolocnosti pri SA V i Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. W imieniu PTL przemawiała wpierw doc. dr hab. B. Kopczyńska-Jaworska, sekretarz generalny PTL; wskazała, że w historii PTL - organizacji polskich etnografów, która obchodzi akurat jubileusz aD-lecia swego istnienia - były już z dawna dążenia do współ· pracy ze swymi południowymi sąsiadami - Słowakami, ale nie były one regularne i miały przeważnie charakter indywidualny. Przygotowana umowa o współpracy między SNS przy SA V i PTL zapowiada tym razem pozytywne rezultaty przy rozwiązywaniu problemów naukowych, obchodzących zarówno polskich, jak i słowackich etnografów. Prof. dr J. Burszta (członek Zarządu Głównego PTL i przewodniczący Sekcji Etnografii Komitetu Nauk Socjologicznych PAN) w swoim przemówieniu wskazał na problemy organizacyjne nauki etnografii w Polsce. Zwrócił uwagę na fakt, że gdy PTL ma spore osiągnięcia na odcinku wydawniczym, to z drugiej strony nie prowadzi tak rozwiniętych badań naukowych, jak np. SNS przy SA V. Po przemówieniach przedstawicieli obu Towarzystw sekretarz naukowy SNS przy SAV, dr Andrej Sulitka, przeczytał tekst projektu umowy, na który obie strony wyraziły zgodę. W dyskusji mówiło się przede wszystkim o realizacji uzgodnionych czynności obu Towarzystw, wynikających z przedstawionego projektu umowy. Na zakończenie dyskusji przemawiał inż. Jozef FulOp, który bardzo pozytywnie ocenił przygotowany dokument i podkreślił, że Słowacka Akademia Nauk zmierza do nawiązania ścisłych kontaktów roboczych z krajami demokracji ludowej, a ta właśnie umowa harmonizuje całkowicie z linią dążeń Akademii. Umowa o współpracy obu Towarzystw ma na celu stworzenie odpowiednich warunków dla nawiązania regularnych kontaktów i rozwijania współpracy naukowej, przede wszystkim na odcinku organizacyjnym, badawczo-naukowym i wydawniczym, jak też stworzenie warunków dla ewentualnych wspólnych działań. Umowa została zawarta tymczasowo na lata 1973-1975, przy czym w końcu każdego roku oba Towarzystwa będą oceniać realizację programu współpracy i nawzajem informować się o rezultatach. Umowa nabierze mocy obowiązującej po jej zatwierdzeniu przez nadrzędne organa obu Akademii. W imieniu Slovenskej Narodopisnej Spoloi'nosti pri SAV umowę podpisali: dr A. Pranda, esc., oraz sekretarz naukowy, dr A. Sulitka; w imieniu Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego umowę podpisała sekretarz generalny doc. dI: hab. B. Kopczyńska-Jaworska oraz członek Zarządu Głównego w imieniu jego prezesa, prof. dr J. Burszta. Dążności integracyjne, które przejawiają się w obrębie krajów socjalistycznych zarówno w dziedzinie gospodarczej, jak kulturalnej i naukowej, wysuwają potrzebę zawierania bilateralnych umów i porozumień jako pierwszego stopnia wszechstronnej wymiany informacji i doświadczeń. W tym wypadku chodzi o jedną z ważnych form, za pomocą której można koordynować i rozszerzać naukową pracę także \\. dziedzinie etnografii. Podpisanie dwustronnej umowy między Slovenskou Narodopisnou Spolocnost'ou pri SA V a Polskim Towarzystwem Ludoznawczym jest �Kronika pierwszym i istotnym krokiem do integracji działalności obu Towarzystw, krokiem który przyczyni się do rozwoju etnografii i folklorystyki i stanie się trwałym wkładem w dalszą pomyślną współpracę. Andrej UMOWA Sulitka O WSPOŁPRACY między Słowackdm Towa'rzystwem Ludoznawczym (Slovenska Narodopisna Słowackiej Akademii Nauk w Bratysławie (Czechosłowacka Socjalistyczna skim Towa'rzystwem Ludoznawczym we Wrodawiu (Polska Rzeczpospolita Spoloćnost') Republika) Ludowa) przy a Pol- § 1 W celu stworzenia warunków do nawiązania prawidł,owych kontaktów 'i w celu świadomego rozwijania współpracy naukowej, przcde wszystkim w dziedzinie 'organizacyjnej, badawczo-naukowej i wydawniczej, jak również w celu stwor,zenia warunków dla ewentualnych wspólnych akcji, postanowiły: - Slovenska Narodopisna Spolocnost' przy Sł,owackiej Akademii Nauk (dalej zwana SNS przy SA V) w osobach jej przewodnic'zącego i sek.retarza naukowego oraz - Polskie TowaTzystwo Ludoznawcze we Wrocławiu (dalej "wane PTL) w ",so-bach jego prezesa i sekretarza generalnego zawrzeć tę umowę o współpracy. § 2 W dZ1iedzinie organizacyjnej: 1. Slovenska Narodopisna Społoćnost' przy Słowackiej Akademii Nauk i Polskie Towarzystw'" Ludoznawcze (d'alej zwane Towa,r,zystwami) będą się nawzajem informować o przygotowywaniu i organizowaniu ważniejszych pTzedsięwzięć naukowych, takich jak walne zgromad,zenia, krajowe ,i międzynarodowe sympozja, .semina,ria i konferencje już podczas opracowywania planu działalności na następny rok. 2. Niniejsza umowa o współpracy międ,zy S S przy SA V a PTL wprowadza obowiązek wzajemnego informowania się: a) o przygotowywaniu kolejnego walnego zgromadzenia Towarzystwa, b) o przygotowywaniu imprez naukowych (krajowych albo międzynarodowych sympozjów, seminariów, konferencji) o-rganizowanych przez Towarzystwo samodzielnie, c) o przygotowywandu imprez naukowych (krajowych albo międ,zyna'rodowych sympozjów, seminariów, konfe,rencj:i) organizowanych pr,zez Towarzystwo przy wspólpracy innych instytucji etnograficznych (przede wszystkim instytutów Akademii Nauk, placówek badawczych, towarzystw naukowych, kated,r etnog'r,afii, muzeów itp,). 3. Towarzystwo już w czasie przyg'otowywania imprezy naukowej zabezpieczy w swym planie finansowym środki na uczestnictwo 1-3 delegatów drugiego Towarzystwa, n" zasadzie jedno lub rlwuletniej wzajemnej wymiany. 4. Przedstawiciele T'owarzystwa, którzy jak,o delegaci uczestniczyć hędą w danej imprezie naukowej, orga,niz,owanej preez dTugie Towa,rzystwo, będą zobowiązani: a) wygłosić referat, albo za'brać głos w dyskusji informujący uczestników imprezy (> stanie badań dotyczących tema'tyki, k,tórej dana impreza jest poświęcona, bądż też o stopniu op,racowania teoretycznego i metodologicznego tej problematyki, b) referat (lub głos w dyskusji) w formie pisemnej przekazać organizatorom imprezy do ewentualnej publikacji lub do archiwum Towarzystwa. 5. Koszty pobytu delegatów w okresie -trwania imprezy naukowej pokrywa Towarzystwo orgflnizlljące, koszty podróży pokrywa Towarzystwo delegujące w "amach swych możliv.'ości i zgodnie z przepisami finansowymi. 6. Prezydia Towa,rzystw opracują i wymienią projekty organizflcji i realizacji imprez l.1ólukc)\vych Towarzyst\\' (sympozjów, sem:inariów, konferencji) na kilk() lat naprzód. 7. T'ow.arzystwa będą udzielać \vszechstronnej pOlTI()Cy członkom drugiego To\\'arzystwa w czasie ich pobytów, na które będą delegowani przez zaklad pracy, albo inną ;nstylucję, także wówczas, gdy pobyt odbywać się 'będzie na kos'zt ins'tytucji delegującej. 8. W celu zacieśnienia współpracy obU Towarzystw oraz lepszej wymiany informacji o pracach Towarzystw, kilku członków SNS przy SA V (mniej więcej lO) otrzyma członkostwo PTL i odWf{)tnie. �Kronika § 3 nD LIkowo-badawczej: '~l (jl.iedzinie 1. Towarzystwa w ramach swych akcji naukowo-badawczych stworzą dogodne warunki zaproszerl członków ~rspólpraeującego Towarzysrtwa dla umożliwienia uczestnictwa \v badaniach orDZ zebrania etnograficznych materiałów porównawczych v>,'terenie i archi'VI.'ach naukowyeh. Dotyczy lo zwłaszcza tych ten1atóv~·· i tereno\v~ badali, odnośnie do których oba Towarzyst\vn uprzednio pnrozumicją s:ię i które to decyzje %ostaną zatwierdzone przez instytucje nactrz(,'dne. 2. ~\T celu zapewnienia koordynacji w dziedzinie naukowo-badawczej oba TOlvarzystwa stworzą dogodne warunki dl" synchronizacji wspólnych akcji, zadbają także o ich planowość zarówn:1 z punktu \vidzcnia problematyki badawczej, jClk i terenu badanego. 3. Pobyt prac()\vników naukowych i badav,rczych zabezpiecza TO'warzystwo zapraszające. Koszty podrózy do miejsca bltda(l i z powrotem pOI<rywa Towarzystwo delegujące Jub sam uczestnik. W dziedzinie wydawnlczej: I. Towar,;,ystwa wymienią wykazy zbiorów pubJ,ikacji, które mogą być brane pod uwagę przy wymianie mit;dzybiblioteczllej. 2. Towarzystwa będą ułatwiać wzajemną wymianę fotokopii i mikrofilmów. 3. Towarzystwa będą w sposób pr'awidłowy, w indywidualnie dog'odnej liczbie egzemplarzy wymieninć '.\'sl':ystkie wydav..r'nictwa przez nie publikowane, k\vestionariusze i v.'skazówki badawcze oraz inne druki o cha,rakterze nauko.wym. 4. Towarzystwa zapewnią publikowanie studiów, komunikatów i s'Prawozdań z dzialalnosci drugiego Towarzystwa w organach prze,;, nie d·rukowanych. W celu prawidiowego informowania swoich członków Towarzystwa zadbają, aby kwes·tie pu-blikowane dotyczyły nie tylko akcji, w których Towarzystwa wzajemnie uczestniczą, ale także innych przedsięwzi~c naukowych o szerszym zasięgu. 5 PnsU.ll1o\vienia końcowe: 1. Uczestniczące strony zObowiązują się, że po podpisaniu niniejszej umowy, po uplywie l miesiąca poinformują saę o działalnos-ci swego Towarzystwa, o ak-cjach przygotowywanych w roku 1973 i planowanych na rok 1974 oraz wymienią listy osób proponowanych :la cZIl>nkow TO\J·:arzyslwa partnerskiego. 2. Niniejszą umowę o współpracy zawiera się .tymczasowo na lata 1973-1975, przy czym kierownictwa obu To\varzystw będą w końcu każdego l'{)ku oceniać jej wykonanie i o wniosknch w:tajt'!nnie się inf.orn1·o.wac. Po upływje \·\"ażn,ości umowy, może .być ona na podstcl\vie uzyskanych c!oswiadczell przedłużona, zmieniona, albo nie odnowiona. ~. Umuwa uzyskuje wa'żność po uchwaleniu jej przez odnośne organy nadrzędne, :) czym obie strony poinformują się wzajemnie. kach 4. Umowa słowackim Prezes dr Act[lnl. SekretClo'. (II " i współpracy pomiędzy SNS przy SAY a PTL zostala polskim, przy czym oba teksty są jednakowo ważne. SNS pranda prof. Naukowy S~S Sulitka .-\ndrej Bratysława. <.Inia 30 sierpnia dr doc. sporządzona w języ- Prezes PTL n:azimiera Zawistowicz-Adamska Sekretarz dr hab. GeneJ'alny Bronisława PTL Jaworska 1973 r. .JUBILEUSZ PROFESORA RUDOLFA BEDNARIKA W listopadzie 1973 r. przypadała 70 rocznica urodzin Rudolfa Bednarika, profe"ora etnografii na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu im. A. Komeńskiego .,. Bratysławie .. Jubilat urodził się 17 XI 1903 r. w Nowym Mieście nad Wagiem, ',\- zachodnicj części Słowacji. �296 Kronika R. Bednarik ukończył studia historii i geografii na Uniwersytecie im. Komeń· skiego w Bratysławie, będąc jednocześnie słuchaczem wykładów o kulturze ludowej prof. Karela Chotka, kierownika Katedry Etnografii UK, co na pewno wywarło wpływ na jego późniejsze zainteresowania. Po studiach - obok działalności nauczy· cielskiej w gimnazjum, pracował dodatkowo jako kustosz oddziału etnograficznego w Słowackim Muzeum Narodowym w Martinie, pilnie zbierając, klasyfikując i dokumentując materiał etnograficzny. We współpracy z prof. Antoninem Vaclavikiem urządził pierwszą ekspozycję etnograficzną w nowo v;zniesionym budynku w 1938 r. Prócz zbierackiej, godna uwagi jest ówczesna publikacyjna działalność jubilata. Jego artykuły pojawiają się od końca lat dwudziestych w takich czasopismach, jak: "Casopis Muzealnej Slovenskej Spolocnosti", "Sbornik Muzeci.lnej Slovenskej Spolocnosti" i "Ceski Lid" i są dowodem właściwego podejścia autora do badań kultury ludowej. W latach 1939-1945 R. Bednarik kieruje oddziałem etnograficznym Maticy słowackiej. Bogate zbiory, które w tym czasie zorganizował, stały się podstawą jego dalszej obfitej działalności publikacyjnej. Wydaje wówczas podręcznik dla zbiera· czy i badaczy kultury ludowej pt. Prirucka pro narodopisny vyskum slovenskeho l'udu; w 1943 r. wychodzi jego Duchovna a hrnotna kulhira slovenskeho l'udu (Umysłowa i materialna kultura ludu słowackiego), w której dał, na podstawie dotychczasowej wiedzy, całościowy pogląd na najistotniejsze składniki kultury ludu słowackiego. Wydanie tego dzieła świadczyło o tym, że R. Badnarik jest badaczerr. o szerokich horyzontach myślenia. Spore zbiory etnograficzne w Maticy słowackiej i w SłO\vackim Muzeum Narodowym skłoniły Bednarika do dalszych badań monograficznych kultury ludowej. Publikuje: L'udove pol'ovnictvo na Slovensku (1943), L'udove nahrobniky na Slovensku (1949) i L'udovy nabytok, 1949 (Meble ludowe). W latach 1942--1944 we współ· pracy z Janem Mjartanem redaguje "Narodopisny Sbornik Matice Slovenskej". Od 1947 r. Bednarik prowadzi zlecone wykłady z etnografii na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Komeńskiego, a w 1951 r. przechodzi do Katedry Etnografii jako docent (habilitował się w 1948 r.). Tym samym rozpoczyna dalszy etap swe) pracy - kształcenie naj młodszych adeptów etnografii w Słowacji. Z seminarium R. Bednarika wyszła cała plejada etnografów słowackich, którzy pomyślnie idą w ślady swego mistrza. W postaci podręczników dla szkół \vyższych wydał: Prispevok o nabożensk ych prezitkoch na Slovensku (Przyczynek o przeżytkach religijnych w Słowacji) i L'udova liecba na Slovensku (Lecznictwo ludowe w Słowacjil. Zagadnienia sztuki ludowej omawia w publikacjach: Mal'ovane ohniiitia t· oblasti Malych Karpat, 1956 (Malowane ogniska na obszarze Małych Karpat), Pastierske rezbarske urnenie, 1956 (Pasterska sztuka rzeźbiarska) i Slovenskć (/le (19571. Rudolfa Bednarika interesuje życie i kultura słowackich enklaw i mniejszości za granicą, w związku z czym podjął podróże badawcze do Węgier, .Jugosławii i Bułgarii. Wyniki podróży do Jugosławii opublikował w pracy Slov(ici v Juhos/avil (1964), kfóra niedawno doczekała się drugiego wydania. L'udove stauitel'st1:o na Kysuciach, 1967 (Budownictwo ludowe) informuje o osadach, materiale budowlanym, wnętrzu i budownictwie gospodarczym w zachodniej Slowacji. Ostatnią, jak dotąd, jego książką jest Cintoriny na Slovensku, 1972 (Cmentarze), w której analizuje sposoby pochówków, oznaczanie grobów i wiarę w życie pośmiertne. Wymienione prace nie licząc mnóstwa drobniejszych studió\\', artykułów i recenzji - świadczą o tym, że zainteresowania badawcze Rudolfa Bednilrika były niezwykle rozlegle. Są one przykładem twórczej działalności zbieracza. badacza i nauczyciela w jednej osobie. Jego osiągnięcia naukowe mają swoje stałe miejsce �297 Kronika nie tylko w słowackiej, ale w całej słowiańskiej literaturze etnograficznej. Jako jeden z najbardziej wytrawnych etnografów słowackich doradza i ukierunkowuje swoich młodszych kolegów, pomaga im w ukierunkowaniu ich prac. Swoje własne bogate doświadczenie z badań terenowych, pracy muzealnej i działalności pedagogicznej przekazuje naj młodszym słuchaczom na Wydziale. Jego uwagi i rady były zawsze cenne. Przedmiot swej pracy badawczej - lud słowacki - rozumie tak, jak mało kto. Jego uczuciowa postawa kształtowała się w środowisku, w którym wzrastał, gdzie uczył się poznawać życie ludu z jego obyczajami, radościami i troskami. Z okazji doniosłego jubileuszu życzymy profesorowi uniwersyteckiemu Rudolfowi Bednarikowi, doktorowi nauk historycznych, wszystkiego najlepszego, wiele zdrowia i sił do dalszej twórczej pracy. Tłum. Józef BADANIA Burs.?:ta Milan ETNOGRAFICZNE WSPÓŁCZESNYCH PRZEMIAN KULTURZE LUDOWEJ SYMPOZ./UM W INSTYTUCIE ETNOGRAFICZNYM SANU, Chlebana W SERBSKIEJ BELGRAD 28-33 I 1974 Badania współczesnych przemian w kulturze ludowej w Serbii prowadzi Instytut Etnografii Serbskiej Akademii Nauk i Umiejętności od 1971 r. Projekt tych badań, przygotowany pod koniec 1969 r. z inicjatywy członka rzeczywistego Akademii, prof. B. Kojicia, przewidywał regularne notowanie w wybranych osiedlach danych a najbardziej istotnych przemianach w życiu mieszkańców, szczególnie zaś IV tradycyjnej kulturze. W 1971 r. przeprowadzono na podstawie kwestionariusza badania sondażowe w 13 osiedlach, a już w następnych dwóch latach przeprowadzono badania stacjonarne zaobserwowanych przemian w 26 punktach podstawowej sieci wybranych osiedli. Kwestionariusz, zawierający około laO podstawowych pytań, wypełniany jest corocznie w administracji osiedla oraz w la wybranych i co rok badanych gospodarstwach wiejskich. Wybór punktów i typowanie gospodarstw było - ze względu na ilość i złożoność obowiązujących kryteriów - zadaniem bardzo skomplikowanym i odpowiedzialnym. Sympozjum poś\vięcone badaniom przemian etnograficznych w Serbii stanowi jedną z form podsumowania dorobku w tej dziedzinie. Tym razem dotyczyło ono dorobku osiągniętego \\. połowie drogi pierwszej fazy badań, która kończy się w 1975 r. Z 27 zgłoszonych referatów na Sympozjum wpłynęło 25; zostaną one opublikowanc. W obradach wzięli czynny udział goście z zagranicy, m. in. prof. prof. J. Burszta i J. Cuisenier. Słowo wstępne wygłosił członek-korespondent SANU i do niedawna dyrektor Instytutu, prof. Atanasije Urosević. Wspomniał on o 25-letnim dorobku placówki. która swój srebrny jubileusz odnotowała pod koniec 1972 r. roboczym posiedzeniem; mówca wspomniał również o obecnym zaangażowaniu Instytutu w opracowaniu tematu, którego Sympozjum dotyczy. W siedmiu odczytach \'\'ygłoszonych pierwszego dnia obrad rozpatrywano przede wszystkim kwestie metodologiczne. Prof. dr P. Vlahović w referacie Podejście do badań starego i nowego wżyciu ludowym w osiedlach wiejskich w Serbii spe- �298 Kronika cjalnie podkreślił fakt, że w zmienionych warunkach społecznych doszło u ludności wiejskiej bardzo szybko do rozwarstwienia i przegrupowania socjalnego, wobec czego zaistniała konieczność śledzenia (metodą badań bezpośrednich) procesów migracyjnych, życia rodzinnego w nowych warunkach bytowych oraz organizacji wolnego czasu. Dr M. Radovanović w wypowiedzi pt. Tradycyjne dziedzictwo i współczesność oraz niektóre zagadnienia etnologii stosowanej starała się odpowiedzieć na pytanie, w czym objawia się bezpośrednio i pośrednio wpływ tradycyjnego dziedzictwa w ruchach migracyjnych ludności w Serbii w chwili obecnej (w migracjach zarobkowych uczestniczą przede wszystkim zamożni chłopi, osiedlają się oni na peryferiach miast kierując się zazwyczaj więzami krewniaczymi itd.). Prof. dr S. Kremensek z Ljubljany mówił O rozciągłości pojęć; "kultura ludowa" i "przemiany współczesne". Zdaniem autora ze stanowiska etnografii trzeba również badać byt i kulturę warstwy robotniczej, chłopstwa współczesnego oraz innych grup zawodowych i społecznych. Mgr R. Rakić w odczycie Przemiany współczesne, przedmiot albo aspekt badań domagał się uznania przemian jako aspektu wszystkich badań etnologicznych. Znany historyk dr V. Stojancević w referacie pl. Metoda historyczna badania przemian w rozwoju etnicznym i w kulturze tradycyj- podkreślił pozytywny w przeszłości wzajemny stosunek historii i etnografii (obecnie etnologii). Mówił o historyczno-etnograficznej metodzie w naświetlaniu i badaniu narodowej przeszłości. Specjalną uwagę obradujących zwrócił odczyt prof. dr J. Burszty pt. Etnografia polska a badanie wspóŁczesnych przemian kulturowych, w którym autor postuluje stosowanie metody socjologiczno-etnogralicznej w badaniach rzeczywistości. Na ten temat przeprowadzono ożywioną i bardzo owocną dyskusję. We wspólnym referacie mgra D. Bandicia i mgr a R. Rakicia O badaniach współczesnych przemian w życiu obyczajowym naszego narodu zaznaczono przede wszystkim zaniedbanie badania elementów kultury duchowej, szczególnie zaś wierzeń i obyczajów. Według autorów niewystarczająco podkreśla się w pracach drukowanych tego, iż stare zwyczaje coraz bardziej dostosowuje się do stanu obecnego bytu narodowego i że dokonuje się na wsi rozgraniczenia pojęciowego roli i funkcji obyczajów oraz że pod tym względem panują bardzo duże różnice regionalne. Drugiego dnia Sympozjum wygłoszono szesc referat.ów. W dwóch z nich mówiono o przemianach na górskich obszarach kraju. Członek-korespondent SANU. prof. dr M. Lutovac w referacie Zycie i współczesne przemiany w naszych górach zaznaczył, iż w nowych warunkach góry na Bałkanach nie pełnią roli schronienia przed nieprzyjacielem, wobec czego ruch ludności ku obszarom nizinnym jest coraz silniejszy. Z kolei o WpŁywie depopulacji na przemiany kultury ludowej w osiedlach górskich w RS Macedonii mówił prof. dr M. Panov ze Skopje. Zwróci! on uwagę na możliwe następstwa oraz sposoby rozwiązania problemu. Przemiantl w kulturze ludowej Semberii, wyniki i doświadczenia były przedmiotem odczytu R. Kajmaković z Sarajewa. W migracjach z Semberii (północna Bośnia) do Słowenii, a potem za granicę, uczestniczą po raz pierwszy kobiety; zmienia się obecnie struktura rodzinna (rozpadają się np. pozostałe wielkie rodziny - zadrugi); przemiany są bardziej zauważalne w gospodarstwach z choć jednym członkiem stale' zatrudnionym poza rolnictwem. B. Vlahović mówiła o Tradycyjnej gospodarce wiejskiej w warunkach budownictwa socjalistycznego (na przykładzie ośrodka Semica w Słowenii). Przed założeniem przemysłu terenowego był to - jak wiadomo obszar rozwiniętej emigracji zarobkowej do krajów zamorskich. Obecnie zaś przemysł ten zatrudnia pokaźną liczbę ludzi, którzy pozostając na wsi uzyski wane w fabrykach zarobki przeznaczają na unowocześnienie własnego majątku rolnieL.ego nej w Serbii �299 Kronika (zamiast zbóż uprawIają jarzyny; karczują stare i zakładają nowe winnice, do upra·· wy których wprowadzają maszyny itp.). O transformacji roli medycyny ludowej i znachorów we współczesnych warunkach bytowych mówiła R Fabijanić z Sarajewa. Wbrew wyraźnym sukcesom w krzewieniu zdrowotnej kultury narodu, zauważa się dość masowe zjawisko powrotu do medycyny ludowej, zwłaszcza u ludności miejskiej (w latach 60-tych zarejestrowano tylko w Hercegowinie 75 znachorów; na poszczególnych placach targowych w samym tylko Sarajewie można zastać po 10 zbieraczy i sprzedawców ziół; słynny znachor z gór Romanii niedawno wydrukował książkę o leczeniu ziołami itd.). Gość Sympozjum, J. Cuisenier z Paryża, ujawnił wyniki ankiety pt. Przemiany w organizacji rodziny, przeprowadzonej w 14 miastach Jugosławii przy współpracy naukowców jugosłowiańskich. Zauważono sporo charakterystycznych przemian w rodzinie jugosłowiańskiej, pominięto jednak wiele jej cech istotnych. Ani w ankiecie, ani w jej późniejszym opracowaniu nie uwzględniono danych historycznych dotyczących kaźdego z osiedli (archiwa lokalne, dane metrykalne), tych właśnie, które wyjaśniają czynniki wpływające na rozwój rodziny w mieście. W materiałach Sympozjum zostaną wydrukowane także dwie prace nadesłane, lecz nie wygłoszone. Socjolog, prof. dr C. Kostić, rozpatrzył Perspektywy przemian w naszym społeczeństwie i kulturze do 2000 roku podkreślając, iż w Jugosławii utworzy się 4 typy społeczności: przemysłową, zurbanizowaną, agrarną oraz ruralną. Prof. dr J. Halpern i B. Halpern z Amferstu (USA) napisali wspólny referat pt. Przemiany w rozumieniu roli męża i żony w pięciu wybranych wsiach jugosłowiail.- W odczycie pp. Halpernów jest mowa o zmienionych stosunkach rodzinnych (małżeńskich) dostrzeganych czy odczuwanych przez badanych informatorów. Wywiady terenowe uzupełniono badaniem stosunków rodzinnych. Ostatniego dnia Sympozjum wygłoszono dziesięć referatów. Dotyczyły one przeważnie problematyki przemian w Serbii północno-wschodniej, wschodniej i południowo-wschodniej. Autorzy wystąpień reprezentowali w większości Instytut Etnograficzny. Dr S. Zecević mówił O przemianach w kulturze materialnej i o trwałości kultury duchowej w północno-wschodniej Serbii zaznaczając, że nawet najbardziej postępowe jednostki na tym obszarze przestrzegają starych zwyczajów dotyczących urodzin, wesela i śmierci. Współczesne przemiany w kulturze ludowej ludności "pećalbarskiej" w południowo-wschodniej Serbii (Luznica, Poniśavlje, Vlasina, Vranje) opracowała w swym referacie dr V. Stojancević. Zaznaczyła ona, że tradycyjną orientację zawodową "pecalbarzy" (różnych rzemieślników, uczestników migracji zarobkowych w ubiegłym wieku, którzy rocznie spędzali w domu tylko par~ miesięcy) zastąpiono rozwiniętymi gałęziami przemysłu, na bazie tych rzemiosł, co doprowadziło do zasadniczych zmian w całokształcie życia ludowego. Dr M. Draskić podał w swoim referacie Niektóre przykłady zmian struktury etniczskich. nej w osiedlach północno-wschodniej Serbii we współczesnych warunkach społecz- Wspominając kilka rodzajów migracji autor specjalnie wskazał na wyrównywanie świadomości etnicznej, a nawet narodowej u tej, zróżnicowanej pod względem pochodzenia etnicznego, ludności. Przemiany stroju ludowego w Serbii we współczesnych czasach opracowała dr M. Jovanović. Zwróciła ona uwagę na nowe formy tzw. półmiejskiej-półwiejskiej odzieży i coraz większą dominację na wsi miejskiego sposobu ubierania się. Dr D. Drljaca w odczycie nt. Przemian etnograficznych w osiedlach Serbii, które postanowiono przenieść zajął się przyspieszanymi przemianami uwarunkowanymi przygotowaniem do budowy i samą realizacją nowo powstających zapór rzecznych w Serbii. Dr O. Mladenović w referacie Tradycyjne dziedzictwo w tańcach ludowych a współczesność wykazała, iż jesteśmy w Serbii nych. �300 Kronika świadkami pierwszych kroków w scenicznym wystawianiu sztuki tatka na zasadzie tradycyjnego tańca ludowego, podczas gdy na rodzinnych i pozarodzinnych uroczystościach tańczy się nadal w sposób tradycyjny i że ten to paralelizm w rozwoju stanowi logiczną drogę dalszego rozwoju ludowych tańców. O dzisiejszym rozeznaniu, stosowaniu i przenoszeniu wzorów przysłowiowych (u Słoweńców) mówiła dr M. Makarovic z Ljubljany. Na podstawie wyników jej badań można twierdzić, iż jest dość duże rozeznanie wzorów przysłowiowych (około 50Q/o wzorów podanych w ankiecie), a póki wzory te są powszechnie zrozumiałe, uważa się, że nadal są stosunkowo często stosowane. E. Cerović wygłosiła odczyt pt. Wpływ społecznych, gospodarczych i kulturowych przemian na rozwój i orientację tu;ó,czości współczesnych malarzy chłopów w Serbii. Mowa tu o początkach tzw. "niedzielnego malarstw~" we wsiach Chorwacji i Serbii, które datują się w latach trzydziestych naszego wieku, a także a rozwoju tej dziedziny po drugiej wojnic światowej. W pracach malarzy zaznacza się wyrażne dążenie do zanotowania na płótnie form życia, które zanikają. Dostosowanie tl'adycyjnego tkactwa domowego do wymogóu; rynku i jego wpływ na unowocześnienie niektórych wsi Górnegu Dragaceva (Serbia zachodnia) zreferowała dr D. Nikalić, która wskazała dla przykładu istniejącą od 10 lat spółdzielnię tkacką we wsi Donji Dubac, założoną w oparciu o tradycję tkacką wówczas, gdy rynek miejski potrzebował wyrobów tzw. sztuki użytkowej domowej wytwórczości. Interes ten jest prowadzony z dużym powodzeniem, co doprowadziło do zasadniczych przemian w charakterze osiedla i wyglądzie domów oraz do stopniowego wyzwolenia kobiet z patriarchalnego ucisku. Program odczytów zakończono referatem dyrektora Instytutu, prof. dra M. Va·· sovicia, pt. Kultura ludowa i turystyka. Wśród licznych i różnorodnych przemian na wsi referent wskazał na zmianę wyglądu zewnętrznego osiedli wiejskich, a nawet i agrarnego krajobrazu oraz na znaczenie tej zmiany dla turystyki, która jako specjalna gałąź gospodarki uwzględnia w najwyższym stopniu właśnie rcgionalne właściwości poszczególnych obszarów czy osiedli oraz kultury ludowej. Autor domagał się utworzenia parków narodowych a szerokim muzealno-turystycznym przeznaczeniu. Sumując, obrady Sympozjum wniosły wiele nowego do zagadnień metodologii badań nad przemianami współczesnymi w kulturze ludowej, jak również przyczy·· niły się do owocnej wymiany doświadczeń na temat wyboru metod i technik w badaniach terenowych. Ze względu na bardzo złożoną problematykę tych badań uznano za celowe stopniowe ujednolicanie systemu pracy. Rozpoczęte od niedawna regularne i precyzyjne notowanie zachodzących zmian w jugosłowiańskiej kulturzc ludowej jest poprzez dyskusje naukowe systematycznie doskonalone. Dusan Drljaća PIERWSZE MIĘDZYNARODOWE SY 'IPOZJUM NA TEMAT PROBLEMÓW SOCJALISTYCZNEGO BYTU I KULTURY BURGA8-PRIMORSKO, 29 IX-2 X 1974 R. Instytut Etnografii i Muzeum Bułgarskiej Akademii Nauk, pod kier. prof. dra Veselina Hadżinikolova, członka-korespondenta BAN, zwolał do Primorska-Dymitrowa koło Burgas przedstawicieli wszystkich krajów demokracji ludowej �301 Kro1lika na Sympozjum poświęcone problemom badań etnograficznych współczesnego socjalistycznego bytu i kultury. Na Sympozjum wygłoszono 15 referatów na temat różnych aspektów badań współczesności. Referenci: V. Hadzinikolov, G. Tomov, R. Peseva i D. Todorov oraz B. Tumangelov i L. Dukov (Bułgaria), L. M. Drobiseva (ZSRR), A. Pranda, R. Jerabek (Czechosłowacja), P. Vlahović, S. Kremensek (Jugosławia), P. Nowotny i S. Musiat (NRD) oraz J. Burszta (Polska). W ramach Sympozjum utworzono Komitet Organizacyjny dla etnograficznych badań współczesności. Informuje o tym bliżej załączony niżej tekst "Propozycji". J.B. PROPOZYCJE KOMITETU ORGANIZACYJNEGO Dnia 29 wrzesnia 1974 r. w Primorsku (okręgu Burgas, LR Bułg.) od·było się pierwsze posiedzenie Międzynarodowego Komitetu Organizacyjnego dla etnograficznych .badań współczesnosci. W procach Komitetu wziął udział także dyrek·tor I'nstytutu Etnograficznego i Muzeum Bułgarskiej .'Ikademii Nauk, członek-korespondent prof. dr Veselin Hadzinikolov. Na posiedzeni li tegoż Komitetu przedyskutowano projekt statutu Międzynarodowego Komitetu. Komitet Organizacyjny proponuje: 1. Wysłać projekt statutu odpowiednim instytucjom etnograficznym w krajach SQcjaiistycznych celem jego uzupełniającego omówienia. Projekt statutu przyjąć ostatecznie na następnym posiedzeniu Międzynarodowego Komitetu. 2. W Międzynarodowym Komitecie każdy kraj socjaj,istyczny (państwo) winien być reprezentowany przez jednego członka. Instytucje etnograficzne każdego kraju mają potwierdzić uczestnictwo swego przedstawiciela jako rzeczywistego członka Komitetu na lat pięć. 3. Jako organ wykonawczy Komitetu na okres pięcioletni ustanawia się Sekretariat. Na członków Sekretariatu Komitet Organizacyjny wybrał ze swego grona na wspomniany okres przedstaw-icieli 7. LR Bułgarii, Polski, Z·SRR, CSRS, FR Jugosławii. Sekretarzem Generalnym Komitetu i Sekreta·riatu został wybrany przedstawiciel LE Bułgarii. 4. Sekretariat powinien odbywać regularne posiedzenia nie rzadZiej n.iż jeden raz \\' roku. 5. W ciągu następnych pięciu lat sied7)iba Międzynarodowego Sekretariatu miesclć w Bułgarii, gdzie proponuje się wydawanie międzynarodowego Biuletynu. o. Sekretarz Generalny i reliaktor odpowiedzialny Biuletynu będą z reguly z tego kraju, 7. dziej niż który ZwołYVv"ać rnz stał się członków na dwa 5ied7.ibą będ7ie się wybierani Sekretariatu. Mi~dzynarodo~lego Komitetu na regularne pOSiedzenia nie rza- Intel. 8. Zwoływać międzynarodowe Sympozja poświęcone problematyce elnograficznego clnnia nad wsp6łczcsnosdą co d\\'a lata w jc:inym z krajów socjalistycznych. 9. Wycia wać mięozynarodowy Biuletyn naukowy o etnograficznych badaniach Wspó!czeSlloscią port 1l(l7.wą .. Etnografia i Współczesność". banad 10. Jako oficjalne języki na posiedzeniach Komitetu w czasie Sympozjów i innych spotkaJl mic,clzynarodowych proponuje się języki rosyjski i niemiecki. W tych językach będzie wydawany Biuletyn naukowy i \vyda\vnictwa mater'iałóvl z Sympozjów, a streszczenia artykułów i ""':praw bc,c1ą publikow"ne w języku angielskim oraz w języku autora. \\;~zystkje powyższe postanowienia ?osta!1ą wniesione do prolokołu posiedzenia Komitetu. P:,otokoł zostanie '\.vysłany 00 wszystkich członków Komitetu do końca .października 1974 r. Powyższe propozycje Konlitctll Organizacyjnego \vysłać \\'szystkoim członkom Ko.mitetu celeB1 przedst[l\";cnia kierownjc.twom instytucji etnograficznych \v każdym kraju. KomitE't Organizacyjny omówił i przyjął powyższe postanowien'ia w następującym sklac'lzie: 1. Dr J).·o!Ji'eva (ZSRR); 2. Dr Pranda (CSRS); 3. Prof. Jetabek (CSRS); 4. Prof. Kremenśek (FR .Jugosł<Jwii); 5. ProJ. Vlahović (FR Jugosławii); 6. Prof. Nowotny (NRD); 7. Prof. Burszta (PRL); 8. Dr Śarkany (WHL); 9. Dr I\l€ier (Rum. RL); 10. Dr Todorov (Bułg. HL). Primo'rsko, rlnia 29 września 1974 f. �302 XI Kronika KONFERENCJA PLENARNA REDAKCJI POZNAŃ-BLA2EJEWKO, KWARTALNIKA "DEMOS" 9-10 X 1974 R. W Błażejewku pod Poznaniem obradowało w dniach 9 i 10 pażdziernika 1974 r. plenum redakcyjne "Demosu", etnograficznego i folklorystycznego organu informacyjnego europejskich państw socjalistycznych. Jako delegaci redakcji krajowych przybyli: ze Związku Radzieckiego - prof. dr L. N. Terenteva, z Bułgarii dr S. Stojkova, prof. dr Ch. Vakarelski, dr M. Veleva, dr T. Zivkov, z CSRS dr L. Kunz, z NRD - dr W. Fiedler, dr L Gardos, G. Gross, dr S. Kube, z Jugosławii mgr H. Lozar-Podlogarova, dr M. Radovanović, dr B. Ristovski, mgr T. Vrazinovski, mgr S. Zemljić-Golobova, z Węgier dr E. Kisbim, dr L. Takacs. Redakcję polską reprezentowali: dr S. Blaszczyk, doc. dr B. Kopczyńska-Jaworska, prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa, doc. dr E. Pietraszek, dr M. Drozd i mgr E. Królikowska. Przedstawicielami redakcji głównej byli: dr R. Weinhold, B. Emmrich i dr B. Schone z NRD oraz dr L. Kunz z CSRS. Wydawnictwo Akademie- Verlag w Berlinie reprezentowała H. Palm. Zebranych powitał gospodarz Konferencji - przewodniczący Sekcji Etnografii Komitetu Nauk Socjologicznych PAN, prof. dr J. Burszta. W pierwszym dniu redaktor naczelny "Demos", dr R. Weinhold, przedstawił w informacji sprawozdawczej dotychczasowy dorobek "Demosu": omówiono w tym czasopiśmie 60-75010 wszystkich publikacji etnograficznych, które ukazały się w krajach demokracji ludowej w minionym 17-leciu (od 1957 r.); wydano poza tym dwa zeszyty specjalne (na kongresy moskiewski i tokijski) oraz zeszyt (nr 3-4, 1972) z rejestrem etnograficzno-geograficzno-historycznym roczników 1-10. Po części sprawozdawczej zebrani obradowali nad teoretycznymi i praktycznymi zagadnieniami nowej systematyki prac etnograficznych i folklorystycznych (zob. "Lud", t. 56, s. 357-360 i t. 58, s. 330-332). Referat wprowadzający wygłosił dr P. Wick z Centralnego Instytutu Historycznego Akademii Nauk NRD. W dyskusji, jaka rozwinęła się po uwagach krytycznych przedstawicieli redakcji krajowych, które przystąpiły już do tłumaczenia etnograficznych i folklorystycznych haseł (deskryptorów) oraz tablic systematycznych i pomocniczych, zwracano uwagę na konieczność uzupełnienia zasobu haseł ściśle etnograficznych, szczególnie z dziedziny kultury i sztuki ludowej. Obszerne w tej sprawie dezyderaty przedłożyła na piśmie redakcja polska. W wyniku dyskusji postanowiono, że tłumaczenia i uzupełnienia przeprowadzi się w czterech etapach w konsultacji z redakcją główną "Demos" w Dreźnie, że prace te muszą być ujęte w planach rocznych zainteresowanych krajowych instytucji naukowych, że ukończy się je w roku 1980 jako propozycje, które winny być uzgadniane ze specjalistami sąsiednich dyscyplin. Dopiero potem, gdy poszczególne redakcje pracę ukończą, będzie można podjąć ostateczne decyzje zatwierdzające całość dzieła. O ile chodzi o redakcję polską, to zobowiązała się ona ukończyć zadania pierwszego etapu do połowy 1975 r. i w następnym półroczu uzgadniać tłumaczenia w Dreźnie. W drugim dniu obrad odbyło się seminarium, na którym członkowie redakcji krajowych zapoznali się z praktyką stosowania proponowanych deskryptorów przy indeksowaniu zawartości wybranych z "Demo su" referatów. Delegaci biorący udział w posiedzeniu redakcyjnym "Demos" mieli możność uczestniczenia w II Międzynarodowej Konferencji Etnografów Słowiańskich, odbywającej się również w Błażejewku w dniach 11-12 października 1974 r. • Stanislaw Blaszczyk �:303 Kronika IV SYMPOZJUM "ETHNOLOGIA POZNAŃ-BLAŻE.JEWKO, SLAVICA" 10 X 1974 R. W przededniu II Międzynarodowej Konferencji Etnografów Słowiańskich odbyło się pod przewodnictwem doc. dra J. Podolaka z Bratysławy IV Sympozjum "Ethnologia Slavica" z udziałem przedstawicieli wszystkich redakcji z krajów słowiańskich. Omówiono dotychczasową działalność zespołu ES i Sympozja, które weszły już do naukowej tradycji tych krajów. Redaktor naczelny ES, J. PodoUtk, oraz sekretarz redakcji, J. Komorovsky, omówili sytuację na odcinku wydawniczym ES, jedynego jak dotąd międzynarodowego czasopisma slawistycznego, szczególnie skład podwójnego tomu VII ES. Dotychczasowe tomy ES mają charakter politematyczny. Od planowanego przejścia na półrocznik, jeden z tomów ma być monotematycznym. Omówiono też sprawę wewnętrznego podziału treściowego i reprezentowania każdego z działów przez specjalnego przedstawiciela redakcji krajowych. Redakcje krajowe mają obowiązek dobierania i klasyfikowania artykułów i innych materiałów ze swego kraju oraz nadsyłania do specjalnych tomów bibliograficznych odnośnych pozycji slawistycznych ze swego terenu działania. Redaktorem wiodącym bibliografii został R. Jehibek. Rozszerzono i nieco zmieniono skład Rady Redakcyjnej. Z Polski weszła w jej skład, obok dotychczasowych przedstawicieli (M. Gładysz, J. Burszta), także B. Kopczyńska-Jaworska. Prof. dr V. Hadżinikolov zaproponował jako miejsce V Sympozjum miejscowość Haskowo koło Płowdiw, a jako jego temat: "Tradycja i innowacja w kulturach krajów socjalistycznych". J. B. II MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA POZNAŃ-BLAŻEJEWKO, ETNOGRAFÓW SŁOWIAŃSKICH 11-12 X 1974 R. W dniach 11-12 października 1974 r. odbyła się w Poznaniu (Błażejewku koło Kórnika) II Międzynarodowa Konferencja Etnografów Słowiańskich na temat.: "Kultura ludowa - kultura narodowa" (pierwsza konferencja odbyła się w 1972 r. w Bratysławie i Orawskiej Priehradzie). Konferencję zorganizowała Sekcja Etnografii Komitetu Nauk Socjologicznych PAN pod przewodnictwem prof. dra J. Burszty. Przedmiotem obrad był historyczny proces kształtowania się kultury narodowej w poszczególnych krajach słowiańskich w jej związkach z kulturą ludową oraz współczesna rola tradycji ludowej w kulturze ogólnonarodowej, dla przygotowania m. in. praktycznych wniosków w tej dziedzinie. W obradach uczestniczyło 41 zagranicznych etnografów i folklorystów z krajów słowiańskich: Związku Radzieckiego, Bułgarii, Czechosłowacji i Jugosławii, a także przedstawiciele z NRD i Węgier; ponad 80 osób przybyło z ośrodków naukowych i kulturalnych w Polsce. Referaty wygłosili: J. Burszta (Polska); J. V. Bromlej , V. A. Malancuk, A. V. Orlov, L. N. Terenteva i O. A. Ganckaja (ZSRR); Ch. Vakarelski, T. A. Koleva i S. Gencev (Bułgaria); R. Jerabek i J. Podolak (CSRS); V. Kremensek, B. Ris- �30.l KroHika tovski, M. Draskić, T. Vrazinovski i V. Belaj (Jugosławia); P. No\votny i P. Nedo (NRD); L. Kósa i G. Zsigmond (Węgry). Referaty dosłali: B. Benes (CSRS); M. Barjaktarović (Jugosławia) i E. John (NRD). W dyskusji zdołało wypowiedzieć się 21 osób, 7 uczestników nadeśle swe wypowiedzi pisemnie. Dyskusja miała bardzo ożywiony przebieg, niekiedy gdy dotyczyła podstawowych problemów i pojęć, jak lud, naród, kultura narodowa przybierała charakter polemiczny, co świadczyło o pełnym zaangażowaniu badawczym uczestników, jak też o potrzebie międzynarodowej dyskusji nad wspomnianą problematyką i ujednoliceniem terminologii etnograficznej. Wygłoszone i nadesłane referaty oraz materiały dyskusyjne zostaną wydane drukiem w językach oryginalnych w oddzielnej publikacji, a niektóre z nich zostaną opublikowane w językach kongresowych na łamach organu "Ethnologia Slavica". Obrady zakończono wspólną wycieczką regionalną w dniu 13 X 1974 r. na trasie Błażejewko - Kórnik - Rogalin - Gołębin Stary (osiągnięcia socjalne kombinatu PGR) --' Piotrowo (nowy gościniec w dawnym zajeżdzie) - Szreniawa (ogólnopolskie Muzeum Rolnictwa) - Poznań (wystawy twórczości ludowej). Medard MUZEUM SKANSENOWSKIE Tarko POD BOLONIĄ W lipcu 1973 r. w San Marino di Bentivoglio, kilka kilometrów od Bolonii głównego ośrodka regionu Emilia-Romagna - otwarto nowe Muzeum Regionalne typu skansenowskiego, celem zabezpieczenia zabytków miejscowej kultury i sztuki ludowej. Projekt założenia tego skansenu czekał od dawna na realizację, co wiązało się z trudnościami znalezienia odpowiedniego personelu i siedziby, a przede wszystkim uzyskania pomocy ze strony władz terenowych dla rozwinięcia akcji propagandowej; chodziło bowiem o zachęcenie do odwiedzania muzeum ludzi z miasta, gdzie - jak stwierdził 1. Trigari w "Bologna Incontri" 1973 nr 2 - "dzieci często nie wiedzą czy krowy poruszają się na nogach, czy na kółkach i są przekonane, że brzoskwinie bywają seryjnym produktem maszynowym". Inicjatywa wyszła od grupy spółdzielców i rolników zrzeszonych w kole oświatowym "Stadura" l. Organizatorzy od dawna rozumieli konieczność gromadzenia narzędzi rolniczych wychodzących z użycia i przeznaczenia ich z czasem do jakiegoś muzeum, które w przekonaniu organizatorów nie powino być wyłącznie zwykłą ekspozycją zbiorów, ale środkiem dydaktycznym i jednocześnie formą dialogu ze współczesną cywilizacją, sprawdzianem jej rzeczywistych wartości. Muzeum zajmuje obszerną XVII-wieczną willę wraz z otaczającym ją dużym parkiem, a więc obiekt w pełni nadający się do realizacji celu, jaki wytknęli sobie organizatorzy. W pierwszej sali muzeum znajdują się wszelkiego rodzaju narzędzia Termin "stadura" jest uży-waną 'lA' miejscowej gwarze ludowej !1azwą przedmiotu metalowego pręta-przetyczki, zdobnego elementami dekoracyjnymi, który służy do łączenia dyszla wozu lub pluga z jarzmem dżwiganym przez woły. W muzeum znajduje się bogata kolekcja owych "sladur" z kutego żelaza, bogato zdobionych i często z"opatrzonych \v Cłźv.liQezące pierścienie. 1 w rodlaju �Kronika 305 :\\-iązane z uprawą ziemi oraz plansze ilustrujące prace wykony\',;ane przy ich pomocy, bądź problemy dawnych stosunków pracy pomiędzy właścicielem i dzierżawcą ziemi. Liczne zdjęcia ilustrują codzienne życie wsi ukazując cały trud pracy :'a roli, pracy często do dziś jeszcze nie zmechanizowanej, wykonywanej przez :nężczyzn, kobiety i dzieci. Ukazanie narzędzi pracy i ich roli w procesie wyt\,va:'zania dóbr daje więc zwiedzają':ym możność zgłębienia historii klas społecznych : 'xalki o byt, jaką ludzkość toczyła od początku swego istnienia. \!Ii następnych salach muzeum przedstawiono problemy związane z uprawą ~O('ż oraz roślin przemysłowych, m. in. konopi, a także procesy dalszego ich prze:·.\·arzania: pokazano również inne działy gospodarki chłopskiej, jak hodowlę jed·.':abnika i produkcję naturalnego jedwabiu (dla ukazania tego procesu - od hodowli jedwabnika, poprzez zbieranie kokonów z drzew morwowych i transporto-sanie ich do Bolonii, gdzie dokonywał się dalszy ciąg ich obróbki, aż do powstania :niękkiej jedwabnej tkaniny - wydzielono specjalnie jedną z sal), hodowlę drob:,ych zwierząt domowych stanowiących formę dodatkowego dochodu rodzin chłop-kich itp. Są tu więc drewniane radła, pługi, proste narzędzia sie\vne, różnorodne ,iErpy i kosy, .,locomobile" (młockarki) parowe, cepy, "vag!i" (wielkie przetaki), .,oetacci" (sita do ręcznego oczyszczania ziarna), drewniane grabie oraz widły do słomy i siana. Dużo miejsca wydzielono również uprawie i obróbce konopi. Ta dziedzina została zilustrowana w całej sv.·ojej złożoności na planszy, której treść i rysunki wstały zaczerpnięte z podn;cznika dla rolników, wydanego w 1866 r. Można więc ~u zobaczyć z.arówno krc',tkie kosy do ręcznego ścinania konopi, jak też kosiarki ) napędzit' zwierzęcym. Na dziedziócu muzeum ustawiono "scavezzaturę", tj. ma-zynę poruszaną przez woły. służącą do pierwszej obróbki konopi -- międlenia. Zaś wc wnętrzu chałupy chłopskiej I.najdującej się w parku zwiedzający mogą śledzić dalszy proces obróbczy z\\'iązany z oczyszczaniem i oddzielaniem włókien ;';onopi za pomocą "p'arfio" idrewnianych grzebieni), aż do przędzenia i tkania 2 pomocą ko!c)\';rotk,'}\\', krosien i warsztatów tkackich. Ukazano także dział hodowli i wyrobu win. Produkcja wina odgrywała i od::ry'.\·a dużą rolę w go,podarce chłopskiej tego regionu. Zilustrowano ją w muzeum przy pomocy prostych pras do tłoczenia winogron, różnorodnych beczek i "carro", ~.;. ozdobnego \\-OZU służącego dawniej do transportu wina. Na wozie tym umiesz~zona .;('sl ~pcc.ialna baryłka, zwana "castellata", w której przewożono moszcz do piwnic właścic:i0ła majątku lub innych uprzywilejowanych klientów z miasta. W parku muzealnym i wewnątrz budynku umieszczono wiele takich wozów, pięknie ~dobionych. prawdziwych arcydzieł sztuki rzeźbiarskiej i kowalskiej. W jednej z sal na pierwszym piętrze muzeum odtworzono typowe wnętrze '{Clchni chlop~kiej. w którym zgromadzono części umeblowania oraz bogatą kolekcję przedmio!c')\\' \\'ykonanych z miedzi i żelaza, będących bardzo charakterystycznym cKcentem \\'yposażenia domów wiejskich: miednice, miski, dzbanki, kociołki, na~zynia do noszenia wody itp. Dalej można zobaczyć tu proste rnaszynki do wyciska::ia pomidor(·)\\·. do wyrobu makaronu i mąki kukurydzianej, urządzenia do piecze;;ia chleba. drewnianą ..zangolę" do wyrobu masł<l i inne sprzęty używane w gospo:jarstwie. jak np .. ,staderc·' (dawne wagi), drewniane miary do zboża, pojemniki do przecho\\'y wania mąki. :lazywane W gwarze "arzile" lub "spa1tura", bogato zdobione "lotywami roślinnymi i in. ?\a drugim piętrze odtworzono sypialnię chlopską. a w niej łóźka z materacami ',,-ypchanymi liśćmi kukurydzy, umywalnię żeliwną, blaszanki do ogrzewania łóżka ~i) - :.;•.. :d, :. 59 �30(; Kronika w okresie zimowych chłodów, ogrzewacze do ,rąk, kołyskę drewnianą, kaganki oliwne i lampy naftowe, maszyny do szycia itp. Już z pobieżnego zwiedzenia muzeum łatwo się zorientować, w jakich warunkach żyli i pracowali mieszkańcy wsi związani feudalnymi stosunkami panującymi na wsi. A o przejrzyste ukazanie tej właśnie problematyki organizatorom głównie chodzi. Toteż jednym z zadań kierownictwa muzeum jest organizowanie wycieczek, i to złożonych głównie z młodzieży szkolnej, w celu zapoznania jej z dawną gospodarką i kulturą wsi oraz pogłębienia szacunku dla pracy i walki o postęp na drodze do przemian społecznych, Lia Vigara1lź (Bolonia) Z włoskiego przełożyła ZBIORY Renata ETNOGRAFICZNE Jezierska W MUZEACH BERLINA ZACHODNIEGO Spośród kilkudziesięciu instytucji wystawienniczo-muzealnych Berlina Zachodniego I, etnografa zainteresują niewątpliwie te z nich, które gromadzą i eksponują wytwory życia codziennego. Trzy z nich w tym względzie zasługują na szczególna uwagę. Pierwsze - to muzeum kultury ludowej niemieckiego obszaru językowego. drugie - to sławne w świecie muzeum kultur pozaeuropejskich Vi Dahlen i trze· cie "Bahia Museum II" Oddział Ibero-amerykańskiego Instytutu~. Zbiory pozostałych 21 muzeów są nie mniej interesujące, owszem, nawet bardzo ciekawe. Również i one posiadają wspaniałe zabytki sztuki, jednak ze względu na to, że ograniczają się raczej do gromadzenia zbiorów z jednego wybranego działu czy dziedziny kultury, w mniejszym stopniu mogą zainteresować etnografów, Muzea berlińskie, na co warto zwrócić uwagę, traktowane są w większości (14 spośród 21) jako organizacyjna całość (Staatliche Museen Preussischer Kulturbesitz), W jej ramach koordynuje się działalność, planuje rozwój i budżet Muzeum kultury ludowej (Museum fur Deutsche VolkskundeJ istnieje od 85 lat, prowadząc działalność zbieracką, wystawienniczą, kulturalno-oświatową oraz naukową~. Muzeum to nie ogranicza się do samego gromadzenia wytworów kultury ludowej, jakby to wynikało z nazwy, znajdujemy w nim bowiem eksponaty pochodzące w równej mierze ze wsi, jak i z miasta. Aktualnie uprzystępnia ono swoje zbiory tylko pracownikom naukowym, ponieważ chwilowo mieści się w pomieszczeniach zastępczych. Wkrótce jednak otrzyma ono bardzo rozległą, nową powierzchnię wystawienniczą, magazynową i administracyjną w będącym na ukończeniu Centrum kultury i nauki tego miasta. Aktualnie przygotowywane ekspozycje wy1 \V sun1ie Rerlin n1,J. 28 muzeów i 64 galerii. Na uwagt;' zasługują zćlchooni()1)e:-l'llic:;kie galerie krajów socjalistycznych, .np. Majako\vskl Ga.lerie z radzieckim n1~lar:'awem i grafjką, . iebuhr Galer-ie z jugosłGwiallSkim malarstwenl na szkle oraz Galerie Wa:'schau z V\'yst.av"ą Nikifc:'" i malarstwem prymitywnym. Por. Kunstallsstell1ln!!en Berlin, Septemher 1973. 2 Zob. informację drukowaną na s, 308-310 (Red.) 3 Muzeum zatrudnia pięciu pracovvnikóvl naUk(Hvych, z których jeden £ajJTIuje się teorią muzealnictv •..a, drug'i ,r·zen1iosłem. trzeci narzędziami. czwarty nlcłJlami i ostatni strojami oraz współczesną kulturą. Muzeum wydalo dotąd dwa katalogi: L Pretzel!, Vo[kskllnst 1lnd Vorkslwndwerk, Ber.lin 1964 i teg,oż, Kostbares Vorks!!lIt "liS dem Musellm fur DelltsC/le Vorksk1lnde, Berlin 1967, �Kronika 307 stawIa SIę goscmnie w różnych ośrodkach kulturalnych. Po wOJme, od momentu wznowienia działalności do chwili obecnej, zgromadzono w Muzeum ponad 20 tys. zabytków. Wśród nich bezcenną wprost wartość stanowią meble: głównie szafy i skrzynie - dobrze zakonserwowane, w znacznym procencie datowane, mieszczące się w dziale pierwszym (wyposażenie mieszkalne). Najstarsze skrzynie, ręcznie rzeżbione, pochodzą z XVI wieku, szafy na odzież, pięknie ornamentowane, z XVIII v,deku, chłopskie "miśniki" z XIX wieku itd. Obok nich znajdujemy także oryginalne urządzenia i sprzęty kuchenne oraz narzędzia i wyposażenie gospodarskie. W drugim dziale gromadzi się wytwory i narzędzia przemysłu domowego (np. tekstylia, narzędzia tkackie) oraz rzemiosła wiejskiego, w tym interesujące wyroby z wikliny, modele i formy oraz dość bogaty zestaw ceramiki ludowej z fajansu, porcelany (niektóre datowane na XVIII w.). Trzeci, ostatni dział, obejmuje sztukę ludową, tj. wyroby tkackie, stroje ludowe, ozdoby, rzeżby, obrazy, grafiki oraz piśmiennictwo. Stale uzupełniany inwentarz muzealny pochodzi głównie z bieżących zakupów. Dokonuje się ich przede wszystkim podczas poszukiwań na miejscu oraz w terenie. Zakupów dokonuje się również poprzez antykwariaty oraz specjalne sklepy (novum), trudniące się skupem, bardzo modnych obecnie, starych mebli oraz wyposażenia wnętrz. Z tymi placówkami handlowymi muzeum zawarło umowę, na podstawie której uzyskuje bieżące informacje o nabytkach. Zbiory muzeum powiększają poza tym różne darowizny, niekiedy bardzo cenne. Wśród eksponatów uwagę polskiego odbiorcy wzbudzają te, które pochodzą z Warmii i Mazur, Dolnego i Górnego Śląska oraz z Wielkopolski. Wśród nich wyróżniają się barwne wyroby tkackie, zwłaszcza mazurskie kilimy, lniane nakrycia na łóżka z okolic Elbląga i południowej Warmii, serwety na stół ze Śląska i płótna z Nowego Tomyśla. Uwagę zwiedzającego przyciągają również części strojów ludowych, zwłaszcza pięknie haftowane i zdobione nakrycia głowy z Mazur, czepce ze Śląska, ubiór dziecięcy z Dolnego Śląska oraz sznurówki, gorsety i pończochy. Z narzędzi szczególnie interesujące są deseczki tkackie z Jamna (pow. Koszalin), dalejceramika z południowej Wielkopolski. Ze sztuki ludowej uwagę zwracają obrazy wotywne z XVIII wieku z terenów Śląska, obrazy malowane na szkle z okolic Częstochowy, oraz panorama miasta Sulechowa z XVIII wieku, wykonana piórkiem, z piśmiennictwa sztambuchy z Mazur, Gdańska (m. in. eksponat z 1820 r. należący do G. Uklańskiego) i Wrocławia, jak również tzw. listy chrzestne, tj. powinszowania ofiarowywane przez rodziców chrzestnych (z Górnego Śląska z r. 1788, z Dolnego Śląska z r. 1800 i z Pomorza Zachodniego z r. 1857). Eksponaty pochodzą z różnych powojennych zakupów, z których najwięcej dokonano w latach sześćdziesiątych. Część nabytków pochodzi od osób zamieszkałych w Berlinie (od dawna było tu duże zbiorowisko Polonii), część - jak można przypuszczać .- od tych osób, które w ramach łączenia rodzin wyjechała na Zachód. Osobom zwiedzającym magazyny muzeum, kustosze - na życzenie - chętnie udzielają wyczerpujących informacji. Muzeum kultury ludów pozaeuropejskich (Museum flir Volkerkunde Berlin-Dahlen) posiada - obok muzeum hamburskiego - największe tego typu zbiory etnograficzne na terenie Niemiec. Urzeka ono zwiedzających ogromem zbiorów, ich różnorodnością, bogactwem form i odmian wytworów oraz wspaniałą ekspozycją. Trzeba dodać, że posiada ono wyjątkowo dobre warunki lokalowe. Dla zwiedzających zabezpieczono mnóstwo bezpłatnych prospektów-folderów -t, które według 4 Mam tu na myśli odpowiednie karty formatu A-4 zawierające: historię regionu. najważniejsze dane o jego kulturze. objaśnienia eksponatów oraz mapki i rysunki. W sumie z kart tych można złożyć okolo 300-stronicowy, wyczerpujący przewodnik muzealny. �308 Kronika zainteresowania można zabrać ze sobą, udając się na zwiedzanie poszczególnych sal. Całość wystawiennicza jest podzielona według kontynentów, a w nich według regionów. Omówienie całości, choćby pobieżne, wykraczałoby poza ramy niniejszego komunikatu, ponieważ należałoby ustosunkować się nieomal do wszystkich eksponatów. Budzą one zrozumiałe zainteresowanie swą egzotyką i innością w stosunku do kultury europejskiej. Warto zatem wspomnieć pokrótce o naj ciekawszych z nich. W dziale tzw. Starej Ameryki (kultury Zapoteków i Azteków) podziw budzą \\7roby ceramiczne o różnorodnych formach, bogactwie i prostocie ol-namentów, miniaturki bożków, wspaniałe mozaiki z muszli i półszlachetnych kamieni; w dzialc Ameryki Północnej małe skanseny kultury Indian, z pełnym wyposażeniem wnętrz, zbiorami, sprzętem, bronią; w dziale Azji Południowej ogromna liczba różnych masek, m. in. teatralno-tanecznych, demonów od chorób (z Tailandu, Cejlonu, Indii, wyspy Bali), broń, wyroby z metalu i plecionki z Indonezji, próbki pisma z Sumatry; w dziale Mórz Południowych do najciekawszych zabytków należą środki transportu wodnego oraz budownictwa, wśród których wyróżnia się dwużaglowa łódż z Melanezji (15 m. długości, przywieziona do Bcrlina w 1903 r.) i druga (7,9-1 m) służąca do połowu ryb z Polinezji oraz kilka mniejszych z Mikronezji. Budownictwo reprezentuje, w tym dziale, dużych rozmiarów (powyżej 20 m długości) tzw. dom klubowy (bai - Manner-Klubhaus) o dwuspadowym dachu, z wyspy Palau, Oceania, tam zdemontowany i tu zestawiony. Jego ściany szczytowe są rzeżbiom~ i przyozdobione maskami, boczne zdobią posążki i malowidła przedstawiające walki oraz różne sceny z życia miejscowcj ludności. Bliższe poznanie naj ciekawszych chociażby eksponatów wymaga co najmniej kilkudniowego zwiedzania. Warto jednak wygospodarować odpowiednią ilość czasu i prześledzić rozwój naj starszych kultur świata. Zbiory "Bahia Museum II" stanowią jedyną w Europie, a drugą w skali ś\\·iatowej (po Japonii - Kyoto) kolekcję zabytków kultury ludowej stanu Bahia w Brazylii. Znalazły się one w Ibero-amerykańskim Instytucie w Berlinie drogą darowizny. Nabytki obejmują wyroby z włókien roślinnych (głównie sizalu: maty, chodniki, torby, koszyki, kapelusze), ze skóry (naczynia na wodę, ozdoby, czerpaki, pięknie malowane zabawki i ozdoby). Szczególną wartość przedstawia zbiór kilkudziesięciu lalek ubranych w oryginalne stroje ludowe, typ kolekcji bardzo cenny w muzeach o charakterze etnograficznym. Walerian Sobisiak IBERO-AMERYKAŃSKI INSTYTUT W BERLINIE ZACHODNIM 1 Ibero-amerykański Instytut to jedna z bardzo interesujących, dobn.e zorganizowanych placówek naukowo-badawczych Berlina Zachodniego, która zajmujc się wszechstronną działalnością poznawczą krajów latyno-amerykańskich. Instytut po1 Pods-ta'wę opracowania H. Bock. Bahia ::eichnis II. Das Bahia-MtlSeum der komunikatu Ibero-AnleTi1caniscl1e a.usgesteHten nischen Institllt, Berlin Itl.';tHul., stanov..'·ią Berlin des lbero-Amerikanischen StiLcke, 1966. Berlin 1971; G. dane z obserwacji OJ"f1Z z lil.cr<tlury l~ll: .:\. n. lA. Dillm~lllnl. !HlIsc:lt:n cit! Instit1Lts Prellssisc/ler KlI[tur/)esitc. ,'e"- Richert, KlI7lstlver}\e -lm Ibero- .•1nler!l-~(l- �309 Kronika wstał "V 1930 r. w wyniku wzrastających zainteresowań niemieckich tym kontynen· tem. Jego działalność miała ułatwiać społeczeństwu niemieckiemu nawiązywanie i rozwijanie kontaktów ekonomicznych i kulturalnych. Funkcję tę, z dużym powodzeniem, Instytut realizuje nadal. Warto dodać, iż jest on jedyną tego rodzaju placówką badawczą na terenie niemieckiego obszaru językowego. Bazę wyjściową dla działalności Instytutu stanowiły zbiory wydawnictw pochodzące z fundacji argentyńskiego naukowca, E. Quesada, następnie ogromny dar książek rządu meksykańskiego oraz przekazana placówce' biblioteka ibero-amerykańskiego zakładu uniwersytetu w Bonn. Dzięki tym zasobom, nowoutworzony Instytut mógł niemal z miejsca rozpocząć działalność udostępniania swoich zbiorów. Równocześnie zapoczątkowano akcję ich uzupełniania oraz bieżącego gromadzenia najważniejszych wydawnictw ekonomicznych, politycznych, humanistycznych i technicznych dotyczących Hiszpanii, Portugalii, krajów morza karaibskiego oraz Ameryki Południowej. Z upływem czasu podjęto także własne prace badawcze nad amerykanistyką przedkolumbijską, początkowo od strony archeologii i językoznawstwa Indian, następnie innych działów kultury, które kontynuuje się nadal. Obok tych form działalności Instytut zajmuje się na szeroką skalę poradnictwem i udzielaniem informacji. Przez jego pomieszczenia przewija się codziennie mnóstwo miejscowych i zagranicznych naukowców, studentów, dziennikarzy, polityków i przedstawicieli koncernów, w tym wielu z obu Ameryk. Przyciąga ich tu, jedyna w swoim rodzaju na świecie, baza materiałowa. W bibliotece Instytutu zgromadzono dotąd obok wydawnictw ciągłych i zwartych oraz map, archiwum materiałów fotograficznych i diapozytywów, fono- i płytotekę oraz zbiory muzealne. Zasoby książkowe obejmują 450 tys. woluminów. Rocznic przybywa, wg informacji prof- dr H. J. Bocka, dyrektora Instytutu 2, do 15 tys. pozycji, w tym 6500 czasopism dotyczących tego obszaru, tamże wydawanych, bądż publikowanych w innych krajach. Wśród zasobów bibliotecznych wyróżnia się m. in. "Biblioteka Waltera Lehmanna" obejmująca książki, manuskrypty oraz archiwum fotograficzne dotyczące Ameryki przedkolumbijskiej. Jej nazwa wywodzi się od nazwiska ofiarodawcy. Dalej tzw. "Biblioteca Afranio Peixoto". tj. zbiór dotyczący etnografii Bahii, również dar, tym razem bahiańskiego naukowca,. Camoesa Forschersa. Następnie olbrzymi zbiór wycinków z prasy niemieckiej i zagranicznej gromadzony od 1930 r. (przeglądałem dział dotyczący włókiennictwa, zawarte w nim dane mogłyby stanowić podstawę do napisania obszernej pracy). Wyróżnia się wreszcie zbiór ponad 30 tys. map (XVII i XVIII-wieczne egzemplarze zawierają bardzo interesujący materiał ikonograficzny, dotyczący np. używanych statków, ówczesnych strojów, budownictwa i życia codziennego osadników na kontynencie amerykańskim), oraz eksponaty sztuki brazylijskięj. Szczególną wartość ma tutaj zbiór ponad 400 zabytków sztuki ludowej, w tym zestaw lalek w strojach ludowych, wyroby ceramiczne i z włókna sisalu oraz agawy. Zbiór ten nosi nazwę Museum da Bahia II, dar brazylijskiego konsula w Berlinie. F. Cardona, drugi co do wielkości poza granicami Brazylii po Bahia-Museum I w Kyoto w Japonii. Biblioteka prowadzi wymianę książek z zagranicą. Na miejscu można uzyskać lub wypożyczyć mikrofilmy, fotokopie, bądż kserograficzne odbitki wydawnictw i materiałów rękopiśmiennych. Na życzenie zainteresowanych odręcznie dokonuje się nagrań na taśmy magnetofonowe. Zbiory fono- i płytoteki zawierają interesujące nagrania muzyki klasycznej (w tym np. szopenowskiej w wykonaniu latyno2 Pragnę w tym mIeJSCU wyraZJIC szczere podziękowanie cownikom za umO'ŻUwienie mi zapoznania się z działalnością prof. Bockowi Instytutu. jego współpra- �310 Kronika -amerykańskich artystów)., muzyki ludowej, sztuk operowych i utworów dramatycznych oraz recytacji prozy i wierszy wybitnych pisarzy. Duże zbiory diapozytywów udostępnia się jako pomocniczy materiał ilustracyjny do wykładów i odczytów. Zbiory obrazów J. M. Rugendasa oraz M. Mendon~a stanowią dla Instytutu, obok wspomnianych materiałów, podstawę dla działalności wystawienniczej. Niemal co roku Instytut urządza przynajmniej jedną wystawę, którą eksponuje w najwięk·· szych salach wystawowych Berlina. Duże wyrażenie wywarła na mnie wystawa na temat "Argentyna w książce i obrazie", dająca dość wyczerpujący pogląd na kulturę tego kraju. Instytut prowadzi także bardzo ożywioną działalność publikacyjną, wydając czasopisma oraz prace seryjne. Do 1944 r. ukazywały się dwa czasopisma: "Ibero-Amerikanisches Archiv" (wydawnictwo przejęte - wyszło 18 roczników w latach 1924-1944) oraz "Ensayos y Estudios" (wydano 6 roczników, 1939-1944). Po drugiej wojnie światowej od 1970 r. zaczęto wydawać "Acta Praehistorica et Archaeologica" oraz od 1972 r. "Indiana. Beitrage zur Archaologie und Anthropologie, Volker- und Sprachenkunde des indianischen America". W ramach wydawnictw seryjnych ukazują się: "Miscellanea Ibero-Americana" (dotąd 2 pozycje); "Bibliotheca IberoAmericana" (dotąd 17 pozycji, w tym m. in. M. Uhle, Wesen und Ordnung der altperuanischen Kulturen; H. Horkheimer, Nahrung und Nahrungsgewinnung im vorspanischen Peru; J. C. Aquila, Soziale Strukturen und soziale Wandlungen in Argentinien); "Monumenta Americana" (7 pozycji, m. in. G. Kutschera o pólnocnoperuwiańskiej ceramice); "Quellenwerke zur alten Geschichte Amerikas, aufgezeichnet in den Sprachen der Eingeborenen" (lO pozycji, w większości dotyczą kultury Azteków) i wreszcie "Stimmen Indianischer Volker" (2 pozycje). Znaczna część wydanych pozycji, to rezultat badań pracowników Instytutu. Niektóre formy organizacyjne Instytutu, jak np. gromadzenie zbiorów i ich konserwacja, inwentaryzacja, przechowywanie i udostępnianie oraz uzyskiwanie odbitek, warte są podpatrzenia. Walerian V ETNOGRAFICZNE SEMINARIUM AMERYKANISTYCZNE Sobisiak W POZNANIU 1s--20 IV 1974 W dniach od 19 do 20 kwietnia 1974 r. odbyło się w Poznaniu V Etnograficzne Seminarium Amerykanistyczne zorganizowane przez Zarząd Sekcji Amerykanistycznej PTL i Pracownię Etnografii IHKM PAN w Poznaniu oraz Oddział Poznański PTL. Przedmiotem obrad V ESA były zagadnienia z zakresu kształtowania się ośrodków urbanistycznych w Ameryce prekolumbijskiej oraz problemy formowania się autorytetów świeckich i sakralnych w społecznościach indiańskich i murzyńskich obu Ameryk. Referaty wygłosili: prof. dr M. Frankowska, Elementy świeckie i sakralne i ich TO la w kształtowaniu się ośrodków urbanistycznllch na terenie Mezoameryki; mgr P. Brykczyński, Spoleczna rola olmeckich ośrodków budownictwa monumentalnego; mgr A. Macierewicz, Miasto inkaskie jako ośrodek wladzy; red. J. Klimowicz-Osmańczyk, Eksterminacja ludności Mapuche przez wladze junty chilijskiej (ko- �311 Kronika munikat); instytucji dr M. Paradowska, Rola u Araukanów; wodzostwa liński, Przyu;ódca charyzmatyczny czynników zewnętrznych w kształtowaniu się mgr M. Posem-Zielińska i dr A. Posem-Zie- w spoleczno-religijnych indiańskich Tuchach dr B. Walendowska, Przywódca sakralny i jego społeczna rola w kręgu antylskim; dr E. Nowicka, Rola Marcusa Garveya w ksztaltou;aniu się świadomości rasowej Murzynów Ameryki Płn. i Srodkowej (komunikat); dr M. Kula, Antonio Guiteras, przywódca rewolucyjny (komunikat); mgr J. Szemiński, Tupac Amaru - ostatni władca Inków i pierwszy przywódca chłopów; mgr Z. M. Kowalewski, Radykalny przywódca chłopski we współczesnej Ameryce Ameryki Północnej i Południowej; Łacińskiej. W obradach uczestniczyli przedstawiciele licznych ośrodków etnograficznych w kraju, a także reprezentanci pokrewnych dyscyplin, głównie historii, archeologii, socjologii, geografii i historii sztuki. Maria HISTORIA ETNOGRAFII Paradowska NA ZNACZKACH POCZTOWYCH W marcu J 972 r. Oddział Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego we Wrocławiu, chcąc włączyć się do przypadających w roku 1973 uroczystości Roku Nauki Polskiej ustanowionego w związku z 500 rocznicą urodzin Mikołaja Kopernika oraz 200-leciem utworzenia Komisji Edukacji Narodowej i 100 rocznicą powołania Akademii Umiej<;tności, wystąpił do Ministerstwa Łączności z propozycją wydania i wprowadzenia do obiegu znaczków pocztowych poświęconych polskim etnografom, którzy prov-:adzili badania nad egzotycznymi ludami poza granicami Europy. W uzasadnieniu propozycji podano m. in. fakt, że w 1971 r. poczta Nowej Gwinei wydała znaczek z podobizną etnologa Bronisława Malinowskiego (1884-1942), polskiego badacza tubylczych ludów tej wyspy i Wysp Triobrandzkich, znanego jako twórcy metody funkcjonalnej stosowanej w naukach badających kulturę. Propozycja Oddziału obejmowała 18 nazwisk etnografów, geografów i geologów, którzy zajmowali się badaniami nad kulturą ludów Azji, Afryki, Australii i Ameryki Południowej, a ich osiągnięcia naukowe - nie tylko w zakresie etnografii znane są w nauce światowej. W grupie tych nazwisk znależli się: Krzysztof Arciszewski (J 592--1656), Karol Bohdanowicz (1864-1947), Maria Antonina Czaplicka 0886-1(21), !deksander Czekanowski (1833--1876), Jan Czekanowski (1882--1965), Jan Czerski (1845--1892), Ignacy Domeyko (1802-1889), Benedykt Dybowski (1833-1930), Bronisław Grąbczewski (1855-1926), Józef Szczepan Kowalewski (1801-1878), Jan Stanisław Kubary (1846-1896), Bronisław Malinowski (1884-1942), Sdward Piekarski (1858-1934), Antoni Rehman (1840-1917), Stefan Rogoziński (1861-1896), Józef Siemiradzki (1858-1933), Wacław Sieroszewski (1858-1945) Edmund Strzelecki (1797-1873). Tak się pomyślnie złożyło, że propozycja naszego Oddziału zbiegła się z przygotowaniami Departamentu Emisji Znaczków Pocztowych Ministerstwa Łączności do wydania serii znaczków zatytułowanej "Uczeni polscy" i sześć postaci proponowanych przez nas weszło w jej skład. Seria ta ukazała się pod koniec 1973 r. i liczy osiem znaczk{)w o różnych nominałach. Pierwszy znaczek, wartości 1,- zł, jest �31:? Kronik" poświęcony Henrykowi Arctowskiemu (1871-1958), podróżnikowi i badaczowi, uczestnikowi belgijskiej wyprawy arktycznej. Drugi znaczek, o tym samym nominale, poświęcony jest Pawłowi Edmundowi Strzeleckiemu, znanemu badaczowi Australii. Znaczek o wartości 1,50 zł poświęcony jest Benedyktowi Dybo\Vskiemu, uczestnikowi powstania styczniowego, prowadzącemu badania przyrodnicze i ctnogra[iczn~ w czasie pobytu na zesłaniu syberyjskim. Tę samą wartość posiada znaczek l podobizną Stefana Rogozińskiego, podróżnika i organizatora polskiej wyprawy do Kamerunu, natomiast znaczek za 2,- zł przedstawia znakomitego etnologa, antropologa i socjologa, Bronisława Malinowskiego. Ostatni znaczek w tej serii z03tał poświęcony Ignacemu Domeyce, geologowi, badaczowi i odkrywcy bogactw naturalnych w Chile. Wartość tego znaczka wynosi 8,- zł. Pozostałe znaczki (o nominale 2,70 i 3,- zł) wchodzące w skład serii "Uczeni polscy" poświęcono Stefanowi Drzewieckiemu (1844-1938), uczonemu i wynalazcy z dziedziny lotnictwa, statków i łodzi podwodnych, oraz Edwardowi Strasburgerowi (184-1-1912), botanikowi, twórcy podstaw anatomii porównawczej i rozwojowej roślin wyższych, Wszystkie znaczki wykonano techniką wielobarwnej rotograwiury według projektów Tadeusza Michaluka. Emisję uzupełniają ozdobne koperty pierwszego dnia obiegu. Z niemniej cenną inicjatywą, dotyczącą z kolei upamiętnienia na znaczkach pocztowych polskiego badacza rodzimej i słowiańskiej kultury, równie dobrze znanego w świecie, co wspomniani badacz.e egzotyki pozaeuropejskiej, wystąpilo \V 1973 r. do Ministerstwa Łączności Przysuskie Towarzystwo Kulturalne im. Oska· ra Kolberga w Przysusze. Podjęło ono starania o wpro\',;adzenie do obiegu znaczków pocztowych z wizerunkiem Oskara Kolberga z okazji 160 rocznicy jego L:rodzin przypadającej w 197'1 r. Wniosek Towarzystwa został przyjęty do realizacji. Aktualnie Towarzystwo to wydało okolicznościowe plakiety z portretem Kolberga oraz koperty, na których m, in, znajduje się krótka biografia eC7.onego i podsumowanie jego osiągnięć w dziedzinie etnografii, Antoni HISTORIA KONTAKTOW I KONFERENCJA POLSKO-ROSYJSKICH NAUKOWA, WROCL.'\W. W DZIEDZIt"IE l~-~" WRZEŚNIA HOTode!sk! ET0:0G8AFrI !n~ W dniach 19-20 września 1973 r. odbyła się w ramach obchodów Roku Nauki Polskiej "ve Wrocławiu konferencja naukowa na temat: "Historia kontaktów polskorosyjskich w dziedzinie etnografii". Zorganizowana ona została przez Oddział Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego we Wrocławiu oraz Zakład Historii Nauki i Techniki Polskiej Akademii Nauk, przy mecenacie Zarządu Wojewódzkiego Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej, Na program jej złożyły się referaty i obszerna dyskusja, poświęcone wkładowi Polaków \\' powanie kultury lud()'\,\' Syberii i Azji Środkowej oraz perspektywie polsko-radzieckiej współpracy 'ń' zak~e· sic historii etnografii. W konferencji uczestniczyli etnografowie - :.: natury rzeczy najliczniejsi, prócz nich historycy, historycy nauki, geografowie, socjologowie i pu· blicyści reprezentujący środowiska Warszawy, Krakowa, Torunia, Łodzi, Lublina i Wrocławia. W ostatniej chwili odwołali swój przyjazd goście ze Związku Radzieckiego, których referaty (odczytane na konferencji) spotkały si<; z powszechnym uznaniem jej uczestników. �Kronika 313 Celem konferencji było zaprezentowanie polskiego dorobku w zakresie polskich badań etnograficznych prowadzonych na Syberii oraz omówienie w gronie specjalistów aktualnego stanu badalI i węzlowych problemów, które należałoby podjąć w najbliższym czasie w tej dziedzinie, Było to szczególnie ważne zadanie, gdyż stanowiło jakby wstępne uzgodnienie opinii specjalistów na temat zakresu i sposobu ujęcia przygotowywanej w ośrodku wrocławskim syntezy polskich badań etnograficznych prowadzonych na obszarach pozaeuropejskich. Organizatorzy konferencji pragnęli więc \,'zbudzić zainteresowanie wszystkich etnografów sprawami historii polskich badań prowadzonych nie tylko na terenie Azji, lecz również w Afryce, obu Amerykach i Australii. Jak bowiem wiadomo, wiedza na ten temat jest u nas dotąd właściwie fragmentaryczna; sprawy te zostały również potraktowane marginesowo w najnowszej Historii etnografii polskiej (Wrocław-Warszawa-KrakówGdańsk 1973). Istnieje zatem konieczność skoordynowania wysiłków w kierunku wszechstronnego poznania wkładu etnografii polskiej w badania pozaeuropejskie i właściwej jego interpretacji. Z tych też względów jednym z najważniejszych zadań etnografów jest odrobienie zaległości w tej dziedzinie, równie ważnej jak badanie przemian zachodzących w dziejowym procesie rozwoju kultury. Taka tendencja organizatorów konferencji znalazła swe odbicie w programie obrad oraz w dyskusji. W czasie obrad zaprezentowano współczesną wartość wielu relacji o ludach Syberii, pochodzących od polskich autorów z XVII-XIX stuleci. W programie konferencji znajdowało się 20 referatów przedstawiających dorobek nauki polskiej w badaniach etnograficznych na terenie Syberii i Azji Środkowej; wskazano w nich m. in. na liczne więzy przyjaźni uczonych polskich i rosyjskich, którzy w XIX stuleciu podjęli trud badań etnograficznych i przyrodniczych, do dzisiaj powszechnie cenionych przez naukę radziecką. O sprawach tych mówił np. występujący z ramienia Zakładu Historii Nauki i Techniki PAN, doc. dr hab. Józef Babicz podkreślając, że genezą polskich badań na terenie Syberii kierowały prawidłowości szczególne, bowiem ci, którzy je prowadzili, weszli do narodowej świadomości historycznej w glorii powstańczych i rewolucyjnych zmagań z zaborcą carskim, później zaś, żyjąc na wygnaniu, otrzymali laur uczonego. Takimi tułaczami badaczami byli Benedykt Dybowski, Wacław Sieroszewski, Edward Piekarski, Aleksander Czekanowski, Wiktor Godlewski, Feliks Kon, Bronisław Piłsudski i Jan Czerski. Obrady zamkną! referat mgr Antoniego Kuczyńskiego pt. Perspektywy polskoradzieckiej współpracy na polu historii einografii, w którym przedstawiono projekt działalności w tym zakresie. Zwrócono w nim uwagę na radzieckie i polskie piśmiennictwo wartościujące wkład nauki polskiej w etnograficzne badania Syberii, W zadaniach na przyszłość wysunięto potrzebę dokumentacji zasobu źródłowego polskich "Syberia nów" znajdujących się \V zbiorach radzieckich oraz sporządzenie analogicznej dokumentacji zródeł znajdujących się w bibliotekach i archiwach polskich. Ponadto postulowano dokonanie wypisów treści etnograficznych zawartych w polskich źródlach dotyczących Syberii i wydanie ich z odpowiednim komentarzem naukowym w językach polskim i rosyjskim. Zanim jednak podejmiemy ścisłą współpracę z nauką radziecką należałoby na gruncie naszej etnografii uporządkować szereg spraw, a przede wszystkim utworzyć pracownię historii polskich badań etnograficznych na obszarach pozaeuropejskich, która podjęłaby się zintegrowania tego typu badań prowadzonych w różnych ośrodkach etnograficznych kraju. Następnym zadaniem byłoby uporządkowanie i posze·· rzenie zakresu wykładów uniwersyteckich przez wprowadzenie większej liczby elementów dotyczących etnografii narodów ZSRR. Jak do tej pory, sprawy te stanowią �Kronika margines w cyklu wykładów z etnografii powszechnej. Podobnie wygląda sprawa w dziedzinie wykładów z historii etnografii, w których problematyka polskich badań na terenie Syberii jest słabo reprezentowana. Z zagadnieniem tym łączy się także kwestia szkolenia własnych kadr w ośrodkach etnograticznych ZSRR oraz wykorzystywanie innych form współpracy w tej dziedzinie. Przypuszczać należy, że rejestr problemów zawartych w referacie oraz wypowiedziach dyskutantów stanie się planem badawczym, do realizacji którego oprócz etnografów włączą się zapewne historycy nauki, socjolodzy i geografowie mający w tym zakresie duże doświadczenie. Mówili o tym podsumowujący rezultaty obrad doc. dr hab . .T. Babicz i mgr A. Kuczyński. Konferencja stała się nie tylko okazją do poznania dotychczasowych prac badawczych z zakresu historii kontaktów polsko-rosyjskich w dziedzinie etnografii, ale przede wszystkim ujawniła konieczność generalnego zaprogramowania naszych przedsięwzięć na polu badań etnograficznych poza granicami Europy. Są to bowiem sprawy, które mieszczą się w dwu zasadniczych problemach stawianych pod dyskusję w ramach obchodów Roku Nauki Polskiej: "Polskie dziedzictwo kulturowe" i "Świadomość historyczna narodu polskiego". Kończąc podkreślić należy, że konferencja wrocławska stanowiła pierwszy etap przygotowawczy przed następnymi przedsięwzięciami z tego zakresu, do realizacji których starano się włączyć także inne ośrodki etnograficzne w Polsce. Szczegółowe informacje o planach organizatorów konferencji w tej sprawie znajdą się w specjalnym tomie zawierającym dokumentację obrad, przygotowywanym przez Zakład Historii Nauki i Techniki PAN w Warszawie. Antoni KONFERENCJE, ZJAZDY I INNE SPOTKANIA W 1973 R. Z UDZIAŁEM Kuczyński ETNOGRAFÓW O g ó l n o p o l s k a n a u k o waS e s j a F o l k lor y s t y c z n a p t. "L i t e r at u r a l u d o w a i c h ł o P s k a" (Lublin 23-25 II). Organizator: Wydział Humanistyczny Uniwersytetu im. M. Curie-Skłodowskiej (Sesja zorganizowana w związku z uroczystością XX-lecia Wydziału). Referaty: Czesław Hernas, Heurystyka a teoria literatury ludowej; Jadwiga .Jagiełło, Model balladowy, jego stałe i zmienne; Maria Grzędzielska, Wiersz polskiej pieśni ludowej w aspekcie europejskim; Alina Aleksandrowicz, Główne tendencje rozwojowe współczesnej poezji chłopskiej; Jerzy Bartmiński, Gwara a folklor i literatura chłopska; Dorota Simonides, Zmiany w gatunkach wspóŁczesnych opowieści ludowych; Mirosław Kasjan, Poetyka zagadki ludowej; Roch Sulima, Ustne opowieści wspomnieniowe a tworzywo relacji pamiętnikarskiej; Jerzy Święch, Z problemów folkloru okupacyjnego; Jolanta Lugowska, Sposoby wykorzystywania jolklaru w literaturze dla dzieci (na przykładzie baśni J. Porazińskiej); Jan Adamowski, Chłopski poeta Jan Rak; Michał Lesiów, Folklor pogranicza polskoukraińskiego; Hanna Maria Małgowska, Folklor syberyjskich Rosjan w twórczości W. Sieroszewskiego (komunikat); Stanisław Weremczuk, Stowarzyszenie Twórców Ludowych i jego działalność. �315 Kronika Imprezy towarzyszące: wystawa sztuki ludowej, kiermasz sztuki ludowej, widowisko "Herody" w wykonaniu zespołu wiejskiego z pow. kraśniekiego, występy Zespołu Tańca Ludowego UMCS. Sesja popularnonaukowa pn. "Tradycja współczesność w k u l t u r z c,. (Opole 13 V). Organizatorzy: Towarzystwo Przyjaciół Opola, Wydział Kultury PMRN. Referaty: Dorota Simonides omówiła polskie tradycje w kulturze Śląska Opolskiego oraz kontynuację ich naj wartościowszych elementów we współczesności; Sl. Pietraszko omówił problematykę badań nad współczesną kulturą· Imprezy towarzyszące: koncert muzyki dawnej w wykonaniu orkiestry Filhar-' monii Warszawskiej oraz recytacja poezji w interpretacji Z. Zapasiewicza. XLVIII Wal n e Z g r o m a d z e n i e D e l e g a t ó w P o l s k i e g o T o W 3r z y s t waL u d o z n a w c z e g o (Lublin 8-10 VI). Organizator: Oddział Lubelski PTL. Zob. sprawozdanie: "Lud" 1973, t. 58, s. 317-321. II K o n g r e s N a u k i P o l s k i e j (Warszawa 26-29 VI). Organizator: Polska Akademia Nauk. Problematyka etnografii w ramach Kongresu omawiana była w Sekcji XVII Nauk Historycznych, Nauk o Literaturze, Języku i Sztuce, której przewodniczył prof. dr Witold Hensel. Przedstawicielem etnografii w tej Sekcji był prof. dr Józef Burszta. Przygotował on wraz z Roboczym Zespołem Etnografii, powołanym w okresie poprzedzającym Kongres, raport o stanie etnografii, który został uwzględniony w referacie zbiorczym wygłoszonym na Kongresie przez prof. dr Henryka Samsonowicza. Ponadto prof. dr J. Burszta reprezentował środowisko etnograficzne w dyskusji. O g ó l n o p o l s k a k o n f e r e n c j a f o l k lor y s t y c z n a r e g i o n u k i el e c k i e g o (Kielce 2-4 XII). Organizatorzy: Wojewódzki Dom Kultury, Centralny Ośrodek Metodyki i Upowszechniania Kultury. Referaty: .Janusz Kamocki, Charakterystyka etnograficzna województwa kieleckiego; Piotr Gan, Pieśni, melodie i instrumenty ludowe; Adam Massalski, Region kielecki w przeszlości i dziś; Piotr Gan, Doroczne obrzędy wiejskie, Barbara Erber, Stroje ludowe. Imprezy towarzyszące: kiermasz sztuki ludowej, koncert pt. "Świętokrzyski pasiak", Ludowy Jarmark Poetycko-Muzyczny, filmy o regionie kieleckim, tańce kieleckie. K o n f e r e n c j a n a u k o w a p o ś w i ę c o n a P e r u (Kraków 7 XII). Organizatorzy: Muzeum Archeologiczne w Krakowie, Oddział Krakowski PTL. Obrady poprzedziło wystąpienie ambasadora Republiki Peru w Polsce Raula Mario Pereira. Referaty: Andrzej Mleczko, Kultury starożytnego Peru w świetle najnowszych badań; Kazimiera Turlik, Ceramika staroperuwiańska i jej rola w życiu ówczesnych Indian; Roma i Andrzej Krzanowscy, Próba porównania dawnej i wspólczesnej ceramki peruwiańskiej; Zbigniew Tabasz, Kolekcje zabytków staroperuwiańskich w zbiorach Muzeum Archeologicznego Imprezy towarzyszące: rożytne Peru". otwarcie w Krakowie. w Muzeum Archeologicznym wystawy pl. "Sta- K o n f e r e n c j a n a u k o w a p t. "H i s t o r i a k o n t a k t ó w P o l s k o r o s y j s k i c h w d z i e d z i n i e e t n o g r a f i i" (Wrocław 19-20 IX). Organizatorzy: Oddział Wrocławski PTL, zakład Historii Nauki i Techniki PAN w Warszawie, Zarząd Wojewódzki Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej we Wrocławiu. Referaty: Helena Boczek, Więżniowie X Pawilonu ClItadeli Warszawskiej badaczami ludów Syberii; Zbigniew Jasiewicz, Pola.cy jako obserwatorzy i badacze �316 Kronika kultury ludów graficzna w Słabczyński, radzieckiej Azji polskich geologów Zwiqzki polskich badaczy Geograficznym; Krzysztof skimi etnograficznymi muzeami Zbigniew Wójcik, Problematyka etnoo Syberii i Dalekim. Wschodzie; Tadeusz ludów Syberii z Rosyjskim Towarzystwem Srodkowej; pracach MakuIski, Kształtowanie a muzeami się wspóŁpracy etnograficznymi między warszaw- Leningradu - histori'! i stan wspóŁczesny; ,Jerzy Róziewicz, Polsko-radzieckie kontakty z zakresu etnografii w latach 1918-1939; Sławoj Szynkiewicz, Buriackie badania Przec!awa Smolika; Barbara Heidenreich, Kultura Goldów i Oroczonów w ślcietle badań StanisŁawa Poniatowskiego; Witold Armon, Wklad nauki polskiej w badania nad kulturq Jakutów; Władysław Baranowski, Zarys etnografii Syberii z końca XIX wieku Jana Chyliczkowskiego; Barbara Jankowska, Antoni Kuczyński, Polacy jako badacze kultury ludów Kamczatki; Walenty Hryckiewicz (Leningrad), Obserwacje BronisŁawa Grqbczewskiego nad kulturq Hunzakutów i TaglygóUJ; Hanna Małgowska, Etnografia Syberii w pracach Ludwika Niemojewskiego; Anna Kulikowa (Irkuck), ZródŁa do etnograficznych badań Syberii przez Polaków; Józef Babicz, Rola geograficznych kompendiów w etnograficznych badaniach SYberii; Henryka HoldaRóziewicz, Lecznictwo ludów Syberii w relacjach polskich zesŁaliców, podróżników i uczonych; Borys Polewoj (Leningrad), Adam Kamieński Dlużyk lve wschodniej Syberii i źródŁa jego etnograficznych obserwacji, Rezultaty dalszych poszukiwań archiwalnych; Helena Ostromęcka, Ikonografia dotyczqca polskich zeslań i badaczy Syberii; Antoni Kuczyński, Perspektywy polsko- radzieckiej w:;pólpmcy naukowej na polu historii etnografii, Zob, osobne omówienie, s. 312-314. SEMINARIA, SYMPOZJA, POSIEDZENLA Ogólnopolskie seminarium na temat pasterst"""a w Polsce (Kraków 7-8 IV). Organizatorzy: Oddział Krakowski Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Muzeum Etnograficzne w Krakowie. Referaty: Kazimierz Dobrowolski - omówienie programu obrad; Bronisława ,Jaworska, Przydatność określonych metod badawczych w badaniu kultur pastel'skich Karpat; Roman Reinfuss, Pasterstwo bojkowskie w Karpatach Zachodnich; Anna Kowalska-Lewicka, Pasterstwo w Beskidzie Sądeckim; Wanda .Jostawa, Wypas w Borach Orawskich; Magdalena Meres, Dawne wierzenia pasterskie w Beskidzie Zywieckim; Ewa Dorywaiska, Z badań nad pasterstwem na Zywiecczyżnie; Jan Dekowski, Wypas zwierząt w dolinie Pilicy. S e m i n a r i u m kra j o z n a w c z e p n. "T wór c z ość l u d o waS wiąt W i e l k a n o c n y c h" (Wrocław 14-15 IV). Organizatorzy: Komisja Krajoznawcza przy PTTK-Fabryczna, Muzeum Etnograficzne we Wrocławiu. S e m i n a r i u m p o ś w i ę c o n e p r o b l e m o m i m e t o d o m e t n o ill uy k o log i i (Warszawa 10 V). Organizatorzy: Zakład Etnografii Muzycznej Instytutu Muzykologii UW, Pracownia Dokumentacji Folkloru Polskiego Instytutu Sztuki PAN, Na seminarium przygotowano 9 tematów do dyskusji z zakresu analizy i syntezy utworu muzycznego oraz jego klasyfikacji. Jednym z problemów dyskusji były badania nad strukturą przemian i adaptacyjnością pieśni ludowych. Z P o s i e d z e n i a K o m i s j i E t n o g r a f i c z n e j Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (poznań l VI i 11 XII). Organizator: PTPN \V Poznaniu, Główne tematy obrad: 1) Atlas języka i kultury ludowej Wielkopolski. Referaty wprowadzające wygłosili kierujący badaniami: prof. dr Józef Burszta i prof. dr Zenon Sobierajski z UAM, 2) Zagadnienie pogranicza kulturowego, Referat Z metodyki �;317 Kronika wyznaczania pograniczy kulturowych z DAM. Posiedzenie Sekcji PAN (Lublin-Warszawa-Poznań). osobne omówienie, s. 290-291. w etnografii Etnograiii Organizator: wygłosiła dr Zofia Staszczak Komitetu Nauk Socjologicznych Sekcja Etnografii KNS PAN. Zob. O g ó l n o p o l s k i e s y m p o z j u m n a u k o w e p t. "M e c e n a t P a ń s t w a n a d k u l t u r ą l u d o w ą" (Kraków 2-3 VII). Organizatorzy: Ministerstwo Kultury i Sztuki, Muzeum Etnograficzne w Krakowie. Referaty: Edward Waligóra omówienie programu sympozjum; Anna Kutrzeba-Pojnarowa, Stan i zadania współczesnej etnografii; Bronisław Gołębiowski, Rola kultury ludowej w polityce kulturalnej Państwa; Mieczysław Ptaśnik, Mecenat Państwa nad sztuką ludową (referat programowy Ministerstwa Kultury i Sztuki); Stanisław Weremczuk, Rola i miejsce twórcy ludowego w polskiej kulturze współczesnej (referat programowy Stowarzyszenia Twórców Ludowych); Roman Reinfuss, Współczesna twórczość ludowa i współczesny twórca ludowy; Wanda Telakowska, Kultura ludowa wobec współczesnllch form przemysłowych (z doświadczeń Instytutu Wzornictwa Przemysłowe- go); Tadeusz Więckowski, Rola "Cepelii" w rozwoju wspólczesnej twórczości ludowej. Temat: "Twórca ludowy, tradycja ludowa i sztuka ludowa w działalności handlowo-produkcyjnej" omówili: Marian Adamski - Coopexim - Cepelia; Jerzy Kulesza biura Centrali Handlu Zagranicznego "Desa"; Leonard Hohensee biura Centralnego Związku Rzemiosła; Zbigniew Pomianowski - biura Zrzeszenia Gospodarki Turystycznej PTTK; Jerzy Tymiński _. biura Zjednoczonych Zespołów Gospodarczych; Edmund Lehwark, Zagadnienie sztuki ludowej, rzemiosła i rękodziela jowego artystycznego oraz pamiątki regionalnej w perspektywie handlu kra- i zagranicznego. Imprezy towarzyszące: otwarcie lowanych i ceramiki ludowej. w Muzeum Etnograficznym wystawy kafli ma- P o s i e d z e n i e K o m i s j i E t n o g r a f i c z n e j P A N (Kraków 12 X). Organizator: Oddział PAN w Krakowie. ReIerat: prof. dr Andrzej Waligórski, Malinowski w 30 lat później. SPOTKANIA, KURSY, OBOZY Spotkanie pL ,Folklor śląski" (Opole 15 II). Organizator: Klub ,Dialog" w Opolu. W spotkaniu uczestniczyła doc. dr hab. Dorota Simonides z Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu. Wygłosiła ona gawędę o folklorze tego regionu w oparciu o swój zbi"Jr dowcipów i anegdot śląskich wydanych pt. Bery śmieszne i ucieszne. Impreza ków. była połączona z rozlosowaniem nagród książkowych wśród uczestni- S P o t k a n i e z e t n o g r a I e m (Poznań 24 V). W Klubie Zagranicznym Zarządu Międzynarodowych Targów Poznańskich odbyło się spotkanie z dr Krzysztofem Makuiskim, który mówił O impresjach etnograficznych z podróży po Indii. S z k o l e n i (' i n s t l' U k t o rów t a ń c a l u d o w e g o (Zielona Góra 27-28 V). Organizator: Wojcwódzki Dom Kultury. Program obejmował m. in. naukę wybranych tańców regionu łowickiego oraz spotkanie z Januszem Kaźmierczakiem, aktorem znanym z audycji r-adiowej .,Wesoły autobus". P r e l e k c j e n a t e m a t s z t u k i l u d o w e j oraz dawnych zwyczajów kujawskich (Ciechocinek 6 VI). W ramach festiwalu Kujav,' w poszczególnych sanatoriach uzdrovviska odbyły się następujące prelekcje: H. Mikułowska - o plastyce �318 Kronika ludowej i stroju kujawskim; K. Antonowicz pendowski - sztuka ludowa Kujaw. - dawne zwyczaje kujawskie; M. Za- Kur s e t n o g r a f i c z n y: dla działaczy kulturalnych Polonii amerykańskiej (Kielce, lipiec). Organizatorzy: Wojewódzki Dom Kultury, Towarzystwo Łączności z Polonią Zagraniczną "Polonia". Bazą szkoleniową kursu był Wojewódzki Dom Kultury w Kielcach. Kurs prowadzono dla 30-osobowej grupy działaczy Fundacji Kościuszkowskiej w USA. Program zakładał zapoznanie się z folklorem Ziemi Kieleckiej, naukę tańców oraz pieśni narodowych i ludowych, sporządzanie przedmiotów dekoracyjnych o regionalnym charakterze, gotowanie potraw polskich. Zorganizowano także tzw. wieczory folklorystyczne, podczas których uczestnicy spotkali się z twórcami ludowymi, oglądali przygotowane specjalnie małe wystawki ceramiki, rzeźby, wycinanek, tkactwa. Kurs odbył się w ramach ogólnopolskich imprez organizowanych dla przebywającej w kraju w okresie letnim grupy polonijnej. Kur s f o l k lor y s t y c z n y dla działaczy kulturalnych Polonii zagranicznej (Płock 15 VII-15 VIII). Organizator: Towarzystwo Łączności z Polonią Zagraniczną "Polonia". Kurs folkloru, o 3-letnim programie szkolenia artystycznego dla blisko 100 osób - członków polonijnych zespołów artystycznych z wielu krajów świata, został zapoczątkowany przed rokiem. W 1973 r. uczestnicy kursu już po raz drugi pobierali naukę. Program kursu, opartego na systemie korespondencyjnym połączonym z miesięcznym pobytem w kraju, miał na celu metodyczne przygotowanie wysoko kwalifikowanej kadry instruktorów dla polonijnych zespołów pieśni i tańca. Kurs odbył się w ramach ogólnopolskich imprez przygotowanych dla przeby· wającej w kraju w okresie letnim grupy polonijnej. I Spotkanie Miłośników i Zbieraczy Folkloru Śląskiego (pszczyna 15 IX). Organizatorzy: Klub Spółdzielczości Pracy, Wydział Kultury PPRN, Inspektorat Oświaty w Pszczynie. Spotkanie miało charakter roboczej dyskusji na temat zbieractwa folkloru śląskiego i adaptacji zebranych materiałów dla potrzeb regionalnych zespołów folklorystycznych. Referaty: J. Marcinkowska, Tańce zielonego Sląska; M. Cieśla, Moje metody zbierania tolkloru. Imprezy towarzyszące: występ grupy przebierańców pod nazwą "Mikołaj e z Łęki" oraz kapeli regionalnej z Pszczyny. O b ó z e t n o g r a f i c z n y (Augustów, wrzesień, 2 tygodnie). Organizatorzy: "Cepelia", Spółdzielnia "Postęp", Spółdzielnia "Białostocki Przemysł Ludowy", Spółdzielcze Zrzeszenie Chałupników i Wytwórców Ludowych w Białymstoku. Penetracją objęto powiaty: Augustów, Dąbrowa Białostocka, Sejny i Suwałki. Celem były zarówno zakupy przedmiotów z wszystkich dziedzin twórczości ludowej oraz sporządzenie dokumentacji (fotografii i rysunków), jak też przeprowadzenie badań poznawczych. Po zakończeniu wędrówek zorganizowano wystawę zakupionych przedmiotów. W dyskusji wymieniono zdobyte doświadczenia. O b ó z s z k o l e n i o w o - b a d a w c z y (Rejon Beskidóv:, wrzesień). Organizator: Zarząd Główny Polskiego Związku Kulturalno-Oświatowcgo w Cieszynie (CSRS). W obozie uczestniczyli członkowie ekipy naukowej z Katedry Etnografii UJ w Krakowie z prof. drem M. Gładyszem oraz grupa członków Sekcji Folk!orystycznej ZG PZK-O z Cieszyna Czeskiego. �319 Kronika ZJAZDY MIĘDZYNARODOWE VII M i ę d z y n a r o d o w y K o n g r e s S l a w i s t ó w (Warszawa 21-27 VIII). Organizator: Międzynarodowy Komitet Slawistów. Uczestnikami byli przedstawiciele 24 krajów, w tym trzech pozaeuropejskich. Zgłoszono 936 referatów i komunikatów, których tematyka została ujęta w pięciu sekcjach: Językoznawstwa, Literaturoznawstwa, Problemów lingwistyczno-literaturoznawczych, Folklorystyki, Ogólnoslawistycznych problemów historycznych. W sekcji IV (Folklorystyka) naukowcy polscy wygłosili następujące referaty: Józef Burszta, Paralele i specyfika rozwoju etnografii i folldorytsyki w krajach słowiańskich w okresie romantyzmu; Ryszard Górski, Romantyzm polski wobec folkloru; Wiesław Bieńkowski, Wpływ romantyzmu w badaniach Jolkloru pOlskiego w Krakowie w latach 183.5-18.51; Mieczysław Gładysz, Znaczenie elementów tradycyjnych współczesnej ludowej twórczości art ystyc:mej; Jadwiga Klimaszewska, Relikty pl'zedchrześcijańskie w polskich obrzędach; Kazimiera Zawistowicz-Adamska, Fikcyjne braterstwo krwi w kulturze ludowej Slowian; Maria Wieruszewska-Adamczyk, Integracyjna i 1cychowawcza funkcja folkloru; Dorota Simonides, Nowe wątki tematyczne we współczesnych opowiadaniach ustalIch. Organizatorzy przygotowali każdego z uczestników. księgę streszczeń referatów i komunikatów dla IX M ię d zy n a r o d ow y K on g r e s N a u k A n t r o p o log i c z n y c h E t n o log i c z n y c h (Chicago 1-8 IX). Organizator: Międzynarodowa Unia Nauk Antropologicznych i Etnologicznych. Zob. osobne sprawozdanie, s. 75-92. i Wal n y Z j a z d M i ę d z y n a r o d o w e g o K o m i t e t u O r g a n i z a t o r ów i F o l k lor y s t y c z n y c h (CrOFF), Zakopane, wrzesień. Walny Zjazd odbył się podczas VI Międzynarodowego Festiwalu Folkloru Ziem Górskich. Organizacja CIOFF (powstała w 1969 r.) grupuje komitety względnie instytucje lub organizacje patronujące zespołom amatorskim. Przewodniczącym obecnie jest Andre Cour-Saget, a wiceprzewodniczącym Polak - Michał Kosiński z Ministerstwa Kultury i Sztuki. Obecnie Komitet skupia 23 kraje, głównie europejskie. W wyniku obrad Zjazd podjął szereg ważnych decyzji. Postanowiono mianowicie, aby festiwalom folklorystycznym nadać charakter przeglądów, zrezygnować natomiast z konkursów, punktacji itp., oraz by znawcy folkloru (etnografowie, etnomuzykolodzy i in.) pełnili rolę nie jurorów. lecz rady artystycznej czuwającej nad właściwym kierunkiem rozwoju współczesnej sztuki ludowej. Zatwierdzono również przedstawiony przez Biuro Wykonawcze CrOFF 3-letni plan imprez międzykontynentalnych. Będą to festiwale: Europa - Bliski Wschód i Azja (Istambuł 1974), Europa - Afryka (Wybrzeże Kości Słoniowej 1974), Europa Ameryka Północna i Kanada (1975), Europa - Ameryka Południowa (Argentyna 1976). Ustalono także, iż CIOFF nawiąże ścisłą współpracę z UNESCO (od 1975 r., kiedy będzie liczyć 25 krajów członkowskich) i pod opieką tej organizacji korzystać będzie z łączności satelitarnej dla realizacji swoich zadań. Nadmienić należy, że Polska w porozumieniu z CrOFF wysyła za granicę rocznie 60 zespołów regionalnych. F' e s t i wal K o n [c l' c n c j a e t n o g r a f i c z n a pn. .,A g r i c u l t u r rt C a r p a t i c a" (Rozno\, pod Radhośtem, CSRS, 24-26 X). Organizator: Valasske Museum v Pfirode w Roźnovie pod Radhostem. Konferencja była kontynuacją spotkań etnogra"iJ'.': z różnych krajów (Czechosłowacja, Bułgaria, .Jugosławia, Polska, Węgry), działających \Ii ramach Międzynarodowej Komisji do Badania Kultury Ludowej Kar- �Kronika pat. Uczestnicy przedstawili referaty o tematyce dotyczącej ich własnych zainteresowań, bądź obrazującej problematykę i stan badań kultury ludowej Karpat w ich krajach. Ponadto poświęcono także uwagę zagadnieniom organizCłcji muzeów skansenowskich. W programie przewidzianych było 15 referatów. Delegaci polscy zgłosili następujące referaty: Ewa Dorywalska, Uwarunkowanie odrębności gospodarki rolno-hodowlanej na polanach Beskidu Zywiecki.ego; Anna Kowalska· Lewicka, Chleb w tradycyjnej kulturze polskich Karpat. Z materiałów ODiIE opracowała Teresa Zakrze1.vska FESTlWALE FOLKLORYSTYCZNE, "DNI", KONKURSY W LATACH 1972-1973 I JARMARKI Poniższa informacja nie zawiera, niestety, kompletnych danych z całej Polski, co spowodowane jest dwiema przyczynami: wykaz imprez sporządzany przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, z którego korzysta Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL, nie jest wyczerpujący; pełniejszą orientację \V przebiegu i liczbie imprez posiadają Wydziały Kultury i Sztuki Urzędów Wojewódzkich i Powiatowych, do których jednak, przy obecnych środkach jakimi dysponuje ODiIE, nie sposób dotrzeć, by zebrać kompletną informację. Stąd też Ośrodek oparł niniejszą informację głównie na danych z przeglądu prasy, a w mniejszym stopniu na innych źródłach, takich jak informatory regionalne, foldery, zaproszenia na imprezy itp. Dane prasowę są często niepełne, nie podają wszystkiego (m. in. dokładnych dat), co interesowałoby etnografa, tak więc poniższe opracowanie nie gwarantuje wyczerpującego przeglądu wydarzeń, informuje jednak o najważniejszych z nich. Ogółem w 1972 r. miało miejsce w Polsce około 138 imprez o charakterze folklorystycznym, lub takim, w których folklor stanowił jedną z ich integralnych części. Były to różnego rodzaju festiwale i tzw. dni (miejscowości, ziem, regionów); tych ostatnich naliczono około 104. W imprezach, o których posiadamy bliższe informacje, występowały przede wszystkim zespoły (w 67 imprezach) i kapele (w 23). W 14 przypadkach pokazywane byly widowiska obrzędowe, występowali śpiewacy ludowi (przyśpiewkarze), instrumentaliści i gawędziarze. Przeważająca liczba imprez odbyla się w czerwcu (34), co wiąże się nie tylko ze sprzyjającymi warunkami atmosferycznymi w tym miesiącu, lecz także ze zwolnieniem lokali szkolnych dla przeprowadzenia imprez oraz stosunkowo wolnym jeszcze czasem mieszkańców wsi (nie rozpoczęte żniwa) lub z innymi przyczynami. Również maj obfituje w imprezy (18), mniej jest ich już w lipcu, a tylko trzy \V sierpniu. We wrześniu ma znów micjsce więcej imprez, v..,śród nich dwie o charakterze międzynarodowym - v... Zakopanem i \\. Zielonej Górze (w każdym roku jest około pięciu imprez o charakterze międzynarodowym). Niekiedy podczas imprez odbywają się seminaria o charakterze naukowym czy szkoleniowym. Najważniejsze imprezy festiwalowe, dni, konkursy, jarmarki itp. w 1972 r.: TIl F e s t i wal M u z y k i M ł o d z i e Ż o we j dowym·' (17-19 III). Na cztery utwory przedstawiane w Mielcu pn. ,.W rytmie luprzez "·ystępująeyeh, dwa - �:t~l Kronika ',\'eóług regulaminu ga, Koncert laureatów miały być opracowane odbył się w Krakowie. na podstawie zbiorów Oskara Kolber- Ogólnopolski przegląd studenckich zespołów [olklorystyc z n y c h "T e r p s y c h o r a 72" (13-18 IV). Udział wzięło 8 zespołów z 4 miast: Krako\\'a, Warszawy, Lublina i Łodzi. I miejsce zajął zespół "Skalni" z krakowskiej Akademii Rolniczej. Poznański przegląd z e s p o łów l u d o w y c h, organizowany przez CPLiA (koniec kwietnia). Objął on swym zasięgiem przeważnie południowe po',';iaty Polski. \V końcu czel'\\'Ca na początku lipca odbyły się dwa festiwale: VI P ł o c k i F e s t i wal F o l k lor y s t y c z n y, organizowany przez PDK \\' Płocku i CPLiA, Jest to przegląd zespołów dopuszczanych przez komisję zwracającą uwagę na czystość folkloru, Przy płockim festiwalu organizowane były: jar:nark sztuki ludowej, koncerty kapel, wystawy "Rzeżba ludowa w fotografii" ..Tkanina ludowa", wreszcie sesja naukowa Płockiego Towarzystwa Na~kowego. V Ogólnopolski Festiwal Kapel i Śpiewaków Ludowych ',\ Kazimierzu nad Wisłą, który ma charakter konkursu o dużej liczbie nagród i kategorii nagradzanych (np. kapele regionalne i stylizowane, zespoły stylizowane, spiewacy, instrumentaliści, soliści itp.). War s z a w s k i F e s t i wal F o l k lor y s t y c z n y, Jest to nietypowa impreza, organizowana przez całe lato w Warszawie ("Orbis·'). Na koncertach w Filharmonii Narodowej występują zespoły folklorystyczne jako atrakcja dla turystów, VI "S a b a ł o weB a j a n i a" w Bukowinie (6-8 VIII) zgromadziły dzian:y i 23 instrumentalistów. Polskie Radio dokonało nagrań. 43 gawę- II S w i a t o w Y F e s t i wal Z e s p o łów P o lon i j n y c h w Rzeszowie. połączony z rajdem folkloru i konkursem na wyroby sztuki ludowej. V Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich w Zakopanem (3-10 IX). Wystąpiło 12 zespołów zagranicznych i 6 polskich. Odbył się także konkurs ludowych zespołów instrumentalnych, wystawa "Życie górali podtatrzańskich", wystawa rzeźby w plenerze, miały miejsce liczne występy zespołów uczestniczących w festiwalu w województwie krakowskim. V M i ę d z y n a r o d o w y F e s t i wal P i e ś n i i T a ń c a w Zielonej Górze ta odbywa się co dwa lata. Wystąpiło 11 zespołów z zagranicy i 3 z Polski; występy były filmowane i nagrywane przez PR i TV. Odbyła się również narada naukowo-metodyczna na temat folkloru. \2-ł IX.) Impreza W H172 r. odbyły się również 33 k o n kur s y n a s z t uk ę l u d o w ą (plastykę). Konkursy te mają różną rangę i charakter, organizowane są przez instytucje naukowe, domy kultury, często przez spółdzielnie artystyczne. Kra k o w s k i e B i e n n a l e S z t u k i L u d o we j, które odbyło się z inicjatywy krakowskiego Muzeum Etnograficznego, miało na celu dokumentację, popularyzację oraz stworzenie szerokich możliwości zakupu. Poszczególne regiony miały swoje stoiska wystawowe. Imprezie tO'Narzyszyły koncerty zespołów, pokazy i'ilmów, targi sztuki. L u d o waS z t u kaR e I i g i j n a - konferencja, która odbyła się w Warszawie jesienią 1972 r. została zorganizowana przez Stowarzyszenie Kulturalne PAX i miała na celu pomoc twórcom ludowym, 21 -- Lud, t. 59 �322 Kronika Ponadto Instytut Sztuki PAN, Federacja Amatorskich Stowarzyszeń Fotograficznych zorganizowały k o n kur s p n. "P o l s k i e T a ń c e L u d o we", mający na celu zebranie obszernej, unikalnej (jak spodziewali się organizatorzy) dokumentacji tańców i obrzędów ludowych. Przez 10 miesięcy zbierano w Łodzi materiały do Ł ó d z k i e g o K o nkur s u F o l k lor u R o b o t n i c z e g o. Ta ciekawa impreza, zorganizowana przez wiele instytucji (m. in. Oddział Łódzki PTL), miała na celu zebranie informacji o weselach w rodzinach robotniczych, grach i zabawach młodzieży, sposobach zabawiania i usypiania dzieci, pieśniach okolicznościowych i innych elementach folkloru robotniczego. W 1973 r. Ośrodek zarejestrował 141 imprez, w tym !03 z udziałem zespołów. kapel, solistów i gawędziarzy oraz 39 dotyczących różnych dziedzin materialnf'j twórczości ludowej, takich jak konkursy na wyroby sztuki ludowej, cepeliady itp. (dane, podobnie jak w 1972 r., pochodzą w przeważającej mierze z prasy). Najwięcej imprez, bo 23, odbyło się - jak w roku 1972 - w czerwcu, prawie wcale nie było imprez w listopadzie i grudniu. Kilka przedsięwzięć miało charakter międzynarodowy. Najważniejszą imprezą wku 1973 był VI M i ę d z y n a r o d o w Y F e s t i wal F o l k lor u Z i e m Gór s k i c h w Zakopanem (4-10 IX). W imprezie tej wzięło udział 19 zespołów, w tym 6 polskich, wyłonionych na krajowych eliminacjach w Żywcu (czerwiec). Występowano w Zakopanem z repertuarem ocenianym w trzech kategoriach: l) autentycznie regionalny, 2) artystycznie opracowany i 3) stylizowany. Obok konkursu pieśni i tańca, k o n kur s u "P o s i a d y" połączonego z finałem konkursu poetyckiego, zorganizowano także k o n kur s k a p e l i s ol i s t ó w, kiermasze sztuki ludowej, pokazy strojów ludO\vych różnych krajów. Zespoły biorące udział w Festiwalu występowały w wielu miastach województwa krakowskiego. Nowością było wprowadzenie obok "Złotych ciupag" (głównej nagrody) także "Srebrnych ciupag" dla zespołów, które zajęły drugie miejsce w swojej kategorii, oraz wyróżnień zwanych "Złotym liściem Jesieni Tatrzańskiej". Podczas Festiwalu odbyła się wspomniana wyżej konferencja (Patrz notatka "Ko:1ferencje" ... T. Zakrzewskiej) Międzynarodowego Komitetu Organizacji Festiwali Folklorystycznych (CIOFF) z udziałem 30 działaczy z Europy. Konferencja ta miała na r:elu ustalenie koordynacji i organizacji festiwali. Dodać należy, że CrOFF przy wał zakopiańskiemu Festiwalowi najwyższą rangę międzynarodową, kategorię A. IX P r z e g l ą d Z e s p o łów F o l k lor y s t y c z n y c h w Będzinie pn. "H er o d y" (styczeń). Udział wzięło 49 zespołów z pięciu południowych województw Polski. Obok występów odbyły się pokazy filmów związanych z tccmatyką przeglądu, otwarta została wystawa fotograficzna S. Deptuszewskiego pt. "Herody w moim obiektywie". Odbyła się także sesja, na której wygłosili referaty polscy i zagraniczni teatrolodzy. IX F e s t i wal M ł o d z i e ż y "W r y t m i e l u d o w y m" w Mielcu (6-8 V) miał podobny charakter jak w 1972 r. W związku z tym festiwalem zorganizowano w Krakowie seminarium dla instruktorów i działaczy młodzieżowego ruchu muzycznego. W ramach "Ł ó d z k i e j w i o s n y a r t y s t y c z n e j" (18-20 V) odbyły się w Łodzi finałowe imprezy K o n kur s u F o l k lor u R o b o t n i c z e g o widowisko finałowe i jarmark ludowy na Starym Rynku. �Kronika 323 W czerwcu odbył się w Płocku VII O g ó l n o p o l s k i F e s t i \V a l F o l k l oYs t Yc z n y z udziałem ponad 20 zespołów, w tym jeden ._- z Jugosławii - występujący gościnnie. W ramach imprez festiwalowych odbywały się spotkania z poetami ludowymi, wystawy rzemiosła ludowego, sztuki ludowej, a także pokaz mody opartej na motywach ludowych. l' Jak co roku w czerwcu odbyły się w Przysusze D n i K o l b e r g o w s k i e (1617 VI). Zorganizowane zostały przez Przysuskie Towarzystwo Kulturalne im. Oskara Kolberga i Powiatowy Dom Kultury w Przysusze. Dni miały charakter przeglądu kapel i śpiewaków ludowych oraz dorobku Towarzystwa w zakresie popularyzacji zbiorów regionalnych O. Kolberga. W Kazimierzu nad Wisłą - również jak co roku - odbył się VII F e s t i wal K a p e l i Ś P i e w a k ó w L u d o w y c h (29 VI-I VII), określany jako "jam session" dla muzyków ludowych. VII O g ó l n o p o l s k i K o n kur s G a w ę d z i a r z y i I n s t r u m e n t a l i st ó w L u d o w y c h w Bukowinie Tatrzańskiej (czerwiec) pt. "Sabałowe bajania" zgromadził 101 wykonawców w 3 kategoriach: ludowej, ogólnej i młodzieżowej. Jar m ark D o m i n i kań s k i w Gdańsku (sierpień) .- impreza o charakterze wszechstronnym. Występy zespołów i kapel ludowych, kiermasze i wystawy sztuki ludowej, targi na wszystko ("Pchli Targ"). Również w Gdańsku i Sopocie (w sierpniu) miały miejsce K o n f r o n t a c j e F o l k lor y s t Yc z n e z udziałem zespołów polskiego, białoruskiego, cygańskiego, spiskiego i greckiego. W ramach IV O g ó l n o p o l s k i e j G i e ł d y P R (programów kulturalnych), w której wzięło udział przeszło 600 działaczy, prezentowane były m. in. programy o tematyce ludowej, a najlepsze z nich będą przezentowane w kraju. IV O g ó l n o p o l s k i e Spotk a nia F o l k lor y s t y c z n e "J a r m ark p i e ś n i i t a ń c a" w Mielcu (1-10 VIII) pod patronatem Związków Zawodowych zgromadził zespoły polskie i zagraniczne. Obok imprez z udziałem zespołów i kapel, gawędziarzy i instrumentalistów zorganizowano także wystawy, konkursy plastyki ludowej i in. C e p e l i a d a odbyła się w Warszawie (27 V). Zorganizowana została przez CPLiA i Redakcję "Ekspresu Wieczornego". Udział wzięło około 100 najlepszych artystów ludowych, którzy wykonywali swe prace w trakcie trwania imprezy .. W ramach Cepeliady wystąpiły cztery zespoły ludowe, odbył się pokaz mody opartej na elementach ludowych. Pod patronatem Ministerstw: Handlu Zagranicznego, Handlu Wewnętrznegoi Usług, Kultury i Sztuki zorganizowano w Krakowie T a l' g i S z t u k i L u d owe j (l~ VIII). W targach uczestniczyły także spółdzielnie artystyczne i rzemiosło. Około 350 zgłoszeń z Podhala, Spisza, Orawy i Pienin zgromadził K o n kur s Współczesnej Twórczośc i Ludowej zorganizowany przez PDK w Nowym Targu. Pierwszeństwo zakupu miały podhalańskie muzea. Celem konkursu była aktywizacja twórczości z przeznaczeniem ludowym-użytkowym i póżniej założenie muzeum współczesnej sztuki ludowej i użytkowej w Nowym Targu. Kopernik w Rzeźbie Ludowej - to ogólnopolska wystawa w muzeum, w Toruniu; organizatorami byli: Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne, Muzeum Etnograficzne w Toruniu i Wydział Kultury PWRN w Bydgoszczy. Prace z konkursu (zgłoszono 572 prace wykonane przez 220 rzeźbiarzy) eksponowano na kongresach naukowych w Polsce, a także na wystawach za granicą. �32.1 Kronika Jakkolwiek powyższe dane nie są pełne, to jednak pozwalają zorientować się w specyfice najważniejszych imprez o charakterze dni, festiwali, konkursów i jarmarków w kraju w latach 1972-1973. Dają także przegląd, w jakich okresach imprez jest najwięcej (czerwiec), w których zaś zupełnie ich brak (koniec roku kalendarzowego); pozwalają także zorientować się w przestrzennym ich rozmieszczeniu. Na zakończenie warto przedstawić jeszcze kilka uwag o organizacji imprez oraz niektóre sprzeczności czy paradoksy z życia folklorystycznego, które zauważane bywają przez obserwatorów zarówno ubocznych, jak i tkwiących w środowisku zawodowych organizatorów życia kulturalnego, w środowisku naukowym, bądż w prasie, przynoszącej ich odbicie. Sprzeczności i paradoksów jest wiele. Wynikają one z różnych przyczyn, np. z dużej ilości imprez i ich "spiętrzenia", jak i dużej liczby "mecenasów", organizatorów, nie posiadających czasami wystarczających środków i możliwości działania. Występuje więc dublowanie się imprez, o czym informuje niekiedy prasa. Np.: "Płock robi konkurencję Kazimierzowi urządzając w tych samych dniach własny festiwal folklorystyczny. I tu i tam urządzane są kiermasze plastyki ludowej. I tu i tam zaprasza się poetów chłopskich. Obydwa festiwale mają rangę zdarzeń ogólnopolskich. Nie dziw więc, że doszło do "podrywania" twórców ludowych z jednej imprezy na drugą". (Festiwalowe podrywania. "Chłopska Droga" 1972, nr 53). Inny fakt: w czerwcu odbywa się również Festiwal Folkloru Ziem Nizinnych (Tarnów). Ten także dubluje pod względem tematycznym wyżej omówione festiwale. Duża ilość imprez w czerwcu powoduje, że nawet ogólnopolskie imprezy nie dają pełnego przeglądu osiągnięć zespołów z całego kraju, gdyż poszczególne imprezy "zatrudniają" zespoły do występów w rozlicznych lokalnych "dniach", "festiwalach", "konkursach" . Festiwał Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu zdobywa się na coraz to nowsze inicjatywy. I tak, w 1973 r. muzycy jednych zespołów musieli grać z innymi, improwizować na tematy podane przez konkurentów. Mgr Jadwiga Sobieska z Instytutu Sztuki PAN mówi, że cechą charakterystyczną tego festiwalu jest "korzystna przewaga ele men tów tradycy jnych nad tzw. twórczością na tle". (Nizinny czy górski. "Kurier Lubelski" z dnia 2 lipca 1973 r.). W artykule Nom się Tatry pokl.oniom ("Gazeta Krakowska" z dnia 5 czerwca 1973 r.) tak pisze się a Międzynarodowym Festiwalu Folkloru Ziem Górskich w Zakopanem: "Niegdyś lokalna impreza - zainicjowana przez garstkę zapaleńców przerodziła się po latach w wydarzenie o randze międzynarodowej". Dlaczego więc do tej pory organizacją festiwalu zajmują się społecznicy (nic umniejszamy tu ich ogromnych zasług), dokładający wielkich wysiłków, aby ta olbrzymia machina. jaką jest MFFZG, działała sprawnie. Przyznane jest co prawda pół etatu dla organizatorów, ale jak na imprezę ocenioną przez CIOFF w kategorii A, to chyba za mało. Stąd prawdopodobnie bierze się brak informacji o festiwalu w wojewódzkich punktach informacyjnych, muzeach etnograficznych (nie mówiąc o Ośrodku Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL). Przytoczmy jeszcze dwie charakterystyczne wypowiedzi prasowe: "Festiwale powinny się chyba odbywać pod większym niż dotychczas nadzorem naukowym etnologów, etnografów, historyków kultury, by nic wpajało się społeczeństwu niewłaściwych pojęć estetycznych o kulturze i sztuce najbardziej rodzimej. (FolkloT dziś. "Trybuna Ludu" z dnia 9 lipca 1973 r.) . ..Wykorzystujemy to, że nasz folklor ciągle żyje. Opn'Jcz "Śląska« i »Mazowsza", które rozsławiają nasz folklor w świecie, powinniśmy rozpatrzyć mo:i.liwość poka- �32;; Kronika zania przynajmniej Europie wybranych zespołów i solistów nurtu autentycznego. Przede wszystkim jednak dokładajmy starań o zachowanie tego, co jest. Wszędzie na świecie folklor ginie. I u nas proces ten jest nieodwracalny. Mecenat państwa pozwala podtrzymać tradycję nawet w sposób sztuczny, z czego wszyscy zdają sobie przecież sprawę - choć nie przestają się nią zachwycać". (Sztuka samookreślenia. "Życic Warszawy" z dnia 5 lipca 1973 r.j. Należy zatem jeszcze raz podkreślić słusznie wytkniętą przez prasę, wielokrotnie postulowaną przez Polskie Towarzystwo Ludoznawcze pilną potrzebę koordynacji imprez folklorystycznych i zapewnienia ich organizatorom właściwej opieki naukowej. Podkreślić także należy pilną potrzebę dobrze zorganizowanej informacji o imprezach, której brak obecnie utrudnia wszystkim orientację, a najbardziej zainteresowanym - pracę w wybranej dziedzinie badania folklol·u. Z materiałów Marcin ETNOGRAFICZNE WYSTAWY WOJ. CZASOWE ODiIE opracował Piotrowski EKSPONOWANE W 1973 R. BIAŁOSTOCKIE "Sztuka ludowa pięciu powiatów woj. białostockiego" * B i a ł y s t o k, Wzorcownia Spółdzielczego Zrzeszenia, marzec. Organizatorzy: Spółdzielcze Zrzeszenie Wytwórców Przemysłu Ludowego i Artystycznego, Muzeum Okręgowe. Scenariusz: Danuta Góral. "Dywany podwójne Scholastyki Krupowicz" B i a ł y s t o k, Galeria sztuki ludowej "Folklor", 20 IX-1 X. Organizatorzy: Spółdziecze Zrzeszenie Wytwórców Ludowych Przemysłu Ludowego i Artystycznego w Białymstoku, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych. Scenariusz: Danuta Góral, Jolanta Mrozowska. "Pokaz szopek i gwiazd kolędniczych oraz tkanin z motywami szopki kolędniczej" B i a ł y s t o k, Baszta - Galeria sztuki ludowej "Folklor", 2-30 XII. Organizator: Białostockie Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych. Scenariusz: Jerzy Szczucki. "Kowalstwo piękne i użyteczne" C i e c h a n o w i e c, Muzeum Rolnictwa, 15 IV-12 V. Scenariusz: Wanda Dowlaszewicz. "Tkanina ludowa powiatu Sejny" S e j n y, Powiatowy Dom Kultury, sala wystaw, 15 VIII-15 IX. Scenariusz: Marek Karpowicz, plastyk. "Sztuka ludowa Suwalszczyzny" S u v,' a ł k i, Muzeum Ziemi Suwalskiej, 26 V. WOJ. BYDGOSKIE "Prace twórców ludowych 1973" B r u s y, Klub Rolnika, wrzesień. Organizator: Gminny Ośrodek Kultury. Scenariusz: Witold Rolbiecki, kierownik GOK. "Przegląd dorobku twórczości ludowej powiatu chojnickiego" C h o j n i c e, Powiatowy Dom Kultury, 20 V-2 VI. Scenariusz: Krystyna Puchaiska. ~ \Vyslawy pokonkursowe oznaczono gwiazdką. �326 Kronika "Nasze hafty regionalne" C h o j n i c e, świetlica Spółdzielni Mieszkaniowej, 20-27 VI. Scenariusz: Daniela Stolman, konsult. naukowa: Albin Makowski. "Sztuka ludowa Ziemi Gdańskiej" (Kaszuby, Kociewie, Powiśle Warmińskie z Żuławami) G r u d z i ą d z, Muzeum, 30 X 1973-9 I 1974. Organizatorzy: Muzeum w Grudziądzu, Wojewódzki Dom Kultury w Gdańsku. Scenariusz: Stefania Liszkowska-Skurowa. "Wycinanki ludowe Bronisławy Dudy" I n o w r o c ł a w, Klub-czytelnia Miejskiej Biblioteki Publicznej, 17-20 VII. "Artysta ludowy W. Lica z Wdzydz - rzeźba ludowa kaszubska" S ę P ól n o, Powiatowy Dom Kultury, 3 II-18 V. Organizatorzy: Towarzystwo Kultury w Sęp6lnie i PPRN. Scenariusz: Krystyna Zaborowska. "Dawna polska tkanina ludowa" T o ruń, Muzeum Etnograficzne, czerwiec-październik. Scenariusz: Halina Mikułowska, Aleksander Błachowski. "Mikołaj Kopernik w rzeźbie ludowej" * T o ruń, Muzeum Etnograficzne, styczeń. Scenariusz: Aleksander Błachowski. "Wystawa rzeźby Stanisława Zagajewskiego" W ł o c ł a wek, Klub Międzynarodowej Prasy i Ksiąźki, 6-30 IX. Scenariusz: Janusz Rudek, plastyk; konsult. naukowa: A. Jackowski. "Współczesna sztuka ludowa na Kujawach" W ł o c ł a wek, Muzeum Kujawskie, 29 XI! 1972-10 I! 1973. Scenariusz: Romualda Hankowska. "I Biennale fajansu włocławskiego" W ł o c ł a wek, Muzeum Kujawskie, 10 XI 1973-3 I! 1974. Scenariusz: Romualda Hankowska, Marian Zapędowski. "Sztuka ludowa Pałuk" Ż n i n, Kawiarnia WSS "Zacisze", maj. Organizator: MUzeum Regionalne Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w Żninie. Scenariusz: Czesław Kawczyński. WOJ. GDAŃSKIE Jana artystów ludowych: Wilhelma Kujawskiego Korytkowskiego" E l b l ą g, Dom Kultury, styczeń. "Sztuka ludowa Polski Północnej" G d a ń s k, Dwór Artusa, 11 VIlI-2 IX. Organizatorzy: wydziały kultury WRN i wojewódzkie domy kultury w Gdańsku, Olsztynie, Koszalinie i Szczecinie oraz "Cepelia" i "Art-Region" z Sopotu. "Pomorskie zabawki ludowe" O l i w a, Pałac Opatów, 17 1II-3 VI. Organizator: Dział Etnografii Muzeum Narodowego w Gdańsku. Scenariusz: Krystyna Szałaśna. "Sztuka ludowa województwa gdańskiego" S z t u m, Muzeum Powiśla, 29 IV-16 V. Organizator: Wojewódzki Dom Kultury w Gdańsku. "Sztuka ludowa Ziemi Wejherowskiej" We j h e r o w o, Powiatowy Dom Kultury, 28 VI-2 VIII. Organizator: Powiatowy Dom Kultury w Wejherowie. Konsult. naukowa: Stefania Liszkowska-Skurowa. "Szopki, plakaty i obrazy na szkle o tematyce wigilijnej" * W d z y d z e K i s z e w s k i e, motel "Pod Niedźwiedziem", styczeń. Organizatorzy: redakcja "Dziennika Bałtyckiego" oraz Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. "Rzeźby z drewna i metalu �327 Kronika "Ludowe talenty" Wd z y d :.:e, Kaszubski Park Etnograficzny, czerwiec. Kaszubsko-Pomorskie, Klub "Pomorania". WOJ. Organizatorzy: Zrzeszenie KATOWICKIE "Bielskie rzemiosło artystyczne" B i e l s k o - B i a ł a, Dom Technika NOT, czerwiec. "Wystawa rzeźby ludowej w drewnie województwa katowickiego" * B i e l s k o - B i a ł a, Państwowe Muzeum, 6 VI-9 IX. Organizatorzy: Wydział tury PWRN, Państwowe Muzeum w Bielsku Białej, Spółdzielcze Zrzeszenie twórców Przemysłu Ludowego i Artystycznego w Czechowicach-Dziedzicach. narius:.:: Bernadetta Turno, konsult. naukowa: Barbara Bazielich. "Częstochowskie skrzynie malowane" C z ę s t o c h o w a, Muzeum, sierpień-wrzesień. Scenariusz: Henryk Łoś. "Prace twórców ludowych Podbeskidzia" S k o c z [)w, Międzyzakładowy Dom Kultury "Tryton", maj. "Rzemiosło artystyczne" S z c z y r k, sierpień. Organizatorzy: Spółdzielnia "Rzemieślnik" w Bielsku, Rzemieślnicza w Katowicach. "Prace twórców ludowych z Beskidu Śląskiego i Żywieckiego" S z c z y r k, Regionalny Ośrodek Kultury, sierpień. "Rzeźba ludowa powiatu tarnowskiego" T a r n o w s k i e Gór y, Muzeum, maj. Scenariusz: Janusz Modrzyński. "Współczesna ludowa i amatorska rzeźba i płaskorzeźba w węglu" Z a b r z e, Muzeum, grudzień. WOJ. KulWySce- Izba KIELECKIE "Współczesna sztuka ludowa Kielecczyzny" * K i e l c e, Dom Kultury "Walter" oraz Szydłowiec, Zamek, 5-9 VI. Organizatorzy: ..Cepelia" (Warsza'.va), Wydział Kultury PWRN, Stowarzyszenie Twórców Ludowych. Scenariusz: Rajmund Gruszczyński, artysta-rzeźbiarz; konsult. naukowa' Ka tarzyna Erber. "Rzeźby Bogusława Porzucka" K i e I c e. Klub ,.Ruchu" przy Wojewódzkim Sztabie Wojskowym, maj-ezen\'icc. Organizator: Wydział Kultury PPRN. Scenariusz: Jerzy Pałysiewiez, konsult. naukowa: A. Jackowski, Instytut Sztuki PAN. ,.Współczesna sakralna sztuka ludowa województwa kieleckiego" K i e l c e. Klub Stowarzyszenia PAX, 17 VI-31 VII. Organizatorzy: Woje\vódzki Oddział Stowarzyszenia PAX oraz ZZG Zespół Handlu "Veritas" (Warszawa). Sce:1ariusz: Stefan Rosiński. "Rzemiosło ludowe Kielecczyzny" K i e l c e, Muzeum Świętokrzyskie, 18 XI 1972-28 II 1973. Organizator: Muzeum S\viętokrzyskie. Scenariusz: Barbara Erber . •.Wystawa twórezości ludowej powiatu przysuskiego" p r z y s u c h a, Powiatowy Dom Kultury, 15-30 VI. .,Kultura ludowa regionu radomskiego" R a d o m, Muzeum Regionalne, 10 X (otwarcie). Scenariusz: Stefan Rosiilski, kon"ult. naukowa: J. Gajek. "Sztuka ludowa regionu sandomierskiego" S a n d o m i e r z. :VluzEum, 10 V-ll XI. Scenariusz: Teresa Przała. �Kronika WOJ. KO.sZALlr'iSKIE "Wystawa twórczości ludowej powiatu szczecińskiego" S z c z e c i n e k, Powiatowy Dom Kultury, wrzesień. "Prace plastyków-amatorów, rękodzielników i twórców ludowych" '" Z ł o t ó w, Powiatowy Dom Kultury i Muzeum Ziemi ZłotO\vskiej. kwiecieó. WOJ. KHAKOWSKIE "Twórczość ludowa Ziemi Brzeskiej" '" B l' Z e s k o, Kra k ó w, T a l' n Ó w, styczeń-grudzień. Organizatorzy: Wydział Kultury PWRN, domy kultury "V Brzesku, Krakowie i Tarnowie or"!1. Muzea w Krakowie i Tarnowie. "Prace twórcy ludowego z Wierzchosławic" Kra k ó w - 1\1Y d l n i k i, Ośrodek Kultury, styczeń. "Folklor w dziełach O. Kolberga oraz w wydawnictwach PTL i PWM" Kra k ó w, ColI. Novum Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1-5 VII. Organizatorzy: Zarząd Główny· Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Polskie Wydawnictwo Muzyczne. Scenariusz: red. red. Halina Czubińska, Maria Kielanowska-Bronowicz. Medard Tarko. Zob. sprawozdanie: "Lud" 1974, t. 58. s. :H7-3-l8. "Współczesna sztuka ludowa w Polsce" '" Kra k ó w, Pawilon wystawowy Biura Wystaw Artystycznych, 1-29 VII. Organizatorzy: Biuro Targów przy Muzeum Etnograficznym, Wydział Kultury PPRN, "Cepelia". Scenariusz: Helena Pierzchałowa, konsult. naukowa: Roman Reinfuss. "Wyroby rękodzieła ludowego i artystycznego" Kra k ó w, Dom Turysty, październik. Organizator: Spółdzielnia Pracy Przemysłl: Ludowego i Artystycznego. "Szopki krakowskie 1973" '" Kra k ó w, Muzeum Historyczne, 8 XII 1973-27 I 197-1.Scenariusz: Tamara Petryk. "Wystawa rzeźby ludowej i malarstwa na szkle regionu pienióskiego" Kro ś c i e n k o, Spółdzielnia Pracy PLiA "Pieniny", 11-25 VIII. Scenariusz: Tomasz Ligas, konsult. naukowa: Józef Bieniak, artysta-plastyk. "Hafty ludowe województwa krakowskiego" '" M a k ó w P o d h a l a ń s k i, Spółdzielnia Pracy PLiA "Makowianka", maj. "Rzeźba ludowa artystów źyjących w dawnym Państwie Muszyńskim" M u s z y n a, Muzeum Regionalne, październik. ,,\Vystawa kwiatów bibułkowych'" ;:VI Yś l e n i c e, Powiatowy Dom Kultury, maj-lipiec. Organizatorzy: Referat Kultury PPRN w Myślenicach, Wydział Kultury PWRN i "Cepelia" \\. Krako\':i •• Scenariusz: Jan Koezwara, konsult. naukowa: Irena Kuczek. "Rzeźba Franciszka Palki" N o w y S ą c z, Muzeum, 3 IX-15 X, Scenariusz: Teresa Maszczak. ,.Sztuka ludowa Podhala, Spisza, Orawy i Pienin' '" K o w y T a l' g, Powiatowy Dom Kultury, 20 VI-lO VIII. "Malarstwo na szkle" R a b k a. Muzeum, 21 V1-31 VII. "Współczesna sztuka ludowa Ziemi Sadeckiej" '" S t a l' y S ą c z, Spółdzielcze Zrzeszenie 'Wytwórców PLiA "Milenium", 19 \'1130 VIII. Scenariusz: Teresa Komornicka. "Malarstwo na szkle Zofii Gąsienicy-Roj, rzeźba Andrzeja Biernacika" Z a k o p a n e, Muzeum Tatrzańskie, 10 VIII-I5 IX. Scenariusz: Helena Srednia\\'ó �Kronika 329 "Malarstwo na szkle Zdzisława Walczaka" Z a k o p a n e, świetlica Związku Podhalan, wrzesień-październik. "Malarstwo na szkle Eweliny Pęksowej" Za k o p a n e, Muzeum Tatrzańskie, 17 XII (otwarcie). "Karol Englert - rzeźbiarz ludowy (1903-1970)" Z y w i e c, Muzeum Regionalne, 9-31 V. Scenariusz: Magdalena Meres. "Wystawa ludowego zdobnictwa bibułkowego"" Ż y w i e c, Muzeum Regionalne, 5-24 VI. Scenariusz: Magdalena Meres. WOJ. LUBELSKIE "Twórczość ludowa regionu hrubieszowskiego" H r u b i e s z ó w, Muzeum Państwowe, styczeń-luty, "Sztuka ludowa Lubelszczyzny" L u b l i n, "Chata Żaka" - sala UMCS, 9-15 V. Organizator: Muzeum Wsi Lubelskiej, Scenariusz: Elźbieta Kępa, Janina Petera. "Hafciarstwo ludowe w województwie lubelskim" L u b l i n, Muzeum Wsi Lubelskiej - "Dworek Wincentego Pola", 8-30 VI. Scenariusz: Elżbieta Kępa, "Tkactwo ludowe Lubelszczyzny" L u b l i n, Muzeum Wsi Lubelskiej - "Dworek Wincentego Pola", 4-31 VII. Scenariusz: Janina Petera, "Lubelskie stroje ludowe" L u b l i n, Muzeum Wsi Lubelskiej - "Dworek Wincentego Pola", 3-31 VIII. Scenariusz: Elżbieta Kępa, Janina Petera. "Malowanki z Zalipia" L u b l i n, Muzeum Wsi Lubelskiej - "Dworek Wincentego Pola", 4-29 IX, Scenariusz: Janina Petera. "Wieńce dożynkowe Ziemi Lubelskiej" L u b l i n, Muzeum Okręgowe, 15 IX-14 X, "Budownictwo drewniane w fotografii" L u b l i n, Muzeum Wsi Lubelskiej - "Dworek Wincentego Pola", 30 IX-3D XII. Scenariusz: .Jan Górak, "Sztuka ludowa Srodkowej Lubelszczyzny .. L u bl i n, Muzeum Okręgowe, 14 X-31 XII. Organizatorzy: Wydział Kultury PWRN, Zarząd Główny Stowarzyszenia Twórców Ludowych "Cepelia" (Warszawa!, Scenariusz: Maryla Grybel-Meksuła, Alfred Gouda. "Przegląd dorobku twórczego członków Stowarzyszenia Twórców Ludowych" L u b l i n, Miejski Dom Kultury, 1-2 XII. Organizator: Zarząd Główny Stowarzyszenia T\v[('lcÓ\\' Ludowych. Scenariusz: Celestyn Wrębi ak, Sabina Dados. "Wycinanki ludowe Ignacego Dobrzyńskiego" L u b l in, Komitet Wojewódzki PZPR - hall, 19-31 XII. Organizator: Muzeum Wsi Lubelskiej. Scenariusz: Elżbieta Kępa, WOJ. ŁODZI< JE "Obrazy Henryki Hakowej" B r z e z i n y, Muzeum Regionalne, wrzesień. Scenariusz: Elżbieta Putyńska. "Łęczycka sztuka ludowa" * K u t n o, Powiatowy Dom Kultury, 12-20 XI. "Sztuka ludovva Ziemi Łowieckiej" * L i P c e R e y m o n t o w s k i e, luty. Organizatorzy: Muzeum w Łowiczu, Wydział Kultury PPRN, Spółdzielnia Przemysłu Ludowego i Artystycznego "Sztuka Łowicka". �330 Kronika ,,65-lecie twórczości Marianny Sut" Ł o w i c z, Muzeum, wrzesień-październik. Organizatorzy: Muzeum Narodowe Oddział w Łowiczu, Towarzystwo Przyjaciół Muzeum w Łowiczu. "Tradycje tkackie w Polsce" Ł ó d Ź, Muzeum Historii Włókiennictwa, 30 VI-7 X. Scenariusz: Krystyna Kondratiukowa. "Polski strój ludowy w zbiorach Muzeum Archeologicznego Etnograficznego w Łodzi" Ł ó d Ź, Muzeum Archeologiczne Etnograficzne w Łodzi, 15 XI 1973-5 II 1974. Scenariusz: Elżbieta Królikowska. "lO-lecie twróczości Mieczysława Zeglińskiego - rzeźbiarza ludowego Ziemi Rawskiej" * R a waM a z o w i e c k a, Muzeum Ziemi Rawskiej, 5 V-30 X. "Współczesna rzeźba ludowa regionu sieradzkiego" Si e r a d z, Muzeum, 3 VIII-3 XII. Scenariusz: Elźbieta Delida. "Współczesna sztuka ludowa regionu sieradzkiego w XXX-leciu PRL" * S i e r a d z, Muzeum, 21 X-13 XI. Scenariusz: Elżbieta Delida, konsult. naukowa: Kazimiera Zawistowicz-Adamska. WOJ. OLSZTYNSKIE "Sztuka ludowa a rzemiosło artystyczne" O l s z t y n, Biuro Wystaw Artystycznych, marzec. "Nidzickie dni folkloru" N i d z i c a, Międzyzakładowy Klub "Relaks" przy Powiatowym 20 IV-7 V. Scenariusz: Andrzej Kuczyński. WOJ. O p o l e, Muzeum Domu Kultury, OPOLSKIE "Współczesna rzeźba ludowa Opolszczyzny" * Śląska Opolskiego, listopad. Scenariusz: Halina Jakubowska. WOJ. POZN.o\NSKIE "Wystawa prac Czesława Wętkowskiego - rzeźbiarza ludowego zc Skubraczewa w powiecie Mogilno" G n i e z n o, Muzeum, 8 V-26 VI. Scenariusz: Małgorzata Kasprzyk. "Sztuka ludowa w powiecie ostrowskim" O s t rów W i e l k o P o l s k i, sala II Liceum Ogólnokształcącego, 2-10 V. Scenariusz: Hanna Pawłowska, konsult. naukowa: Łucja Huzarewicz. "Ludowe malarstwo na szkle i lustrze" p i ł a, Muzeum im. S. Staszica, 20 V-18 VII. Scenariusz: Stanisław Błaszczyk. "Modele i dokumentacje wiatraków Feliksa Klaczyńskiego" p o z n a ń, Pałac Kultury, 15 V-25 VI. Scenariusz: Feliks Klaczyński, Franciszek Zarzycki; konsult. naukowa: Adama Glapa. "Wielkopolska sztuka ludowa" * p o z n a ń, Pałac Kultury, czerwiec. Organizatorzy: Wydział Kultury PWRN, Muzeum Narodowe, "Cepelia" . .,Rzeźby artysty ludowego Macieja Cwierzyka" p o z n a ń. Klub Międzynarodowej Prasy i Książki, wrzesień. "Pałucka twórczość ludowa" W ą g r o w i e c, Powiatowy Dom Kultury, sierpień-wrzesień. "Prace ludowych twórców regionu wrzesińskiego i młodych plastyków" W r z e ś n i a, Muzeum Regionalne, czerwiec. �Kronika WOJ. 331 RZESZOWSKIE "Ceramika ludowa" * L a ń c u t, Powiatowy Dom Kultury, 5-9 IX. "Prace twórców ludowych" S ę d z i s z ó w, Powiatowy Dom Kultury, listopad. WOJ. SZCZECIŃSKIE "Współczesna rzeźba ludowa regionu szczecińskiego w zbiorach Działu Etnografii Muzeum Narodowego w Szczecinie" M y ś l i bór z, Powiatowy Dom Kultury, 10 XI-15 XII. "Sztuka ludowa Ziemi Wejherowskiej" S z c z e c in, Zamek Książąt Pomorskich, 7-28 IV. Organizator: Powiatowy Dom Kultury w Wejherowie, konsult. naukowa: Stefania Liszkowska-Skurowa. "Wystawa pisanki ludowej regionu szczecińskiego"* S z c z e c i n, Muzeum Narodowe, 19 IV-7 V. Scenariusz: Jacek Lapott. "Tkaniny i hafty ludowe na Pomorzu Zachodnim" S z c z e c i n, Muzeum Narodowe, 12 V-ID X. Scenariusz: Maria Pinińska. "Sztuka górali podtatrzańskich" S z c z e c i n, Zamek Książąt Pomorskich, Wojewódzki Dom Kultury, 24 X-H XL Organizator: Dział Etnograficzny Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem. Scenariusz: Helena Sredniawa. "Wystawa sztuki ludowej i twórczości amatorskiej" S z c z e c i n, Wojewódzki Dom Kultury, 12 XII 1973-6 I 1974. Scenariusz Hanna Orzha, konsult. naukowa: Elżbieta Adamska-Nalewa. "Wystawa wieńca dożynkowego" * S z c z e c i n, Muzeum Narodowe, 19 IX 1973-20 II 1974. Scenariusz: Jacek Lapott. WOJ. WARSZAWSKIE "Sztuka ludowa powiatów Południowego Mazowsza" G a r wo l i n, G r o d z i s k, M a z o w i e c k i, G rój e c, M i ń s k M a z o w i e cki, Otwock, Piaseczno, Ryki, Wołomin, 15 IV-28 XII. Organizatorzy: powiatowe domy kultury w wymienonych miejscowościach. Scenariusz: Aleksander Błachowski. "Wystawa twórczości ludowej czterech powiatów Podlasia" (Węgrów, Sokołów Podlaski, Siedlce, Losice) * Ł o s i c e, S i e d l c e, S o koł ó w P o d l a s k i i W ę g rów, 1 VI-l4 VII. Organizatorzy: powiatowe domy kultury i spółdzielnie pracy PLiA w wymienionych miejscowościach, "Cepelia" (Warszawa). "Prace młodych twórców ludowych" O s t r o lęk a, Wydział Kultury PWRN, czerwiec. "Artystyczne kowalstwo ludowe" P ł o c k, Muzeum Mazowieckie, lipiec. "Współczesna tkanina ludowa Mazowsza" P ł o c k, Muzeum Mazowieckie, lipiec. Organizatorzy: Muzeum Mazowieckie w Płocku, Muzeum Historii Ruchu Robotniczego miasta Żyrardowa. "Sztuka ludowa Puszczy Białej" * P u ł t u s k, Muzeum Regionalne, 22 VII-3 IX. Scenariusz: Józef Śniegocki. "Sierpecka rzeżba ludowa" R a c i ą ż k. T u c h o l i, Ośrodek Kultury, 7-16 VI. Organizator: Muzeum Etnograficzne w Sierpcu. Scenariusz: Tadeusz Zaremba. �332 Kronika "Czesława Konopka - artystka ludowa z Puszczy Białej" W a r s z a w a, Galeria Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Łazienkach, 15 XII 1972-15 I 1973. Scenariusz: Aleksander Błachowski, konsult. naukowa: Barbara Zagórna-Tężycka. "Świętokrzyskie kwiaty i pająki" W a r s z a w a, Dom Chłopa, styczeń. Organizator: Wydział Kultury PPRN. "Malarstwo na szkle Eweliny Pęksowcj z Zakopanego" War s z a w a, Dom Chłopa, 3 1II-5 IV. Scenariusz: Andrzej Skoczylas. "Współczesna twórczość ludowa Wielkopolski" W a r s z a w a, Dom Chłopa, 8-30 VI. Scenariusz: Andrzej Skoczylas. "Pokaz naj cenniejszych zabytków Państwowego Muzeum Etnograficznego" W a r s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 14 VII-31 VIII. Konsult. naukowa: Kazimierz Pietkiewicz. "Ludowe malowanki województwa warszawskiego i lubelskiego" * W a r s z a w a, Łazienki (Stara Kordegarda), pażdziernik. Organizator: "Cepelia'· . ••Współczesna tkanina ludo"va Mazowsza" Żyr a l' d ó w, Muzeum Historii Ruchu Robotniczego, 20 VII-2 IX. Scenariusz: Ewa Bączyńska. WOJ. WROCLAWSKIJC ••Rzeźba ludowa Józefa Serwika" W r o c ł a W, Muzeum Etnograficzne, 10-30 III. Scenariusz: Krystyna Gerliczowa. konsult. naukowa: Ewa Jęczalik. "Pisanki i palmy wielkanocne" W l' o c ł a w, Muzeum Etnograficzne, 8-15 IV. Scenariusz: Maria Gołu bkow . ••Współczesna ceramika ludowa na Dolnym Śląsku" W r o c ł a w, Muzeum Etnograficzne, 15-21 VII. Scenariusz: Maria Gołubkow, kon~.ult. naukowa: Barbara Jankowska. WOJ. ZmLONOGORSKH: "Region Podhala" G o r z ó w W i e l k o p o l s k i, Muzeum Regionalne, 29 IV-·ZU VI. Organizator: Etnograficzny Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem. Scenariusz: Helena niawa. Wystawy o tematyce KRAJE zagraniczncj Dział Sred- w Polsce EUROPEJSKIE "Nasze nowe i stare miasto" (Bułgaria). Dni Wielkiego Tyrnowa w Krakowie KI' a k ó w. Pawilon wystawowy Biura Wystaw Artystycznych, 21-27. V. "Współczesna sztuka ludowa Wschodniej Słowacji" (CSRS). Dni kultury Wschodniej Słowacji Jar o s ł a w, Muzeum, 18-28 X. Scenariusz: Jan Koma (Muzeum w Presove). "Sztuka ludowa Macedonii" (Jugosławia) Kra k ó w, Muzeum Etnograficzne, kwiecień: Warszawa, Muzeum Archeologiczne. 15 III-ID IV; Bytom, Muzeum Górnośląskie, maj. Współorganizator: Muzeum Etnologiczne w Skopje. "Prace twórców ludowych w Rostocku" (NRD) S z c z e c i n, Zamek Książąt Pomorskich, pażdziernik. �:333 Kronika "Norwegia w strojach ludowych - laleczki Rónnaug Petterssen" B y t o m, Muzeum Górnośląskie, 25 X-25 XI. Scenariusz: Barbara Bazielich, konsult. naukowa: Aagot Noss (Norsk Folkemuseum w Oslo). "Rumuńska sztuka ludowa" G r u d z i ą d z, Muzeum, 30 XI 1972-13 III 1973. Scenariusz: Bożena Sikorska-Nowacka, Jadwiga Drozdowska. "Twórczość ludowa Białorusi" (ZSRR). Dni Białorusi w Polsce. B i a ł y s t o k, Muzeum Ruchu Rewolucyjnego, lipiec. Scenariusz: Włodzimierz Żygałow, Włodzimierz Tkaczenko - plastycy z Grodna; P u ł t u s k, Powiatowy Dom Kultury, lipiec; War s z a w a, sala Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych, lipiec. "Etnografia Syberii - badania polskie w XIX wieku" (ZSRR) W r o c ł a w, Muzeum Etnograficzne, październik. "Tradycje i współczesność w twórczości artystów ludowych narodów Związku Radzieckiego" War s z a w a, Dom Artysty Plastyka, listopad; S z c z e c i n, Zamek Książąt Pomorskich, grudzień. "Ludowe ubiory w republikach ZSRR" P ł o c k, Dom Kultury Budowniczych Kombinatu, marzec. Scenariusz: Edward Kostka, artysta plastyk. "Sztuka ludowa krajów socjalistycznych" R z e s z ó w, Dom Sztuki, maj. KRAJE POZAEUROPEJSKIE "Z kraju kwitnącej wiśni" (Japonia) B i c r u t o w i c c, Dom Wczasowy "Morskie Oko", 23 VII-15 X. Współorganizatorzy: Muzeum Archeologiczne we Wrocławiu, Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi, Uniwersytet Aoyama Gakuin w Tokio. "Folklor Maroka w malarstwie Zofii Piramowicz". (Wystawa połączona z pokazem strojów, tkanin i rzemiosła marokańskiego) Kra k Ó w, Muzeum Etnograficzne, maj. "Meksykańska sztuka ludowa" Kra k ó w, Muzeum Etnograficzne, styczeń; VV a r s z a wa, Galeria Sztuki Współczesnej, luty. Organizatorzy: Muzeum Etnograficzne w Krakowie, Museo de las Culturas w Meksyku. P o z n a Ii. Muzeum Archeologiczne, 20 IX 1973-13 I 1974. Scenariusz: Carlos Hermandez Serwano. "Sztuka Archipelagu Nusantary" (Indonezja) W r o c ł a w, Muzeum Archeologiczne, 2 XII 1972-12 VIII 1973. Scenariusz: Andrzej Wawrzyniak, konsult. naukowa: Marian Godlewski, Anna Kozyra. G l i w i c e, Muzeum, 15 IX 1973-14 I 1974. Scenariusz: Elżbieta Łuczak. "Starożytne Peru" Kra k ó w, Muzeum Archeologiczne, grudzień. Polskie wystawy etnograficzne za granicą BUŁGARIA "Polska sztuka ludowa i rękodzieło" S o f i a, Ośrodek Kultury Polskiej, czerwiec. "Polska Sztuka ludowa" (Wystawa połączona z kiermaszem) S o f i a, Organizator: Spółdzielnia Przemysłu Ludowego i Artystycznego spiańskiego \V Krakowie. im. S. Wy- �334 Kronika CZECHOSŁOWACJ Cieszyn towy. C z e s k i, A "Hafty i koronki śląskie" grudzień. Organizator: Polski Związek Kulturalno-Oświa- "Tkanina artystyczna i regionalne lalki" P r a g a, Ośrodek Kultury Polskiej, 20-30 XI. Organizator: Spółdzielnia Ludowego i Artystycznego w Krakowie. Przemysłu DANIA A s n a e s, "Hus et" ("Dom" penhadze. "Polska sztuka ludowa" Klub), kwiecień. Organizator: Ambasada PRL w Ko- HOLANDIA "Polski przemysł ludowy i artystyczny" (Wystawa połączona z kiermaszem) H a g a, grudzień. Organizator: "Cepelia", Ambasada PRL w Hadze. NIEMIECKIA REPUBLIKA DEMOKRATYCZNA "Polska sztuka ludowa" (Wystawa połączona z kiermaszem) B e r l i n, Ośrodek Kultury Polskiej; L i P s k, Ośrodek Informacji i Kultury Polskiej, marzec-kwiecień i wrzesień. Organizator: Spółdzielnia Przemysłu Ludowego i Artystycznego im. S. Wyspiańskiego w Krakowie. "Sztuka ludowa Kujaw i Pomorza" L i P s k, Ośrodek Informacji i Kultury Polskiej, grudzień. Organizator: KujawskoPomorskie Towarzystwo Kulturalne. "Wielkopolska sztuka ludowa" S e n f t e n b e r g, październik. Organizator: Muzeum Kultury Sztuki Ludowej w Poznaniu. "Góralska sztuka ludowa" T e m p l i n, Muzeum Etnograficzne, 18 V-20 VI. Organizator: Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem. Scenariusz: Helena Sredniawa. SZWAJCARIA L o z a n n a, Muzeum ficzne w Krakowie. Sztuki "Polska sztuka ludowa" Użytkowej, grudzień. Organizator: Muzeum Etnogra- Z materiałów ODiIE opracowała Teresa Zakrzewska ETNOGRAFIA SYBERII - WYSTAWA POLSKIE BADANIA W XIX WIEKU ETNQGRAFICZNA, WROCŁAW 1973 W roku 1883 polski przyrodnik Benedykt Dybowski, którego zasługi na polu badań enograficznych tubylców syberyjskich nie zostały do dzisiaj w pełni przedstawione, opuścił Kamczatkę, gdzie przez okres czterech lat pełnił funkcję lekarza okręgowego. Wróciwszy do kraju przywiózł ze sobą olbrzymie zbiory przyrodnicze �Kronika 335 i etnograficzne, które w 1884 r. eksponowane były na dwu wysta\vach w Warszawie i Lwowie '. Po zmiennych kolejach losu i znacznym zdekompletowaniu etnograficzna kolekcja B. Dybowskiego weszła w skład zbiorów Muzeum Etnograficznego w Krakowie, gdzie przechowywana jest do chwili obecnej. W jej skład wchodzi interesujący katalog zabytków związanych z kulturą mieszkańców Kamczatki i Wysp Aleuckich 2. Bez wątpienia są to najcenniejsze zbiory etnograficzne muzealnictwa polskiego, które dotyczą Syberii, szkoda jednak, że nie są one eksponowane na stałej wystawie i nie zostały jeszcze należycie opracowane. Z okazji I naukowej konferencji na temat historii kontaktów polsko-rosyjskich w dziedzinie etnografii, obradującej we Wrocławiu w dniach 19 i 20 września 1973 r. (zob. komunikat na s. 312), otwarto w Muzeum Etnograficznym - Oddziale Muzeum Narodowego we Wrocławiu wystawę pod wspomnianą w tytule nazwą: "Etnografia Syberii - badania polskie w XIX wieku". Pokazano na niej właśnie, po raz pierwszy nieomaiże od stu lat, część cennego zbioru B. Dybowskiego, stanowiącego główny dział ekspozycji. Wystawa doszła do skutku dzięki poparciu dyrekcji Muzeum Narodowego i szczególnemu zaangażowaniu się pracowników Muzeum Etnograficznego we Wrocławiu w osobach dr Ewy Jęczalik i mgr Magdaleny Rostworowskiej 3. Wystawę poprzedziła mozolna praca nad dokonaniem wyboru przedmiotów do ekspozycji, chodziło bowiem o taki dobór zabytków, aby całość w sposób najbardziej zbliżony do rzeczywistości oddawała obraz materialnej kultury ludów Syberii. Główną uwagę skierowano więc tutaj na obiekty charakteryzujące odzież (znalazły się na wystawie ubiory Itelmenów z Kamczatki, Koriaków i Czukczów, misternie zdobiona odzież Ewenów i odzież ze skór rybich używana przez Aleutów przy połowach ryb i ssaków morskich), transport i komunikację, myśliwstwo i rybołówstwo (z morskim zajęciem Aleutów wiązały się pokazane na wystawie modele różnego rodzaju łodzi oraz harpuny wyrzucane ze specjalnych miotaczy i różne gatunki strzał), wytwory sztuki ludowej, np. rzeźby w kle morsa oraz naczynia plecione z trawy morskiej lub wykonane z kory brzozowej. Poważne luki materiałowe utrudniły jednak w dużym stopniu pierwotne zamierzenie organizatorów wystawy. idące w kierunku zaprezentowania całościowego obrazu kultury ludów Syberii. Najdokładniej pokazano kulturę Itelmenów - ludu liczącego obecnie tysiąc osób i mieszkającego w paru osadach na zachodnim wybrzeżu Kamczatki. Ta część ekspozycji oparta była wyłącznie o zbiory B. Dybowskiego, które przc\vażały na wystawie. Podkreślić tutaj trzeba, że badacz ten, prze1 KataLog etnograficznej wystawy Kamczatki, Lwów 1884; K. Jurkiewicz, Wystawa etnogn/ficzno-przyrodnicza D-ra Dybowskicgo. "Kłosy" 1884, t. 38, s. 150-151, 160, 171, 189-190, 207208; Sęp [pseud.], Wystawa Dra B. Dybowskiego. "Biesiada Liter,acka" 1884, t. 17, s. 115; F. Sulimirski, Dr Benedykt Dybowski i wystawa jego zbiorów. "Wędrowiec" 1384, t. 22, s. 79BO, 86-87; tenże, Wystawa zbiorów pro!. B. DybowsTdego. "Kurier Warszawski" 1884, nr 456, s. 1-2; W. G'f., Wystawa D-rlI Dybowskiego. "Prawda" 1884, t. 4, s. 88. 2 Jak wyn'ka ze stat'ych kaTt inwentarzowych Muzeum Techniczno-Pr·zemyslowego \If Krakowie, znajdujących się roo niedawna w krakowskim Muzeum Na,rodowym, w 1886 r. zbiory wystawy kamczackiej B. Dybowskiego zostały zakupione przez dy-rekcję Muzeum Techniczno-Przemysłowego, a z chwilą likwidacji tej placówki pr'Zeszły w posiadal'llie Muzeum Narodowego w K.rak·owle. W 1913 r. niewielka ich częśćzostał<l przekazana Muzeum Etnograficznemu w Krakowie, zaś w latach sześćd2Jiesiątych Muzeum to otrzymało dalszą część zbioru, mianowicie bogatą kolekcję odzieży kamc'za·ckiej. 8 Organizatorzy konferencji serdecznie dziękują kierowl'llictwu Muzeum .Nar·odowego i Muzeum Etnograficznego we Wrocławiu za urządzenie i otwa,rcie tej wystawy VI czasie obrad. �Kronika bywając na Kamczatce, w sposób celowy i systematyczny uzupełniał kolekcję etnograficzną przeznaczoną dla Polski. Gdy np. ze względów czysto transportowych nie miał możliwości dostarczenia do kraju łodzi i sań używanych przez ludy zamieszkujące Kamczatkę i Wyspy Aleuckie, wykorzystał zdolności "rzemieślników" tubylczych, którzy wykonali dokładne modele tych przedmiotów. Część z nich znalazła się na wystawie. W grupie tych eksponatów zasługują na wyróżnienie modele starych sań itelmeńskich, które poza terenem półwyspu kamczackiego nie posiadały swych odpowiedników pod względem formy. Sanie te odgrywały niezmiernie ważną rolę w życiu Itelmenów. Części składowe sań spojone rzemieniami z foczej skóry czyniły je podatnymi na wszelkie nierówności terenowe. Szerokie i cienkie płozy zgrubione były w miejscu zetknięcia się ze stramami. W zgrubieniach tych znajdowały się otwory, poprzez które przewleczone były rzemienie mocujące stramy. Kosz pleciony ze skóry i giętych prętów umocowany był na stramach stanowiących naturalną całość z nasadami. Niektóre CZęŚCIsań itelmeńskich były zdobione, przeważnie prostym ornamentem geometrycznym. Jako siły pociągowej Itelmeni używali psów, które do zaprzęgu zakładane były parami z jednym przewodnikiem. Sanie te już w początkach XIX stulecia zaczęły wychodzić z użycia, aby w latach póżniejszych zniknąć bezpowrotnie. Cennym uzupełnieniem wystawy były unikalne rękopisy i stare druki dotyczące Syberii, książki pisane przez ludzi, którzy przebywali za Uralem w XVII-XIX w., a także mapy ilustrujące szlaki wędrówek polskich badaczy i zesłańców po tych obszarach. Zaletą ekspozycji był jej kameralny charakter, umożliwiający nieprofesjonalistom łatwiejsze zorientowanie się w zróżnicowaniu form prezentowanych wytworów kultury materialnej. Zarówno sposób prezentacji (w formie etnograficznej wystawy) polskich badań nad ludami Syberii, jak też charakter zbioru (w przeważającej mierze noszący znamiona dziedzictwa narodowego) sprawiły, że wystawa wywolała duże zainteresowanie szerokich kręgów społeczeństwa. Materialny kształt zainteresowań poprzednich pokoleń Polaków etnografią ludów Syberii, który zaprezentowano na wystawie, potwierdził raz jeszcze, że w zakresie tym nauka polska osiągnęła rezultaty warte przypomnienia i systematycznego opracowania. Antoni WYSTAWA ,.DZIEŁ WSZYSTKICH" OSKARA KOLBERGA Ku.czyński W MOSKWIE Wysta\\-a Dzieł wszystkich O. Kolberga w Związku Radzieckim była przygotowywana od dłuższego czasu w ramach współpracy Redakcji Naczelnej DWOK z Ludową Spółdzielnią Wydawniczą, Polskim Wydawnictwem Muzycznym i Zarządem Głównym Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej. Przygotowano na Wystawę 16 plansz kolorowych wykonanych artystycznie przez plastyka, Katalog Wystawy w języku rosyjskim (nakład 2 tys. egzemplarzy), wszystkie wydane tomy Dzieł (w liczbie 56) oraz szereg elementów zdobniczych. Transportem substancji wystawienniczej zajął się Zarząd Główny TPPR, a ustawieniem Wystawy także Zarząd Główny Towarzystwa Przyjaźni Radziecko-Polskiej przy współpracy kierownictwa Biblioteki im. W. Lenina w Moskwie. �Kronika Wystawa została urządzona na dziel'1 2 kwietnia 1974 r., w ramach Wystawy Książki Polskiej, jaka miala miejsce w hallu I piętra tejże Biblioteki. Ze względu na szereg okoliczności, samo uroczyste otwarcie 'Wystawy Dzid wszystkich O, Koloerga zostało przesunięte na dzień 12 kwietnia 1974 r. o godzinie 12. Przy licznie ::gromadzonej publiczności, szczelnie wypeiniającej hall Biblioteki, Wystawę otworzył dyrektor Biblioteki im. W. Lenina, prof. dr Nikolaj M. Sikorski. Uwydatnił on znaczenie Wystawy Książki Polskiej w Moskwie, szczególnie zaś właśnie Dziel lL'szystkich O, Kolberga jaKo wydawnictwa monumentalnego, świadczącego o po'.':ażnym dorobku nauki polskiej, wskazał też na wyjątkową postać Kolberga. Z kolei prof. dr Igor Belza, znany specjalista z zakresu historii kultury polskiej i mu-' 2ykologii, aktualny prezes Zarządu Głównego TPRP, w gorących słowach scharak:eryzowal osiągnięcia badawcze Kolberga i znaczenie jego Dziel dla kultury ; nauki zarówno dawniej, jak i dzisiaj i podkreślil, że wydanie Dzieł Kolberga jest :zymś wyjątkowym i należy do najbardziej znamiennych osiągnięć kultury pol- L ·•..yS1:lWV [):w! U:..,:.II,-;tkicll OSk<ll'~l Kolberga \V IVlosk\\'ic, kwieciell 1974 \v ran'Dch Dni Kultury Polskiej, ,kic,l: '.\'yra~ii zadowo1cnic, że pierwsza wystawa Dziel ma mleJsce w Mosk\vie. ~Q,'t~'pni(' przcmawiaJ redaktor naczelny Dziel, proL dr J. Burszta. Zbliżył on słu,'haczy rio "ame] postaci Kolberga, scharakteryzował jego monumentalne dzieło ",skazał na jego symholiczne znaczenie dla współpracy międzynarodowej w za;-:'csi(Okultury i nauki. \\' końeu przemawiał prezes Ludowej Spółdzielni Wydawniczej, poseł na Sejm. Zygmu;,t Surowiec. Skoncentrował się on na osiągnięciach i planach wydawni.::ych LSW \\ zakresie udostępnienia literatury rosyjskiej i radzieckiej w Polsce i.udo\\'c,i, 22 -- .Lud. ~.. ")9 �338 Kronika Po uroczystym otwarciu Wystawy zebrani zadawali pytania szczegółowe i żywo interesowali się samą ekspozycją, która ma być udostępniona publiczności jeszczE' przez dłuższy czas. Była też mowa o tym, by ekspozycję pokazać także \\" innych miastach Związku Radzieckiego. Józef OTWARCIE MUZEUM OSKARA KOLBERGA Dllrs:zta W PRZYSUSZE Staraniem Przysuskiego Towarzystwa Kulturalnego im. O. Kolberga w Przysusze, popartym przez władze administracyjne i czynniki społeczno-polityczne miasta i powiatu, oraz przy pomocy Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego - Redakcji DzieŁ wszystkich O. Kolberga, zostało utworzone w Przysusze Muzeum Oskara Kolberga. Słowa prawdziwego uznania za powołanie do życia placówki należą się organizatorom, a zwłaszcza członkom Zarządu Przysuskiego Towarzystwa Kulturalnego im. O. Kolberga w osobach: Hieronim Cichocki - prezes, mgr Tadeusz Głowacki zastępca prezesa, Stanisław Ambrożek - sekretarz, Marian Ślufarski - skarbnik. b. poseł mgr Piotr Wrzeszcz, Stefan Marczyński, Marian Kwapień, zmarły niedawno mgr Stefan Kotlarczyk i wielu innych. Działacze ci osiągnęli bardzo duży sukces. Utworzone przez nich Muzeum jest bowiem pierwszym w Polsce i na świecie muzeum kolbergowskim (wcześniejsze od tej placówki są izby pamięci O. Kolberga. jak np. izba w dworku w Modlnicy koło Krakowa, w której Kolberg mieszkał w latach 1871-1884, znajdująca się obecnie pod opieką Uniwersytetu Jagiellońskiego). Otwarcia nowej placówki dokonano w 160 rocznicę urodzin O. Kolberga, obchodzoną uroczyście podczas dorocznych "Dni Kolbergowskich" w Przysusze w dniach 8-9 czerwca 1974 1'. Muzeum mieści się w zabytkowym pałacyku Dębińskich z XVIII wieku, położonym w pobliżu muszli koncertowej w otoczeniu pięknego parku, w którym organizatorzy planują wkrótce rozpoczęcie budowy pomnika O. Kolberga. Chwilowo Muzeum dysponuje jedną salą wystawową oczekując w najbliższym czasie przyznania dalszych pomieszczeń oraz odpowiednich funduszów na gromadzenie zbiorów, ich konserwację i opracowanie oraz ekspozycję. Potrzeby placówki znajdują właściwe zrozumienie u władz miasta i powiatu. W nowootwartej sali muzealnej w dniu 9 czerwca 1974 1'. udostępniono zwiedzającym wystawę kolbergowską. Jej twórcami są: mgr Stefan Rosiński - kustosz Muzeum w Radomiu (scenariusz) i mgr Zbigniew Karbarz - artysta plastyk (opracowanie plastyczne wystawy oraz opracowanie graficzne plakatu i Katalogu Wystawy). Z satysfakcją można stwierdzić, że wystawę urządzono umiejętnie. Wśród sprzętów z dawnej epoki rozstawionych w izbie z zabytkowym kominkiem, stworzywszy tym samym wystrój żywo przypominający wnętrze XIX-wiecznego gabinetu etnografa, ukazano wszystko to, co w związku z Kolbergiem Muzeum zdołało do tej pory zgromadzić, a więc: kilka rękopisów terenowych (dar Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego), wydane tomy jego Dziel wszystkich, pierwodruki dzieła Lud. Jego zwyczaje ..., wiele fotokopii dokumentujących szcze- �339 KronIka góły biografii Kolberga i obrazujących kolbergowskie zbiory folkloru, jego prace, rozprawy etnograficzne itp., wreszcie fotoportrety uczonego, jego rodziców, rodzeństwa, współpracowników i in. Całość materiałów, rozmieszczonych czytelnie, w układzie chronologicznym i opatrzonych komentarzem bądź cytatami z dzieł Kolberga lub fragmentami opinii naukowych o jego dorobku, napisanymi artystycznie techniką ołówkową na płytach z surowego drewna, stanowiła estetyczny, przejrzysty choć skrótowy przegląd życia i działalności badawczo-naukowej i wydawniczej etnografa. Skromne obecnie zbiory nie pozwoliły - rzecz jasna - ukazać pełni działalności i zasług Kolberga. Zabrakło przede wszystkim akcentu muzykologicznego, podkreślającego twórczość Kolberga zarówno w dziedzinie kompozycji, jak i w opracowaniu melodii ludowych. Brak było również charakterystyki Kolberga jako zbieracza terenowego, a więc cechy najbardziej typowej dla jego sylwetki. Jak zapewniają organizatorzy, świadomi niedostatków wystawy, w przyszłości będzie możliwa realizacja pełniejszej ekspozycji, lub wystaw poświęconych wybranym tematom kolbergowskim, poprzez systematyczne poszerzanie zbiorów i ich naukowe opracowywanie. Już w tej chwili Muzeum rozwija poszukiwania i kontakty z wieloma instytucjami i osobami, m. in. z członkami rodziny Kolberga, jak np. z prof. drem Bogdanem Marconim w Warszawie i mgr Henrykiem Kolbergiem w Poznaniu, współpracuje z mgr Marią Turczynowiczową w Poznaniu, Redakcją Naczelną DzieL wszlIstkich O. Kolberga, Oddziałem Polskiej Akademii Nauk w Krakowie i in. Życzyć należy dużo wytrwałości i powodzenia w poszukiwaniach. Akt otwarcia Muzeum poprzedziła sesja popularnonaukowa poświęcona Kolbergowi, zorganizowana przez Zarząd Przysuskiego Towarzystwa Kulturalnego im. O. Kolberga oraz Wydział Kultury Urzędu Powiatowego w Przysusze. Sesja odbyła się z licznym udziałem władz politycznych i kulturalnych oraz przedstawicieli społeczeństwa. Referaty okolicznościowe wygłosili pracownicy naukowi Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu: prof. dr Józef Burszta, redaktor naczelny DzieL wszystkich O. Kolberga: Oskar Kolberg a kultura polska i dr Bogusław Linette: Kolberg jako etnomuzykolog. W sesji uczestniczyły także zespoły regionalne, które wykonały kilka pieśni. Uroczystości otwarcia Muzeum towarzyszyły także wystawy osiągnięć twórców ludowych (tkactwo, rzeźba, wycinanka) oraz przegląd kapel, chórów i zespołów artystycznych z powiatu przysuskiego i okolic, a nawet z Łodzi i Płocka. Medard USTANOWIENIE Tarko OGÓLNOPOLSKICH NAGRÓD IM. OSKARA KOLBERGA "ZA ZASŁUGI DLA KULTURY LUDOWEJ" W związku z 30-leciem Polski Ludowej redakcja mazowieckiego miesięcznika kulturalno-społecznego "Barwy", przy wszechstronnym poparciu środowisk artystycznych i naukowych oraz władz i instytucji terenowych i centralnych, ustanowiła w 1974 r. pierwsze w świecie doroczne ogólnopolskie Nagrody imienia Oskara Kolberga "Za zasługi dla kultury ludowej". Nagrody obejmują: medal im. O Kolberga, dyplom w oprawie skórzanej oraz nagrodę pieniężną, a przyznawane są �3-10 Kronika twórcom ludowym, popularyzatorom ludowej sztuki i kultury, działaczom, organizatorom, pracownikom naukowym badającym kulturę ludową oraz innym osobom i zespołom wyróżniającym się w dziedzinie inspirowania i upowszechniania twórczości ludowej. Powstał Fundusz Nagród, który zasilają swymi dotacjami następujące instytucje: Ministerstwo Kultury i Sztuki, Centralna Rada Spółdzielni "Samopomoc Chłopska", Centrala Spółdzielni Ogrodniczych, Centralny Związek Rolniczych Spółdzielni Produkcyjnych, Centralny Związek Spółdzielni Mleczarskich, Centralny Związek Spółdzielczości Pracy, Związek Spółdzielni Rękodzieła Ludowego i Artystycznego "Cepelia", Związek Autorów i Kompozytorów "Zaiks", Robotnicza Spóldzielnia Wydawnicza "Prasa-Książka-Ruch", Naczelna Rada Spółdzielcza, Związek Socjalistycznej Młodzieży Polskiej, oraz Rada Zakładowa Mazowieckich Zakładów Petrochemicznych w Płocku i Fabryka Maszyn Żniwnych w Płocku. Ideą przewodnią organizatorów i fundatorów nagród jest spotęgowanie twórczej roli kultury i sztuki ludowej w procesie kształtowania się współczesnej kultury narodu, spożytkowanie wzrastającego znaczenia jej oryginalności i odrębności w życiu współczesnym. Sztuka ludowa bowiem - jak stwierdzają - "... wyrosła z tradycji narodowych, przechowywana przez pokolenia, różni się nawet w poszczególnych regionach tego samego kraju. Czerpiąc z osiągnięć przeszłości zmienia się, przekształca, inspiruje twórczość zawodową, słowem spełnia doniosłą rolę artystyczną i kulturową. Nawet kontynuując odwieczne tradycje stała się - już przez samą różnorodność i oryginalność form - nieodzownie potrzebna w naszej cywilizacji. Dlatego należy czynić wszystko, aby i nasz folklor, nasza sztuka ludowa tak ciekawa i stosunkowo tak jeszcze autentyczna mogły rozwijać się coraz pełniej.''' W związku z tym jest rzeczą oczywistą, że ustanowiony przez redakcję ..Barw" naturalny, historycznie uzasadniony i najbardziej adekwatny patronat Oskara Kolberga nad całą inicjatywą nadaje nagrodom bardzo wysoką rangę moralną. zaś laureatom przynosi zaszczytne wyróżnienie. Imię Kolberga bowiem - jak wiemywiąże się ściśle z początkami polskiego i słowiańskiego zbieractwa tradycji ludo· wych, ludoznawstwa, z krzepnięciem etnograrii i folklorystyki polskiej jako nauki, której podstawę stworzył zebranymi materiałami dokumentującymi stan XIX-\\'ie, cznej kultury ludowej właśnie w jej regionalnych odrębnościach i narodowej oryginalności, a równocześnie w tysiącletnim związku z innymi kulturami Europy. w całym bogactwie wartości artystycznych oraz w zawartej w niej sile patriotyzmu i polskości - by służyły rozwojowi społeczeństwa. Służą one dziś społeczeństwu w postaci drukiem wydawanych jego Dzid wszystkich i będą skutecznie współuczestniczyć w realizacji wspomnianej idei. Kryterium wyboru i oceny dzieł twórczości ludowej czy działalności os,')b i zespolów jest przede wszystkim wartość artystyczna dzieła czy działalności, a następnie autentyzm, związek z tradycją lokalną i regionem, siła oddziaływania \\' środowisku, uznanie działalności, wartość dorobku badawczego lub organizacyjno-popularyzatorskiego, wydawniczego itp. Wyborem i oceną dzieł czy osc'lb kandydujących do nagrody zajmuje się 27-osobowa Komisja Nagród, w skład które.; wchodzą następujący specjaliści: mgr Aleksander Jackowski (Instytut Sztuki PAN) - przewodniczący, prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska (Univ,'crsytet Łódzki), doc. dr Maria Biernacka (Instytut Historii Kultury Materialnej PAN), dr Stanisław Błaszczyk (Muzeum Etnograficzne w Poznaniu. Oddział Muzeum Narodowego), mgr Aleksandra Bogucka (Polskie Wydawnictwo Muzyczne), prof. dr Józef Burszta (Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu, redaktor naczelny Dziel �Kronika ~-n wszystkich Oskara Kolberga), Bronisław Cukier (Stowarzyszenie Twórców Ludowych), dr Grażyna Dąbrowska (Instytut Sztuki PAN), mgr Henryk Gaworski (redaktor naczelny mies. "Barwy"), Juliusz Głowacki (redakcja mies. "Barwy") sekretarz Komisji, mgr Bożena Golcz ("Cepelia"), dr Anna Kuhczyńska-Iracka (Instytut Sztuki PAN), mgr Zofia Jaworska (Instytut Sztuki PAN), mgr Leszek Juricwicz (Ministerstwo Kultury i Sztuki), Konrad Kaszewski (Warszawski Komitet Wojewódzki PZPR), dr Kazimierz Pietkiewicz (Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie), prof. dr Ksawery Piwocki (Instytut Sztuki PAN), prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa (Uniwersytet Warszawski), prof. dr Roman Reinfuss (Uniwersytet Jagielloński), doc. dr hab. Dorota Simonides (Uniwersytet Wrocławski), dr Marian Soltysiak (Muzeum Mazowieckie w Płocku), mgr Elżbieta Staniak (Warszawski Urząd Wojewódzki), prof. dr Jan Stęszewski (Związek Kompozytorów Polskich), mgr Barbara Zagórna-Tężycka (Ministerstwo Kultury i Sztuki), mgr Wanda Uziembło (Instytut Kultury Współczesnej' PAN), mgr Tadeusz Więckowski ("Cepelia"), doc. dr Gustaw Zemła (Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie). Komitet Honorowy Nagród im. O. Kolberga stanowią: członek Biura Politycznego PZPR, wicepremier i minister Kultury i Sztuki, Józef Tejchma - przewodniczący; I sekretarz Warszawskiego Komitetu Wojewódzkiego PZPR Kazimierz Rokoszewski; Wojewoda Warszawski Franciszek Tekliński, z-ca kierownika Wydziału Kultury KC PZPR Edmund Makuch, pr'ezes ZG RSW "Prasa-Książka-Ruch" Stani-o sław Mojkowski, dyrektor Instytutu Sztuki PAN prof. dr Jułiusz Starzyński, członkowie PAN - prof. dr Kazimierz Dobrowolski i prof. 'dr Julian Krzyżanowski, prezydent m. Płocka Henryk Rybak. Po raz pierwszy medale i dyplomy oraz nagrody pieniężne w wysokości 15 tys. złotych wręczono w czerwcu 1974 r. Otrzymało je 12 następujących osób i zespołów: 1. Władysław Chajec rzeżbiarz ludowy ze wsi Kamienica Górna, pow. Jasło; 2. Michalina, Jadwiga i Zbigniew Ćwiżewiczowie z Bukowiny Tatrzańskiej - działacze kulturalni i popularyzatorzy folkloru góralskiego; 3. Justyna Grzegory tkaczka, hafciarka i wycinankarka ludowa ze wsi Złaków Borowy, pow. Łowicz; 4. Franciszek Horak - mistrz zdobniczy tradycyjnego stroju ludowego (metaloplastyka) z Cieszyna; 5. Janina Orynżyna z Warszawy - organizator przemysłu ludowego i artystycznego oraz autor kilku prac z tej dziedziny; 6. Franciszka Rybkowa z Lipska, pow. Dąbrowa - twórca regionalnego tkactwa, głównie dywanowego; 7. Jadwiga Sobieska z Warszawy - pracownik naukowy, współtwórca zbiorów folkloru pieśniowo-muzycznego Instytutu Sztuki PAN oraz podstaw etnomuzykologii polskiej; 8. Tomasz Śliwa ze Zbąszynia instrumentalista ludowy, zwlaszcza kożlarz, twórca znanej kapeli ludowej i wychowawca młodych muzyków ludowych; 9. Adam Zegadło - rzeźbiarz ludowy ze wsi Krzyżka, pow. Kielce; 10. Zespół regionalny "Kurpianka" z Kadzidła, pow. Ostrołęka; 11. Orawski Zespół Pieśni i Tańca "Zubrzyca Górna" (przy Związku Podhalan i Parku Etnograficznym w Zubrzycy Górnej, pow. Nowy Targ); 12. Związek Spółdzielni Rękodzieła Ludowego i Artystycznego "Cepelia" - członek Światowej Rady Rękodzieł (bez nagrody pieniężnej). Uroczystość wręczenia nargód odbyła się w Zamku książąt mazowieckich. w Płocku w dniu 22 czerwca 1974 r. podczas VIII Ogólnopolskiego Festiwalu Fol-· kloru. Aktu wręczenia dokonali: wicewojewoda warszawski Bolesław Rek i redaktor naczelny mies. "Barwy" Henryk Gaworski, w towarzystwie przewodniczącego Komisji Nagród mgra A. Jackowskiego i redaktora naczelnego Dziel wszystkich O. Kolberga prof. dra J. Burszty, prezydenta m. Płocka H. Rybaka, g()spodarza Zamku - dyrektora Muzeum Mazowieckiego dra M. Soltysiaka, licznie zgroma- �342 Kronika dzonych przedstawicieli władz kulturalnych województwa i powiatu, działaczy, folklorystów i miłośników folkloru, zespołów festiwalowych, gości zagranicznych i wielu innych osób. Z okazji wręczenia nagród i z racji Festiwalu otwarto w salach Muzeum Mazowieckiego wystawę polskiego stroju ludowego oraz twórczości ludowej reprezentującej dorobek laureatów nagród (według projektu T. Zaremby z Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie). Uruchomiono także wielki kiermasz sztuki ludowej. W czasie spotkania organizatorów i fundatorów nagród z laureatami wygłoszono kilka okolicznościowych pochwał i uwag praktycznych, mających związek z realizacją Nagród im. O. Kolberga. Redaktor naczelny Dziel WszlIstkich O. Kolberga, prof. dr J. Burszta, podkreślił m. in. znaczenie wydawania obecnie drukiem całej spuścizny rękopiśmiennej O. Kolberga dla rozwoju nauki i kultury, w tym dla coraz pełniejszego urzeczywistniania idei nagród. Organizatorzy Nagród im. O. Kolberga zamierzają poszerzyć zasięg prac, osób i zespołów nagradzanych (m. in. obejmując działalność zespołów polonijnych), jak również zwiększyć liczbę osób i instytucji terenowych (m. in. przcz włączenie towarzystw regionalnych) uczestniczących w wyborze i ocenie kandydatów do nagrody. Medurd MAGISTERIA I DOKTORATY Z ZAKRESU ETNOGRAFII PRACE Uniwersytet Turko W 1973 R. MAGISTERSKIE Jagielloński - Kraków CHODYŃSKA-BAR Elżbieta, Przeobrażenia sposobów i środków transportu we wsi Brenna, pow. Cieszyn, w latach 1945-1970, prof. dr Mieczysław Gładysz. GNIOT Mariola, Zatrudnienie pozarolnicze rodzin chłopskich we wsi Istebna w pow. cieszyńskim, prof. dr Mieczysław Gładysz. KRÓL Barbara, Gospodarka rolna we wsi Brenna w pow. cieszyńskim w okresie 1920-1970, prof. dr Mieczysław Gładysz. LIPOK-BIERWIACZONEK Maria, Czynniki wpływające na kształtowanie się więzi sołecznej na przykładzie wybranego przysiółka Wisły, prof. dr Mieczysław Gładysz. LIPA Maria, Przeobrażenia w zagrodzie chłopskiej we wsi Brenna, pow. Cieszyn, w latach 1945-1970, prof. dr Mieczysław Gładysz. PIEKŁO Stanisława, Gospodarka przyswajająca we wsi Brenna, pow. Cieszyn, w latach 1945-1970, prof. dr Mieczysław Gładysz. ROGALSKA-GARCZYŃSKA Małgorzata, Stan badań nad kulturą ludową Orawy. prof. dr Mieczysław Gładysz. RÓG Jan, Konsekwencje kulturowe migracji zarobkowych ludności polskiej ze Sląska na tereny rdzennych Niemiec w latach 1871-1939, prof. dr Mieczysław Gładysz. �343 Kronika TACZUK Ewa, Rozwój wnętrza mieszkalnego w Koniakowie, pow. Cieszyn, w końcu XIX i w XX wieku, prof. dr Mieczysław Gładysz. ZAJĄCZKOWSKA Janina, Stan i potrzeby badań etnograficznych w regionie sądeckim w XIX i w XX wieku, prof. dr Mieczysław Gładysz. ŻUROWSKI Stanisław, Stan badań na Podhalu do 1918 r., prof. dr Mieczysław Gładysz. U n i w e r s y t e t i m. A. M i c k i e w i c z a - P ozn a ń ADAMEK Elżbieta, Tradycja a współczesność na przykładzie rodziny w Ciężowicach, pow. Tarnów, prof. dr Józef Burszta. BUDZIK Kazimierz, Folklor stosowany w opinii odbiorców na przykładzie folkloru muzycznego, prof. dr Józef Burszta. BURBELKA Jolanta, Czynniki wpływające na rozwój kultury, prof. dr Józef Burszta. EFFENBERG Eugeniusz, Stare i nowe w zwyczajach i obrzędach dożynkowych na przykładzie wsi powiatu Nowy Tomyśl, prof. dr Józef Burszta. GIERSZEWSKI Zbigniew, Żegluga pełnomorska Polinezyjczyków i ich kontakty z Ameryką Południową, prof. dr Maria Frankowska. JERZAK-GIERSZEWSKA Teresa, Rola i znaczenie kobiety w kulturze Indian Amazonii: Jivaro, Witoto, Tukuna, prof. dr Maria Frankowska. KRĘŻAŁEK Marek, Wspókzesne życie kulturalne wsi podmiejskiej na przykładzie Dopiewa w pow. poznańskim, prof. dr Józef Burszta. KUBIAK Tadeusz, Współczesny stan zwyczajów i obrzędów dorocznych we wsiach pow. poznańskiego, prof. dr Józef Burszta. SZCZEPAŃSKA-KRĘŻAŁEK Iwona, Kazimierz Moszyński jako etnograf Słowiańszczyzny, prof. dr Józef BUrszta. Uniwersytet Warszawski BENEDYKTOWICZ Zbigniew, Wpływ klasztoru prawosławnego na funkcjonowanie sacrum i profanum (na przykładzie Grabarki), prof. dr Witold Dynowski. BOHDZIEWICZ Anna, Próba analizy i krytyki koncepcji subkultury nędzy Oscara Lewisa, prof. dr Witold Dynowski. MILEWSKA Anna, Upodobania estetyczne jako wyraz świadomości wspólnoty grupowej na przykładzie analizy wyposażenia wnętrz mieszkalnych wsi Rościszewo w pow. sierpeckim, doc. dr Zofia Sokolewicz. OSIŃSKA-PISKORZ Elżbieta, Społeczno-gospodarcze aspekty mechanizacji rolnictwa (na przykładzie wsi Haczów i Trześniów, pow. brzozowskiego), prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa. PRA WDZIC-GAŁĘSKI Jan Jakub, Stosunki wewnętrzne w mieszanych wyznaniowo i ctnicznie społecznościach wiejskich na Podlasiu, prof. dr Witold Dynowski. SŁOWIŃSKA Ewa, Rola zwyczajów dorocznych w życiu kulturalnym wsi Rościszewo w tradycji współczesności, doc. dr Zofia Sokolewicz. STOMMA Ludwik, Ludowe obrzędy weselne w Polsce XIX wieku, doc. dr Zofia Sokolewicz. WALENDZIAK Teresa, Ziemia i zawód rolnika w strukturze zawodowej i kulturze wsi współczesnej na tle jej historii (na przykładzie wsi Haczów i Trześniów, woj. rzeszowskiego), prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa. WASILEWSKI Sławomir Jerzy, Kategoria przestrzeni w kulturze mongolskiej. Analiza niektórych układów terytorialnych, prof. dr Witold Dynowski. �34'1 Kroni1-\Cl U n i we r s y t e t i m. B. B i e l' u ta - W l' o c ł a'.'.' FIAt AS Jan, Kult przodków w wierzeniach i zwyczajach ludów Oceanii. pro' dr Aleksander Godlewski. CZCCHNOWSKA Barbara, Prawo własności u ludów Oceanii, prof. dr Aleksande:' Godlewski, DERKACZ Bronisław, Współdziałanie społeczno-gospodarcze we '.'.'si dolnośląskie;, doc. er Adolf Nasz. DURACZYŃSKI Grzegorz, Tradycyjna obrzędowość okresu wiosennego na Dolnyr:-, Śląsku, doc. dr Adolf Nasz. GÓRECKA Bogumiła, Życie kobiety wiejskiej na Ziemiach Zachodnich i Północnych w świetle literatury pamiętnikarskiej, doc. dr Adolf Nasz, KLUKA Krzysztof, Struktury społeczno-polityczne Azteków i Inków. Studiuffi porównawcze, prof. dr Aleksander Godlewski. FAJCES Jam.:sz, Powstanie świata i człowieka na podstawie mitów z pięciu częśc' świata, proi', dr Aleksander Godlewski. SOKOL Wiesława, Wpływ industrializacji na przemiany społeczno-kulturo\\'C \\'S' dolr:ośląskiej na przyk!adzie wsi Gogołowice w pow, Lubul doc, dt' ."'dolf Nasz, PRACE DOKTOHSKJE Uniwersytet Jagiellol13ki DZIĘGIEL Leszek, Rolnictwo chłopskie \y Afryce Wschodniej, Sludi'.:m 7, dziedzin,' antropologii ekonomicznej. Promotor: prof. dr Ar.c.'rzcj W<:li!4órski. Praca rozpoczyna się szczegółowym opisem zagrody Luo, z pod'1:liem układ\.,;. pól i rozmieszczeniem bydła w zagrodzie. Stopniowo autor [r-::ecl1odzi do opisc i analizy większych form, rozciągających się początkowo na ealą Kenię, a potem r:a terytorium Ugandy i Tanganiki. Studium jest doprowadzone do okresu uzy~kar:ia nepodległości przez te trzy kraje; następnie analizuje autor zmiany ,;poleczLo-gospodarcze powstale w wyniku przemian politycznych, Praca liczy \\' całośc: 393 strony i uwzględnia ponad IOU pozycji bibliograficznych. PETERA Janina, Kultura pasterzy Aromunów przeobrażenia, Promotor: prof. dr Jadwiga - koczownikf,\\ Klimaszewska, ',,' Albanii je,' Praca dotyczy głównie kultury materialnej oma\\'iancj grupy, _~ut(E'ka ::'j::t.:\' się szczegółowo budownictwem i wyposażeniem wnętrz szałas<'m', crg,l:1j;~:h',id .. ; ;pldarki pasterskiej. pożywieniem, strojem, wytwórczościq j sztuką !)LbtYCZll:l, \i' pl'3" ey uwzględnione zostały r(lwnież obrzędy rodzinne pasterzy .\rolT;1lI11)\\' ; i,,:,,;~(tór~' obrzędy doroczne, Un iw e r s y t e t KOHUTNICKI Bohdan, Problem dr Maria Frankowska, i m, A, M i c k i e totemizmu u lud,',w \V ic z a Australi~. Prl.Jn:ot<'," l';:",,:', Autor poddał konfrontacji ewolucjonistyczne koncep(~je tote'Y,i7.r,'u "co.:, "':ci):-ane koncepcje totemizmu, powstałe w XX stuleciu, z faldogra[iczI:Yi~l ;l:3.;L'r~:.:(c::' australijskim, Szczególną u wagę zwrócił na strukturę Spo!cczlla au luch :on:c;:::(',ludności Australii oraz na jej związek z tzv,,', układami totemowymi. Umoż]i',\'iło ((, óutorowi poddanie krytyce niektórych dotychczasowych poglądó\\' r:3 i>w;<; cv'.';.mizmu oraz na zinterpretowanie funkcji totemizmu z punktu \\'id?,'"ni!l \'."l),',k.:c,-nej teorii znaku. �Kronika POSERN -ZIELIŃSKI Aleksander, Ruchy społeczne i religijne Indian Ameryki Południowej (XVI-XX w.). Promotor: prof. dr Maria hiszpańskiej Frankowska_ Etnologiczna analiza ruchów społecznych, które w swym programie i praktyce· uwzględniały element sakralny (irracjonalny), jak również interpretacja niektórych rewolucyjnych ruchów społecznych indiańskich chłopów, w ideologii których autor poszukuje treści irracjonalnych. Na tle prezentacji genezy, kształtu, przebiegu i znaczenia poszczególnych ruchów autor rozpatruje ich polityczne, społeczne, kulturowe i ideologiczne treści. W pracy przedstawiono również specyfikę indiańskich ruchów społeczno-religijnych odwołując się do zmieniającej się sytuacji społeczno-ekonomicznej tubylczej ludności Ameryki Południowej w poszczególnych okresach historycznych. Wreszcie poddano konfrontacji niektóre z dotychczasowych ustaleń teoretycznych z analizowanymi realiami, celem wysunięcia własnych propozycji. Uniwersytet Warszawski WOŹNIAK Andrzej, Rodzina i gospodarstwo chłopskie wieku. Promotor: prof. dr Witold Dynowski. na Mazowszu w XVIII Autor nawiązuje w swej teoretycznej warstwie do modelu kultury skonstruowanego przez K. Dobrowolskiego dla południowej Małopolski. Celem pracy jest próba odpowiedzi na pytanie, które z wymienionych przez Dobrowolskiego podstawowych czynników kształtowania się i utrzymania chłopskiej kultury tradycyjnej ,. znajdujących swe potwierdzenie w materiałach dotyczących drugiej połowy XIX "V., odnoszą się do kultury chłopskiej okresu folwarku pańszczyżnianego i w jakim stopniu. Rozważania nad tym zagadnieniem przedstawia autor poprzez pryzmat instytucji podstawowej dla chłopskiej kultury tradycyjnej - rodziny rozpatrywanej ze względu na jej specyfikę z posiadanym przez nią gospodarstwem. Praca powstała w oparciu o żródła archiwalne i publikowane, dotyczące XVIII-wiecznej wsi mazowieckiej. Uniwersytet Wrocławski MAJCHRZAK Józef, Polska pieśń ludowa na wschodnim ska. Promotor: doc. dr Adolf Dygacz. pograniczu Dolnego Ślą- Praca jest pierwszą próbą monograficznego przedstawienia tradycyj nego folkloru polskiego zastanego na wschodnim pograniczu historycznej części Dolnego Śląska po drugiej wojnie światowej. W pracy poruszono następujące zagadnienia: 1) realia i związki w świetle wątków poetyckich i melodycznych na tle porównawczym - autor szczegółowo analizuje wątki treściowo-poetyckie wybranych, najciekawszych wariantów pieśni dolnośląskich; 2) charakterystyka poetyki i muzyki \V folklorze dolnośląskim. Obok analizy muzycznej i tekstowej zebranych polskich pieśni ludowych, zachowanych na omawianym obszarze, autor podjął również prlJbę odtworzenia dziejów historycznych folkloru polskiego na Dolnym Śląsku w zakresie zbieractwa pieśni i tradycji ludowego muzykowania oraz przeprowadził porównanie tego folkloru z pozostałymi regionami Polski i niektórymi regionami Słowiańszczyzny. ZIELNICA Krzysztof, Kształtowanie się świadomości etnicznej ludu Ewe (pogranicze Ghany, Togo i Dahomeju) w świetle istniejących struktur etnicznych i kulturowych, Promotor: prof. dr Józef Gajek. Praca zawiera 5 rozdziałów. Pierwszy dotyczy pochodzenia i praojczyzny Ewe w świetle tradycji (mitów i podań) oraz paraleli kulturowych. W rozdziale drugim autor porusza następujące zagadnienia: zasięg języka Ewe, dialekty, narodziny ję- �346 Kronika zyka literackiego, literatura religijna, inne rodzaje i formy piśmiennictwa, prasa, perspektywy etno-językowe. Rozdział trzeci analizuje: podstawowe cechy kultury materialnej, podstawy organizacji społecznej, strukturę polityczną i religię Ewe. W następnych rozdziałach autor przedstawia wpływ kolonizacji europejskiej na procesy integracyjne u Ewe oraz rozwój nacjonalizmu Ewe po drugiej wojnie światowej. Przedstawiona w tej dysertacji analiza rozwoju świadomości etnicznej Ewe i ich świadomości narodowej stanowi przykład odzwierciedlający pewną szerszą prawidłowość w procesie rozwoju społecznego, kulturowego i politycznego "czarnej" Afryki. Z materiałów ODiIE opracowała Barbara 1975 - MIĘDZYNARODOWY Jaruga ROK OCHRONY ZABYTKOW Wielka to i nadzwyczaj potrzebna akcja o zasięgu światowym, rozwijająca się obecnie pomyślnie także i w Polsce. Warto na tym miejscu odnotować ją już teraz, przed zakończeniem prac (szerszą informację redakcja LUDU opublikuje w jednym z najbfiż5zych tomów), chodzi bowiem o jak najwcześniejsze, powszechne włączenie się etnografów i wszystkich miłośników kultury do realizacji programu Roku. Celem Roku jest zwrócenie ogólnej uwagi na zabytki kultury, w tym zabytki kultury ludowej, przyczynienie się do upowszechnienia problematyki ich ochrony i rewaloryzacji oraz stymulacja i koordynacja wszelkich inicjatyw w tej dziedzinie. Do głównych zadań Roku należy pełne rozpoznanie obiektów wymagających ochrony, jak np. obiektów budownictwa ludowego czy zabytków architektury miejskiej, pomników przyrody, zabytków techniki itp. i określenie jej zakresu. Krajowy Społeczny Komitet MROZ działa pod przewodnictwem prof. dra Stanisława Lorenza. W pracach tego Komitetu uczestniczą przedstawiciele PTL: prezes Zarządu Głównego prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska i członek Prezydium prof. dr Maria Znamierowska-Pri.ifferowa. Działają jednocześnie wojewódzkie i miejskie komitety Roku, współpracujące z lokalnymi władzami konserwatorskimi oraz placówkami i organizacjami społecznymi i naukowymi. Rola etnografów i wszystkich członków PTL w realizacji programu Roku, zwłaszcza jego części dotyczącej kultury ludowej, jest olbrzymia. Ich rzeczoznawstwo, umiejętności organizatorskie oraz świadomość znaczenia wartości pomników kultury dla socjalistycznego, humanistycznego kształtowania społeczeństwa, pomogą skutecznie uczestniczyć we wszelkich formach szkolenia, instruowania, pokazywania i objaśniania zagadnień związanych z rejestracją zabytków kultury i ich ochroną. M. T. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/d239a8b4205833ce7722fe23eb2c13e5.pdf 181a542943836a1ff176725189d2388e Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1510 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1976 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1397 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1976 t.60 Description An account of the resource LUD 1976 t.60, s.303-355 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text v. K o R N I K A Lud, t. 60, 1976 SPRA WOZDANIE Z DZIAŁALNOSCI ZARZĄDU GŁOWNEGO W OKRESU; OD WRZEŚNIA 10974DO SIERPNIA 1975 R. L Stan organizacyjny PTL Towarzystwa Towarzystwo posiadało 19 Oddziałów: w Gdańsku, Katowicach, Kielcach, Krakowie, Koszalinie, Lublinie, Łańcucie, Łodzi, Mszanie Dolnej, Olsztynie (rozwiązany decyzją Wydziału Spraw Wewnętrznych Urzędu Miej5kiego w Olsztynie z dnia 31 V 1975 r.), w Opolu, Poznaniu, Przemyślu, Sanoku, Toruniu, Warszawie, Wrocławiu, Zakopanem i Zielonej Górze. . W 1974 r. Towarzystwo liczyło ogółem 776 członków, a w dniu 31 VIII 1975 r.784. Ponadto w 1974 r. do Towarzystwa powołano 6 członków zwyczajnych ze Slovenskej Narodopisnej Spolocnosti w Bratysławie. Skład władz Towarzystwa, wybranych w dniu 8 VI 1973 r. w Lublinie, nie uległ zmianie (por. t. 58 "Ludu" s. 319). II. D z i a ł a l n ość ogól n oor ga n iza cy j n a W okresie sprawozdawczym odbyły się dwa posiedzenia Zarządu Głównego (8 III i 18 IX 1975) i cztery posiedzenia Prezydium ZG (28 XI i 14 XII 1974 oraz 25 I i 28 VI 1975). Przedmiotem posiedzeń były sprawy naukowe i wydawnicze oraz crganizacyjne i administracyjno-finansowe, związane zwłaszcza z przygotowaniem jubileuszowego Walnego Zgromadzenia Delegatów we Wrocławiu i 80-lecia Towarzystwa. Główna Komisja Rewizyjna przeprowadziła dwie kontrole działalności ZG (15-16 XI 1974 i 10 VI 1975) oraz następujące kontrole działalności jednostek terenowych Towarzystwa: 15 II 1975 Redakcji Dziel wszystkich Oskara Kolberga w Poznaniu, 19 II 1975 Oddziału w Zielonej Górze, 12 V 1975 Oddziału w Kielcach i dnia 18 IV 1D75 Ośrodka Dokumentacji Informacji Etnograficznej PTL \V Łodzi. Sąd Koleżeński nie odbył w okresie sprawozdawczym żadnego posiedzenia. W listopadzie i grudniu 1974 r. przeprowadzona została kontrola całokształtu działalności Towarzystwa przez inspektora Polskiej Akademii Nauk. Kontrola m. in. zwróciła uwagę na zaległości w płatności składek członkowskich. Sporządzono więc wykazy zaległych składek i rozesłano je Zarządom Oddziałów z prośbą o ponowną i dokładną weryfikację członków oraz wyegzekwowanie zaległości. Do września 1975 1'. zaledwie 8 Oddziałów nadesłało zweryfikowane wykazy członków. Pozostałe Oddziały zostały zobowiązane do nadesłania zweryfikowanych list w najbliższym terminie. W lutym i marcu 1975 r. również Wydział Spraw Wewnętrznych dla woj. i m. Wrocławia przeprowadził kontrolę, którą objęto całokształt działalności statutowej Zarządu Głównego. Tu również szczególną uwagę zwrócono na duże zaległości składek członkowskich. W związku z przypadającą w 1975 r. 80-rocznicą powstania TowarzY5twa l XXX-leciem jego działalności w Polsce Ludowej, z inicjatywy Sekretarza Generalnego PTL podjęto uwieńczone powodzeniem starania o uzyskanie dla zasłużo- �30:! Kronika nych członków PTL odznak "Zasłużony Działacz Kultury" i "Za Opiekę nad Zabytkami" oraz przyznanie najbardziej zasłużonym członkom odznaczeń państwowych. W wyniku zawartej umowy o współpracy między PTL a Słowackim Towarzyst\vem Ludoznawczym (SNS pri SAV), na Walnym Zgromadzeniu w Bratysławie w dniu 3 czerwca 1975 r. SNS powołała w swoje szeregi jako członków zwyczajnych następujących członków naszego Towarzystwa: doc. dr hab. M. Biernacką, prof. dr. J. Bursztę, dr M. Gładyszową, dr W. Jostową, doc. dr hab. B. Kopczyńską-Jaworską, dr A. Kowalską-Lewicką, prof. dr. J. Krzyżanowskiego, prof. dr A. Kutrzebę-Pojnarową, prof. dr. R. Reinfussa, prof. dr K. Zawistowicz-Adamską. W dniach 2-5 czerwca 1975 r. Słowackie Towarzystwo Ludoznawcze zorganizowało w Martinie sesję naukową pt. "Etnografia v słuzbach socialistickej spolocnosti", towarzyszącą Walnemu Zgromadzeniu. Z ramienia PTL w sesji tej wzięli udział: doc::. dr hab. D. Simonides, z-ca sekretarza generalnego PTL, która wygłosiła referat pt. "Funkcja folkloru w dobie kultury masowej" oraz mgr G. Skalski, członek Oddziału Poznańskiego, który wygłosił referat pt. "Dokumentacja ikonograficzna w etnografii". W związku z wygaśnięciem ważności umowy w 1975 r. pomiędzy PTL a SNS, Towarzystwo nasze zwróciło się do Biura Współpracy Naukowej z Zagranicą PAN o przedłużenie umowy na dalsze 5 lat. Na zjeździe uczonych zagranicznych polskiego pochodzenia, który odbył się w dniach 30 VIII-5 IX 1975 w Krakowie, Towarzystwo nasze reprezentowała prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa, z-ca prezesa. Na Zjeździe tym zorganizowano wystawę wydawnictw PTL połączoną z punktem sprzedaży tych wydawnictw. Podobną wystawę z punktem sprzedaży wydawnictw uruchomiono w czas!e "Festiwalu Ziem Górskich", który odbył się w dniach 30 VIII-ID IX 1975 w Zakopanem. Zarząd Główny czynił usilne starania we Wrocławiu w sprawie uzyskania odpowiedniego lokalu dla siedziby Towarzystwa. Obiecany poprzednio przez UnIwersytet Wrocławski lokal znajdował się niestety w gmachu, który został rozebrany w związku z budową nowej arterii komunikacyjnej. W chwili obecnej sprawa nowego lokalu znajduje się w zawieszeniu. Dużo troski poświęcił Zarząd sprawie organizacji pracy biura PTL, w którym nastąpiły liczne zmiany personalne bądź to z inicjatywy Zarządu, bądź pracowników poszukujących lepszych warunków. Zmiany te utrudniały rytmiczne funkcjonowanie biura i odbiły się ujemnie na pracy Towarzystwa w 1974 r. Działalność organów specjalnych. 1. Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej ODiIE w Łodzi pracujący pod kierunkiem doc. dr hab. B. Jaworskiej - obok gromadzenia podstawowych informacji do kartotek dokumentacyjnych (kartoteka ośrodków badawczych, twórców ludowych, zespołów folklorystycznych, wystaw, festiwali itp.), działu kroniki w "Ludzie", kontynuował prace nad tezaurusem haseł etnograficznych opracowywanych we współpracy z międzynarodowym czasopismem "Demos';. W dniach 9,-1'0X 1974 r. współpracownicy ODiIE (dr S. Błaszczyk, mgr E. Królikowska i doc. dr hab. B. Jaworska) wzięli udział w zebraniu redakcyjnym "Demosu" w Błażejewku pod Poznaniem, gdzie przedstawili problemy dyskusyjne związane z postępem prac nad tezaurusem. W okresie sprawozdawczym ODiIE położył nacisk na gromadzenie i opracowywanie materiałów do bieżącej bibliografii etnografii polskiej oraz bibliografii retrospektywnej za lata 1970-1974. Podobnie jak w latach poprzednich opraco- �305 Kronika wanc wybory bibliograficzne przekazano do dwóch bibliografii międzynarodowych. Pone1dto wdrożono prace przygotowawcze do sporządzenia indeksu personalnego pracujących w Polsce etnografów oraz osób bez przygotowania specjalistycznego pracujących na etatach etnograficznych. Indeks ten ma być pomocny w poczynaniach dokumentacyjnych ODiIE oraz ma dostarczyć informacji Komitetowi Nauk Etnologicznych P AN, który opracowuje plan rozwoju kadrowego naszej dyscy .. pliny. Wreszcie opracowano ankietę, która ma służyć do rejestracji aktualnie prowadzonych prac badawczych. 2. Biblioteka Główna i Archiwum naukowe oraz wymiana wydawnictw N a b y t k i b i b l i o t e k i. W okresie sprawozdawczym księgozbór Biblioteki po'"iększył się o 993 egz. dzieł zwartych i czasopism. W tym drogą wymiany uzyskarlo 938 egz., z zakupu 40, wydanietwa własne 13, dary 2 egz. Na zakup książek wydatkowano 11 957 zł, w tym 10604 zł przeznaczono na zakup dzieł zagranicznych za pośrednictwem Ośrodka Rozpowszechniania Wydawnictw Naukowych PAN w Warszawie. Na zakup książek produkcji krajowej wydatkowano 1 353 zł. W y P o ż Yc z e n i a. W okresie cd 18 lipca 1974 do 26 sierpnia 1975 skorzystało w czytelni Biblioteki PTL 1927 czytelników z 9666 vol. czasopism i dzieł zwartych. Z czytelni Biblioteki korzystają w większości studenci etnografii i archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Ze względu na zbyt szczupłą liczbę pracowników biblioteki czytelnia czynna była tylko 3 godziny dziennie, co budziło niezadowolenie czytelników. W związku z tym od 1 IX 1975 Zarząd postanowił zatrudDić jeszcze jednego pracownika w bibliotece (razem 2,5 etatu), co spowoduje wydłużenie czasu otwarcia czytelni. Na zewnątrz Biblioteki wypożyczono około 1500 vol. 500 czytelnikom. Z wypożyczeń na zewnątrz korzystają studenci etnografii '(zgodnie z regulaminem biblioteki), członkowie PTL, pracownicy naukowi, m. in. pracownicy Polskiego Atlasu Etnograficznego, redakcje czasopism, biblioteki naukowe i oświatowe (dla swych czytelników) i in. Biblioteka wysyła rocznie około 100 vol. dzieł zwartych i czasopism do recenzji, a także do wglądu ODiIE w Łodzi. Biblioteka PTL współpracuje z Biblioteką Narodową w Warszawie, wysyłając tam opisy katalogov.'E' książek zagranicznych. W okresie sprawozdawczym Biblioteka PTL udziel1ła czytelnikom ustnie i pisemnie około 300 informacji bibliograficznych. Niektórzy użytkownicy, a zwłaszcza członkowie PTL, często nie zwracaJą w terminie Wypożyczonych książek, przetrzymując je nieraz po kilka lat. Biblioteka jest kontrolowana przez Komisję Rewizyjną Zarządu Głównego PTL l Biuro Finansowe PAN. IV Ym i a n a w y d a w n i c t w. Prowadzimy wymianę wydawnictw własnych z 222 instytucjami, w tym z 55 instytucjami w kraju i z 167 instytucjami zagranicznymi. W ostatnim czasie nawiązano współpracę z bibliotekami Jugosłowiańskiej Akademii Nauk w Zagrzebiu i Towarzystwa Badań nad Życiem Ludu w Edynburgu oraz Muzeum Okręgowego w Rzeszowie. Do Biblioteki PTL wpłynęło z wymiany 938 egz. wydawnictw, w tym 800;. z zagranicy. Stanowi to ok. 200 tytułów czasopism i serii wydawniczych. Otrzymujemy poza tym cenne dzieła zwarte. W zamian wysyłamy nasz rocznik "Lud" oraz dwumiesięcznik "Literatura Ludowa", a także zapasy innych wydawnictw wydawanych w ubiegłych latach. Biblioteka PTL przekazuje do Centralnych Katalogów Biblioteki Narcdowej oraz Biblioteki Polskiej Akademii Nauk w WarszawiE noty bibliograficzne czasopism i dzieł zwartych zagranicznych, dzięki czemu 20 - Lud, lUiTI L~':: �306 Kronika zbiory nasze dostępne są zainteresowanym pracownikom tym w "Ludzie" drukowany jest stale wykaz ważniejszych nicznych, wpływających do biblioteki PTL. Materiały archiwalne udostępniane są zainteresowanym wieniu w czytelni Biblioteki we Wrocławiu. 3. Sekcja w całym kraju. Poza dzieł zwartych zagrapo uprzednim zamó- amerykanistyczna Kontynuowała dotychczasowe prace samokształceniowe, przygotowując się jednocześnie do organizacji VI Seminarium Amerykanistycznego, które będzie organizowane w 1976 r. 4. Sekcja muzealna Nie wykazała większej aktywności wewnętrznej, co spowodowane zostało dużymi obowiązkami zawodowymi oraz zobowiązaniami wydawniczymi członków Prezydium Sekcji (mgr A. Jacher-Tyszkowei, mgra J. Lecha i mgra J. Czajkowskiego). Przedstawiciele sekcji brali natomiast udział w sesjach naukowych poświęconych ochronie zabytków w Lublinie w 1974 r. (prof. dr M. Prilfferowa, mgr J. Lech i mgr A. Jacher-Tyszkowa) oraz w konferencji poświęconej ochronie i konserwacji zabytków kultury materialnej odbytej w Szczecinie w dniach 7-8 VI 1975 (prof. M. Prilfferowa). Zakres dalszej pracy Sekcji wymaga szczegółov;ego rozważenia i przedyskutowania. 5. Sekcja filmu Nie podjęła w proponowanym czy też istnienie 6. Sekcja naukowego (etnograficznego) działalności, co spowodowane zostało zmianami personalnymi zarządzie Sekcji. W tym stanie rzeczy rozwllllęcie działalności, Sekcji, wymaga także szczegółowego rozpatrzenia. folklorystyczna Działalność jej ograniczyła się do współudziału w przygotowaniu .dowej sesji naukowej folkloru Zachodnich Słowian, która odbędzie w dniach 21-23 listopada 1975 r. III. Działalność międzynarosię w Opolu wydawnicza W okresie sprawozdawczym ukazały się drukiem następujące czasopisma: Lud, t. 59 (poświęcony XXX-leciu PRL, z odpowiednim 30,00 ark. wyd. nadrukiem na okładce) pod red. prof. dr. J. Burszty Łódzkie Studia Etnograficzne, t. 16, pod red. prof. dr K. Zawistowicz-Adamskiej 11,95 " Literatura Ludowa, z. 6/74 oraz z. 1-5/75 pod red. prof. dr. Cz. Hernasa 30,00 " ._---- 71,95 ark. \',;yd. W ramach Dzieł wszystkich O. Kolberga ukazał się w r. 1974 tom "Sanockie-Krośnieńskie" cz. I, t. 49 i z początkiem roku 1975 tom "Pisma muzyczne", cz. I, t. 61 Łącznie więc w okresie sprawozdawczym wydano 43,50 ark. wyd. 25,20 •• 140;65 ark. \vyd. Należy nadmienić, że mimo trudności w zakresie zaopatrzenia w papier, wszystkie tomy czasopism, jak i tomy DWOK, ukazują się regularnie i zgodnie z planem Polskiej Akademii Nauk. Przez szereg lat Towarzystwo wydawało oprócz wspomnianych pozycji prace w takich seriach, jak: "Archiwum Etnograficzne", "Prace i Materiały Etnograficzne", "Prace Etnologiczne", "Biblioteka Popularno-Naukowa" i "Atlas Polskich �Krontka 307 Strojów Ludowych". W roku 1974 nie ukazała się, niestety, ani jedna pozycja z wyżej wymienionych serii, czego przyczyną był zmniejszony limit arkuszy \'lydawniczych oraz ograniczenie środków finansowych. Z tych też przyczyn nie \vydaliśmy żadnej pozycji seryjnej-zwartej zarówno w 1974 jak i 1975 r. W tych latach Towarzystwo uzyskało zgodę jedynie na wydawanie stałych czasopism i jednego tomu Dzieł wszystkich O. Kolberga rocznie. Zarząd Główny ponawia nieustannie starania w Polskiej Akademii Nauk o zwiększenie limitu arkuszowego i przyznanie dodatkowych środków na druk publikacji seryjnych. Ponieważ szanse są tu bardzo nikłe, gdyż i na rok 1976 Polska Akademia Nauk dysponuje dla Towarzystwa jedynie arkuszami dla stałych czasopism, Zarząd Główny i Rada Wydawnicza Towarzystwa czynią wszystko, aby inne wydawnictwa, a przynajmniej kolejne tomy Dzieł wszystkich O. Kolberga, jak również zeszyty "Atlasu Polskich Strojów Ludowych", mogły ukazać się szybciej. Tak więc poza planem Polskiej Akademii Nauk Towarzystwo zamierza wydać w 1976 r. w ramach zeszytów APSL Strój kielecki A. Tyszkowej. Z pomocą financ;ową przyjdzie nam w tym wypadku "Cepelia", która już wyasygnowała na ten cel kwotę 105 tys. zł. Maszynopis Strojn kieieckiego jest obecnie w opracowaniu redakcyjnym, a równocześnie trwają starania w Naczelnym Zarządzie Wydawnictwo uzyskanie zgody na druk tego zeszytu. Pomimo wszelkich trudności, a zwłaszcza niskiego limitu arkuszowego, na przełomie roku 1975/76 ukaże się za zgodą Polskiej Akademii Nauk i Naczelnego Zarządu Wydawnictw jedna pozycja zwarta, a mianowicie Folklor robotniczej Łodzi. Publikacja ta będzie wynikiem długoletnich starań w Polskiej Akademii Nauk o przyznanie dodatkowych arkuszy na realizację zaległych roczników "Literatury Ludowej" za lata 1968--1971, a równocześnie długotrwałych starań w Naczelnym Zarządzie Wydawnictwo zezwolenie na druk "Literatury Ludowej". Tak więc Folkior robotniczej Łodzi jako jednorazowa pozycja zwarta wypełni lukę powstałą w latach 1968--1971 w "Literaturze Ludowej", która z przyczyn niezależnych od Towarzystwa nie mogła wówczas ukazywać się rytmicznie. Całkowite koszty druku, honorariów autorskich i redakcyjnych pokryje Wydział Kultury m. Łodzi, który w sierpniu 1975 r. przekazał Towarzystwu wstępnie na ten cel kwotę 50 tys. zł. Z innych prac redakcyjnych przygotowywanych w okresie sprawozdawczym trzeba wymienić katalog wydawnictw PTL. Towarzystwo od dawna już nie posiada aktualnego katalogu swoich publikacji, co utrudnia zarówno samą działalność wydawniczą, jak również osiągnięcie wyniku tej działalności sprzedaż. W marcu 1975 1'. przystąpiono więc do opracowania katalogu, który planowano wydać drukiem we wrześniu. Tegoroczny jubileuszowy Zjazd Delegatów i 80 rocznica powstania Towarzystwa były dostateczną okazją, aby katalog wydawnictw prezentował ; podsumował równocześnie dorobek wydawniczy naszego Towarzystwa. Jednakże i tu z przyczyn obiektywnych nie udało się zrealizować terminu ukazania się pozycji drukiem. Katalog opracowan.y redakcyjnie i przygotowany kompletnie do produkcji czeka na druk i decyzję w tej sprawie naszych nadrzędnych jednostek. Ukaże się przypuszczalnie w I kwartale 1976 1'. W związku z reorganizacją administracji państwowej zagrożeniu uległo dalsze wydawanie "Łódzkich Studiów Etnograficznych", które były subwencjonowane przez Radę Narodową Województwa Łódzkiego i obejmowały swym zakresem tereny obecnych województw: piotrkowskiego, sieradzkiego, skierniewickiego i częściowo płockiego (kutnowskie) Tytuł wydawnictw nie odpowiada w chwili obecnej nowej sytuacji. �30S Kronika I V. D z i a ł a l n ość fina n sow a Zakres działalności finansowej Towarzystwa wynika z budżetu rocznego, za"twierdzonego przez Polską Akademię Nauk dotującą PTL, jak również nadzorującą prawidłowe wykorzystanie postawionych do dyspozycji środków. Szczegółowa kontrola finansów przeprowadzona w roku 1974 przez inspektora PAN, ob. Zofię Jaszczołt, za okres od 7 VII 1971 do 30 VI 1974 r., stwierdziła znaczną poprawę organizacji, ewidencji i sprawozdawczości w zakresie dokumentacji i gospodarki finansowej, ale zwraca uwagę - jak już wspomniano - na zaległe składki członkowskie, na nadmierne zapasy książek w magazynie, należności sporne będące przedmiotem dochodzeń sądowych oraz na pewne drobne usterki formalne. Zalecenia pokontrolne Polskiej Akademii Nauk częściowo zostały wykonane, pozostałe (wymagające dłuższego okresu) są w trakcie realizacji, np. weryfikacja członków, przeorganizowanie aparatu biurowego, upłynnienie zapasów wydawnictw itp. Przeprowadzone kontrole przez terenowe władze finansowe i ZUS, nie stwierdziły uchybień. Główna Komisja Rewizyjna PTL w dniach 15-16 listopada 1974 1'. przeprowadziła statutową kontrolę, w wyniku której podano w prot.okole szereg usterek formalnych, przy czym stwierdzono potrzebę szczegółowego przeanalizowania niektórych zagadnień. Zarząd i kierownictwo Biura oraz Ksi ęgowość starała się te usterki usunąć w I połowie roku 1975. Komisja nie nadesłała jednak protokółu. jak również zaleceń pokontrolnych. Budżet finansowy Towarzystwa na rok 1974 po stronie dochodów przedstawiał się następująco: 2.084.:300,- zł dotacja z budżetu 12.040,- " wpływy ze składek członkowskich 348.275,- " wpływy ze sprzedaży wydawnictw 84.750,- " dotacje na zlecenia terenowe zyski nadzwyczajne 53.283,- " --- _.- ---Razem 2.582.648,- zł środków Wyższa niż w latach poprzednich dotacja wynikła z dodatkowych przyznanych przez Polską Akademię Nauk na pokrycie zadłużeń z lat ubiegłych w zakresie popularyzacji i wyoraz na umożliwienie działalności statutowej dawnictw. Powyższe dochody zgodnie z przeznaczeniem wydatkowane zostały jak niżej: Koszty wg Plan preliminarza Administracja Biblioteki Popularyzacja Wydawnictwa Zarządu Wydawnictwa DWOK Wydawnictwa zlecone Stra ty nadzwyczajne Gl. Wykonanie 250.676,90.480,111.865,-- 236.695,- 534.779,- 564.272,-- 999.000,179.000,- 832.874,- 74.313,81.678,- 139.089,82.745,- - --- Razem 2.165.800,- -- 2.011.666,- Koszty administracji wykonane pomzeJ planu spełniają zalecenie Polskiej Akademii Nauk, natomiast niewykonanie wydatków na bibliotekę spowodowane zostało zaniechaniem remontu i konserwa'cji pomieszczeń w budynkach Uniwersytetu. �309 KronIka Wydatki na działalność wydawniczą uwarunkowane zostały ograniczonym limitem arkuszowym, szczególnie w działalności DWOK, co w pełni uzasadnia poziom wykonania. Koszty wyd. jednego arkusza kształtują się w granicach ok. t; tys. zł. Straty nadzwyczajne w głównej mierze dotyczą wymiany książek i mają częściowe pokrycie w kwocie 53.283,- zł po stronie zysków nadzwyczajnych, zaś różnica wynika z cyklu wymiany, który nie zamyka się w roku kalendarzowym, a przychody z tego tytułu mogą występować w roku następnym. Zatwierdzony przez Polską Akademię Nauk budżet PTL na rok 1975 przewiciuje następujące wpływy: składki członkowskie 17.360,- zł składki członkowskie zaległe 39.800,- " sprzedaż wydawnictw 467.869,- " dotacja PAN 1.482.275,- " dotacje akcji zleconych 171.000,- " Razem 2.,178.304,- zł Na uwagę zasługuje potraktowanie przez PAN zaległych składek członkowskich jako dochodu, co w rezultacie pomniejszy dotację. Wysoki poziom planowanych wpływów ze sprzedaży podyktowany został koniecznością zmniejszenia zapasów książek. Dochody powyższe przeznaczone na poszczególne kierunki działania wraz z wykonaniem wg stanu na dzień 30 VI 1975 r. ilustruje poniższe zestawienie: Koszty _ .._.-.'----_ .. wg preliminarza _._--- Plan --_..._-_."..--.------.----- --- Administracja Biblioteki Popularyzacja Koszty Zjazdu Wydawnictwa Zarządu Wydawnictwa DWOK Akcje zlecone 92.735 90.352 45.000 620.475 859.700 171.000 38.99~ 34.402 ,,0" 161.754 414.243 60.355 2.121.295 832.876 Gł. _._._-_ •.. Wykonanie ··-'242~033 -'-------12'3~i30 _---._--- Razem Zarządzeniem Polskiej Akademii Nauk została zml1leJszona kwota pierwotna funduszu bezosobowego do wysokości 85010ubiegłorocznego wykonania, co stanowi obecnie kwotę 93.037,64.415,z czego do dnia 31 VIII 75 wykonano pozostaje do dyspozycji pozostaje V. do dyspozycji Plan pracy 28.622,- suma Również i środki przeznaczone na delegacje poziomu wykonania roku 1974 z czego do dnia 31 VIII 75 wykonano krajowe zostały zmniejszone do 44.589,22.712,2[877,- suma Towarzystwa na W najbliższym półroczu Towarzystwo ukończy działalności, obejmującego: 1) realizację rocznych planów wydawniczych, 2) pomoc i koordynację pracy Oddziałów, 3) kontynuację prac Zarządu Głównego w zakresie: okres realizację 1975/1976 5-letniego planu �310 Kronika a) b) c) W gromadzenia i opracowania księgozbioru, rozwijania prac Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej, wdrażania planów sekcji specjalistycznych. nawiązaniu do zagadnień przedstawionych w referatach wygłoszonych na sesji naukowej towarzyszącej obecnemu 50 Walnemu Zgromadzeniu Delegatów oraz po wysłuchaniu opinii delegatów Zarząd Główny przygotowuje nowy plan perspektywicznego rozwoju Towarzystwa na lata 1976-1980. Realizacja założeń tego planu będzie wymagała być mOże pewnych zmian w ~tatucie Towarzystwa. Plan będzie też musiał uwzględnić dezyderaty WZD w sprawie istnienia sekcji nie wykazujących większej działalności, jak również uwagi odnoszące się do organizacji wewnętrznej Towarzystwa. Dodatkowych decyzji będzie wymagało również ustosunkowanie się do propozycji włączenia się Towarzystwa jako koordynatora III stopnia do realizacji badań podstawowych PAN. Zarząd Główny sugeruje podjęcie próby zorganizowania przez Towarzystwo sieci korespondentów terenowych, którzy mogliby być pomocni w zbieraniu informacji do projektowanych wyżej badań oraz do innych prac badawczych. Opracowała: Bronisława L WALNE ZGROMADZENIE PTL I SESJA NAUKOWA W DNIACH 19-20 WRZESNIA 1975 R. WE Jaworska WROCŁAWIU Pięćdziesiąte, jubileuszowe Walne Zgromadzenie Delegatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego za okres od czerwca 1974 do września 1975 r. odbyło się w sali Muzeum Narodowego we Wrocławiu w dniu 20 września 1975 r. Zgromadzenie otworzyła prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska prezes PTL, która zaproponowała, aby przewodnictwo WZD objęła mgr Maria Suboczowa. Propozycję przyjęto jednomyślnie i uchwalono następujący porządek obrad: 1. Uczczenie pamięci zmarłych członków PTL; 2. Wybór Komi~ji Wnioskowej; 3. Odczytanie protokołu z poprzedniego WZD; 4. Sprawozdanie z działalności Zarządu Głównego; 5. Sprawozdania z działalności Oddziałów; 6. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej; 7. Dyskusja; 8. Przedstawienie wniosków. Po uchwaleniu porządku obrad zabrał głos prof. dr Jan Mjartan z Bratysławy, który podkreślił ttdział PTL w krzewieniu kontaktów między etnografią polską oraz czeską i słowacką, czego wyrazem jest ponad 100 pozycji bibliograficznych dotyczących różnorodnych zagadnień kultury ludowej sąsiadujących ze sobą krajów. Profesor Mjartan zapowiedział podjęcie dalszych wy~iłków w kierunku pogłębienia i rozszerzenia owej współpracy, zwłaszcza w odniesieniu do problematyki karpackiej. Ad 1. Dr Bolesław Łopuszański wygłosił nekrologi zmarłych członków PTL: prof. dra Jifi Horaka (Praga), Haliny Bielawskiej, Wiesławy Cichowicz, prof. dra Tadeusza Stanisława Grabowskiego, dra Klemen~a Krajewskiego, prof. dra Ksawerego Piwockiego, prof. dra Tadeusza Seweryna, Zofii Szembekówny, dra Józefa Wieczerzaka. W dyskusji mgr Piotr Kaleciak zwrócił uwagę, że w nekrologach �Kronika 311 pominięto nazwisko Józefa Węglarza z Mszany Dolnej. Zmarłych uczczono chwilą milczenia. Ad 2. Komisję Wnioskową powołano jednomyślnie w następującym składzie: dr Stanisław Błaszczyk, dr Eugeniusz Jaworski, mgr Zofia Neymanowa. Ad 3. Protokół z poprzedniego, XLIX Walnego Zgromadzenia PTL, odbytego w Warszawie w dniu 20 września 1974 r., odczytał mgr Medard Tarko. Protokół przyjęto bez zastrzeżeń. Ad 4. Sekretarz Generalny PTL - doc. dr hab. Bronisława Jaworska - odczytała sprawozdanie z działalności Zarządu Głównego w okresie od września 1974 do sierpnia 1975 r. Sprawozdanie objęło całokształt działalności organizacyjnej, wydawniczej, badawczej, popularyzatorskiej i budżetowej Towarzystwa oraz podległych mu agend: Biblioteki Naukowej i Archiwum we Wrocławiu, Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi oraz Redakcji Dziel wszystkich Oskara Kolberga w Poznaniu. W sprawozdaniu swym Sekretarz Generalny wskazała też na potrzebę opracowania nowego planu perspektywicznego PTL na lata 1976-1980 oraz dokonania pewnych zmian w statucie Towarzystwa. Wspomniała też o zamiarach zorganizowania stałej sieci korespondentów terenowych, którzy dostarczaliby sukcesywnie materiały etnograficzne, wypełniając odpowiednie ankiety lub kwestionariusze. Ad 5. Sprawozdania z działalności rocznej Oddziałów przedstawili: Gdańsk mgr Elżbieta Ball-Szymroszczyk, Katowice - mgr Krystyna Kaczko, Kraków dr Bolesław Łopuszański, Koszalin mgr Juliusz Sienkiewicz, Lublin mgr Regina Schreiter, Łańcut - Franciszek Frączek, Poznań - mgr Marek Gawęcki, Mszana Dolna - mgr Piotr Kaleciak, Przemyśl - mgr Tadeusz Burzyński, Sanok - mgr Stefan Stefański, Toruń - mgr Ewa Arczyńska, Warszawa - mgr Zofia Jeż-Jarecka, Wrocław - dr Krzysztof Zielnica. Ad 6. Sprawozdanie z działalności Głównej Komisji Rewizyjnej odczytał dr Bogusław Linette. Stwierdził on m. in., że w rezultacie inercji i braku oznak działalności Oddziału PTL w Olsztynie, GKR zmuszona była wnioskować o jego rozwiązanie. Oddziałom w Kielcach i Zielonej Górze wyznaczono okresy prekluzyjne, w których powinny wykazać się jakimiś formami działania. W przeciwnym razie Komisja zmuszona będzie podjąć odpowiednie decyzje statutowe. GKR oceniła też negatywnie sposób i warunki składowania wydawnictw PTL w magazynie we Wrocławiu. Zabierając w tej sprawie głos w czasie dyskusji, Sekretarz Generalny - doc. dr Jaworska ustosunkowała się do tej opinii polemicznie stwierdzając, że trudno było by uzyskać lepsze warunki magazynowania książek gdziekolwiek indziej, Magazyny są suche, wystarczająco klimatyzowane i zabezpieczone. Ad 7. Dyskusję zainaugurował mgr Piotr Kaleciak wyrażając ubolewanie, iż znaczna część delegatów nie przybyła na Walne Zgromadzenie będące głównym i jedynym zarazem forum, na którym przedyskutować można w sposób wnikliwy podstawowe problemy Towarzystwa. Przeanalizować trzeba - stwierdził mówcaprzyczyny inercji i pogłębiającej się stagnacji w pracy wielu Oddziałów, a fakt, że trzeba się posuwać nawet do likwidacji niektórych z nich, jest zjawiskiem szczególnie niepokojącym. Mgr Kaleciak wyraził też ubolewanie, że na WZD nie przybyli przedstawiciele innych organizacji naukowych, a zwłaszcza Polskiej Akademii Nauk, która subsydiuje działalność Towarzystwa i sprawuje nad nim kuratelę naukową. Współpraca i zespolenie inicjatywy PTL, PTTK i innych organizacji kulturalnych i turystycznych przynieść powinny w efekcie wzbogacenie form działania każdej z nich, a co najważniejsze, ożywienie działalności kulturalnej w środowiskach, w których działają. �312 KroniIw Niepokojącą kwestię rewindykacji składek członkowskich, o której mówili w swych sprawozdaniach przedstawiciele większości Oddziałów, poruszył w dyskusji mgr Tadeusz BurzyńsJd. W odpowiedzi doc. Jaworska stwierdziła, że terminowe regulowanie składek - co stanowi podstawowy obowiązek statutowy każdego członka - ma dla Towarzystwa poważne znaczenie. Jest bowiem nie tylko wyrazem jego aktywności, lecz wywiera także określone reperkusje finansowe, jako że łączna wysokość przyznawanej Polskiemu Towarzystwu Ludoznawczemu przez Polską Akademię Nauk rocznej dotacji pomniejszana jest każdorazowo o sumę nieuiszczonych w danym roku składek. Sekretarz Generalny dodała, iż w rewindykacji możliwa jest pewna elastyczność. Zarządy Oddziałów mogą np. umorzyć pewną część zaległych składek, lecz nie może to być proceder stały. Mgr Józef Jastrzębski zapytał, dlaczego niektórym Oddziałom przyznano tak wielką ilość odznaczeń oraz jakie były kryteria i.ch przydzielania. Doc. Jaworska wyjaśniła, że Zarząd Główny PTL powołał specjalną komisję, która rozpatrywała sprawy odznaczeń. Co się tyczy odznaczeń państwowych, to przyjęto zasadę, iż poszczególne Oddziały otrzymać mogą nie więcej niż jedno takie odznaczenie. Zawiadcmiono o tym zarządy Oddziałów prosząc, aby same dokonały weryfikacji wniosków. Ponieważ zarządy te po większej części nie udokumentowały swych decyzji, Komisja ustosunkowała się do przedłożonych kandydatur w oparciu o nadesłaną dokumentację. W dalszym ciągu doc. Jaworska wyjaśniła, że mimo wielokrotnych monitów, Oddziały nie uzupełniały potrzebnej dokumentacji i nie nadsyłały jej w terminie do ZG. Zarząd Główny w wielu wypadkach sam musiał przesyłać wnioski kandydatów do zaopiniowania przez Wydziały Kultury odnośnych Urzędów Wojewódzkich. W Oddziałach, w których nie dokonano odpowiednich starań, aby wnioski były należycie wypełnione i udokumentowane, wysunięte kandydatury nie mogły być przedstawione do odznaczeń. Ad 8. Dr Stanisław Blaszczyk przedstawił 5 wniosków, które wpłynęły do Komisji Wnioskowej, a to: 1. Wniosek Sekretarza Generalnego PTL a stworzenie sieci korespondentów terenowych, którzy mogliby zbierać inform.acje i materiały etnngraficzne, a które stanowić by mogły również pomoc w opracowywaniu tematów węzłowych. 2. Wniosek dra Stanisława Błaszczyka o zwrócenie się do Ministra Kultury i .sztuki o wyrażenie przez niego zgody na prowadzenie badań etnograficznych poza nowymi granicami administracyjnymi określonych województw. 3. Wniosek mgra Piotra Kaleciaka o przesunięcie WZD na godziny przedpołudniowe. 4. Wniosek GKR o powołanie zespołu, który przygotowałby projekt uzupełnień i modyfikacji statutu PTL. 5. Wniosek Oddziału krakowskiego o zorganizowanie następnego Zjazdu PTL w Krakowie. Jubileusz i Sesja naukowa Jubileuszowe 50 Walne Zgromadzenie Delegatów poprzedziły uroczystości związane z 80-leciem istnienia PTL oraz Sesja Naukowa nt. Wczoruj, dziś, jntro Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, która odbyła się w dniach 19-20 września 1975 r. w Muzeum Narodowym we Wrocławiu. Uroczystą Sesję zagaił dr Leszek Itman - Dyrektor Muzeum Narodowego we Wroeławiu i Wiceprezes PTL, witając gości honorowych: przedstawicieli KW PZPR, Urzędu Wojewódzkiego, PAN oraz etnografów zagranicznych w osobach prof. dra Jana Mjartana, prof. dra Jii'i Damborskyego, dra Josefa Vai'eki z Czecho- �K"onika 313 słowadi oraz dr Jelki Radau5 Ribarić z Zagrzebia. Serdecznie powitana została grupa reprezentantów Polonii w osobach: dr Wacław Zajączkowski, John P. Wi~niewski, Stnisław J. Glod, Edward Puacz (USA), ks. Jan Pitoń (Brazylia), Władysław Bednarowski (Wielka Brytania), mgr Isabella Jost (Kanada). Ich obecność na Zjeździe PTL zawdzięcza Towarzystwu "Polonia". Miłym akcentem Jubileuszu PTL we Wrocławiu było wręczenie odznaczeń i dyplomów honorowych. Wicewojewoda wrocławski - mgr Danuta Wielebińska wręczyła odznaczenia państwowe przyznane następującym osobom: dr Annie Kowalskiej-Lewickiej i mgr Irenie Lechowej - Krzyże Kawalerskie Orderu Odrodzenia Polski, mgrowi Medardowi Tarko - Złoty Krzyż Zasługi, Teresie Kłos - Brązowy Krzyż Zasługi. Poz;: tym Ministerstwo Kultury i Sztuki przyznało 9 osobom odznakę "Zasłużony Działacz Kultury" oraz odznakę "Za Opiekę nad Zabytkami": złotą - 13 osobom i srebrną - 4 osobom. Odznaki wręczył Pełnomocnik Ministra Kultury i .sztuki do spraw akcji Kultura Ludowa Dobrem Narodu dr Kazimierz Pietkiewicz. Na zakończenie części oficjalnej Prezes PTL -- prof. dr Kazimiera Zawistowicz-Adamska wręczyła dyplomy honorowe wybitnym etnografom i humanistom polskim i zagranicznyrr.: dyplom prof. dra Jil'i Horaka z Pragi (pośmiertnie) na ręce dra J. Vareki, prof. dra Milovana Gavazziego z Zagrzebia na ręce dr J. Ribarić, prof. dra Juliana Krzyżanowskiego na ręce prezesa Oddziału Warszawskicgc mgr Zofii Jeż-Jareckiej oraz przybyłej osobiście dr Oldze Ganckiej z Moskwy. Sesję Naukową otworzył referat prof. dr Kazimiery Zawistowicz-Adamskiej i doe. dr hab. Bronisławy Jaworskiej pt. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, przeszłość, teraźniejszość i perspektywy rozwoju, w którym nakreślony został rys historyczny Towarzystwa, sylwetki ludzi szczególnie zasłużonych dla jego rozwoju oraz podstawowe jego cele i zadania w najbliższej i dalszej perspektywie w głównych płaszczyznach działalności organizacyjnej, naukowej, popularyzatorskiej i wydawniczej. Uzupełnieniem wystąpienia prof. Zawistowicz-Adamskiej był referat prof. dra Józefa Burszty pt. Etnografia polska. Organizacja, plany badawcze, w którym scharakteryzowane zostały powojenne osiągnięcia naszej etnografii oraz stojące przed nią zadania. Referujący wskazał m. in. na potrzebę badań interdyscyplinarnych oraz poszerzenie zakresu problematyki badawczej przez włączenie do niej określonych zagadnień kultury współczesnej. Za rzecz wielce pożądaną uznaje prof. Burszta potrzebę krzewienia wiedzy etnograficznej na szerokim forum społecznym, zwłaszcza VI szkolnictwie. Do zadań szczególnie pilnych i ważnych zaliczył wzmocnienie kadry naukowej w ośrodkach PAN-owskich, uniwersyteckich i muzealnych, a także dostarczenie opracowań etnograficznych o charakterze syntetycznym. Ten ostatni problem znalazł odbicie w wystąpieniu kolejnego referenta Sesji, jakim była doc. dr hab. Maria Biernacka z Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN w Warszawie. Przedstawiła ona Wyniki prac nad syntezą etnografii Polski. Dzieło składać się będzie z trzech tomów, z których pierwsze dwa, o łącznej objętości 65 arkuszy, ukażą się już w przyszłym roku nakładem Ossolineum. Tom trzeci jest na ukcńczeniu. Zasadniczymi motywami, które skłoniły autorów oraz IHKM do opracowania takiej syntezy, są przemiany dokonujące się na wsi polskiej oraz paląca potrzeba dostarczenia ośrodkom akademickim i etnografom pozostałych środowisk nowoczesnego podręcznika odzwierciedlającego aktualną rzeczywistość społeczno-kulturową i obecny stan badań. �314 Kronika Ostatni Sesji Naukowej dotyczył Problematyki zróżAutorka - doc. dr hab. Zofia .sokolewicz przedstawiła w nim rezultaty i wnioski z prowadzonych przez siebie badań na pcgraniczu polsko-litewskim i polsko-białoruskim. Zasadniczym celem tych dociekań jesi określenie udziału elementów kulturowych w samookreślaniu się grup etnicznych. Autorka zwróciła również uwagę na potrzebG doskonalenia metod badawczych w procesach etnicznych oraz uściślenia aparatu pojęciowego. Przedpołudnie drugiego dnia Sesji wypełniło posiedzenie dyskusyjne pt. Etnograficzne badania nad życiem współczesnych Ziem Zachodnich potrzeby i możliwości. Referat wprowadzający wygłosił doc. dr hab. Edward Pietraszek. Nakreślił w nim główne zadania i możliwości badawcze etnografii w stosunku do Ziem Zachodnich w okresie minionego 3D-lecia oraz przedstawił problemy, które sta:1owić mogą przedmiot badań w najbliższej przyszłości. Autor referatu przypomniał, że owymi węzłowymi problemami etnografii wobec ZZ były: 1. Obrachunek z nacjonalistyczną etnografią niemiecką, 2. Ukazanie autochtonicznej, polskiej tradycji kulturowej, 3. Adaptacja i integracja społeczno-kulturowa ludności pochodzącej z różnych regionów kraju. W referacie wymieniona została wiodąca rola ośrodka wrocławskiego w badaniach nad powyższą problematyką oraz pokłosie badań i plany poszczególnych ośrodków regionalnych. W ogólnym wszakże ujęciu stwierdził referent "wkład badań etnograficznych nad problemami nicowań Ziem referat etnicznych Zachodnich todologicznych struktywne pierwszego w ujęciu dnia etnografii. do kształtowania i teoretycznych wnioski się współczesnego potrzebnych z doświadczeń minionego naszej programu etnografii 3D-lecia oraz był znajdują założeń niewielki. się nadal 'Ul meKonsferze Autor referatu wyraża pogląd, że załamanie się tradycyjnej kultury ludowej na ZZ· nastąpiło bardziej gwałtownie i głębiej niż na innych obszarach Polski, w rezultacie czego nastąpiła daleko posunięta integracja i niwelacja kulturowa. W tej sytuacji doc. Pietraszek postuluje nowe zadania i problemy badawcze, jak np.: zmiany kultury umysłowej i stylu życia wśród mieszkańców ZZ, ich stosunek do dawnej kultury ludowej, rola tradycji w środowiskach wiejskich i miejskich itp. Koreferentem wystąpienia doc. Pietraszka był doc. dr hab. Zbigniew Jasiewicz. Wyraził on pogląd, że badania nad adaptacją i integracją winny być kontynuowane, gdyż zderzenie się kultur przyniesionych na ZZ przez poszczególne grupy regionalne pozostawiło trwałe ślady w ukształtowanej tu rzeczywistości społecznej. Po wystąpieniu doc. Jasiewicza rozwinęła się dyskusja dotycząca zarówno problemów teoretycznych, związanych z integracją, jak i dezintegracją kulturową, jak również specyficznych problemów Polonii Zagranicznej, w której udział wzięli: doc. dr Jadwiga Kucharska, ks. Jan Pitoń z Brazylii, dr Wacław Zajączkowski (USA), doc. dr B. Jaworska, dr Krzysztof Zielnica, prof. dr M. Znamierowska-Priifferowa, doc. dr Zofia Sokolewlcz, prof. dr K. Zawistowicz-Adamska i mgr Zenobia Pietrzykowska. Zjazd zakończyła wycieczka po Dolnym Sląsku. postulatów lub zamierzeń". Protokół opracował: dr Krzysztof Zielnica �Kronika VIII SEMINARIUM 315 ETHNOLOGICUM VIII Seminarium Ethnologicum odbyło się w Julinie koło Łańcuta w woj. rzeszowskim w dniach 1-13 września 1975 r. Organizatorami Seminarium były Katedry Etnografii Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu i Uniwersytetu Łódzkiego. Komitet organizacyjny tworzyli pracownicy tych Katedr, a na jego czele stali: prof. dr J. Burszta z Poznania i doc. dr hab. B. Kopczyńska-Jaworska z Lodzi. Do współorganizatorów Seminarium należeli: Związek Spółdzielni Rękodzieła Ludo\vego i Artystycznego "Cepelia", Socjalistyczny Związek Studentów Polskich oraz Muzeum Okręgowe w Rzeszowie. W Seminarium uczestniczyły 73 osoby, w tym 48 z Polski (17 pracowników naukowych i 31 studentów) oraz 25 z zagranicy (19 pracowników naukowych i 6 studentów). Zagranicznymi gośćmi Seminarium byli m. in. kand. nauk B. Aminov z Taszkientu, prof. dr N. Bregadze z Tbilisi, doc. dr J. Podolak z Bratysławy, prof. dr P. Vlahović z Belgradu, prof. dr B. Gunda z Debreczyna, doc. dr L Vliidutiu z Bukaresztu, doc. dr H. Fielhauer z Wiednia oraz prof. dr N.-A. Bringeus z Lund. Tematyka Seminarium wiązała się zarówno ze specyfiką regionu, możliwościami badawczymi zagranicznych uczestników, jak i konkretnym zapotrzebowaniem ze strony "Cepelii". Przedmiotem badań była kultura materialna okolic Łańcuta i Leżajska, szczególnie zaś wytwórczość ludowego rzemiosła (garncarstwo i wyroby z drewna). Teren badań objął wsie: Medynia Głogowska, Zalesie, Brzóza Stadnicka, Rakszawa oraz Wola Zarczycka. Są to tereny Puszczy Sandomierskiej w widłach Wisły i Sanu. Poza Wolą Zarczycką, gdzie dominuje rolnictwo, podstawą utrzymania mieszkańców wymienionych wsi były i wciąż jeszcze są uprawiane rzemiosła. Wybór terenu dla zajęć seminaryjnych był więc bardzo trafny. Badania terenowe prowadzono w trzech grupach seminaryjnych w oparciu o uprzednio przygotowane kwestionariusze. Pierwszą grupą - rzemiosła drzewne i zabawkarstwo, w skład której wchodziło 15 studentów kierowali: doc. dr hab. Z. Jasiewicz oraz mgr M. Chlebana. Drugą grupę, obejmującą garncarstwo (8 studentów), prowadzili: doc. dr 1. Vli'idutiu oraz mgr A. Targońska. Trzecią, ~iedmioosobową urządzenia wnętrz mieszkalnych i plastyka obrzędowa kierowały: dr A. Zadrożyńska i mgr G. Symeonova. Zagraniczni uczestnicy Seminarium prowadzili badania w zależności od swoich indywidualnych zainteresowań i nie byli związani bezpośrednio z żadną z grup tema tycznych. Rezultaty badań dyskutowano na czterech spotkaniach seminaryjnych z udziałem wszystkich uczestników Seminarium. Ostatnie spotkanie, odbyte 1,2 września, dokonało podsumowania efektów badawczych. Na spotkaniu tym studenci przedstawili w postaci referatów wyniki swych badań nad szczegółowymi zagadnieniami (garncarstwo ceramika siwa i polewana; rzemiosła drzewne produkcja łyżek, bednarstwo, kolcarstwo, zabawkarstwo: plastyka wnętrz i plastyka obrzędowa). Niewątpliwie dużą wartość poznawczą dla wszystkich uczestników Seminarium miało spotkanie seminaryjne, na którym przedstawiciele poszczególnych krajów omówili stan badań etnograficznych i sytuację etnografii w swoich krajach. VIII Seminarium Ethnologicum spełniło szereg postawionych przed nim zadań: 1) cel dydaktyczny (konfrontacja metod badawczych reprezentowanych przez przedstawicieli uniwersytetów i innych placówek oraz muzeów różnych krajów); �316 Kronika 2) cel badawczy (spełnienie określonych potrzeb w zakresie etnografii regionalnej i muzealnictwa); 3) cel społeczny (przeprowadzenie badań na konkretne społeczne zapotrzebowanie); 4) cel krajoznawczy (zwiedzenie regionu, m. in. wycieczki do Łańcuta, Leżajska, Baranowa i Sandomierza). Seminarium sprzyjało także nawiązaniu wielu osobistych kontaktów i przyczyniło się do dalszej integracji środowiska etnograficznego. W toku seminaryjnych dyskusji stwierdzono, że należy następne coroczne 'seminaria organizować kolejno w poszczególnych krajach (następne ma być zorganizowane w Debreczynie), oraz położyć jeszcze większy nacisk na doskonalenie metod pracy dydaktycznej Seminariów. Wszyscy uczestnicy Seminarium zadeklarowali dalszą współpracę i pomoc organizacyjną, a funkcję sekretarza Seminarium Ethnologicum zgodził się pełnić doc. dr J. Podolak. Zapisał do kroniki Seminarium Ethnologicum Jacek V MIĘDZYNARODOWE SYMPOZJUM ETHNOLOGIA Bednarski SLAVICA Doroczne spotkanie członków redakcji "Ethnologia Slavica" zostało zorganizowane przez Instytut Etnografii i Muzeum Bułgarskiej Akademii Nauk przy okazji V Krajowej naukowo-badawczej konferencji etnograficznej w Haskovie w dniach 7-13 V 1975 r. Na bogaty program tej konferencji złożyło się wiele imprez i posiedzeń naukowych. Pierwszy dzień konferencji (8 maja) poświęcony był na zebranie Komitetu Redakcyjnego "Ethnologia Slavica". W zebraniu udział wzięli: V. K. Bondarcik (Mińsk), J. Burszta (Poznań), S. Gencev (Sofia), V. Hadzinikolov (Sofia), B. Kopczyilska-Jaworska (Łódż), P. Nowotny (Budziszyn), J. Podo1<ik (Bratysława), A. Robek (Praga), J. Vince (Budapeszt) oraz sekretarz redakcji - L. Horvathova (Bratysława). Referat wprowadzający wygłosił redaktor naczelny ES, doc. dr Jan Podolak. Przypomniał on zebranym dotychczasową historię czasopisma, założonego na VI Kongresie Slawistów w Pradze w 1968 r. Członkami założycielami byli: J. Bromlej, P. G. Bogatyrev, M. Gavazzi, J. Podolak, C. Romańska i Ch. Vakarelski. W latach następnych do międzynarodowego komitetu redakcyjnego dokooptowano przedstawicieli wszystkich krajów słowiańskich 1. Celem czasopisma miała być popularyzacja studiów porównawczych z zakresu etnografii słowiańskiej, a w szczególności prac w dziedzinie etnogenezy oraz międzysłowiańskich kontaktów kulturowych. Z czasem tematykę czasopisma poszerzono, obejmując nią problematykę ogólnoteoretyczną oraz problemy współczesnych przeobrażeń kulturowych krajów słowiańskich. Założeniem czasopisma miała być z jednej strony wymiana myśli naukowej oraz stymulowanie zainte1 Do ostatniego zebrania w skład komitetu wchodzili: M. Barjaktarović (Belgrad), B. Bratanić (Zagrzeb), J. V. Bromlej (Moskwa), V. K. Bondarcik (Mińsk), J. Burszta (Poznań), K. Cistov (Leningrad), K. Fojtik (Brno), V. Hadzinikolov (Sofia), M. Gavazzi (Zagrzeb), M. Gładysz (Kraków), R. Jerabek (Brno), B. Kopczyńska-Jaworska (Łódź), J. Michalek (Bratysława), P. Nedo (Lipsk), V. Novak (Ljubljana), P. Nowotny (Budziszyn), B. Ristovski (Skopje). S. A. Tokarev (Moskwa), Ch. Vakarelski (Sofia), V. T. Zinyc (Kijów). �317 Kronika resov:ań w zakresie etnografii krajów słowiańskich, z drugiej zaś szerzenie informacji o osiągnięciach etnografii słowiańskiej. Z tego też względu postanov.'jono, że czasopismo będzie publikowane w trzech językach zachodnioeuropejskich. a tylko streszczenia w językach słowiańskich. Pierwszy tom "Ethnologia Slavica" ukazał się w 1969 r. Do roku 1975 opublikOWdt~O pięć roczników. Tom szósty za 1974 r. ukaże się w 1975 r., zaś podwójny tom 7/8 za lata 1975-1976 został oddany do druku w początku 1975 r. Raz do roku odbywa się zebranie redakcyjne poświęcone sprawom organizacyj"ym oraz aktualnym problemom etnografii słowiańskiej, przy czym zebrania orgar.izowane są \V formie sympozjów naukowych. Do tej pory zorganizowano d\\'a pierwsze sympozja w Słowacji 2, III Sympozjum w Ohrydzie 3 oraz IV Sympozjl:m w Błażejewku koło Poznania 4. Poświęcone One były kolejno tematyce aktualnych problemów i zadań etnografii słowiańskiej, atlasom etnograficznym r.arodow słowiańskich i stosunkowi kultury ludowej do kultury narodowej. Oceniając dotychczasowy dorobek czasopisma redaktor naczelny podkreślił, że obok niewątpliwych osiągnięć, słabą stroną wydawnictwa jest niedostateczny i przypadkowy charakter informacji dotyczących ruchu naukowego, jak również publikacji z etnografii słowiańskiej. Kończąc referat zaproponował, ażeby dyskusję skoncentrować wokół poczynań organizacyjnych zmierzających do usunięcia powy%szych mankamentów, propozycji co do tematyki następnych tomów, jak też 'posobów zabezpieczenia procesu wydawniczego. IV ożywionej dyskusji, w której zabrali głos wszyscy obecni, rozważono możliwość powołania stałego kolegium redakcyjnego. które miałoby czuwać nad ogólnym profilc:m wydawnictwa. oraz ewentualnych redaktorów poszczególnych tomów w zależr.c~ci od ich tematyki. Rozważono również celowość obarczenia niektórych <z!onk,'J\y redakcji funkcjami koordynatorów prac w zakresie informacji dotyczącej ruchu naukowego, recenzji oraz prac bi1?liograficznych. Przedyskutowano pla:l przyszłych sympozjów, przy czym najwięcej osób wypowiedziało się za potrzc.bą poświęcenia większej uwagi zmianom, jakie zachodzą współcześnie w kulturach ludowych i funkcjom, jakie tradycyjne wartości pełnią w życiu społeczeństwa socjalistycznego oraz odrębnościom kulturowym poszczególnych grup etnicz:1:;ch. Na zakończcnie zebrania podjęto uchwałę o dokooptowaniu do międzynarodo"\\'ej recakcji czterech osób: A. Robka (Praga), B. Filovej (Bratysława), S. Genceva (Sefia) oraz J. Vladu\iu (Bukareszt). W godzinach popołudniowych goście zwiedzili zabytki i muzea Haskova: Okręgowe Muzeum Historyczne, w którym znajduje się wystawa regionalnej wytwórczości domowej; muzeum wnętrza z końca XIX w. mieszczące się w odrestaurowanym domu, który należał do bogatego mieszczanina, Hadii Paskala; cerkiew pod wezwaniem Michała Archanioła, w której znajduje się rzeźbiony w drzewie ikonostas z 1861 r. i in. W drugim dniu konferencji (9 maja) członkowie redakcji mieli okazję uczestniczyć w XII okręgowym zjeździe ludowych twórców pt. "Kwitnąca Tracja śpiewa i tańczy" ". W sobotę 10 maja rozpoczęło obrady V Międzynarodowe Sympozjum Ethnologia Slavica pt. "Tradycja i innowacje". Na bogaty program Sympozjum zło~ Zob. sprawozdanie J. Burszty z II Sympozjum: 3 .. Lud" 1974, t. 58. s. 333-334. l "Lud" 1975. t. 59, s. 3o:l. .:. Zob. sprawozdanie z tego festiwalu na s. 318-320. •.Lud" 1974. t. 58. s. 332-333. �318 Kronika żyły się: referat wprowadzający dyrektora Instytutu Etnografii i Muzeum BAN, V. Hadiinikolova, referat V. Gjurgakova informujący o twórczości ludowej i jej roli w polityce kulturalnej Bułgarii, referat T. Kolevej omawiający tradycyjną kulturę duchową okolic Haskova oraz referat B. Tumangelova o etnograficznej interpretacji pojęcia tradycji i innowacji. Referaty gości zainicjowało wystąpienie V. K. Bondarcika o socjalistycznych przemianach wsi białoruskiej w latach władzy radzieckiej, następnie J. Burszta przedstawił procesy przekształceń kulturowych obserwowane na ziemiach zachodnich i północnych Polski, A. Robek na przykładzie obrzędów weselnych przeanalizował relę ludowych tradycji we współczesnej kulturze Czech, J. Vince omówił problemy tradycji kulturowych i innowacji technologicznych na przykładzie produkcji wina w Europie południowo-wschodniej, B. Kopczyńska-JawQrska zreferowała problematykę badań innowacji kulturowej w nauce polskiej. Na zakończenie odczytano streszczenie referatu nieobecnego M. Barjaktarovicia o współczesnych zmianach kulturowych wsi jugosłowiańskiej. 11 maja rozpoczęto obrady II Krajowej konferencji etnografów bułgarskich. Obrady toczyły się w dwóch sekcjach (kultury materialnej i duchowej), poprzedzom: dwoma referatami plenarnymi na temat roli tradycji i innowacji w kulturze materialnej (M. Veleva) oraz w kulturze duchowej (S. Gencev). Obrady Konferencji i Sympozjum zakończyło podsumowanie prof. V. Hadżinikolova, który podkreślił znaczenie metodologiczne, bogactwo poruszanej tematyki oraz wagę tych przemyśleń dla współczesnych przeobrażeń i polityki kulturalnej, jak również dla dalszych prac badawczych. Ostatni dzień konferencji przeznaczony był na wycieczkę, w czasie której zagraniczni goście mieli okazję zobaczyć grobowiec tracki z IV wieku p.n.e., zwiedzić nowo wybudowany wzorcowy dom kultury w miejscowości Lubimec oraz uczestniczyć w inscenizacji wesela wiejskiego we wsi Skoblevo koło Haskova. Bronisława FESTIWAL Kopczyńska-Jaworska "KVITNA TRAKIJA PEE I TANCUVA" HASKOVO, 9 V 1975 W dniu 9 maja 1,975 r. odbył się w Haskovie (Bułgaria) XII Okręgowy zjazd-festiwal ludowej twórczości pt. "Kwitnąca Tracja śpiewa i tańczy". Festiwal miał szczególnie uroczysty charakter ze względu na przypadającą w tym dniu 30 rocznicę wyzwolenia oraz odbywającą się w tym czasie II Krajową naukowo-badawczą konferencję etnograficzną pałączoną z V Międzynarodowym Sympozjum Ethnologia Slavica pt. "Tradycja i innowacje". Festiwal został otwarty przez przedstawicieli okręgowych organów partii, Frontu Jedności Narodowej oraz władz administracyjnych. Do prezydium zostali zaproszeni przedstawiciele wszystkich krajów biorących udział w Sympozjum. Właściwe pokazy zainaugurował zespół folklorystyczny ze wsi Skoblevo z barwną inscenizacją wesela '(zespół ten reprezentował Bułgarię na światowym kongresie folklorystycznym w lipcu 1975 r. w Belgii). Pokazy odbywały się w miejskim parku na wzgórzu Kenana równocześnie na czterech estradach. Na pierwszej estradzie produkowały się chóry, zespoły pieśni i tańca, na drugiej młodz:e- �319 Kronika "Kukiery" 5.0\ve zespoły na festiwalu w Haskovie artystyczne, na trzeciej zespoły inscenizujące obrzędy ludowe oraz Llutentyczne stroje ludowe, na czwartej artyści indywidualni i zespoły instrumentalne. Ogółem w przeglądzie wystąpiło około 61 grup śpiewaczych, 39 chórów, 17 grup tanE'cznych, 11 grup instrumentalnych, 43 solistów instrumentalistów oraz 50 śpiewaków. Ponadto wystąpiło 30 zespołów (w tym 2 fabryczne, 7 szkolnych, 1 zEspół Domu Dziecka i 20 z wiejskich domów kultury), które zainscenizowały 27 obrzędów i zwyczajów. Ogółem wzięło udział 150 grup artystycznych, 120 indywidualnych uczestników; razem w przeglądzie uczestniczyło ponad 3000 osób. Dodatkową atrakcją przeglądu był udział zespołu domu kultury z Taszkentu miasta zaprzyjaźnionego z Haskovem. To, co uderzało w przeglądzie, który celowo nie jest nazywany festiwalem, było autentycznie amatorskim charakterem występujących zespołów. Nie było też zorganizowanych widowni. Publiczność składająca się zarówno z mieszkańców Haskcva, jak i mieszkańców wsi uczestniczących w przeglądzie oraz z samych wykonawców, obserwowała widowiska stojąc lub siedząc na trawie. W pokazach, z wyjątkiem nielicznych zespołów szkolnych, uczestniczyli ludzie różnego wieku i różnej profesji. Według informacji organizatorów, praca zespołów folklorystycznych prowadzona bywa samodzielnie przez mieszkańców wsi, bez udziału specjalnych instruktorów. Stroje w większości pochodzą z zC'.sobów rodzinnych uczestników; pracownicy domów kultury, wywodzący się zresztą często również z miejscowego środowiska, pomagają jedynie w organizacji pracy. �320 KI'onika Analizując zakres produkcji artystycznych należy zwrócić uwagę na przewagę wyst;::pów wokalnych oraz bardzo rozbudowany dział inscenizacji obrzędów, w ktĆtrych troska inscenizatorów skierowana jest głównie na wierne odtworzenie obrzędu, nie zaś na efekt inscenizacji. Bronisława MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA W SPRAWIE RYBOŁOWSTWA W BAJA Jaworska TRADYCYJNEGO Pierwsza europejska konferencja na temat ludowego rybołówstwa została zorganizowana z końcem 1972 r. w Toruniu i zakończyła się praktycznym pokazem w Gdańsku i na Helu. Druga tego rodzaju konferencja obradowała w dniach 27-30 czerwca 1974 r. na Węgrzech w miejscowości Baja, na zaproszenie Węgierskiego Towarzystwa Etnograficznego oraz Zarządu miasta i miejscowego Istvan Tiirr Muzeum. Uczestniczyło w niej 26 naukowców z 8 krajów: Austrii, Czechosłowacji, Estońskiej SSR, Francji, Polski, Republiki Federalnej Niemiec, Rumunii i Węgier. Zarówno władze miejskie, jak też tamtejsze Muzeum i Spółdzielnia Rybacka "Nowe Zycie", zadbały gorliwie o to, by uprzyjemnić uczestnikom pobyt i pracę w Baja. M. in. umożliwiono naukowcom udział w szeregu spotka!l i widowisk urządzanych w ramach imprez, zwanych "Lato w Baja 74" i przyjęto ich z iście madziarską gościn nością. Na 4-dniowej konferencji wygłoszono ogółem 13 interesujących referatów, którE: były później żywo dyskutowane. Jako oficjalny język konferencyjny przyjęto niemiecki, ale posługiwano się też angielskim i francuskim dla wyjaśnienia pewnych zagadnień specjalistycznych. A oto tematy referatów: M. Znamierowska-PrufIerowa (Polska), Umriss der lraditionellen Fischerei in Polen und Beachtung betreffs ihrer Dokumentation, (Zarys tradycyjnego rybołówstwa w Polsce i uwagi dotyczące dokumentacji, systematyki narzędzi rybackich oraz rybackiego atlasu etnograficznego); Andres v. Brandt (RFN), Zur fischereiłichen Fangtechnik (Uwagi o rybackiej technice łowieckiej); Zygmunt Kłodnicki (Polska), Verbreitung der volkstiimlichen Fischereigeriite in Polen. Ein kartographischer Versuch (Rozprzestrzenienie ludowych narzędzi rybackich w Polsce. Próba kartograficzna); Jeno Barabas (Węgry), Uber das Problem des Fischereiatlas (Uwagi do problemu atlasu rybackiego); Bertalan Andr.asfalvy (Węgry), Wassernutzung im Uberschwemmungsgebiet der Donau vor den Gewiisserregulierungen (Wykorzystanie wód na terenach zalewowych Dunaju przed regulacją wodną); Ede Solymos (Węgry), Die Sildslavischen Einfliisse aUf die ungarische Donaujischerei (południowosłowiańskie wpływy na węgierskie rybołówstwo na Dunaju); Ileana Diaconescu (Rumunia), Methoden und Geriite der volkstilmlich biiuerlichen Fischerei im Siidwesten Rumiiniens (Metody i narzędzia ludowo-chłopskiego rybołówstwa w południowo-zachodniej Rumunii); Jifi Andreska (CSSR), Archeologische Funde von Fischereigerdten in Mikulcice in der CSSR (Archeologiczne znaleziska narzędzi rybackich w Mikulczycach w Czechosłowacji); Karoly Ga<i.l (Austria), Der Stand und die Zielsetzung der Volksfischereiforschung in Osterreich (Stan Systematik der Geriite und des ethnographischen Fischereiatlas �321 Kronika i cele badań Zur nad rybołówstwem Erforschung łówstwem Museen der ludowym volkstUmtichen w Austrii); Fischerei in Arved Estland Luts (Estońska (Badania nad SSR), rybo- ludowym zu Gdańsk ska (Polska), Zur w Estonii); Longin Malicki (polska), Fischereigeriite in den (Narzędzia rybackie w muzeach gdańskich); Jadwiga KucharProblematik aer Fischereigesellschajt im Ostseeraum. Eini.ge Be- merkungen zur vergleichenden Forschung der okonomisch-sozialen Position Fischer (Problematyka społeczności rybackiej w obszarze bałtyckim. Uwagi der do badan porównawczych pozycji ekonomiczno-społecznej rybaków); Aliette Geisdoerfef (Francja), Traditions francaises des techniques de peche au Quebec (Tradycje francuskie w rybołówczej technice w Quebec). Wspomniałem już, że obradom towarzyszyły różne imprezy i spotkania. Po zakończeniu obrad w pierwszym dniu zwiedzono nowo otwartą, bardzo starannie i estetycznie urządzoną wystawę pt. "Rybołówstwo na Dunaju", mieszczącą się w miejscowym Muzeum ,(dyr. Ede Solymos). Drugiego dnia przed obradami zorganizowano uczestnikom wyprawę statkiem do stanicy rybackiej leżącej przy odnodze Dunaju, zwanej Rezet. Tu zademonstrowano wielce ciekawe sposoby tradycyjnego połowu ryb (nadstawkami koszowymi, zarzutnią itp.). Z kolei spożyto w naddunajskiej gospodzie słynną z tradycji, ostro paprykowaną zupę rybną. Trzeciego dnia do południa zaproszono uczestników konferencji do udziału w uroczystym posiedzeniu "Krajowej Rady Rybackiej", odbytym w ratuszu z okazji "Dnia Rybaka". Przedstawiono tu dwa inauguracyjne referaty dotyczące gospodarki rybnej: 100 lat istnienia rybactwa węgierskiego (dr Laslo Nagy) i Zagadnienie rozwoju rybołówstwa węgierskiego i jego rodzime możliwości (dr Lajos Dobrai). Następnie odbyło się przyjęcie. Wieczorem uczestnicy konferencji obejrzeli atrakcyjne występy Ludowego Zespołu Tanecznego "Budapest". Wreszcie ostatniego dnia wieczorem odbył się nastrojowy występ muzyczny Chóru i Orkiestry z Baja na uroczym dziedzińcu ratuszowym. W końcowej fazie konferencji zgłoszono wniosek (doc. Jeno Barabas), aby w rezultacie tego spotkania powołać do życia organizację badawczą dla europejskiego rybołówstwa tradycyjnego i zaproponowano równocześnie skład Komitetu Organizacyjnego, który po dyskusji uformował się ostatecznie następująco: przewodnicząca - Maria Znamierowska-Prufferowa (PoIska), sekretarz Karoly Gaal (Austria), członkowie Arved Luts (Estońska .sSR), Andres v. Brandt (RFN), Aliettte Geisdoerfer(Francja). Powołano też następujące grupy: Komitet Krajowy: Karoly Gaal, Jifi Andreska, Aliette Geisdoerfer, Maria Znamierowska-Priifferowa, Andres v. Brandt, Ileana Diaconescu, Ede Solymos, Arved Luts. Grupa robceza dla terminologii i klasyfikacji: kierownik - Andres v. Brandt, członkowie - M. Znamierowska-Prilfferowa, L Diaconescu, Arved Luts. Grupa robocza dla spraw Atlasu Rybołówstwa: kierownik - Zygmunt Kłodnicki, członkowie - Aliette Geisdoerfer i Jeno Barabas. W konkluzji stwierdzono konieczność rychłego wzmożenia badań rybołówstwa w ramach etnografii europejskiej. Aby ten cel osiągnąć trzeba skoordynować prace regionalnych badaczy w zorganizowaną współpracę ogólnoeuropejską. Podkreślono też ogromną wagę, jaką odgrywają międzynarodowe konferencje umożliwiające rzeczową dyskusję i krytykę. W końcu przedłożono, uzupełniono i przyjęto następującą rezolucję: Po pierwszej konferencji rybackiej w Toruniu i drugiej w Baja, które posiadały 21 - Lud, tom LX �322 Kronika charakter europejski, stwierdza się, że istotnym celem tych spotkań było powołanie europejskiej wspólnoty badawczej dla tradycyjnego rybołówstwa; leży to w interesie sensownych badań nad rybołówstwem ludowym. Okazało się konieczne powołanie stałego organu o możliwie małym składzie, który by podjął się koordynacji badań rybackich w różnych krajach europejskich. Dalszym zadaniem Komitetu będzie rozszerzenie i przyspieszenie współpracy z tymi krajami europejskimi, które nie były reprezentowane na konferencjach (np. Dania, Finlandia, Szwecja i in.). Każdy kraj członkowski powinien wysyłać swojego przedstawiciela jako łącznika na konferencje ogólnoeuropejskiego Komitetu. Zadaniem tego przedstawiciela będzie koordynacja prac badawczych w swoim macierzystym kraju. Jest pożądane, aby dla omówienia problemów i zadań badawczych urządzać co dwa, trzy lata konferencje w coraz to innym kraju. Na tych spotkaniach omawiano by osiągnięte postępy w badaniach i opracowywano co ważniejsze ponadregionalne (ogólne) problemy. Na konferencji w Baja wyłoniły się także inne zasadnicze postulaty: l) Konieczność zestawienia przez krajowych przedstawicieli narodowych bibliografii rybackich (ze szczególnym uwzględnieniem nowości wydawniczych). Obok oryginalnych tytułów należy podawać w klamrach ich tłumaczenie w języku niemieckim. Bibliografię wysyłać do centrali wiedeńskiej. 2) Uznano za bezwzględną konieczność ujednolicenia terminologii, jak też opracowanie ogólnie przyjętej klasyfikacji narzędzi rybackich i pomocniczych. W tym celu wyłoniono osobną grupę roboczą· 3) Kwintesencję badań stanowić będzie ostatecznie Atlas Rybacki. 4) Należy dążyć do zorganizowania w poszczególnych krajach akcji ochrony zabytków rybołówstwa, ponieważ giną one zastraszająco szybko w sposób naturalr.y. Najlepszą formą ochrony będzie tworzenie skansenów rybackich, a także zachowanie "in situ" budownictwa rybackiego łącznie z narzędziami. 5) Jako centralę dokumentacji przewiduje się Wiedeń dogodny punkt w Europie środko·wej. Nazwa centrali brzmi: Forschungsorganisation fur europiiische traditionelle Fischerei ,(Organizacja badawcza dla tradycyj nego rybołówstwa europejskiego). Jej siedzibą będzie: Institut fur Volkskunde der Universitiit Wien, Hanuschgasse 3. Korespondencję postanawia się prowadzić głównie w języku niemieckim lub angielskim. Oficjalnym językiem porozumiewawczym będzie niemiecki. 6) Ponieważ w konferencji brali udział przedstawiciele jedynie 8 krajów, jest zrozumiałe, że wJ'brany Komitet Krajowy należy uważać za tymczasowy iw odpowiednim czasie wypadnie go uzupełnić o dalszych członków. 7) Co się tyczy dokumentacji konferencji w Baja dyrektor tamtejszego Muzeum, dr Ede Solymos, zobowiązuje się dołożyć starań około przygotowania i wydania wygłoszonych referatów w odpowiedniej publikacji. Jednak z powodu ograniczeń wydawniczych, obfite plony materiałów ilustracyjnych będą musiały być znacznie zmniejszone do druku. Longin Ma,licki �323 Kronika OGÓLNOPOLSKIE SEMINARIUM POSWIĘCONE STROJU LUDOWEGO ZAGADNIENIOM W dniach 9-10 listopada 1974 r. odbyło się w Krakowie ogólnopolskie Seminarium poświęcone zagadnieniom polskiego stroju ludowego. Seminarium zorganizował Krakowski Oddział Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego przy współudziale Muzeum Etnograficznego w Krakowie. Obrady toczyły się w sali konferencyjnej Muzeum, gdzie też zorganizowano małą wystawę strojów ludowych (~ukmany, gorsety z różnych regionów), które obrazowały bogactwo form i zdobień. Wszystkie eksponowane części ubiorów pochodziły z kolekcji Muzeum Etnograficznego w Krakowie. W Seminarium wzięło udział ponad 50 osób zajmujących się strojem, a reprezentujących różne placówki naukowe z terenu całej Polski: katedry i instytuty uczelniane, placówki naukowo-badawcze PAN, muzea (należy zaznaczyć, że muzea były reprezentowane naj liczniej : z Bielska-Białej, Bytomia, Cieszyna, Częstochowy, Hrubieszowa, Jasła, Kolbuszowej, Krakowa, Leszna, Lublina, Łańcuta, Łodzi, Nowego Sącza, Olsztyna, Poznania, Rzeszowa, Tomaszowa Mazowieckiego, Torunia, Warszawy, Wrocławia, Zielonej Góry i in.). W obradach wzięli także udział goście z zagranicy: doc. dr J. Podolak z CSSR i mgr B. Schone z NRD. Zebranych w pierwszym dniu obrad powitał w imieniu Muzeum dyrektor, mgr E. Waligóra. Otwarcia obrad dokonała dr A. Kowalska-Lewicka, która przeKodniczyła sesji przedpołudniowej. Posiedzenie przedpołudniowe w programie swoim zaWierało cztery referaty: mgr K. Hermanowicz-Nowak (Kraków) mówiła na temat stanu badań nad strojem ludowym w Polsce; dr B. Bazielich (Bytom) - o współczesnych aspektach badatl nad strojem ludowym; prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa (Warszawa) wystąpiła z referatem pt. Strój ludowy jako wyraz pozycji społecznej, poziomu produkcji i upodobań estetycznych chłopów; mgr H. Szewczykowa (Kraków) a tezauryzacji stroju ludowego (zob. informację na s. 330). W dyskusji nad referatami głos zabrali: prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa, prof. dr R. Reinfuss, doc. dr J. Podolak, doc. dr B. Jaworska, dr A. Kowalska-Lewicka, dr J. Kamocki, dr B. Kołodziejska, mgr A. Błachowski, mgr M. Jastrzębska. Dyskutanci wskazali m. in. na konieczność wznowienia akcji wydawania następnych zeszytów serii Atlas Polskich Strojów Ludowych, a także opracowania nieopublikowanych materiałów archiwalnych, jakie znajdują się w posiadaniu poszczególnych muzeów i instytutów, oraz opracowania eksponatów muzealnych, które należałoby szerzej wykorzystywać w pracach typU monograficznego i syntetycznego, a do których dostęp jest bardzo utrudniony. Mgr A. Błachowski wystąpił z wnioskiem o podjęcie przez PTL akcji wydawania sukcesywnie opracowanych przez poszczególne instytucje indeksów, które zawierałyby krótkie metryki eksponatów muzealnych, zbiorów archiwalnych, ikonograficznych i in. Doc. dr J. Podolak w swojej wypowiedzi stwierdził, że strój na terenie Polski jest stosunkowo dobrze przebadany, wydano na ten temat wiele interesujących pOZYCJii że należałoby włączyć. strój do tematów opracowywanych przez PQ}ski Atlas Etnograficzny. Mapy dotyczące stroju ludowego w Polsce winny wejść w całości do Atlasu Etnograficznego Europy, co umożliwiłoby dokonanie porównań na szerszą skalę. Obradom popołudniowym przewodniczyła prof. dr A. Kutrzeba-Pajnarowa. Wygłoszono cztery referaty: prof. dr L Turnau (Warszawa) - o wpływie odzieży szlacheckiej i mieszczańskiej na polski ubiór ludowy XV-XIX wieku; dr J. Ka- �324 Kronika mocki (Kraków) - o wpływie mundurów wojskowych na strój ludowy; mgr B. Poloczkowa (Cieszyn) - zajęła się wpływem przebiegu granic politycznych na kształtowanie się ubioru na wsi (za przykład posłużył jej Sląsk Cieszyński w XX wieku); dr B. Kołodziejska (Zielona Góra) - strój współczesnych mieszkańców Ziemi Lubuskiej jako wyznacznik ich dawniejszych przynależności regionalnych. Po wyczerpaniu planu obrad dnia pierwszego, nastąpiło zebranie towarzyskie wszystkich uczestników sesji. Obradom w następnym dniu przewodniczyła prof. dr 1. Turnau. Z planowanych na ten dzień siedmiu referatów wygłoszono sześć I(odwołany został referat dra J. Dekowskiego z Łodzi nt. wyszyć literowych i wyrazowych na odzieży ludowej w Polsce środkowej); mgr A. Tyszko (Kraków) - Grafika polska XIX wieku jako źródło do badań nad strojem ludowym (referat bogato ilustrowany przeźroczami). Bezpośrednio po tym referacie odbyła się dyskusja nad wystąpieniami w przedpołudniowej sesji dnia poprzedniego i nad referatem mgr A. Tyszkowej. Poruszono szereg zagadnień teoretycznych związanych z referatami. Zwrócono też uwagę na zagadnienia praktyczne, jak np. wielkie zapotrzebowanie zespołów ludowych na autentyczne stroje ludowe (które, niestety, bardzo często odbiegają od ubiorów znanych na tym terenie i noszonych dawniej) oraz na nie zawsze zgodną z instrukcjami etnografów-rzeczoznawców działalność spółdzielni wykonujących stroje na zamówienie zespołów; wysunięto wniosek o zwiększenie nadzoru etnograficznego nad produkcją spółdzielni. Dyskusja zamknęła cykl referatów problemowych. Wygłoszono dalszych pięć referatów; mgr A. Błachowski (Toruń) o badaniach nad strojami niektórych regionów Mazowsza (ilustrując swoją wypowiedź przeźroczami przedstawił problematykę badań pasiaków ludowych i ich zróżnicowania); mgr H. Mikułowska (Toruń) - strój kujawski widziany obecnie przez autorkę w 25 lat po opracowaniu kujawskiego zeszytu Atlasu Polskich Strojów Ludowych (autorka zeszytu uczuliła słuchaczy na konieczność weryfikacji materiałów terenowych; błędy popełnione w opracowaniu zostają z czasem przeniesione wtórnie na wieś poprzez ubiór zespołów regionalnych korzystających z publikacji); mgr S. Lew (KolbuBzowa) Strój przemysko-jarosławski; mgr G. Tkaczyk (Warszawa) Strój ludowy w powiecie siedLeckim w woj. warszawskim; mgr H. Łoś (Częstochowa) Stan badań nad strojem ludowym w regionie częstochowskim. W czasie krótkiej dyskusji kończącej obrady dr A. Kowalska-Lewicka przekazała zebranym wypowiedź prezesa "Cepelii", mgra T. Więckowskiego, który w imieniu CPLiA zgłosił zamiar sfinansowania kosztów wydania następnych zeszytów Atlasu Polskich Strojów Ludowych, co zostało przyjęte przez zebranych z aplauzem. Krakowskie Seminarium było pierwszym tego rodzaju spotkaniem badaczy stroju ludowego z tęrenu całej Polski. Umożliwiło ono nie tylko zreferowanie szeregu zupełnie nowych zagadnień związanych ze strojem ludowym, ale i przedyskutowanie tych zagadnień w gronie osób, które mogły tu przedstawić swój punkt widzenia, uwagi i wnioski. Duża frekwencja i nakreślona wyżej "reprezentatywność" uczestników świadczą o uwadze, z jaką instytucje i placówki delegujące swych pracowników na obrady odnoszą się do tego rodzaju spotkań. Niewątpliwie seminaria dotyczące stroju ludowego są potrzebne i owocne i powinny stać się stałym programem działalności środowiska krakowskiego. Wygłoszone referaty zostaną opublikowane w "Polskiej .sztuce Ludowej". Krystyna Hermanowicz-Nowak �Kronika DLA UCZCZENIA 325 SESJA NAUKOWA 100 ROCZNICY POBYTU OSKARA KOLBERGA NA POMORZU W dniu 20 października 1975 r. odbyła się w Gdańsku jednodniowa Sesja naukowa poświęcona uczczeniu 100 rocznicy pobytu O. Kolberga na Pomorzu. Sesja została zorganizowana z inicjatywy znanego muzykologa i pedagoga gdańskiego, prof. Romana Heisinga, przez Wojewódzki Ośrodek Kultury w Gdańsku (dyrektor mgr Józef Obszański) oraz Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego i Wojewódzką Radę Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Gdańsku przy bliskiej współpracy i konsultacji naukowej wybitnego regionalisty pomor~kiego, prof. dra Andrzeja Bukowskiego. Sesję poprzedziło otwarcie w gmachu obrad okolicznościowej wystawy dzieł O. Kolberga oraz kaszubskiej sztuki ludowej. W uroczystości tej, jak i w obradach, uczestniczyli przedstawiciele władz politycznych i kulturalnych Gdańska. Obrady odbyły się we wspaniałej Sali Mieszczańskiej Ratusza Staromiejskiego przy ul. Korzennej 33135, będącego siedzibą Wojewódzkiego Ośrodka Kultury. Wygłoszono 6 referatów: mgr Elźbieta Miller (Poznań), Literatura ludowa w zbiorach Oskara Kolberga; mgr Medard Tarko (Poznań), Badania Oskara Kolberga 'lia Pomorzu; prof. dr Andrzej Bukowski (Gdańsk), Folklorystyka Pomorza Gdańskiego (Prus Zachodnich) za czasów Oskara Kolberga; dr Edward Breza (Gdańsk), O pomorskich dialektyzmach u Oskara Kolberga; dr Bogusław Linette (Poznań), Oskar Kolberg dokumentator pieśni ludowej; doc. dr Antoni Poszow'3ki (Gdańsk), Folkloj' kaszubski w twórczości kompozytorów gdańskich. W referatach przedstawiono zarówno regionalny, jak i ogólnopolski dorobek Kolberga, znaczenie zbioru dla rozwoju nauki i kultury, siłę inspiratorską w aktualnej twórczości artystycznej, metody pracy Kolberga i inne zagadnienia. Dyskusja, w której wypowiedzieli się liczni działacze regionalni oraz pracownicy naukowi (m. in. doc. dr Zygmunt Zagórski z UAM w Poznaniu, który jako w'3półredaktor materiałów językowych w tomie 39 Dzieł wszystkich O. Kolberga Pomorze podkreślił znaczenie dorobku kolbergowskiego dla polskich i słowiańskich badań językoznawczych), wykazała zainteresowanie róźnych środowisk dziełami Kolberga i wydaniem całej jego spuścizny w ramach Dziel wszystkich. Zain teresowanie to wiąźe się z dąźeniem poszczególnych środowisk do wszechstronnego wykorzystania zapisów kolbergowskich folkloru kaszubskiego, jak też materiałów etnograficznych z innych regionów, w kształtowaniu uczuć patriotycznych i postaw obywatelskich, w rozwijaniu form i pogłębianiu treści współczesnego źycia kulturalnego jednostek i zbiorowości. (Referaty i dyskusja zostaną opublikowane). Uczestnicy Sesji uchwalili szereg praktycznych wniosków. M. in. postanowiono \\. szerszym niź dotychczas stopniu udostępniać ogółowi folklor tradycyjny w po;:taci nowych opracowań źródłowych, a jednocześnie coraz bardziej popularyzować współczesny folklor kaszubski i marynistyczny. Postanowiono takźe utworzyć w Gdańsku centrum o charakterze badawczo-popularyzatorskim w zakresie folkloru, ufundować tablice pamiątkowe w Sopocie i Gdańsku dla uczczenia pobytu Kolberga w tych miejscowościach w 1875 r., ustanowić doroczną nagrodę dla działaczy i twórców w zakresie folkloru, organizować coroczne spotkania popularnonaukowe i in. Sesja zakończyła się występem zespołów folklorystycznych "Kaszuby" z Kartuz i "Kociewie" ze Starogardu, który odbył się w Sali Koncertowej Szkoły Mu- �326 Kronika zycznej w Gdańsku. Poziom artystyczny i spory jeszcze ładunek autentyczności reprezentowanego folkloru dostarczył prawdziwych wzruszeń, toteż artyści obu zespołów spotkali się z serdecznym przyjęciem widowni. Gdańska Sesja naukowa była imprezą bardzo pożyteczną i zasługującą na upowszechnienie. Medard FILATELISTYCZNE ZBIERACTWO O TEMATYCE Tarko ETNOGRAFICZNEJ Zorganizowany przez Polski Związek Filatelistów w 1974 r. klub filatelistyczny pod nazwą "Folklor-Etnografia" (adres zob. na s. 76) jest pierwszym tego rodzaju klubem w świecie. Działa on pod fachowym patronatem Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, gdzie bywają eksponowane fragmenty zbiorów filatelistycznych poszczególnych członków Klubu. Zadaniem Klubu jest organizowanie wymiany doświadczeń i wymiany filatelistycznej oraz przygotowywanie otwarcia w najbliższej przyszłośCi specjalistycznej wystawy filatelistycznej a tematyce etoograficznej. Jak wiadomo, zbieractwo etnograficznych znaków pocztowych nie jest jeszcze w świecie popularne. Nie jest też ono zbyt popularne i w naszym kraju, jednakże nie zraża to polskich filatelistów, wprost przeciwnie, jest zachętą do kolekcjonowania zbiorów, albowiem łatwiej jest zebrać znaki pocztowe teraz, gdy istnieje mniejsze zainteresowanie tematem. A jest co kolekcjonować. W okresie powojennym w większości krajów tematyka etnograficzna bywa coraz szerzej wykorzystywana w wydawanych znakach pocztowych, tj. na znaczkach, na kartkach i kopertach pocztowych (tzw. całostki), na pocztowych stemplach okolicznościowych wydawanych z okazji festiwali folkloru itd. Szacuje się, że zbiór wszystkich tych wydań przekroczyłby już 100000 egzemplarzy. Ponieważ zbyt trudne byłoby zebranie wszystkich tych znaków, filateliści ograniczają się do zbierania okazów w ramach pod tematów etnograficznych, np. stroje ludowe, sztuka ludowa, muzyka i tańce ludowe, budownictwo ludowe, legendy i zwyczaje, bajki, baśnie ludowe itp., lub ograniczają się do zbierania znaków pocztowych dotyczących tematyki etnograficznej niektórych regionów. Filatelistyka tematyczna jest nowoczesną metodą zbierania znaków pocztowych, metodą bardziej popularną i mniej kosztowną od tradycyjnej filatelistyki. Z tych względów zasługuje ona w pełni na popularyzację wśród polskich etnografów oraz sympatyków etnografii. Jak wiemy, z uwagi na ograniczone możliwości praktyczne (np. z braku miejsca w mieszkaniu) zbieractwo znaków pocztowych jest dla wielu osób łatwiejsze od kolekcjonowania oryginalnych obiektów etnograficznych, toteż zbiór znaków pocztowych jest swego rodzaju miniaturowym muzeum reprodukcji o tematyce etnograficznej. Muzeum takie posiada olbrzymie walory naukowo-poznawcze. Poszczególne znaki pocztowe winny być w sposób encyklopedyczny objaśnione na kartach albumowych prezentowanych na wystawach filatelistycznych; wymaga to oczywiście żmudnych studiów i badań. Bogactwo egzotycznych obiektów etnograficznych w miniaturowych reprodukcjach na znakach pocztowych jest bowiem tak duże, że nie tylko wywołuje podziw wśród etnografów, ale spra"via im niekiedy, a zwłaszcza filatelistom, którzy nie są etnografami, sporo �32'1 Kronika trildności przy opracowywaniu owych objaśnień. Znaki pocztowe poprzez roznorodność tematyki etnograficznej mogą więc inspirować do bardzo interesujących badar'1 i poszukiwań. W imieniu Klubu zwracam się z apelem do etnografów i sympatyków etnografii, aby rozważyli możliwość udziału w pracach Klubu "Folklor-Etnografia", oczywiście o ile zamierzają zająć się również kolekcjonowaniem znaków pocztowych o tej tematyce. Uczestnictwo w Klubie jest związane z wpłaceniem raz w roku kwoty 30 zł. Klub wysyła do swych członków materiały informacyjne oraz różne porady i opinie. Zbigniew Ładoś KONFERENCJE, ZJAZDY I INNE SPOTKANIA W 1974 R. Z UDZIAŁEM ETNOGRAFOW V E t n o g r a f i c z n e S e m i n a r i u m A m e ryk a n i s t y c z n e (Poznań. 19-20 IV) Organizatorzy: Zarząd Sekcji Amerykanistycznej PTL, Pracownia Etnografii IHKM PAN w Poznaniu, Oddział PTL w Poznaniu. Referaty; M. Frankowska, Elementy świeckie i sakralne i ich rola w kształtowaniu się ośrodków urbanistycznych na terenie Mezoameryki, P. Brykczyński, Spoleczna Tala 01meckich ośrodków budownictwa monumentalnego, A. Macierewicz, Miasto inkaskie jako ośrodek władzy, M. Maradowska, Rola czynników zewnętrznych w ksztaŁ· towaniu się instytucji wodzowstwa u Araukanów, M. Posem-Zielińska i A. Posern-Zieliilski, Przywódca charyzmatyczny w indiańskich ruchach Ameryki PółTiocnej i Południowej, B. Walendowska, Przywódca sakralny i jego społeczna rola w kręgu antylskim, J. Szemiński, Tupac Amaru ostatni władca Inków i pierwszy przywódca chłopów, Z. M. Kowalewski, Radykalny przywódca chłopski we wspóŁczesnej Ameryce Łacińskiej. S e s j a n a u k o waz o k a z j i 90 - t e j r o c z n i c y u r o d z i n B r o n is ł a waM a l i n o w s k i e g o (Warszawa, 26 IV) Organizatorzy: Instytut Socjelogii U. W., Katedra Etnografii U. W., Studium Afrykanistyczne U. W. Referaty: Andrzej Waligórski, Bronisław Malinowski twórca empirycznej etnologii; Zofia Sokolewicz, Naukowa teoria kultury w etnologii. Na zakończenie sesji odbył się pokaz filmów Stanisława Szwarc-Bronikowskiego z cyklu "Sladami Bronisława Malinowskiego", ze słowem wstępnym autora filmów. S e s j a n a u k o w a pt. "Z y g m u n t G l o g e r b a d a c z p r z e s z łoś c i z i e m i o j c z y s t e j" (Łomża, 25-26 V) Organizatorzy: Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna w Łomży, Urząd Powiatowy w Łomży, Towarzystwo Literackie im. A. Mickiewicza Oddział w Łomży, Towarzystwo Kultury Języka Oddział w Łomży, Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Łomży, Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej Zarząd Główny w Warszawie, Powiatowa Biblioteka Pedagogiczna w ł,omży, Muzeum Kurpiowskie w Łomży, Szkoła Muzyczna pien\'szego stopnia w Łomży. Referaty: Julian Krzyżanowski, Encyklopedia Glogem, Anna Kutrzeba-Pojnarowa, Zasługi Zygmunta Glogera w dziedzinie etnografii, Adam Dobroński. Zygmunt Gloger -- historyk, Renata Zurkowa, Zygmunt GInger w Krakowie, Aleksander Antoniuk, Zygmunt Gloger jako kolekcjoner, �328 KI'ontka Teresa Komorowska, ner, Badania kraju Wiesława WerBabicz, Wykorzystanie dorobku Zygmunta Glogera przez współczesną mu geografię, Hanna Muszyńska-Hoffmanowa, Zygmunt Gloger a współczesność, Jadwiga Chludzińska-Swiątecka, Łomżyński Zespól Zygmunt w okresie' Gwaroznawczy Gloger - zaslużony przedglogerowskim, w hołdzie folklorysta, Józef Zygmuntowi Gloqerowi. VI S e m i n a r i u m n a u k o we p o ś w i ę c o n e p r o b l e m a t y c e g m in y (Waszeta k. Olsztyna, 6-8 VI). Organizatorzy: Ośrodek Badań Naukowych im. W. Kętrzyńskiego Pracownia Badań nad Współczesnością, Komisja Etnograficzno-Socjologiczna w Olsztynie. Referaty: Józef Burszta, Wprowadzenie, Wacław Piotrowski, Procesy kształtowania się ponadlokalnej społeczności gminy, Dyzma Gałaj, IRWiR-u koncepcja badań nad gminą, Henryk Dąbrowski, Społeczna i gospodarcza funkcja ośrodków gminnych w warunkach woj. olsztyńskiego, Jar. Jogusiak, Miejsce i rola wsi gminnej w układze osadniczym gminy (komur:ikat). Paweł Starosta, Integracyjne funkcje bieżących planów społeczno-gospodarczych w gminie (komunikat), Andrzej Pilichowski, Organizacyjne i społeczne problemy wdrażania gminnego systemu władzy i .administracji (komunikat), lVIarian Świetlik, Gminna służba rolna w kształtującYm się systemie zarządzania rolnictwem (komunikat), Elżbieta Ofierska, Usługi produkcyjne rolnictwa w gminie (komunikat), Mikołaj Latuch, Zróżnicowanie demograficzne mieszkai!ców gminy u:oj. olsztyńskiego w 1970 r., Alicja Kusztal, Gminna szkoła zbiorcza. Program przeobrażeń szkolnictwa wiejskiego województwa olsztyńskiego w 1970 r., Anna .szyfer, Procesy urbanizacji kultury w obrębie gminy, Marian Filipkowski, Fl:nkcja i działalność bibliotek gminnych (komunikat), Zbigniew Strzelecki, Kierunki zmian w strukturze demograficznej ludności wsi z podkre,~leniem Olsztyńskiego (komunikat), Jerzy Suchta, Problemy przyszłości ośrodków gminnych, Bolesław :Vlaj, Modelowe hipotezy rozwoju ludności gminy i jej ośrodka, Eugenia Łysiowa, Koncepcja gminnego ośrodka kultury. S y m p o z j u m pt. "F o l k lor we w s pół c z e s n y m ś w i e c l e (Zielona Góra, 21 IX). Organizatorzy: Ministerstwo Kultury i Sztuki, Wojewódzki Dom Kultury w Zielonej Górze, Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze. Referaty: Józef Burszta, Stan zachowania folkloru i formy jego kultywacji u: życiu współczesnym, Grażyna Dąbrowska, Folklor autentyczny a jego adaptacje dla potrzeb scenicznych, Franciszek Bonus (Praga), Adaptacja folkloru do potrzeb scenicznych w Czechosłowacji. Sympozjum zostało zorganizowane z okazji VI Międzynarodowego Festiwalu Zespołów Pieśni i Tańca w Zielonej Górze. Uczestnikami sympozjum byli obserwatorzy zaproszeni na Festiwal z zagranicy, przedstawiciele zespołów zainteresowani tematem sympozjum, instruktorzy domów kultury d.s. tańea i folkloru, działacze kulturalno-oświatowi, dziennikarze i inni zaproszeni goście. XLIX wal n e z g r o m a d z e n i e d e l e g a t ó w P o l s k i e g o T o \\' ar z y s t waL u d o z n a w c z e g o (Warszawa 20-22 IX), Organizator: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze. Referaty: J. Sz·czepai1ski, Kultura ludowa w nauce i społeczeństwie, A. Kutrzeba-Pojnarowa, Osiągnięcia etnografii w 30-Leciu, J. K. Makulski, Dorobek i zadania muzeaLnictwa etnograj:icznerJO w PoLsce Ludowej, K. Zawistowicz-Adamska, Treści folkLorystyczne we współczesnej kulturzej po! skiej. T. Więekowski, Kontynuacja i przeobrażenia sztuki Ludowej w dziaLalności CJJLiA. J. KriStek, Nove expozicie Etnografickeho ustavu - Slovenskeho Narodneho [1,1!t,ea v Martine. Koncepcia ci realizacia. S e s j a n a u k o w a p o ś w i ę c o n a p a m i ę c i p r o f. K a z i m i e r z a M os z y ń s k i e g o (Kraków, 7 X). Organizatorzy: Polska Akademia Nauk Oddział �329 K1"Onika w Krakowie Komisja Etnograficzna. Referaty: Henryk Markiewicz, Otwarcie sesji, Mieczysław Gładysz, Kazimierz Moszyński jako człowiek i uczony, Jadwiga Klimaszewska, Kazimierz Moszyński, badacz i nauczyciel, Milovan Gavazzi, Kazimierz Moszyński a etnografia Słowian południowych, Christo Vakarelski, Znaczenie Kazimierza Moszyńskiego dla etnografii Bułgarii, Anna Kutrzeba-Pojnarowa, Kazimierz Moszyński a polska etnografia, Janusz Bohdanowicz, Kontynuacja koncepcji naukowych Kazimierza Moszyńskiego, Polski Atlas Etnograficzny, Maria Znamierowska-Prufferowa, Wkład Kazimierza Moszyńskiego w rozwój muzealnictwa etnograficznego, Leszek Dzięgiel, Zainteresowania Kazimierza Moszyńskiego ludam; pozaeuropejskimi, Franciszek Sławski, Kazimierz Moszyński jako językoznau-'Ca. Jan Machnik, Szkoła Kazimierza Moszyńskiego a interpretacja kultur archeologicznych, Zbigniew Biały, Kazimierz Moszyński jako wychowawca polskich etnografów. Naukowa Sesja Folklorystyczna (Słupsk, 18-2·0 X). Organizatorzy: Zarząd Główny i Oddział Słupski Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza, Zakład Filologii Polskiej WSP, Słupskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne. Referaty: Julian Krzyżanowski, Zagajenie obrad, Maria Janion, Dwie wizje ludowości romantycznej, Elżbieta Piotrowska, Przemiany kulturalne na Ziemi Koszalińskiej, Andrzej Moni3k, Tradycyjna kultura ludowa na wsi koszalińskiej, Ludwik Przymusiński, Funkcja wspóŁczesnego muzeum na przykładzI' Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku, Władysława Romowa, Motywy walk o wyzwolenie Ziemi Koszalińskiej w literaturze pięknej, Janina Wiertel, Poglądy estetyczne Kazimierza Brodzińskiego "I"Odowej, sińskiego. na Alicja rolę folkloru Wysokińska, wschodniosłowiańskiego Motywy folklorystyczne w w polskiej prozie literaturze Adolfa naDyga- S y m p o z j u m pt. "P I' Z e m i a n y o b y c z a j o w e w e w s pół c z e s n e j P o l s c e" (Warszawa, 22 X). Organizatorzy: Zarząd Główny Krzewienia Kultury Swieckiej Komisja d.s. świeckiej obyczajowości i obrzędowości. Referaty: Marcin Czerwiński, Obyczaje a urbanizacja w Polsce powojennej, Kazimierz Zygulski, Przemiany obyczajowe a kultura masowa, Edward Ciupak, Kultura obyczajowa na tle przemian religijnych we współczesnej Polsce, Krzysztof Makuiski, Rola muzeów etnograficznych w dokumentacji przemian obyczajów współczesnych. K o n f e r c n c j a p o ś w i ę c o n a w s pół p r a c y p l a c ó wek e t n o g I' af i c z n y c h w b a d a n i a c h n a d k u l t u I' ą l u d o w ą K a I' p a t (Bukowina Tatrzańska, 6-7 XI). Organizator: Uniwersytet Jagielloński, Katedra Etnografii Słowian. Referaty: Jadwiga Klimaszewska, Otwarcie konferencji, Jadwiga Klimaszewska, Karpaty jako region kulturowy w świetle badań atlasowych, Roman Reinfuss, Zagadnienie wzajemnych kontaktów ludności z obu stron Karpat, Zbigniew Biały, Monografia etnograficzna Polskiego Spisza, Czesław Robotycki, Badania nad wybranymi aspektami moralności i obyczaju u górali spiskich. Adam Bartosz, Cyganie na Polskim Spiszu, Małgorzata Maj, Skutki ekonomiczno-kulturowe wędrówek zarobkowych górali spiskich ,(komunikat), Barbara Golda, Rola literatury ustnej w życiu współczesnej wsi Beskidu Śląskiego, Ryszard Kantor, Badania funkcji współczesnej twórczości ludowej na Polskiej Orawie (komunikat), Wanda Drabik, Funkcja magii pasterskiej na Polskim Spiszu (komunikat), Maria Lipok, Niektóre czynniki kształtujące więź społeczną wsi Beskidu Śląskiego (komunikat), Jan Bujak, Zagadnienie współpracy między muzeami karpackimi i innymi instytucjami. �330 Kronika O g ól n o p o l s k i e s e m i n a r i u m nt. s t r o j u l u d o w e g o (Kraków, 9-10 XI). Organizator: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Oddział w Krakowie i Muzeum Etnograficzne w Krakowie. Referaty: Krystyna Hermanowicz-Nowak, Stan badań nad strojem ludowym w Polsce, Barbara Bazielich, Współczesne aspekty badań nad strojem ludowym, Anna Kutrzeba-Pojnarowa, Strój ludowy jako wyraz pozycji społecznej, poziomu produkcji i upodobań estetycznych chłopów, Halina Szewczyk, Tezauryzacja stroju ludowego, Irena Turnau, Wpływ odzieży szlacheckiej i mieszczańskiej na polski strój ludowy XVII-XVIII wieku, Janusz Kamocki, Wpływ mundurów wojskowych na strój ludowy, Barbara Poloczkowa, Wpływ przebiegu kładzie Śląska czesnych granic politycznych Cieszyńskiego mieszkańców Ziemi na kształtowanie XX wieku), w Lubuskiej się ubioru Barbara jako na wsi Kołodziejska, wyznacznik ich (na przy- Strój współ- dawniejszej przy- Tyszko, Grafika polska XIX w. jako źródło do badań nad strojem ludowym, Jan Dekowski. Wyszycia literowe i wyrazowe na odzieży ludowej w Polsce środkowej, Aleksander Błachowski, Zagadnienia badań nad strojami niektórych regionów Mazowsza, Halina Mikułowska, Stroje kujau'skie 25 lat po opracowaniu atlasu, Stefan Lew, Strój przemysko-jarosławski, Genowefa Tkaczyk, Strój ludowy w powiecie siedleckim woj. warszawskim, Henryk Łoś, Stan badań nad strojem ludOWym w regionie częstochowskim. należności regionalnej, Aleksandra S y m p o z j u m pt. "G ó r y w k u l t u r z e p o l s k i e j" '(Kraków, 9-10 XI). Organizator: Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze Zarząd Głowny, Komisja Turystyki Górskiej. Referaty: Władysław Krygowski, Rola Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego w badaniach polskich gór i jego znaczenie kulturotwórcze, Andrzej Ziemi1ski, Człowiek i góry a cywilizacja współczesna, Jacek Kolbuszewski, Góry w literaturze polskiej próba syntezy, Stefan Myczkowski, Turystyka a ochrona przyrody gór polskich, Zenon Woźniak, Przemiany ujmowania roli Karpat w pradziejach polskich w miarę postępu badań archeologicznych, Jerzy Banach, Tatry malownicze. Polski pejzaż górski 1800-1950, Jerzy Młodziejowski, Góry polskie w polskiej muzyce, Roman Reinfuss, Kontakt z górami i jego wpływ na badania kultury ludowej regionów górskich, Lidia LigQza, Funkcje przekazu ludowego w literaturze związanej z górami, Zdzisław Ryn, Współczesne problemy medycyny wysokościowej (górskiej). K o n f e r e n c j a f o l k lor y s t y c z n a p t. "R o l a p r a c y w k s z t a ł t 0waniu tradycyjnej i współczesnej kultury" (Rzeszów, 16-17 XI). Organizatorzy: następujące instytucje w Rzeszowie - Urząd Wojewódzki, Wojewódzki Dom Kultury, Wojewódzka Rada Związków Zawodowych, Towarzystwo Krzewienia Kultury Świeckiej, Związek Socjalistycznej Młodzieży Wiejskiej. Referaty: Józef Burszta, Rola folkloru w kulturZe współczesnej, Roman Reinfuss, Problemy współczesnej sztuki ludowej, Aurelia Mioduchowska, Współdziałanie gospodarcze w tradycyjnej kulturze wsi, Grażyna Dąbrowska, Obrzędy i zwyczaje w tradycyjnej kulturze wsi oraz ich adaptacja do potrzeb Imprezy towarzyszące: Cykl koncertów Iów regionalnych z całej Polski. SPOTKANIA l społecznych. folklorystycznych z występami zespo- POSIEDZENIA S P o t k a n i e t wór c ó w l u d o w y c h woj. ł ó d z k i e g o (Łódź, 25 IV). Organizatorzy: Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego Vv' Łodzi, Wojewódzkie Towarzystwo Upowszechniania Kultury w Łodzi. Referaty: B. Ja- �331 KronIka worska, Twórczość Zadania Stowarzyszenia ludowa We współczesnej Twórców Ludowych kulturze M. Grybel-Meksuła, polskiej, PRL. S p o t k a n i e t wór C ó w l u d o w y c h K i e l e c c z y z n y (Rożnica, grudzień). Referat: Krzysztof Makuiski i Franciszek Midura, Ochrona sztuki ludowej w PRL i lcspółczesne tendencje występujące w tej dziedzinie twórczości. P o s i e d z e n i a n a u k o weK Kra o m i s j i E t n o g l' a f i c z n e j O d d z i a ł u PAN w Krakowie Czesława Robotyckiego, Współczesna cywilizacja a spo- k ó w, 18 I, referat łeczności Kra pierwotne. k ów, spolecznq 7 III, w referat wiejskiej Wisły w Beskidzie Śląskim). Kra k ów, 25 IV, referat w Polsce - próba modelu. Kra k ó w, 14 VI, referat ;:różnicowanie (dynamika Marii Lipek-Bierwiaczonek, Czynniki kształtujące Wtęz lokałnej (na przykładzie wybranego przysiółka zbiorowości modernizacji Zygmunta Marii wsi Białego, Dobrowolskiej na obszarach Tradycyjna społeczność i Bronisława indywidualnej wiejska Górza, Regionalne gospodarki chłopskiej i przekształcenia). Kra Kra k ó w, 8 X, referat Milovana Gavazzi'ego, Losy zadróg Słowian południowych. k ów, 16 XII, referaty: Barbary Olszewskiej-Dioniziak, PrOfesor Andrzej Waligórski Jego życie i twórczość oraz Czesława Robotyckiego, Koncepcja etnografii Europy prOfesora Andrzeja WaLigÓ1'skiego. ZJAZDY MIĘDZYNARODOWE II Międzynarodowa Konferencja Etnografów Słowiańskich pt. "K u l t u r a l u d o w a - k u l t u r a n a r o d o w a" (Błażej ewko k. Poznania, 11-12 X). Organizator: Sekcja Etnografii Komitetu Nauk Socjologicznych PAN. Na konferencję przybyło 120 uczestników z Polski i zagranicy. Główną problematykę konferencji stanowiło zagadnienie: "Kultura ludowa kultura narodowa". Wygłoszono 21 referatów: J. Burszta (Poznań), Kultura ludowa kultura narodowa, zarys problematyki; J. V. Bromlej (Moskwa), Kultura jako przedmiot baclai: etnograficznych; O. A. Ganckaja i L. N. Terenteva (Moskwa), Etnos a rodzina w ZSRR. (Z problematyki badawczej procesów etnicznych); V. A. Malaneuk (Kijów), Elementy narodowo-trad'ycyjne i nOwe we wnętrzu współczesnego mie:-:zkania kolchożników na Ukrainie; A. V. Orlov (Kijów), Podstawowe tendencje we współczesn'ych procesach socjalno-etnicznych w Ukraińskiej SSR; E. John (Lipsk), O niektórych specyficznych właściwościach pojęć: lud, naród, kultura, towarzyszqcych budowie socjalizmu w NRD; P. Nowotny i P. Nedo (Budziszyn), Znaczenie kultury mniejszości mOle aniu wa w życiu J. Podolak się nowoczesnego u; życiu między ludowej narodowej; narodu społecznym (Bratysława), słowackiego; i kulturalnym Znaczenie kultury R. Jerabek serbołużyckiej ludowej (Brno), Kultura w forludo- (Brno), Teoretyczne aspekty stosunków czeskq pieśnią ludową a Literaturą narodową; S. Kremensek (Ljubljana), ludowa w aspekcie klasowym; M. Draskić (Belgrad), Rola wiejskiej Kultura archaicznej narodu kultury czeskiego; w serbskiej B. Benes kulturze narodowej w przeszłości i obecnie; M. Barjaktarović (Belgrad), Muzułmanie nowy naród jugosłowiański; B. Ristovski (Skopje), Afirmacja kultury ludowej w narodowej myśli macedońskiej; T. Vrazino\'ski (Skopje), Kultura ludowa w asymilacji Macedoń,czyków w egejskiej części Macedonii; Ch. Vakarelski (Sofia), Pojęcia ,,Ludowa" i "narodowa" kultura i ich �332 Kronika zastosowanie we wspólnej słowiańskiej nauce socjalistycznej; V. Had(Sofia), O niektórych zagadnieniach badań etnograficznych kultury ludowej i narodowej; S. Gencev (Sofia), Bułgarska kultura ludowa i narodowa (od początku Odrodzenia do wyzwolenia); T. A. Koleva (Sofia), Kultura ludowa i narodowa w Bułgarii. Stosunki wzajemne od wyzwolenia do chwili obecnej; G. Zsigmond I(Budapeszt), Lud, kultura, narodowość, społeczeństwo. Alternatywy badań społecznych na Węgrzech od drugiej połowy XIX wieku; L. Kósa (Budapeszt), Związek między kulturą ludową i kulturą narodową Węgier od XVIII wieku po dzień dzisiejszy. Zob. "Lud" 1975, t. 59, s. 303-304. W dniach poprzedzających konferencję (9-10 X) odbyła się w Błażejewku XI Konferencja plenarna redakcji kwartalnika "Demos", zorganizowana staraniem redakcji krajowej czasopisma. W obradach, poświęconych omówieniu dotychczasowej działalności "Demos" oraz teoretycznym i praktycznym zagadnieniom systematyki prac etnograficznych i folklorystycznych, wzięło udział 29 przedstawicieli redakcji z ZSRR, Bułgarii, CSRR, Jugosławii, NRD, Węgier i Polski. Zob. "Lud" 1975, t. 59, s. 302. W dniu 10 X odbyło się w Błażejewku IV Sympozjum redakcji krajowych rocznika "Ethnologia Slavica", na którym omówiono szereg spraw związanych zarówno z tym wydawnictwem, jak też z opracowaniem i wydaniem wielotomowej Bibliografii etnografii słowiańskiej. Zob. "Lud" 1975, t. 59, s. 303. praktyczne iinikolov ETNOGRAFICZNE WYSTAWY CZASOWE EKSPONOWANE W 1974 R. WO.T. BIAŁOSTOCKIE "Pisanki i palmy wielkanocne" B i a ł y s t o k, Galeria "Folklor", 1-7 IV. Organizator: Białostockie Towarzystwo Przyjaciół .sztuk Pięknych. Scenariusz i oprawa plastyczna: Jerzy Szczucki, konsultacja naukowa: Dział Etnografii "Cepelii". "Wycinanki Konopkówny z Kadzidła" B i a ł y s t o k, Galeria "Folklor", 1-10 V. Organizacja, scenariusz, oprawa plastyczna i konsultacja naukowa j.w. "Wyroby ze słomy z województwa białostockiego" B i a ł y s t o k, Galeria "Folklor", 1-20 VI. Organizacja, scenariusz, oprawa plastyczna i konsultacja naukowa j.w. "Wyroby z drewna w województwie białostockim" B i a ł y s t o k, Galeria "Folklor", 18-25 VII. Organizacja, scenariusz, oprawa plastyczna i konsultacja naukowa j.w. "Tkaniny podwójne z powiatu sokólskiego" B i a ł y s t ok, Galeria "Folklor", 11-20 IX. Organizacja, scenariusz, oprawa plastyczna i konsultacja naukowa j.w. "Siwaki białostockie" B i a ł y s t o k, Galeria "Folklor", 19-27 IX. Organizacja, scenariusz, oprawa plastyczna i konsultacja naukowa j.w. "Rzeźby Sylwestra Boreckiego" B i a ł y s t o k, Galeria "Folklor", 1-10 X. Organizacja, scenariusz, oprawa plastyczna i konsultacja naukowa j.w. �Kroni1m 333 "Kurpiowska sztuka ludowa Puszczy Zielonej" B i a ł y s t o k, Muzeum Okręgowe, 21 IV-20 V. Scenariusz: Barbara Kiestenis-Studzińska. "Wybrane kolekcje etnograficzne" B i a ł y s t o k, Muzeum Okręgowe, od 15 VII do końca roku, w ramach ogólnej wystawy pt. "Wybrane kolekcje ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Białymstoku", z okazji XXX-lecia PRL i 25-lecia tegoż Muzeum. Scenariusz: Barbara Kiestenis-Studzińska, konsultacja naukowa: Zofia Sokołowska. "Plastyka obrzędowa cyklu zimowego i wiosennego na Podlasiu" C i e c h a n o w i e c, Muzeum Rolnictwa, 27 I-l III. Scenariusz: Wanda Dowlaszewicz. "Garncarstwo i plecionkarstwo na Podlasiu" C i e c h a n o w i e c, Muzeum Rolnictwa, 24 XI-25 XII. Scenariusz i oprawa plastyczna: Grażyna Czerwińska. "Dywany dwuosnowowe Józef y Rapczyńskiej z Sunowa" S e j n y, Powiatowy Dom Kultury, 3-30 V., z okazji "Dni Oświaty, Książki Prasy". Scenariusz i oprawa plastyczna: Marek Karpowicz. "Twórczość ludowa miasta i gminy Sejny" S e j n y, Świetlica miejska, 18-30 VII., z okazji XXX-lecia PRL. Scenariusz oprawa plastyczna: Marek Karpowicz. WOJ. BYDGOSKlE "Haft kaszubski" B r u s y, Gminny Ośrodek Kultury, 1974 r., z okazji XXX-lecia ZHP w Brusach. Współorganizator: Szkolne Koło ZHP, Gminna Spółdzielnia Koła Gospodyń Wiejskich. "Twórcy ludowi Kaszub Południowych prezentują" C h o j n i c e, Muzeum Regionalne, 4-29 V., z okazji "Dni Oświaty, Książki Prasy". Scenariusz i oprawa plastyczna: Waldemar Gęsicki. "Mikołaj Kopernik w rzeźbie ludowej" C i e c h o c i n e k, Klub "Promień", 31 V-9 VI. i Klub Związków Zawodowych Pracowników Służby Zdrowia, 1-15 VI.; G r u d z i ą d z, Muzeum, 191-10 III.; R a c i ą ż e k, Dom Kultury, październik-listopad.; wystawa pokonkursowa, objazdowa. Organizatorzy: instytucje wymienione wyżej oraz Muzeum Etnograficzne w Toruniu. Scenariusz i oprawa plastyczna: Halina Mikułowska, Aleksander Błachowski. Katalog. "Polskie kwiaty ludowe" (ozdoby bibułkowe) Gr u d z i ą d z, Muzeum, 3 IV-24 V. Organizator: "Cepelia" w Warszawie. Scenariusz: Jadwiga Drozdowska. "Wystawa haftu kujawskiego" I n o w r a c ł a w, Biblioteka Miejska, 6 III-12 IV., z okazji Międzynarodowego Dnia Kobiet. Organizator: Towarzystwo Miłośników Miasta Inowrocławia. Scenariusz: Maria Patyk. "Wystawa haftu kujawskiego" L u b i e ń Kuj a w s k i, Dom Kultury, 1411., z okazji zakończenia kursu propagowania haftów. Organizator: Liga Kobiet w Lubieniu Kujawskim. "Dawna wieś w rzeźbie ludowej" R a c i ą ż e k, Dom kultury, 1 VII-3I VIII., z okazji XXX-lecia PRL. Organizator: Muzeum Etnograficzne w Toruniu. Scenariusz i oprawa plastyczna: Halina Mikułowska. �334 Kronika "Wieś bydgoska wczoraJ l dziś - 1944-1974" T o ruń, Muzeum Etnograficzne, 22 V-22 XII., z okazji XXX-lecia PRL. Scenariusz: Kalina Słodowska-Antonowicz. Katalog. "Mikołaj Kopernik w rzeźbie ludowej" T o ruń, Muzeum Etnograficzne, 11 IX 1973 r. - 22 IV 1974 r., wystawa pokonkursowa . .scenariusz: Aleksander Błachowski. Katalog. "Haft ludowy" T o l' U ń, Zakładowy Dom Kultury "Prząśniczka" 22 XI-22 XII., wystawa prac uczestniczek kursu haftu ludowego. Organizator: Muzeum Etnograficzne w Toruniu. "Rzeźby ceramiczne Stanisława Zagajewskiego" W ł o (;ł a wek, Muzeum Kujawskie, maj, wystawa plenerowa. "Kujawska sztuka ludowa w 30-lecie PRL" W ł o c ł a wek, Muzeum Kujawskie, 26 V-20 X. Scenariusz i oprawa plastyczna: Romualda Hankowska, Marek Zapędowski. "Prezentacja róźnych dziedzin produkcji Spółdzielni Pracy Rękodzieła Ludowego i Artystycznego we Włocławku" W ł o c ł a wek, Klub Międzynarodowej Książki i Prasy, 18 IX-2 XII. Współorganizatorzy: Spółdzielnia Pracy Rękodzieła Ludowego "Sztuka Kujawska" we Vlłocławku, Gazeta Kujawska. Scenariusz i oprawa plastyczna: Janusz Rudek, konsultacja naukowa: Zenobia Pietrzykowska. "Akwarele Nikifora Krynickiego" W ł o c ł a wek, Muzeum Kujawskie, 3 XII (otwarcie). Współorganizator: Muzeum w Nowym Sączu. "Wystawa pałuckiej rzeźby ludowej" Ż n i n, Świetlica WSS "Społem", 19-26 X., Dni Pałuckiej Kultury "Jesień na Pałukach". Organizator: Muzeum Regionalne PTTK w Zninie, Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna w Zninie, Powiatowy Dom Kultury w Zninie. Scenariusz: Elżbieta Zuraw'ska, Czesław Kawczyński. WOJ. GDAŃSKIE "Mikołaj Kopernik w rzeżbie ludowej" o m b o l' k, Muzeum Mikołaja Kopernika, 5 VII-15 VIII, wystawa pokonkursowa. Współorganizator: Muzeum Etnograficzne w Toruniu. Scenariusz: Aleksander Błachowski. ..Kwiaty Polski L:ldowej" - ozdoby z bibuły, włóczki, piór itp. G d a ń s k, Muzeum Historii Miasta Gdańska, marzec, z okazji XXX-lecia PRL. "Kaszubskie hafty" G d a ń s k, Klub "M-13" przy GKBD, maj, wystawa prac dziewcząt ze .szkoły Podstawowej w Kokoszkach, członkiń Kółka haftu kaszubskiego przy wymienionym Klubie. "Sztuka ludowa i rękodzieło artystyczne Polski Północnej" G d a ń s k - M a ł y M ł y n, 4-18 VIII., z okazji XXX-lecia PRL. Organizator: Spółdzielcze Zrzeszenie "Art-Region" w Sopocie. "Wystawa pisanek" L ę b o l' k, Powiatowy Dom Kultury, 10 IIl-15 IV, wystawa pokonkursowa. Scenariusz: Zenon Sobecki. "Wystawa sztuki ludowej trzech regionów Ziemi Gdańskiej" P l' u S Z C z G d a ń s k i, Powiatowy Dom Kultury, 25 VI-lI VII. Organizator: Wojew. Ośrodek Kultury w Gdańsku. Scenariusz i oprawa plastyczna: Hanna F l' �Kronika 335 Gregor, konsultacja naukowa: Wojciech Błaszkowski. "Wystawa sztuki ludowej Ziemi Gdańskiej" S t a r o g a r d G d a ń s k i, Powiatowy Dom Kultury, 16 XII 1974 r. - 16 11975, r. Wystawa z okazji Dorocznego Zjazdu Twórców Ludowych. Organizator: Wojew. Dom Kultury w Gdańsku. Scenariusz: Stefania Liszkowska-Skórowa, konsultacja naukowa: Wojciech Błaszkowski. WOJ. KATOWICKIE "Współczesna twórczość ludowe województwa katowickiego" B y t o m, Muzeum Górnośląskie, 26 X-lO XI., z okazji XXX-lecia PRL. Scenariusz' Barbara Bazielich, Eugeniusz Jaworski, Irena Bukowska-Floreńska. 3 katalogi. "Współczesna twórczość ludowa" Muzeum Górnośląskie, maj-czerwiec. "Ludowa i amatorska rzeźba w drewnie" C z ę s t o c h o w a, Muzeum, 1 II-30 IV. Scenariusz: Henryk Łoś. Katalog. ,.Sztuka ludowa Śląska" C z ę s t o c h o w a, "Cepelia", listopad, ekspozycja handlowa. "Sztuka ludowa Zagłębia" G r o d z i e c, Dom Kultury - Klub Twórcy Ludowego, luty. "Malarstwo i rzeźba twórców ludowych Podbeskidzia" K a t o w i c e, Klub Katowickiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego, wiec. "Prace malarskie miejscowych twórców ludowych" S z c z y r k, Regionalny Ośrodek Kultury, październik. "Stroje ludowe regionu tarnogórskiego" 'J.' a r n o w s k i e Gór y, Muzeum, kwiecień. B y t o m, czer- WO.J. KIELECKIE "Ceramika ludowa Kielecczyzny" Ił ż a, Urząd Miejski, 6-12 VI, Radom, Klub MPiK, 1-30 VIII. Organizatorz~': Spółdzielnia Pracy Rękodzieła Ludowego "Chałupnik" w Iłży oraz "Cepelia" w Warszawie. Scenariusz: Stefan Rosiński. Katalog. "Prace ludowego rzeźbiarza ze Starachowic - Leszka Celucha" K i e l c e, Klub "Ruchu" przy Wojew. Sztabie Wojskowym, styczeń. Organizator: Świętokrzyski Klub Stowarzyszenia Twórców Ludowych. "Rzemiosło ludowe Kielecczyzny" K i e l c e, Muzeum Świętokrzyskie, luty. "Wystawa ludowej sztuki sakralnej województwa kieleckiego" K i e l c e, Klub Stowarzyszenia "PAX", 16 VI-15 VIII, wystawa pokonkursowa Organizatorzy: Woj ew. Oddział Stow. "PAX" w Kielcach, "Veritas" w Warszawie. Scenariusz i oprawa plastyczna: Stefan Rosiński. "Sztuka ludowa powiatu koneckiego" Koń s k i e, "Świątynia Egipska", 1-31 I. Organizatorzy: Powiatowy Dom Kultury, Klub Twórców Ludowych. Scenariusz i oprawa plastyczna: Tadeusz JuŚkiewicz. "Sztuka ludowa regionu kozienickiego" K o z i e n i c e, Muzeum Regionalne, 28 IV-ll V, z okazji "Dni Oświaty, Książki i Prasy" oraz Zjazdu Twórców Ludowych pow. kozienickiego. "Wystawa twórczości ludowej" N o w a S ł u p i a, maj-wrzesień, z okazji imprezy "Dymarki Świętokrzyskie". �336 Kronika Organizator: Urząd Powiatowy w Kielcach. Scenariusz i oprawa plastyczna: Adam Królikowski. "Rzeźba ludowa województwa kieleckiego" O s t r o w i e c Świętokrzyski, Muzeum Regionalne, 16 X-13 XII, wystawa pokonkursowa. Współorganizator: Urząd Wojewódzki w Kielcach. Scenariusz: Wojciech Kotasiak, konsultacja naukowa: Barbara Erber. "Wystawa twórczości ludowej powiatu Przysucha" P r z y s u c h a, Powiatowy Dom Kultury, 11-25 II. "Dni Kolbergowskie". Współorganizator: Urząd Powiatowy w Przysusze. "Sztuka ludowa województwa kieleckiego" R a d o m, Muzeum Regionalne, grudzień. WOJ. KOSZALIŃSKIE "Sztuka ludowa i plastyka amatorska województwa szczecińskiego" K o s z a l i n, Wojew. Dom Kultury, 6-19 II, w ramach współpracy między województwami. Scenariusz: Hanna Orska, Teresa Skórowa. "Twórczość ludowa i pamiątkarska województwa koszalińskiego" K o s z a l i n, Woj ew. Dom Kultury, 7 VII-21 VIII, wystawa pokonkursowa. Scenariusz i oprawa plastyczna: Teresa Skórowa i Regina Kozłowska. Katalog. "Wielkopolska sztuka ludowa" K o s z a l i n, Wojew. Dom Kultury, 8-21 VIII., w ramach współpracy między województwami. Współorganizator: Urząd Wojewódzki w Poznaniu. Scenariusz i oprawa plastyczna: Włodzimierz Dopierała, Maria Sierpowska, Jerzy Miecznikowski. "Skrzynie ludowe" S ł u p s k, Dział Etnograficzny Muzeum Pomorza Srodkowego, marzec-maj. Scenariusz: Hugona Ostrowska-Wójcik. Katalog. "Rzeźby twórcy ludowego Eugeniusza Michalskiego i Wojciecha Strahla" Z i m o w i s k o (k. Ustki), Klub "Ruchu", kwiecień. Organizator: Państwowe Gospodarstwo Rolne w Zimowisku. "Prace tWórców-amatorów" Z ł o t ó w, Powiatowy Dom Kultury - Klub Twórczości Amatorskiej, lipiec. WOJ. KRAKOWSKIE "Dawna rzeźba ludowa w fotografii Jacka Kubieny" Kra k ó w, Muzeum Etnograficzne, kwiecień. Katalog. "Prace twórców ludowych z regionów krakowskiego, kieleckiego i rzeszowskiego" Kra k ó w, Zrzeszenie Przemysłu Rękodzieła Ludowego i Artystycznego "Mile· nium", maj (otwarcie), ekspozycja handlowa. "Dwuosnowowa tkanina ludowa" Kra k ó w, Wojew. Dom Kultury, 3D VI-15 VII, z okazji XXX-lecia PRL i II Ogólnopolskich Targów Sztuki Ludowej. Organizatorzy: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, Biuro Targów Sztuki Ludowej w Krakowie, Minister'stwo Kultury i Sztuki. Scenariusz, oprawa plastyczna i konsultacja naukowa: Barbara Kaznowska. Rzeźba ludowa na wystawie pt. "Polska sztuka sakralna w latach 1944-1974" Kra k ó w, Muzeum Historyczne, lipiec. Rękodzieło ludowe ze Skomielnej Białej, Białego Dunajca i Jeleniej Góry Kra k ó w, Stowarzysz.enie "PAX", lipiec, z okazji II Ogólnopolskich Targów Sztuki Ludowej. Organizator: Zjednoczone Zakłady Gospodarcze "Veritas". "Rzeźby Franciszka Palki z Nowego Sącza" �337 Kronika Kra k ó w, Galeria Ludowej. "Desa", lipiec, z okazji II Ogólnopolskich Targów Sztuki "Sztuka ludowa Zalipia" k ó w, Muzeum Etnograficzne, wrzesień. Scenariusz: Zdzisław Szewczyk. "Stare i nowe ryciny oraz rzeźba ludowa" - kolekcje prywatne Kra k ó w, Galeria "Pryzmat" Związku Polskich Artystów Plastyków, 11-26 X. Współorganizator: "Desa" w Krakowie. Scenariusz: F. Solowski, J. Wysocki. "Wystawa lalek regionalnych" Kra k ó w, Pałac Sztuki, 14-30 X, z okazji I Międzynarodowego Konkursu Lalek Regionalnych. Organizator: Spółdzielnia Pracy Rękodzieła Ludowego i Artystycznego w Krakowie. Scenariusz: Magda Jędrzejowska-Krzysztofek. "Szopki krakowskie 1974" Kra k ó w, Muzeum Historyczne m. Krakowa, 7 XII 1974 r. - I 1975 r., wystawa pokonkursowa. Scenariusz: Tadeusz Wroński, Tamara Petryk. Katalog. "Prace Nikifora" Kry n i c a, Urząd Miejski, 261-15 II. "Zimowe Dni Krynicy". Scenariusz i oprawa plastyczna: Ryszard Jagielski. "Rzeźby ludowe Józefa Citaka i Józefa Sikorskiego" Kry n i c a, Urząd Miejski, 14-2:1IX ("Festyn z Dziennikiem"), Scenariusz opra"va plastyczna: Ryszard Jagielski. "Prace twórców-amatorów Ziemi Mieleckiej" M i e l e c, Sala Królewska, listopad. "Rzeźby Józefa Citaka i Marka Citaka" M u s z y n a, Muzeum Regionalne PTTK, 8-31 VIII, z okazji XXX-lecia PRL. "Rzeźby Józefa Sikorskiego i wyroby z gliny Kunegundy Jeżowskiej" M u s z y n a, Muzeum Regionalne PTTK, 17-31 XII, z okazji XXX-lecia PRL. "Kwiaty Tokarnii" - ozdoby bibułkowe M y ś l e n i c e, Powiatowy Dom Kultury, 22 V-6 VII, wystawa pokonkursowa. Scenariusz i oprawa plastyczna: Jan Koczwara, Irena Kuczek, Zofia Skałka, Jan Zięba, konsultacja naukowa: Ewa Fryś-Pietraszkowa. Katalog. "Twórczość ludowa regionu myślenickiego w powojennym 30-leciu" M y ś l e n i c e, Miejskie sale wystaw artystycznych, sierpień. Organizator: Urząd Miejski w Myślenicach. "Haft ludowy" M y ś l e n i c e, Powiatowy Dom Kultury, 24 IX-31 X, wystawa pokonkursowa. Scenariusz i oprawa plastyczna: Jan Koczwara, konsultacja naukowa: Zdzisław Szewczyk, Irena Kuczek. "Na szkle malowane" - obrazy Antoniego Kuca N o w Y T a r g, Galeria Miejska przy Powiatowym Domu Kultury, 1 II-l III. Scenariusz: Zofia Giełczyńska. "Sztuka ludowa" N o \V' Y T a r g, Galeria Miejska przy Powiatowym Domu Kultury, 6-20 X. Scenariusz i oprawa plastyczna: Stanisław Kuskowski. "Prace twórców naszego regionu" N o ,v y W i ś n i c z, Gminny Ośrodek Kultury, 28 VI-15 VII, wystawa pokonkursowa. Scenariusz: Maria Szczepaniak "Rzeźby artysty ludowego Jana Kołodziejczyka" N o w Y W i ś n i c z, Ratusz, Galeria "Fakt", 15 X-20 XI. Organizator: Gminny Ośrodek Kultury w Nowym Wiśniczu. Scenariusz i oprawa plastyczna: Janusz Krzywda, Adam Faglio, Eugeniusz Molski, konsultacja naukowa: Konstanty Kra 22 - Lud, tom LX �338 Kronika Węgrzyn (dyr. Dep. Plastyki Min. Kult. i Sztuki), Tadeusz Szczepanek (Wydział Kultury Urz. Woj. w Krakowie), Witold Rumak (insp. d.s. kultury), Urz. Pow. w Bochni, Helena Suchońska (dyr. PLSP). "Malarstwo, rysunek i rzeźby artysty ludowego Mariana Rojka" N o w y W i ś n i c z, Gminny Ośrodek Kultury, 17X-20 XI, z okazji 50-lecia pracy twórczej M. Rojka. Scenariusz: Maria Szczepaniak. "Palmy wielkanocne" R a b k a, Muzeum Wł. Orkana, 7-30 IV, z okazji XXX-lecia PRL, Współorganizator: Muzeum im. T. Chałubińskiego w Zakopanem. "Twórczość Ludowa oraz rzemiosło powiatu suskiego" S u c h a B e s k i d z k a, Powiatowy Ośrodek Kultury, 1 VI-IS VIII, wystawa po'· konkursowa. Scenariusz: Maria Jaz, konsultacja naukowa: Roman Reir:fuss "Obrazy malowane na szkle artysty ludowego Michała Słowika" S z c z a w n i c a, Sanatorium "Hutnik", listopad-grudzień. "Plastyka ludowa powiatu tarnowskiego" T a r n ó w, Klub Rzemieślniczej Spółdzielni "Pokój", czerwiec. Współorganizator: Muzeum w Tarnowie. Scenariusz: Anna i Adam Bartoszowie, konsl,;!tacja naukowa: Maria Kołodziej. "Kwiaty Tokarni" - ozdoby bibułkowe T o kar n i a, Gminny Ośrodek Kultury, 8-18 V, wystawa pokonkursowa. Organizator: Powiatowy Dom Kultury w Myślenicach. Scenariusz i opra\\'a plastyczna: Jan Koczwara, Irena Kuczek, Zofia Skałka, Jan Zięba, Kon,u;(acja naukowa: Ewa Fryś-Pietraszkowa. Katalog. "Twórczość ludowa i rzemiosło artystyczne" Ż e g o c i n, świetlica Gminnego Ośrodka Kultury, 30 III-18 IV, z okazji zorganizowania Klubu Twórców Ludowych przy GOK. Scenariusz: Helena Brudzyn i Teresa Dziedzic. "Szopki kolędnicze" Ż y w i e c, Muzeum, styczeń-luty, wystawa pokonkursowa. Współorganizatc': Referat Kultury Urzędu Woj. w Krakowie. Konsultacja naukowa: E\va Fryś-Pietraszkowa. "Zdobnictwo bibułkowe" Z y w i e c, Muzeum, 7 V-2 VI, wy.stawa pokonkursowa. .scenariusz: Magdalena Meres. "Rzeźba ludowa Zywiecczyzny w XXX-leciu PRL" Z y w i e c, Muzeum, 6 VI-3D VIII, scenariusz: Magdalena Meres. WOJ. LUBELSKIE "Współczesne malarstwo i rzeźba regionu biłgorajskiego" B i ł g o raj, Muzeum, 1 VI-15 VIII, wystawa pokonkursowa. Scenariusz: Roman Sokal, konsultacja naukowa: Celestyn Wrębiak. "Sztuka ludowa południowej Lubelszczyzny" B i ł g o raj, Muzeum 29 IX 1974 r.-3l I 1975 L, wystawa pokonkursowa. '\Vspólorganizatorzy: Urząd Woj. w Lublinie, Muzeum Okręgowe w Lublinie, Stow. Twórców Ludowych w Lublinie, "Cepelia" w Warszawie. Scenariusz i konsultacja naukowa: Janina Babinicz, Celestyn Wrębiak. Katalog. "Prace okolicznych twórców ludowych" B y c h a w a, Powiatowy Dom Kultury, marzec. "Garncarstwo ludowe Lubelszczyzny" L u b a r t Ó w, Muzeum, 1 1-20 X, w powiązaniu z akcją: "Kultura ludowa dobrem �Kronika 339 narodu". Scenariusz i oprawa plastyczna: Alfred Gauda. "Sztuka ludowa powiatu lubartowskiego" L u b a r t ó w, Zakłady Produkcji Elementów Budowlanych w Lubartowie, 6-7 V. Zespół Szkół Zawodowych Nr 1 w Lubartowie, 1-10 VI, z okazji "Dni Oświaty, Książki i Prasy". Organizator: Muzeum w Lubartowie. Scenariusz: Anna Żmuda. "Wincenty Pol" - wystawa biograficzna L u b l i n, Muzeum Wsi Lubelskiej, lipiec. "Konstany Kietlicz-Rayski - malarz i etnograf" L u b l i n, Muzeum Wsi Lubelskiej, pażdziernik-listopad. "Kultura materialna i sztuka ludowa Lubelszczyzny" L u b l i n, Dział Etnografii Muzeum Okręgowego, 10 X-30 XI. Scenariusz: Janina Babinicz-Witucka, Sabina Dados, Danuta Powiłańska-Mazur, Celestyn Wrębiak. WOJ. LOnZKrE "Rzeżby artysty ludowego Ignacego Kamińskiego z Oraczewa" Ł ę c z y c a, Powiatowy Dom Kultury, maj, z okazji Sejmiku twórców ludowych regionu łęczyckiego. Organizator: Stow. Twórców Ludowych. "Łowicka sztuka ludowa w 30-leciu PRL" Ł o w i c z, Muzeum, 11-28 IX. Współorganizator: Spółdzielnia "Sztuka Łowicka" w Łowiczu. Scenariusz: Maria Sołtyszewska, Anna Swiątkowska. Konsultacja naukowa: Henryk Swiątkowski. "Rzeżba ludowa regionu sieradzkiego" L ód Ż, Łódzki Dom Kultury, 16-30 V, wystawa objazdowa. Organizatorzy: Muzeum w ,sieradzu, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Łodzi. Scenariusz: Elżbieta Delida, konsultacja naukowa: Zofia Neymanowa. Katalog. "Rzeżby Jana Lamęckiego z Dąbrowy" R a d a m s k o, Muzeum Regionalne 8 V-25 VII, z okazji XXX-lecia PRL. Scenariusz: Bożena Błaszczyk, konsultacja naukowa: Aleksandra Jacher-Tyszko. Katalog. "Sztuka kujawska" R a d o m s k o, Muzeum Regionalne, 26 XI 1973 r.-15 II 1974 r., Współorganizator: Muzeum Kujawskie we Włocławsku. Scenariusz: Janina Kucharska-Pawłowska. "Współczesna sztuka ludowa Ziemi Radomskiej" R a d o m s k o, Muzeum Regionalne, 26 XI 1973 r.-15 II 1974 r. wystawa pokonkursowa. Współorganizatorzy: Urząd Woj. w Łodzi, Urząd Pow. w Radomsku. Scenariusz: Janina Kucharska-Pawłowska. Katalog. "SieradZka wycinanka ludowa" S i e r a d z, hall Teatru Miejskiego, 12 II, z okazji przeglądu zespołów folklorystycznych z pow. łaski ego i sieradzkiego. Organizatorzy: Muzeum w Sieradzu i Pow. Dom Kultury w Sieradzu. Scenariusz: Elżbieta Delida, konsultacja naukowa: Zofia Neymanowa. "Sztuka ludowa w zbiorach Muzeum w Sieradzu" S i e r a d z, Muzeum, 16 VI-14 IX, z okazji XXX-lecia PRL. Scenariusz: Elżbieta Delida, konsultacja naukowa: Zofia Neymanowa. "Sztuka ludowa regionu sieradzkiego" W o l a B r z e ż n i e w s k a, Klub "Ruchu", 10-14 X, wystawa objazdowa. Organizatorzy: Muzeum w Sieradzu, Urząd Pow. w Sieradzu. Scenariusz: Wiesława Pawlak, konsultacja naukowa: Elżbieta Delida. �340 Kronika ,,Sieradzka wycinanka ludowa" Z d u ń s k a W o l a, Klub "Plastuś" Zarządu Miejskiego Związku Młodzieży Socjalistycznej, 18VII-15 VIII. Organizator: Muzeum w Sieradzu. Scenariusz: Elżbieta Delida, konsultacja naukowa: Zofia Neymanowa. WOJ. ,,1 Międzynarodowa OLSZTYŃSh.'"IE wystawa twórczości amatorskiej Giżycko-MrągowoWęgorzewo" G i ż y c k o, Powiatowy Dom Kultury, l VII-30 VIII, z okazji "Dni Giżycka". Organizatorzy: powiatowe domy kultury w Giżycku, Mrągowie i Węgorzewie. Scenariusz: zespół instruktorów z domów kultury w wymienionych miejscowościach. "Rzeźba ludowa rodziny Cierniaków ze wsi Ogonki powiatu Węgorzewo" Mrą g o w o, Powiatowy Dom Kultury, 2 II. Organizatorzy: urzędy powiatowe w Mrągowie i Węgorzewie. "Współczesna sztuka ludowa Ziemi Olsztyńskiej" O l s z t y n, Wojewódzki Dom Kultury, 13-20 XII, w ramach "Panoramy XXX-lecia PRL". Scenariusz: Andrzej Samulowski, konsultacja naukowa: Elżbieta Bielecka. "Ceramika Józefa Borysa" O l s z t y n, grudzień. Organizator: Stowarzyszenie Twórców Ludowych w 01sztynie. WOJ. OPOLSKIE "Wieńce i korony dożynkowe" p k o w i c e, Państwowa Szkoła Muzyczna, 7-10 IX, wystawa pokonkursowa. Organizatorzy: Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu, Urząd Powiatowy w Krapkowicach, Opolska Spółdzielnia Pracy PLiA. Scenariusz: Halina Jakubowska. "Opolskie pisanki" O l e ś n o, Muzeum, 14-30 IV, wystawa pokonkursowa. Organizatorzy: Muzeum Śląska Opolskiego, Oddział w Oleśnie, Powiatowy Dom Kultury w Oleśnie. Scenariusz: Wojciech Łonak, konsultacja naukowa: Halina Jakubowska. "Sztuka ludowa w tradycyjnych obrzędach w okresie XXX-lecia PRL" O p o l e, II Liceum Ogólnokształcące im. M. Konopnickiej, 1-7 VI. Scenariusz i oprawa plastyczna: Członkowie Klubu Etnograficznego przy II L.O. wraz z opiekunką Lidią Cipior, konsultacja naukowa: Jan Róg. "Obrazy artysty ludowego Józefa Filipa z Krzanowic" O p o l e, Wojewódzki Dom Kultury, lipiec. "II wystawa sztuki ludowej" O p o l e, Wojewódzki Dom Kultury, 9-17 X. Współorganizator: Klub Etnograficzny przy II Liceum Ogólnokształcącym w Opolu. Scenariusz i oprawa plastyczna: Członkowie Klubu Etnograficznego przy II L.O. z opiekunką Lidią Cipior, konsultacja naukowa: Jan Róg. "Opolskie meble ludowe z XVIII i XIX w." O p o l e, Muzeum Śląska Opolskiego, grudzień. "Opolska sztuka ludowa" Z ł o b i ź n a, Państwowe Technikum Rolnicze, 10 1-10 II. Organizatorzy: Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu. Scenariusz: Jan Róg, konsultacja naukowa: Halina Jakubowska. Kra �Kronika 341 WOJ. POZNANSKIE "Twórczość ludowa regionu Pałuk" D a m a s ł a wek, M i e ś c i s k a, L e c h l i n, S z u b i n, W ą g r o w i e c, 29 V16 IX, w ramach Dni Folkloru Pałuckiego "Wiosna na Pałukach" i "Lato na Pałukach". Organizatorzy: powiatowe domy kultury i gminne ośrodki kultury w wymienionych miejscowościach. Scenariusz: Instruktor Powiatowego Domu Kultury w Wągrowcu d.s. upowszechniania sztuki. "Snutki golińskie" Jar o c i n, Muzeum Regionalne, 6 V-30 XI, z okazji "Dni Ziemi Jarocińskiej". Współorganizator: Towarzystwo Kultury Ziemi Jarocińskiej. Scenariusz: Eugeniusz Czarny, konsultacja naukowa: Zofia Grodecka. Katalog. "Wielkopolska sztuka ludowa - wystawa jubileuszowa" P o z n a ń, Muzeum Narodowe, 7 IX-20 XI, z okazji 25-lecia Działu Etnograficzr:ego Muzeum oraz Centralnych Dożynek. Organizator: Muzeum Etnograficzne, Oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu. Scenariusz: Stanisław Blaszczyk, konsultacja naukowa: Zofia Grodecka. Katalog. "Wystawa twórczości laureatów nagrody im. Oskara Kolberga" p o z n a ń, Muzeum Narodowe, 7 IX-20 XI, wystawa przeniesiona z Płocka z okazji Centralnych Dożynek w Poznaniu. Współorganizatorzy: "Cepelia" w Warszawie, Muzeum Okręgowe w Płocku. Scenariusz: Muzeum Okręgowe w Płocku, konsultacja naukowa: Stanisław Błaszczyk. "Prace twórców ludowych regionu" T u rek, Powiatowy Dom Kultury, Izba Muzealna Ziemi Tureckiej, 25 V-12 VI, w ramach stałej ekspozycji pt. "Dorobek twórczości ludowej i plastycznej miasta i powiatu". Scenariusz i oprawa plastyczna: Barbara Sobczak. WOJ. RZESZOWSKIE "Haft ludowy i koronka w województwie rzeszowskim" R z e s z ó w, Muzeum Okręgowe, 24 VII-S IX, wystawa pokonkursowa. Scenariusz: Anna Targońska. Katalog. "Prace twórców ludowych z powiatu ropczyckiego" S ę d z i s z ó w M a ł o p o l s k i, Dom Kultury, listopad, wystawa z okazji Powiatowego Zlotu Młodzieży Wiejskiej. Organizator: Państwowy Związek Kółek Rolniczych w Ropczycach. WOJ. SZCZECIŃSKIE "Rękodzieło ludowe i artystyczne" S t a r g a r d S z c z e c i ń s k i, Muzeum, 31 V-30 VI, z okazji "Dni Stargardu". Współorganizatorzy: "Cepelia" w Szczecinie, Stargardzkie Towarzystwo Kultury. Scenariusz i oprawa plastyczna: Zygmunt Natzmer. Foldery handlowe. "I Ogólnopolskie triennale plastyki nieprofesjonalnej" S z c z e c i n, Wojew. Dom Kultury, 2-20 VI, z okazji XXX-lecia PRL. Organizator: Centralny Ośrodek Metodyki Upowszechniania Kultury, Pracownia Plastyki Nieprofesjonalnej. Scenariusz: Aleksander Jackowski, konsultacja naukowa: Zofia Bisiak, Hanna Orska. Katalog. "Twórczość ludowa i rzemiosło, artystyczne powiatu chojeńskiego" S z c z e c i n, Zamek Książąt Pomorskich, 5-7 XII, wystawa w ramach "Panoramy powiatów" z okazji XXX-lecia Ziemi Szczecińskiej. Organizator: Urząd Powiatowy w Chojnicach. �342 Kroni7w "Prace twórców ludowych i plastyków-amatorów z województwa szczecińskiego" S z c z e c i n, Zamek Książąt Pomorskich, grudzień, wystawa z okazji Wojewódzkiego zjazdu twórców ludowych i plastyków-amatorów. Współorganizatorzy: Wojewódzka Rada Związków Zawodowych, Klub Plastyka Amatora przy Wojewódzkim Domu Kultury, Urzędy Wojewódzki i Miejski. WOJ. WARSZAWSKIE "II wystawa sztuki ludowej Ziemi Łosickiej" Ł o s i c e, Powiatowy Dom Kultury, czerwiec-lipiec, wystawa połączona z kiermaszem. Scenariusz i oprawa plastyczna: Andrzej Klimiuk. "Prace rzeźbiarza ludowego W. Lorentowicza ze wsi Polaki" M a k ó w M a z o w i e c k i. Powiatowy Dom Kultury, maj, z okazji "Roku Plastyki na Mazowszu, Kurpiach i Podlasiu". "Prace twórców ludowych" O s t rów M a z o w i e c k i, Powiatowy Dom Kultury, 1-15 X, z okazji "Roku Plastyki na Mazowszu, Kurpiach i Podlasiu". Scenariusz: Henryk Woźniak. Katalog. "Mikołaj Kopernik w rzeźbie ludowej" P ł o c k, Muzeum Mazowieckie, 20 1II-21 IV, R a c i ą Ż, Dom Kultury, 27 IV22 V, S i e r p c, Muzeum Etnograficzne, 3-28 V, wystawy pokonkursowe. Organizatorzy: instytucje wymienione wyżej oraz Muzeum Etnograficzne w Toruniu. Scenariusz: Aleksander Błachowski. Katalog. "Plastyka płocka w XXX-leciu PRL" P ł o c k, Muzeum Mazowieckie, 2 V-lO VI. Scenariusz i oprawa plastyczna: Zofia Zaremba i Tadeusz Zaremba. Katalog. "Twórczość laureatów nagrody im. Oskara Kolberga" P ł o c k, Muzeum Mazowieckie, 22 VI-2 IX, z okazji Festiwalu Folklorystycznego w Płocku. Scenariusz: Ewa Bączyńska. "Polski strój ludowy" P ł o c k, Płocki Ośrodek Kultury, 23 VI-3 VII, z okazji Festiwalu Folklorystycznego w Płocku. Organizatorzy: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, Urząd Wojewódzki w Warszawie. Scenariusz i oprawa plastyczna: Genowefa Tkaczyk. "Sztuka Mazowsza Płockiego" P ł o c k, Salony wystawowe Politechniki w Płocku, 24 IX-I5 XI. Organizator: Muzeum Mazowieckie w Płocku. Scenariusz: Wanda Dowlaszewicz. "Tkanina ludowa województwa warszawskiego" P ł o c k, Salony Wystawowe Politechniki, 14 XII. Organizator: Muzeum Mazowieclde w Płocku. Scenariusz: Tadeusz Baraniuk. "Sztuka ludowa Kurpiów Białych" P u ł t u s k, Muzeum Regionalne, 15 VII-31 VIII. Współorganizator: Spółdzielnia PLiA "Rękodzieło" w Pułtusku. Scenariusz: Józef Śniegocki. Konsultacja naukowa: Zarząd Główny Cepelii w Warszawie, Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie. "Strój ludowy na Mazowszu" S i e d l c e, Muzeum Ziemi Podlaskiej, grudzień. Współorganizator: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie. "Drewniane wyroby rzemiosła ludowego" S i e r p c, Muzeum Etnograficzne, lipiec, wystawa pokonkursowa. Współorganizator: Urząd Wojewódzki w Sierpcu. �Kronika 343 "Rzeźba ludowa Tadeusza Cękały z Lublina" War s z a w a, Galeria Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych, 9-31 1. Organizatorzy: Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Warszawie, "Cepelia" w Warszawie, Związek Spółdzielni Rękodzieła Ludowego i Artystycznego w Warszawie. Scenariusz i oprawa plastyczna: Towarzystwo PSP, konsultacja naukowa: "Cepelia". Katalog. "Kwiaty dla Polski Ludowej" W a r s z a wa, Galeria Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych, 15 1-17 II. "Panoramit XXX-lecia PRL". Organizatorzy, scenariusz, opracowanie plastyczne i konsultacja naukowa j.w. Katalog. "Rzeźba ceramiczna Stanisława Zagajewskiego z Bydgoszczy" W a r s z a wa, Galeria Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych" 17-31 III. "Panorama XXX-lecia PRL". Organizatorzy, scenariusz, opracowanie plastyczne i konsultacja naukowa j.w. Katalog. "Tkanina ludowa w XXX-lecie PRL" W a r s z a w a, Galeria Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych, 16 V-2 VI. "Panorama XXX-lecia PRL", wystawa ogólnopolska. Organizatorzy, scenariusz, opracowanie plastyczne i konsultacja naukowa j.w. Katalog. "Współczesne rękodzieło ludowe z województwa lubelskiego i warszawskiego" War s z a w a, Galeria Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych, 24 V-IS VI. "Panorama XXX-lecia PRL". Organizatorzy, scenariusz, opracowanie plastyczne i konsultacja naukowa j.w. Katalog. "Wystawa tkanin Krystyny Fałęckiej-Szrekinger z Bielska" War s z a w a, Galeria Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych, 10-31 VII. Organizatorzy, scenariusz, oprawa plastyczna i konsultacja naukowa j.w. Katalog. "Współczesne podhalańskie malarstwo na szkle" War s z a wa, Galeria Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych, 17-30 XI. "Panorama XXX-lecia PRL". Organizatorzy, scenariusz, oprawa plastyczna i konsultacja naukowa j.w. Katalog. "Regionalne tkaniny dekoracyjne" War s z a wa, Galeria Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych 5 XII 1974 r.10 I 1975 r., wystawa ogólnopolska. Organizatorzy, scenariusz, oprawa plastyczna i konsultacja naukowa j.w. Katalog. "Sztuka ludowa Lubelszczyzny" War s z a wa, "Dom Chłopa", 18--31 I. "Panorama XXX-lecia PRL". Organizator: Dział Etnografii Muzeum Okręgowego w Lublinie. Scenariusz: Sabina Dados, Celestyn Wrębiak. Katalog. "Podlaskie dywany dwuosnowowe" W a r s z a w a, Pałac Kultury i Nauki, 16-28 II. "Panorama XXX-lecia PRL". Organizatorzy: Muzeum Okręgowe w Białymstoku, Komitet organizacyjny Panoramy XXX-lecia. Scenariusz: Barbara Kiestenis-Studzińska. "Sztuka ludowa województwa bydgoskiego" W a r s z a w a, Muzeum Historyczne Miasta Warszawy, 16-31 III. "Panorama XXX-lecia PRL". Organizatorzy: Urząd Wojewódzki w Warszawie Biuro Wystaw Artystycznych i Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne w Bydgoszczy. Scenariusz: Halina Mikułowska. "Malowany fajans włocławski" War s z a wa, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 17 III-lO IV. "Panorama XXX-lecia PRL". Organizator: Muzeum Kujawskie we Włocławku. Scenariusz i oprawa plastyczna: Romualda Hankowska. Folder. �344 Kronika "Artystyczne rękodzieło ludowe Ziemi Gdańskiej" s z a w a, "Dom Chłopa", 18 IV-6 V, "Panorama XXX-lecia PRL". Organizatorzy: "Panorama Północy", Wojewódzki Ośrodck Kultury w Gdańsku. Scenariusz i oprawa plastyczna: Stefania Liszkowska-Skórowa, Hanna Gregor, Wojciech Błaszkowski. "Muzea społeczeństwu" 'V a r s z a w a, Muzeum Narodowe, 28 V-30 IX. Jedna z sal wystawy poświęcona została muzeom etnograficznym. Organizator: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie. "Sztuka ludowa Ziemi Kieleckiej" W a r s z a w a, "Dom Chłopa", czerwiec, wystawa pokonkursowa w ramach "Panoramy XXX-lecia PRL". Organizatorzy: Urząd Wojewódzki w Kielcach, "Cepelia". "Polska zabawka ludowa" War s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne. 29 VI-15 VIII. Scenariusz i oprawa plastyczna: Teresa Lewińska, konsultacja naukowa: Krzysztof Makulski. "Zbiory z kolekcji Jadwigi i Jana Michalskich" War s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 2-30 IX, wystawa z okazji przekazania zbiorów do depozytu. Scenariusz i oprawa plastyczna: Piotr Szacki. "Sztuka ludowa województwa koszalińskiego" War s z a w a, "Dom Chłopa", październik. "Panorama XXX-lecia PRL". "Triennale plastyki nieprofesjonalnej" W a r s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 6 X-15 XI. Prezentacja wybranych prac z I Triennale plastyki nieprofesjonalnej w Szczecinie. Współorganizatorzy: Departament Plastyki Ministerstwa Kultury i Sztuki, Instytut Sztuki PAN, Centralny Ośrodek Metodyki Upowszechniania Kultury. Scenariusz: Aleksander Jackowski. "Współczesna twórczość ludowa województwa katowickiego" War s z a w a, "Dom Chłopa", 26 X-ID XI. "Panorama XXX-lecia PRL". Organizatorzy: Muzeum Górnośląskie w Bytomiu. ARA w Katowicach. Scenariusz: Barbara Bazielich Eugeniusz Jaworski, Irena Bukowska-Floreńska. Katalogi. "Requiem dla szałasów" - wystawa fotogramów Jana Rączki War s z a wa, Galeria Rzeźby, listopad. Katalog. "Nikifor Krynicki" War s z a w a, Muzeum Historyczne m. sL Warszawy 16 XI-1 XII. "Panorama XXX-lecia PRL". Współorganizator; Muzeum \V Nowym Sączu. Scenariusz i oprawa plastyczna: Antoni Kroch. Folder. "Szopka krakowska" War s z a w a, Muzeum Historyczne m. st. Warszawy, 16 XI-31 XII. "Panorama XXX-lecia PRL". Scenariusz i oprawa plastyczna: Tamara Petryka. Folder. "Współczesna sztuka ludowa Ziemi Olsztyńskiej" War s z a w a, "Dom Chłopa", 13-2,1 XII. "Panorama XXX-lecia PRL". "Prapolskie wierzenia, wyobraźenia i obrzędy" War s z a w a, Państwowe Muzeum Archeologiczne, grudzień, wystawa obrazów artystów plastyków: Franciszka Walczowskiego i Zofii Walczowskiej. "Święta Boźego Narodzenia" War s z a w a, "Cepelia" Dom Sztuki Ludowej, grudzień. Pierwsza wystawa z cyklu "Polskie kadycje ludowe", ekspozycja handlowa. War �345 KronIka WOJ. WROCŁAWSKIE "Kolorowe Powiśle - plastyka ludowa Powiśla Dąbrowskiego" L e g n i c a, Muzeum, 20 XII 1974 r.-31 I 1975 r. Współorganizator: Muzeum w Tarnowie. Scenariusz: Anna i Adam Bartoszowie. Katalog. "Sztuka ludowa w zbiorach Muzeum Narodowego" W r o c ł a w, Muzeum Narodowe, Witryna rozmaitości, 21 XI 1973 r.-4 III 1974 r. Organizator: Muzeum Etnograficzne we Wrocławiu. Scenariusz: Magdalena Roztworowska, Ewa Jęczalik, Jagieła, Maria Gołubkow. "Pisanki i palmy wielkanocne" W r o c ł a w, Muzeum Etnograficzne, 31 III-6 IV, w ramach dorocznego kiermaszu. Scenariusz: Maria Gołubkow. "Rzeźba ludowa Bolesława Musiała" W r o c ł a w, Muzeum Etnograficzne, 4-26 V. Scenariusz: Krystyna Gerliczowa. Katalog. "Rzeźba i malarstwo ludowe Dolnego Sląska" W r o c ł a w, Muzeum Etnograficzne, 20 VII-22 IX, z okazji XXX-lecia PRL. Scenariusz: Krystyna Gerliczowa. Katalog. "Ludowe hafty i koronki na Dolnym Sląsku" W r o c ł a w, Muzeum Etnograficzne, 29 X-31 XII, wystawa pokonkursowa. Scenariusz: Magdalena Roztworowska. WOJ. ZIELONoaORSKIE "Akwarele Nikifora" G o r z ó w W i e l k o p o l s k i, Muzeum, I-III. Organizator: Muzeum w Nowym Sączu. Scenariusz: Maria Maszczak. ".sztuka ludowa województwa zielonogórskiego" Z i e lon a Gór a, Muzeum Ziemi Lubuskiej, maj, wystawa pokonkursowa. Współorganizatorzy: Urząd Wojewódzki w Zielonej Górze, Wojewódzki Dom Kultury w Zielonej Górze, Spółdzielcze Zrzeszenie Wytwórców PLiA w Poznaniu. Scenariusz: Irena Sochacka. Wystawy o tematyce zagranicznej w Polsce KRAJE EUROPEJSKIE "Przemysł i folklor Bułgarii" B o c h n i a, Powiatowy Dom Kultury, czerwiec-lipiec; Nowy Wiśnicz, Gminny Ośrodek Kultury, wrzesień; Niepołomice, Miejski Ośrodek Kultury, sierpień; wystawa z okazji XXX-lecia Ludowej Republiki Bułgarii. Organizatorzy: Powiatowy Dom Kultury w Bochni, Dom Przyjaźni Polsko-Bułgarskiej im. G. Dymitrowa w Krakowie. "Ludowy Haft i ornamentyka okręgu Plowdiw" (Bułgaria) p o z n a ń, Pałac Kultury, listopad, z okazji podpisania umowy o współpracy między miastami: Poznaniem i Plowdiw. Organizatorzy: Urząd m. Poznania, Rada Narodowa m. Plowdiw. "Ludowe maski Chorwacji" (Jugosławia) B y t o m, Muzeum Górnośląskie, 10 XII. Scenariusz: Katica Benc-Boskovic. Katalog. �346 Kronika "Praca i wypoczynek w NRD" I3 o c h n i a, Powiatowy Dom Kultury, październik, XXV-lecie NRD. Współorganizator: Ośrodek Kultury i Informacji Niemieckiej Republiki Demokratycznej w Krakowie. "Sztuka łużycka" (NRD) L u b a ń, Klub "Włókniarz", luty, w ramach współpracy kulturalnej między miastami Lubaniem i Niesky. Organizatorzy: Międzyzakładowy Dom Kultury w Lubaniu (woj. wrocławskie), Powiatowy Dom Kultury w Niesky (NRD). Wystawa sztuki ludowej pod hasłem "Czas wolny - sztuka - radość życia" (NRD) S z c z e c i n, październik, z okazji Dni Przyjaźni i Kultury (30-lecie PRL i 25-lecie NRD). Organizatorzy: Urząd Wojewódzki w Szczecinie, Rada Narodowa okręgu Roztock. "Prymitywiści węgierscy" War s z a w a, Węgierski Instytut Kultury, marzec. "Tradycyjna tkanina i strój białoruski" (ZSRR) G r u d z i ą d z, Muzeum, 25 X-31 XII, z okazji 57 rocznicy Rewolucji Październilwwej. Współorganizator: Muzeum Etnograficzne w TOTuniu. Scenariusz: Halina Mikułowska. "Sztuka ludowa Radzieckiej Ukrainy" (ZSRR) W T o c ł a w, Muzeum Etnograficzne, 13-19 IX, Dni Zaporoźa, wystawa przywieziona z ZSRR. "Ceramika ludowa narodów Związku Radzieckiego" (ZSRR) S z c z e c i n, Galeria Sztuki Biura Wystaw Artystycznych, styczeń. Współorganizatorzy: Ministerstwo Kultury i Sztuki, Związek Polskich Artystów Plastyków. "Wystawa pocztówek z różnych krajów ze strojami ludowymi" 1. u b l i n, Młodzieżowy Dom Kultury, 30 1-10 II. Organizator: Koło Esperantystów w MDK w Lublinie. KRAJE War "Ostatnie s z a w a, Mróz. nabytki Państwowego Państwowe Muzeum POZAEUROPEJSKIE Muzeum Etnograficznego z Afganistanu" Etnograficzne, 10-26 XII. Scenariusz: Lech "Zbiory I akademickiej wyprawy afrykanistycznej" W a r s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 22 IV-8 VI. Współorganizator: Akademicka Wyprawa Afrykanistyczna. Scenariusz i oprawa plastyczna: Jolanta Koziorowska, Leonard Adamowicz, konsultacja naukowa: Zespół Akademickiej Wyprawy Afrykanistycznej. Folder. "Amerykański Zachód" War s z a w a, Muzeum Narodowe, 8 1-17 II, w ramach międzynarodowej współpracy kulturalnej. Organizatorzy: Muzeum im. Amona G. Cartera, Fort Worth, Texas USA, Dział Sztuki Obcej Muzeum Narodowego w Warszawie. Scenariusz: Mitchell A. Wilder (dyr. Muzeum im. Amona G. Cartera). Katalog. "Instrumenty muzyczne Indii i Indonezji" K o s z a l i n, Muzeum Archeologiczno-Historyczne, 25 IV-20 V. Współorganizator: Oddział Instrumentów Muzycznych Muzeum Narodowego w Poznaniu. Scenariusz: Anna Jask6lska. "Kultura i sztuka Japonii" K o s z a l i n, Muzeum Archeologiczno-Historyczne, 27 V-5 VIII. Współorganizator: �347 Kronika Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi. Scenariusz: Witold Nowosz. "Kultura i sztuka Japonii" R a d o m s k o, Muzeum Regionalne, 3 IX-15 X. Współorganizator: Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi. "Dawna broń Japonii" T a r n o w s k i e Gór y, Muzeum, 2 XII Hl74 r.-15 I 1975 r. ,Współorganizatorzy: Muzeum Etnograficzne w Krakowie, Muzeum Narodowe we Wrocławiu oraz Muzea w Gliwicach i Chorzowie. "Sztuka Meksyku" K o s z a l i n, Muzeum Archeologiczno-Historyczne, luty. "Mongolia 1924-1974" W a r s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 25 XI-lO XII. Współorganizatorzy: Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Mongolskiej, Polski Komitet Solidarności z Narodami Azji i Afryki, Ekspedycja Etnograficzna Polskiej Akademii Nauk. Scenariusz: Lech Mróz, Sławoj Szynkiewicz, konsultacja naukowa: Witold Dynowski. Folder. Rysunki, ilustracje, fotografie Andrzeja Strumiłły "Mongolia" War s z a wa, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 25 XI-lO XII, z okazji 50-lecia Mongolskiej Republiki Ludowej. Współorganizatorzy: Ministerstwo Kultury i Sztuki, Związek Polskich Artystów Plastyków, Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Mongolskiej. Scenariusz i oprawa plastyczna: Andrzej Strumiłło. "Vietnam 1974" W a r s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 2-12 IX, XXIX rocznica proklamowania Demokratycznej Republiki Wietnamu. Współorganizator: Polski Komitet Solidarności z krajami Azji i Afryki w Warszawie. Scenariusz: Zbigniew Filarski. Polskie wystawy etnograficzne za granicą BELGIA ° "Mikołaj Kopernik w rzeźbie ludowej" A a l s t, Galeria Pieter Coecke, 9-26 II, s t e n d a, 15 XI-31 XII. Organizatorzy: Muzeum Etnograficzne w Toruniu, Towarzystwo Kulturalne Flamandzko-Polskie, Ambasada PRL w Belgii. Scenariusz i oprawa plastyczna: Aleksander Błachowski. Katalog. "Dzieła polskich malarzy i grafików oraz polskie rzemiosło ludowe i artystyczne" B r u k s e l a, Woluwe-Shopping Center, 15 II-,2 III, wystawa połączona z kiermaszem. Organizatorzy: "Cepelia", "Desa", "Orbis", Ambasada PRL w Belgii. BULGARIA "Sztuka ludowa województwa gdańskiego" War n a, Galeria Malarstwa, 17-23 X, Dni Gdańska w Warnie. Organizatorzy: Muzeum Narodowe w Gdańsku - Dział Etnograficzny w Oliwie, Urząd Wojewódzki w Gdańsku. Scenariusz: Krystyna Szałaśna. Folder. CZECHOSLOWACJA "Przegląd wyrobów rękodzieła ludowego" B r a t y s ł a w a, Pawilon wystawowy w Parku Kultury, 23 V-9 VI, Dni Krakowa �348 Kronika w Bratysławie. Organizator: Spółdzielnia Pracy Rękodzieła Ludowego Artystycznego im. St. Wyspiańskiego w Krakowie. "Sztuka ludowa we współczesnym wnętrzu" P r a g a, Ośrodek Informacji i Kultury Polskiej, 27 VIII-3 IX, wystawa połączona z kiermaszem. Współorganizator: Spółdzielcze Zrzeszenie PLiA "Milenium" w Krakowie. FRANCJA P a ryż, Pawilon Włocławku. "Rzeźby St. Zagajewskiego z Kujaw" "Cepelii", listopad. Współorganizator: Muzeum Kujawskie we KANADA "Polska sztuka ludowa" T o r o n t o, czerwiec, stoisko na wystawie zorganizowanej z okazji Swiatowej Rady Rękodzieła. Organizator: "Cepelia" członek Swiatowej Rady Rękodzieł. KUBA "Współczesna polska sztuka ludowa" H a wan a, listopad, z okazji Dni kultury polskiej. Organizatorzy: w Gdyni, Ministerstwo Kultury i Sztuki. NIEMIECKA REPUBLIKA "Cepelia" DEMOKRATYCZNA "Opolska sztuka ludowa" p o c z d a fi, Kulturbunde, 3-13 VI, Dni Opola w Poczdamie. Organizatorzy: Muzeum Sląska Opolskiego w Opolu, Opolskie Towarzystwo Kulturalno-Oświatowe. Scenariusz: Halina Jakubowska. "Podlaskie dywany dwuosnowowe" M e i n i n g e n, Staatliche Muzeum, 24 VI-31 VII, Dni Białostocczyzny w okręgu Su hl (NRD). Organizator: Muzeum Okręgowe w Białymstoku. Scenariusz: Barbara Kiestenis-Studzińska. Katalog. "Sztuka ludowa Mazowsza Płockiego" S z wed t, Stadtmuseum, 20 VII-26 VIII, w ramach wymiany kulturalnej między Szwedt a Płockiem. Organizator: Muzeum Mazowieckie w Płocku. Scenariusz: Ewa Bączyńska, Tadeusz Baraniuk. Katalog. REPUBLIKA E s s e n, otwarcie 31 X, ekspozycja osiągnięć gospodarczych "Polska FEDERALNA NIEMIEC "Polska 1974" polskiej sztuki 1974". ludowej na wielkiej wystawie SZWAJCARIA Win t er thu r w Krakowie, "Polska sztuka ludowa" k. Zurychu, 8 II-15 III. Organizator: komisarz wystawy: Zofia Reinfussowa. Muzeum Etnograficzne WIELKA BRYT ANIA "Pokaz stroju polskiego" G l a s g o w, Konsulat PRL, 17 VI-30 VII. Współorganizator: Państwowe Etnograficzne w Warszawie. Scenariusz: Barbara Kaznowska. Muzeum �349 Kronika WLOCHY "Lalki w polskich strojach ludowych na wystawie sztuki ludowej i artystycznego rękodzieła" L a t i n a k. Rzymu, grudzień, Spółdzielcze Zrzeszenie PLiA "Milenium" z Krakowa prezentowało ponad 30 lalek, wyróżnionych trzecią nagrodą na pierwszym Międzynarodowym Konkursie Lalek Regionalnych w Krakowie. ZWIĄZEK SOCJALISTYCZNYCH REPUBLIK RADZIECKICH "Przegląd wyrobów rękodzieła ludowego" Kij ó w, Dom Kultury Fabryki Samolotów, 21-28 IX, Dni Krakowa w Kijowie. Organizator: Spółdzielnia Pracy Rękodzieła Ludowego i Artystycznego im. SL Wyspiańskiego w Krakowie. "Podlaskie dywany dwuosnowowe" K o w n o, Muzeum Sztuki, 15 VI-15 VIII, Dni Białegostoku w Kownie. Organizator: Muzeum Okręgowe w Białymstoku. Scenariusz: Barbara Kiestenis-Studziń ska. "Białostockie dywany"; "Sztuka ludowa Mazowsza"; "Polskie rękodzieło artystyczne" Wystc.wy eksponowane w różnych miastach ZSRR w ciągu całego roku w ramach ,.Dni Kultury Polskiej w ZSRR". . Z materiałów ODnE opracowała: Teresa Zakrzewska MAGISTERIA l DOKTORATY Z ZAKRESU PRACE Uniwersytet ETNOGRAFII W 1974 R. MAGISTERSKIE Jagielloński-Kraków BARBASZEWSKA Joanna, Recepcja współczesnej rzeźby ludowej w płd. części Polskiego Spi~za, prof. dr Mieczysław Gładysz. BEIERSDORF Maciej, Stan badań etnograficznych w powiatach zawierciańskim i myszkowskim, prof. dr Jadwiga Klimaszewska. BIEHSKA Krystyna, Zajęcia pozarolnicze w rodzinach chłopskich we wsi Wisła w pow. cieszyńskim w latach 1960-1972, prof. dr Mieczysław Gładysz. DŁUGOSZ Marian, Obrzędy rodzinne i ich funkcje społeczne u Cyganów na Polskim Spiszu, prof. dr Mieczysław Gładysz. DUDA Eugeniusz, Działalność organizacyjna i naukowa Bronisława Piłsudskiego (1866-1918) w zakresie etnografii i muzealnictwa, prof. dr Mieczysław Gładysz. FILAS Barbara, Przeobrażenia obrzędów rodzinnych (narodzinowych i pogrzebovvych) ze szczególnym uwzględnieniem w nich uczestnictwa wsi. Na przykładzie wsi Brzezinka, pow. Chrzanów, prof. dr Jadwiga Klimaszewska. FLIS Jadwiga, Stan badań etnograficznych w powiatach myśleniekim i wadowickim, prof. dr Jadwiga Klimaszewska. GOLDA Barbara, Prozaiczna literatura ustna w życiu współczesnej wsi, prof. dr ivIieczysław Gładysz. GRAJNY Lucjan, Drogi modernizacji gospodarstw chłopskich we wsi Koniaków pow. Cieszyn, prof. dr Mieczysław Gładysz. �350 Kronika HONKISZ Iwona, Zdobnictwo wnętrza domu chłopskiego na Polskim Spiszu, pi·of. dr Mieczysław Gładysz. JAKLIŃSKA Aleksandra, Osiadłe społeczności cygańskie Polskiego Spisza w opiniach miejscowych górali, prof. dr Mieczysław Gładysz. LEHR Urszula, Wprowadzenie do etnografii Nowej Gwinei, prof. dr Andrzej Waligórski. MAJ Małgorzata, Praca poza własnym gospodarstwem we wsiach płd. zach. CZęSCl Polskiego Spisza pod koniec XIX i w XX w., prof. dr Micczysław Głady"z. MAŁECKA Anna, Meblarstwo ludowe na Kujawach, prof. dr Jadwiga Klimaszewska. MOKROSZ Maria, Stan badań etnograficznych w powiatach chrzanowskim i oświęcimskim, prof. dr Jadwiga Klimaszewska. OZGA Jan, Gospodarka rolna południowo-zachodniej części Spisza \V XX W., prof. dr Mieczysław Gładysz. RADWAN Alina, Dorobek etnografii polskiej na Opolszczyżnie, proL dr Jadwiga Klimaszewska. SEPIOL Alfred, Problematyka muzealnictwa wiejskiego na przykładzie: płd.-zach. powiatów woj .. rzeszowskiego, prof. dr Mieczysław Gładysz. SWIĘCH Jan, Czynniki przeobrażeń kulturowych ludności podhalat'lskiej wśród obcych grup etnicznych, prof. dr Mieczysław Gładysz. VYLKANOV A Violetta, Ludowe nagrobki kamienne i ich kontekst kult mowy (na przykładzie wsi Topcii w okręgu razgradskim), prof. dr Mieczysław Gładysz. WILCZYŃSKA Elżbieta, Pożywienie Cyganów spiskich w XX w. Model kon5umpcyjny i uwarunkowanie kulturowe, prof. dr Mieczysław Gładysz. ZIELEZNIK Zofia, Niektóre formy aktywizacji gospodarki rolno-hodowlanej we wsi Istebna, prof. dr Mieczysław Gładysz. U n i w e r s y t e t im. A. M i c k i e w i c z a - P ozn ań BEDNARSKI Jacek, Współczesna francuska etnologia narodowa, prof. dr Jozef Burszta. BLASZCZYK Hanna, Wzór kulturowy chłopa wielkopolskiego, prof. dr .JÓzef Burszta. KIERZKOWSKA Renata, Problem Indian meksykańskich w literaturze polskiej i przekładowej XX w., prof. dr Maria Frankowska. KROMA Urszula, Mieszkanie rodziny wiejskiej w procesie przemian w XX w., doc. dr hab. Zbigniew Jasiewicz. LEWANDOWSKI Rosław, SIady osadnictwa olęderskiego w powiecie nowotomyskim na podstawie budownictwa, prof. dr Józef Burszta. MALUSZYŃSKA Krystyna, Rodzina a społeczność wiejska w procesie przemian na przykładzie wsi Piłka w pow. Czarnków, doc. dr hab. Zbigniew Jasiewicz. ROSZAK Józefa, Regionalny zespół pieśni i tańca "Cepelia" - Monografi2, prof. dr. Józefa Burszty. RYDZEWSKA Helena, Rodzina jako środowisko kulturalne, na podstawie badań we wsi Piłka w pow. Czarnków, doc. dr hab. Zbigniew Jasiewicz. SOLTYSIAK Hanna, Folklorystyczny Teatr Jednego Aktora, prof. dr Józef Burszta. SZMAŃDA-ŁUCZAK Ewa, Stosunek ludności wsi kujawskiej do własnej tradycji �Kronika 351 kulturowej, na podstawie 'wsi Bachorce i Sławęcin w pow. Inowrocław, prof. dr Józef Burszta. TUPIKOWSKA Jolanta, Dziecko w rodzinie wiejskiej na podstawie badań terenowych we wsi Piłka pow. Czarnków, doc. dr hab. Zbigniew Jasiewicz. ZIMNA Barbara, Wiejska rodzina tadżycka w procesie przemian, doc. dr hab. Zbigniew Jasiewicz. Uniwersytet Warszawski BARTOSZEWICZ Witold, Religia - Psychopatologia - Kultura. Próba ukazania wzajemnych związków w świetle kilku przykładów, prof. dr W. Dynowski. CYBULSKA Małgorzata, Wpływy szlacheckie na taniec ludowy, prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa. DATKO Janina, Szopka krakowska, historia, analiza rozwoju formy i wartości artystycznych oraz funkcja społeczna, prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa. JAGODZIŃSKI Zbigniew, Tradycyjny transport i komunikacja we wsiach okolic Kołbieli i jego przemiany w chwili obecnej, prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarawa. JARUGA Izabela, Zasady społecznego uczestnictwa w obrzędach pogrzebowych, doc. dr hab. Zofia Sokolewicz. JASKOŁOWSKA Anna, Potrzeby estetyczne i ich realizowanie na przykładzie wsi w powiecie otwockim, doc. dr hab. Zofia Sokolewicz. KOCHANOWICZ Tomasz, Miejsce ludzi starych w rodzinie drobnoszlacheckiej, prof. dr Witold Dynowski. KOSIŃSKI Lubomir, Przemiany kulturowe wsi podmiejskiej. Studium wsi Maciołki, pow. Wołomin, prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa. MŁYNARCZYK Magdalena, Autorytet ludzi starych w rodzinie i społeczności wiejskiej, doc. dr hab. Zofia Sokolcwicz. OLIZAR Małgorzata, Percepcja sztuki ludowej przez ludność wiejską na przykładzie wsi Antoniówka Wiczkowska, doc. dr hab. Zofia SokoIewicz. ORIENCKI Jan, Miejsce twórczości jarmarcznej w kulturze wsi na przykładzie wsi Wola Sufczyńska w pow. Otwock, doc. dr hab. Zofia Sokolewicz. PORADZKI Antoni, Rybołówstw9 w strukturze gospodarczej i sp9łecznej wsi Tałty, prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa. STRUŚ Piotr, Przemiany społeczno-kulturowe a proces integracji mieszkańców wsi Warmii i Mazur, prof. dr Witold Dynowski. TER FA Tadesse, Kultura materialna plemienia Galla, prof. dr Witold Dynowski. Uniwersytet Wrocławski BIERNACKA Halina Maria, Formy prymitywnej wymiany u ludów Oceanii, prof. dr Aleksander Lech Godlewski. CZAJKOWSKI Janusz, Aktualny stan obrzędowości weselnej w kulturze wsi dolnośląskiej, doc. dr hab. Dorota Simonides. CZAPRAN Wanda, Struktura społeczna ludów Melanezji, prof. dr Aleksander Lech Godlewski. FIGURSKI Ryszard, Obrzędowość pogrzebowa we współczesnej kulturze ludowej Dolnego Śląska, doc. dr hab. Dorota Simonides. GERLICH Grzegorz, Pojęcie mana w wierzeniach wyspiarzy Oceanii, prof. dr Aleksander Lech Godlewski. �352 Kronika JARZĄB Wiesław, Stan obrzędowości żniwnej we współczesnej kulturze ludowej Dolnego Śląska, doc. dr hab. Dorota Simonides. KAWKA Danuta, Znaczenie żywiołów ognia i wody w wierzeniach ludów Czarnej Afryki, prof. dr Aleksander Lech Godlewski. LASOWA Teresa, Współczesne piosenkarstwo na Dolnym Sląsku, doc. dr hab Dorota Simonides. LIS Marian, Przemiany społeczno-kulturowe zachodzące na Oceanii pod wpływem misji kościołów chrześcijańskich, prof. dr Aleksander Lech Godlewski. MAJCHER Danuta, Kształtowanie się autorytetów osobowych i zbiorowych w tradycyjnych społeczeństwach plemiennych Oceanii i Czarnej Afryki, prof. dr Aleksander Lech Godlewski. PRUCHNIAK Danuta, Stan obrzędowości urodzinowej we współczesnej kulturze ludowej Dolnego Śląska, doc. dr hab. Dorota Simonides. SAPJUK Halina, Struktura społeczna na Polinezji do czasów penetracji przez Europejczyków, prof. dr Aleksander Lech Godlewski. SŁOMSKA Halina, Struktura ludów Mikronezji, prof. dr Aleksander Lech Godlewski. PRACE DOKTORSKIE (1974) HENSLOWA Maria, Wiedza ludowa o bożym drzewku, bylicy i piołunie. Promotor: prof. dr Józef Gajek. UBB. W pracy niniejszej omówione są trzy rodzaje gatunku Artemisia (boże drzewko, bylica i piołun) o właściwościach toksycznych oraz leczniczych. Autorka wychodzi poza dotychczasowe tradycyjne opracowania tego typu materiałów. Służy temu zarówno układ pracy, jak i wykorzystanie nie tylko źródeł etnograficznych, lecz także doświadczeń współczesnej medycyny i farmakologii, a w odniesieniu do zastosowania w higienie i gospodarce - zdobyczy przyrodoznawstwa. Na tym tle stara się zgłębić przyczyny powstawania niektórych wierzet1 i obyczajów związanych z omawiar.ymi roślinami. Zebranie w niniejszej pracy źródła przekonywająco wykazują szerokie i wielostronne zastosowanie lecznicze omawianych roślin. Ma ono miejsce u ludu polskiego i ludów słowiańskich. Przeprowadzone analizy wskazują, że zasięg ich użytkowania przekracza granice obszaru zamieszkałego przez Słowian. Podstawę źródłową pracy stanowią materiały etnograficzne. Wykorzystane są również żródła językowe i historyczne. KABZIŃSKA Iwona, Kultura tradycyjna a aspiracje młodych chłoporobotnikó'w na przykładzie wsi podmiejskiej Makówka w powiecie Grodzisk Mazowiecki. Promotor: prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa. UW. Praca składa się z części teoretycznej i źródłowej. Zasadniczym celem pracy jest odtworzenie mechanizmu kształtowania się aspiracji mł8dych chłoporobotników w stosunku do: mieszkania jako środowiska naturalnego i społecznego, środowiska zawodowego, rodzinnego, warunków materialnych, środowiska kolegów, sposobów spędzania czasu wolnego od zajęć ekonomicznych. Praca ukazuje wpły .•.• v tych czynników na: preferencje dla pewnych wzorów zachowania, uświadamianie sobie potrzeb mieszkaniowych i kulturalnych, przyjmowanie określonych postaw wyrażających się w konkretnym działaniu ukierunkowanym na osiągnięcie celu. Zweryfikowano hipotezę postawioną we wstępie o braku jednoznacznej zaleźności między poziomem aspiracji a poziomem ekonomicznym. Poziom aspira- �Kronika ("ji llzależ:lion,) bowiem od osobistych doświadczeń jednostek, co łączy się z ich cechami osobowościowymi, ułatwiającymi między innymi nawiązywanie kontaktÓ\" i obserwację rzeczywistości. Hipoteza ta została potwierdzona. KUREK Czesław, Rola starosty weselnego u względnieniem jej polityczno-społecznego Nasz. UEE, na Opolszczyźnie ze szczególnym aspektu. Promotor: doc. dr Adolf Praca ma na celu ukazanie kultywowanej wśród ludności miejscowej na Opolszczyźnie odrębnej i zróżnicowanej w swej strukturze instytucji starosty weselnego, a przede wszystkim jej wielu funkcji w okresie niewoli i po wyzwoleniu. Podstawę ao opracowania tych problemów stanowiły przede wszystkim materiały z systematycznych badań terenowych przeprowadzonych w latach 1964-1972 \,,- 100 miejscowościach województwa opolskiego oraz wzięte z literatury przedmiotu. Całość została zawarta w następujących rozdziałach: I - Ogólna charakterystyka terenu w aspekcie przeprowadzonych badań, II Zasadnicze cechy polskiej obrzędowości weselnej i występującej w niej instytucji starosty weselnego, III - Charakterystyka ogólna tradycyjnej obrzędowości weselnej na terenie Opolszczyzny zamieszkałej przez ludność miejscową, IV - Walory artystyczne tekstów obrzędowych pod opolskich starostów weselnych, V - Zasadnicze cechy instytucji starostów weselnych w powiecie opolskim, VI - Osobiste cechy starostów weselnych w powiecie opolskim i ich autorytet, VII - Rejonowe odrębnoŚCi w charakterze instytucji starosty weselnego w powiecie opolskim a na reszcie badar.ego terenu Opolszczyzny, VIII - Podopolski fenomen. Pracę uzupełniają teksty obrzędowe, mapy i fotografie. PERCZAK Edward, Księżyc w wyobrażeniach ludowych Słowian. Promotor: prof. dr Józef Gajek. DEB. Celem pracy jest określenie roli księżyca w słowiańskiej tradycji ludov.iej i "\vyrażenie tej roli w odpowiedniej formie mitologicznej. Podstawę do opracowania wspomnianych problemów stanowiły materiały etnograiiczne i lingwistyczne podzielone na trzy główne części: żródła, opracowania i lituaturę pomocniczą. Całość została zawarta w następujących rozdziałach: I - Słownictwo związane z księżycem w językach słowjańskich na tle indoeuropejskim, II - Księżyc w literaturze ludowej, III Kalendarz księżycowy w słowiańskich zwyczajach i obrzędach dorocznych, IV - Wierzenia ludowe o wpływie księżyca i jego faz na zwyczaje rodzinne, V - Ślady deifikacji i kultu księżyca u Słowian. STAWARZ Andrzej, Przemiany kulturowe na przykładzie wsi Rembelszczyzna, pow. prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa. UW. Jest dzących wsi podmiejskiej w latach 1918-1973 Nowy Dwór Mazowiecki. Promotor: to próba całościowego, wieloaspektowego ujęcia procesu zmian zachowe wsi podmiejskiej, w niektórych dziedzinach jej życia, w latad. 1918-1973. Przemiany współczesne, uzależnione od zmian społeczno-ekonomicznych i kulturowych całego kraju, rozpatrzono także pod względem zależności od wpłyV!óW miasta Warszawy. Szczególnie zainteresowano się budownictwem i zmianami zachodzącymi w tej dziedzinie. Podjęto próbę typologii budynków występujących we wsi pod względem ilości izb mieszkalnych i ich przeznaczenia, ma.eriałów liżytych do budowy, wyposażenia itp. Proces przemian ukazano również na przy23 - Lud, tom LX �354 Kronika Kładzie rodziny i gospodarstwa wiejskiego, a także stosunku mieszkańcóv.' wsi do miasta, do pracy na roli i do ziemi. Omówienie warunków rozwoju wsi w latach 1918-1973 posłużyło zrozumieniu procesu i kierunków przemian, jakie dokonały się we wsi po wojnie. Scharakteryzowano położenie i terytorium wsi, jej historię, demografię, gospodarkę, przemiany w strukturze społeczno-zawodowej, rozwój oświaty i upowszechnianie kultury masowej. Na podstawie matenałów ODiIE opracowała: Barbara Jaruoa � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/489a74444aa39b759f0051440d02300c.pdf 8385ae992252f486988df38bfdfb6450 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1637 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1977 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1515 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1977 t.61 Description An account of the resource LUD 1977 t.61,s.300-401 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text VI. K R o N K I A Lud, t. 61. 1977 POSIEDZENIE STAŁEJ RADY (PERMANENT COUNCIL) MIĘDZYNARODOWEJ UNII NAUK ANTROPOLOGICZNYCH I ETNOLOGICZNYCH (IUAES) Rzym, 3-5 V 1976 Unia (IUAES) w swym obecnym kształcie powstała ze zlania się dwóch organizacji o odrębnej historii: Międzynarodowych Kongresów Antropologicznych i Etnologicznych (ICAES), organizowanych od 1934 r. t, oraz Unii (lUAES) powolanej w 1948 r. przy UNESCO w ramach Międzynarodowej Rady Studiów Filozoficznych i Humanistycznych (CIPSH). Z chwilą powołania w 1952 r. Międzynarodowej Rad) Nauk Społecznych (ICSS) Unia weszła również w jej skład. Od 1948 r. do 1964 r. IUAES i ICAES działały całkowicie niezależnie, jed:1akżl: na Kongresie w Moskwie w 1964 r. postanowiono obie te organizacje połączyć, co prawnie ostatecznie zostało załatwione w 1968 1'.2 Powyższe pociągnięcia organizacyjne spowodowały konieczność opracowania nowego statutu organizacji. które, ma za zadanie zarówno rozwijanie międzynarodowej współpracy w dziedzinj(: nauk o człowieku, jak i konkretne poczynania organizacyjne, z organizowaniem Kongresów na czele (zob. załączony statut I"UAES). Statut taki został opraco'.\'Clny i zatwierdzony na VIII Kongresie w Tokio we wrześniu 1968 r. Zgodnie z tym l poprzednim statutem, Unia, oprócz Komitetu Wykonav,;czegc (Executive Committee), posiada Stałą Radę (Permanent Council), która zbiera się z okazji Kongresów i raz w przerwie między Kongresami. Zadaniem Rady jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania Unii poprzez nadzór nad realizacją uchwał ostatniego Kongresu oraz ustalanie czasu, miejsca i programu następnego Kongresu. W zebraniach Rady powinny brać udział delegacje tych krajów, z których organizacje są członkami Unii. W 1975 r. członkami Rady byli przedstawiciele 60 krajów Europy, Azji, Ameryki, Australii i Afryki. Każdy kraj powołuje, zgodnie z obowiązującymi w nim zasadami Komitet Krajowy Unii, z którego najwyżej sześć osób może wejść jako reprezentacja narodowa do stałego składu członków Rady (Permanent CounCIl) 3. Członek Rady Stałej, który osiągnął wiek emerytalny. moż" 1 Pierwszy Kongres odbył się w Londynie w 1934 r., drugi Kopenhaga Bruksela 1948, czwarty - Wiedeń 1952, piąty - Filadelfia 1956, szósty - Paryż Moskwa 1964, ósmy Tokio 1968. Od 1969 r. Kongresy odbywają się co pięć Kongres miał miejsce w Chicago w 1972 r. Zob. "Lud" 1938, trzeci 1960, siódmy lat. Ostatni IX 1975, t. 59, s. 75-92. , "Current Anthropology" 1974, t. 15, nr 2, s. 146. • W Polsce przewodniczący i członkowie Komitetu Krajowego Unii są powoływani przez Prezydium PAN na trzy lata. W chwili obecnej przewodniczącym Komitetu jest prof. dr W. Hensel, sekretarzem prof. dr T. DzierżykraS-Rogalski członkami: prof. dr J. Burszta, �KRONIKA 301 być pO\"'ołany na członka Komitetu Honorowego (Honorary Committee) Unii .1. W posiedzeniu Rady Stałej w Rzymie udział wzięło 35 osób z 18 krajów członkow~kich Unii. Z Polski: prof. dr Józef Burszta - przewodniczący delegacji i prof. dr T. Dzierżykray-Rogalski - sekretarz Komitetu oraz członkowie: prof. dr K. Jażdżewski i doc. dr hab. B. Kopczyńska-Jaworska. Porządek obrad Rady obejmował: 1. Sprawozdanie delegacji Indii z przygotowar. do X Kongresu, 2. Sprawozdanie Sekretarza Generalnego Unii dotyczące współpracy z CIPSH i ICSS; 3. Sprawy finansów i członkostwa; 4. Sprawozdania z Komitetów stałych Unii; 5. Sprawy Human Biology; 6. Sprawy związane z przyszłyrr. zebraniem Rady i Kongresem; 7. Sprawa publikacji z IX Kongresu. Obradom przewodniczyli kolejno przedstawiciele włoskiego Komitetu Narodowego Unii organizujący posiedzenie Rady: prof. Giuseppe lVIontalenti, prof. Vinigi Grottanelli i prof. Venerando Correnti. W prezydium zasiadali powołany na IX Kongre~ie w Chicago przewodniczący Unii, prof. L. P. Vidyarthi (Instytut Antropologii Cniwersytetu w Ranchi Indie) i Sekretarz Generalny Unii, prof. Lawrence Krader (Instytut Etnologii, Freie Universitat - Berlin Zach.). W świetle przedstawionych i zatwierdzonych przez Radę planów, X Międzynarodo·.v;: Kongres Nauk Antropologicznych i Etnologicznych ma odbyć się w dniach 7-21 grudnia 1978 r. w indiach, przy czym właściwy KongFes będzie się odbywał przc:z !Jierwsze 6 dni w Delhi w Vigyan Bhawan Complex, zaś pokongresowe sympozja po dwudniowej przerwie w różnych miastach Indii (prawdopodobnie w Kalkuc:c:. Lucknow, Ranchi. Delhi, .Taipur, Hyderabad, Bhubaneshawar, Shillong i Srinaga:". Hasłem wiodącym Kongresu będzie: "Anthropology and the Challenges of Dc\·e!opment'· ("Antropologia a walka o postęp"). w dziedzinie antropologii społecznej i kulturowej program Kongresu przewiduje' :1a;tępującą tematykę 5: Teoretyczne i metodologiczne problemy integracji elnic.caej *: Los małych narodowości - studia przypadków (case research); Systemy p)krewieństwa w świecie *; Neoewolucjonizm i marksizm *; Problemy i metody kartograficzne w etnografii i antropologii; Problemy etnografii krajów polarnych: Społeczności tradycyjne a nowoczesne zarządzanie; Miejskie i regionalne studi:l w Trzecim Swiecie; Kontrola publiczna i dezurbanizacja; Antropologia spolecln3 chłopstwa; Antropologia produkcji i konsumpcji żywności; Antropologia pra"':a: Nomadyzm pasterski; Antropologia Władzy i eksploatacji; Łowie'ckie i zbierack:l' ,połeczności świata; Społeczne wyznaczniki niedorozwoju; Mit i historia w ar,':'opologii; Głód, praca i poziom życia "'; Sympozjum nt. "Nadz6r Indian" "'; Antropologia terenów górskich "'; Antropologia gospodarki przemiennej "'; Rozwój antroPQlogii kulturowej w Azji; Historia i tradycja w światowej antropologii "'; Antropologia Narodów Zjednoczonych jako makrosystemu; Studia nad elitami: per.-pekt.ywa antropologiczna; Antropologiczne studia polityki; Rola antropologii w studiach nad etnogenezą ludów świata *. Ponadto wśród problemów ogólnych prot. r" w. Dynowski, prof. dr M. Frankowska, prof. dr K. Jażdżewski, doc. dr hab. B. Kopczynsrlo>Jaworska, prof. dr H. Milicer oraz prof. dr K. Zawistowicz-Adamska. Spośród tych osób P')lskę - jako slali członkowie Rady - reprezentują: W. Hensel, T. Dzierżykray-Rogalski, K. Jażdżewski, B. Kopczyńska-Jaworska, H. Milicer. Zob. "Current Anthropology" 1975, t. 16. roc :1. s. 481. • Z Polski członkami honorowymi są: W. Dynowski i K. Zawistowicz-Adamska. ; Tematy oznaczone gwiazdkami mają już powołanych odpOWiednich przewodniczących. Pełny "'''ykaz tematów i osób jest dostępny w Ośrodku Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL w Łodzi (adres: Katedra Etnografii UŁ, ul. Matejki 34, 90-237 Łódź). �302 KRONIKA zaplanowano omówienie tematyki: folklor i historia etniczna ludów świata: po·· równanie form rasowej, etnicznej, politycznej, ekonomicznej i społecznej dyskryminacji w różnych częściach świata itp. W dyskusji nad proponowaną przez organizatorów problematyką Kongre:;u dr C. Belshaw zwrócił uwagę, iż zbyt rozlegle zakrojona tematyka spowoduje. że nie wszystkie sympozja i obrady będą mogły być obsadzone przez przedstawicieli różnorodnych krajów, co grozi partykularyzmem obrad. Z tym problemem wiąże oię sprawa uczestnictwa reprezentacji wszystkich krajów w obradach Kongresu. co jest - jak na to zwrócił uwagę prof. Sol Tax - problemem finansowym. Stąd też przedmiotem ożywionej dyskusji stała się sprawa kosztów Kongresu oraz dz:ałalności międzykongresowej Unii. Podstawowe koszty Kongresu pokryje indyjskie Ministerstwo Nauki. Wpisomo uczestnictwo zostało ustalone na 30 dolarów. Koszty uczestnictwa, a zwłaszcza podróży, będą jednak bardzo wysokie, rozważano więc sprawę zdobycia odpowiednich dodatkowych środków. Organizatorzy zaproponowali, ażeby uczestniczące w organizacji Kongresu instytucje zechciały opodatkować się na cele kongresowe pewnymi sumami. Pomysł ten nie wydał się jednak zebranym realny. Odrębnym zagadnieniem stała się sprawa zdobycia środków na utrzymanie stałego sekretariatu Unii. W obecnej chwili Unia dysponuje zaledwie sumą 800 dolarów rocznie, uzyskiwaną ze składek członkowskich oraz znacznej dotacji Arne;'ykańskiego Towarzystwa Antropologicznego i Kanadyjskiego Towarzystwa Socjologicznego i Antropologicznego. Suma ta jest wykorzystywana na konieczną działalność biura Sekretarza Generalnego (korespondencja, podróże itp.). W związku z powyższym przedstawiono zebranym propozycję zmiany statutu Unii zmierzającą do podniesienia dochodów Unii poprzez wprowadzenie czterech kategorii członków: A - narodowych towarzystw antropologicznych i etnologicznych oraz Aka· demii, zatwierdzanych przez Komitet Wykonawczy, które zamiast dotychczasowych opłat w wysokości 2 dolarów na każdych 100 członków organizacji (minimalna opłata 2 dolary, art. 37 statutu), płaciłyby po 50 centów od każdego członka (minimalna opłata 25 dolarów); B - instytutów badawczych, katedr uniwersyteckich i pozostałych towarzy,: \V naukowych zatwierdzanych przez Komitet Wykonawczy, które płaciłyby roczną składkę w wysokości 25 dolarów w roku Kongresu i 10 dolarów rocznie w latach między kongresowych ; C - indywidualnych pracowników nauki z dziedziny antropologii i etnologii. którzy płaciliby roczną składkę w wysokości 3 dolarów; D - instytucji wspierających i organizacji pozaantropologicznych, które chciałyby uczestniczyć w pracach Unii. Te ostatnie wpłacałyby po 50 dolarów. W projekcie tym powołano się na doświadczenia Międzynarodowego TO\va~zystwa Socjologicznego, które obok instytucji zrzesza też członków indywidualnych. Przedstawiciele krajów demokracji zgłaszali wątpliwość, czy w takim ujęciu przynależność do Unii nie będzie wyznaczana względami majątkowymi oraz możliwoscią dysponowania walutami wymienialnymi. Ponieważ Rada zgodnie z obowiązującym statutem nie była władna podjąć ostatecznych decyzji, postanowiono, że wnioski przedłożone uczestnikom Rady zostaną powielone i rozesłane przez dra C. Belshawa do wszystkich Komitetów Narodowych Unii w celu poddania ich dysku.i]i i ostatecznie zostaną rozpatrzone na Kongresie w Indiach. Na tymże Kongresie trzeba będzie przedstawić także sprecyzowane stanowisko poszczególnych Komitetów. �~03 KRONIKA Uwzględniając wagę problemów finansowych w dalszej działalności Unii. Rada powołała specjalny Komitet Finansowy, któremu powierzono sprawę starań o zorganizowanie bazy finansowej Unii, ze szczegółowym uwzględnieniem kosztów najbliższego Kongresu. Do Komitetu tego powołano: prof. J. Bromleja (Instytut Etnografii AN ZSRR - Moskwa), prof. T. Dzierżykray-Rogalskiego (Komitet Nauk Antropologicznych PAN - Warszawa), prof. G. M. Fostera (Uniwersytet Kalifornijski Berkeley, USA), prof. Ch. Nakane (Rada Nauk Tokio, Japonia), dr 1. Schwidetzky (Instytut Antropologii - Mainz, RFN). Jednocześnie w celu przełamania dotychczasowych trudności organizacyjnych prof. R. Gessain z Musee de I'Homme ofiarował pomoc pracowników tego muzeum w pracach organizacyjnych Unii. Funkcję sekretarza będzie pełnić prof. Ive Kopens, paleontolog. Chęć pomocy zgłosiła również przedstawicielka komitetu austriackiego, dr A. v. Hohenwart-Gerlachstein z Instytutu Etnologii Uniwersytetu w Wiedniu. Przechodząc do omówienia pozostałej części obrad należy wspomnieć o dyskusji nad sprawami wydawniczymi. Prof. Sol Tax zreferował przebieg prac nad przygotowywaną pod jego redakcją serią wydawnictw zbiorowych (publikacja wyd. Mouton) pod łącznym tytułem "Wor,ld Anthropology", z której 25 tomów ma być opublikowanych w najbliższym czasie. Całość publikacji ma liczyć 100 tomów. Zebrani wyrazili swe wątpliwości, czy tak duża publikacja jest celowa. Nadmienić należy, że seria ta jest przeznaczona dla szerokiego odbiorcy i dobór prac dokonywany jest w pierwszym rzędzie z punktu widzenia problematyki budzącej aktualne zainteresowania. Delegacja polska (prof. J. Burszta) przedstawiła projekt zorganizowania ..Swiatowej Biblioteki Dzieł Antropologii Kulturowej". Po dyskusji, w której zabrali głos prof. Krader, prof. Tax i dr Belshaw, zaproponowano, aby w tej sprawie wybrać komisję złożoną z 4-5 osób; komisja przedyskutowałaby sprawę od strony możliwości realizacyjnej oraz ustaliła listę książek mających wejść w skład tej Biblioteki. Sprawę uznano jednak za niełatwą z racji istnienia wydav,'nictwa "World Anthropology". Na zakończenie należy nadmienić, że poza ustaleniami organizacyjnymi zebralli członkowie Rady na wniosek przedstawiciela komitetu greckiego podjęli uchwałę zobowiązującą organizacje członkowskie IUAES do propagowania zasady, ażeby przy badaniach prowadzonych na terytoriach obcych krajów wchodzić w kontakt z miejscowymi organizacjami naukowymi (intencją tej uchwały ma być przeciwstawianie się "eksploatacji" badawczej krajów słabszych ekonomicznie) oraz ażeby tematykę zainteresowań Unii rozszerzyć na zagadnienia paleontologiczne. Bronisława Kopczyńska-Jaworsku �30l KRONIKA STATUT MIĘDZYNARODOWEJ UNII NAUK ANTROPOLOGICZNYCH I ETNOLOGICZNYCH (IUAES) (Poprawiony tekst statutu, przyjęty przez Walne Zgromadzenie IUAES (General Assembly) na sesji plenarnej VIII Międzynarodowego Kongresu w Tokio we wrześniu 1968 r.) Rozdz. L Nazwa i zadania IUAES Art. 1. Pełna nazwa: The International Union of Anthropological and Ethnological Sciences (IUAES). Stała siedziba: Paryż. Art. 2. IUAES jest członkiem International Council for Philosophy and Humanistic Studies i ma swoje przedstawicielstwo w International Social Science Council. Współpracuje z International Council of Scientific Unions i z International Council of Museums. Art. 3. Zadania IUAES są następujące: a) Rozwijanie międzynarodowej współpracy w dziedzinie nauk o człowieku. Przez termin "nauki o człowieku" rozumie się: 1) antropologię fizyczną, biologiczną, biologię człowieka, paleoantropologię, anatomię porównawczą człowieka. prymatologię i nauki pokrewne objęte nazwą antropologii; 2) etnologię, antropologię kulturową i społeczną, etnografię, nauki folklorystyczne i pokrewne nauki objęte terminem etnologii. b) Tworzenie międzynarodowych instytucji do badań naukowych nad człowiekiem, propagowanie przedsięwzięć naukowych o charakterze międzynarodowym oraz podejmowanie innych odpowiednich działań. c) Stymulowanie współpracy naukowej między instytucjami antropologicznymi etnologicznymi. d) Współpraca z innymi organizacjami międzynarodowymi. Art. 4 IUAES posiada uprawnienia do powołania odpowiednich organów wykonawczych odnośnie do punktów zawartych wart. 3. Art. 5. Rozdz. II. członkostwo IUAES Unia składa się z organizacji i instytucji antropologicznych i etnologicznych o charakterze lokalnym, narodowym, międzynarodowym oraz z innych instytucji lub organizacji państwowych i prywatnych. Każda z wyżej wymienionych instytucji i organizacji może mieć swojego przedstawiciela na Międzynarodowym Kongresie. Również instytucje o charakterze narodowym. państwowym, mogą mieć swoje przedstawicielstwo. Art. 6. Wnioski o przyjęcie w poczet członków kierować należy do Sekretarza Generalnego (Secretary General) IUAES. Decyzje w tej sprawie podjęte będą przez Komitet Wykonawczy (Executive Committee) IUAES (zob. rozdz. V), a następnie zatwierdzone przez Walne Zgromadzenie (General Assembly) IUAES (zob. rozdz. III). Art. 7. Do wniosków czło!lkowskich należy dołączyć kopię statutu danej organizacji. Liczyć się trzeba z możliwością ewentualnych zmian statutowych narzuconych przez IUAES. Należy załączyć następujące informacje: a) zadania organizacji, b) czy działalność pozostaje pod kontrolą zgromadzenia ogólnego członków, c) wysokość wpłat członkowskich, ilość członków płacących składki, d) zasady głosowania, e) inne powiązania organizacji. Art. 8. Zasady odbierania członkostwa: a) rezygnacja. zgłoszona rok wcześniej, b) wykluczenie przez Stałą Radę (Permanent Council) przy 2/3 głosów, za: l) �KRONIKA 305 działalność ni~zgodną ze statutem; 2) systematyczne przeciwstawianie się realizacji zadań IUAES. Art. 9. Członkostwo w IUAES zatwierdzone będzie przez Walne Zgromadzenie (General Assembly) IUAES, zwołane przez Przewodniczącego przy okazji Międzynarodowego Kongresu (International Congress), kiedy to przyjęty będzie obecny statut. Członkowie IUAES mają swobodę w prowadzeniu własnych prac naukowych i innych oraz w regulacji własnej działalności. Rozdz. III. Walne Zgromadzenie (General Assembly) Art. 10. Walne Zgromadzenie składa się z akredytowanych przedstawicieli wszy.,tkich członkowskich organizacji i instytucji. Zwoływane jest na każdym Kongresie przez Przewodniczącego IUAES. Każda organizacja członkowska ma prawo 1 głosu . .:"'rl. 11. Reprezentacja per procura jest możliwa w wypadku, gdy zawiadomienie o tym zostanie przesłane Przewodniczącemu co najmniej na 1 miesiąc przed zwołaniem Walnego Zgromadzenia. Zawiadomienie zawierać musi: a) nazwisko przed:itawiciela, b) zakres i czas trwania jego mandatu. Art. 12. W specjalnych wypadkach, za zgodą Komitetu Wykonawczego IUAES, Prze\\'odniczący zwołać może nadzwyczajną sesję Walnego Zgromadzenia. Przewodniczący ma obowiązek postąpić tak na życzenie 2/3 członków. Art. 13. Walne Zgromadzenie rozważać będzie zagadnienia zawarte wart. 3 statutu. Jego postanowienia przekazywane będą do Stałej Rady (zob. rozdz. VI). Art. 14. Wszystkie postanowienia Walnego Zgromadzenia będą przyjmowane absolutną większością głosów przedstawicieli organizacji członkowskich lub ich pełnomocników. Art. 15. Agenda dotycząca Walnego Zgromadzenia wydawana będzie przez Sekretarza Generalnego i przekazywana Komitetowi Wykonawczemu, Stałej Radzie i organizacjom członkowskim IUAES co najmniej na miesiąc przed zwołaniem Walnego Zgromadzenia. Rozdz. IV. Członkowie Zarządu, metody elekcji Art. Ib. Przewodniczący Kongresu będzie Przewodniczącym (President) lU AES. Bedzie on typowany na zebraniu Stałej Rady przez delegację z kraju będącego miejscem następnego Kongresu. Kandydatura ta nie może być ponawiana. Art. 17. Unia posiadać będzie 7 zastępców Przewodniczącego, z których 3 wybierz" się na jednym Kongresie, 4 na następnym. Zastępcy wybierani będą absolutną większością głosów przez członków Rady Stalej obecnych na Kongresie. Wśród zastępców Przewodniczącego powinno znależć się 3 etnologów, 3 antropologó'.'.' i l przedstawiciel dowolnej specjalności. W miarę możności powinni oni pochodzić z różnych krajów Europy, Ameryk, Azji, Afryki i Oceanii. Można ich wybrać ponownie na jedną kadencję. Art. 18. Sekretarza Genpralnego wybierać będzie się na każdym Kongresie absolutną większością głosów obecnych na Kongresie członków Rady Stałej. Może zo,;ta!' wybrany ponownie. Nowo wybrany Sekretarz Generalny będzie współpracOWctl ze swoim poprzednikiem aż do następnego Kongresu. Będzie on równocześ'1ie Skarbnikiem IUAES. Wraz z Sekretarzem Generalnym poprzedniego i następn0go Kongresu tworzyć będzie on Sekretariat Generalny IUAES, w skład którego wejdą też osoby mianowane przez niego i zaakceptowane przez Komitet Wykonawczy (zob. rozdz. V). Rozdz. V. Komitet Wykonawczy (Executive Committee) Art. 19. Komitet Wykonawczy składać będziE' się z Przewodniczącego, jego bezp0średniego poprzednika na tym stanowisku, 7 Vice przewodniczących oraz 20 - Lud, tom LXI �:306 KRONIKA członków Sekretariatu Generalnego. Komitet Wy;konawczy spotykać będzie się na każdym Międzynarodowym Kongresie Rady Stałej. między kongresami na sesji Rady Stałej oraz w razie potrzeby w innym czasie. Art. 20. Komitet Wykonawczy będzie odpowiedzialny za zapewnienie właściwego funkcjonowania IUAES i Kongresu, podczas swoich spotkań rozważać będzie i przedstawiać Radzie Stałej i Walnemu Zgromadzeniu wnioski członkowskie, zadania zgodnie z art. 3, wydawać będzie agendy Walnego Zgromadzenia i sesji plenarnej Kongresu, rozważać strukturę i organizację Kongresu oraz inne sprawy do przedstawienia Sekretarzowi Generalnemu. Art. 21. Komitet Typujący (Nominating Committee) typować będzie nazwiska członków przyszłego zarządu IUAES, zgodnie z art. 17 i 18. Komitet Typujący wybierany będzie przez Komitet Wykonawczy spośród jego członków. Sekretarz Generalny przekaże wyniki prac Komitetu Typującego do Rady Stałej IUAES n;1 miesiąc przed Kongresem, na którym propozycje zostaną rozważone. Rozdz. VI. Rada Stała (Permanent Council) Art. 22. W skład Rady Stałej IUAES wchodzić będą członkowie narodowyd1 delegacji oraz członkowie Komitetu Honorowego (Honorary Committee). Delegacje narodowe Rady Stałej składać się będą z przedstawicieli organizacji członkowskich IUAES. Każda z tych delegacji oprócz członków Komitetu Honorowego może liczyć do 6 osób z danego kraju. Każda delegacja będzie miała swojego przewodniczącego i sekretarza. Komitety Honorowe składać się będą z członków zaproponowanych przez delegacje, za zgodą Rady Stałej. Nie ma tu ograniczenia czasu trwania ich działalności. Członkowie delegacji typowani są zgodnie z życzeniami danego kraju i według panującej tam procedury. Art. 23. Jedna piąta delegacji narodowych lub ich pełnomocników tworzyć będzie quorum Rady Stałej. Zgłoszenie ewentualnego pełnomocnika Przewodniczącemu nastąpić musi przynajmniej na 1 miesiąc przed zwołaniem General Council i zawierać winno: a) nazwisko pełnomocnika, b) zakres i czas trwania mandatu. Art. 24. Delegacje z poszczególnych państw głosować będą jako całość, łącznie z członkami Komitetu Honorowego. Art. 25. Rada Stała spotykać będzie się na Kongresie Międzynarodowym i raz w przerwie między Kongresami. Zadaniem jej będzie zapewnienie wraz z Komitetem Wykonawczym prawidłowego funkcjonowania IUAES i Kongresu. Roz\\'ażac będzie problemy, które zostały jej przedstawione przez Komitet Wykonawczy, oraz sprawy podjęte z własnej inicjatywy. Rozdz. VII. Kongres Międzynarodowy Art. 26. Na każdym Kongresie Rada Stała ustalać będzie czas i miejsce następnego Kongresu. Delegacja kraju, wyznaczonego jako miejsce następnego Kongresu, ma tworzyć Komitet Organizacyjny tegoż Kongresu. Art. 27. Komitet Organizacyjny odp0wiedzialny będzie przed Kongresem za dotrzymanie miejsca kolejnego Kongresu. Przejmie on też troskę o wszystkie materialne środki związane z Kongresem i jego sesjami. Będzie także rozsyłać zaproszenia instytucjom i osobom prywatnym. Art. 28. Komitet Organizacyjny wybierze Sekretarza Generalnego, który współpracować będzie z Przewodniczącym IUAES w sprawach dotyczących Kongrbu. Art. 29. Komitet Organizacyjny przedstawi na sesji Rady Stałej dwa lata przed Kongresem ogólny plan Kongresu i zasadnicze zagadnienia. W wypadku wątpliwości dotyczących poszczególnych tematów Rada Stała zwróci się o pomoc do specjalistów o międzynarodowym autorytecie. Na międzynarodowej sesji Rady �KRONIKA :307 Komitet Organizacyjr.y poda dokbd!lą d3.tę i lokalizację przyszłego Kongresu oraz \\·ysokoŚć wpłat uczestników. Komitet Organizacyjny ustali też kolejność i czas trwania poszczególnych sesji oraz roześle program do uczestników i wszystkich zainteresowanych nie później niż na 3 miesiące przed Kongresem. Art. 30. Komitet Organizacyjny ograniczy ilość komunikatów naukowych do jednego komunikatu na uczestnika, ale może zmienić swoją decyzję w przypadka':h uzasadnionych szczególnym naukowym znaczeniem komunikatu. Decyzja ta zatwierdzona musi być przez Komitet Wykonawczy Unii. Komitet Organizacyjny Kongresu ma prawo na własną odpowiedzialność odrzucić komunikat. W wątpliwych wypadkach może poddać kwestionowany komunikat decyzji Komitetu Wykonawczego. Za zgodą Komitetu Wykonawczego, Komitet Organizacyjny Kongresu organizować może sesje i konferencje dodatkowe, poświęcone poszczególnym lub ogólnym tematom. Komitet Organizacyjny odpowiedzialny będzie za opublikowanie przebiegu Kongresu wraz z komunikatami (bądż w całości, bądż tylko streszczeń lub tytułów) oraz materiałów wskazanych ewentualnie przez Komitet Wykonawczy. Art. 31. Członkowie i uczestnicy Kongresu odbędą Sesję Plenarną podcza~ Kongresu. Ustalenia tej Sesji przekazane będą Radzie Stałej Unii. Art. 32. W komunikatach i publikacjach Kongresu obowiązują języki roboci;c UNESCO: angielski, francuski, niemiecki, włoski, rosyjski i hiszpański. Art. 33. Książki i eksponaty podarowane Kongresowi pozostaną w kraju. w którym Kongres odbył się; mogą być też przekazane do dyspozycji Komitet u Wykonawczego. Art. 34. Archiwum, materiały kongresowe i ich kopic, przekazane będą Sekretarzowi Generalnemu IUAES. Mają one zawierać wszelkie materiały dotyczące Kongresu, Walnego Zgromadzenia (General Assembly), Rady Stałej (Permanent Council) i Komitetu Wykonawczego (Executive Committee). Art. 35. Kongresy odbywać się będą co pięć lat. Rozdz. VIII. Głosowanie i sprawy finansowe Art. 36. Wszy . ;tkie decyzje Rady Stałej i Komitetu Wykonawczego IUAES. postanowienia Walnego Zgromadzenia i Plenarnej Sesji Kongresu, podejmowane będą absolutną większością głosów obecnych członków. z wyjątkiem spraw wyszczególnionych wart. 8, 12, 39. Art. 37. Członkowie IUAES płacić będą składki dwudolarowe (US $ 2) na każdych 100 tytularnych członków, z minimalną opłatą $ 2 na instytucję. Składki mają być płacone 1 stycznia każdego roku. Organizacja członkowska, która przez 3 kolejne lata nie zapłaci składki, będzie automatycznie wykluczona z IUAES do chwili uregulowania wszystkich należności. Delegaci z organizacji, które nie zapłaciły składek rocznych, pozbawieni będą prawa głosu. Organizacja, która będzie miała przerwę \V działalności, wyrzecze się tym samym wszelkich praw i przywilejów związanych z czynnym członkostwem. Rozdz. X. Poprawki i język statutu. kontakty Unii Art. 38. Niniejszy statut będzie obowiązywał po przyjęciu przez Radę Stałą Walne Zgromadzenie IUAES. Art. 39. Poprawki do statutu mogą być wprowadzone większością 2/3 obecnych członków przez Radę Stałą lub na spotkaniu, na którym poprawkę zgłoszono. pod �308 KRONIKA warunkiem, że przekazane zostały Sekretarzowi Generalnemu Rady na rok przed tym spotkaniem. Art. 40. Wszystkie sprawy i procedury nie objęte nInIejszym statutem rozpatrzone zostaną przez Biuro Wykonawcze i ratyfikowane przez Radę Stałą Unii. Art. 41. Statut zostanie wydany w języku francuskim i angielskim oraz ewentualnie w innych językach UNESCO. W interpretacjach statutu dominująca będzie wersja francuska. Art. 42. IUAES pragnie utrzymać ścisły związek z International Council for Philosophy and Humanistic Studies, z International Social Science Council, z International Council of Scientific Unions i z podobnymi organizacjami, ale stosunki te nie powinny w żaden sposób wpływać na strukturę, ani też hamować swobody działania IUAES. Tłum. MIĘDZYNARODOWE KONFERENCJE z jęz. ang. DOTYCZĄCE M. Lechówna WSPÓLNYCH BADAŃ NARADA W MOSKWIE NA TEMAT ETNOGRAFICZNYCH BADAŃ NAD WSPOŁCZESNOSCIĄ ORAZ POSIEDZENIE W SPRAWIE ETNOSOCJOLOGICZNYCH BADAŃ PORÓWNAWCZYCH W KRAJACH EUROPEJSKICH Naradę na temat etnograficznych badań nad współczesnością oraz posicdzeni(, w sprawie etnologicznych badań porównawczych zwołano z inicjatywy Instytutu Etnografii im. N. N. Mikłucho-Makłaja AN ZSRR. Spotkanie etnografów - przedstawicieli ośrodków etnograficznych z krajów socjalistycznych, odbyło się w dniach 30 III i 2 IV 1976 roku. Celem spotkania było dokonanie przeglądu etnograficznych badań nad współczesnością w poszczególnych krajach socjalistycznych i wstępne określenie problematyki i organizacji prac etnograficznych w ramach projektu poróv,;nawczych badań etnosocjologicznych, zamierzonych w skali europejskiej. Wspólna narada etnografów i socjologów, zorganizowana przy udziale Europejskiego Centrum Koordynacji Badań i Dokumentacji w Dziedzinie Nauk Społecznych z siedzibą w Wiedniu, odbyła się w dniach 31 III i 1 IV 1976 roku. Objęła ona zarówno uczonych z krajów socjalistycznych, jak i z krajów Europy zachodniej i zwołana została dla przedyskutowania wymienionego wyżej projektu badań. Posiedzenie etnografów z krajów socjalistycznych w dniu 30 III 1976 roku zgromadziło przedstawicieli Bułgarii (prof. dr W. Chadżinikołow), Czechosłowacji (doc. dr A. Robek, dr K. Fojtik, dr B. Fi1ova), Jugosławii (prof. dr P. Vlahovi<:). NRD (dr H. Strobach, dr M. Kasper), Polski (prof. dr W. Hensel, doc. dr M. Biernacka, doc. dr Z. Jasiewicz), Węgier (dr T. Bodrogi, dr M. Istvanovicz) oraz ZSRR (prof. dr J. W. Bromlei, dr S. J. Bruk, prof. dr K. W. Czistow, dr L. N. Terentiewa. dr J. W.Arutjunian, dr L. M. Drobiźewa, dr L S. Kon, dr K. W. Jakimowal. Naradę otworzył prof. dr J. W. Bromlej, który przedstawił dorobek naukowy Instytutu Etnografii AN ZSRR w okresie ostatnich trzech lat. Projekt dnosocjologicznych badań porównawczych w krajach europejskich zaprezentował dr J. W. Arutjunian. kierownik Oddziału Konkretnych Badań Społecznych Instytutu Etnografii AN ZSRR. Temat zaproponowanych badań: Kierunki i Le1ldencje rozwoju kuLtur narodowych. kultury we współczesnym W dyskusji zwrócono społeczeńsLwie. Wzajemne uwagę na konieczność oddziaływanie poszerzenia w pro- �KRONIKA jekcie problematyki etnograficznej i zaproponowano skoncentrowanie się na rodzinie jako obiekcie badarl. Zastanawiano się również nad rolą utworzonego \Ii roku 1974 z inicjatywy etnografów bułgarskich Międzynarodowego Komitetu dla Etnograficznych Badań nad Współczesnością w planowanych pracach badawczych. Do zespołu roboczego, mającego opracować propozycję udziału etnografów w przygotowywanych badaniach etnosocjologicznych, powołano: doc. dr M. Biernacką, dr T. Bodrogi, prof. dr W. Chadżinikołowa, prof. dr K. W. Czistowa, dr L. M. Drobiżewą, dr M. Kaspra. doc. dr A. Robka i prof. dr P. Vlah<Jvića. Popołudniowe obrady przeznaczono na wzajemne poinformowanie się o pracach w zakresie etnograficznych studiów nad współczesnością w krajach socjalistycznych. O badaniach w Polsce mówili doc. dr M. Biernacka i doc. dr Z. Jasiewicz, badania w Bułgarii przedstawił prof. dr W. Chadżinikołow, na Węgrzech dr T. Bodrogi, w Czechosłowacji dr B. Filova i doc. dr A. Robek, w NRD dr H. Strobach i w Jugosławii prof. dr P. Vlahović. Obrady w dniach 31 In i 1 IV 1976 roku odbywały się pod auspicjami Europejskiego Centrum Koordynacji Badań i Dokumentacji w Dziedzinie Nauk Społecznych z siedzibą w Wiedniu, w poszerzonym o socjologów i etnografów z krajów socjalistycznych i Europy zachodniej zespole. Obok wymienionych już uczestników narady etnografów w posiedzeniach udział wzięli: K. Filipec z Czechosłowacji, V. Goldschmidt i H. Friis z Danii, P. Bessaignet, J. Cuisenier, R. Rabier, J. Stoetzel, J. Grafmeyer i O. Abatzieva z Francji, V. Filias z Grecji, M. Prosie z Jugosławii, R. Grounhaug z Norwegii, L. Kasprzyk i M. Czerwiński z Pobki, N. Gogoneata z Rumunii, I. Vitanyi i M. Hoppal z Węgier, M. Barrage z Wielkiej Brytanii. G. Sertorio i A. Casiccia z Włoch, W. A. Winogradow, S. A. Aratjunow, L. E. Kubbel i J. S. Wedenjapin z ZSRR oraz A. Schaff i S. Mills reprezentujący Europejskie Centrum w Wiedniu. Obradom przewodniczył prof. dr .J. W. Bromlej. Z przemówieniami wstępnymi wystąpili prof. dr J. Stoetzel i prof. dr W. A. Winogradow, którzy przedstawili cele i kierunki działalności Europejskiego Centrum w Wiedniu i podkreślili znaczenie planowanych porównawczych badań etnosocjologicznych dla realizacji ustaleń Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie w Helsinkach. Projekt programu badań, znanego już, bo przedstawionego w związku z naradą etnografów, omówił dr J. W. Arutjunian. W dyskusji nad programem uczestniczyli m. in. członkowie delegacji polskiej: prof. dr L. Kasprzyk, doc. dr. M. Czerwiński i doc. dr Z. Jasiewicz. Powołano zespół roboczy w celu przepracowania i konkretyzacji programu badań, złożony z przedstawicieli poszczególnych delegacji. Z ramienia delegacji polskiej w pracach zespołu uczestniczył prof. dr L. Kasprzyk. W dniu 1 IV 1976 roku dr 1. S. Kon zreferował wyniki pracy zespołu roboczego. Zaproponowano badania nad kulturą w ramach rodziny jako temat pierwszej fazy ogólnoeuropejskich badań porównawczych. Przedmiotem badań mają stać się zarówno takie tradycyjne a jednocześnie stabilne elementy kultury rodzinnej, jak pożywienie. język, wychowanie dzieci oraz z drugiej strony elementy bardziej dynamiczne: systemy warlości i ich powiązania z oceną niektórych aspektów i sytuacji w życiu, w tym również życia rodzinnego oraz wzory konsumpcji kultury dostarczanej przez profesjonalnych twórców i instytucje kulturalne. Badania będą prowadzone przy pomocy ramowego kwestionariusza, wspólnego dla wszystkich państw - uczestników badań, który zostanie przepracowany w celu zaadoptowania do specyfiki poszczególnych Krajów. Badania nad rodziną potraktowano jake wstępną fazę prac nad szerszym problemem badawczym sformułowanym jako "Kierunki i tendencje zmiany kulturowej i wzajemnych oddziaływań kultur na- �31fl KRONIKA rodowych (etnicznych) w epoce rewolucji naukowo-technicznej". W dyskusji nad projektem głos zabrał m. in. prof. dr A. Schaff - przewodniczący Centrum w Wiedniu. który zapewnił zebranych o zainteresowaniu tej międzynarodowej organizacji projektem badań i zachęcił do dalszych prac nad udoskonaleniem naukowego i organi'zacyjnego programu badań. Posiedzenie zakończono powołaniem Komitetu afiliowanego przy Centrum, któremu zlecono przygotowanie ostatecznego programu badań. W skład Komitetu weszli: J. W. Arutjunian, J. Cuisenier, M. Czerwiński, V. Filias, V. Goldschmidt i 1. Vitanyi. Dzień 2 IV przeznaczono na końcowe spotkanie w zespole etnografów krajów socjalistycznych. Prof. dr K. W. Czistow zreferował wyniki pracy grupy roboczej przygotowującej udział etnografów w etnosocjologicznych badaniach porównawczych. Zaakceptowano zawężenie pierwszej fazy badań do ram rodziny i zaproponowano skoncentrowanie się na takich dziedzinach kultury w rodzinie, jak: język, obrzędy rodzinne, pożywienie i wnętrze mieszkalne. folklor i folkloryzm oraz tradycyjna wiedza i wierzenia. W trakcie dyskusji ustalono problem badań: "Rola tradycji kulturowych i ich dynamika we współczesnej rodzinie socjalistycznej". Zadecydowano, iż koordynatorem badań etnograficznych nad tym zagadnieniem będzie powołany w roku 1974 na spotkaniu w Bułgarii Międzynarodowy Komitet dla Etnograficznych Badań nad Współczesnością. Na najbliższym posiedzeniu Komitetu, które odbędzie się w Smolenicach na Słowacji we wrześniu 1976 roku, poszczególne krajowe reprezentacje przedstawią własne propozycje badań nad rodziną i na ich podstawie przyjęty zostanie wspólny program badawczy. Etnografia polska do badań nad rodziną jako grupą społeczną, a przede wszystkim jako środowiskiem kulturowym, przystępuje z poważnym dotychczasowym dorobkiem. Kierunki i formy pracy zaproponowane w czasie obrad w Moskwie pomogą w dalszym rozwoju tej dziedziny badań. Stworzą bowiem konieczność krajowej koordynacji programów badawczych etnografów i socjologów, a ponadto, integrując wysiłki badawcze etnografów w skali krajów socjalistycznych i ogólnoeuropejskiej, pozwolą na uzyskanie szerokiej perspektywy badawczej. Spotkanie przedstawicieli ośrodków etnograficznych krajów socjalistycznych st worzyło również okazję do dyskusji nad przygotowywaną syntezą Etnografia narodów słowiańskich oraz nad projektowanym w Instytucie Etnografii AN ZSRR kolejnym tomem Etnografia w krajach socjalistycznych. Dostarczono także możliwości zapoznania się z działalnością wyspecjalizowanego Instytutu Informacji Naukowej w Dziedzinie Nauk Społecznych AN ZSRR. Zbigniew OBRADY ETNOGRAFOW W BRATYSŁAWIE Jasiewicz I SMOLENICACH W dniach od 31 sierpnia do 3 września 1976 r. pod protektoratem Słowackiej Akademii Nauk i Instytutu Etnografii (Narodopisnego Ustavu SAV) toczyły się w Bratysławie (31 sierpnia) i w Smolenieach (1-3 września) obrady przedstawicieli nauk etnograficznych z socjalistycznych krajów Europy. W tym czasie odbywały swe posiedzenia: Międzynarodowy Komitet do Badania Współczesnego Bytu i Kultury przy Bułgarskiej Akademii Nauk (31 sierpnia i w dniach następnych), Międzynarodowa Komisja do Badania Kultury Ludowej w Karpatach i na Bałkanach, Międzynarodowy Komitet Redakcyjny zbiorowego opracowania pL "Etno- �KRONiKA 311 grafia narodów słowiańskich". Równolegle do tego odbywała się także Międzynarodowa Konferencja poświęcona interetnicznym związkom w folklorze obszaru karpackiego. W centrum uwagi Międzynarodowego Komitetu do Badań Współczesnego Bytu l Kultury, który odbywał swoje pierwsze posiedzenie w zespole przedstawicieli ośrodków etnograficznych: Bułgarii, Czechosłowacji, Niemieckiej Republiki Demokratycznej, Polski, Węgier i Związku Radzieckiego (nie było przedstawicieli Jugosławii i Rumunii), znalazły się zagadnienia organizacyjno-statutowe, koordynacji prac naukowo-bad:łwczych oraz wydawnicze. Odnośnie do spraw organizacyjnych stwierdzono, że statut Międzynarodoweg') Komitetu został dotychczas przyjęty i zatwierdzony przez ośrodki etnograficzne Bułgarii, Czechosłowacji, Jugosławii, NRD, Polski i Węgier. Ośrodki te zgłosiły rÓ\\'nież swych przedstawicieli krajowych, wchodzących w skład Międzynarodowego Komitetu. PrzystąpieniE' do Komitetu zadeklarowali również na posiedzeniu prz.edstawiciele etnografii ZSRR, nie otrzymano natomiast jeszcze odpowiedzi ze strony etnografów Rumunii. W myśl uchwał podjętych na popr?:ednich międzynarodowych konferencjach poświęconych problematyce badań nad współczesnością, w ciągu najbliższych 5 laŁ (1976-1980) siedziba Sekretariatu Międzynarodowego Komitetu znajdować się będzie w Sofii, a funkcję sekretarza generalnego pełnić ma starszy pracownik naukowy Instytutu Etnografii BAN - Delczo Todorow (Sofia, ul. Moskowska 6a). Do głównych zadań Międzynarodowego Komitetu będzie należała inspiracj2 i koordynacja prac naukowo-badawczych prowadzonych przez ośrodki etnograficzne krajów socjalistycznych Europy. Koordynacja ta odbywać się winna jak .•twierdził to w referacie sekretarz D. Todorow - poprzez posiedzenia Komitetu, międzynarodowe sympozja naukowe, wydawanie "Biuletynu" oraz zbiorowych opracowań o charakterze syntetycznym, podsumowujących porównawczo wyniki prowadzonych badań. Działalność tę prowadzić będzie Komitet poprzez swych członków. a także przez inne krajowe placówki koordynujące, a więc instytuty etnograficzne względnie komitety lub komisje powołane do koordynacji badań nad współczesnością w skali ogólnokrajowej. Obecnie Międzynarodowy Komitet podejmuje się funkcji koordynatora prac badawczych nad tematem, który został wstępnie sformułowany na konferencji kierowników instytutów i zakładów etnografii w Moskwie w dniach od 29 III do 4 IV 1976 r. Temat ten "Rola kulturowych tradycji i ich dynamika we współczesn~j, socjalistycznej rodzinie", nawiązuje do ogólnoeuropejskich badań projektowanych przez wiedeński ośrodek nauk społecznych przy UNESCO (kierowany przez prof. dra Adama Schaffa z Instytutu Filozofii i Socjologii PAN w Warszawie) i b;dzie realizowany w ścisłej z tym ośrodkiem współpracy. Tematem badań ośrodka wiedeńskiego ma być "Uczestnictwo kulturowe w ramach rodziny w warunkach w,;półezesnej rewolucji naukowo-technicznej". Podczas wstępnych dyskusji, zarówno w Moskwie, jak w Bratysławie i w Smole:licach, ustalono. ażeby w badaniach nad rodziną etnografowie (w odróżnieniu od socjologów koncentrujących się głównie na analizie struktury i funkcjach społecznych rodziny) zachowali własną, etnograficzną specyfikę i analizowali współczesną rodzinę w aspekcie przeobrażeń kulturowych z uwzględnienicm jej etniczno-narodowego charakteru. Przy takim ujmowaniu tego problemu pomocnicze "pytania" zmierzające do wszechstronnej analizy współczesnej rodziny winny uwzględniać przede wszystkim: a) ogólną strukturę kulturową środowiska rodzinnego, a zViłaszcza podłoża tradycyjnego, b) mechanizm transmisji kulturowej, �:312 KRONIKA dokonywującej się w rodzinie, c) język porozumiewania - narodowy, dwujęzyczn.oSć względnie wielojęzyczność, wynikająca z małżeństw mieszanych, zróżnicowanego narodowościowo środowiska itp., d) język literacki a dialekty używany przez różne generacje, e) urządzenie wnętrz mieszkalnych, f) odzież, g) uroczystości s\\-iąteczne i obrzędy, h) folklor i folkloryzm, i) podział ról w rodzinie. Są to na razie najogólniejsze wytyczne, które winny być w najbliższym czasie (do końca marca 1977 r.) w poszczególnych krajowych ośrodkach etnograficznych przeanalizowane i opracowane w "wersjach krajowych", uwzględniających ."pecyfikę własnego narodu i kraju. Ujednolicenie wytycznych (kwestionariuszy) dla potrzeb wszystkich krajów socjalistycznych Europy winno nastąpić w r. 1977; m. in. na planowanej międzynarodowej konferencji etnografów w Bułgarii, połączonej z drugim posiedzeniem Międzynarodowego Komitetu. Tematem konferencji mają być "Etnograficzne aspekty socjalistycznego obrazu życia Bułgarów". Pełny tek,; wytycznych do badań zostanie opublikowany w "Biuletynie" Komitetu. Trzeba również dodać, że planowane na 1978 r. sympozjum naukowe w Moskwie, poświęcone badaniom współczesności, stanowić będzie także pierwszą próbę podsumowani<:: wyników badań nad rodziną prowadzonych na obszarze krajów socjalistycznych. W referacie przedłożonym na posiedzeniu Komitetu w Bratysławie przez sekretarza D. Todorowa postulowana była również sprawa aktywizacji i koordynacji badań etnograficznych nie tylko na temat rodziny, ale także w szerszym zakresie. W związku z tym zachodzi potrzeba współpracy Międzynarodowego Komitetu z placówkami etnograficznymi wszystkich krajów socjalistycznych dla sprt'cyzowania ogólnych kierunków badań nad współczesnością, a następnie wpływania na prawidłowość procesów rozwojowych społeczeństw socjalistycznych. Przyjęcie wspólnej problematyki badawczej przez wszystkie kraje socjalistyczne zape\\'niałoby nie tylko wewnętrzną wymianę doświadczeń, ale także współpracę krajów socjalistycznych (jako całości) z wiedeńskim ośrodkiem naukowym przy UNESCO. W zakresie wydawniczym Komitet planuje, jak już wspomniano, własny _,Biuletyn" zawierający działy: naukowo-badawczy (krótkie streszczenia prac itp.). życia organizacyjno-naukowego (informacje o krajowych i międzynarodowych posiedzeniach, konferencjach, sympozjach) oraz dokumentacji bibliograficznej, obejmującej pełny zestaw prac na temat współczesności w krajach socjalistycznych. Najbliższy numer "Biuletynu" zawierać będzie krótkie informacje o dotychczasowym stanie badań nad współczesnością oraz bibliografię prac opublikowanych z tego zakresu w latach 1970-1975. Oprócz "Biuletynu" organizowana będzie również wspomniana już seria wydawnicza, w kt6rej znajdą miejsce najważniejsze wyniki badań, materiały z konferencji naukowych itp. W przygotowaniu są już dwa torr;)! tej serii zawierające materiały z dwu poprzednich międzynarodowych konferencji poświęconych tematyce współczesności. Ważne znaczenie dla etnografii krajów socjalistycznych posiadały również obr<Jdy Międzynarodowej Komisji do Badania Kultury Ludowej w Karpatach i :la Bałkanach. W posiedzeniu tej Komisji uczestniczyli przedstawiciele: Bułgarii, Czechosłowacji, Polski, Węgier i Związku Radzieckiego. Komisja ta (powstała jeszcze w r. 1959) ma swoją siedzibę w Bratysławie, a jej generalnym sekretarzem powstał nadal docent Vaclav Frolec (Brno). W zakresie organizacyjno-naukowym Komisja podjęła doniosłą uchwałę poszerzenia swej działalności na obszar krajów bałkańskich, co znalazło również wyraz w zmianie nazwy uwzględniającej także Bałkany. Członkami Komisji będą etnografowie Bułgarii, Czechosłowacji, Jugosławii, Polski, Rumunii, Węgier i Związku Radzieckiego. Dotychczasowe wyd&wnictv.i<J �313 KRONIK.'>' Komisji z serii "Elhnographia Carpatica" przemianowane zostaną na "Ethnographia Carpatobalcanica", podobnie jak i biuletyn Komisji .,Carpatica" na .,Carpatobalcaniea". Program naukowy Komisji na lata 1976-19110 zakłada przygotowanie syntetycznych opracowań podsumowujących dotychczasowy dorobek naukowo-badawczy wszystkich ośrodków etnograficznych na obszarze Karpat w zakresie: architektury ludowej, pasterstwa oraz folkloru zbójnickiego. Dobór tematów uzasadniają istnicjące w tym zakresie naj bogatsze źródła archiwalne i terenowe oraz literatura przedmiotu, w tym także najnowsze publikacje będące juź wynikiem działalności Międzynarodowej Komisji. Odpowiedzialność za wypracowanie jednolitej koncepcji planowanych opracowań przyjmują na siebie komisje narodowe: Czechosłowacja _. architekturę ludową, Polska - pasterstwo, Związek Radziecki - folklor zbójnicki. Koncepcje tych opracowaó mają być złożone w sekretariacie Komisji do końca 1977 r. Oprócz tematycznych badarl porównawczych nową formą międzynarodowej współpracy w ramach Komisji mają być studia monograficzne w wybranych wiejskich społecznościach lokalnych. Projekt ten przedłożony w głównym referacie V. Froka zakłada, że poprzez studia nad tymi społecznościami można będzie ukazać obraz i mechanizm funkcjonowania całego systemu kultury i zachodzącychi przemian. Realizacja tego projektu wymaga jeszcze dodatkowych przemyśleó i ustaleń, ale została wslępnie przez ogół uczestników konferencji zaakceptowana. Komisja karpacko-bałkańska postuluje ponadto kontynuację prac nad bibliografią oraz opracowanie projektu Atlasu Etnograficznego Karpat i Bałkanów. Niezależnie od wymienionych powyżej międzynarodowych zadań, każdy kraj może jeszcze prowadzić badania karpackie lub bałkańskie według własnego programu. Komisja postuluje, aby jednak i te badania składały się na ogólny dorobek MiGdzynarodowej Komisji. W najbliższych latach przewiduje sie w ramach Komisji zorganizowanie międzynarodowych konferencji na tematy: dorocznych zwyczajów na obszarze Karpat i Bałkanów (Czechosłowacja, 1977 r.); prymitywnego budownictwa mieszkalnego :Węgry, 1977 r.); osad rozproszonych i ich wpływu na kulturę ludową (Czechosłowacja. 1978 r.); 20-lecia działalności Międzynarodowej Komisji podsumowanie wyników badań w zakresie społecznych i kulturowych zróżnicowań (polska, 1979 r.); teoretycznych i praktycznych problemów etnograficznych i folklorystycznych badail społeczności lokalnych (Bułgaria, 1980 r.). Obrady Rady Rcdakcyjnej zbiorowego i międzynarodowego opracowania .,Etnografia narodów słowiańskich" poświęcone były dziełu, które ma ukazać syntetyczny obraz przemian społecznych i kulturowych dokonywujących się wśród wszystkich narodów słowiańskich - na szerokim tle wzajemnych powiązań i uzależnień, a także kontaktów z innymi narodami. Dzieło to składać się będzie z 3 tomów poświęconych narodom Słowiań~zczyzny Wschodniej (t. I), Zachodniej (t. 2) i Południowej (t. 3). Znane są założenia i metody tego opracowania zainicjowanego w 1971 r. przez prof. dra Mieczysława Gładysza z Krakowa (por. M. Gładyszowa, Tematyka i problemy międzynarodowej sesji poświęconej "Etnografii narodów słowiańskich", "Etnografia Polska" 1975, t. 20, z. 2, S, 215-220). Zadaniem uczestników konferencji w Smolenieach było stwierdzenie aktualnego stanu prac nad tym dziełem. w szczególności zaś ustalenie dokładnych wytycznych potrzebnych do jego zakończenia. Prace nad przygotowaniem tomów 1 i 2 są już właściwie prawie zakończone, tom 3 znajduje się w opracowaniu (nieobecność delegacji jugosłowiańskiej �:n4 KRONIKA. utrudniała ocenę stanu zaawansowania prac w Jugosławii nad tym tomem). Udział w posiedzeniu Międzynarodowej Rady Redakcyjnej brali przedstawiciele Bułgarii. Czechosłowacji, Polski, Serbów Łużyckich oraz Związku Radzieckiego. Naczelnym tematem 3-dniowej Międzynarodowej Konferencji Karpackiej w Smo· lenicach były "Interetniczne związki w folklorze obszaru karpackiego". Do udziału w Konferencji zaproszono 35 folklorystów zajmujących się problematyką karpacką (reprezentantów Bułgarii, Czechosłowacji, Jugosławii, Polski. Rumunii, Węgier i Związku Radzieckiego). Wygłoszono kilkanaście referatów i komunikatów, z których część poświęcona była problemom teoretycznym folkloru. w pozostałych natomiast poddawano szczegółowej analizie różne, charakterystyczne formy twórClości folklorystycznej, jak podania, bajki, pieśni (w tym głównie ballady, pieśni pasterskie oraz zbójnickie). Analizując różne wątki folklorystyczne obszaru karpackiego wykazywano również ich zasięgi szersze, pozakarpackie. Usiłowano także wyjaśniać ich genezę ora'Z ustalać czynniki wpływające na oryginalność i złożonoś(' folkloru karpackiego. Należy wyrazić nadzieję, że omówione powyżej kolejne, międzynarodowe spotkanie etnografów i folklorystów, odbywające się jak zawsze w przyjaznej atmosferze. przyczyni się do zacieśnienia stosunków koleżeńskich i pogłębienia dalszej współpracy naukowej pomiędzy środowiskami etncgraficznymi krajów socjalistycznych Europy. Maria KONFERENCJA DALSZE USTALENIA Biernacka W ZABOROWIE MIĘDZYNARODOWYCH BADAN NAD WSPOLCZESNO$CIJ\ Wydział I Nauk Społecznych PAN w ramach współpracy z Europejskim Ośrodkiem Badań i Dokumentacji Nauk Społecznych w Wiedniu, a w ślad za postanowieniami konferencji w Moskwie w dniach 30 III-1 IV 1976 - zwołał w okresie 27 X-30 X 1976 w Zaborowie k. Warszawy posiedzenie ścisłego komitetu celem ustalenia dalszych procedur badawczych. Wzięło w nim udział 14 uczestnikóv/ z następujących krajów; Związku Radzieckiego (prof. dr J. W. Arutjunian, dr J. Griszajew), Wiedeńskiego Centrum Europejskiego (dr S. C. Mills), Francji (prof. dr J. Cuisenier), Węgier (prof. dr J. Vitanyi i dr G. Dienes), Grecji (prof. dr V. Filias) oraz przedstawiciele gospodarzy (doc. dr A. Siciński, doc. dr M. CZCI" wiński, prof. dr J. Burszta, doc. dr S. Pietraszko i dr B. Gotowski). Zaproponowanym w Moskwie tematem badań ośrodka wiedeńskiego miało być "uczestnictwo kulturowe w ramach rodziny w warunkach współczesnej nau: kowo-technicznej rewolucji". Temat ten był też punktem wyjścia obrad w Zaborowie. Sytuacja skomplikowała się z momentem, gdy przedstawiciel Instytutu Filozofii i Socjologii PAN (doc. A. Siciński) zaproponował jako temat porównawczych badań międzynarodowych "style życia" i problematykę tych bada!'l przedstawił w przedłożonym referacie. Rozwin<;ła się stąd obszerna dy.<;kusja, w wyniku której zgłoszono zmodyfikowaną w stosunku do moskiewskiej propozycję badawczą. Ta stała się znów przedmiotem szerszej dyskusji. Ostatecznie nawiązano do asf.aleń spotkania moskiewskiego i jako ogólny temat wspólnych badali przyjęt.o; "Konsumpcja kulturowa w ramach rodziny w w,,runkach współczesnej naukowo-technicznej rewolucji". Wskazano przy tym. że �:n.i KRONIK,\ rodziny nie należy pojmować jako "zamknięty" zakres badań, lecz możliwe jest podjęcie równoczesnych badań w szerokiej skali. Stąd też propozycja obejmuje d',';ie paralelne grupy badań. Pierwszą może być szerokie studium przygotowawcze o charakterze konceptualistycznym i teoretycznym, które może bazować na danych wtórnych i które niekoniecznie musi być oparte o wspólne parametry (dotyczy to badań wspomnianych stylów życia), Pozostawia się przy tym danemu krajowi ..;viobodę w podjęciu lub niepodjęciu tego typu badań. Drugą grupą mają być \\'5pólne dla wszystkich - badania kierunkowe (pilot study) nad rodziną oparte otego samego rodzaju zbiory danych, parametry i podejścia badawcze, przy czyrn badaniami powinny być objęte dwa środowiska: wiejskie i miejskie z zaleceniem, by trzecie podejście objęło pierwszą generację ludności miejskiej. To ukierunkowanie badawcze powinno objąć trzy parametry, a przynajm11leJ z każdego z nich jedno zjawi.o;ko (dział). Parametrami mają być: 1) rewolucja techniczna (struktura zawodowa, zastosowania techniczne w życiu domowym, udogodnienia komunalne i środki masowego przekazu); 2) kultura (sztuka i literatura, \\-iedza i wierzenia, obyczaje i zachowania społeczne); 3) rodzina (podział ról, rówr.ość-nierówność, więź rodzinna i inne). W badaniach powyższych należy przy tym uwzględnić uszeregowanie zjawiska: od aktywnego uczestnictwa do konsumpcji pasywnej i od form tradycyjnych do nietradycyjnych oraz - o ile to możliwe -aspekt synchroniczny i diachroniczny. Powyższe propozycje mają podlegać zatwierdzeniu przez kierownictwo Ośrodka Wiedeńskiego. Postanowiono odbyć wiosną 1977 r. dyskusję uczestników wszystkich krajów :lad podjętymi badaniami, w maju 1978 r. nad uzupełnieniem obydwu typów badań. zaś w maju 1981 już nad zakończonymi badaniami. Józef OSIĄGNIĘCIA XI KONFERENCJA BUTSZW I PROBLEMY INFORMACJI ETNOGRAFICZNEJ KRAJÓW SOCJALISTYCZNYCH MIĘDZYNARODOWEJ REDAKCJI "DEMOS", MOSKWA 25-27 V 1976) Począwszy od rocznika LVI (1972) "Lud" zamieszcza systematycznie sprawozdania z kolejnych narad pełnej redakcji międzynarodowej czasopisma informacyjno-bibliograficzr:ego krajów socjalistycznych "Derr.os", jak :-ó\vnież z połączonych z tymi naradami dyskusji metodologicznych, poświęconych zasadom i praktyce problemowej klasyfikacji działów tematycznych naszej dyscypliny i doboru haseł dla jej przedstawienia w każdym z języków naszych krajów. Konferencje poprzednie, począwszy od pierwszej w Berlinie w roku 1957, inicjujące wydawani2 czasopisma, były relacjonowane tylko sporadycznie w t. XLIX "Ludu" (1965) i \\ •.. Etnografii Polskiej" t. VIII, XI i XIII (1964, 1967, 1969). Obecnie, gdy wychodzi drukiem już szesnasty z kolei rocznik wydawnictwa z coraz liczniejszymi notkami informacyjnymi o publikacjach samodzielnych i artykułach w czasopismach etnograficznych dziewięciu uczestniczących w wydawnictwie krajów (Albania, Bułgaria, Czechosłowacja, Niemiecka Republika Demokratyczna, Jugosławia, Polska, Rumunia, Związek Radziecki, Węgry) i gdy dyskusje nad klasyfikacją zdają się dobiegać do ostatecznych ustaleń - wydaje się, że nie wystarcza sucha informacja o odbytych naradach, lecz że doczekamy się pełniejszej oceny znaczenia "Demosu" �31G KRONIKA dla naszej wiedzy o osiągnięciach naukowych bliskich nam krajów. że dowiemy się o jego wykorzystywaniu w naszej codziennej praktyce naukowej i popularyzacyjnej, o jego brakach i naszych obecnych dezyderatach pod adresem redakcji narodowych, a więc też i nas samych, redakcji polskiej. Równocześnie wydaje się ważne, by duży w tej chwili wkład redakcji polskiej w osobach zwłaszcza doc. dr hab. B. Kopczyńskiej-.Jaworskiej i dra S. Błaszczyka wniesiony do pracy nad klasyfikacją i propozycje, jakie przedstawili na piśmie oraz w naradach roboczych. znalazły również odbicie w "Ludzie" i dotarły w ten sposób do naszych kolegów. którzy przecież z tej pracy powinni korzystać, a także włączyć się w samą dyskusję. Wydaje mi się, że do tej pory, mimo wspomnianej na wstępie systematycznej informacji, "Demos" jest ciągle jeszcze zbyt mało popularny w kręgu etnografów polskich, a informacje przez nQS zdobywane o wychodzących pozycjach bibliograficznych polskich nie są jeszcze dągle - chociaż być powinny - obowiązkiem. który by każdy chciał wziąć na siebie. Dlatego też mimo dużego wysiłku zarówno polskiej redakcji, jak i redakcji innych krajów, informacja ciągle nic jest pełna, duż:,' procent prac, zwłaszcza artykułów w czasopismach, ukazujących się w naszych krajach, nie jest popularyzowany w szerszym kręgu. Co więcej - musimy się przyznać, co sama zresztą robię na tym miejscu, że nam samym w Polsce brak często możliwości nie tylko dotarcia do pozycji wychodzących w różnych in:lyc}l. niż nasza, miejscowościach, w tym zwłaszcza do wydawnictw regionalnych, muzealnych i in. o małych nakładach, ale czasem zbyt późno - np. dopiero z ..Demosu" - dowiadujemy się o ich istnieniu Nie dbamy należycie o to, by nas znano i byśmy sami wiedzieli wszystko, co osiągnęła nasza dyscyplina nawet we \"lasnym kraju. Konieczna jest więc bodaj większa konferencja różnych ośrodkóv", naukowych w kraju poświęcona popularyzacji ,.Demosu" i naszego w nim udziału .. 'zukająca rozwiązań zmierzających do połączenia informacji krajowej i zagraniczne.j. być może poprzez polską wersję powieloną na szerszy użytek krajowy. mobilizującą nowych autorów dla publikacji referatów. A równocześnie doświadczenia w pracy nad "Thesaurusem" etnograficznym, zainicjowane przez naczelną, nif'miecką redakcję "Demos" i prowadzone w porozumieniu z przedstawicielami innych instytucji naukowych zgromadzonych w Akademii Nauk NRD, w tym ZWl;bZcza z historykami w obrębie Instytutu Historii AN NRD (w którym mieści się również etnografia. Volkskunde, w ramach działu poświęconego studium nad hi· storią kultury), winny być również tutaj przedstawione wraz z uwagami etnografów polskich. Licząc na zamieszczenie tych wszystkich informacji, propozycji i dyskusji na łamach następnych roczników "Ludu", na tym miejscu jedynie informuję czytelników, że w maju 1976 r. odbyła się w Moskwie kolejna, XI konferencja międzynarodowej redakcji "Demos". Uczestniczyli w niej z NRD etnografowie i historycy. kierownicy i pracownicy placówek Centralnego Instytutu Historii: dr B. Weisse!. dr R. Weinhold, dr S. Kube, dr P. Wick, dr W. Fiedler, dr L Gardos, B. Emmrich. H. Palm; z Czechosłowacji: prof. A. Robek - kierownik Instytutu Etnografii i Folklorystyki CSA V, dr L. Kunz - kierownik Instytutu Etnograficznego Morawskiego Muzeum w Brnie; z Węgier: dr L. Takacs i dr Z. Gabor z Instytutu Etnografii AN WRL; z Rumunii: dr P. Petrescu z Instytutu Badania Południowo-wschodnil',j Europy; z Bułgarii: prof. M. Veleva z Instytutu Etnografii BAN i dr S. Stojkova dyrektor Instytutu Badań Folklorystycznych. Nie przybyli przedstawiciele Jugosławii i Albanii. Polskę reprezentowała podpisana. Naj liczniejsza była reprezentacja Związku Radzieckiego, złożona z pracowników Instytutu Etnografii AN ZSRR z Moskwy i Leningradu, członków redakcji i dyrekcji Instytutu. Ot\vorzył �317 KRONIKA konferencję prof. J. Bromlej - dyrektor Instytutu, witając uczestników i zazn-.jamiając ich z kierunkami i osiągnięciami badawczymi oraz wydawniczymi. Na zakor1czenie konferencji zastępca dyrektora Instytutu, prof. S. Bruk, przedstawił wyniki prac nad atlasami etnograficznymi ZSRR i atlasem europejskim. Zastępca dyrektora. prof. L. Terentieva, prowadząca redakcję radziecką "Demosu", przedstawiła sprawozdanie z prac redakcyjnych i wiele wniosków dotyczących metod pracy. w tym podjęty na zakończenie dyskusji nad klasyfikacją wniosek o zwrócenie się do akademii nauk krajów uczestniczących w pracach "Demosu" o powołanie specjalnej komisji międzydyscyplinarnej (ale oczywiście z przewagą merytoryczną etnografów) dla tych prac, nadania im właściwej rangi i uznania. Czynny udział w dyskusjach brali ponadto prof. K. Cistov, B. Putiłov, E. Pomeranceva, L. Saburova, V. Sokołova i in. Informacje o pracach etnografów w ZSRR, przedstawione na konferencji, powinny - moim zdaniem - znaleźć się w formie odręb:lych, nieco sze;:-zej jeszcze opracowanych artykułów również w którymś z naszych czołowych czasopism etnograficznych, a to tym bardziej, że - niestety nie jest łatwo dostępne wydane ostatnio w Związku Radzieckim zbiorowe wydawnictwo o etnografii w krajach socjalistycznych po drugiej wojnie światowej. Program konferencji obejmował w dniu pierwszym, poza wspomnianymi wystąpieniami etnografów radzieckich, sprawozdanie redakcji naczelnej "Demos" przedstawione przez R. Weinholda. sprawozdania i dezyderaty redakcji krajowych oraz program na lata 1976-1977. W dniu drugim uczestnicy konferencji zostali zaproszeni do zwiedzenia pięknie odrestaurowanych wspaniałych zabytków dawnej stolicy Rusi, Suzdalu. W dniu trzecim główny referat o stanie i zasadach prac naci ..Thesaurusem'· wygłosił P. Wick, a prace przygotowane przez B. Kopczyń.'ką-·Taworską i S. Błaszczyka zreferowała podpisana. Prace te spotkały się z dużyn~ uznaniem. Po Bułgarii i Polsce także inne kraje podejmują obecnie próby tłuJ:'Clczenia na własny język zasad przyjętych dla klasyfikacji, określania zakresu i p.,działu treści przedmiotu naszych prac etnograficznych. Anna ZWIĄZKI INTERETNICZNE MIĘDZYNARODOWA W FOLKLORZE SESJA Kutrzeba-Pojnarowa ZACHODNICH FOLKLORYSTYCZNA SŁOWIAN W OPOLU W dniach 21-23 listopada 1975 roku odbyła się w Opolu międzynarodowa sesja folklorystyczna na temat ,.Związków interetnicznych w folklorze Zachodnich Słowian". zorganizowana przez Zakład Folklorystyki Instytutu Filologii Polskiej Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu oraz Towarzystwo Przyjaciół Opola. Miała ona charakter roboczego spotkania folklorystów z Akademii Nauk w Pradze, Bratysia-,vie i Brnie, z Instytutu Łużyckiego w Budziszynie i Lipsku oraz z ośrodków Polskiej Akademii Nauk i ośrodków uniwersyteckich w kraju. Ponieważ sesja odbyła się w ramach międzynarodowej współpracy nad wielotomową edycją, zgłoszo"a do Departamentu Kultury UNESCO, pt. "Etnografia narodów słowiańskich", dlatego też celem jej było przede wszystkim przedyskutowanie i ujednolicenie metod i form pracy nad folklorem poszczególnych etników słowiańskich, ze szczególnym uwzględnieniem zjawisk zapożyczonych z folkloru narodu sąsiedniego. Tematyka sesji była niezwykle urozmaicona, a wynikało to głównie z istotnych przeobrażer1 jakie dokonały się ostatnio w nauce światowej. Zamiast dawnych �318 KRONIKA badań, obejmujących strefy przygraniczne, w centrum zainteresowania folklorystów znalazły się zagadnienia dotyczące całościowego, porównawczego badania f:J1kloru sąsiadujących z sobą narodowości. Pojawiły się pytania - szczególnie C;lkawe - o to, co przejmujemy wzajemnie od siebie, co jest dla nas na tyle atrakcyjne, iż wchodzi na stałe do obiegowego repertuaru ustnego? Na nie właśnie próbowała odpowiedzieć doc. dr hab. Dorota Simonides (Opole), która podkreśliła w swym referacie doniosłą rolę badań interetnicznych we współczesnej folklorystyce oraz zaprezentowała własne ustalenia metodologiczne dotyczące badań n"d materiałem empirycznym. Badania tego typu prowadzone wśród Słowian Zachodnich posiadają już <\\'2 wymierne efekty. Pod kierunkiem międzynarodowego komitetu wydawniczego. w którym Polskę reprezentowała dr Helena Kapełuś (Warszawa), opracowano i wydano w pięknej szacie graficznej książkę Spiewająca Lipka, czyli antologię bajpk Zachodnich Słowian. Na opolskiej sesji dr Helena Kapełuś przedstawiła daL'ze wyniki swych penetracji naukowych tego zagadnienia, a mianowicie przeanalizowała formułę bajkową w folklorze słowiańskim, ujmując ją w szerokim aspekcie kulturowym. Prof. dr Viera Gasparikova (Bratysława) z kolei wygłosiła referat pt. ,.1nteretniczne związki słowacko-polskie w prozie ludowej". Szczególnie wiele miejsca poświęciła autorka zagadnieniu narodowej redakcji wątku międzynarodowego, śledząc to na przykładzie tradycji zbójnickiej po obu stronach Tatr - i udowodnili,. że badanie folkloru sąsiednich krajów nie może obyć się bez szerokiego kontek.<lu porównawczego z innymi, ościennymi krajami. Te zagadnienia metodologiczne podjął w swym referacie prof. dr Jaromir Je('h (Praga), który spojrzał na folklor Zachodnich Słowian jako na problem interetniczny. Podział Słowian na trzy różne grupy oznacza jednocześnie, iż narody przynależne do każdej z nich znajdują się pod silnym oddziaływaniem innej tradycji folklorystycznej, która w przypadku Zachodnich Słowian jest tradycją zachodniośrodkowo-europejską. Trudno jednak w wielu wypadkach prowadzić tak szeroką a.nalizę, skoro materiał którym dysponujemy, ma charakter sekundarny. A zatem współczesna folklorystyka nie powinna akcentować odrębności etnicznych, ale przede wszystkim dążyć do określenia ich elementów wspólnych, bowiem zdaniem prof. J. Jecha, można ustalić zachodniosłowiallski typ opracowania międzynarodowego wątku (jako przykład elementu spajającego Słowian Zachodnich podał prof. J. Jech wątek śpiącego wojska). Odrębne miejsce na sesji zajęły referaty dotyczące specyfiki funkcjonowania folkloru łużyckiego. Prof. dr Pawoł Nedo (Lipsk) przedstawił referat pt .. ,Aspekt~· in ter etniczne w folklorze serbo-łużyckim". w którym wykazał, iż wyspowy charakter tego etniku, jak i jego dwujęzyczność, zadecydowały o silnych obcycll wpływach na folklor łużycki, podczas gdy oddziaływanie odwrotne było bardzo słabe. Jednocześnie folklor łużycki zachował w tradycji ustnej wiele archaicznych form, będących wspólną w!asnością Zachodnich Słowian. Formą uzupełnienia referatu prof. P. Nedo było wystąpienie dr Izoldy Garcosowej (Budziszyn), która zinterpretowała postać demona wodnego w folklorze łużyckim, oraz mgr A. Skrukwy, która zapoznała uczestników sesji z łużyckimJ materiałami folklorystycznymi znajdującymi się w zbiorach Oskara Kolberga. W programie sesji ponadto znalazł się jeszcze referat dr M. Śramkovej (BrI'o) pt. "Wpływ literatury na czeskie opowiadania ludowe" oraz wyjątkowo intere:,ujący referat doc. dr hab. Adolfa Dygacza na temat związków interetnicznych w folklorze muzycznym Zachodnich Słowian. �319 KRGNJKA Prezentacja referatów - zgodnie z programem sesji nie wyczerpuje jeszcze wszystkich zagadnień, które stały się tematem dyskusji. W trakcie listopadowego spotkania folklorystów wiele miejsca poświęcono na przedyskutowanie ostatecznej koncepcji pracy pt. "Humor Zachodnich Słowian", jako że kierownictwo zespołu sprawuje doc. dr hab. D. Simonides, a polską wersję językową tomu opublikuje Instytut Śląski w Opolu. Ponadto zgłoszono inicjatywę przeprowadzenia do 1979 roku badań terenowych w strefach przygranicznych, wspólnie z folklorystami radzieckimi, czechoi'łowackimi i niemieckimi (Łużyczanami) oraz - w dalszej kolejności - zorganizowania międzynarodowej sesji wszy~tkich narodów słowiańskich. Dr A. Satke (05trawal natomiast zaapelował do uczestników sesji o podjęcie starań w celu wydania materiałów J. Ligęzy (głównie zebranych przez niego anegdot). Warto na zakol1czenie wspomnieć o sprawnej organizacji sesji oraz o wyjątkowej atmosferze towarzyszącej obradom, która zadecydowała o tym, iż sesja naukowa stała się jednocześnie przyjemnym spotkaniem towarzyskim. Szczególnie wzruszającym momentem było wręczenie prof. P. Nedo, jako Łużyczaninowi współpracującemu z Polakami studiującymi w Berlinie w latach międzywojennych. pamiątkowego medalu wybitego z okazji 50-lecia powstania Związku Polaków w Niemczech. Wszystkie materiały z sesji zostaną wydane drukiem przez Wydawnictwo "iVyższej Szkoły Pedagogicznej w Opołu. Janina KONFERENCJA NAUKOWA Hajduk-Nijakou:ska W MARTINIE Wspaniałe Muzeum Etnograficzne w Martinie, będące Oddziałem Słowackiego Muzeum Narodowego, gościło w dniach 3--5 czerwca 1975 r. uczestników konferencji naukowej zorganizowanej z okazji VI Walnego Zgromadzenia Słowackiego Towarzystwa Ludoznawczego (Slovenska Narodopisna Spolocnost' pri SAV). Konferencja ta, pod nazwą "Posłanie narodopisu v socialistickej spolocnosti" (Znaczenie etnografii w społeczell.;twie socjalistycznym). odbyła się dla uczczenia 30 rocznicy wyzwołenia Czechosłowacji, a jej celem było zjednoczenie na gruncie badań naukowych różnych specjalizacji naukowych i wykorzystanie ich dla potrzeb ~połeczeństwa i ideologii. :Spotkaniu temu patrc.nowały wiodące instytucje etnograficzne: Słowackie Towarzystwo Ludoznawcze przy Słowackiej Akademii Nauk w Bratysławie, Instytut Etnograficzny Słowackiej Akademii Nauk w Bratysławie (Narodopisny Llstav SAY), Oddział Etnograficzny Słowackiego Muzeum Narodowego w Martinie (Etnograficky ustav SNM), Gabinet Muzeologiczny Słowackiego Muzeum Narodowego w Bratysławie (Muzeologicky kabin et SNM) i Czechosło\vackie Towarzystwo Ludoznawcze przy Czechosłowackiej Akademii Nauk w Pradze (Narodopisna Spoloćnos t' Ceskoslovenska pri CSA V). W konferencji wzięli udział słowaccy etnografowie ze wszystkich niemal ośrodków naukowych oraz zaproszeni goście z Brna, Pragi i z zagranicy: delegacja Węgierskiego Towarzystwa Ludoznawczego, w skład której wchodzili J. Manga (Budapeszt) i A. Krupa (Bekesc~aba) oraz delegacja Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w osobach D. Simonide~ (Opole) i G. Skalskiego (Poznań). Program konferencji był niezwyklp obfity i obejmował w sumie pełne dwa dni obrad (w godz. od 9 do 19) oraz jedno popołudnie przeznaczone na zwiedzanie �320 KRONIKA ekspozycji martińskiego Muzeum. W ciągu tych dwóch dni wystąpiło 23 referentów, nie licząc głosów w dyskusji, Program konferencji obejmował 4 posiedzenia, z których każde poświęcone było innej t~matyce związanej z postawionym w tytule problemem. Pierwszy temat, spełniający rolę prologu konferencji, odnosił się bezpośrednio do głównego zagadnienia: Znaczenie etnografii w społeczeństwie socjalistycznym. Zawierał on następujące referaty: Współczesne zadania nauk społecznych i kultury w świetle polityki kulturalnej KPCz; Znaczenie etnografii w budo- (B. Fi(A. Robek, Praga) oraz Miejsce etnografii w systemie nauk społecznych (A. Pranda, Bratysława). We wszystkich tych wystąpieniach przewijała się wyraźnie akcentowana myśl o politycznym charakterze i znaczeniu etnografii. Etnografia bowiem badając kultury najszerszych warstw ludowych w społeczeństwach etnicznych i narodowych staje się nauką o politycznym wyrazie, zwłaszcza gdy cele danego systemu społecznego pokrywają się z obiektem badawczym etnografii. W toku minionych 30 lat uwidoczniła się potrzeba wypracowania wspólnej dla obu narodów słowackiego i czeskiego - orientacji badawczej. Jej głównymi celami realizowanymi obecnie i w przyszłości są: badania i interpretacja wartości tradycyjnych kultur ludowych obu narodów oraz poddawanie naukowej interpretacji nowych wartości powstających w kulturze warstw ludowych podczas procesu budowania socjalizmu. Etnografia również, ze względu na swój obiekt i przedmiot badania oraz swoistą metodologię, aktywnie winna włączyć się w ramach nauk społecznych do rozwiązywania aktualnych problemów formowania socjalistycznej kultury. Tematem drugiego posiedzenia konferencji był problem stosowania doświadczel1 etnografii w nauczaniu i pracy ideologicznej. Omówiono go w następujących referatach: Stusowanie doświadczeń etnografii w nauczaniu i pracy ideologicznej (E. Horvathova, Bratysława), Kitka uwag z badań nad religijnością ludową (J. Manga, Budapeszt), a problemie stosowania doświadczeń etnugrafii w wychowaniu waniu społeczeństwa lova, Bratysława); młodej łach socjalistycznego; generacji średnich grafii w Karola Aktualne wychowaniu w Pradze zadania na Wydziale (J. Michalek, Aktua!ne czeskiej Filozoficznum Bratysława), młodej generacji (A. Robek, Praga) nauki w wychowaniu wcrsytctu Purkynego młodej rzystanie etnografii generacji zadania a słowackiej etnografii Uniwersytetu problemie na oraz stosowania na Wydziale i w szko- doświadczeń Filozoficznym problemie etnografów Komeńskiego stosowania Wydziale a etnografii etno- Uniwersytetu doświadczeń Filozoficznym Uni- w Brnie (R. Jei'abek, Brno). Referaty te uwidoczniły. jak wielką wagę przykłada się w Czechosłowacji do problemu kształcenia młodej kadry etnografów. Dużo uwagi poświ~ca się doskonaleniu programów studiów - przeL dosto:.owywanie ich do współczesnych osiągnięć nauk społecznych, a także r;;li szkół średnich w kształtowaniu ogólnej wiedzy o kulturze ludowej. Kolejne posiedzenie omawianej konferencji skupiło się wokół wykorzystania wynikó,v badań etnografii w formowaniu kultury socjalistycznej. Zagadnienie to przedstawiono w następujących referatach: Etnografia a środki masowego przekazu (B. Benes, Brno), Funkcja folkloru we współczesnej kul.turze masowej (D. S'monides, Opole), Etnografia a oświata (A. Krupa, Bekescsaba), Wykorzystanie materiałów etnograficznych w programach radiowych na Słowacji (O. Demo. Bratysława), Wykorzystanie materiałów etnograficznych w rozgłośni czechosłowackiej na. ziemi czeskiej (D. Holy, Brno), Prob.:emy literackiego opracowania folkloru (M. Lescak, Bratysława), Ruch folklorystyczny jako przedmiot tvspó/czesnej s/owackiej folklorystyki (S. Śvehl:ik, Bratysława), Badania etnomuzyko!ogiczne i ich znaczenie w pracy zespołów folklorystycznych (S. Duzek, Bratysława) oraz Wykodoświadczeit w rozwijaniu opieki nad ludową twórczością art y- �321 KRONIKA styczną (B. Mazakova, Bratysława). Jak z samych tytułów referatów wynika, główny nacisk położono na zagadnIenia folkloru i artystycznej twórczości ludowej we współczesnym życiu kulturalnym kraju. Uderzył w nich duży rozmach prowadzonych prac, zwłaszcza dokumentacyjnych, i wysuniętych zamierzeń dotyczących upowszechnienia wszelkich pozytywnych wartości niesionych przez kulturę ludową na przestrzeni jej wielowiekowego rozwoju. Wyrazem tego mogą być liczne przykłady opieki państwa nad współczesnymi przejawami twórczości ludowej. Ostatnie, czwarte, posiedzenie miało na celu ukazanie roli etnografii w muzeach. Postawienie tego problemu było ze wszech miar uzasadnione, spotkało się też z tak dużym zainteresowaniem, że czas przeznaczony na dyskusję okazał się za krótki. Muzealnictwo odgrywa u naszych południowych sąsiadów bardzo dużą rolę w popularyzacji wiedzy o kulturze ludowej w szerokich kręgach społeczeństwa, stanowiąc znakomity pomost między nauką a praktyką, wykorzystuje oba elementy układu dla swojego nieustannego rozwoju. Mogliśmy się O tym przekonać bliżej, przechodząc salami nowo otwartej ekspozycji etnograficznej w Muzeum Etnograficznym w Martinie. Urządzono ją wysokim nakładem pracy i środków, wykorzystując bardzo szeroko nowoczesne środki wystawiennicze. Wielka plastyczność wystawy nie zaciera jej poznawczej warstwy ukazującej podstawowe dziedziny kultury ludowej ugrupowane wokół zagadnień: człowiek a pożywienie, człowiek a materiał, człowiek a odzież oraz artystyczna twórczość ludowa. Zagadnienie etnografii w muzeach ilustrowały następujące referaty: Znaczenie i pozycja etnografii w muzeum (L Kristek, Martin), Dokumentacja ikonograficzna w etnugrafii (G. Skalski, Poznań). Etnografia w specjaListycznym muzeum (M. Benza, Marlin). Etnugrafia w muzeum na wolnym powietrzu (J. Stika, Roznov) oraz Etnografia w muzeum krajoznawczym (J. Koma, Preszów). W podsumowaniu należy podkreślić serdeczne przyjęcie uczestników zjazdu przez gospodarzy oraz niezwykle bezpośrednią atmosferę, jaka towarzyszyła obradom od ich początku. Organizatorzy zapowiedzieli wydanie pełnych materiałów z tej konferencji w osobnym wydawnictwie. Grzegorz TEORIA SESJA KULTURY NAUKOWA, I POLITYKA KRAKOW SkaLski KULTURALNA 21"":'22LISTOPADA 1975 R. W dniach 21 i 22 listopada 1975 r. Instytut Filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego zorganizował sesję naukową pt. "Teoria kultury i polityka kulturalna". Obrady otworzył rektor UJ, prof. dr M. Karaś, który podkreślił znaczenie tego typu spotkania, będącego zarówno okazją do wymiany poglądów między przedstawicielami różnych dyscyplin naukowych (filozofii, socjologii, historii sztuki, etnografii) na temat kultury. jak i dającego szansę dialogu między teoretykami kultury, a jej praktykami. Jako pierwszy z prelegentów zabrał głos dr W. Lorane (wiceminister Kultury i Sztuki), przedstawiając referat, będący naszkicowaniem głównych nurtów polityki kulturalnej państwa. Omówił on założenia tej polityki w tak istotnych punktach, jak: stosunek do tradycji, formy i znaczenie mecenatu oraz upowszechnianie kultury. Prelegent podkreślił, że zarówno sukcesy, jak i niepowodzenia pewnych akcji w tym zakresie, stanowią bardzo interesujący materiał poznawczy dla praktyków, a także dla teoretyków kultury. 21 - Lud, tom LXI �322 II Prof. dr Z. Kuderowicz (Instytut Filozofii UJ) skoncentrował się w swoim wystąpieniu na analizie odcieni znaczeniowych terminu kultura na gruncie poszczególnych współczesnych teorii filozoficznych. Zwrócił w tym kontekście uwagę na przewagę znaczeń wartościujących. Centralnym fragmentem jego wystąpienia było przedstawienie sporów o kulturę, mających na gruncie poszczególnych koncepcji filozoficznych formę pytań o jej genezę, twórców, zakres wytworów podlegających wartościowaniu oraz o funkcję w rozwoju historycznym. Prof. dr M. Porębski (Instytut Historii Sztuki UJ) przedstawił poglądy historyków sztuki na zagadnienia kultury artystycznej. Naszkicował założenia tej dyscypliny, polegające w uproszczeniu na diachronicznym widzeniu i badaniu współczesnej kultury artystycznej, na dostrzeganiu w niej' walki dwóch tendencji znanych już w starożytności i zyskujących przewagę w różnych okresach historycznych: romantycznej i klasycznej. Wystąpienie doc. dra A. Wallisa (Instytut Filozofii i Socjologii PAN) dotyczyło możliwości i granic prognozowania kultury. Prelegent podkreślił, że pewne bardzo istotne zjawiska kultury nie podlegają czynnościom prognostycznym. Nie można z odpowiednią dozą prawdopodobieństwa prognozować ani rozwoju sztuki, ani treści kulturalnych, czy też społecznych celów kultury. Można natomiast ustalić, w oparciu o odpowiedni aparat poznawczy, kulturowe następstwa przewidywanych zmian społeczno-technicznych, środowiskowych, kontaktów międzynarodowych itd. Prof. dr J. Klimaszewska (Katedra Etnografii Słowian UJ) przedstawiła dwa zagadnienia: pierwszym było rozumienie terminu kultura w poszczególnych kierunkach etnografii, drugim - przedstawienie niektórych pożałowania godnych skutków wynikających z błędnego programowania, lub jego braku, w dziedzinie kultury ludowej. Skutki błędnej polityki kulturalnej, będące niekiedy wynikiem niezrozumienia roli tradycji i istotnych mechanizmów kultury ludowej, dają o sobie znać nie od dzisiaj szczególnie w takich jej działach, jak sztuka, folklor, rzemiosło. Wydaje się zatem, że rola pomocnicza etnografa-eksperta przy podejmowaniu decyzji o szerokim zasięgu społecznym, niekiedy niesłychanie istotnych dla wsi współczesnej, jest bardzo ważna, choć niezbyt jeszcze doceniana. Kolejny referent, dr A. Paluch (Instytut Socjologii UJ) przedstawił pojęcie i rozumienie ewolucji kulturowej w neoewolucjoniźmie oraz przeprowadził jego krytykę. Jako ostatni wystąpił dr T. Goban-Klas (Instytut Socjologii UJ) na temat głównych problemów polityki w zakresie środków masowego przekazu. Jak można ocenić sesję? Sądzę, że jej cele zostały osiągnięte jedynie częściowo. Przedstawiciele kilku dyscyplin humanistycznych zaprezentowali swój punkt widzenia na kulturę, zapoznano się wzajemnie z zakresem badań i z pewnymi założeniami metodologicznymi na gruncie poszczególnych dyscyplin i zapewne już to uznać można za sukces, gdyż stanowi podstawę do planowanych ściślejszych związków między dyscyplinami zajmującymi się kulturą. Ale temat konferencji był dwuczłonowy, o ile więc teoria kultury znalazła na niej właściwe, planowane odzwierciedlenie, o tyle polityka kulturalna potraktowana została marginalnie. 8tało się tak w wyniku braku spodziewanego dialogu między teoretykami a praktykami kultury. Ci ostatni w żadnym stopniu nie zaakcentowali swojej obecności, brakło z ich strony jakiejkolwiek refleksji. W ten sposób nie znaleziono łącznika, który sprowadziłby teoretyczne rozważania na płaszczyznę konkretnych, choć może niekiedy uproszczonych zaleceń i recept. Wydaje mi się, że brak takiego dialogu, takiej wymiany poglądów, która zbli- �323 KRONIKA żyłaby teoretyków kultury do jej praktyków, stanowi wielką bolączkę naszego życia kulturalnego. Mimo bowiem wysoko postawionej teorii, praktycy skazani są często (zbyt często) na działanie intuicyjne, co jest konsekwencją "nieprzetłumaczania" teorii na język praktyki. A przecież w świetle wielu niekorzystnych zjawisk, jakie obserwować można w kulturze współczesnej, działalność taka wydaje się pierwszoplanowa. Miejmy nadzieję, że organizatorzy omawianej konferencji podzielają to zdanie i nie zrażając się jej częściowym niepowodzeniem, a nawet nim zdopingowani, postarają się wykorzystać wynikające z niego wnioski i zalecenia. Ryszard BADANIA TERENOWE KATEDRY ETNOGRAFII Kantor UAM W AFGANISTANIE W dniu 3 października 1976 roku powróciła do Poznania, po pięciomiesięcznym pobycie za granicą, Etnologiczna Wyprawa Azjatycka. Wyjazd zorganizowany został w ramach działalności Zespołu do Badań nad Kulturą Azji Srodkowej Katedry Etnografii Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu. W wyprawie uczestniczyli: doc. dr hab. Z Jasiewicz, etnograf, pracownik KE UAM - kierownik naukowy, mgr M. Gawęcki, etnograf, pracownik KE UAM - kierownik organizacyjny, mgr D. Penkala, etnograf, pracownik KE UAM, mgr M. Bero, etnograf, absolwent KE UAM, T. OkoniEwska, studentka V roku etnografii UAM, mgr A. Ananicz, turkolog i iranista, pracownik UW, Z. Ananicz, studentka V roku iranistyki UW, T. Jaroszewski, lekarz, pracownik Instytutu Psychoneurologicznego w Warszawie, S. Ubermanowicz, fotograf i filmowiec, pracownik UAM, Z. Bańcer, kierowca, pracownik Fabryki Samochodów Ciężarowych w Starachowicach i W. Majda, kierowca, pracownik Fabryki Samochodów Dostawczych w Nysie. Dwuletnie przygotowania do badań, prowadzone z pełnym poświęceniem przez mgr M. Gawęckiego i innych członków zespołu, objęły m. in. obóz badawczo-przygotowawczy w Sokoldzie w woj. białostockim (4-16 VIII 1975) oraz obóz przygotowawczy w Kołobrzegu (14-21 II 1976). Celem wyprawy było: zgromadzenie materiałów do prac naukowych - Katedra Etnografii UAM uczestniczy w realizacji problemu międzyresortowego nr III/9 Problemu społeczne i kulturowe krajów pozaeuropejskich kierowanego przez prof. dr J. ChałasiiJskiego; stworzenie warunków dla rozwoju i specjalizacji młodej kadry naukowej - zaplanowano w oparciu o badania prace doktorskie i magisterskie; zgromadzenie eksponatów dla muzeów etnograficznych oraz nawiązanie kontaktów z zagranicznymi instytucjami etnograficznymi. Główny ciężar wyposażenia ekspedycji spoczął na Uniwersytecie im. A. Mickiewicza w Poznaniu. Wydatnej pomocy i poparcia udzielił Urząd Wojewódzki w Poznaniu, Polski Komitet d/s UNESCO, Przedsiębiorstwo "Cukrownie Wielkopolskie", .Międzynarodowe Targi Poznańskie i wiele innych instytucji i przedsiębiorstw. Wyjazd nie mógłby dojść do skutku bez samochodów: mikrobusu "Nysa" udostępnionego przez Fabrykę Samochodów Dostawczych w Nysie oraz samochodu ciężarowego "Star 266" wypożyczonego przez Fabrykę Samochodów Ciężarowych w Starachowicach. Wyprawa wyjechała z Poznania w dniu 8 V 1976 roku. Trasa dojazdowa do Afganistanu wiodła przez Czechosłowację, Austrię, Węgry, Rumunię, Bułgarię, Turcję i Iran. W Wiedniu zwiedzono Muzeum fur Volkerkunde i konsultowano się u pracownika Muzeum dr A. Janata, prowadzącego badania terenowe w Afga- �KRONIKA nistanie. W Ankarze złożono wizytę na Wydziale Geografii i Historii Uniwersytetu, w obrębie którego pracuje Instytut Antropologii oraz zapoznano się ze zbiorami Muzeum Etnograficznego. Po przekroczeniu granicy Afganistanu, w drodze do Kabulu. etnografowie uzyskali możliwość odwiedzin w zróżnicowanej etnicznie wsi Szabas z (Tadżycy, Tatarzy, Czagataj, Pusztuni) oraz w obozowisku seminomadycznych Pusztunów w miejscowości Galamieh. Do Kabulu dotarto w dniu 7 VI 1976 roku. Okres poprzedzający wyjazd w teren wykorzystano dla zaznajomienia się z działalnością placówek etnograficznych: Sekcji Antropologii Instytutu Filozofii i Nauk Społecznych Uniwersytetu w Kabulu i Muzeum w Kabulu oraz przeprowadzenia kwerendy w bibliotekach naukowych. Po uzyskaniu zezwolenia na prowadzenie etnograficznych badań terenowych, otrzymanego dzięki poprzednim kontaktom z Komitetem dis UNESCO w Afganistanie i staraniom Ambasady PRL w Kabulu, wyprawa wyjechała do punktów badawczych w środkowym i północnym Afganistanie. Miejscowości do badań dobierano w porozumieniu z lokalnymi władzami administracyjnymi. Pierwszą wsią, w której przeprowadzono badania stacjonarne był Najak (20 VI-27 VI 1976) w prowincji Bomjan, na wysokości około 3000 m. Uzyskano tutaj możliwości studiów nad Hazarami. Stwierdzono wyodrębnioną pozycję wśród ludności szyickiej endogamicznej grupy tzw. saidów i odnotowano napięcia w związku z ich uprzywilejowaną sytuacją. W Tola-o-Barfak (l VII-18 VII) w prowincji Baghlan zetknięto się z interesującym zróżnicowaniem Hazarów: plemiennym, odzwierciedlającym dawne pochodzenie etniczne (Karam Ali, Ali Dżam, Chaszt Chodża) i religijnym (sunnici, szyici, ismailici). Z Tola wyjeżdżano do wysokogórskiego obozowiska (aj lok) ismailitów Chaszt Chodża. W czasie przejazdu do następnego punktu badań objęto penetracją znane centrum rzemieślniczo-handlowe Khulm (Taszkurghan). Dawlatabod (21 VII-6 VIII 1976), na równinie nad Amu Darią w prowincji Balkh, stworzył możliwości do badań w małym mieście rolniczo-rzemieślniczym. będącym lokalnym centrum handlowym. Mieszkańcami miasta są Tadżycy, Uzbecy, Pusztuni, okoliczne wsie zamieszkują również Turkmeni i środkowoazjatyccy Arabi. Wystąpiły tutaj interesujące zagadnienia tradycyjnego rzemiosła oraz organizacji bazaru. Wyjazdy na wieś umożliwiły zapoznanie się z wsiami turkmeńskimi. W ostatnim punkcie badawczym Qaisor (8 VIII-20 VIII 1976) w prowincji Foriob badano ośrodek handlowo-administracyjny zamieszkały przez mieszaną ludność: Uzbeków, Turkmenów, Pusztunów i Tadżyków oraz pobliskie wsie zasiedlone przez Kipczaków, stanowiących na tym terenie plemię uzbeckie. Przeprowadzono studia nad endogamiczną grupą kowali Hajdar6w, liczącą kilkaset osób. Pod Almorem odwiedzono letnią osadę Uzbeków z plemienia Arab. Osiągnięte wyniki badań stacjonarnych etnografowie w poważnej mierze zawdzięczają pracy tłumaczy. Lekarz wyprawy udzielił w miejscach postoju pomocy kilkuset osobom, uzyskując zainteresowanie i wdzięczność miejscowej ludności. Wyprawa polska spotykała się z życzliwością i pomocą władz terenowych. Droga powrotna prowadziła przez Kabul, gdzie m. in. uzyskano zgodę na wywóz zakupionych eksponatów etnograficznych i przeprowadzono lekarskie badania laboratoryjne członków ekspedycji. Dalej jechano przez Iran, Turcję, Grecję, Jugosławię, Austrię i Czechosłowację. Z Teheranu odesłano do Polski drogą lotniczą, przy pomocy Ambasady PRL w Iranie, chorego uczestnika wyprawy. Tutaj też zapoznano się ze zbiorami Muzeum Etnograficznego. W Salonikach zaznajomiono się z działalnością Muzeum i Archiwum Folkloru miejscowego uniwersytetu. �225 KRONIKA Rezultatem wyprawy są notatki z kilkuset wywiadów, zapisy obserwacji, szkice i rysunki, nagrania tekstów gwarowych i muzyki ludowej, kilka tysięcy zdjęć fotograficznych, filmy. Uzyskano materiały do opracowania zagadnień: tradycyjnego rolnictwa i procesów jego przeobrażeń; społeczności lokalnych i zróżnicowań plemiennych oraz religijnych; tradycyjnego rzemiosła metalowego; lecznictwa ludoviego; budownictwa wiejskiego i małomiasteczkowego; pozycji i roli społecznej kobiety. Zgromadzono dane do znajomości zamkniętej, etniczno-zawodowej grupy Hajdarów. Badania nad tematami szczegółowymi podporządkowane były naczelnemu problemowi podjętemu przez Zespół, a mianowicie współczesnym przeobrażeniom społeczno-kulturowym w Afganistanie. Odszukano i zakupiono ponadto około dwustu eksponatów etnograficznych przeznaczonych dla Muzeum Etnograficznego i Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie. W skład kolekcji zebranej w trakcie wyprawy wchodzą: tkaniny dekoracyjne, odzież, naczynia metalowe, biżuteria ludowa, narzędzia rzemieślnicze i in. Opracowane materiały z badań terenowych znajdą się w archiwum Katedry Etnografii UAM. Posłużą one do przygotowania prac naukowych: monografii i artykułów, rozpraw doktorskich i magisterskich oraz wykładów i ćwiczeń uniwersyteckich. Podjęto prace nad publikacją zbiorową, która przyniesie wstępną prezentację wyników badań. Eksponaty etnograficzne, przed przekazaniem ich do muzeów, zostaną zbiorczo pokazane na wystawie "Kultura ludowa Afganistanu". Dzięki pracom terenowym Zespół do Badań nad kulturą Azji Srodkowej Katedry Etnografii UAM zdobył cenne doświadczenia i materiały do dalszej pracy naukowej, Zbigniew TKACTWO WYSTAWA W MUS€E UZBEKOW DES ARTS Jasiewicz TURKEST AND D€CORATIFS DE LAUSANNE Od czerwca do 10 października 1975 była czynna w Muzeum Sztuk Pięknych w Lozannie wystawa poświęcona sztuce tekstylnej Uzbeków (L'ART TEXTILE DES TRIBUS UZBEK DU TURKESTAN), zorganizowana przez miejscowe Towarzystwo Przyjaciół Afganistanu (ASSOCIATION DES AMIS DE L'AFGHANISTAN). Twórcami tej wystawy byli: Tomasz Knorr z Republiki Federalnej Niemiec i Dawid Lindahl ze Szwecji, a także liczni kolekcjonerzy prywatni, jak również Towarzystwo Przyjaciół Afganistanu. Otwarciu wystawy towarzyszył odczyt Karola M. Kieffer'a a Uzbekach i ich kulturze. 14 czerwca z okazji walnego zebrania Towarzystwa Paweł Bucherer omawiał swój projekt założenia skansenu w Afganistanie, a Annie Zorz-Dupaigne z Paryża pokazała dwa swoje filmy: wieś turkmeńska i L'ikat - jedwabne tkaniny turkmeńskie. Najcenniejszą a zarazem trwałą pozycją jest wydawnictwo, katalog wystawy, wydany przez Musee des Arts Decoratifs de Lausanne, bogato ilustrowany i podający rzeczowe i wyczerpujące opisy pokazanych na wystawie eksponatów. Równie cennym jest podanie przy każdym eksponacie nazwiska właściciela - kolekcjonera, umożliwia to bowiem na przyszłość stosunkowo łatwe zorganizowanie studiów nad tkaninami uzbeckimi w tak zawsze trudno dostępnych, a często wprost anonimowych, prywatnych kolekcjach w Europie czy w Ameryce. Krzysztof Wolski �326 KRONIKA SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOSCI ZARZĄDU GŁOWNEGO PTL ZA OKRES KADENCJI OD 9 CZERWCA 1973 DO 13 WRZESNIA 1976 R. I. Stan organizacyjny Towarzystwa W okresie sprawozdawczym Towarzystwo posiadało 18 Oddziałów, za pośrednictwem których prowadzono działalność statutową: w Gdańsku, w Katowicach (Oddział Sląski), Kielcach, Koszalinie, Krakowie, Lublinie, Łańcucie, Łodzi, Mszanie Dolnej, Opolu, Poznaniu, Przemyślu, Sanoku. w Toruniu. Warszawie, Wrocławiu, Zakopanem i Zielonej Górze. Na zebraniu Zarządu Gł. w dniu 12 IX 1976 zapadła uchwała o powołaniu Oddziału Towarzystwa w Rzeszowie. Według stanu na dzień 31 VIII 1976 Towarzystwo posiadało 727 członków, w tym 3 członków prawnych. Ponadto w szeregach PTL mamy 6 członków Słowackiego Towarzystwa Ludoznawczego w Bratysławie oraz 9 członków honorowych 1. W latach ubiegłych ilość członków PTL kształtowała się następująco: 31 XII 1973 - 732, 31 XII 1974 - 776, 31 XII 1975 - 735. Skład władz Towarzystwa. wybranych w dniu 8 VI 1973 w Lublinie na sprawozdawczo-wyborczym WZD, był następujący: a) Zarząd Główny: prezes - prof. dr K. Zawistowicz-Adamska; wiceprezesi prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa i dr L. Itman; sekretarz generalny - doc. dr hab. B. Jaworska, z-ca sekretarza generalnego doc. dr hab. D. Simonides; skarbnik - dr S. Blaszczyk, z-ca skarbnika - prof. dr S. Bąk; członkowie Prezydium: prof. dr M. Priifferowa i dr L. Malicki; członkowie Zarządu Gł.: prof. dr J. Burszta, mgr P. Kaleciak, dr K. Marczak, prof. dr M. Frankowska, dr E. FryśPietraszkowa, dr J. Kamocki, dr K. Pietkiewicz, mgr E. Jaworski, mgr Z. Neymanowa, dr Wł. Jeż-Jarecki; z-cy członków: mgr inż. R. Krzanowska, mgr J. Lech, mgr M. Suboczowa. W dniu 10 IV 1976 prof. dr K. Zawistowicz-Adamska ze względu na stan zdrowia zgłosiła rezygnację z pełnionej funkcji. Do czasu nowych wyborów Zarząd Gł. powierzył funkcję prezesa prof. dr A. Kutrzebie-Pojnarowej. b) Główna Komisja Rewizyjna: przewodniczący - prof. dr Fr. Wokroj; członkowie: dr B. Linette, dr S. Chmielowski, dr A. Posem-Zieliński, mgr S. Lew, dr J. Pawłowska. c) Sąd Koleżeński: przewodniczący dr T. Prus-Wiśniowski; członkowie: dr W. Armon, doc. dr hab. M. Biernacka, dr B. Łopuszański. II. D z i a ł a l n ość o g ó l n o o l' g a n i z a c y j n a Jednostkami organizacyjnymi Zarządu Głównego PTL jest biuro administracyjne i biblioteka główna oraz archiwum we Wrocławiu, Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL w Łodzi, Redakcja Naczelna Dzieł wszystkich O. Kolberga w Poznaniu oraz redakcja: "Ludu" w Poznaniu i "Literatury Ludowej" we Wrocławiu. Placówki te zatrudniają łącznie 17 pracowników. W okresie sprawozdawczym odbyło się 6 posiedzeń Zarządu Gł. (średnio po 2 posiedzenia rocznie) 2. Stosunkowo mała ilość zebrań spowodowana była ograniczeniem wydatków Towarzystwa na delegacje oraz trudnościami w zdobyciu noclegów. Zależnie od potrzeb organizowano zebrania Prezydium w poszerzonym 1 Wasilij K. Bondarczuk, Cyril Czistow, Jiti DśmborskY. Olga Ganckaja. M.llovan Gavazs1, Wiktor Gusiew, Ja,n Mjartan, Ljudmiła Terentiewa, Stanislaw Bąk. 'W dniach: 30 III 1974 Wrocław, 19 IX 1974 Warszawa, 8 III 1975 Wrocław, 18 IX 1»75 - Wroclaw, lil IV 1976 - Lódź, 12 IX 1976 - Kraków. �327 KRONIKA składzie. W okresie sprawozdawczym odbyło się 9 zebrań zwyczajnych Prezydium oraz 3 posiedzenia nadzwyczajne s. Przedmiotem posiedzeń Zarządu Gł. i Prezydium były sprawy organizacyjnonaukowe, administracyjno-finansowe i wydawnicze. Główna Komisja Rewizyjna przeprowadziła ogółem 11 kontroli, z tego 4 kontrole Zarządu Gł. we Wrocławiu, 2 Redakcji Naczelnej Dziel wszystkich O. Kolberga w Poznaniu, 2 Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL w Łodzi i 3 kontrole Oddziałów (. Sąd Koleżeński w okresie sprawozdawczym nie odbył żadnego posiedzenia. W listopadzie i grudniu 1974 r. kontrolę działalności Towarzystwa przeprowadziła Polska Akademia Nauk, zaś w lutym i marcu tegoż roku Wydział Spraw Wewnętrznych Woj ew. i Miasta Wrocławia. Poza drobnymi zaleceniami natury formalnej obie kontrole zwróciły uwagę na duże zaległości w opłaCaniu składek członkowskich. W wyniku zaleceń kontrolnych przeprowadzono ponowną weryfikację stanu członków Towarzystwa oraz zalecono Oddziałom maksymalne wysiłki w celu wyegzekwowania zaległych składek. W niektórych przypadkach zaległości sięgały kilku lat. W ostatnim roku, na skutek niezbyt sprawnej działalności Oddziałów, wysłano z biura Zarządu Gł. imienne przekazy PKO do wszystkich członków zalegających z opłatą składek z prośbą o uregulowanie zaległości i wypowiedzenie się co do dalszej przynależności do PTL. Przedsięwzięcie to okazało się ze wszech miar słuszne, gdyż odwrotnie na konto Zarządu wpłynęły wpłaty na łączną sumę 4.995.- zł. Najwięcej zaległości zlikwidowano w Oddziałach: Warszawskim i Wrocławskim. W wyniku powyższych akcji zadłużenie z tytułu składek zmniejszyło się z ok. 40.000,- zł w końcu 1974 r. do 15.380,- zł na koniec czerwca 1976. A. Działalność organizacyjna Zarządu Głównego W okr'esie sprawozdawczym działalność organizacyjna Zarządu Gl. obok spraw dotyczących wewnętrznej organizacji Towarzystwa - koncentrowała się na podtrzymywaniu kontaktów z instytucjami interesującymi się problematyką ludoznawstwa i na reprezentowaniu interesów PTL oraz przekazywaniu opinii środowiska etnograficznego odnośnym władzom i instytucjom. Wobec powołania przez Polską Akademię Nauk w 1975 r. Komitetu Nauk Etnologicznych PAN, część prac prowadzonych do tej pory wyłącznie przez Towarzystwo przejął Komitet. W realizacji niektórych poczynań Komitetowi pomaga nadal nasze Towarzystwo, jak np. w zakresie prac nad bibliografią etnografii polskiej. które finansuje Komitet a wykonują współpracownicy Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi. W okresie sprawozdawczym udało się zacieśnić współpracę PTL z CPLiA, która przejawiła się m. in. czynnym udziałem przedstawicieli "Cepelii" w sesjach naukowych w Warszawie i Krakowie w 1974 r. oraz w finansowaniu przez "Cepelię" dwóch obecnie przygotowywanych wydawnictw. Niemałą zasługę ma w tym • Zebrania zwyczajne: 22 VIII 1973 - Warszawa, 6 X 1973 - Wrocław, 8 XII 1973 - Łódź, 27 V 1974 - Poznań, 21 IX 1974 - Warszawa, 28 XI 1974 - Warszawa, 14 XII 1974 Wrocław, 25 I 1975 Wrocław, 28 VI 1975 Wroclaw; zebrania nad2Wyczajne: 12 X 1974 Błażejewko, 15 III 1976 - Łódź, 15 V 1976 - Wrocław. • W dniach 14-15 XII 1973, 15-16 XI 1974, 10 VI 1975 i 14-15 V 1976 kontrola biura i działalności Zarządu Głównego we Wrocławiu; 15 II 1975 i 23 IV 1976 kontrola Redakcji Naczelnej DWOK w Poznaniu; 18 IV 197-5 i 12 XII 1975 - kontrola Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi; 19 II 1975 - kontrola Oddziału PTL w Zielonej Górze, 12 V 1975 Oddziału w Kielcach i 10 IV 1976 Oddziału w K<lszaJJinie. �328 KRONIKA. zakresie obecny prezes CPLiA, mgr Tadeusz Więckowski, żywo interesujący się pracami naszej organizacji. Poszerzono również kontakty z Towarzystwem Łączności z Polonią Zagraniczną "Polonia", czego wyrazem był m. in. udział reprezentacji PTL w dwóch kolejnych zjazdach uczonych polskiego pochodzenia w Krakowie w latach 1974 i 1975 oraz udział 8 uczonych polskiego pochodzenia w sesji naukowej WZ Delegatów w ubiegłym roku we Wrocławiu. Przygotowujemy do druku specjalną obcojęzyczną edycję katalogu naszych wydawnictw na zlecenie Centrali Handlu Zagranicznego "Ars Polona". W tym miejscu należy jednak zaznaczyć, że - jak zorientowaliśmy się w kontaktach z "Ar s Poloną" - Towarzystwo nasze nie może liczyć na specjalnie duży zbyt swoich wydawnictw wśród Polonii ze względu na słabą znajomość języka polskiego wśród przedstawicieli młodszej generacji. Nawiązanie powyższych kontaktów instytucjonalnych z CPLiA i "Polonią" jest dużą zasługą Oddziału Warszawskiego PTL. Tenże Oddział z upoważnienia Zarządu Gl. PTL włączył się do akcji zainicjowanej przez Polskie Towarzystwo Archeologiczne opracowując postulaty odnośnie do wykorzystania osiągnięć naukowych etnografii i etnologii w programie edukacji młodzieży. Postulaty te, zaaprobowane przez Komitet Nauk Etnologicznych PAN, przekazano Ministerstwu Oświaty i Wychowania. W dziedzinie współpracy międzynarodowej należy odnotować stały udział przedstawicieli PTL w pracach redakcji międzynarodowego czasopisma etnogr. "Demos", zwłaszcza duży tu był wkład pracy członków Zarządu: dra S. Błaszczyka, prof. dr A. Kutrzeby-Pojnarowej i doc. dr hab. B. Jaworskiej, oraz udział w pracach Międzynarodowej Komisji do Badania i Ochrony Zabytków Tradycyjnego Rybołówstwa pod kierunkiem prof. dr M. Znamierowskiej-Priifferowej, m. in. udział strony polskiej. w Międzynarodowej Konferencji w Baja na Węgrzech w 1974 r.; od 1976 r. prace te przejął specjalny zespół w ramach Komitetu Nauk Etnologicznych PAN. Osobnego omówienia wymaga zawarta w 1973 r. umowa o współpracy między PTL a Slovenską Narodopisną Spolocnost'ą. W realizacji postanowień tej umowy, oprócz zintensyfikowania wymiany wydawnictw, 10 etnografów polskich zostało powołanych na członków SNS i 6 etnografów słowackich na członków PTL. Reprezentanci SNS brali udział w Walnych Zgromadzeniach PTL w latach 1974 i 1975, zaś przedstawiciele PTL (doc. dr hab. D. Simonides i mgr G. Skalski) w zebraniu SNS w Martinie w 1975 r. Nie został, niestety, do tej pory zrealizowany postulat wzajemnego udziału w akcjach badawczych, co z naszej strony spowodowane jest małą ilością badań podejmowanych przez Towarzystwo. Podjęte kroki w celu podpisania podobnej umowy z Węgierskim Towarzystwem Ludoznawczym nie zostały dotąd uwieńczone pomyślnym skutkiem. Natomiast nastąpiło wyrażne zbliżenie z Czeskim Towarzystwem Ludoznawczym. Odnośnie do wewnętrznych prac organizacyjnych Zarząd Gl. opracował w 1975 r. nowy plan pracy Towarzystwa na pięciolecie 1976-1980 (w załączeniu). Plan zakłada dalszy rozwój działalności Towarzystwa zmierzającej do większej integracji i aktywizacji środowisk etnograficznych. Postuluje się, aby w dalszej działalności Towarzystwo nasze stało się forum wymiany doświadczeń oraz osiągnięć różnych środowisk naukowych, skupiających etnografów, jak również specjalistów z dziedzin pokrewnych i sympatyków ludoznawstwa. Ponadto pragnęlibyśmy zaktywizować członków i sympatyków Oddziałów terenowych przez włączenie ich do prac badawczych związanych z realizacją badań węzłowych i międzyresortowych. Z planem tym łączy się przyjęcie przez �KRONIKA nasze Towarzystwo zobowiązania zorganizowania sieci korespondentów terenowych (zob. omówienie wyników przez mgr Z. Neymanową na s. 362-364). Wiele uwagi poświęcił Zarząd zagadnieniu popularyzacji wydawnictw PTL i upłynnieniu zapasu wydawnictw, których wartość wynosi blisko półtora miliona złotych. W tym celu organizowano sprzedaż wydawnictw PTL z okazji różnego rodzaju sesji i konferencji naukowych, takich jak: Kongres Slawistów w Warszawie w 1973 r., zjazdy uczonych polskiego pochodzenia w Krakowie w latach 1974 i 1975, Festiwal Ziem Górskich w Zakopanem w 1975 r., Sesja Słowian Zachodnich w Opolu w 1976 r., czy sesje naukowe PTL. Zorganizowano wystawy kolbergowskie w 1973 r. w Krakowie i w 1974 r. w Moskwie. Obie wystawy połączono z wydaniem specjalnych katalogów obcojęzycznych, finansowanych przez Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Ludową Spółdzielnię Wydawniczą i Towarzystwo Łączności z Polonią Zagraniczną "Polonia". W 1976 r. wydano i rozpowszechniono w kraju nowy katalog wydawnictw. Podjęto uchwałę (dotąd niezrealizowaną), aby rozesłać w celach reklamowych komplety wydawnictw PTL do wybranych instytucji kulturalnych w kraju. Ważne miejsce w działalności Towarzystwa zajmują sesje naukowe. W okresie sprawozdawczym odbyło się ich 8 przeważnie staraniem poszczególnych Oddziałów. Materiały z sesji, których znaczną część opublikowano w "Ludzie", bądź Sesje i konferencje naukowe PTL w latach 1973 - 1976 Lp. Oddział Tematyka Rok l. Wrocław 1973 19-20 IX 2. Kraków 1973 7 XII 3. Kraków 1974 Uwagi dotyczące organizacji sesji Historia kontaktów polsko-roWspólnie z Zarządem syjskich w dziedzinie etnografii TPPR we Wrocławiu Peru Wspólnie z Muzeum Archeologicznym w Krakowie --------- Pasterstwo w Polsce Wspólnie z Muzeum Etnograficznym w Krakowie Społeczne zadania etnografii w Polsce Ludowej z okazji WZD PTL Strój ludowy Wspólnie z Muzelolm Etnograficznym w Krakowie 7-8 IV 4. Warszawa 5. Kraków 1974 9-10 Xl 6. Poznań 1974 10-20 IV V Seminarium amerykanistyczne Wspólnie z Pracownią IHKM PAN 7. Wrocław 1975 19-21 IX Wczoraj, dziś i jutro PTL Z okazji WZD PTL 8. Kraków 1975 15-16 XI Magia Wspólnie z Muzeum Etnograficznym w Krakowie 1974 20-22 IX czarownictwo �330 KRONIKA w innych pismach fachowych, odzwierciedlają aktualne kierunki zainteresowań i wyniki badań poszczególnych środowisk. Są to pod każdym względem pożyteczne zebrania naukowe. Oprócz sesji zorganizowanych przez Oddziały należy wspomnieć o szczególnie uroczystym charakterze WZD i sesji naukowej zorganizowanej w ubiegłym roku przez Zarząd Gł. i Oddział Wrocławski PTL z okazji 80-lecia naszego Towarzystwa. W wyniku starań Zarządu Gl. szczególnie zasłużeni działacze PTL otrzymali z tej okazji odznaczenia państwowe i resortowe. Na zakończenie przeglądu działalności Zarządu Głównego w okresie ostatniej kadencji trzeba wspomnieć jeszcze o trudnej sytuacji lokalowej oraz wysiłkach, jakie zostały poświęcone sprawie lepszej organizacji biura Zarządu PTL we Wrocławiu. Jeśli chodzi o lokal, to - j'ak wiadomo - Towarzystwo nasze nie dysponuje własnym pomieszczeniem. Od dawna korzystamy z nadzwyczajnej gościnności Uniwersytetu Wrocławskiego, który bezpłatnie udziela część swojej powierzchni zarówno na potrzeby naszej biblioteki i archiwum, jak również biura i magazynu wydawnictw. Niestety, sytuacja lokalowa agend Zarządu uległa w ostatnim czasie wyraźnemu pogorszeniu. Obiecany na prośbę Towarzystwa przez Uniwersytet Wrocławski w 1974 r. nowy lokal znajdował się w domu, który został rozebrany w związku z budową nowej arterii komunikacyjnej, a następnie projektowane przez Uniwersytet przeniesienie biura PTL do lokalu przy ul. Szewskiej 19/20 także nie doszło do skutku, gdyż domu tego nie opuścili poprzedni użytkownicy. W maju 1976 r. Uniwersytet zażądał opróżnienia magazynów wydawnictw PTL przy ul. Przybyszewskiego dając w zamian lokal za mały i ze względu na wysoki stopień za wilgocenia nie nadający się na magazynowanie książek. Żądanie to Uniwersytet motywował koniecznością wykorzystania pomieszczeń magazynowych na laboratoria dla nowo powstałego zakładu. W tej sytuacji Zarząd zlecił wykonanie odpowiedniej ekspertyzy specjalistom z Ossolineum we Wrocławiu i w trosce o swe dobro odmówił zgody na przeniesienie księgozbioru, zwracając się do PAN z prośbą o interwencję. W wyniku rozlicznych starań udało się eksmitowany z danych pomieszczeń księgozbiór umieścić w pozostawionych nam magazynach oraz w dwóch pomieszczeniach wygospodarowanych przez kierownictwo domu uniwersyteckiego. We wrześniu 1976 r. Uniwersytet zażądał opróżnienia dalszych pomieszczeń, w wyniku czego trzeba było przenieść archiwum PTL do czytelni, uniemożliwiając tym samym korzystanie z biblioteki. Reaktywowanie czytelni byłoby możliwe, gdyby Towarzystwu udało się zakupić metalowe szafy archiwalne, które zajmują mniej miejsca i mogą pozostawać w niestrzeżonym pomieszczeniu. Z przykrością musimy stwierdzić, że kierownictwo administracji Uniwersytetu nie wykazało tu należytego zrozumienia dla interesów Towarzystwa. Drugim przedmiotem troski Zarządu była płynność kadry pracowniczej spowodowana w pierwszym rzędzie niskimi wynagrodzeniami oraz niekiedy sytuacją rodzinną pracowników. Liczne zmiany personalne zakłócały niewątpliwie sprawną pracę biura. wymagały stałej zmiany zakresów obowiązków i odbijały się w pewnym stopniu ujemnie na sprawnej działalności biura. Obecnie Akademia przystąpiła do regulacji płac pracowniczych, co być może przyczyni się do poprawy sytuacji w tym względzie. B. D z i a ł a l n OŚć 1. Ośrodek Dokumentacji i a gen d Informacji specj alnych Etnograficznej Pod kierunkiem doc. dr hab. B. Jaworskiej wowe informacje do kart dokumentacyjnych w PTL Łodzi. Ośrodek bieżąco gromadzi podsta(kartoteka ośrodków badawczych, �KRONIKA 331 twórców ludowych, zespołów folklorystycznych, festiwali, wystaw etnograficznych, konferencji itp.) oraz materiały do kroniki w "Ludzie", ponadto kontynuował prace nad tezaurusem haseł etnograficznych opracowywanych w ramach współpracy z międzynarodowym czasopismem "Demos". W okresie sprawozdawczym przedstawiciele PTL wzięli udział w dwóch zebraniach redakcyjnych "Demos" przedstawiając stanowisko strony polskiej w problemach dyskusyjnych tezaurusa i przygotowując polską wersję tablic hierarchiczno-systematycznych. Na zlecenie Komitetu Nauk Etnologicznych PAN w Ośrodku gromadzono materiały do bieżące} bibliografii etnografii polskiej (od 1970 rol i przystąpiono do prac redakcyjnych nad bibliografią za lata 1960-1965. W ostatnim roku wdrożono także prace do przygotowania indeksu personalnego etnografów pracujących w Polsce (dla potrzeb ODiIE i KNE PAN) oraz przystąpiono do sporządzenia wykazu prac magisterskich, doktorskich i habilitacyjnych wykonanych w XXX-leciu PRL i do rejestracji aktualnie prowadzonych prac badawczych. Działalność informacyjna ODiIE polega głównie na przekazywaniu opracowań Komitetowi Nauk Etnologicznych PAN oraz instytucjom zagranicznym. 2. Redakcja Naczelna "Dziel wszystkich" O. Kolberga w Poznaniu. Pod kierunkiem red. naczelnego, prof. dra J. Burszty, oraz Komitetu Redakcyjnego złożonego z przedstawicieli PTL i PAN, placówka ta w dalszym ciągu realizowała swoje zadanie, do wykonania którego została powołana, tj. wydanie drukiem spuścizny O. Kolberga w 80 tomach pomnikowym wydawnictwie dla uczczenia 1000-lecia Państwa Polskiego realizowanym przez PTL na podstawie specjalnej uchwały Rady Państwa z dnia 13 lipca 1960 r. Od początku swej działalności Redakcja wydała 58 tomów, w tym 36 fotooffsetowych i 22 z rękopisów. Objętość wydanych tomów wynosi 1.652,2 ark. wyd., tj. około 86010całości DWOK. Wydanie Dziel wszystkich opiera się na corocznej dotacji finansowej PAN oraz na zlimitowanych przydziałach papieru, które pozwalają na wydawanie rocznie tylko po jednym tomie. Równolegle z edycją Redakcja prowadzi akcję druku wznowień tomów, których nakład został wyczerpany i które są poszukiwane na rynku księgarskim. Działalność ta opiera się na środkach Polskiego Wydawnictwa Muzycznego i Ludowej Spółdzielni Wydawniczej (wyniki działalności wydawniczej w tym zakresie zob. niżej). W okrE'sie sprawozdawczym zespół Redakcji DWOK, wyspecjalizowany w zakresie wydawania żródeł, przystąpił do opracowywania naukowego rękopiśmiennego materiału O. Kolberga jako uzupełnień do komentarzy tekstowych i muzycznych, do opracowania Jego biografii, indeksu melodycznego i in. 3. Sekcje specjalistyczne. Sekcja amerykanistyczna, pracująca w Poznaniu pod kierunkiem prof. dr Marii Frankowskiej, zajmowała się głównie przygotowaniem V ogólnopolskiego Seminarium Amerykanistycznego, które odbyło się w kwietniu 1974 r. w Poznaniu. oraz na pracach przygotowawczych do następnego seminarium. Sekcja folklorystyczna, pracująca w Opolu pod kierunkiem doc. dr hab. D. Simonides. zorganizowała wespół z Zakładem Folklorystyki Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu w dniach 19-21 listopada 1975 r. międzynarodową sesję pl. "Związki interetniczne w folklorze Zachodnich Słowian". W czasie sesji wręczono uczestnikom i gościom wydawnictwa PTL: Slqsk O. Kolberga (DWOK, t. 43), zeszyt śląski "Literatury Ludowej" i in. Udział w sesji wzięli członkowie PTL z Łodzi, Torunia, Lublina, Katowic, Opola. �332 KRONIKA W marcu 1976 r. zorganizowano w Opolu pierwsze orientacyjne zebranie na temat włączenia się członków sekcji w badania węzłowe związane z folklorem. W zebraniu uczestniczyli członkowie z Łodzi (dr Hajduk-Nijakowska). Na zebraniu opracowano projekt kwestionariusza do badań terenowych nad stanem współczesnego folkloru słownego. Sekcja muzealna, pracująca pod kierunkiem prof. dr M. Znamierowskiej-Priifferowej, zrealizowała wiele zamierzeń. W powiązaniu z planem pracy sekcji, mgr A. Tyszkowa opracowuje zagadnienia dokumentacji muzealnej. Praca jej zmierza do unowocześnienia rozwiązań dokumentacyjnych i organizacyjnych muzealnictwa etnograficznego, co ma na celu bardziej planowe wyszukiwanie i opracowywanie zbio!'ów muzealnych w oparciu o elektroniczną technikę obliczeniową (ETO), wymagającą opracowania poszczególnych systemów klasyfikujących zbiory w zakresie dokumentów pisanych, ikonograficznych i wytworów rąk ludzkich. Problem ten będzie mógł być zreferowany zapewne za kilka miesięcy. Dr J. Cza}kowski z Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku zebrał materiał uzyskany jako odpowiedź na ankietę rozesłaną do muzeów, dotyczącą formy dokumentacji, rodzajów oraz ilości obiektów architektury ludowej w skansenach. Prof. dr M. Znamierowska-Priifferowa opracowała zarys układu grup narzędzi rybackich według wzorów proponowanych przez szereg specjalistów, rozszerzony o podgrupy narzędzi występujących w Polsce. Nawiązane przez nią kontakty oraz odbyte wykłady i seminaria, m. Ln. na Wydziale Muzealnym w Leicester, przyczyniły się do zapoczątkowania lub intensyfikacji wymiany naszych publikacji muzealnych z placówkami etnograficznymi w Szkocji, Anglii, Walii i Irlandii Północnej, gdzie jest duże zainteresowanie polskim muzealnictwem etnograficznym. Sekcja muzealna, udzielając pomocy administracyjno-organizacyjnej, przyczyniła się do powstania Zespołu do Badania i Ochrony Zabytków Rybołówstwa Tradycyjnego w Polsce przy Komitecie Nauk Etnologicznych PAN. Dalszy plan pracy Sekcji przewiduje m. in. zwołanie konferencji poświęconej podstawowym zagadnieniom dokumentacji muzealnej oraz zapoczątkowanie opracowania systematyki wybranych zagadnień kultury ludowej w oparciu o materiały zebrane w muzeach oraz o odnośną literaturę polską i obcą. 4. Biblioteka Główna i wymiana wydawnictw. N a b y t k i. W okresie sprawozdawczym wpłynęło do Biblioteki 3 178 vol. .. ~----_. __ ..-._--_._- Okres --_._- -~- ---- VI 1973-VII i974 VlI ]974-VIJI ]975 VIII 1975-VIII 1976 ._-----_ .. _ 1973-]976 -_ . .. ._--_. ---- Wymiana Zakup ]047 938 958 2943 ~--_. ,._- Inne Razem vol. 55 40 82 22 ]5 21 1124 993 10ól ]77 58 3178 Zarówno dzieła zwarte, jak i czasopisma, pochodzą głównie z wymiany krajowej i zagranicznej. Wartość dzieł pochodzących z wymiany za okres sprawozdawczy wynosi 102.520,77 zł. Zakup książek zagranicznych dokonywany jest za pośrednictwem Ośrodka Rozpowszechniania Wydawnictw Naukowych PAN w Warszawie. Rocznie przeznacza się na ten cel około 10000 zł. W związku z rocznym przyrostem księgozbioru w ilości około 1000 vol. istnieje problem składowania napłYwających książek. U d o s t ę P n i a n i e k s i ę g o z b i o r u. W okresie sprawozdawczym udostępniono czytelnikom w różnej formie łącznie 40 371 vol. �333 KRONIKA _ ..... _---- Lata Liczba czytelników w czytelni i wypożyczalni ----1973/1974 1974/1975 1975/1976 Razem 1973-1976 ------ Liczba wypoLiczba wypożyczeń książek życzeń książek i czasop. poza bibliotekę w czytelni ----_._----- --------- 2427 2400 2411 ll902 9666 13623 1800 1500 1600 7238 35191 4900 --'--------- Liczba książek wysl. do innych bibliotek 70 100 110 --- --"---"-'--'280 ... _----_._------ W latach 1974-1975 czytelnia biblioteki czynna była tylko 3 godz. dziennie. od września 1975 r., tj. po zaangażowaniu w bibliotece absolwentki Studium Bibliotekarskiego, czytelnia otwarta jest 6 godz. dziennie i dodatkowo 2 razy po południu do godz. 18-tej. Z czytelni biblioteki korzystali w większości studenci etnografii, archeologii i innych dyscyplin oraz pracownicy naukowi Uniwersytetu Wrocławskiego, poza tym osoby zainteresowane wybraną problematyką (pracownicy Izby Rzemieślniczej, radia i telewizji, domów kultury i in.). Z wypożyczeń poza bibliotekę korzystali w większości również studenci oraz pracownicy naukowi różnych kierunków, członkowie PTL i in. W bardzo dużym stopniu ze zbiorów biblioteki korzystali pracownicy Polskiego Atlasu Etnograficznego_ W obiegu książek najwięcej kłopotu sprawiali niektórzy członkowie PTL, którzy mimo upomnień nie zwracali w terminie wypożyczonych tytułów. Pod względem wypożyczeń biblioteka jest kontrolowana przez Główną Komisję Rewizyjną PTL i Biuro Finansowe P AN. Zarządzeniem nr 49/71 Sekretarza Naukowego PAN z dnia 16 XII 1971 r. w sprawie organizacji i działania sieci bibliotek naukowych PAN, biblioteka PTL została włączona do sieci bibliotek P AN i pozostaje pod opieką biblioteki Ossolineum we Wrocławiu. I n f o r m a c j a b i b l i o t e c z n a. W okresie sprawozdawczym biblioteka udzieliła ok. 700 informacji ustnych i pisemnych na temat poszukiwanych książek oraz wielu porad korzystającym z biblioteki w zakresie opracowywanych zagadnień. Biblioteka współpracuje z Zakładem Katalogów Centralnych Biblioteki Narodowej w Warszawie, wysyłając opisy dzieł zwartych otrzymywanych z zagranicy, oraz z Działem Katalogów Centralnych Biblioteki PAN w Warszawie, przekazując opisy czasopism zagranicznych. Dzięki temu zbiory nasze dostępne są zainteresowanym ~poza ośrodka wrocławskiego. S k o n t r u m w B i b I i o t e c e. W 1973 r. zinwentaryzowano część dzieł zwartych i czasopism, był to sprawdzian wyrywkowy; w 1974 czasopisma holenderskie i austriackie; w 1975 - czasopisma duńskie, afrykańskie, japońskie, tureckie, wietnamskie, "judaica", Ameryki Lac., kubańskie, belgijskie, fińskie, estońskie i łotewskie; w 1976 - czasopisma angielskie i francuskie. W y m i a n a w y d a w n i c t w. W okresie sprawoz-dawczym prowadzono wymianę z 55 instytucjami w kraju i 170 za granicą. W 1976 r. nawiązaliśmy współpracę z Muzeum Sląskim w Opawie, z Instytutem Etnomedycyny w Hamburgu oraz z Biblioteką Europejskiej Etnologii Uniwersytetu w Marburgu. Poza tym zwróciliśmy się z propozycją nawiązania wymiany wydawnictw do kilkunastu instytucji m. in. w Czechosłowacji, Rumunii, Belgii i W. Brytanii. Należy tu pod- �334 KRONIKA. kreślić, że drogą wymiany Biblioteka otrzymuje rocznie przeszło 200 periodyków i serii wydawniczych oraz kilkadziesiąt publikacji zwartych, z czego 80% to wydawnictwa zagraniczne. Wzamian wysyłamy nasz rocznik "Lud", dwumiesięcznik "Literatura Ludowa" oraz zapasy pozostałych wydawnictw wydanych w ubiegłych latach. Dzięki wymianie wydawnictwa Towarzystwa docierają do 36 krajów. 5. Archiwum Ze względu na brak odpowiedniej powierzchni archiwum znajdowało się w pomieszczeniach magazynowych PTL. Materiały, po uprzednim zamówieniu, udostępniane były zainteresowanym w czytelni biblioteki, jedynie w uzasadnionych wypadkach za zgodą Zarządu niektóre mogły być wypożyczone poza siedzibę PTL. Obecna sytuacja lokalowa PTL pobudza Zarząd do usilnych starań o właściwe pomieszczenie dla archiwum. III. D z i a ł a l n ość O d d z i a łów Poszczególne Oddziały działają w zróżnicowanych warunkach i posiadają różną liczebność oraz wykazują zróżnicowaną aktywność. Liczebność Oddziałów: Oddział Warszawski liczy 99 członków, Łódzki 91, Krakowski 77, Poznański 76, Wrocławski 70, Mszana Dolna 67, Oddział Toruński 61, Lubelski 29, Łańcucki 26, Sląski 19, Koszaliński 18, Gdański 16, Sanocki 13, Przemyski 24, Zakopiański 11, Kielecki 10, Opolski 10 i Zielonogórski 10. W związku z różnymi warunkami środowiska Oddziały prowadzą odmienną działalność. Np. Oddział Krakowski koncentruje się na urządzaniu dorocznych monotematycznych sesji naukowych, Oddziały Sląski i Łódzki na akcji wydawniczej, Oddział Łódzki ponadto na pracy w Kole Miłośników Folkloru Łodzi, Oddział Toruński prowadzi akcję kolportażową, Lubelski i w Mszanie Dolnej prowadzą szeroką akcję samokształceniową. Praca najmniejszych Oddziałów ogranicza się prawie całkowicie do pracy indywidualnej zrzeszonych członków. Jak z powyższego widać trudno jest wypracować Towarzystwu jakiś jeden model działania, co niekiedy oddziaływuje ujemnie na możliwości przeprowadzenia akcji, których zasięg objąłby wszystkich członków naszego Towarzystwa. IV. W okresie D z i a ł a l n ość sprawozdawczym w y daw n icza ukazały się drukiem T o war zy st w a następują~ tytuły: Czasopisma "Lud", pod red. prof. dra J. Burszty t. t. t. t. 57 (poświęcony VlI Międzynarodowerr.u Kongresowi Slawistów) 58 59 (poświęcony XXX-leciu PRL) 60 (dedykowany Prezesowi PTL Adamskiej) 29,16 ark. wyd. 29,00 " 30,00 " 30.00 " prof. dr K. Zawistowicz- "Łódzkie Studia Etnograficzne", pod red. prof. dr K. ZawistowiczAdamskiej t. 15 t. 16 10,75 ark. wyd. 12,00 " t. 17 13,00 " �KRONIKA "Literatura Ludowa" pod red. prof. dra Cz. Hernasa rocznik XVII, z. 4-6/73 rocznik XVIII, z. 1-6/74 rocznik XIX, z. I - 6/75 rocznik XX, z. 1-3/76 15,00 30,00 30,00 15,00 ark. wyd. " " " 243,91 Pozycje zawarte W serii "Biblioteki Popularnonaukowej": t. 8 E. Ozgowicz, Śląska rzeźba ludowa w drewnie, pod red. doc. dra A. Nasza. Wyd. w 1973 r. 10,84 " W serii "Prac i Materiałów Etnograficznych": t. 27 E. Kucharska, A. Nasz. S. Rospond, Wieś śląska w 1840 r. Relacje z podróży naukowej /. /. Sriezniewskiego po Śląsku, pod red. doc. dra A. Nasza. (Pracę wydano wspólnie z Opolskim Towarzystwem Przyjaciół Nauk). Wyd. w 1973 r. 13,75 " Folklor robotniczej Łodzi. Poklosie konkurusu, pod red. B. Kopczyńskiej-Jaworskiej, J. Kucharskiej i J. P. Dekowskiego. (Publikacja wydana jako tom "Literatury Ludowej", R. XII -XV, wypełniający lukę powstałą w latach 1969-1971). Wyd. w 1976 r. 16,00 " Katalog wydawnictw PTL 2,00 " 42,59 Dzida wszystkie Oskara Kolberga t. 51 Sanockie-Krośnieliskie cz. Ul, 1973 t. 49 Sanockie-Krośnieńskie cz. I 1974 t. 61 Pisma muzyczne cz. I 1975 Łącznie w okresie sprawozdawczym wydano " 41,90 " 43,50 " 25,20 " "----_.~110,60 ,. 397,10 " Według planu wydawniczego Towarzystwa na rok 1976 ukażą się jeszcze: "Literatura Ludowa", rocznik XX, z. 4·6/76 15 ark. wyd. "Łódzkie Studia Etnograficzne", t. 18 10 DWOK, t. 56 Ruś Czerwona cz. I 40 65 W opracowaniu redakcyjno-graficznym i w druku znajdują się dalsze 2 tomy DWOK: 57 Ruś Czerwona cz. II (ok. 50 ark.) i 62 Pisma muzyczne cz. II (ok. 45 ark.). Tomy te ukażą się w latach 1977-1978. W opracowaniu redakcyjnym i autorskim znajdują się wszystkie pozostałe tomy (łącznie 19 pozycji). Ponadto nakładem Polskiego Wydawnictwa Muzycznego i Ludowej Spółdzielni Wydawniczej ukazują się wznowienia tomów wyczerpanych. Po wznowieniu w 1974 r. t. 1 Pieśni ludu polskiego z nowym wstępem w wersji angielskiej, w 1976 r. ukazało się III wyd. t. 2 Sandomierskie (obydwa wznowienia nakładem PWM). W druku znajdują się wznowienia: t. 3-4 Kujawy cz. I-II i t. 5-6 Krakowskie cz. I-II (PWM) oraz t. 7-8 Krakowskie cz. III-IV i t. 60 Prz1Jslowia (LSW). W planie są dalsze wznowienia. PTL uzyskuje każdorazowo od wydawców zwrot wartości diapozytywów wykorzystanych przy wznowieniach (z wyjątkiem t. 60, który nie był wykonany fotooffsetowo i nie ma diapozytywów). Za uzyskane środki Towarzystwo zakupuje wznowione egzemplarze, które udostępnia osobom i instytucjom komple- �KRONIKit tującym DWOK; część tych egzemplarzy stanowi żelazny zapas wznowionych pozycji. W przygotowaniu redakcyjnym znajdują się także następne numery czasopism oraz inne tytuły. Należy tu podkreślić regularność ukazywania się "Literatury Ludowej", która począwszy od 1972 r., kiedy to redakcję merytoryczną przejął prof. dr Czesław Hernas, ukazuje się punktualnie co dwa miesiące, ku zadowoleniu odbiorców krajowych i zagranicznych. Zaawansowany tok prac wydawniczych wskazuje na to, że mimo trudności plan wydawniczy na rok 1976 zostanie wykonany w 100"/0. Z powyższego zestawienia wynika, że w okresie sprawozdawczym Towarzystwo wydawało głównie czasopisma, tj. "Lud", "Literaturę Ludową" i "Łódzkie Studia Etnograficzne" (łącznie ok. 60% wydawnictw). Ograniczeniu uległy wydawnictwa książkowe, w tym także Dzieła wszystkie O. Kolberga, które od 1972 r. ukazują się w ilości tylko po jednym tomie rocznie. Wynikło to z tego, że na skutek poważnych trudności, jakie wystąpiły na światowym rynku papierniczym, a tym samym i w polskim ruchu wydawniczym, Polska Akademia Nauk ograniczyła Towarzystwu limit objętościowy wydawnictw ze 170 arkuszy wyd. w latach 1970-1973 do 110 arkuszy rocznie w latach następnych, przyznając 70 ark. na czasopisma i 40 na DWOK. Z tego też względu w okresie 1974-1975 nie v/ydaliśmy żadnej pracy zwartej w ramach naszych serii: tj ... Prac Etnologicznych", "Prac i Materiałów Etnograficznych", "Archiwum Etnograficznego", "Biblioteki Popularnonaukowej" i "Atlasu Polskich Strojów Ludowych". Zarząd Główny i Rada Wydawnicza PTL ponawia nieustannie starania w Polskiej Akademii Nauk o zwiększenie limitu arkuszowego na druk publikacji zwartych-seryjnych: Jednak na lata 1976-1977 Akademia przydzieliła Towarzystwu tylko arkusze na stałe czasopisma i 1 tom DWOK rocznie. Należy tu jednak zaznaczyć, że kilkuletnie starania w Polskiej Akademii Nauk o przyznanie dodatkowych arkuszy na realizację zaległych roczników "Literatury Ludowej" i równoczesne starania w Naczelnym Zarządzie Wydawnictwo zezwolenie na ich druk, przyniosły wynik w postaci wspomnianej wyżej publikacji Folklor robotniczej Łodzi. Praca ta (o objętości 16 ark. wyd. w nakładzie 1000 egz.) ukazała się dzięki pomocy finansowej wydziału kultury m. Łodzi, który pokrył wszystkie koszty w kwocie 150 tys. zł. Publikacja uzyskała nader życzliwe recenzje prasowe, a największą miarą jej sukcesu jest fakt, że w kilka tygodni po wydrukowaniu nakład został całkowicie wyczerpany. Poza planem wydawniczym P AN, dzięki pomocy finansowej Zarządu Głównego "Cepelii", Towarzystwo wyda w 1976 r. w ramach serii "Atlas Polskich Strojów Ludowych" zeszyt pt. Strój kielecki, opracowany przez A. Jacher-Tyszkową, pod red. prof. dr A. Kutrzeby-Pojnarowej. Będzie to już 31 zeszyt APSL. Publikacja ta znajduje się w druku. Perspektywiczny plan wydawniczy Towarzystwa na lata 1977-1980 przewiduje wydanie w grupie czasopism kolejnych 4 roczników "Ludu" (t. 61-64) po 30 ark. wyd. i "Literatury Ludowej" (R. XXI-XXIV) również po 30 ark. oraz "Łódzkie Studia Etnograficzne" (t. 19-22) po 10 ark. rocznie, razem 280 ark. wyd. W grupie wydawnictw książkowych plan przewiduje jedynie 4 kolejne tomy DWOK: 57 Ruś Czerwona cz. II, 62 Pisma muzyczne cz. II, 68-69 Utwory instrumentalne i wokalne cz. I-II, razem ok. 160 ark. wyd. Podsumowując, należy stwierdzić, że działalność wydawnicza Towarzystwa ze względu na swój wąski profil naukowy, niskie nakłady i ceny tytułów oraz stosunkowo duże koszty, jest nierentowna. Wiele publikacji może ukazywać się drukiem jedynie dzięki pomocy zainteresowanych instytucji. �337 KRONIKA V. D z i a ł a l n ość f inansowa Podstawą działalności finansowej Towarzystwa są budżety roczne zatwierdzane przez Polską Akademię Nauk, która dotuje PTL i nadzoruje wykorzystanie przyznanych środków. Dla zorientowania w wysokości posiadanych środków oraz sposobach ich wydatkowania zgodnie z przeznaczeniem, służą poniższe dane, ujmujące w kwotach łącznych zarówno wydatki, jak i dochody w latach 1973-1975: Dochody Dotacje Wpływy Wpływy Dotacje budżetowe ze składek członkowskich ze sprzedaży na prace zlecone Plan 4.995.410 76.550 1.457.403 489.930 Wykonanie 4.995.410 40.359 974.943 773.176 7.019.293 6.783.888 ---------------------- Razem W sprawie nie wykonania planu wpływów ze składek członkowskich należy wyjaśnić, że chociaż przeprowadzona weryfikacja członków PTL spowodowała skreślenia z listy szeregu osób, co w rezultacie o czym już była mowa zmniejszyło stan zadłużenia członków w zakresie składek, nadal wiele osób nie spełnia obowiązku bieżącego regulowania tej należności. Sprawa ta wymaga dalszej troski wszystkich Oddziałów. Jeśli zaś chodzi o wpływy ze sprzedaży - mniejsza niż planowana sprzedaż wydawnictw własnych wynikła m. in. z ograniczonej ilości pozycji wydawniczych, spowodowanej brakiem arkuszy wydawniczych i trudnościami w uzyskaniu przydziału papieru. W okresie 1973-1975 wydatkowano na działalność: Koszty wg preliminarza Administracja Biblioteka Popularyzacja Wydawnictwa Zarządu Gł. Wydawnictwa DWOK Akcje zlecone Razem Plan 771.374 243.582 294.042 1.552.162 2.932.114 478.936 Wykonanie 770.993 256.737 245.548 1.800.981 2.382.168 518.912 6.272.210 5.976.339 ------- -- ---- Łączne wydatki na administrację, bibliotekę i popularyzację wykonano poniżej planu zgodnie z zaleceniem oszczędnościowym Polskiej Akademii Nauk. Wydatki na działalność wydawniczą uwarunkowane zostały ograniczonym limitem arkuszowym, szczególnie w działalności DWOK, co w pełni uzasadnia poziom wykonania. Przekroczenie planu akcji zleconych, uzależnione od finansowania jednostek terenowych, zostało zaakceptowane przez P AN. W I półroczu 1976 wydatkowano: Koszty wg preliminarza Plan roczny Administracja 296.232 126.421 Biblioteka 121.643 Popularyzacja Wydawnictwa Zarządu Gl. 618.638 Wydawnictwa DWOK 897.573 129.900 Akcje zlecone Razem 22 - Lud. tom LX! 2.190.407 Wykonanie w I p6łr. 154.308 51.981 32.561 138.373 193.808 14.453 585.484 �Wykorzystanie Lp. Treść § _ .. .. _-_ .... _--_ .._ .... __ . I. Osobowy fundusz płac Bezosobowy fundusz płac Fundusz honorariów Nagrody i inne wynagrodzen ia Podatki od wynagrodzeń Fundusz na podróże krajowe Materiały i przedmioty Podróże zagraniczne Usługi materialne Usługi niematerialne II. Ubezpieczenia społeczne 12. Zakładowy fundusz mieszkaniowy 13. Różne wydatki 14. Zakładowy fundusz socjalny 2. 3. 4. 5. 5. 7. 8. 9. 10. ------- ..-.'--'.-_ 11 12 13 15 16 18 31 35 36 37 41 46 49 69 1973 .. -._- _ .. 1974 --"-"- ------------_._- 459.1 78 82.329 417.272 13.281 2.460 18.307 72.748 30.049 822.112 34.458 7 J.551 621.514 32.280 81.870 2.189 2.296 6.087 ..__ . '-'---"'---"'--" 2.025.159 Płany roczne ,-.-.- ..... _- 2.084.314 ---- -_ .. _- "-'"" --- .. 1.928.920 "'---_._._---_ 2.165.800 .....• .. Razem 1973-1975 I półr. 1976 1.485.085 282.142 1.289.259 35.438 56.911 107.485 157.062 33.999 2.165.037 101.300 240.665 4.369 7.140 10.447 251.070 30.083.50 103.016,50 -_.__ ._-_._ .._--_._-----------500.072 90.357 415.841 6.739 52.081 44.589 55.444 3.950 721.411 34.562 87.244 2.180 3.430 4.360 525.835 109.456 456.146 15.418 2.370 44.589 28.870 1.414 Razem 1975 rodzajowe funduszy 2.022,096 - ._------ -_ ..... ----_ .. - 24.434, -8.848,60 21.593,70.854,40 30.232,85 43.045,72 845,20 1.460,70 ------ 5.976.339 2.022.260 ----- -- 6.272.210 .' -_ .._._---, 585.484,47 -- .. _------ 2.190.407, - --.-_._-- -- ._--_ .. ~ :>:l O Z ~ ;.. �Zestawienie nakładów Rok na akcje wydawnicze 1973-1975 Tytuł Lp. Ilość ark. Całkowity koszt 1973 3. 4. 5. 6. 30 58 8 11 10 42 "Literatura Ludowa", z. 1-6 "Lud", t. 56 i 57 Dumy ukraińskie Śląska rzeźba ludowa "Łódzkie Studia Etnograficzne", t. 15 Dzieła wszystkie O. Kolberga', t. 51 Razem 1973 1. 2. 1974 3. 4. 5. 1975 2. 3. 4. 25 30 14 12 . 64.099 120.887 17.439 20.415 10.054 175.313 1.671.048 --------' 44 ---- ---- 181.886 ł 58.226 108.042 126.175 832.874 54.254 60.644 32.707 62.850 124.409 Razem 1975 103 1.351.798 339.149 387 4.430.049 1.082.220 Ogółem 1973-1975 ------------ __ .-.' ._--- --_ .. ".' -.,. ---- ----_._---------- --- --,,- -------.------_ ---- 5 , Podane nakłady działalności DWOK dotyczą zarówno efektywnie ukazujących się drukiem poszczególnych pozycji wydawniczych, jak i dalszych pozycji pozostających w opracowaniu. zaliczkowanych od lat z tytułu honorariów i silą rzeczy wpływających na wyższe koszty w latach sprawozdawczych. 210.423 202.903 164.783 673.689 _ .. 6.822 5.618 8.890 12.058 6.104 20.871 408.207 ---- 125 -_ .._-30 30 13 30 "-- 1.407.203 -. "Literatura Ludowa", z. 6/1974, 1-5/1975 "Lud", t. 59 "Łódzkie Studia Etnograficzne", t. 17 Dzieła wszystkie O. Kolberga", t. 61 Razem 1974 1. 204.672 325.822 71.314 132.640 61.044 875.606 159 "Literatura Ludowa", z. 1-5 "Lud", t. 58 Wid opołska "Łódzkie Studia Etnograficzne", t. 16 Dzieła wszystkie O. Kolberga6, t. 49 Koszt I ark. -----"._------------.- --_._._---- 1. W tym honoraria -- 7.275 5.274 7.744 10.514 18.929 334.864 ..... ,-,-----_._. 76.276 86.314 89.271 87.288 7.014 6.763 12.675 22.456 �340 KRONIKA Należy wspomnieć o ukazaniu się drukiem w lipcu 1976 "Ludu" t. 60, co zwiększyło wykonanie działalności wydawniczej Zarządu Gł. o dalsze 150 tys. zł. Wykorzystanie rodzajowe funduszów przedstawia załączona tabela (s. 340). Porównanie planów rocznych z wykonaniem wskazuje na znaczne oszczędności finansowe przy jednoczesnym wykonaniu zadań rzeczowych. Na podkreślenie zasługuje fakt, iż pozycje limitowane, jak płace, fundusz bezosobowy oraz honoraria i delegacje, pozostają w zasadzie na niezmienionym poziomie. Wysokie nakłady wydawnicze mogły być dokonane dzięki zwiększonej w 1975 r. dotacji Polskiej Akademii Nauk na pozycje: działalność Zarządu Gl. i Redakcji DWOK. Należy zaznaczyć, że niektóre pozycje ukazały się dzięki pomocy finansowej udzielonej Towarzystwu z zewnątrz. Nakłady na pozycje wydawnicze zakończone w latach 1973-1975 ilustruje załączona tabela (s. 341). W I półroczu 1976 ukazały się drukiem dalsze pozycje wydawnicze, mianowicie: 1. Katalog 2. FoLkLor robotno Łodzi Razem 2 ark., koszt. całko 17.149 w tym honor. 5.575 71.211 16 ., 154.290 " " 171.439 76.786 18 ark. Obok akcji wydawniczej Zarządu, Oddziały Towarzystwa prowadziły w okresie sprawozdawczym akcje badawcze. Jednakże tylko badania Oddziału Łódzkiego były finansowane i zlecane bezpośrednio temu Oddziałowi (badania w Bełchatowskiem. i Bytowskiem). W 1974 r. szczegółową kontrolę działalności PTL za okres od l lipca 1971 do 30 czerwca 1974 r. przeprowadziła inspektor PAN, mgr Zofia Jaszczołt. Kontrola wykazała znaczną poprawę organizacji pracy, ewidencji, sprawozdawczości i gospodarki finansowej Towarzystwa, zwróciła też uwagę na potrzebę zlikwidowania zaległości w opłacie składek członkowskich oraz zmniejszenie zapasu wydawnictw. Kontrole statutowe Głównej Komisji Rewizyjnej, o których już była mowa, stwierdzały pewne usterki formalne w dokumentacji finansowej nadesłanej z Oddziałów oraz również mocno akcentowały nadmierne zapasy magazynowe i zaległe składki członkowskie. Periodyczne kontrole terenowych władz finansowych, ZUS i PZU nie stwierdziły uchybień. Zalecenia pokontrolne zostały w znacznej części wykonane, pozostałe, jak np. uregulowanie składek członkowskich lub upłynnienie zapasów magazynowych, są w trakcie realizacji. Na zakończenie sprawozdania finansowego należy podkreślić, że dzięki uzyskanej w 1975 r., w wyniku specjalnych starań, dodatkowej dotacji na pokrycie zadłużenia wynikłego ze wzrostu kosztów poligraficznych, Towarzystwo nasze po raz pierwszy od 9 lat znajduje się w korzystnej sytuacji finansowej. Należałoby • tę szansę w pełni wykorzystać poszerzając maksymalnie nasz zakres działalności. Bronisława Jaworska �341 KRONIKA RAMOWY PLAN PRACY POLSKIEGO NA LATA TOWARZYSTWA 1976-1980 LUDOZNAWCZEGO Działalność PTL prowadzona jest w dwóch głównych pionach organizacyjnych: - poczynania kierowane bezpośrednio przez Zarząd Główny oraz powoływane przy nim sekcje specjalistyczne; - działania podejmowane z inicjatywy poszczególnych Oddziałów według planów przystosowanych do potrzeb i właściwości poszczególnych środowisk. L Plan pracy Zarządu Głównego Towarzystwo stawia sobie za cel w pierwszym rzędzie wymianę poglądów, osiągnięć oraz doświadczeń różnych środowisk naukowych, skupiających etnografów i specjalistów z dziedzin pokrewnych (folklorystów, muzeologów itp.), jak również zaktywizowanie członków i sympatyków Oddziałów terenowych przez włączenie ich do prac badawczych, które w miarę możności będą ukierunkowywane przez potrzeby ogólnopolskich planów naukowych z perspektywą włączenia PTL do badań węzłowych czy międzyresortowych. A. Szczegółowy plan pracy w zakresie prac badawczych przewiduje: 1) Akcję szkolenia przyszłych korespondentów terenowych PTL zbierających informacje dla potrzeb konkretnych opracowań naukowych związanych jak było przewidziane wyżej z ogólnopolskim pięcioletnim planem badań naukowych. W ramach tej akcji przewidujemy: a) w latach 1976-1977 zorganizowanie ogólnopolskiej sieci korespondentów; b) organizowanie dla korespondentów co 2 lata sesji szkoleniowej z wykładami. O ile uzyskalibyśmy fundusze na ten cel ,od koordynatora tematu węzłowego, pierwsza sesja zostałaby zorganizowana już w końcu 1976 r.; c) przygotowanie i rozprowadzanie kwestionariuszy badawczych, opracowywanie wyników badań. 2) Rozwijanie działalności Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi (uruchomionego w 1968 r.): a) doskonalenie naukowych metod pracy Ośrodka (problematyka klasyfikacji i systematyki zasobów); b) organizowanie na zlecenie Komitetu Nauk Etnologicznych PAN prac nad bibliografią bieżącą etnografii polskiej i wyborami bibliograficznymi dla bibliografii międzynarodowych; c) rozwijanie działalności usługowej, pomoc w przygotowywaniu ekspertyz w dziedzinie etnografii; d) gromadzenie dalszej dokumentacji życia naukowego i folklorystycznych poczynań organizacyjnych, 3) Gromadzenie i opracowywanie księgozbioru Biblioteki Centralnej PTL. B. Upowszechnianie osiągnięć etnografii polskiej w kraju i za granicą oraz dokształcanie kadry etnograficznej. 1) Przygotowywanie dorocznych sesji naukowych z okazji Walnych Zgromadzeń Delegatów PTL: 1976 - sesja w Krakowie poświęcona kulturze ludowej ziemi krakowskiej; 1977-1980 - coroczne sesje połączone z Walnymi Zgromadzeniami Delegatów; tematyka uzależniona będzie od decyzji podjętych, zgodnie ze statutem, na kolejnych Walnych Zgromadzeniach Delegatów. �3-!2 KRONIKA 2) Organizowanie sesji naukowych okolicznościowych i tematycznych, m. in. w latach 1977 i 1979 VII i VIII sesje amery'kanistyczne Sekcji amerykanistycznej PTL w Poznaniu (kier. nauk. prof. dr M. Frankowska). 3) Współpraca z bratnimi towarzystwami ludoznawczymi w krajach demokracji ludowej, ze Słowackim Towarzystwem Ludoznawczym w ramach dwustronnej umowy o współpracy. 4) Propagowanie czynnego udziału etnografów polskich w poczynaniach zagranicznych. 5) Prowadzenie akcji wydawniczej (wg planów omówionych wyżej). II. P l a n p r a cy O d d z i a łów W planach działalności Oddziałów istnieją różne kierunki, przy czym zaznaczyć należy, że dokonanie podziału dziedzin działalności, jaki zastosowano w planie Zarządu, jest trudne do przeprowadzenia z uwagi na zróżnicowany charakter środowisk, w których Oddziały pracują. Generalnie przewidują one: 1) Badania naukowe nad kulturą ludową regionu, powiązane z działaniem na rzecz ochrony zabytków, organizowaniem "izb pamiątek", małych skansenów in situ w powiązaniu z szeregiem instytucji kulturalnych działających w tym samym regionie. Ponadto Oddziały włączą się z czynną pomocą przy organizowaniu sieci koresponden tów. 2) Realizowanie opracowań popularnonaukowych, takich jak informatory, katalogi, foldery, przewodniki i inne wydawnictwa okolicznościowe - materiały ze zjazdów, konferencji lokalnych itp. Wydawnictwo stałe posiada jedynie Oddział Łódzki ("Łódzkie Studia Etnograficzne"), pozostałe Oddziały będą korzystać z wszelkich dostępnych dla nich wydawnictw lokalnych i ogólnopolskich. 3) Organizowanie odczytów: a) dla członków PTL samokształceniowych, b) popularnonaukowych, samodzielnie lub we współpracy z takimi instytucjami, jak domy kultury, PTTK, PPK-"Ruch" oraz towarzystwa regionalne, zakłady pracy, uczelnie itp. 4) Organizowanie sesji bądź seminanow naukowych poświęconych zagadnieniom kultury regionu, na terenie którego Oddział działa, zwykle w powiązaniu z różnego rodzaju "dniami", festiwalami itp. 5) Pomoc w organizowaniu wystaw sztuki ludowej, konkursów, festiwali itp. Opieka nad twórcami ludowymi. 6) Prace w kołach zainteresowań. INFORMACJA O DZIAŁALNOSCI ODDZIAŁOW ODDZIAL PTL W LATACH 1973-1976 GDAŃSKI W okresie sprawozdawczym Oddział liczył 16 członków. W skład Zarządu wchodzili: dr L. Malicki - prezes, mgr T. Sadkowski - wiceprezes, mgr K. Szałaśna sekretarz, mgr E. Szymroszczyk skarbnik. Komisja Rewizyjna: red. T. Bolduan - przewodniczący, mgr M. Halicka i mgr E. Went - członkowie. Zarząd odbył 17 posiedzeń, Oddział 6 zebrań, w tym 1 wyborcze; 3 zebrania odbyła Komisja Rewizyjna. Na plenarnych zebraniach członków Oddziału wygło- �KRONIKA 343 szono następujące referaty na temat skansenów oraz muzealnictwa na Pomorzu Gdańskim: dr L. Malicki, Węgierski skansen etnograficzny w Szentendre; mgr B. Malinowski, Skanseny fińskie i sztokholmski; mgr B. Wieczorek, Koncepcja nowej wystawy etnograficznej w Muzeum Kaszubskim w Kartuzach; mgr T. Lasowa, Wystawy etnograficzne w Muzeum Regionalnym w Pucku. Dwa spotkania członków odbyły się w ośrodkach muzealnych w Kartuzach i Pucku i były połączone ze zwiedzeniem wystaw, przeglądem prac inwentaryzacyjnych, oceną krytyczną działalności i udzieleniem rad dotyczących ukierunkowania rozwoju placówek. Goszczono także w Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie. Zaznajomiono się i dyskutowano nad aktualnymi planami wystawienniczymi, w których dominuje urządzenie skansenu w zabytkowej chacie rybackiej w Nadolu nad jeziorem Zarnowieckim oraz planami naukowymi i wydawniczo-oświatowymi tej rozwijającej się placówki. Ponadto w ramach akcji popularyzacyjnej mgr H. Sampławska: wygłosiła szereg referatów z zakresu kultury ludowej Pomorza Historia i kultura ludowa Dolnego Powiśla referat w Liceum Ogólnokształcącym w Kwidzynie, Zwyczaje i obrzędy weselne w Klubie Seniora przy PDK w Kwidzynie, Sztuka ludowa Pomorza Gdańskiego w Muzeum w Grudziądzu, Zwyczaje wiosenne na Pomo-rzu w Powiatowej Bibliotece w Kwidzynie, Sztuka ludowa Dolnego Powiśla w Klubie Pomerania, Obrzędy doroczne na Pomorzu - w Domu Spokojnej Starości w Kwidzynie. Zywc kontakty podtrzymywano także z Towarzystwem "Pax", dla którego dr L. Malicki przygotował bogato ilustrowany odczyt pt. Kaszubski rok obrzędowy, \\ ygłoszony w Klubie Domu Kultury w Pucku. Impreza była połączona z udaną sprzedażą wydawnictwa "Sztuka ludowa na Pomorzu Gdańskim". Oddział Gdański współpracował z wieloma instytucjami. Zorganizował dwa "Poranki folklorystyczne" w Pałacu Opatów w Oliwie, prezentując publiczności 10 lutego 1974 r. Regionalny Zespół Tancerzy przy Powiatowym Domu Kultury w Kościerzynie oraz Kapelę Ludową Cirockich i 12 maja 1974 r. Ludowy Zespół Dramatyczny z Gnieżdżewa z przedstawieniem pt. Deguse (dyngus). Współpracowano z miejscową Jednostką Wojskową w Oliwie podczas Zlotu Wojskowych Grup PTTK, oprowadzając po wystawach etnograficznych 500 osób (K. Szałaśna). Przeprowadzono szkolenie z zakresu kultury ludowej Pomorza dla 30 osób na kursie przewodników PTTK. M. Buczkawska i T. Sadkowski wzięli udział w organizowaniu niektórych imprez "Jarmarku Wdzydzkiego" (20-22 lipca 1974 r.). M. Halicka brała udział w organizacji stoisk twórców ludowych i wystawy "Współczesnej sztuki ludowej" na gdańskim "Jarmarku Dominikańskim" (3-18 sierpnia 1974 r.). Prócz tego K. Szałaśna i E. Szymroszczyk współpracowały stale z Regionalnym Biurem Sprzedaży "Cepelia" w Gdyni i Art-Regionem w Sopocie, biorąc udział w komisjach kwalifikacyjnych. K. Szałaśna przygotowała wystawę czasową pL "Współczesna sztuka ludowa woj. Gdańskiego" przeznaczoną do Warny (Bułgaria) na tamtejsze "Dni Gdańska" i opracowała folder ilustrowany do tej wystawy, L. Malicki, współpracując z badawczą organizacją dla europejskiego rybołówstwa tradycyjnego, opracował na międzynarodową konferencję w Baja (Węgry) referat bogato ilustrowany pt. Fischereigerate in den Museen zu Gdańsk i brał czynny udział w tej konferencji. W 1973 roku ukazała się w druku ilustrowana praca L. Malickiego pt. Kociewska sztuka ludowa (nakład Muzeum Narodowego w Gdańsku, 2 000 egzemplarzy), a w 1974 roku opracował do druku ilustrowany artykuł pL Węgierski skansen etnograficzny Szentendre. Księgozbiór Oddziału powiększył się i liczy obecnie 208 tomów. �344 KRONIKA ODDZIAŁ KIELECKI Oddział Kielecki liczy obecnie 10 członków. Wskutek rozpadnięcia się Zarządu w 1972 r. Oddział w okresie 'sprawozdawczym nie prowadził praktycznie żadnej działalności. Na posiedzeniu plenarnym członków Oddziału w dniu 19 grudnia 1975 r. wybrano nowy Zarząd w następującym składzie: prezes - mgr B. Erber, wiceprezes mgr A. Szura, sekretarz - B. Dzierżek, skarbnik mgr J. Skotnicka. Komisja Rewizyjna: mgr A. Dobrowolska, T. Gajda. Nowowybrany Zarząd przedstawił propozycję planu działalności Oddziału na rok 1976: - zwerbowanie członków Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w środowiskach interesujących się zagadnieniami kultury ludowej (Wyższa Szkoła Pedagogiczna, Związek Harcerstwa Polskiego, Socjalistyczny Związek Młodzieży Wiejskiej, nauczycielstwo, kolekcjonerzy, Koła Gospodyń Wiejskich, środowisko dziennikarskie itp.); - organizowanie raz w miesiącu zebrań Zarządu Oddziału; - prelekcje w jednym lub kilku wybranych Gminnych Ośrodkach Kultury w ramach programu "Studium Wiedzy o Regionie"; - współpraca i opieka merytoryczna nad projektowanym w Chałupkach koło Kielc muzeum - izbą pamiątek, ilustrującą historię garncarstwa w Chałupkach, oraz nawiązanie kontaktów z wieloma instytucjami w Kielcach w celu szerzenia wiedzy o kulturze ludowej. Podczas dyskusji zwrócono Zarządowi uwagę, by poczynił próby mające na celu zwiększenie w "Cepelii" asortymentu prezentującego region, by gromadzić materiały folklorystyczne do następnego zeszytu "Literatury Ludowej", nawiązać kontakt z "Ruchem" i ZSMW w sprawie możliwości zorganizowania wystawy objazdowej w klubach "Ruchu". ODDZIAL KOSZALIŃSKI Oddział liczy 18 członków (w tym 12 etnografów oraz artysta plastyk, działacz polityczny, literat, dziennikarz, konserwator zabytków i historyk sztuki). W skład Zarządu Oddziału wchodzą: prezes mgr Z. Szulc, sekretarz mgr A. Mosiewicz, skarbnik - mgr U. Dalska. W latach 1973-1975 odbywały się raz na dwa miesiące zebrania ogólne (brak sprawozdania z działalności Oddziału za rok 1975/1976) z określoną tematyką, w których uczestniczyły także osoby zaproszone. Tematycznie zebrania ogólne stanowiły najczęściej forum do dyskusji nad przygotowanymi tematami członków Oddziału, a także nad zagadnieniami etnograficznymi prezentowanymi przez przedstawicieli ośrodków naukowych spoza województwa. Rozważano możliwości bardziej wszechstronnej działalności na rzecz ochrony za bytkowcgo budownici wa wiejskiego. Omawiano formy współpracy z organizacjami i instytucjami społeczno-kulturalnymi w dziedzinie upowszechniania problematyki PTL. Odbyło ~ię spotkanie członków PTL z dr W. Błaszkowskim na temat haftu kaszubskiego. W ramach akcji popularyzacyjnej w okresie sprawozdawczym odbyły się 44 spotkania o następującej tematyce: Przemiany w kulturze wsi koszalir!skiej pod wpływem turystyki S. Górny; Dawna sztuka ludowa na Pomorzu Srodkowym H. Ostrowska-Wójcik; Rola organizacji młodzieżowej w kształtowaniu nowoczesnego kulturowego oblicza wsi E. Małyga; Kultura ludowa ludności rodzimej na Pomorzu Zachodnim H. Soja; Pomorze Zachodnie w etnografii niemieckiej H. Soja; Zabytki budownictwa ludowego, ich ochrona na Pomorzu �KRONIKA 345 J. Sienkiewicz, U. Dalska; Legendy i baśnie koszalińskie G. Bojar-Fijałkowski. Oddział w Koszalinie ma stały kontakt z Państwowym Ogniskiem Kultury Plastycznej, z Wojewódzkim Domem Kultury i z ZO ZSMW w Koszalinie, w wyniku czego została przeprowadzona szeroka penetracja środowiska wiejskiego w zakresie stanu liczebnego twórców ludowych oraz twórców-amatorów uprawiających rękodzieło ludowe i artystyczne. Wykorzystując kontakty z miejscową prasą ("Głos Koszaliński", "Pobrzeże") członkowie PTL publikują w miarę możliwości artykuły dotyczące problematyki PTL (S. Górny, Z. Szulc, G. Bojar-Fijałkowski). Oddział prowadzi działalność badawczą. Jedenastu członków PTL w oparciu o Ośrodek Naukowo-Badawczy w Koszalinie oraz Katedrę Etnografii DAM w Poznaniu prowadzi tematyczne badania związane z terenem woj. koszalińskiego. Sześciu członków uczęszcza na seminaria doktorskie. Prowadząc badania nad określonymi tematami członkowie ci równocześnie publikują swoje dotychczasowe wyniki: K. Wołos, Zmiany w obrzędowości weselnej na tle zmian modelu małżeństwa i rodziny na wsi koszalińskiej po 1945 r.; H. Ostrowska-Wójcik, Dawna sztuka ludowa na Pomorzu Srodkowym; Z. Szulc, Twórczość ludowa i pamiątkarska Zachodnim w woj. koszalińskim. Oddział PTL VI Koszalinie był współautorem II Jarmarku Folklorystycznego w Bytowie i XII Konkursu twórczości pamiątkarskiej i wytworów ludowych. Współuczestnicząc w tych imprezach i innych inicjatywach, Oddział mógł, w oparciu o pełniejsze rozeznanie, lepiej oddziaływać na właściwe instytucje zobowiązane do świadczenia pomocy w zakresie opieki nad twórczością ludową i ochrony zabytków etnograficznych. ODDZIAL KRAKOWSKI W ciągu 3 lat przyjęto deklaracje członkowskie od 27 osób. Po weryfikacji członków, stan obecny Oddziału wynosi 77 osób. Skład Zarządu Oddziału jest następujący: prezes - dr A. Kowalska-Lewicka, wiceprezes mgr H. Szewczykowa, sekretarz - dr E. Fryś-Pietraszkowa. Członkowie Zarządu: prof. dr R. Reinfuss, mgr T. Gustab-Skorusa. Komisja Rewizyjna: mgr Z. Reinfuss, mgr M. Gołuchowska-Zachorowska, dr Z. Szromba-Rysowa. W okresic sprawozdawczym odbyło się 9 zebrań Zarządu Oddziału oraz 8 otwartych zebrań naukowych, na których wystąpili prelegenci krajowi i zagraniczni z odczytami na temat kultury krajów europejskich i pozaeuropejskich: lon Vladutiu z Rumunii wygłosił odczyt pt. Współczesne badania etnograficzne nad przemysłem artystycznym w Rumunii; Nils Bringeus ze Szwecji - Etnologia szwedzka; prof. M. Gavazzi Losy zadrug Słowian południowych; B. Małkin - Indianie Urubu oraz Wrażenia z podróży na wyspę Dominikanę; M. Żornecka TU71ce ludowe w ZSRR; inż. S. Makowiecki - Bogactwo folkloru Hiszpanii; inż. A. KrzanoV/ski - Wrażenia z podróży do Peru. Dużym osiągnięciem Krakowskiego Oddziału było zorganizowanie wspólnie z Muzeum Etnograficznym trzech ogólnopolskich sesji naukowych: w 1973 r. sesję poświqconą kulturze starożytnego Peru, połączoną z wystawą, na którą złożyły się eksponaty zarówno ze zbiorów Muzeum Archeologicznego, jak i ze zbiorów prywatnych Romy i Andrzeja Krzanowskich; w 1974 r. - sesję naukową poświęconą zagadnieniu stroju ludowego, a w 1975 r. sesję naukową poświęconą zagadnieniom magii i czarownictwa. Na sesjach wielu członków Oddziału Krakowskiego wygłosiło referaty: prof. dr J. Klimaszewska - Teoria magH w etnologii; prof. �KRONIKA dr R. Reinfuss - Postać znachora w kulturze ludowej Łemków; dr A. KowalskaLewicka - Bacowie i czarownicy Bes~cidu Sądeckiego; mgr H. Szewczykowa -Tezauryzacja stroju ludowego; dr J. Kamocki - Wpływ mundurów wojskowych na strój ludowy; mgr A. Tyszko - Grafika polska XIX wieku jako źródło do badań nad strojem ludowym; mgr A. Mleczko - Kultury starożytnego Peru w świetle najnowszych badań; mgr K. Turlik - Ceramika staroperuwiańska i jej rola w życiu ówczesnych Indian; mgr R. i A. Krzanowscy - Próba porównania dawnej i współczesnej ceramiki peruwiańskiej; mgr Z. Tabasz - Kolekcja zablltków staroperuwiańskich w zbiorach Muzeum Archeologicznego w Krakowie. W sesjach uczestniczyło wielu specjalistów danej problematyki reprezentujących szereg ośrodków naukowych. Materiały z sesji ogłasza się drukiem. W 1974 r. ukazał się tom zawierający materiały z sesji poświęconej pożywieniu ludowemu, wydany przez Oddział Krakowski wspólnie z Muzeum Etnograficznym w Krakowie. W 1974 r. Oddział nawiązał ścisłą współpracę z powstałą w Krakowie Radą Towarzystw Społeczno-Kulturalnych, mającą na celu koordynację działalności wszystkich tfilgo typu towarzystw na terenie Krakowa. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze wzięło udział w zorganizowanej przez Radę wystawie mającej na celu przedstawienie dorobku wszystkich towarzystw działających w Krakowie na przestrzeni ostatniego 3D-lecia. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze miało na powyższej wystawie oddzielną gablotę. Niezależnie od tego Oddział zorganizował spotkanie Zarządu z prezesem Rady, mające na celu zorientowanie Rady o charakterze i profilu Polskie~o Towarzystwa Ludoznawczego. Oddział kontynuował nadal kolportaż wydawnictw PTL. W 1976 r. Oddział Krakowski skoncentrował się w poważnym stopniu na pracach przygotowawczych do Walnego Zgromadzenia. ODDZIAL LUBELSKI Aktualny stan członków Oddziału wynosi 29 osób. W okresie sprawozdawczym przyjęto 2 nowych członków. Skład Zarządu Oddziału jest następujący: prezes dr K. Marczak, wiceprezes - H. Babinicz, sekretarz - mgr J. Babinicz, skarbnik - mgr R. Schreiter; mgr L lskrzycka i mgr A. Bełz - członkowie. Skład Komisji Rewizyjnej: przewodniczący - E. Kępa, członkowie dr F. Olesiejuk i mgr A. Gauda. W okresie sprawozdawczym ·odbyły się 22 posiedzenia Zarządu, które poświęcone były omawianiu następujących spraw organizacyjnych: ustalenie programu pracy i poszczególnych zebrań członków Oddziału; organizacja ogólnopolskiego zjazdu PTL; organizacja badań terenowych; typowanie kandydatów do odznaczeń na jubileusz aD-lecia PTL oraz do nagrody im. Oskara Kolberga. Ponadto odbyło się ogółem 15 zebrań członków Oddziału. Pięć zebrań miało charakter organizacyjny. Omawiane na nich były sprawy związane z organizowaniem Ogólnopolskiego Zjazdu PTL, przygotowaniem badań terenowych. Na dziewięciu zebraniach wygłoszone były odczyty połączone z dyskusją na następujące tematy: Ośrodek garncarski w Baranowie S. Dados; Od obrzędu do teatru J. Zięba; Okólniki urzędowskie E. Kępa; Wesele ukraińskie na Podlasiu J. 19natiuk; Pasterze Arumuni koczujący na półwyspie Bałkańskim J. Petera; Kultura ludowa Albanii J. Petera; Trzej regionaliści podlascy w końcu XIX i XX wieku A. Oleszczuk; Stan badań nad mieszkalnym wnętrzem ludowym �KRONIKA 347 na Lubelszczyźnie - K. Marczak; Ludowe wnętrze mieszkalne na LubelszczyźnieK. Marczak. Jedno zebranie członków poświęcone było 30-leciu Oddziału Lubelskiego PTL. Na zebraniu Prezes K. Marczak przedstawiła historię Oddziału. Jedną z podstawowych form działalności Oddziału w wymienionym okresie było popularyzowanie wiedzy o kulturze ludowej regionu Lubelskiego. W ramach tego, oprócz wygłaszania odczytów na zebraniach członków Oddziału, odbyto 31 prelekcji dla: przewodników PTTK w Lublinie i Zamościu, nauczycieli, regionalistów, dziennikarzy, Regionalnej- Pracowni Krajoznawczej w Lublinie, młodzieży szkół zawodowych, domów kultury. Ważnym wydarzeniem w okresie sprawozdawczym było zorganizowanie w Lublinie po raz pierwszy w historii Oddziału w czerwcu 1973 r. Ogólnopolskiego Zjazdu członków PTL. W roku 1975 Oddział wystąpił z inicjatywą zorganizowania na tercnie przyszłego Zagłębia Węglowego na Lubelszczyżnie kompleksowych etnograficznych badań terenowych. Projekt ten został w pełni poparty przez Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Lublinie, który na ten cel przeznacza corocznie specjalne fundusze. Odbyły się dotychczas dwa etapy badań: pierwsze w październiku 1975 r., a drugie w marcu bieżącego roku. Na te badania Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego przeznaczył około 120000 tys. zł - przekazując je Muzeum Okręgowemu do rozliczenia. Nawiązana została również ścisła współpraca z Muzeum Okręgowym w Lublinie, Muzeum Wsi Lubelskiej i Stowarzyszeniem Twórców Ludowych. W badaniach brało udział 18 osób. Ogółem przebadano 42 wsie. Tematyka badań dotyczyła problematyki kultury materialnej, społecznej i duchowej. Do osiągnięć Oddziału w okresie sprawozdawczym, godnych podkreślenia należy zaliczyć również: nawiązanie kontaktu z Biurem Organizacyjnym Festiwalu Folkloru Ziem Górskich, w którym uczestniczyły trzy osoby z Oddziału; uzyskanie odznaczeń dla dwóch zasłużonych członków Oddziału, a mianowicie: Złotej Odznaki za ochronę nad zabytkami - dla Eugenii Dziewulskiej oraz nagrody im. Oskara Kolberga - dla Aleksandra Oleszczuka. Zarząd Oddziału kontynuował sprzedaż wydawnictw PTL. ODDZIAŁ W LAŃCUCIE Oddział liczy 26 członków. W omawianym okresie skupił się na dwóch podstawowych zadaniach: dalszym dokumentowaniu dorobku kultury ludowej łańcuckiego regionu i propagowaniu wartości ogólnopolskiej kultury ludowej, oczywiście z uwzględnieniem kultury ludowej łańcuckiej wsi. W ramach tej działalności Ob. Franciszek Frączak, artysta malarz, członek Oddziału, zebrał i opisał miejsca legendowe łańcuckiego regionu. Oprócz zapisu, temat ten został dodatkowo utrwalony na .taśmie magnetofonowej w formie autentycznej relacji informatorów. Równocześnie wymienione legendy zostały zilustrowane obrazami wykonanymi przez Frączaka techniką temperową. Poza tym F. Frączak w swojej twórczości malarskiej zrealizował duży cykl obrazów, głównie olejnych i akwarel, tematycznie poświęconych kulturze ludowej łańcuckiego regionu, między innymi wyglądowi wnętrz mieszkalnych dawnych chat, różnym odmianom miejscowego stroju ludowego, zwyczajom i obrzędom, przede wszystkim weselnym. Z obrazów tych zorganizowane zostały poglądowe wystawy, z którymi Frączak wyjeżdżał do wielu miejscowości b. powiatu łańcuckiego i województwa rzeszowskiego. Wystawy łączone były z odpowiednimi prelekcjami folklorystycznymi, wygłaszanymi przez autora. �348 KRONIKA Ponadto członkowie Oddziału wyglosili szereg odczytów w placówkach kulturalno-oświatowych, klubach, świetlicach i szkołach średnich. Tematem odczytów była kultura ludowa ogólnopolska i lokalna. Poza tym w Gminnym Ośrodku Kultury w Białobrzegach zorganiwwane zostało Studium Wiedzy o Regionie. Studium w całości poświęcone było kulturze ludowej Polski i regionu łańcuckiego. Studium w środowisku wzbudziło duże zainteresowanie. Finansował je Gminny Ośrodek Kultury, współorganizator Studium. Członkowie Oddziału brali także udział w obcych imprezach folklorystycznych, między innymi: w seminarium poświęconym magii i czarownictwu w kulturze ludowej, Kraków 15-16 listopada 1975 r., w II Międzywojewódzkim Konkursie połączonym z konferencją folklorystyczną pod nazwą "Praca w obrzędach i zwyczajach ludowych" - Rzeszów 22-24 listopada 1975 r., w Ogólnopolskim Sympozjum na temat: "Kowalstwo wiejskie jako przedmiot zainteresowań etnograficznych" - Częstochowa 22-23 maja 1976 r. W okresie sprawozdawczym praca Oddziału skupiała się również na: - podtrzymywaniu żywotności wesel wiejskich; zostało wznowione Wesele budziańskie i Wesele wolańskie. Wesele budziańskie pokazane zostało 10 razy, między innymi w Budach Łańcuckich, Markowej, Żołyni. Wesele wolańskie występowało między innymi w gminie Białobrzegi w ramach uroczystości dożynkowych. Występy tych wesel cieszyły się ogromnym zainteresowaniem i frekwencją. Działacz ludowy, twórca Wesela budziańsldego, członek Oddziału, opracował wspomnienia ze swego życia. Wspomnienia te zawierają również ciekawy materiał etnograficzny. - zbieraniu materiałów biograficznych do monografii o pisarzach ludowych łańcuckiego regionu. Łańcucki Oddział poczynił nadto starania mające na celu uruchomienie Muzeum Regionalnego w Łańcucie (zebrano już bogaty materiał etnograficzny) oraz odtworzenie kilku podstawowych odmian stroju ludowego. ODDZIAL LODZKI W okresie sprawozdawczym liczba członków Oddziału Łódzkiego wzrosła o 32 osoby (są to członkowie Koła Miłośników Folkloru Łódzkiego) i obecnie Oddział liczy 91 członków. Zarząd Oddziału pracował w następującym składzie: prezes doc. dr hab. J. Kucharska, wiceprezes mgr Z. Neymanowa, sekretarz mgr B. Żłobicka, skarbnik - mgr 1. Lechowa. Realizując cele i zadania statutowe Oddział skoncentrował się na zagadnieniach związanych z etnograficznymi badaniami terenowymi, wydawniciwem "Łódzkich Studiów Etnograficznych" i akcją popularyzacyjną. Rozpoczęto i przez cały okres kontynuowano etnograficzne badania terenowe nad procesem kształtowania się świadomości społecznej Kaszubów Bytowskich, pod merytorycznym kierownictwem doc. dr hab. Jadwigi Kucharskiej. W badaniach na przełomie lutego i marca 1975 r. brało udział 18 osób. W czierech wsiach w okolicy Bytowa (Studzienice, Kłączno, Płotowo, Osłowa Dąbrowa) badano siosunek mieszkańców tych wsi do przeszłości (historii) własnej wsi, parafii, regionu, przywiązanie do mowy kaszubskiej oraz stosunek do zagadnień wiary i religii. W drugim terminie od 27 czerwca do 10 lipca 1975 10-cio osobowa grupa prowadziła w tych samych wsiach badania na inny temat. Przedmiotem badań była rodzina kaszubska jako obiekt i podmiot procesów etnicznych (konsolidacji, asymilacji i iniegracji). W badaniach dążono do poznania różnych okoliczności (służba wojskowa, wyjazdy do pracy, małżeństwa mieszane, kontakty rodzinno-towarzy- �KRONIKA 3·19 skie) sprzyjających nawiązywaniu kontaktów z rodzinami kaszubskimi z innych powiatów, z przedstawicielami obcej grupy etnicznej (niemieckiej) oraz z kulturą polską. Po zakończeniu badań przewidywana jest sesja naukowa podsumowująca ich wyniki. Rozpoczęte prace badawcze w b. powiecie bełchatowskim miały charakter dokumentacyjno-inwentaryzacyjny; był to początkowy etap badań zmierzających do zarejestrowania zjawisk kulturowych obrazujących warunki bytowe i podstawy gospodarcze społeczności lokalnej, znajdującej się w zasięgu oddziaływania wielkiej inwestycji przemysłowej. W 1974 r. przeprowadzono uproszczoną inwentaryzację budownictwa mieszkalnego dla 117 obiektów, inwentaryzację wyposażenia wnętrz mieszkalnych w 73 obiektach, uzyskano dokumentację opisową w formie 70 wywiadów terenowych (441 str.), dokumentację fotograficzną (186 zdjęć). Srodki na wyżcj wymienione badania uzyskano z Wydziału Kultury Urzędu Wojewódzkiego przy poparciu Pełnomocnika Wojewody ds. budowy Okręgu Górniczo-Energetycznego w Bełchatowie. Badania na terenie Bełchatowskiego będą kontynuowane w latach następnych. Sprawą wiążącą się ściśle z prowadzeniem w przyszłości badań etnograficznych w zmodyfikowanej formie jest rozpoczęta przez Zarząd Główny PTL akcja werbująca korespondentów terenowych do stałej współpracy z Towarzystwem. Włączając się do tej ogólnopolskiej akcji Oddział poprzez swojego reprezentanta, mgr Zofię Neymanową. przeprowadził rekonesans we wsiach regionu sieradzkiego w celu nawiązania odpowiednich kontaktów. W zakresie działalności wydawniczej stałą pozycją wydawniczą Oddziału Łódzkiego jest rocznik "Łódzkie Studia Etnograficzne". W omawianym okresie wydano drukiem tom XVI i XVII "Łódzkich Studiów Etnograficznych". Tom XVI zawiera materiały z terenu województwa łódzkiego, a t. XVII stanowi compendium informacji n/t działalności naukowo-badawczej, popularyzatorskiej i wydawniczej etnograficznego środowiska naukowego w Łodzi i województwie. Informacje obejmują okres 30-tu lat. Do druku oddany został tom XVIII, w całości poświęcony zagadnieniom polskiej sztuki ludowej ze zwróceniem uwagi na stan wiedzy, prace badawcze i upowszechnienie. Tom ten został sfinansowany przez Związek Rękodzieła Ludowego i Artystycznego "Cepelia". Kolejny przygotowywany tom XIX zawiera etnograficzne opracowanie związane z regionem sieradzkim. W kwietniu 1976 r. wyszło w druku osobne wydawnictwo Folklor robotniczej Łodzi. Pokłosie Konkursu, będące podsumowaniem konkursu, którego głównym inicjatorem i realizatorem był Oddział. Publikacja ta została rozreklamowana wśród instytucji oświatowych. Jedną z form działalności Oddziału jest prowadzona od lat wymiana wydawnictw z 47 instytucjami w kraju i za granicą. Ostatnio nawiązano wymianę z Instytutem Etnografii Uniwersytetu Wiedeńskiego. Innym rodzajem rozpowszechniania wydawnictw etnograficznych (PTL-owskich) jest prowadzona ich sprzedaż w kiosku zlokalizowanym przy Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym w Łodzi. W ramach akcji naukowo-popularyzacyjnej na zebraniach członków Oddziału w okresie 1973-1975 zorganizowano pokaz filmów etnograficznych dotyczących Australii i Oceanii, a wypożyczonych z ambasady RFN w Warszawie, oraz cykl odczytów z przeźroczami poświęcony Kanadzie - jej najdawniejszym mieszkańcom, a także jej sprawom współczesnym. Odczyty te zostały wygłoszone przez prof. Josta z Uniwersytetu w Ottawie. W 1974 r. powstało przy Łódzkim Oddziale PTL wspomniane Koło Miłośników �3flO KRONIKA Folkloru Łódzkiego, którego członkami są w większości uczestnicy zorganizowanego w 1973 r. konkursu na folklor robotniczy Łodzi. Obecnie Koło liczy 34 członków. Założeniem programowym Koła jest utrwalenie folkloru łódzkiego dla potrzeb naukowych poprzez systematyczne gromadzenie materiałów, a także pielęgnowanie i krzewienie folkloru, w związku z czym organizowano różne imprezy o tematyce związanej z Łodzią. W okresie sprawozdawczym odbyły się 32 zebrania Koła, z tego 11 przypada na wieczory wspomnień rodzinnych, 4 na wieczory autorskie osób piszących amatorsko, a będących członkami Koła. Pozostałe zebrania poświęcone były sprawom bieżącym związanym z działalnością Koła. W ramach akcji naukowo-popularyzacyjnej w 1975-1976 r. również wygłoszono szereg odczytów i wykładów. Prof. Karoly Gall z Instytutu Etnografii Uniwersytetu Wiedeńskiego wygłosił na spotkaniach z członkami Oddziału cykl wykładów, których treścią była etnografia krajów alpejskich. Cykl obejmował wykłady o następujących tematach: l) Historia i metody badań regionów etnicznych w Austrii. Wykład był ilustrowany filmem pt. Zwyczaje zapustne na wsi austriackiej; 2) Problematyka i metody badań nad rybołówstwem w Instytucie Etnograficznym w Wiedniu; 3) Pasterstwo w Alpach (wykład ilustrowany filmem o tym samym tytule); 4) Folklor słowny Austrii; 5) Zwyczaje związane z wypasem na halach. Mgr Z. Neymanowa wygłosiła odczyt na temat rzemiosła artystycznego w Towarzystwie Przyjaciół Złoczewa w Złoczewie. Członkowie Oddziału, dr J. Dekowski i B. Wojewódzki, sprawowali merytoryczny patronat i brali czynny udział w pracach nad organizacją Muzeum Regionalnego w Opocznie. ODDZIAŁ W MSZA NIE DOLNEJ Oddział zrzesza 67 członków. W wyniku weryfikacji w okresie sprawozdawczym skreślono 12 członków, pozyskano 47, a 3 osoby zmarły. Skład Zarządu Oddziału przedstawia się następująco: prezes - mgr P. Kaleciak, sekretarz - mgr J. Hanuka, członek - Z. Kmiecik. Oddział urządzał co kwartał jedno plenarne posiedzenie naukowe, na którym członkowie wygłaszali odczyty, referując przeważnie wyniki swych własnych badań. Niektóre referaty były streszczeniem ogólniejszych opracowań etnograficznych w oparciu o literaturę specjalistyczną. Oddział urządzał również wspólne "posiady" z Oddziałem Związku Podhalan w Mszanie Dolnej, gdyż wielu członków PTL jest równocześnie członkami Związku Podhalan. W 1975 r. urządzono uroczystą sesję naukową w IDO-lecie urodzin Władysława Orka na. Zarząd Oddziału brał aktywny udział w organizowaniu Rady Stowarzyszeń i Związków Regionalnych województwa Nowosądeckiego, a prezes Oddziału jest członkiem tejże Rady. Oddział inspiruje i ukierunkowuje działalność naukową swych członków w oparciu o ich osobiste zainteresowania i predylekcje. Oddział wskazuje w miarę możliwości materiały i opracowania źródłowe, wskazuje literaturę i zachęca do własnych badań terenowych. Opracowania zbliżające się do wyczerpania tematu są czytane na posiedzeniach Oddziału i wspólnie dyskutowane. Gotowe artykuły są przygotowywane do druku. Część prac członków Oddziału ukazała się w "Archiwum Etnograficznym" nr 30 w dwu zeszytach zatytułowanych Materiały etnograficzne z powiatu Limanowskiego. Zeszyty te ukazały się dzięki zasiłkom finansowym Wydziału Kultury �351 KRONIKA Powiatowej Rady Narodowej w Limanowej. Ambicją Oddziału jest wydanie dalszych zeszytów "Archiwum Etnograficznego", na które jest duże zamówienie społeczne i czekają przygotowane prace. Członkowie Oddziału popularyzują wiedzę etnograficzną w szkołach i na koloniach letnich, wygłaszają odczyty i pogadanki oraz sprzedają wydawnictwa PTL. Wśród wielu popularyzatorów wyróżniają się: 1) prof. Antoni Górszczyk - honorowy członek PTL, 2) Walenty Gawron - honorowy członek PTL, 3) dr Tadeusz Prus-Wiśniowski działacz TWP, 4) mgr Jan Kapłon działacz PTTK, 5) mgr Julisz Hanuka działacz PTTK i ZHP, 6) artysta Stanisław Ciężalik, 7) mgr Piotr Kaleciak. Działalność naukowo-popularyzatorską członków Oddziału wspiera biblioteka Oddziału obejmująca 275 pozycji bibliograficznych. Bibliotekę prowadzi prezes Oddziału. ODDZIAŁ OPOLSKI Oddział w Opolu liczy 16 osób l. Skład Zarządu Oddziału: prezes - dr S. Michalik, wiceprezes - dr P. Swierc, sekretarz - mgr K. Różanowski, skarbnik mgr K. Skałuba, członek Zarządu - dyr. 1. Kuźniewski. Zarząd odbył 6 zebrań, zorganizowano 1 zebranie członków i 1 zebranie Komisji Rewizyjnej. Kontynuowano dalsze badania i prace naukowo-badawcze oraz zajmowano się zbieraniem folkloru muzycznego Opolszczyzny i materiałów z dziedziny kultury i sztuki ludowej regionu opolskiego, a także gromadzeniem folkloru związanego z powstańcami śląskimi i plebiscytem na Górnym Sląsku. Kontynuowano prace w Zespole Wojewódzkim ds. realizacji programu "Kultura ludowa - dobrem narodu". Popularyzację wiedzy ludoznawczej prowadzono w różnych środowiskach, w szczególności wśród młodzieży. Referaty przy większej frekwencji wygłosili: dr P. Swierc - Z badań nad folklorem Sląska Opolskiego, doc. dr A. Dygacz Rzeka Odra w pieśniach ludowych (z ilustracją muzyczną), mgr K. Różanowski Folklor polski dr S. Michalik w zasobach - Z badań akt Wojewódzkiego Archiwum Państwowego w Opolu, dyr. I. Kuźniewski Pieśni ludowe miasta Opola. Wygłoszono nadto 7 pogadanek o tematyce ludoznawczej. Członek Oddziału, doc. dr A. Dygacz, kontynuował swoje wystąpienia w TV propagując folklor muzyczny. W okresie sprawozdawczym nie prowadzono działalności wydawniczej i wymiany wydawnictw. Księgozbiór Oddziału powiększył się tylko o pozycje otrzymane z Zarządu Głównego. nad folklorem ODDZIAŁ w przyrodzie; POZNAŃSKI Aktualnie Oddział liczy 76 członków, w tym kilku honorowych. Zarząd Oddziału w składzie: dr S. Błaszczyk - przewodniczący, prof. dr F. Wokroj - wiceprzewodniczący, dr B. Linette - wiceprzewodniczący, mgr D.' Penkala sekretarz, mgr G. Skalski - skarbnik, prof. dr M. Frankowska, prof. dr J. Burszta - członkowie, został wybrany na walnym zebraniu Oddziału w dniu 15 maja 1973 r. Członkowie Zarządu pełnili swe funkcje bez zmian przez cały okres kadencji. W skład Komisji Rewizyjnej wchodzili: mgr M. Tarko, mgr A. Pawlak i dr S. Chmielowski. 1 Dane gprawozdawcze obejmują wozdania za okres 1975----1976. dzialalność Oddzialu tylko za lata 1973-1974. Brak Sp,'ł- �352 KRONIKA W okresie sprawozdawczym odbyło się 11 zebrań Zarządu i 10 zebrań plenarnych Oddziału połączonych z ·prelekcjami. Tematyka większości wykładów dotyczyła zagadnień kultur pozaeuropejskich: prof. dr hab. M. Frankowska Indianie i ich kultura w dzisiejszym Meksyku, dr A. Posern-Zieliński - Mormoni jako grupa etniczna w amerykańskim społeczeństwie pluralistycznym, mgr Lubaczewski - Wrażenia z podróży do Indii - cz. 1 i 2, doc. dr hab. Z. Jasiewicz Chorezm. Dzieje i tradycyjna kultura ludowa, J. Petrus Afganistan przeszłość i teraźniejszość, mgr P. Klafkowski - Tybet i Tybetańczycy. Dzieje i współczesna kultura. Zarząd Oddziału współuczestniczył z Komisją Etnograficzną Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w zorganizowaniu wykładu doc. dr Srebricy Kneżević z Jugosławii pt. Etnologia w Serbii. Organizacja, kształcenie, prace badawcze. Z odczytami Etnografia w Jugosławii występował prof. dr P. Vlachović z Belgradu. Oddział udzielił pomocy finansowej Komitetowi Organizacyjnemu V Seminarium Amerykanistycznego w kwietniu 1974 r. Udzielił również dotacji pieniężnej i wziął czynny udział w organizacji sesji redakcyjnych "Demos" i "Ethnologia Slavica" oraz II Międzynarodowej Konferencji Etnografów Słowiańskich, które odbyły się w październiku 1974 r. w Błażejewku. Oddział wziął czynny udział i udzielił pomocy finansowej VIII Międzynarodowemu Seminarium Ethnologicum, które odbyło się we wrześniu 1975 r. w Julinie w woj. rzeszowskim. Oddział popierał organizowaną przez Katedrę Etnografii UAM wyprawę naukową do Afganistanu - EWA 76, kierowaną przez doc. dra hab. Zbigniewa Jasiewicza. Członek Oddziału, ,dr S. Błaszczyk, uczestniczy stale w pracach redakcyjnych międzynarodowego zespołu opracowującego tezaurus haseł etnograficznych; wziął udział m. in. w konferencji, która odbyła się w Dreźnie w 1975 r. Uczestniczy on także w zespole opracowującym polską wersję tezaurusa pod kier. doc. dr hab. B. Jaworskiej. Mgr G. Skalski wziął udział jako przedstawiciel Oddziału PTL w konferencji "PosIanie narodopisu v socialistickej spolol:nosti", która odbyła się w czerwcu 1975 r. w Martinie na Słowacji. Mgr Skalski wygłosił na konferencji referat zatytułowany - Dokumentacja ikonograficzna w etnografii. Kilku członków Oddziału otrzymało w 1975 r. wysokie odznaczenia państwowe. Złoty Krzyż Zasługi Rada Państwa przyznała mgr Medardowi Tarko; Dr S. Chmielowski i F. Kosiński otrzymali odznaczenie "Za opiekę nad zabytkami", przyznane przez Ministerstwo Kultury i Sztuki na wniosek Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Oddział Poznański posiada bibliotekę znajdującą się w lokalu Redakcji DWOK pod opieką mgr Agaty Skrukwy. Sprzedażą wydawnictw PTL zajmuje się od marca 1973 r. mgr Danuta Penkala. Punkt sprzedaży i magazyn wydawnictw mieści się w Katedrze Etnografii UAM. ODDzrAL W PRZEMYSLU Oddział Priemyski liczy 24 członków. Zarząd Oddziału pracował w następującym składzie: prezes - mgr T. Burzyński, sekretarz - W. Widuch, skarbnik 'G. Jakubowski. Komisja Rewizyjna: przewodniczący - T. Dobrowolski, członkowie - J. Pietrzak i W. Nachyna. W okresie sprawozdawczym odbyło się 19 posiedzeń Zarządu, na których poruszano sprawy organizacyjne Oddziału i określono charakter pracy oraz współpracy z innymi instytucjami społeczno-kulturalnymi działającymi w Przemyślu. Dyskutowano także na temat możliwości Oddziału zorganizowania opieki merytorycznej nad działalnością kulturalną gminnych ośrodków kultury. �KRONIKA W ciągu trzech lat działalność Oddziału koncentrowała się głównie na prowadzeniu akcji informacyjno-oświatowej w formie prelekcji i wycieczek terenowych. W tym okresie członkowie Oddziału wygłosili około 70 prelekcji tematycznie związanych z h istorią regionu i kulturą ludową terenów nadsańskich, ze szczególnym uwzględnieniem budownictwa i architektury ludowej o charakterze świeckim i sakralnym, kultury społecznej wsi oraz sztuki ludowej. Większość prelekcji została wygłoszona w. wiejskich klubach "RUCH", w szkołach, w PTTK i Młodzieżowym Domu Kultury w Przemyślu. W roku 1974 nawiązano kontakt z PTTK w Przemyślu, co umożliwiło członkom Oddziału częstsze odbywanie wycieczek krajozna wczych w okolice Przemyśla. Wielu przewodników i pracowników PTTK wstąpiło do Oddziału. Z innych form działalności· Oddziału na uwagę zasługuje kilka akcji, które cieszyły się dużym zainteresowaniem. W roku 1973 w ramach Dni Przemyśla oraz z okazji lO-lecia Oddziału PTL w Przemyślu zorganizowano sesję popularno-naukową poświęconą ochronie dorobku kultury ludowej, połączoną z otwarciem Vvystawy czasowej na temat "Kultura ludowa - dobrem narodu". Składały się nCl nią plansze traktujące o sztuce ludowej Pogórza Przemyskiego oraz kilkadziesiąt rzcźb hvórców ludowych. Odbyło się również spotkanie z rzeźbiarzami ludc>wymi, \'; wyniku czego założono kartotekę twórców ludowych. Referaty na sesji wygłosili: mgr A. Kunysz - Kultura ludowa dobrem narodu, mgr T. Burzyński Polskie Towarzystwo i popierania stów Ludoznowcze twórczości i jego działalność mgr J. Z. Mikołajtis ludowej, w zakresie - ochrony Twórczość kultury wiejskich arty- ludowych. Oddzirlł współpracował również przy organizacji wystawy czasowej haftów ludowych w Dubiecku w ramach dni tego miasteczka. W ramach badań terenowych Oddział wykonał wstępną inwentaryzację chałup wiejskich z I połowy XIX wieku w Medyce i Babicach. Dokumentacja została przesiana do MuzC'um Budownictwa Ludowego w Sanoku i do Konserwatora Zabytków. W roku 1975 ze środków PTL zrealizowano 9 wyjazdów terenowych pod kątem zbierania materiałów do publikacji w informtorze "Z Naszej Ziemi". Oddział bowiem pragnie w 1976 r. reaktywować wydawar:ie biuletynu informacyjnego o tej nazwie. Zgromadzono materiały do kolejnego 9 numeru. Są to artykuły: T. BurZY11ski. RybolrJwstwo Ludowe nad Sanem, G. Jakubowski, Zwyczaje wieLkanocne wsi przemyskiej, A. Koperski, Obrządek pogrzebowy w dawnych wiekach, S. Lew, Skansen Muzeum w Kolbuszowej. Biuletyn będzie wydawany dwa razy do roku. Z traku własnego tytułu wydawniczego członkowie Oddziału publikowali swe prace w innych wydawnictwach. W okresie sprawozdawczym ukazały się lub zostały złożone do druku prace stanowiące podsumowanie wyników badań terenowych prowadzonych przez Oddział w poprzedniej kadencji: S. Lew, Sztuka ludowa Lasou:iaków, Kolbuszowa 1972; Budownictwo wiejskie międz'll Sanem a Wisłoką ,.Mat. Muz. Bud. Ludowego w Sanoku"; J. Pawłowska, Stare i nowe w kuLturze społecznej wsi z okolic Birczy. "Rocznik Przemyski" 1975; Obrzędy doroczne we wsiach z okoLic Duhiecka. "Rocznik Przemyski" 1976; T. Burzyński, Z badań nad obrzędowością rodzinną. Zwyczaje, "Rocznik Przemyski" Przemyśla ze sfery działalności dyrygent i Edward go, w: Z życia 23 - Lud, tom LXI Jurczyński kultury obrzędy i wierzenia 1976; T. Dobrowolski muzycznej: Stanisław n/Sanem. - i literatury dyrygent Ziemi narodzinowe - Wisłocki Przemyskiego Przemyskiej, dwie z okolic biografie - światowej Towarzystwa Przemyśl 1974. Babic sylwetek slawy Muzyczne- �354 KRONIKA ODDZ'rAL W SANOKU Oddział Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego przy Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku grupuje 13 członków, w tym 12 osób spośród pracowników muzeum. Aktualny skład Zarządu Oddziału: S. Stefański przewodniczący, mgr H. Piasecka - sekretarz, M. Wołoszczak - skarbnik, B. Andruszko i M. Barczłonkowie. Komisja Rewizyjna: mgr J. Malinowska - przewodnicząca, S. Nowakowska - sekretarz, mgr H. Olszański - członek. W okresie sprawozdawczym Zarząd Oddziału zbierał się 6-krotnie. Na swych posiedzeniach omawiał sprawy poszerzenia form działalności oraz możliwości ściągnięcia zaległości w składkach członkowskich. Członkowie Oddziału wygłosili szereg odczytów, przede wszystkim dla młodzieży. Tematyka odczytów dotyczyła wyłącznie spraw związanych z ochroną zabytków kultury ludowej na terenie woj. krośnieńskiego. Odczyty odbywały się pod hasłem "Kultura ludowa - dobrem narodu". Ponadto Oddział był współorganizatorem wystawy w Klubie Górnika w Sanoku, zorganizowanej pod hasłem "Człowiek - praca - kultura" w ramach realizacji przeglądu aktywności kulturalnej ludzi pracy. Z okazji Międzynarodowego Roku Ochrony Zabytków urządzono w sali klubowej Domu Kultury w Sanoku wieczór pt. "Melodie z dawnych instrumentów muzycznych". Oddział w Sanoku współpracował z PTTK, zwłaszcza z Oddziałami w Sanoku, Lesku, Krośnie i Rzeszowie, w zakresie szkolenia kandydatów na przewodników, m. in. przez wygłaszanie na kursach prelekcji o ochronie zabytków budownictwa ludowego i małomiasteczkowego. ODDZIAL SLĄSKI Oddział Sląski liczy 19 członków, w tym 15 etnografów oraz 4 folklorystów. Siedzibą Oddziału są obecnie Katowice. W skład Zarządu wchodzą: prezes mgr M. Suboczowa, wiceprezes - mgr A. Widera, sekretarz - mgr M. Lipa-Kupieńska, skarbnik - prof. J. Tacina. Komisja Rewizyjna - mgr H. Łoś i mgr S. Łysik. Zasięgiem działalności Oddział obejmuje Górny Sląsk, Sląsk Cieszyński oraz Częstochowskie. Oddział prowadzi badania naukowe w zakresie kultury ludowej i jej przemian współczesnych oraz folkloru, prowadzi też sporadycznie akcję popularyzatorską, współdziała z innymi Towarzystwami Naukowymi na Sląsku oraz z "Cepelią" w zakresie porad fachowych. Na szerszą działalność brak Oddziałowi środków materialnych. Efektem ostatnich dwu lat pracy Oddziału jest będący w druku Informator a kulturze ludowej Sląska i regionu Częstochowskiego. Jest to praca zbiorowa członków Oddziału, obejmująca 14 rozdziałów oraz dwie mapy ujmujące zjawiska etnograficzne przestrzennie. Informator został opracowany jak gdyby na zapotrzebowanie społeczne regionu. Akcja odczytowa Oddziału jest prowadzona sporadycznie: m. in. odbyły się odczyty w Bielsku Białej pt. Historia i zabytki Bielska Białej i rcjonu oraz Założenia, przebieg i wyniki konkursu rzeźby ludowej w drewnie w woj. Katowickim, wygłoszone przez mgr B. Turno; w Bytomiu pt. Ceramika Sląska wyroby. warsztaty. twórcy oraz Współczesne pojęcie sztuki ludowej wygłoszone przez mgr M. Lipę. Dr L. Dubiel i mgr E. Jaworski przedstawili sylwetkę zmarłego Józefa Ligęzy jako etnografa i folklorysty podczas wieczoru zorganizowanego w 1974 r. �KRONIK •.••. 355 Członkowie Sląskiego Oddziału PTL opublikowali następujące prace: dr B. Bazielich - Złote hafty w tradycyjnej odzieży na Sląsku; mgr E. Jaworski - Józef Ligęza 28.02.1910-24.12.1972, "Lud", tom 58. W przygotowaniu znajduje się praca mgr J. Taciny - Tańce ziemi Zywieckiej. Członkowie Oddziału wnieśli swój duży wkład w myśl utworzenia oraz w realizację Sląskiego Skansenu (Parku Etnograficznego), w Wojewódzkim Parku Kultury i Wypoczynku w Chorzowie, którego otwarcie połączone z sesją naukową, tematycznie związaną ze skansenami, nastąpiło w 1975 r. Etnografowie - członkowie Oddziału opracowali pierwsze i zasadnicze założenia Skansenu, przeprowadzili szczegółową inwentaryzację w terenie oraz wytypowali najbardziej cenne obiekty do przeniesienia do Skansenu. W planie prac Oddziału na lata następne ustalono badania nad twórczością ludową ujętą w formie monografii poszczególnych twórców ludowych. W efekcie powstanie zbiór monografii twórców do wydania drukiem, o ile Oddział uzyska na ten cel odpowiednią subwencję z Zarządu Głównego. ODDZIAL TORUŃSKI Oddział w Toruniu liczy obecnie 61 członków, w tym 42 z Torunia, pozostali z Kcyni i innych miejscowości. W skład Zarządu Oddziału wchodzili: prezes prof. dr M. Priifferowa, sekretarz - mgr E. Arszyńska, skarbnik - mgr M. Polakiewicz. W okresie sprawozdawczym działalność Oddziału skupiała się przede wszystkim na pracy popularyzatorskiej poprzez wygłaszanie odczytów popularno naukowych oraz na pracy kolportażowej. Działalność popularyzatorska Oddziału w okresie sprawozdawczym wyraziła się w zorganizowaniu szeregu odczytów publicznych na zebraniach członków Oddziału. W 1973 r. został wygłoszony odczyt pt. Kultura ludowa Turkmenii kand. nauk M. Muradowa, w 1974 r. Folklor i jego sceniczna adaptacja - prof. dr R. Reinfuss oraz Sztuka Indian Meksyku dawniej i dziś prof. dr M. Frankowska. W 1975 r. wygłosili odczyty: doc. dr S. Salmonowicz - Z dziejów obyczajowości mieszczańskiej w Toruniu w XVII i XVIII w. oraz prof. dr R. Reinfuss Geneza niektórych motywów w sztuce ludowej. Oddział zorganizował także wieczór poświęcony pamięci Profesora Kazimierza Moszyńskiego, na którym zostały wygłoszone 4 referaty: dr T. Karwicka Zarys biografii Kazimierza Moszyńskiego, mgr 1. Bagińska - Problematyka etnomuzykologiczna w studiach Kazimierza Moszyńskiego, mgr M. Pieciukiewicz - Znaczenie Kazimierza Moszyńskiego dla etnografii bialoruskiej, prof. dr M. Priifferowa - Wkład K. Moszyńskiego w rozWÓJ muzealnictwa etnograficznego. Liczne prelekcje na temat legend, podań i sztuki ludowej Ziemi Michałowskiej w domach kultury i ośrodkach wczasowych wygłaszał członek Oddziału J. Małnicki z Brodnicy. Członek Oddziału M. Kalinowska-Bąkowska z Radziejowa Kuj., nauczycielka w tamtejs2.ym Liceum Ogólnokształcącym, od dwóch lat prowadzi kółko folklorystyczne liczące 15 osób. Kółko to oprócz pracy w terenie i na zebraniach przygotowuje materiały do apeli szkolnych. W roku szkolnym 1974/1975 na apelach został przedstawiony rok obrzędowy na Kujawach poprzez pogadanki ilustrowane piosenkami ludowymi, melodiami i recytacjami. W omawianym okresie członkowie Oddziału dr T. Karwicka, J. Chere i E. Arszyńska kontynuowali prace badawcze na temat: "Folklor Torunia". Opracowano również niektóre zagadnienia do druku: prof. dr M. Priifferowa - R'lIbolówstwo �KRONiKA Polski, dr T. Karwicka - Monografia etnograficzna Ziemi Domgr M. Pieciukiewicz - Znaczenie Moszyńskiego dla etnografii białoruskiej, dyr. A. Błachowski - Wielcy Polacy, ich życie i dzicla w rzeźbie ludowej. W okresie sprawozdawczym Oddział prowadził kolporataż następujących wydawnictw: .,Lud" t. 58, DWOK - t. 39, 40, 49, 50, 51, 60, 61, 63 (dla subskrybentów), ,.Literatura Ludowa" za rok 1974, "Atlas Polskich Strojów Ludowych". Z biblioteki Oddziału, liczącej obecnie ponad ROO pozycji, korzystają przede wszystkim członkowie PTL z Torunia, pracownicy Muzeum. a w ostatnich lalach pełni ona często także rolę księgozbioru uzupełniającego dla słuchaczy Podyplomowego Studium Etnografii przy UMK w Toruniu. ludowe północnej brzyńskiej, ODDZIAŁ WAHSZ:\WSKI Zarząd Oddziału pracował w następującym składzie: prezes - mgr Z. Jeż-Jarecka, wiceprezesi - mgr M. Parnowska, dr A. Zadrożyńska. skarbnik - nacz. E. Mach. Komisja Rewizyjna: przewodniczący H. Nowosad. członkowie dr K. Pietkiewicz, mgr B. Tężycka. W wyniku przeprowadzonej weryfikacji sIan członków wynosi 99 osób. Zarząd Oddziału odbył 16 zebrań oraz szereg spotkań roboczych nie protokołowanych. W latach 1973·-1975 działalność merytoryczna Oddzialu kOl1C'cntrowab ;;ję głównie na organizowaniu zebrań naukowych i dyskusyjnych. na których omawiane były problemy etnograficzne. Do ważniejszych osiągnięto w tym zakresie należy zaliczyć spotkanie członków Oddziału, na którym przedyskutowano cele. formy i kierunki działania PTL. Dyskusja była zainspirowana przez Zarząd Główny PTL w ramach ogólnej dyskusji w związku z II Kongresem Nauki Polskiej (1973), wytyczającym główne linie działania rozwoju nauki na naslępne 10-lecic, do którego poważny wkład winny wnieść towarzystwa naukowe. Na zebraniu tym sformułowano szereg ciekawych postulatów, które w formie protokołów zostały przekazane do Zarządu Głównego PTL i spotkały się z zainteresowaniem i uznaniem. Ponadto wygłoszono następujące odczyty: dr J. Jasit'lski - Wybrane probl,emy Afryki Wschodniej; mgr P. Burchard - Indianie Kolumbii; dr M. Małkin Indianie Jiwaro z Ekwadoru; dr B. Małkin - Indianie Yuko-Motilon z Kolumbii; dr A. Kodak-Sertel - Małżeństwo przez porwanie u ludności tureckiej. Oprócz działalności odczytowej prowadzono akcję popularyzatorską. Członkowie Oddziału występowali w telewizji, prowadzili szkolenie dla przewodników PTTK, wygła~zając wykłady z zakresu kultury ludowej. Ponadto Oddział Warszawski włącza się do różnych imprez popularyzatorskich organizowanych przez Państwowe Muzeum Etnograficzne dla szerokiego kręgu społeczet'lstwa Warszawy. W ramach tych akcji Oddział był współorganizatorem pokazu tańców ludowych i fragmentu wesela łowickiego w wykonaniu Zespołu Regionałnego ze wsi Mąkolice. Członkowie Oddziału są zapraszani na środowe odczyty organizowane przez PME, na których wygłosili następujące referaty: P. Burchard - W środku Europy i Zielony płomień; W. Korabiewicz - Nepal; J. Petrus - Afganistan wczoraj i dziś; K. Kolczyński - Majowie; J. Olędzki - Afryka współczesna; L. Mróz - Mongolia. W okresie sprawozdawczym 1975/1976 Oddział Warszawski PTL realizując cele i zadania statutowe Towarzystwa podjął następujące akcje: 1. Prace badawcze. Mgr M. Wieczorkowski prowadzi badania na zlecenie Urzędu Wojewódzkiego w Jeleniej Górze (Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków) nad zespołem cmentarzy woj, jeleniogórskiego. Dotychczasowe badania były prowadzone we Wschowie woj. Zielona Góra na cmentarzu ewangelickim z XVII wieku. Wyniki badań stały się pionierskim początkiem inaugurującym szeroko zakrojone na przyszłość �KRONIKA akcje ratowania zabytkowych cmentarzy w kraju. Ponadto zebrany materiał stanie się podstawą pracy doktorskiej (był referowany na seminarium doktorskim w Katedrze Etnografii UW). Na podkreślenie zasługuje, że obok aspektu naukowego, zarysowała się możliwość przysporzenia dochodu pieniężnego dla Towarzystwa. 2. Rozpowszechnianie wiedzy etnograficznej, popularyzacja, ochrona zabytków. Zarząd Warszawski czynnie włączył się do zainicjowanej przez Polskie Towarzystwo Archeologiczne akcji przeprowadzenia analizy dotychczasowych podn;czników szkolnych i programów nauczania szkół podstawowych i średnich pod kątem naszych specjalności, dla potrzeb i programów przyszłej szkoły lO-letniej. Zarząd uczestniczył we wspólnych posiedzeniach, zorganizował spotkanie w siedzibie Muzeum, w którym uczestniczyli przedstawiciele Polskiego Towarzystwa Archeologicznego, Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Naczelnej Organizacji Technicznej oraz Dyrekcji Państwowego Muzeum Etnograficznego (przewodniczącym posiedzenia był dyr. dr K. Makuiski). W ostateczmym wyniku 4-osobowy zespół: mgr M. Parnowska, mgr M. Orlewicz, mgr L Kabzińska-Stawarz i mgr M. Ignatowicz opracowały "Projekt wprowadzenia elementów etnografii do programu kształcenia w lO-letniej szkole średniej". Projekt został przedstawiony Komitetowi Nauk Etnologicznych PAN i spotkał się z pełną aprobatą. Przedstawiono go również w środowisku etnografów, dzięki czemu wpłynęły do Oddziału pisemne wypowiedzi, które wzięto pod uwagę w ostatecznym opracowaniu pt. "Postulaty środowiska etnograficznego reprezentowanego przez Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w sprawie wykorzystania osiągnięć naukowych etnografii i etnologii w programie edukacji młodzieży" (opracowane przez mgr M. Parnowską). W dniu 26.07.76 r. "Postulaty" zostały złożone w gabinecie Ministra Oświaty i Wychowania, dra J. Kuberskiego, a w ślad za nimi Komitet Nauk Etnologicznych p AN wysłał pismo popierające całą akcję, za co w tym miejscu dziękujemy przewodniczącemu Komitetu, prof. J. Burszcie. Jednocześnie Oddział pragnie poinformować, że członek Oddziału, Nacz. E. Mach, opracował w 1972 r. projekt koncepcji szerokiego stosowania pierwiastków sztuki ludowej w programie nauczania ośmioklasowej szkoły podstawowej w ramach planowych i pozalekcyjnych zajęć praktyczno-technicznych i wychowania plastycznego. Projekt spotkał się z pełną akceptacją Ministerstwa Oświaty i Wychowania, Instytutu Programów Szkolnych, co zostało udokumentowane na piśmie, a przed_,tawione wnioski wcielone w życie w szkołach podstawowych w wielu województ wach. Czynne są również w szkołach wiejskich dziecięce zespoły pieśni i tańca, np. w Kcyni, Kadzidle, Białym Dunajcu, Jabłonce i Radkowicach K/Wierzbnika. Pragnąc rozwijać popularyzację sztuki ludowej przez zachęcanie do nabywania umiejętności tradycyjnego rękodzieła, przekazywania wiadomości o kulturze ludowej i kultywowania rodzimego folkloru, Zarząd Oddziału proponuje zorganizowanie przeglądu-konkursu pod hasłem: "Dzieci kultywują dzieło ojców" lub ..Sztuka ludowa w szkole" i przeznacza na ufundowanie nagrody 5 000 tys. zł na pomoce naukowe niezbędne do realizowania programu i nagrody przechodniej w postaci rzeźby ludowej, którą by ofiarowano na własność 3-krotnemu zwycięzcy w konkursie. Konkurs należałoby ogłosić w.szkołach z:-iorczych woj. warszawskiego lub w skali ogólnopolskiej. W związku z powyższym Zarząd Oddziału pozwolił sobie złożyć formalny wniosek zgodnie z § 24 Statutu następującej treści: "Walne Zgromadzenie Delegatów PTL zachęca Zarządy i Członków Oddziałów do popularyzowania, szczególnie w szkołach wiejskich, nauczania wiadomości o kulturze ludowej i kultywowania folkloru i plastyki ludowej oraz współdziałania w organizowaniu "przeglądów konkursów". Opracowane założenia konkursów i uzasadnienie załączono. �358 KRONIKA Zarząd Oddziału współpracuje z Działem Oświatowo-Naukowym PME i członkowie PTL uczestniczą w odczytach, otwarciach wystaw oraz różnych imprezach organizowanych przez PME. W kiosku muzealnym w PME udało się rozprowadzić dzieła na sumę 14 588.-zł. Księgozbiór Oddziału jest konsekwentnie powiększany o dary nadsyłane przez Zarząd Główny. W ramach działalności organizacyjnej Oddział Warszawski PTL był współorganizatorem w 1972 r. Zjazdu w Ostrołęce i Sesji poświęconej Adamowi Chętnikowi. W 1974 roku zorganizowano w Warszawie XLIX Walny Zjazd PTL. ODDZIAL WROCLAWSKJ Oddział liczy 70 członków. W skład Zarządu wchodzą: prezes - dr J. Bohdanowicz, sekretarz - dr K. Zielnica, skarbnik - mgr B. Jankowska. W okresie sprawozdawczym na plenarnych posiedzeniach członków Oddziału omawiano sprawy związane z organizacją sesji naukowych i wygłaszano referaty. Dr Z. Kłodnicki wygłosił referat ilustrowany przeźroczami na temat etnografii Bałkanów oraz mgr J. Kurek wygłosił referat pt. Kult drzew. W zakresie pracy organizacyjnej Oddział Wrocławski wspólnie z Zakładem Historii Nauki i Techniki Polskiej Akademii Nauk zorganizował w 1973 roku I Ogólnopolską konferencję na temat "Historia kontaktów polsko-rosyjskich w dziedzinie etnografii". Głównym inicjatorem Sesji był członek Oddziału Wrocławskiego. mgr A. Kuczyński. Na Sesji z Oddziału Wrocławskiego wygłosili referaty: mgr B. Jankowska, mgr A. Kuczyński PoLacy jako badacze kultury Ludów Kamczatki; Perspektywy poLsko-radzieckiej współpracy naukowej na poLu historii Konferencja cieszyła się dużym zainteresowaniem uczestników z wielu ośrodków naukowych w Polsce. Materiały z Konferencji zostały ogłoszone drukiem w serii "Studia z Dziejów Nauki" (wyd. Ossolineum). Ponadto Oddział Wrocławski był gospodarzem jubileuszowego Zjazdu Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w 1975 r. z okazji 80-lecia Towarzystwa. W omawianym okresie Oddział Wrocławski podjął liczne inicjatywy w zakresie popularyzacji wiedzy etnograficznej i wydawnictw. Nawiązano ścisłe kontakty z Wojewódzkim Domem Kultury i Powiatową Poradnią Kulturalno-Oświatową. W ramach współpracy z wymienionymi instytucjami odbyto szereg spotkań autorskich, wygłoszono kilkadziesiąt odczytów z zakresu etnografii krajów europejskich i azjatyckich (prof. dr A. Godlewski, dr H. Romaliska, mgr J. Kurek), prowadząc również sprzedaż wydawnictw PTL. Nadal kontynuowano współpracę z Wrocławskim Towarzystwem Naukowym oraz podjęto starania o nawiązanie ścisłej współpracy z Okręgowym Zarządem PTTK. Szczególnie duże nadzieje Zarząd Oddziału wiąże z faktem powołania w swym łonie Koła Upowszechniania Kultury Ludowej. Nowopowstała agenda zrzesza znanych działaczy kulturalno-oświatowych województwa, którzy deklarują jak najdalej idącą pomoc w propagowaniu zagadnień ludoznawczych w placówkach terenowych oraz pomoc w kolportażu wydawnictw Towarzystwa. Aktywiści Koła planują wprowadzenie do programów działalności kierowanych przez nich placówek problematyki etnograficznej, a to poprzez organizację odczytów, konkursy i wystawy oraz inne formy popularyzacji, umożliwiające jednoczesną sprzedaż wydawnictw, rozumianych tu jako niezbędne materiały instruktażowe. Oddział nie prowadził własnych badań, jednakże znaczna część jego członków pracuje w instytucjach etnograficznych: w Katedrze Etnografii, Polskim Atlasie Etnograficznym, Muzeum Etnograficznym. Z tej racji prowadzą oni badania i dziaetnografii. �359 KRONIKA łalność naukową w swych macierzystych placówkach. Badania etnograficzne prowadzą również członkowie PTL pracujący w Pracowni Technicznych SrodkÓw. Naukowo-Badawczych, którzy interesują się żywo problemami sztuki i obrzędowości, na badanie których posiadają znaczne środki finansowe i techniczne. Inni członkowie Oddziału, jak dr J. Pawłowska, mgr A. Kuczyński i mgr H. Romańska, prowadzą ożywioną pracę badawczą i edytorską we własnym zakresie. Tam, gdzie jest to możliwe, Oddział patronuje poczynaniom swych członków. ODDZIAŁ W ZAKOPANEM Oddział zakopiański PTL liczy 11 członków. W skład Zarządu Oddziału wchodzą: prezes - dr W. Jostowa, sekretarz - mgr H. Sredniawa, skarbnik - W. Bratkowska. W okresie sprawozdawczym Oddział w Zakopanem zajmował się sztuką ludową regionu przy współpracy ze Stowarzyszeniem Twórców Ludowych, Tatrzańskim Towarzystwem Kulturalnym oraz "Cepelią" i Zrzeszeniem "Milenium". Członkowie Oddziału brali udział w badaniach penetracyjnych na terenie Orawy, Podhala i Spisza. Na podstawie tych badań zorganizowano konkurs i wystawę pokonkursową orawskiej sztuki ludowej, prezentującą prace 90 twórców. Otwarta w Muzeum w Zubrzycy Górnej ekspozycj.a czynna była od końca maja do końca września 1976 r. W wyniku penetracji Podhala i Spisza zebrano ponad 200 eksponatów na wystawę urządzoną w Zakopanem przy okazji "Jesieni Tatrzańskiej". Obydwie wystawy przedstawiały typowe dla regionu dziedziny twórczości - rzeźbę, malarstwo na szkle, kowalstwo, tkaniny i hafty. W zależności od lokalnych potrzeb Oddział udzielał licznych konsultacji osobom zainteresowanym kulturą i sztuką regionu. Prace naukowe członków Oddziału: dr W. Jostowa - Badania nad kulturą Orawy, zagadnienia parków etnograficznych.: W. Paryski Bibliografia tatrzańska; H. Sredniawa Dawna i współczesna sztuka ludowa Podhala. Biblioteka posiada 204 woluminy. ODDZIAŁ W ZIELONEJ GORZE Oddział liczy 10 członków. W skład Zarządu wchodzą: prezes dr B. Kołodziejska, sekretarz - mgr 1. Sochacka, skarbnik - L. Oleksy. Z uwagi na małą liczbę członków Oddział nie podejmował samodzielnych prac naukowo-badawczych. Członkowie Oddziału brali udział w pracach mających na celu opiekę nad twórczością ludową i popularyzacją wiedzy o kulturze ludowej, organizowanych przez Muzeum Ziemi Lubuskiej i WDK w Zielonej Górze. Ponadto współpraca prowadzona jest z ZW ZSMW, ZSL, WZKR, Urzędem Wojewódzkim i szkolnictwem. Zakres współpracy obejmuje między innymi taką problematykę: wystawy twórczości ludowej, konkursy na wieńce dożynkowe, prelekcje na tematy kultury ludowej. organizowanie kiermaszów sztuki ludowej, udzielanie konsultacji przy opracowywaniu scenariuszy i programów wielu imprez. Brano udział w przygotowaniu merytorycznym obozów szkoleniowo wypoczynkowych dla aktywu i zespołów folklorystycznych. Zorganizowano również spotkanie z twórcami ludowymi Ziemi Lubuskiej poświęcone problematyce współczesnej twórczości ludowej tego regionu. Ponadto prowadzona była działalność popularyzatorska w postaci wygłaszanych pogadanek i odczytów dla pracowników kulturalno-oświatowych, twórców ludowych, studentów Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Zielonej Górze. �360 KRONII<:'~ Z uwagi na odczuwaną potrzebę szerszej wymiany naukowej nawiązano pierwsze kontakty z Sekcją Językoznawczą WSP w Zielonej Górze. Księgozbiór Oddziału, zdeponowany obecnie w Dziale Etnograficznym Muzeum Ziemi Lubuskiej, jest udostępiany zarówno członkom PTL, jak i innym osobom zainteresowanym; korzystają z niego etnografowie, twórcy ludowi i mlodzież szkolna, Na podstawie sprawozdań opracowała DZIAŁALNOSC SEKCJI KORESPONDENTOW Anna Oddziałów Kozyra TERENOWYCH Zgodnie z uchwałą Walnego Zgromadzenia Delegatów PTL we Wrocławiu w 1975 1'. Zarząd Główny przystąpił do zorganizowania sieci korespondentów terenowych - informatorów, którzy mogliby być pomocni w zbieraniu materiałów etnograficznych potrzebnych do prac badawczych nad problemem węzłowym nr 11.1 "Polska kultura narodowa, jej tendencje rozwojowe i percepcja Utworzono w związku z tym Sekcję korespondentów terenowych PTL, w ramach której rozwija się akcję organizowania sieci korespondentów, Do prowadzenia tej akcji powołano na posiedzeniu Zarządu w dniu 10 IV 1976 mgr Zofię Neymanową, członka Zarządu Głównego. Komórka organizacyjna sieci korespondentów mieści się w Ośrodku Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi. Do dnia 31 VIn 1976 opracowano i wydrukowano odezwy oraz krótkie ankiety, które w pierwszym rzucie wysłano do 250 osób traktowanych jako potencjalnych korespondentów. Opracowano także i rozesłano do wiciu innych osób krótką instrukcję o sposobie zbierania materiałów etnograficznych. Rozesłana ankieta po wypełnieniu będzie zawierać dane personalne o zbieraczu oraz najogólniejsze wiadomości o jego wsi, o budownictwie drewnianym, dawnych strojach ludowych obrzędach i zwyczajach, zainteresowaniach szczególnych zbieracza w zakresie kultury ludowej i możliwościach pozyskania nowych korespondentów w danej miejscowości i okolicy, Ponadto opracowano i wysłano pisma do 106 muzeów etnograficznych lub posiadających działy etnograficzne oraz do Oddziałów PTL i osobno do członków Zarządu Głównego z prośbą o zgłoszenie akcesu do współpracy. W celu zmobilizowania sił wykorzystuje się informacje ODiIE dotyczące członków PTL, zespołów folklorystycznych, miłośników kultury ludowej, amatorów ludoznawstwa itp., a także wykazy członków Stowarzyszenia Twórców Ludowych drukowane systematycznie w Biuletynach Zarządu Głównego STL w Lublinie. Dużą pomoc w wynajdywaniu kandydatów do współpracy okazują zgłaszający już swój akces do pracy zbierackiej sami korespondenci. podający nazwiska znanych sobie miłośników ludoznawstwa, twórców i in. Wśród zgłoszonych do l IX 1976 40 korespondentów (w końcu 1976 1'. ich liczba wzrosła już do 62 osób), było 14 kobiet i 26 mężczyzn. Wykształcenie, strukturę zawodową, wiek korespondentów, podaną przez nich tematykę badawczą (często podają po kilka tematów) ilustruje następująca tabela: n. �Zawód nauczyciel rolnik twórca ludowy 12 11 9 rzemieślnik muzyk 3 urzędnik 3 2 Wiek do 30 lat 30-40 40-50 4 4 5 Zgłoszono udział w badaniach budown. 16 rzemiosłem 15 50-60 13 nad: obrzędami 21 60-70 8 sztuką lud. 19 powyżej 6 lit. lud. 22 70 lat folkI. muz. gwarą 5 Korespondenci pOWyzsl pochodzą z 20 województw (białostockie, bielskie, bydgoskie, ciechanowskie, katowickie, kieleckie, krakowskie miejskie, krośnieńskie, leszczyńskie, lubelskie, nowosądeckie, opolskie, ostrołęckie, piotrkowskie, płockie, rzeszowskie, siedleckie, sieradzkie, skierniewickie, wałbrzyskie). Najliczniej zgłosili się z woj. piotrkowskiego (6), nowosądeckiego (5), sieradzkiego (5), rzeszowskiego (4) i bielskiego (3). Do wypełnionych ankiet korespondenci dołączają swoje uwagi, bliższe informacje o sobie, wyrażają poparcie dla akcji PTL. Niektórzy zgłaszają materiały uprzednio przez siebie zgromadzone, monografie swych wsi itp. W opracowaniu obecnie znajdują się kwestionariusze i ankiety do badań nad obrzędami dorocznymi i rodzinnymi oraz nad innymi zagadnieniami. Zaplanowano zorganizowanie w grudniu 1976 zjazdu szkoleniowego korespondentów, na którym zetkną się oni z wybitnymi etnografami - teoretykami i praktykami - i wspólnie, metodą seminaryjną przedyskutują przygotowane kwestionariusze, sprawy organizacyjne itp. Sekcja korespondentów terenowych zaprowadziła kartotekę zgłaszających się współpracowników (nazwiska w układzie alfabetycznym, skorowidz alfabetyczny z danymi o rodzaju zainteresowań ludoznawczych i in.). Polskie Towarzystwo Ludoznawcze otrzymuje od korespondentów i innych osób wiele wypowiedzi pełnych zaangażowania emocjonalnego, popierających podejmowane badania. Z wypowiedzi tych wynika, że podejmując gromadzenie i dokumentowanie przejawów kultury ludowej na terenie całego kraju z pomocą mieszkańców wsi pobudzamy ich do czynnego uczestnictwa w badaniach. Jak wiemy, wieś polska młodnieje i modernizuje się pod względem kulturalnym, ale jednocześnie w szybko zmieniających się warunkach społeczno-gospodarczych zanika wśród jej mieszkańców wiedza o tradycyjnej kulturze. Chodzi o to, aby najwartościowsze elementy tradycji ludowej były znane ogółowi i świadomie użytkowane twórczo w kształtowaniu kultury ogólnonarodowej. Materiały zebrane przez naszych korespondentów terenowych traktujemy jako materiały żródłowe. Posłużą one do rozwiązania przez naukę szeregu ważnych problemów badawczych, zostaną wykorzystane do prac doktorskich i habilitacyjnych; jednocześnie będą one pomocne w działalności praktycznej PTL oraz wielu instytucji kulturalnych, w opracowywaniu planów rozwoju kultury w kraju i prognoz regionalnych. Materiał będzie więc użyteczny naukowo i społecznie. Włączając do tej zaszczytnej pracy mieszkańców wsi i miasteczek polskich podniesiemy na wyższy poziom kulturę społeczeństwa ruralistycznego i małomiejskiego, rozbudzając w nim uczucia patriotyczne oraz głębsze zrozumienie zagadnień tworzenia kultury narodowej. Sekcja korespondentów terenowych przy Zarządzie Głównym PTL opiera �362 KRONIKA swój rozwój na współpracy z naj aktywniejszymi ośrodkami miłośników ludoznawstwa, z nauczycielami, rolnikami i młodzieżą wiejską na czele. Apeluj.emy z tego miejsca do wszystkich członków PTL o pomoc w wyszukiwaniu uzdolnionych kandydatów na korespondentów etnograficznych, których będziemy mogli włączyć do naszej Sekcji, by wspólnie pracować dla dobra kultury narodowej. Zofia LI WALNE ZGROMADZENIE DELEGATÓW PTL I SESJA W KRAKOWIE W DNIACH 13-15 WRZESNIA 1976 Neymanowa NAUKOWA Obrady 51 Walnego Zgromadzenia Sprawozdawczo-Wyborczego Delegatów toczyły się w auli Krakowskiego Oddziału Polskiej Akademii Nauk przy ul. Sławkowskiej 17. Obrady otworzyła przewodnicząca Krakowskiego Oddziału PTL, dr Anna Kowalska-Lewicka, witając przedstawicieli władz w osobach: dyrektora Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Miasta Krakowa - mgra Mariana Fity, sekretarza KW ZSL Franciszka Kurza, Prezesa Towarzystwa Miłośników Miasta Krakowa - doc. dr hab. Wiesława Bieńkowskiego, przedstawicieli świata naukowego - katedr uniwersyteckich P AN i muzeów, z nestorem etnografii polskiej, prof. dr Kazimierzem Dobrowolskim na czele, oraz wszystkich przybyłych. W otwarciu wzięło udział Bractwo Kurkowe w tradycyjnych strojach, którego Prezes, dr Wincenty Bogdanowski, wygłosił uroczystą mowę powitalną, życząc zgromadzonym owocnych obrad. Następnie dr A. Kowalska-Lewicka przekazała głos aktualnemu Prezesowi PTL, prof. dr Annie Kutrzeba-Pojnarowej, która podkreśliła, że zjazd tegoroczny ma na celu podsumowanie ważnego etapu w dziejach Towarzystwa, które pod przewodnictwem prof. dr Kazimiery Zawistowicz-Adamskiej wydobyło się z licznych trudności natury organizacyjnej. i naukowej. W tym okresie powstał Komitet Nauk Etnologicznych przy PAN, a PTL czynnie włączyło się w prace nad problemem węzłowym "Polska kultura narodowa, jej tendencje rozwojowe i percepcja". Po krótkim przemówieniu prof. Pojnarowej odczytano listy i depesze z życzeniami pomyślnych obrad, które nadeszły od prof. Milovana Gavazziego z Zagrzebia, dra Jana Mjartana z Bratysławy, prof. Wiktora Gusicwa z Leningradu, prof. Ludmiły Terentiewej z Moskwy, dr Klary Csillery z Budapesztu, prof. dr Kazimiery Zawi,towicz-Adamskiej z Nałęczowa, doc. dr hab. Waleriana Sobisiaka, dra Krzysztofa MakuIskiego oraz od Piotra Swierca. Komisja Krajoznawcza Zarządu Wojewódzkiego PTTK w Krakowie zgłosiła, że dla uczczenia Walnego Zgromadzenia PTL opracowała trasę etnograficzno-krajoznawczą dla młodzieży, przebiegającą przez najciekawsze pod względem etnograficznym wsie położone na północ od Krakowa. Następnie prof. Pojnarowa poprosiła dr A. Kowalską-Lewicką o przewodniczenie zebraniu z następującym porządkiem dziennym: 1. Uczczenie pamięci zmarłych członków PTL. 2. Odczytanie i przyjęcie protokołu z poprzedniego Walnego Zgromadzenia. 3. Wybór Komisji Matki, Komisji Mandatowej i Komisji Wnioskowej. 4. Sprawozdanie Zarządu Głównego z działalności w latach 1974-1976 Oi-az sprawozdania z działalności Oddziałów. 5. Projekt ramowego 5-ldniego planu �KRONIKA ;-;63 pracy PTL 1976-1980, opracowanego przez ustępujący Zarząd. 6. Sprawozdanie i wnioski Głównej Komisji Rewizyjnej. 7. Dyskusja nad sprawozdaniami i planem. 8. Uchwalenie absolutorium dla ustępującego Zarządu. 9. Wybór władz Towarzystwa nowej kadencji. 10. Wolne wnioski. Przedstawiony porządek dzienny został przyjęty jednogłośnie. Ad 1. Przedstawiciele Zarządu Gł. i poszczególnych Oddziałów scharakteryzowali sylwetki zmarłych w ostatnim roku członków Towarzystwa oraz ludzi zasłużonych dla etnografii polskiej, a mianowicie: prof. dra Juliana Krzyżanowskiego, prof. dra Aleksandra Godlewskiego, prof. dra Lucjana Turkowskiego, Stanisława Szyllera i mgr a Henryka Ormana z Mszany Dolnej, mgra Kazimierza Różanowskiego z Opola, prof. dra Wojciecha Hejnosza, prof. dra Witolda Doroszewskiego, prof. dra Witolda Klingera. Pamięć zmarłych uczczono minutą milczenia. Ad 2. Mgr Piotr Kaleciak postawił wniosek, aby protokół z poprzedniego Walnego Zgromadzenia Delegatów przedyskutować bez odczytania ze względu na to, że został opublikowany w "Ludzie" i stąd jest znany większości zebranych. Delegaci nie podjęli dyskusji nad protokółem i przyjęli go jednogłośnie. Ad 3. Do Komisji Matki zaproponowano następujące osoby: mgr Medard Tarko, dr Krystyna Marczakowa i dr Jan P. Dekowski. Do Komisji Mandatowej: mgr Mirosława Jastrzębska, mgr Małgorzata Orlewicz i mgr Józef Lech. Do Komisji Wnioskowej: dr Stanisław Błaszczyk, doc. dr hab. Maria Biernacka i mgr Piotr Kaleciak. Wszystkie kandydatury zostały jednomyślnie przyjęte (przy wstrzymaniu się od głosu kandydatów). Ad 4. Sprawozdanie Zarządu Głównego z działalności w latach 1974--1976 przedstawiła doc. dr hab. Bronisława Kopczyńska-Jaworska, Sekretarz Generalny PTL. W uzupełnieniu do tego sprawozdania mgr Zofia Neymanowa zreferowała stan prac nad zorganizowaniem sieci korespondentów terenowych (zob. teksty wyżej). Na wniosek przewodniczącej Zgromadzenia przyjęty przez Delegatów (przy 2 osobach wstrzymujących się od głosowania), nie odczytano sprawozdań z działalności Oddziałów ze względu na konieczność oszczędności czasu obrad, postanowiono najważniejsze osiągnięcia i problemy Oddziałów poruszyć w późniejszej dyskusji i opublikować w "Ludzie" (zob. tekst wyżej). Ad 5. Ramowy projekt planu pracy Towarzystwa na najbliższe 5-lecie przedstawiła w imieniu ustępującego Zarządu doc. B. Kopczyńska-Jaworska (zob. tekst wyżej, opublikowany po przedyskutowaniu i przyjęciu przez Zgromadzenie). Ad 6. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej przedstawił jej przewodniczący, prof. dr Franciszek Wokroj. Ad 7. W dyskusji pierw3zy wystąpił prof. dr Kazimierz Dobrowolski, który :~wJ"('H:jł uwagę na postępujący proces wynaradawiania ludności polskiej na Spiszu i Orawie. jako wynik długofalowej działalności strony słowackiej. Wynaradawianie to polega zarówno na stwarzaniu odpowiednich bodźców ekonomicznych, jak i wielostronnej akcji propagandowej. Powstała sytuacja doprowadziła do licznych konfliktów narodowościowych na tym terenie. Niepokój prof. Dobrowolskiego, który należal do współorganizatorów pamiętnego plebiscytu w 1920 r., budzą również ostatnie publikacje Słowackiej Akademii Nauk, pomijające, bądź tendencyjnie przed.,tawiające udział Polaków w zasiedleniu i historii tych ziem. Mgr P. Kaleciak omówił działalność prężnego Oddziału w Mszanie Dolnej, który skupia grono amatorów i prowadzi liczne prace popularyzatorskie dla młodzieży i przedstawicieli Polonii. Oddział ten wpłynął na ożywienie działalności zespołów �KRONIKA regionalnych, a obecnie pracuje nad zorganizowaniem Oddziału PTL w Nowym Sączu. Kol. Kaleciak zapewnił zebranych, że wśród członków jego Oddziału na pewno znajdzie się kilku chętnych korespondentów terenowych PTL. Mgr Zofia Jeż-Jarecka przedstawiła problem Sekcji filmu etnograficznego przy Oddziale Warszawskim PTL. Sekcja ta nie posiada żadnego sprzętu specjalistycznego i ostatnio nie przejawia działalności, a jej przewodnicząca złożyła rezygnację. W dyskusji nad tą sprawą zabrali głos: prof. dr A. Pojnarowa, prof. dr Maria Prufferowa, doc. dr hab. B. Jaworska, dr Longin Malicki, a w następnym etapie mgr Z. Neymanowa i dr K. Pietkewicz. Prof. Pojnarowa stwierdziła, że wobec dużego zapotrzebowania na filmową dokumentację etnograficzną nie należy likwidować tej sekcji zbyt pochopnie, a raczej próbować ożywić jej działalność, np. w oparciu o Pracownię filmową Państw. Muzeum Etnograficznego. Podobne stanowisko reprezentowali pozostali dyskutanci. Prof. Pojnarowa uważa ponadto, że warto byłoby przygotować listę osób, które mogłyby się zająć dokumentacją filmową i zachęcić je do współpracy, tym bardziej, że istniejące Towarzystwo Filmu Etnograficzł)ego nie spełniło pokładanych w nim nadziei. Prof. Pojnarowa poruszyła również sprawę wprowadzania problematyki etnograficznej do programów szkolnych. Akcję tę rozpoczęto już w niektórych szkołach Dolnego Śląska. Konieczne byłoby konsultowanie tej działalności ze strony etnografów. Doc. dr hab. B. Jaworska zaproponowała włączenie sprawy Sekcji filmowej PTL do programu planowanej sesji pClświęconcj dokumentacji naukow2j. Dr L. Malicki podkreślił, że sprawy fotografii dokumentarnej jak i filmu etnograficznego na wysokim poziomie, niezbędnego w nowoczesnej dokumentacji, winny być szeroko rozpowszechnione, m. in. przez placówki muzealne. Dr A. Lewicka uważa, że sekcje działające w oparciu o konkretne zespoły osób zainteresowanych nie zawsze są zjawiskiem trwałym. Tak np. przy Oddziale Krakowskim działalność Sekcji amerykanistycznej, bardzo ożywiona i wielostronna przed kilku laty, uległa zupełnemu zahamowaniu i konieczne było jej rozwiązanie. Prof. dr M. Prilfferowa mówiła o doświadczeniach Oddziału Toruńskiego zebranych podczas współpracy w organizowaniu kursów szkoleniowych dla przedstawicieli Polonii. Dla kursów tych trzeba zapewnić kadrę dobrych wykładowcówetnografów oraz możliwość szkolenia w muzeach i skansenach. Główne jednak braki zaznaczają się w dziedzinie literatury etnograficznej. W najbliższym czasie niezbędne wydaje się przygotowanie w językach obcych zarówno wyboru z dzieł Kolberga, jak również serii krótkich monografii z różnych dziedzin polskiej kultury ludowej oraz wkładek do atlasów strojów ludowych. Kol. E. Mach przedstawił wniosek Oddziału Warszawskiego, dotyczący organizowania konkursów z zakresu wiedzy o kulturze ludowej dla dzieci szkolnych pl. "Dzieci kontynuują dzieło ojców". Dr Maria Suboczowa powiedziała o specyficznej strukturze Oddziału Śląskiego, którego członkowie rozproszeni są w wielu miastach, co powoduje liczne trudności w pracy organizacyjnej. Największym osiągnięciem tego Oddziału jest przygotowanie i opublikowanie pracy zbiorowej na temat kultury ludowej Górnego Śląska i Częstochowskiego. Korzystano przy tym z pomocy finansowej Muzeum Sląskiego i Wydziału Kultury UW w Katowicach. Obecnie Oddział przystąpił do prac nad monografią twórców ludowych trzech województw śląskich i zwraca się do Zarządu Gł. o pomoc przy wydaniu tej publikacji. Doc. dr hab. B. Jaworska w odpowiedzi stwierdziła, że rozproszenie terytorialne jest zarówno siłą, jak i słabością naszego Towarzystwa. Nie zawsze właściwie i terminowo przygotowywana jest sprawozdawczość Oddziałów (np. 6 Oddziałów �KRONIKA nie nadesłało sprawozdań przed obecnym zjazdem) i dopiero na zjeździe można było dowiedzieć się o tak ważnych osiągnięciach, jak publikacja Oddziału Sląskiego. Prawdopodobnie przyszły Zarząd będzie mógł pomóc w wydaniu następnej publikacji. Kol. M. Grabiec z Oddziału Wrocławskiego, pedagog szkolny, mówiła o działalności sekcji upowszechnienia sztuki ludowej w jednej ze szkół wrocławskich. Sekcja ta skupia nauczycieli zainteresowanych sztuką ludową poszczególnych regionów Polski i wprowadzających tę problematykę do zajęć z młodzieżą szkolną. Dr Jan P. Dekowski scharakteryzował w obszernym wywodzie działalność Koła Miłośników Robotniczej Łodzi przy Łódzkim Oddziale PTL. Koło to prowadzi liczne akcje, gromadząc i uzupełniając materiały folklorystyczne zebrane w trakcie konkursu. Kola o podobnych zainteresowaniach powstały ostatnio w K3li;:zu i Opocznie. Ad R. Po dyskusji przewodnicząca Walnego Zgromadzenia Delegatów poddała pod głosowanie "",niosek o udzielenie absolutorium ustępującemu Zarządowi Głównemu i GKR. Wniosek został jednomyślnie przyjęty, po czym przystąpiono do wyborów. Ad 9. Komisja Matka przedstawiła listę proponowanych kandydatów do Zarządu Głównego, Komisji Rewizyjnej i Sądu Koleżeńskiego. Dodatkowo z sali zaproponowano kandydaturę dr Anny Kowalskiej-Lewickiej, która jednak nie zgo.dziła się na kandydowanie. Po sprawdzeniu mandatów Delegatów przez KomisjG Mandatową przeprowadzono tajne głosowanie. W głosowaniu wzięło udział 60 osób na 62 uprawnione do głosowania (2 osoby uprawnione były nieobecne). Ad 10. Przewodnicząca Komisji Wnioskowej, doc. dr hab. M. Biernacka, przedstawiła wnioski, które napłynęły na WZD w statutowo określonym terminie lub zostały zgłoszone w trakcie dyskusji, a mianowicie: 1. Wniosek Oddziału Warszawskiego o włączenie zajęć z zakresu kultury ludowej do programów pracy z młodzieżą szkolną. 2. Wniosek Oddziału Toruńskiego o zapewnienie udziału PTL w planowaniu zajęć szkoleniowych dla przedstawicieli Polonii oraz o zapewnienie literatury z zakresu kultury ludowej w językach obcych dla Polonii. 3. Wniosek Oddziału Sląskiego o wspieranie przez Zarząd Gl. inicjatyw wydawniczych poszczególnych Oddziałów. 4. Wniosek Sekretarza Generalnego, doc. B. Jaworskiej, aby Oddziały, które nie są w stanie we własnym zakresie zbierać terminowo składek członkowskich, przekazały to zadanie Zarządowi Głównemu. 5. Wniosek mgr Z. Neymanowej w imieniu Oddziału Łódzkiego o zorganizowanie następnego Walnego Zgromadzenia Delegatów PTL w Łodzi. 6. Wniosek dra Witolda Armona o przygotowanie publikacji na temat dorobku twórców polskiej etnografii. 7. W nawiązaniu do wniosku prof. K. Dobrowolskiego Komisja postuluje, aby przyszły Zarząd Główny rozważył poruszoną problematykę i możliwości zainteresowania nią odpowiednich czynników. Wszystkie wnioski zostały jednogłośnie przyjęte. Po zebraniu ukonstytuował się Zarząd Główny nowej kadencji 1976-1979 w następującym składzie: Prezydium: Prezes - doc. dr hab. Brenisława Kopczyńska-Jaworska, zastępcy Prezesa - prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa i doc. dr hab. Dorota Simonides, Sekretarz Genera-Iny - doc. dr hab. Edward Pietrasz~k, Zastępca Sekretarza - �:366 KRONIKA mgr Zofia Neymanowa, Skarbnik dr Stanisław Błaszczyk, Zastępca Skarbnika - dr Antoni Kuczyński. Członkowie Zarządu: Dr Barbara Bazielich, dr Janusz Bohdanowicz, prof. dr Józef Burszta (przewodniczący Rady Wydawniczej), dr Władysław Jeż-Jarecki, mgr Piotr Kaleciak, dr Janusz Kamocki, dr Bolesław Łopuszański, dr Krzysztof Makuiski, dr Krystyna Marczakowa, dr Kazimierz Pietkiewicz, dr Aleksander Posern-Zieliński, prof. dr Maria Priifferowa. Zastępcy członków Zarządu: Dr Ewa Fryś-Pietraszkowa, mgr Irena Lechowa, dr Bogusław Linette. Główna Komisja Rewizyjna: Dr Longin Malicki - przewodniczący, dr Stanisław Chmielowski - sekretarz, prof. dr Franciszek Wokroj - członek, dr Witold Armon z-ca członka, mgr Eugeniusz Jaworski z-ca członka. Sąd Koleżeński: Mgr Maria Suboczowa - przewodnicząca, prof. dr Stanisław Bąk, doc. dr Maria Biernacka, dr Jan Piotr Dekowski, dr Tadeusz Prus-Wiśniowski. Protokołowały: dr Aleksandra SESJA Tyszkowa i dr Ewa Fryś-Pietraszkowa NAUKOWA Drugi dzień WZ Delegatów, 14 września 1976 r., upłynął na obradach Sesji naukowej pt. "Kultura ludowa Krakowa i regionu krakowskiego". Otwarcia obrad dokonała dr Anna Kowalska-Lewicka, prezes Oddziału Krakowskiego PTL i główny organizator obrad. Wygłoszono 12 następujących referatów i komunikatów: prof. dr Antoni Podraza, Ziemia Krakowska jako region historlIczny; prof. dr Roman Reinfuss, Ziemia Krakowska jako region etnograficzny; doc. dr hab. Wiesław Bieńkowski, Kraków jako ośrodek badań etnograficznych; doc. dr hab. Alicja Falniowska-Gradowska, Ze studiów nad wsią Ziemi Krakowskiej. Wiejskie ośrodki przemysłowe we wsiach otaczających Kraków w XVIII wieku; dr Jerzy Czajkowski, Ze studiów nad budownictwem ludowym w Krakowskiem; mgr inż. arch. Jan Rączka, Budownictwo drewniane obrzeża Wielkiego Krakowa. Problemy badawcze i konserwatorskie; mgr Zofia Cieśla-Reinfussowa, Zywotność obrzędów ludowych w Krakowie i na wsi podkrakowskiej; dr Krystyna Kwaśniewicz, Przemiany zwyczajów ludowych. Problemy i refleksje; mgr Janusz Mroczek, Zywotność i rozpowszechnienie melodii krakowiaka; mgr Izabella Rejduch-Samkowa, Elementy ludowej sztuki nieprofesjonalnej w małopolskich judaikach; doc. dr hab. Jan Samek, Klasztorna sztuka nieprofesjonalna w Krakowie; prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa, Wieś podmiejska Krakowa. Model i rzeczywistość. Nie został wygłoszony (z powodu nie przybycia na Sesję autorki) referat doc. dr hab. Emilii Horvathovej z Bratysławy pt. Z problematyki regionalistyki etnograficznej. Większość wystąpień została opublikowana w niniejszym tomie (s. 75-173). Referaty oraz dyskusja uczestników Sesji były cennym wkładem do badań nad kulturą Krakowa i regionu. Wskazały m. in. na: al historyczne i ekonomiczne uwarunkowania kultury ludowej miasta i regionu; b) procesy współczesnych przeobrażeń w dziedzinie kultury z uwzględnieniem elementów zanikających lub modernizujących się w mieście i na wsi; c) społeczną potrzebę dalszego rozwijania badań etnograficznych i dyscyplin pokrewnych w tym zakresie w całym kraju oraz d) celowość organizowania monotematycznego programu obrad w czasie WZD i e) wysoki poziom naukowy i popularnonaukowy wystąpień, opartych na wynikach aktualnych badań oraz praktyce zawodowej referentów. �367 KRONIKA WYCIECZ'KI ETNOGRAFICZNE W dniu 13 wrzesma 1976 wieczorem uczestnicy WZD spotkali się w MQgilanach w odrestaurowanym dworku Konopków, należącym obecnie do Polskiej Akademii Nauk (w 1871 r. przebywał tu Oskar Kolberg). Wieczór uświetniły występy artystyczne dziecięcego zespołu folklorystycznego z Białej oraz kapeli reprezentującej folklor miejski Krakowa. W dniu 15 września 1976 uczestnicy WZD zwiedzili: wiejskie ośrodki koszykarskie w Budzowie i Sokołowie, gdzie zapoznali się z techniką i organizacją pracy nakładczej chałupników; miejsco'!"e zabytki oraz izbę pamiątek etnograficznych w Lanckoronie; klasztor z dziełami sztuki ludowej w Kalwarii Zebrzydowskiej, gdzie także wysłuchano prawykonania dźwiękowego reportażu TV w Krakowie nt. słynnej "Drogi krzyżowej" istniejącej w Kalwarii Zebrzydowskiej od XVIIIw. i odbywanej rokrocznie do dziś przez pielgrzymów w połączeniu z widowiskiem religijnym z udziałem artystów ludowych. Protokołował: Medard KONFERENCJE, ZJAZDY I INNE SPOTKANIA PROBLEMATYKĘ ETNOGRAFICZNĄ Tarko UWZGLĘDNIAJĄCE W 1975 R. U r o c z y s t a s e s jaR a d y M u z e a l n e j M u z e u m M a z u r sk i e g o w O l s z t y n i e "S t a n i p o t r z e b y m u z e a l n i c t w a w woj e w ó d zt w i e o l s z t y ń s k i m" (Olsztyn 3 V). Organizator: Muzeum Mazurskie w Olsztynie. Referaty: Romuald Odoj, Dorobek muzealnictwa w woj. Olsztyńskim 19451974; Władysław Ogrodziński, Perspektywy rozwojowe muzealnictwa olsztyńskiego; Lucjan Czubiel, Problem zagospodarowania obiektów zabytkowych przez muzea. Romunikaty: Włodzimiera Ziemlińska-Odojowa, Muzealnictwo archeologiczne na Warmii i Mazurach; Zofia Januszkiewicz, Gromadzenie i zabezpieczanie dokumentów polskości Warmii i Mazur; Halina Keferstein, Druki i rękopisy jako eksponat. (Doświadczenia Muzeum Mazurskiego w Olsztynie); Kamila Wróblewska. Zbiory sztuki dawnej w OlsztjJńskiem; Anna Samulowska, Triennale szkła artystycznego w Lidzbarku Warmińskim; Wacław Radziwinowicz, Muzeum a problem ochrony środowiska naturalnego Warmii i Mazur; Aleksander Maliszewski (Frombork), Nowy model organizacji muzeum na przykładzie Muzeum M. Kopernika We Fromborku; Eugeniusz Oleszczuk (Olsztynek), Zaplecze techniczne muzeum skansenowskiego na przykładzie Muzeum Budownictwa Ludowego w Olsztynku. O g 6 l n o p o l s k i e s e m i n a r i u m "F o l k lor Z i e m i C i e s z y ń s k i e j" (Cieszyn f6-18 V). Organizatorzy: Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach, Wojewódzki Ośrodek Kulturalno-Oświatowy w Katowicach, Urząd Miejski w Cieszynie, Filia Uniwersytetu Sląskiego w Cieszynie. Referaty: Barbara Bazielich, Przemiany w sztuce ludowej na Slqsku Cieszyńskim; Janina Marcinkowa, Tańce Ziemi Cieszyńskiej; Ryszard Gabryś, Folklor muzyczny regionu cieszyńskiego; Ryszard Gabryś, Beskidzki folklor muzyczny w twórczości kompozytorów XX wieku; Barbara Bazielich, Stroje regionu cieszyńskiego; Jerzy Drozd, Pieśni ludowe Slqska Cieszyńskiego. W seminarium uczestniczyli naukowcy, znawcy folkloru, kierownicy zespołów regionalnych i studenci. Omawiano dzieje folkloru �KRONIKA oraz źródła jego powstania, dokonano oceny działalności i metodyki pracy zespałó,,, regionalnych. Prelekcje naukowe przeplecione były częścią widowiskową. w której zaprezentowały się zespoły regionalne, takie jak dziecięce z Koniakowa i z Brennej oraz Zespół Pieśni i Tańca Ziemi Cieszyńskiej. Ponadto odbyły się zajęcia metodyczne dla instruktorów nauki tańców cieszyriskich, zwiedzanie wystawy regionalnej oraz wycieczka po Ziemi Cieszyńskiej. K o n f e l' e n c j a 3---4 VI). Organizator: pt. "F o l k lor lat w jny o k u p a c j i" (Warszawa, Instytut Badań Literackich PAN. Referaty: Jerzy Swięch. Okupacja-literatura-folklor; Adolf Dygacz, Stare i nowe pierwiastki w samorodnych pieśniach okresu II wojny światowej; Wanda MaIko. Melodie pidni okresu II wojny światowej. Próba charakterystyki; Stani~ław Swirko, Historyczna pieśń wojskowa w pieśniarstwie okupacyjnym i partyzanckim II wojny świntowej; Stanisław Kania, Z badań nad polską gwarą konspiracyjno-partyzancką lat 1939-1945; Jan Adamowski, Uwagi a programie Festiwali Pieśni Partyzanckich w Krasnii-w (1969-1974); Roch Sulima, Ludowe pamiętniki okresu wojny i okupacji jako "wypowiedzi" a folklorze; Dionizjusz Czubala, Opowieści wspomnieniowe z okresu wojny i okupacji mieszkańców Lubowca; Jan Tacina, Przyczynki do chara'<terystyki polskich pieśni obozowych z lat 1939-1945; Helena Wolny. Pieśni, oracje i opowiadania z lat wojny i okupacji na Kielecczyźnie; Ry~zard Gór~ki, Uwagi o polskim folklorze lat wojny i okupacji. K o n f e l' e n c j a pt. "P l' o b l e m y o c h l' o n y i k o n s e l' wac j i z a b y tk ó w k u l t u l' y m a t e r i a l n e j" (Szczecin 8-11 VI). Organizatorzy: Muzeum Pomorza Zachodniego, Konserwator Wojewódzki w Szczecinie. Referaty (m. in.): Ryszard Kukier, Tradycyjne budownictwo ludowe regionu kamieńsko-wolińskiego; Jerzy Łomnicki; 01'ganizacja archeologiczno-etnograficznego muzeum w plenerze na przykładzie skansenu w Lednogórze; Jacek Łapott, Działalno.~ć Muzeum Narodowego w Szczecinie w zakresie ochrony zabytków kult ury ludowej. J u b i l e u s z o w e 50 Wal n e Z g l' o m a d z e n i e D e l e g a t ó w i S e s j a N a u k o w a w 80 - l e c i e P o l s k i e g o T o war z y s t waL u d o z n a w c z eg o (Wrocław 19-21 IX). Organizator: Oddział Wrocławski Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Referaty: Kazimiera Zawistowicz-Adamska, Bronisława .Jaworska. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, przeszłość, teraźniejszość Józef Burszta, Etnografia Polska. Organizacja, Biernacka, Wyniki prac nad syntezą etnografii Polski; woju; i perspektywy plany badawcze; roz- Maria Zofia Sokolewicz. ProblePodczas Konferencji odbyło się posiedzenie dyskusyjne nt.: Etnograficzne badania nad życiem współczesnym Ziem Zachodnich potrzeby i możliwości. Wprowadzenie przygotował Edward Pietraszek. Imprezy towarzyszące: zwiedzanie Wrocławia. matyka zróżnicowań etnicznych w ujęciu etnografii. U l' o C z y s t ość o t war c i a S ą d e c k i e g o P ark u E t n o g r a f i c z n eg o w N o w y m S ą c z u, p o ł ą c z o n a z k o n f e r e n c ją n a u k o w ą (Nowy Sącz 25-28 IX). Organizatorzy: Wojewoda nowosądecki. Prezydent Miasta Nowego Sącza, Dyrektor Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu. Referaty: Zadania i osiągnięcia muzealnictwa skansenowskiego XXX-lecia PRL (wygłosił przedstawiciel Ministerstwa Kultury i Sztuki); Tadeusz Szczepanek, Historia i założenia merytoryczne Sądeckiego Parku Etnograficznego; Maria Brylak-Załuska, Ekspozycja etnograficzna Wojciech Zygmunt w Skansenowskim Parku Etnograficznym wnętrza i otoczenia zagród; Szczygieł, Założenia przestrzenne Sądeckiego Parku Etnograficznego; Lewczuk, Architektura murowana i jej elementy w Sądeckim Parku �KRONIKA Teresa Maszczak, Architektura monumentaLna w Magdalena Krah, Obrzędowo-magiczne eLementy Sądeckiego Parku Etnograficznego; Hanna Pieńkowska, ProbLemy ochrony a idea tworzenia skansenów; Janusz Bogdanowski, ProbLem skansenu w zie; Roman Reinfuss, Skansen jako muzeum kuLtury Ludowej. Imprezy szące: wystawa pokonkursowa "Współczesna rzeźba ludowa Karpat koncert "Capella Cracoviensis", pokaz filmu "Złoto Polskich Karpat", zespołów regionalnych, wycieczka po Sądecczyźnie. Etnograficznym; Parku Maria Etnograficznym; 36!l Sądeckim wystroju zabytków krajobra- towarzyPolskich", występy S e s j a N a u k o waz o k a z j i 100 - r o e z n i c y p o b y t u O s kar a K o 1b e r g a n a P o m o r z u G d a ń s k i m (Gdańsk 20 X). Organizatorzy: Urząd Wojewódzki Wydział Kultury i Sztuki, Wojewódzki Ośrodek Kultury, Wojewódzka Rada Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnyeh w Gdańsku. Referaty: Medard Tarko, Badania Oskara KoLberga na Pomorzu; Bogusław Linette, Oskar KoLberg, dokumentator pieśni Ludowej; Elżbieta Millerowa, Literatura Ludowa w zbiorach Oskara KoLberga; Andrzej Bukowski, FoLkLorystyka Pomorza Gdańskiego (Prus Zachodnich) za czasów Oskara KoLberga; Edward Breza, O pomorskich diaLektyzmach u Oskara KoLberga; Antoni Poszowski, FoLkLor kaszubski w twórczości kompozytorów gdańskich. Imprezy towarzyszące: występy zespołów folklorystycznych. S e m i n a r i u m p o ś w i ę c o n e m a g II i c z a r o w n i c t w u w k u l t ur z e l u d o w e j P o l s k i (Kraków, 15-16 XI). Organizatorzy: Oddział Krakowski Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, Muzeum Etnograficzne w Krakowie. Referaty: Jadwiga Klimaszewska, Teoria magii w etnoLogii; Ryszard Tomicki, Magia i mitoLogia w kuLturze Ludowej; Ludwik Stomma, Magia ALkmeny; Marek Godlewski, System Logiczny formuł magicznych; Jacek Olędzki, RefLeksje o wybranych zdarzeniach cudownych; Dorota Simonides, Przesądy wspólczesnllch "nastoLatków"; Alicja Bednarczuk, Praktyki magiczne w poLskim społeczeństwie współczesnym; Teresa Karwicka, RoLa drzew w Ludowych praktykach magicznych; Barbara Boebel-Szychowska, Magia w Lecznictwie Ludowym Kaszubów; Anna Szyfer, Praktyki magiczne Ludności OLsztyńskiego (stan zachowania); Bela Gunda (Debreczyn, Węgry), Magiczne praktyki w kuLturze pasterskiej Węgrów; Roman Reinfuss, Postać znachora w kulturze Ludowej Łemków; Anna Kowalska-Lewicka, Bacowie i czarownicy Beskidu Sądeckiego; Wanda Jostowa, DziałaLność magiczna na poLskiej Orawie; Anna Kisielewska, Płanetnik z PrzysietniclI. Sesja popularno-naukowa poświęcona folklorowi Ziemi B e s k i d z k i e j z o k a z j i 20 - l e c i a Z e s p o ł u P i e ś n i T a ń c a "B es k i d" (Bielsko-Biała 13 XI). Organizatorzy: Międzyzakładowy Dom Kultury Włókniarzy w Bielsku-Białej, Muzeum Regionalne w Bielsku, Wojewódzki Dom Kultury w Bielsku-Białej. Referaty: Bernadetta Turno, Raport o stanie foLkLoru województwa bieLskiego; Bernadetta Turno, Stroje regionu beskidzkiego; Maria Romowicz, Tańce regionu Ziemi Cieszyńskiej i Bielskiej; Krzysztof Straszkiewicz, Barwy Beskidów przeźrocza; Józef Mikś Muzyka Ludowa jako źródło repertuaru dLa zespołów wokaLnych i instrumentaLnych. Imprezy towarzyszące: wystawa strojów ludowych, wystawa wianków ludowych, finał wojewódzkiego przeglądu gawędziarzy ludowych, wystawa osiągnięć i dorobku Zespołu Pieśni i Tańca "Beskid", koncert galowy Zespołu Pieśni i Tańca "Beskid". S e m i n a r i li m: c z e s n e j (Warszawa w Warszawie, Zarząd 24 - Lud, tom LXI M i e j s c e k u l t li r y l li d o w e j w k u l t li r z e w s p ó ł28-29 XI). Organizatorzy: Państwowe Muzeum Etnograficzne Główny Towarzystwa Wiedzy Powszechnej. Referaty: Zof}a �370 KRONIKA Sokolewicz, Etnografia i jej rola w badaniach kuLtury współczesnej; Jan Krzysztof MakuIski, Teoria kultury ludowej; Janusz Bohdanowicz, Prace Pols!dego Atlasu Etnograficznego; Halina Olędzka, Tradycyjna sztuka ludowa; Aleksander Jackowski, Inspiracja sztuki p'rofesjonalnej sztukq ludową; Teresa Ambrożewicz, Przemiany obrzędowości w kulturze współczesnej; Franciszek Midura, Problemy popularyzacji etnografii; Tadeusz Więckowski, Rola "Cepelii" w kształtowaniu kultury artystycznej; Kazimierz Pietkiewicz, Problemy ochrony zabytków etnograficznych. Imprezy towarzyszące: zwiedzanie Państwowego Muzeum Etnograficznego, pokaz zastosowania środków audiowizualnych w dziale folkloru Państwowego Muzeum Etnograficznego; pokaz audiowizualny w Muzeum Lenina. Posiedzenia naukowe Komisji Etnograficznej Oddziału P o l s k i e jAk a d e m i i N a u k w K I' a k o w i e: Kraków 2 VI. Referat: Marek Tracz, Społeczności chłopskie Ameryki Łacińskiej; Kraków 15-16 IX. Referaty: lon Vladutiu (Rumunia-Bukareszt), Problematyka badań etnograficznych w Rumunii; Nils Arvid Bringeus (Szwecja-Lund), Quellenkritische Probleme der Ethnologischen Forschung. Z e b r a n i a n a u k o w e Z a kła d u E t n o g I' a f i i IHKM P AN w W a 1's z a w i e: Warszawa 29 L Referat: Ryszard Tomicki, Religijność ludowa w Polscestan i problematyka badań. Warszawa 29 IV. Referat: Krystyna Kwaśnicwiczowa. Zwyczaje wsi doroczne Niegoszowice i rodzinne oraz ich współczesne przeobrażenia na przykładzie klKrakowa. SPOTKANIA. KURSY, OBOZY Spotkanie twórczyń ludowych, zrzeszonych w Stowarzys z e n i u T w Ó l' C Ó w L u d o w y c h, z o k a z j i M i ę d z y n a I' o d o w e g o R ok u K o b i e t (Kielce, czerwiec). Organizatorzy: Zarząd Oddziału STL w Kielcach, Zarząd Wojewódzki ZSMW. W czasie spotkania wyrażono podziękowanie władzom wojewódzkim za pomoc udzielaną twórcom ludowym oraz omawiano potrzebę kontynuowania tradycji ludowej. Mgr Barbara Erbcr z Muzeum Swiętokrzyskiego wygłosiła referat nt. działalności plastycznej kobiet. W spotkaniu uczestniczyło 40 twórczyń ludowych; uczestniczki spotkania prezentowały swoje wyroby plastyczne. Odbyły się również występy poetów ludowych. S p o t k a n i e - b i e s i a d a o p o l s k i c h t w Ó I' C Ó w l u d o w y c h (skansen w Bierkowicach, czerwiec). Organizatorzy: Opolski Oddział STL, Muzeum Wsi Opolskiej, Opolska "Cepelia", Opolskie Towarzystwo Kulturalno-Oświatowe, ZW Związku Socjalistycznej Młodzieży Wiejskiej. Spotkanie miało charakter improwizowanej biesiady weselnej ze śpiewami i jadłem. Podczas spotkania omawiano sprawy Oddziału oraz poinformowano uczestników oświadczeniach Państwa dla twórców ludowych. Kra j o wan a r a d a k o b i e t r e p r e z e n t u j ą c y c h w s z y s t k i e j e dn o s t k i o r g a n i z a c y j n e "C e p e l i i" (Zakopane 20 XI). Organizator: "Cepelia". Głównym punktem narady był referat prof. dr Romana Reinfussa pL Rola kobiet w utrzymaniu tradycji sztuki i zwyczajów ludowych. V Spotkanie twórców literatury Kaszubsko-pomorskiej (Wdzydze Kiszewskie 3-4 X). Organizatorzy: Zarząd Główny Zrzeszenia KaszubskoPomorskiego w Gdańsku, Zarząd Oddziału Zrzeszenia w Kościerzynie, Urząd Miej- �371 KRONIKA ski w Kościerzynie, Urzędy Gminne Kościerzyny i Karsina. W spotkaniu wzięło udział ok. 50 osób, wśród nich literaci, krytycy i literaturoznawcy z ośrodków naukowych zainteresowanych problematyką współczesnej literatury powstającej na Pomorzu, pisanej zarówno w języku literackim, jak i w gwarze kaszubskiej. Referat wprowadzający pL Piśmiennictwo kaszubsko-pomorskie a ktLltura literacka regionu wygłosił Stanisław Pestka. Z j a z d t wór c ó w l u d o w y c h Z i e m i G d a ń s k i e j (Puck 19 XI). Organizator: Wojew. Ośrodek Kultury w Gdańsku. Referaty: Jerzy Samp (UG), Folklor kaszubski i jego rola w rozwoju kulturalnym regionu; Stefania LiszkowskaSkurowa (Wojew. Ośrodek Kultury w Gdańsku), Osiągnięcia w dziedzinie sztuki ludowej w minionym roku. W dyskusji wzięli udział zarówno znani artyści ludowi, jak i młodzi twórcy. Wypowiedzi koncentrowały się wokół problemów przyszłości sztuki ludowej, tj. dorobku i postaw najmłodszych twórców. N a r a d a p o l s k i c h c h o r e o g r a f ó w, i n s t r u k t o rów c o r o c z n eg o kur s u f o l k lor y s t Yc z n e g o d l a P o lon i i (Lublin 13 XII). Organizator: Centrum Polonijne przy UMCS. W czasie narady omawiano sprawy związane z programem kursu folklorystycznego, z organizacją letniej szkoły tańca oraz przygotowaniem skryptu dla uczestników kursu. III E t n o g r a f i c z n y kur s d l a P o lon i i (Kielce, sierpień). Organizatorzy: Wojew. Dom Kultury, Towarzystwo Łączności z Polonią Zagraniczną "Polonia ". Uczestnikami kursu była młodzież polonijna (ok. 50 osób) ze Stanów Zjednoczonych Am. I'n., Kanady. Francji, RFN. Program kursu obejmował m. in. naukę tallca i pieśni ludowych oraz spotkania z twórcami ludowymi. Z.JAZDY Międzynarodowa Etnografia narodów MIF;DZYNARODOWE konferencja poświęcona wydawnictwu (Warszawa 17-19 III). Organizator: Polska AkaSłowianoznawstwa. Referaty: Julian W. Bromlej, Kirill słowiańskich demia Nauk Komitet W. Czistow, Naświetlenie ogólnych problemów metodologicznych w I wmic "EtnogTClfii narodów słowiańskich"; M. G. Rabinowicz, fikacji osiedli Mieczysław wschodniosłowiańskich Gładysz, Teoretllczne w I tomie założenia "Etnografii i podstawowe i historycznych Problemy narodów problemy klasy- słowiańskich", II tomu "Etno- Karel Fojtik, Wyniki opracowania częśCi tomu II a czeskiej kulturze ludowej; Emilia Horvathovil, Problemy metodologiczne syntetycznego opracowania kulLury ludowej Słowaków; Pawoł Nowotny, Niektóre etnokulturalne zagadnienia etnogTClfii Łużyczan; Maria Gładyszowa, Podstawowe zagadnienia w opracowaniu kultury ludowej w Polsce; Antoni Podraza, Helena Madurowicz-Urbańska, Jerzy Wyrozumski, Procesy historyczne warunkujące rozwój kultury ludowej w Polsce; Maria Biernacka, Zycie społeczne wsi polskiej; Danuta Markowska. Tradycyjna i współczesna rodzina wiejska w Polsce; Jadwiga Klimaszewska, Tradycyjna wiedza i wierzenia ludowe w Polsce; Dorota Simonides, Polski folklor literacki; Jan Stęszewski, Folklor muzyczny w Polsce; Grażyna Dąbrowska, Taniec i jego rodzaje na wsi polskiej; Weselin Chadżinikołow, Stan prac przygotowawczych do tomu III cz. 1 - Bułgarzy; Duśan Nedeljković, Stan prac przygotowawczych do tomu III cz. 2 - Narody Jugosławii; Vilko Novak, Najważniejsza problematyka w badaniach kultury ludowej w Jugosławii; Marianna GuŚić. Porl.grafii narodów słowiańskich"; �KRONIKA stawowe kultury zagadnienia ~udowej tury ludowej w Macedonii. w ~udowej w Chorwacji; Niko Kuret, Zagadnienia Radmila Fabijanović-Filipović, Z prob~ematyki kuli Bośni; Galaba Palikruseva, Badania nad kulturą ludową kultury Słowenii; w Serbii Konferencja międzynarodowa nt.: Źródła do historii muz y k i l u d o we j d o l' o k u 1800 (Kazimierz Dolny, 7-12 IV). Organizator: Pracownia Dokumentacji Folkloru Polskiego Instytutu Sztuki P AN przy współudziale International Folk Music Council (Międzynarodowej Rady Muzyki Ludowej). Referaty: Wolfgang Suppan, Informacje o muzyce ludowej w dokumentach średniowiecznych; Jan Stęszewski, O społecznym rozwarstwieniu w polskiej muzyce 17 wieku; Max Peter Baumann, Etnohistoryczne zródła jako problem hisl.orycznego przekazu; Ulrich MiHler, Historyczne pieśni ludowe; Christoph Petzsch, Wiadomości o muzyce ludowej w kronikach miast 14 i 15 wieku; Doris Stockmann. O publiczno-prawnej praktyce używania sygnałów w niemieckiej wojnie chłopskiej; Ewgenij Gippius, Instrumentalne rytualne melodie taneczne związane Ze świętem niedźwiedzia Ob-Ugren (Mansy-WoQulen) jako źródło historllc.znc; Anna Czekanowska, Znaczenie starych kalendarzy reliQi.i lcschoc/nich diu cyklu s~owiańskich pieśni ~udowych; Wiatscheslaw Schtschurow, Ki~ka s/.ylislycznllCh 1l'!akiwości rosyjskich pieśni ludowych z 15-17 wieku; Jerzy Pikulik. Ludowość polskich ko~ęd i pieśni kościelnych 15 wieku; Benjamin Rajeczky, Me~odie 16 wieku w dzisiejszej węgierskiej tradycji; Barbara Krzyżaniak, Związek po~skich ko~ęd z 17 i 18 wieku z muzyką ludową; Oskar Elschek, Historyczne źród~a słowackiej muzyki ~udowej 16-18 wieku; Zofia Stęszewska, Tańce 16-18 wieku i prob~em muzy.'<i ludowej; Karol Hławiczka, Polskie śpiewniki 16 i 17 wieku jako źródła poznania polskiej muzyki ludowej; Hartmut Braun, Wskazówki dotyczące poszukiwań pieśni ludowych 16 i 17 wieku; Adolf Dygacz, Zakazy i ograniczenia w pols!<iej muzyce ludowej od 13 do 18 wieku jako źródło poznania polskiej muzyki ludowej; Aron Petneki, Zycie muzyczne w B1'asov od 16 do 18 wieku. Międzynarodowa konferencja naukowa: Stan potrzeby b a d a ń n a d z b i o r o w o Ś c i a m i p o lon i j n y m i (Kraków 30 VIII-5 IX). Organizatorzy: Towarzystwo Łączności z Polonią Zagraniczną "Polonia", Polonijny Ośrodek Naukowo-Dydaktyczny UJ. W Konferencji wzięli udział przedstawiciele różnych dziedzin nauki polskiej, w tym również etnografii. oraz około 150 naukowców polskiego pochodzenia z 13 krajów świata. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze reprezentowała w dyskusji prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa. Poza sesjami plenarnymi obrady odbywały się w zespołach problemowych (emigracji. imigracji, dokumentacji. metodologii) i zespołach regionalnych (Europy, Ameryki Południowej, Ameryki Północnej, Australii, Azji, Afryki). Celem konferencji była wymiana poglądów na temat stanu i potrzeb badania przemian zachodzących w zbiorowościach polonijnych. Referaty: Władysław Markiewicz (Wydział I PAN), Główne kierunki i uwarunkowanie przemian zbiorowości polonijnych; Hieronim Kubiak (Instytut Socjologii UJ), Proces przllstosowania społecznegO emigrantów do warunków kulturowych krajów osied~enia. Podstawowe założenia i konk~uzje teoretyczne; Andrzej Polch (Instytut Historii UJ), Główne prawidłowości emigracji z ziem po~skich. Próba typo~ogii i syntezy; Grzegorz Babiński (Instytut Socjologii UJ), Prob~emy metodo~ogiczne interdyscypLinarnych badań nad ruchami emigracyjnymi i zbiorowościami wytworzonymi przez te ruchy; Andrzej Paluch (Instytut Socjologii UJ), Ink~uzllwne i ekskluzywne rozumienie terminu Polonia; Alina Baran (Katedra Statystyki i Demografii SGPiS), Kontrowersje wokÓł pomiaru natężenia �3_·· KRONIKA j .) statystYk emigracyjnych; Cel ma do dyskusji nt.: "Problemy teoretyczne badań nad emigracją. Propozycja systematyzacji"; Jerzy Zubrzycki (Australia. Narodovv'y Australijski Uniwersytet). Polityka imigracyjna i asymilacyjna różnych krajów osiedlenia Polonii; Walerian Sobisiak (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza). Rola kultury rodzimej w życiu codziennym polskiej emigracji; Grzegorz Babiński (Instytut Socjologii UJ), Wprowadzenie do dyskusji nt.: "Metodolo- ruchów emigracyjnych Bobińska (Instytut gia badań nad a teoretyczne Historii ruchami zalożenia UJ), Wprowadzenie emigracyjnymi a współczesne tendencje rozwojowe meto- Józef Byczkowski (Instytut Sląski), Metodologia badań nad ruchami emigracyjnymi; Stanisław Otok (Uniwersytet Warszawski), Teoretyczne probierny badań nad imigracją; Witold Stankiewicz (Biblioteka Narodowa), Wprowadzenie do dyskusji nt.: "Zabezpieczenie i gromadzenie źródel do historii ruchótc emigracyjnych i zbiorowości wy,worzonych przez te ruchy. Stan i potrzeb1J"; Teodor Domaradzki (Kanada, Centrum Dokumentacji i Badań Polskich), dologii nauk Potrzeby spolecznych; u.~rodków świadczeit dokumentacji prowadzonego przeze i badań mnie polskich Centrum za granicą Dokumentacji na podstawie i Badań do- Polskich; Danuta Licińska (PAN), Gcugrajiczne rozmieszczenie Polonii; Włodzimierz Drzewieniecki (USA, Stanowy Uniwersytet w Buffalo), Polonia w Ameryce Pólnocnej; Marcin Kula (Polska). Polonia w Ameryce Poludniowej; Krystyna Murzynowska (PAN), Polonia w Europie; Eugene Kusielewicz (USA, Fundacja Kościuszkowska), Podsiawowe tendencje wspólczesnych przemian Polonii Ameryka7tskiej i ich Bogodar Wini d (Polska), Polonia w Australii, Azji, Afryce; Andrzej (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza), Wprowadzenie do dyskusji nt.: w Europie"; Adam VeŁulani (UJ), Polonia w Europie; Jan Gruszyński czyny; Integracja emigrucji polskiej we Francji ze spoleczeństwem francuskim; przy- Kwilecki ,'polonia (polska), Jan Palka (W. 13rytani", UniwPl'sytet w Leeds). Kilka uwag nad 3D-leciem osiedlenia się Marcin Kula (polska), Wprowadzenie do dyskusji nt.: "Polonia u; Ameryce [Jolurlnżowej"; Walter Drzcwieniecki (USA, Stanowy Uniwersytet w Buffalo). Wprowadzenie do dyskusji nt.: "Polonio 10 Ameryce Północnej"; Maria Starczewska (USA, Hofstra University Hempstead), Przeobrażenia gospodarcze na terl!nie Long Island i ich wplyw na strukturę ośrodków polonijnych; Monika Gruc'lmanow:l (Polska), Interferencje językowe w środowisku polonijnym Nowego Jor/w i okoiic!!; Imrc Boba (USA, Uniwersytet w Washingtonie), Problemy związane .z 'nstclcniem narodowości w statystykach imigracyjnych Stanów Zjednoczonych i Konady; Benedykt Heydenkorn (Kanada, Polish Alliance Press !JTD), Poluniu I~' Kanael.?ie. Zalożenia polityki wielokulturowości; Edward Puacz (USA, Klub Przyjaciól Polskiej Książki w Chicago), Polonia li) U S /1 wobec polityki melting poi; Bogndar Winid (Studium Afrykanistyczne), Wprowadzenie do dyskusji nt.: "Polrntia w Australii, Azji i Afryce"; Alina Mrozowska (Studium Afrykanistyczne). Polecy no Bliskim Wschodzie i w Afryce l'ółnocnej; Hieronim Kubiak (Instytut Socjulagii UJ), Perspektywiczne zadania poznawcze 11) badaniach polonijnych i lUCIPolaków runki ich w Yorkshire; j·eaiizacji. S e m i n a r i u m E t h n o log i c u m VIII (Julin k/Łańcuta 1-13 IX). Organizatorzy: Kaledra ~lnografii Uniwt::rsytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Katedra Etnografii Uniwersytetu Łódzkiego, Zarząd Główny CPLiA, Koła Naukowe. Studentów Etnografii Uniwersytetów Poznańskiego i Łódzkiego, Muzeum Okręgowe w Rzeszowie. W seminarium uczestniczyło 73 pracowników naukowych i s!uden [ów etnografii. z tego 48 osób z Polski i 25 przedstawicieli następujących ośrodków etnograficznych: Tbilisi, Taszkent, Belgrad, Ljubljana, Sofia, Bukareszt, Bratysława, Brno, Martin, Debreczyn, Misżkolc, Wiedeń i Lund. Seminarium o cha- �;Y'.J KRONIKA rak terze badań terenowych miało na celu zapoznanie studentów różnych ośrodków etnograficznych z kulturą ludową regionu i metodami prac badawczych. Przedmiotem badań była ludowa twórczość rzemieślnicza i artystyczna okolic Leżajska. Uzyskane wyniki dyskutowano w grupach roboczych. Ponadto organizowano zebrania informacyjne o stanie badań etnograficznych w poszczególnych krajach. W czasie seminarium odbyło się kilka wycieczek po okolicznym terenie. M i ę d z y n a r o d o waS e s j a pt. "Z w i ą z k i i n t e r e t n i c z n e w f o 1k lor z e Z a c h o d n i c h S ł o w i a n" (Opole 21-23 XI). Organizatorzy: Zakład Folklorystyki Instytutu Filologii Polskiej Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. Powstańców Śląskich w Opolu, Towarzystwo Przyjaciół Opola. Referaty: D. Simonides, Rola badań interetnicznych we współczesnej folklorystyce; H. Kapełuś, Formuła bajkowa w folklorze słowiańskim; P. Nedo (Lipsk), Badania folkloru Łużyczan; V. Gasparikova (Bratysława), Interetniczne związki słowacko-polskie w ludowej prozie; J. Jech (Praga), Folklor Zachodnich Słowian jako problem interetniczny; I. Gardosova (Budziszyn), Demon wodny w folklorze łużyckim; A. Skrukwa, Łużyckie materiał'll folklorystyczne w zbiorach Oskara Kolberga; M. Sramkova (Brno), Wpływ literatury na czeskie opowiadania ludowe. Z materiałów Teresa ETNOGRAFICZNE WYSTAWY WOJ. CZASOWE ODiIE opracowała Zakrzewska EKSPONOWANE W 1975 R. BIALSKOPODLASKIE "Strój ludowy na Mazowszu" Ł o s i c e, Dom Kultury 5-10 III. Organizatorzy: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, Muzeum Ziemi Podlaskiej w Siedlcach, Wydział Kultury Urzędu Woj ew. w Warszawie. Scenariusz: G. Tkaczyk, oprawa plastyczna: A. Klimiuk. Folder. "Prace twórców ludowych z pow. parczewskiego" P a r c z e w, Liceum Ogólnokształcące, luty. Organizator: Dom Kultury w Parczewie. Scenariusz i oprawa plastyczna: A. Choińska. WOJ. BIAŁOSTOCKIE "Wycinanki kurpiowskie z Kolneńskiego" B i a ł y s t o k, Galeria Sztuki Ludowej "Folklor", marzec. Organizatorzy: Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Białymstoku, Dom Kultury w Kolnie. "Brań ski e dywany dwuosnowowe" B i a ł y s t o k, Muzeum Okręgowe, 3 VI-9 VII. Współorganizator: Muzeum Rolnictwa im. K. Kluka w Ciechanowcu. Scenariusz: G. Czerwińska, oprawa plastyczna: W. Bogucki. "Garncarstwo i plecionkarstwo na Białostocczyźnie" B i a ł y s t o k, Muzeum Okręgowe, 6 VII-14 IX. Współorganizator: Muzeum Rolnictwa im. K. Kluka w Ciechanowcu. Scenariusz: G. Czerwińska, oprawa plastyczna: W. Bogucki. �375 KRONIKA "Rzeźba ludowa Ziemi Białostockiej" B i a ł y s t o k, Muzeum Okręgowe, 5 VIII-lO XI, z okazji Międzynarodowego Roku Ochrony Zabytków. Scenariusz: B. Kiestenis-Studzińska, oprawa plastyczna: A. Szymaniuk. Plakat. "Twórczość ludowa i amatorska" (ceramika, rzeźba, tkaniny, malarstwo) C h o r o s z c z, Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury, maj. Organizator: Poradnia Kulturalno-Oświatowa w Białymstoku. WOJ. BIELSKIE "Dorobek Działu Etnograficznego Muzeum w Bielsku-Białej na wystawie XXX-lecia PRL" B i e l s k o - B i a ł a, Państwowe Muzeum, 10 II-18 V. Z okazji rocznicy wyzwolenia miasta Bielsko-Biała. Scenariusz: B. Turno. "Jan Wałach - artysta malarz i kultura ludowa jego środowiska" B i e l s k o - B i a ł a, Państwowe Muzeum, 24 V-24 IX. Z okazji "Dni Bielska-Białej". Scenariusz: S1. Oczko, B. Turno. "Ludowe zdobnictwo metalu Beskidu Zachodniego" B i e l s k o - B i a ł a, Państwowe Muzeum, 25 IX 1975 r.-15 I 1976 r. Współorganizator: Muzeum Górnośląskic w Bytomiu. Scenariusz: M. Lipa-Kuczyńska, B. Turno. Folder, katalog. "Sztuka ludowa Ziemi Suskiej" S u c h a B e s k i d z k a, Ośrodek Kultury, lipiec, wystawa pokonkursowa . .,Twórczość ludowa wojew. bielskiego, katowickiego i nowosądeckiego" S z c z y r k, Regionalny Ośrodek Kultury 3-10 VIII, z okazji XII Tygodnia Kultury Beskidzkiej. Organizator: Społeczny Komitet XII TKB. Scenariusz: Z. Kaczmarczyk, oprawa plastyczna: K. Leśniak. Folder, plakat . ..Wystawa twórczości nieprofesjonalnej powiatu wadowiekiego" W a d o w i c e, Sala "kameralna", 18-16 V, wystawa pokonkursowa. Organizatorzy: Dom Kultury, Wydział Oświaty Urzędu Pow. Scenariusz: Z. Biały, oprawa plastyczna: M. Kopacz, konsultacja naukowa: J. Klimaszewska. Plakat. "Zdobnictwo bibułkowe twórców ludowych" Z y w i e c, Muzeum Regionalne, czerwiec, wystawa pokonkursowa. "Haft żywiecki" Z y w i e c, Muzeum Regionalne, grudzień wystawa pokonkursowa. Współorganizatorzy: "Cepelia", ZM Ligi Kobiet w Zywcu. WOJ. BYDGOSKIE "Sztuka ludowa Kaszub" C h o j n i c e, Muzeum Regionalne, czerwiec. Współorganizator: Muzeum Etnograficzne w Toruniu. "Sztuka ludowa Pałuk" M o g i l n o, marzec, "Zima na Pałukach". Organizator: Muzeum Etnograficzne w Toruniu. WOJ. CHELMSKIE Kra "Twórczość ludowa" s n y s t a w, Sala posiedzeń (wycinanki, rzeźby, PMRN, marzec. wyroby ze słomy) �376 KRONIKA WOJ. CIECHANOWSKIE "Rzeźba ludowa Ziemi Sierpeckiej" R a c i ą ź, Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury, maj, z okazji turnieju gmin Grudusk-Raciąź. Organizator: Muzeum i Park Etnograficzny w Sierpcu. Scenariusz i oprawa plastyczna: B. Kohutnicki. WOJ. CZĘSTOCHOWSKIE "Rzeźby twórców ludowych" C z ę s t a c h a w a, Dom Kultury "Stradom", 18 V-3 VI. "Drewno i tkanina na Śląsku" C z ę s t a c h a w a, Muzeum, 12 VII-24 VIII. Współorganizator: Muzeum Górnośląskie w Bytomiu. Scenariusz: B. Bazielich. Plakat. "Wystawa pamiątek "Cepelii" (lalki regionalne i in.) C z ę s t a c h a wa, Pawilony wystawiennicze "Cepelii", 1-3 IV. Organizator: Spółdzielnia Pracy Przemysłu Ludowego i Artystycznego im, St. Wyspiańskiego w Krakowie. Scenariusz i oprawa plastyczna: J. Chojnacka. "Konfrontacje włókna" (koronki, tkaniny, kilimy, dziewiarstwo ludowe i stroje regionalne) C z ę s t a c h a w a, Pawilony wystawiennicze "Cepelii", 6-10 X, wystawa-giełda. "Ceramika ludowa" C z ę s to c h a w a, Pawilony wystawiennicze "Cepelii", październik. "Sztuka ludowa Ziemi Wieluńskiej" (wystawa fotograficzna) G a n a, (woj. częstochowskie) Szkoła Podstawowa, 27 XI 1975 r.-31 I 1976 r., z okazji Międzynarodowego Roku Ochrony Zabytków. Organizator: Muzeum Ziemi Wieluńskiej w Wieluniu. Scenariusz: B. Wiluś, oprawa plastyczna: B. Mrugała. WOJ. ELBLĄSKIE "Malowany fajans włocławski" F r a m b ark, Muzeum M. Kopernika, 4 VI 1975 r.-1 IV 1976 r. Współorganizator: Muzeum Kujawskie we Włocławku. Scenariusz i oprawa plastyczna: R. Hankowska. Plakat. WOJ. GDAŃSKIE "Sztuka ludowa regionów kaszubskiego, kociewskiego i Powiśla Warmińskiego" G d a ń s k, Muzeum m. Gdańska, 2-18 VIII, w ramach "Dni Gdańska". Współorganizator: Wojew. Ośrodek Kultury w Gdańsku. Scenariusz: Liszkowska- Wierzejewska, oprawa plastyczna: H. Gregor, konsultacja naukowa: W. Błaszkowski. "Haft kaszubsko-kociewski i warmi11ski" G d a ń s k, Woj ew. Ośrodek Kultury, 3-18 I, wystawa pokonkursowa. Scenariusz: St. Liszkowska-Skurowa, oprawa plastyczna: H. Gregor. "Wystawa sztuki ludowej" G d y n i a, Targi Rybne, lipiec-sierpień. Organizatorzy: "Cepelia", Redakcja "Głusu Wybrzeźa". "Rzeźba ludowa twórców pow. kościerskiego" Koś c i e r z y n a, Dom Kultury, 28 II-20 IV. Scenariusz: J. Kostrzewa, oprawa plastyczna: M. Kulas, konsultacja naukowa: M. Buczkawska. Folder. "Haft wdzydzki twórczyni ludowej Władysławy Wiśniewskiej z Wdzydz Kiszewskich" �KRONIKA :377 Koś c i e r z y n a, Dom Kultury, 18 IX-13 X, z okazji inauguracji Roku Kulturalno-Oświatowego 1975/1976. Scenariusz: J. Kostrzewa, oprawa plastyczna: M. Kulas, konsultacja naukowa: M. Buczkowska. Plakat. "Swiątki kaszubskie Adama Zwolakiewicza" Koś c i e r z y n a, Klub Stowarzyszenia "PAX", 20-27 V, Gdańsk, Klub Stowarzyszenia "PAX" 10 X-16 XII. Konsultacja naukowa: E. Went. "Haft kaszubski" Koś c i e r z y n a, Klub Stowarzyszenia "PAX", 26-30 VI. Konsultacja naukowa: E. Went. "Malowane na drewnie" Koś c i e r z y n a, Klub Stowarzyszenia "PAX", 16-25 X. Konsultacja naukowa: E. Went. "Dzieje rybołówstwa Ziemi Puckiej" P u c k, Stacja Wiedzy o Regionie, 10 X 1975 L-31 I 1976 r. Współorganizator: Muzeum Archeologiczne w Gdańsku. Scenariusz: T. Lasowa, oprawa plastyczna: A. Taborski, konsultacja naukowa: J. Szwed. "Hafty i rzeźby twórców ludowych" S o p o t, Klub Międzynarodowej Książki i Prasy, listopad, "Panorama XXX-lecia PRL". Współorganizator: Miejski Dom Kultury w Wejherowie. "Prace twórców ludowych Kociewia" S t a r g a r d G d a ń s k i, Dom Kultury, styczeń. "Kaszubskie rękodzieło ludowe" W d z y d z e, Dworek z Barkoczyna, 17--27 VII. Organizator: Woj ew. Ośrodek Kultury w Gdańsku. Scenariusz: Liszkowska- Wierzejewska, oprawa plastyczna: H. Gregor. "Sztuka ludowa Pomorza Gdańskiego" We j h e r o w o. Miejski Dom Kultury, 26 VI-16 VII. Współorganizator: Woj ew. Dom Kultury w GdaÓsku. Scenariusz: Liszkowska-Skurowa, H. BłaszkowskaGregor, oprawa plastyczna: H. Błaszkowska, konsultacja naukowa: W. Błaszkowski. WOJ. JELENIOGORSKlE "Budownictwo drewniane na Dolnym Sląsku" B o g a t y n i a, Miejski Międzyzakładowy Dom Kultury, l-3D IX. K CI m i e n n a Gór <1, Muzeum Tkactwa Dolnośląskiego, 15 XI-3l XII, z okazii Międzynarodowego Roku Ochrony Zabytków. Organizator: Muzeum Etnograficzne Oddział Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Scenariusz: K. Jagieła, E. JęczaJik. oprawa plastyczna: M. Sobolewska . ..Prace ludowego rzeźbiarza, Jana Nowińskiego" W o j c i e s z ci w. Miejski Dom Kultury, listopad. "Wystawa twórczości ludowej" Z g o r z c l e c, Dom Kultury, luty, z okazji turnieju gmin. WOJ. KATOWJCKIE ..Tradycje kultury ludowej w Polsce" (różne dziedziny kultury ludowej) B y t o m, Kościółek zabytkowy, 27 VI-5 X. Organizator: Muzeum Górnośląskie w Bytomiu. Scenariusz: M. Lipa-Kuczyńska, oprawa plastyczna: H. Pakuła. Plakat. fotogramy St. Deptuszewskiego. �3.8 KRONIKA "Ludowe zdobnictwo w metalu Beskidu Zachodniego" B y t o m, Muzeum Górnośląskie, 19 VII-31 VIII. Scenariusz: M. Lipa-Kuczyńska, oprawa plastyczna: L. Kot. Folder. "Amatorska twórczość plastyczna województwa katowickiego" C h r z a n ó w, Ośrodek Kultury i sportu, 26 IX-5 X, z okazji Inauguracji Roku Kulturalno-Oświatowego 1975/76. Współorganizator: Muzeum Górnośląskie w Bytomiu. Scenariusz: 1. Bukowska-Floreńska, E. Jaworski, oprawa plastyczna: K. Adamczyk. "Szopki krakowskie" R a c i bór z, Muzeum, 19 III-7 IV. Folder wyd. przez Muzeum Historyczne Krakowa. "Tradycje piernikarskie Opolszczyzny" R a c i bór z, Muzeum, 19 1II-7 IV. Scenariusz: H. Jakubowska. oprawa plastyczna: J. Beski. Folder. "Współczesna rzeźba ludowa Beskidu Zachodniego" R a c i bór z, Muzeum, 24 IV-18 VI. Współorganizator: Państwowe Muzeum w Bielsku-Białej. Scenariusz: B. Turno, Z. Lipiarz. "Szopki krakowskie" R a c i bór z, Muzeum, 19 1II-7 IV. Folder wyd. przez Muzeum Historyczne Krakowa. "Tradycje piernikarskie Opolszczyzny" R a c i bór z, Muzeum, 19 III-7 IV. Scenariusz: H. Jakubowska, oprawa plastyczna: J. Beski. Folder. "Współczesna rzeźba ludowa Beskidu Zachodniego" R a c i bór z, Muzeum, 24 IV-18 VI. Współorganizator: Państwowe Muzeum w Bielsku-Białej. Scenariusz: B. Turno, Z. Lipiarz. "Rzeźba w węglu oraz malarstwo ludowe i amatorskie Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego" R a c i bór z, Muzeum, 23 VI-26 VIII, Zabrze, Muzeum, 15 IX-26 X. Scenariusz: K. Kaczko. "Zdobnictwo bibułkowe regionu beskidzkiego" R a c i bór z, Muzeum, 5 IX-15 X. "Ceramika Wilhelma Słowika i Kazimierza Tabacharniuka" R a c i bór z, Muzeum 22 X-31 XII. Scenariusz: Z. Lipiarz. Folder. "Rzeźby górników w węglu, graficie i łupku" R y b n i k, Muzeum, listopad. "Węgiel w kręgu światła" Z a b r z e, Muzeum, 4 XII 1973 r.-31 IV 1974 r., z okazji Dnia Górnika. Scenariusz: K. Kaczko, B. Król, A. Kisielewska, oprawa plastyczna: A. i Z. Barankowie. Plakat. "Rzeźby w węglu i lampy górnicze" Z a b r z e ZDK Kop. Pstrowski, 3-7 XII 1974 r. Scenariusz: K. Kaczko, W. Kazimierowicz. ,,Sztuka ludowa i rzemiosło" Z a w i e r c i e, Lazy, Siewierz, Poręba, lipiec, wystawa-kiermasz, "Dni Ziemi Zawierciańskiej" . WOJ. KIELECKIE "Rzeźby ludowe inspirowane twórczością St. Żeromskiego" K i e l c e, Muzeum Lat Szkolnych Stefana Żeromskiego, listopad, wystawa pokonkursowa. Współorganizatorzy: Gminny Ośrodek Kultury w Masłowie, Kieleckie Stowarzyszenie Twórców Ludowych. �KRONIKA 379 "Wystawa etnograficzna" K i e l c e, Teatr im. St. Żeromskiego, 6-13 VIII, z okazji II Harcerskiego Festiwalu Kultury Młodzieży Szkolnej. Organizator: Harcerski Klub Etnograficzny przy II Liceum Ogólnokształcącym w Opolu. Scenariusz i oprawa plastyczna L. Cipior. Plakat, folder. "III wystawa współczesnej ludowej sztuki sakralnej" K i e l c e, Wojew. Oddział Stowarzyszenia "PAX", 16 IX-lO XI, wystawa pokonkursowa. Współorganizator: ZZG Zespół Handlu Veritas w Warszawie. Scenariusz: St. Rosiński, oprawa plastyczna: W. Wesołowski, konsultacja naukowa: St. Rosiński, B. Erber, A. Michałowski, L Lorentowicz, J. Lis. Plakat. "Prace twórców ludowych powiatu miechowskiego" M i e c h ó w, Dom Kultury, 3-31 V, wystawa pokonkursowa. Scenariusz: St. Konieczna. oprawa plastyczna: I. Czarnecka, konsultacja naukowa: R. Reinfuss. Plakat. "Ludowe kowalstwo artystyczne" O s t r o w i e c S w i ę t o k r z y s k i, Muzeum Regionalne, 27 XI 1975 r.-31 I 1976 L, wystawa pokonkursowa. Współorganizatorzy: Muzeum Okręgowe w Radomiu, Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Woj ew. w Kielcach, Ministerstwo Kultury i Sztuki. Oprawa plastyczna: W. Kotasiak, T. Maj. Katalog, plakat. WOJ. KOSZALIŃSKIE "Przegląd wyrobów Sp-ni im. St. Wyspiańskiego w Krakowie" (stroje i hafty ludowe oraz lalki regionalne) Koł o b r z e g, Ośrodek Centralnej Rady Związków Zawodowych "Bałtyk", 7-25 III, z okazji XXX rocznicy Zaślubin Polski z Bałtykiem. Organizator: Spółdzielnia im. St. Wyspiańskiego w Krakowie. "Kopernik W rzeżbie ludowej" K o s z a l i n, Muzeum Archeologiczno-Historyczne, 6 IV-6 VI. Współorganizator: Muzeum Etnograficzne w Toruniu. Oprawa plastyczna: A. Mosiewicz. Katalog (wyd. przez Muzeum Etnograficzne w Toruniu). "Ikony" K o s z a l i n, Muzeum Archeologiczno-Historyczne, 20 XI 1975-15 I 1976 r. Współorganizator: Muzeum Zamkowe w Łańcucie. Scenariusz i oprawa plastyczna: J. Szczęk i pracownicy naukowi Muzeum w Łańcucie. Plakat, folder. "Jarmark folklorystyczny" K o s z a l i n, "Domki pod strzechą", 6-7 IX, z okazji Centralnych Dożynek. Organizatorzy: Wojew. Dom Kultury w Koszalinie, Urząd Wojew. w Koszalinie. Scenariusz: T. Skurowa, K. Wołos, oprawa plastyczna: R. Kozłowska. Plakat. "Rzemiosło ludowe i twórczość pamiątkarska wojew. koszalińskiego" K o s z a l i n, Woj ew. Dom Kultury, 22 VII-26 IX, wystawa pokonkursowa. Współorganizatorzy: Urząd Woj ew. w Koszalinie, Państwowe Ognisko Kultury Plastycznej, "Art Region" Sopot. Oprawa plastyczna: K. Kozłowska, konsultacja naukowa: H. Ostrowska-Wójcik. Katalog, plakat. WOJ. KRAKOWSKIE Kra "Strój ludowy i jego adaptacje we współczesnej odzieży" k ó w, Biuro Wystaw Artystycznych, 30 VIII-2! IX, "III Targi Sztuki Ludowej w Krakowie". Organizatorzy: "Cepelia", Biuro Targów Sztuki Ludowej. Scenariusz: K. Wodzowa, oprawa plastyczna: R. Tołżycka, konsultacja naukowa: R. Reinfuss. Plakat. �KRONIKA "Przegląd wyrobów artystycznych i ludowych Sp-ni im. St. Wyspiańskiego w Krakowie" Kra k ó w, Dom Turysty, 2-3 X, Szkoła nr 22, 13--14 XI, z okazji XXX-lecia działalności Sp-ni im. S1. Wyspiańskiego w Krakowie. Organizator: Sp-nia im. St. Wyspiańskiego w Krakowie. Scenariusz i opracowanie plastyczne: M. Jenner. "Rzeźby twórców ludowych'" Kra k ó w, Galeria "Desy", wrzesień, "III Targi Sztuki Ludowej w Krakowie". "Malowanki i hafty z Zalipia" Kra k ó w, Galeria Sztuki Nowoczesnej, lipiec, wystawa poprzedzająca TlI Targi Sztuki Ludowej w Krakowie. "Pokaz ludowego koronkarstwa i haftu" Współczesnej Sztuki Ludowej, 7-9 VII. Organizator: "Cepelia". "Twórczość ludowa Grobli i okolicy" Kra k ów - G r o b l a, Dom Kultury, 19-28 I. Organizator: Muzeum w Bochni. Scenariusz: J. Barbaszewska, oprawa plastyczna: uczniowie Liceum Sztuk Plastycznych w Nowym Wiśniczu. Kra k ó w, Galeria Kra k ó w, Klasztor "Szopka krakowska" Franciszkanów, grudzień 1975 r.-styczeń 1976 r. "Sztuka Podhala" Kra k ó w, Krakowskie Zakłady Sodowe, maj. Organizator: Podhalański Kultury w Nowym Targu. Scenariusz: T. Jabłońska, oprawa plastyczna: T. Jabłońska. Plakat. Kra Kra Ośrodek St. Gat, "Ikony anonimowych twórców z XV w." k ó w, Muzeum Archeologiczne, otwarcie: 19 XI. Współorganizator: Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. Scenariusz: K. Bielenin, oprawa pla~;tyczna: M. Michajłow, J. Miller, konsultacja naukowa: R. Grządziela. Plakat, folder. "Szopki krakowskie 1975 r." k ó w, Muzeum Historyczne, 6 XI 1975 r.-15 I 1976 r., wystawa pokonkursowa (XXXIII konkurs szopek krakowskich). Scenariusz: T. Szczepanck, T. Wroński, oprawa plastyczna: A. Zalińska. Plakat. "Nikifor" k Ó w, Muzeum Narodowe, 25 IX-l6 XI, z okazji odbywającego się w Krakowie festiwalu sztuki "Cracow Art Festival", organizowanego przez miesięcznik The Connoisseur z Londynu i Du Magazine z Zurichu. Scenariusz: B. Małkiewicz, A. Zeń czak, oprawa plastyczna: M. KokoszY!'lska. Informator powielany w języku angielskim i niemieckim opracowany przez T. Chruścickieeo. ,.Rzeźba. malarstwo i tkactwo ludowe Dolnego Sląska" Kra k ó w, Pałac w Krzysztoforach, wrzesień. III Targi Sztuki Ludowej \V Kr8kowie. Organizator: Związek Zawodowy Górników (III Zespół Przemy,-:łu). .,Ludowe inspiracje we współczesnym rzemiośle cechowym" Kra k ó w, Pałac Sztuki, wrzesień, III Targi Sztuki Ludowej w Krakowie. Organizatorzy: Centralny Zw. Rzemiosła i Izba Rzemieślnicza w Krakowie. "V konfrontacje ludowych natchnień" (ekspozycja plenerowa kwiat.ów bihułkowych i rzeźby Wiktora Cwicrzyka) M y ś I e n i c e - Z a r a b i e, 6 VII. Scenariusz i oprawa plastyczna: J. Koczwara. "Kowalstwo artystyczne Władysława Pieprzyka z Gdowa" M y ś l e n i c e - Z a r a b i e, 10 VIII, wystawa plenerowa. Organizator: Klub Plastyków Amatorów i Twórców Ludowych Miejskie&o Domu Kultury, ScenaKra �381 KRONIKA riusz i oprawa plastyczna: J. Koczwara, konsultacja naukowa: E. Fryś-Pietraszkowa. "Piękno w metal zakute" (wystawa prac 27 kowali) M y ś l e n i c e, Miejski Dom Kultury, 2 1X-1 X, wystawa pokońkursowa. Scenariusz i oprawa plastyczna: J. Koczwara, Z. Skałka, konsultacja naukowa: E. Fryś-Pietraszkowa. Katalog, plakat. "Kwiaty Tokarni" (ozdoby bibułkowe) T o kar n i a, Gminny Ośrodek Kultury. 5-20 V, Myślenice, Miejski Dom Kultury, 24 V-4 VII, wystawa pokonkursowa. Scenariusz: J. Skałka, oprawa plastyczna: St. Winter. Konsultacja naukowa: E. Fryś-Pietraszkowa. WOJ. LEGNICKIE L e g n i c a, Muzeum Plakat. L e g n i c a, giczne folder. "Kolorowe Powiśle" Miedzi, 2 1-6 II. Współorganizator: Muzeum "Z kraju kwitnącej wiśni" Muzeum Miedzi, 12 IV-1 VI. Współorganizator: Etnograficzne w Łodzi. Konsultacja naukowa: w Tarnowie. Muzeum ArcheoloT. Byczko. Plakat, "Ludowe hafty i koronki na Dolnym Śląsku" L e g n i c a, Muzeum Miedzi, 5 V1-3 VII, wystawa pokonkursowa. Współorganizator: Muzeum Etnograficzne Oddział Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Scenariusz: M. Rostworowska, oprawa plastyczna: E. Radomska-Zurad. Folder, plakat. "Akwarele, rzeżby i hafty wiejskich plastyków-amatorów" R a d wan i c e, Biblioteka Gminna, maj. WOJ. LUBELSKIE "Plecionkarstwo ludowe Lubelszczyzny" L u b a r t 6 w, Muzeum. 21 1-15 XII, w ramach akcji "Kultura ludowa dobrem narodu". Scenariusz i oprawa plastyczna: C. Wrębiak. "Ikony, świątki i Nikifor" P u ł a w y, Muzeum Regionalne PTTK, 25 V-15 X. Współorganizator: Muzeum Narodowe w Krakowie. Scenariusz i oprawa plastyczna: J. Kłosińska. WOJ. LOMZYŃSKIE "Brańskie dywany dwuosnowowe" C i e c h a n o w i e c, Muzeum Rolnictwa, 16 II-30 III. Scenariusz: G. Czerwińska, oprawa plastyczna: W. Bogucki. Plakat. "Współczesne dywany dwuosnowowe wzorowane na dywanach brańskich" C i e c h a n o w i e c, Muzeum Rolnictwa, 22 VI-27 VII, wystawa pokonkursowa. Scenariusz: G. Czerwińska, oprawa plastyczna: W. Bogucki. "Wycinanka kurpiowska byłego pow. kolneńskiego" K o l n o, Dom Kultury, 15 II1-15 IV. Współorganizator: Muzeum w Nowogrodzie, Muzeum Okręgowe w Łomży. Scenariusz: J. Chętnikowa, oprawa plastyczna: B. Naleśniak. "Wycinanka kurpiowska Puszczy Zielonej" K o l n o, Dom Kultury, 28 IX-lO XII, z okazji 550 rocznicy powstania Kolna. Współorganizator: Muzeum Okręgowe w Łomży, Muzeum w Nowogrodzie. Scenariusz: J. Chętnikowa, oprawa plastyczna: B. Naleśniak. �382 KRONIKA "Wycinanka kurpiowska rodziny Konopków" Ł o m ż a, Muzeum Okręgowe, 1 1-4 III. Współorganizator: Muzeum w Nowogrodzie. Scenariusz: J. Chętnikowa, oprawa plastyczna: B. Naleśniak. "Pokaz tkanin i rzeźb kurpiowskich" N o w o gr ó d, skansen, czerwiec-październik, współorganizatorzy: Muzeum Okręgowe w Łomży i Muzeum w Nowogrodzie. Scenariusz: J. Chętnikowa, oprawa plastyczna: B. Naleśniak. "Twórcy kurpiowscy w Polsce Ludowej" N o w o g ród, skansen, 14 IX, z okazji dożynek wojewódzkich. Współorganizatorzy: Muzeum Okręgowe w Łomży, Muzeum w Nowogrodzie. Scenariusz: J. Chętnikowa. "Sztuka kurpiowska dzisiaj" N o w o g ród, skansen 14 IX-l XII, z okazji dożynek wojewódzkich. Współorganizatorzy: Muzeum Okręgowe w Łomży, Muzeum w Nowogrodzie. Scenariusz i oprawa plastyczna: B. Naleśniak. WOJ. LODZKJE "Sztuka ludowa Podhala" Ł ód ź, Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne, 18 II-31 III. Współorganizator: Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem. Scenariusz: mgr. Sredniawa, E. Rodzik, oprawa plastyczna: E. Rodzik, konsultacja naukowa: E. Zrost. Folder. .,Stroje ludowe republik radzieckich" Ł ó d Ź, Zakładowy Dom Kultury im. Marchlewskiego. listopad. Konsultant: Dom Kultury Radzieckiej w Warszawie. WOJ. NOWOSĄDECKIE "Prace Nikifora Krynickiego" n i c a, Sala Obrad Urzędu Miejskiego, styczeń, "Zimowe Dni Krynicy". "Wystawa sztuki ludowej" (Kunegunda Jeżowska - wyroby z gliny, Józef Sikorski - rzeż ba) M u s z y n a, Muzeum Regionalne PTTK, 30 1-2 III. Scenariusz: W. Czerniec. ,.Rzeźba ludowa Józefa Citaka z Krynicy" M u s z y n a, Muzeum Regionalne PTTK, 6 VIII-7 IX. Scenariusz: W. Czerniec. "Rzeźba z obszaru Karpat Polskich" N o w Y T a r g, Miejska Galeria Sztuki, maj-lipiec. Organizator: Podhalański Ośrodek Kultury w Nowym Targu. Scenariusz i oprawa plastyczna: T. Jabłońska. Plakat. "Twórczość ludowa kobiet podhalańskich" N o w Y T a I' g, Miejska Galeria Sztuki, czerwiec. Organizator: Podhalański Ośrodek Kultury. Scenariusz: T. Jabłońska, oprawa plastyczna: St. Gat, T. Jabłońska. Plakat. "Współczesna rzeźba ludowa Karpat Polskich" N o w y S ą c z, Muzeum Okręgowe, 26 IX 1975 1'.-29 II 1976 r., \I,;ystawa pokonkursowa. Scenariusz: A. Kroch, oprawa plastyczna: J. Pogwizd. Katalog, plakat. "Współczesna rzcźba Karpat Polskich" R a b k a, Muzeum, sierpień. Scenariusz: T. Jabłońska, oprawa plastyczna: T. Jabłońska, P. Piotrowski. Plakat. "Malarstwo na szkle - Janina Sierosławska" R a b k a, Muzeum, grudzień. Scenariusz: J. Sieroslawska, P. Piotrowska, H. ZeKry �KRONIKA gadło, oprawa plastyczna: P. Piotrowska, H. Zegadło. Konsultacja naukowa: M. Lechowska-Bujak, T. Jabłońska. "Przegląd wyrobów Sp-ni im. St. Wyspiańskiego (strój i hafty ludowe oraz lalki regionalne) Z a k o p a n e, hotel Ośrodka Sportu, 15-22 VII, wystawa urządzona na prośbę Polskiego Komitetu Olimpijskiego dla Polonii, połączona z kiermaszem. Organizator: Sp-nia im. Sto Wyspiańskiego w Krakowie. "Prace twórców ludowych z terenu Zakopanego" Z a k o p a n e, Turnia, grudzień. ,.Rzeźba na terenie Orawy" Z u b r z y c a Gór n a, orawski Park Etnograficzny 21 VI. WO.J.OLSZTyJ\1SKIE .,Kultura ludowa Olsztyńskiego wczoraj i dziś" g o w o, Muzeum, 16 X 1975 r.-3D III 1976 r. Scenariusz i oprawa plastyczna: M. Wesołowska. Plakat. "Współczesna sztuka ludowa Ziemi Olsztyńskiej" O l s z t y n, Biuro Wystaw Artystycznych, 1-20 VII, wystawa pokonkursowa. Organizatorzy: Woj ew. Dom Kultury w Olsztynie, Urząd Wojew. w Olsztynie, Stow. Twórców Ludowych Oddział w Olsztynie, "Cepelia" w Warszawie, "Art Region" w Sopocie. Scenariusz i oprawa plastyczna: J. Jankowska. Konsultacja naukowa: E. Kaczmarek. Katalog. "Kolekcja Jana Lubomirskiego, badacza folkloru olsztyńskiego" O l s z t y n, Muzeum Mazurskie, 20 XI-31 XII, z okazji 70-lecia urodzin Jana Lubomirskiego. Scenariusz i oprawa plastyczna: M. Wesołowska. Folder. Mrą WOJ. OPOLSKIE "Wayang teatr jawajski" (ze zbiorów Andrzeja Wawrzyniaka) K l u c z b o r k, Muzeum im. J. Dzierżona. 15 XI-31 XII. Współorganizator: Muzeum Archipelagu Nusantary w Warszawie. Katalog, plakat. "Kiermasz wyrobów twórców ludowych" N ie m o d l i n. Dom Kultury, czerwiec. "Meble ludowe z XVIII i XIX w." O p o l e, Muzeum Sląska Opolskiego, styczeń. "Sprzęt i narzędzia w tradycyjnym gospodarstwie wiejskim" O p o l e, Muzeum Wsi Opolskiej, 3 V-3D IX. Scenariusz: E. Gil, oprawa plastyczna: E. Gil, W. JeŻewska. "Współczesna twórczość ludowa Opolszczyzny" O p o l e, Muzeum Wsi Opolskiej, 3 V-3D IX. Scenariusz: E. Kurek, oprawa plastyczna: R. Kowal. "Wayang - teatr jawajski (ze zbiorów Andrzeja Wawrzyniaka) O p o l e, Muzeum Sląska Opolskiego, 12 IX-ID XI, z okazji Ogólnopolskiego Festiwalu Teatrów Lalkowych w Opolu. Współorganizator: Muzeum Archipelagu Nusantary w Warszawie. Katalog, plakat. WO.J. OSTROŁĘCKIE .,Wystawa palm wielkanocnych, wyrobów kowalskich i plecionek" Szkoła Zbiorcza, 23-24 III, wystawa pokonkursowa. Współorganizator: Muzeum w Nowogrodzie. Scenariusz: J. Chętnikowa, oprawa plastyczna: B. Naleśniak. Ł y s e, Gminna �384 KRONIKA "Tkanina ludowa na Mazowszu" O s t r o łęk a, Zakładowy Dom Kultury Zakładów Celulozowo-Papierniczych, 30 V-14 VI, z okazji Woj ew. Festiwalu Folklorystycznego w Ostrołęce. Organizator: Muzeum Mazowieckie w Płocku. Scenariusz: T. Baraniuk, oprawa plastyczna: M. Kosałka-Pukownik. "Hafty i wycinanki z terenu Puszczy Białej" S o m i a n k a, Gminny Ośrodek Kultury, kwiecień-maj, z okazji "Dni Oświaty, Książki i Prasy". Scenariusz: St. Bombola, oprawa plastyczna: M. PachuIska. "Historia ludu kurpiowskiego" (prace z gliny i drewna) S o m i a n k a, Gminny Ośrodek Kultury, 1-31 VII. Scenariusz: St. Bombola, oprawa plastyczna: M. PachuIska. WOJ. PILSKIE "Wielkopolska sztuka ludowa" T r z c i a n k a, Muzeum im. W. Stachowiaka, 15 VII-15 X. Współorganizator: Muzeum Etnograficzne Oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu. Scenariusz: S. Błaszczyk, oprawa plastyczna: S. Błaszczyk, Z. Toroński. Katalog, folder. "Współczesna rzeźba ludowa regionu nadnoteckiego" T r z c i a n k a, Muzeum im. St. Stachowiaka, 28 X 1975 r.-15 I 1976 r. Współorganizator: Muzeum Okręgowe w Pile. Scenariusz: S. Macudziński, oprawa plastyczna: S. Macudziński, M. Kosowicz, konsultacja naukowa: R. GumQwski. "Prace twórców ludowych regionu pałuckiego" W ą g r o w i e c, Dom Kultury, lipiec, z okazji "Lata na Pałukach". Scenariusz: J. Matysiak, oprawa plastyczna: J. Matysiak, T. Kubisz. Plakat. "Wystawa twórczości ludowej i amatorskiej" Z ł o t ó w, Dom Kultury, marzec, wystawa pokonkursowa. WOJ. P P P P P R PIOTRKOWSKIE "Żywe dziedziny twórczości ludowej w Piotrkowskiem" i o t r k ó w T r y b u n a I s k i, Centrum Doskonalenia Nauczycieli, 29-30 XI, z okazji Woj ew. Zjazdu ZSL. Organizator: Muzeum Okręgowe w Piotrkowie. Scenariusz i oprawa plastyczna: Z. Tatkowska. "Rzeźba ludowa Kazimierza Ajsa" i o t r k ó w T r y b u n a I s k i, Muzeum Okręgowe, 1-16 III, wystawa pośmiertna. Scenariusz: M. Kępińska, opracowanie plastyczne: R. Warzocha. Plakat. "Tkanina ludowa w "Cepelii" i o t r k ó w T r y b u n a l s k i, Muzeum Okręgowe, 18 VII-25 IX. Organizatorzy: Muzeum Włókiennictwa w Łodzi, "Cepelia" w Łodzi. Scenariusz i oprawa plastyczna: Cz. Rutkowski. "Wyroby "Cepelii" województwa piotrkowskiego" i o t r k ó w T r y b u n a l s k i, Muzeum Okręgowe, 27 IX-23 X, z okazji I Cepeliady Woj ew. Piotrkowskiego. Współorganizatorzy: "Cepelia" w Łodzi oraz Spółdzielnie "Cepelii" wojew. piotrkowskiego w Wolborzu, Opocznie, Tomaszowie i Przedborzu. Scenariusz: Cz. Rutkowski, oprawa plastyczna: plastycy Spółdzielni Opoczynianka, Wrzeciono, Sztuka Mazowiecka. "Wystawa wycinanki ludowej wojew. piotrkowskiego" i o t r k ó w T r y b u n a l s k i, Muzeum Okręgowe. 27 XI-Z1 XII. Scenariusz: M. Jastrzębska, Z. Tatkowska, oprawa plastyczna: T. Książczyk. Plakat. "Tkaniny ludowe Ziemi Radomszczańskiej" a d o m s k o, Muzeum Regionalne, 26 V-30 X, wystawa pokonkursowa. Scena· riusz: J. Kucharska-Pawłowska, oprawa plastyczna: p. Pawłowski. �KRONIKA 385 "Kwiaty z Koziegłów" R a d o m s k o, Muzeum Regionalne, 16 X-20 XI, współorganizator: "Cepelia" w Zawadzie. Scenariusz: J. Kucharska-Pawłowska, oprawa plastyczna: P. Pawłowski, Z. Helfener. "Rzeźba ludowa w łódzkiej "Cepelii" R a d o m s k o, Muzeum Regionalne, 24 XI-15 XII. Współorganizator: "Cepelia" w Łodzi. Scenariusz: Cz. Rutkowski, oprawa plastyczna: Cz. Rutkowski, P. Pawłowski. "Współczesna twórczość ludowa wojew. katowickiego" T o m a s z ó w M a z o w i e c k i, listopad 1974 r.-styczeń 1975 r. Współorganizator: Muzeum Górnośląskie w Bytomiu. Scenariusz: E. Jaworski, I. BukowskaFloreńska. 3 katalogi. "Wycinanka ludowa woj ew. piotrkowskiego" T o m a s z ó w M a z o w i e c k i, Muzeum, 24 XII 1975 r.-20 I 1976 r. Współorganizatorzy: Muzeum Okręgowe w Piotrkowie Tryb., Muzeum Regionalne w Radomsku. Scenariusz: M. Jastrzębska, oprawa plastyczna: T. Ksiąźek. Plakat. WOJ. PŁOCKIE "Łęczycka sztuka ludowa" L ę c z y c a, Muzeum, 5 VI-31 XII, wystawa pokonkursowa. Scenariusz: H. Rzeźny, oprawa plastyczna: St. Staniewski. "Górnik w rzeźbie ludowej" Ł ę c z y c a, Łęczyckie Zakłady Górnicze, 28 XI-23 XII. wystawa pokonkursowa. Scenariusz: W. Pawlak. "Garncarstwo ludowe wojew. warszawskiego" P l o c k, Muzeum Mazowieckie, 3 III-23 IV, wystawa pokonkursowa. Scenariusz: W: Dowlaszewicz, oprawa plastyczna: E. Papierski. Folder, plakat. "Wycinanka ludowa woj ew. warszawskiego" P l o c k, Muzeum Mazowieckie, 21 VI-15 VII, wystawa pokonkursowa. Scenariusz: W. Dowlaszewicz, oprawa plastyczna: M. Kosałka-Pukownik. Folder, plakat. "Tkanina ludowa wojew. warszawskiego" P l o c k, Salon wystawowy na Politechnice, 1 1-24 II. Organizator: Muzeum Mazowieckie w Plocku. Scenariusz: W. Dowlaszewicz, oprawa plastyczna: M. Kosalka-Pukownik. "Zdobnictwo ludowe wnętrz mieszkalnych na Mazowszu" P l o c k, Salon wystawowy Politechniki, 3 X-20 XI. Organizator: Muzeum Mazowieckie w Płocku. Scenariusz: W. Dowlaszewicz, oprawa plastyczna: W. Dowlaszewicz, T. Kwiatkowska. "Kujawski haft i koronki" P l o c k, czerwiec, "Ogólnopolski Festiwal Folklorystyczny". Organizator: Spółdzielnia Rękodzieła Ludowego i Artystycznego "Sztuka Kujawska" we Włocławku. "Kobieta w rzeźbie ludowej Mazowsza" S i e r p c, Muzeum i Park Etnograficzny, maj-grudzień. Scenariusz oprawa plastyczna: B. Kohutnicki. "Postacie historyczne w oczach rzeźbiarzy Ziemi Sierpeckiej" S i e r p c, Technikum Ekonomiczne, Liceum Ekonomiczne, Szkoła Podstawowa nr 3, Gójsk, Szkola Zbiorcza, Szczutów, Szkoła Gminna. Organizator: Muzeum i Park Etnograficzny w Sierpcu. Scenariusz i oprawa plastyczna: B. Kohutnicki. 25 - Lud, tom LXI �386 KRONIKA "Nabytki obozu etnograficznego "Wyszogród 75" W y s z o g ród, Zbiorcza Szkoła Gminna, 13 VII. Organizator: Muzeum Mazowieckie w Płocku. Scenariusz i oprawa plastyczna: uczestnicy obozu etnograficznego. WOJ. POZNAI'ISKIE "Prace twórców ludowych powiatu wągrowieckiego" M i e ś c i s k o, Gminny Ośrodek Kulturalno-Oświatowy, 24 V-16 VI. Organizator: Dom Kultury w Wągrowcuo Scenariusz i oprawa plastyczna: T. Kubisz. Plakat. "Sylwetki wielkopolskich twórców ludowych i ich dzieła" (Wystawa fotografii Brunona Cynalewskiego) P o z n a ń, Wojew. Ośrodek Informacji Turystycznej, marzec. WOJ. RADOMSKIE "Prace twórców ludowych regionu opoczyńskiego" P r z y s u c h a, Dom Kultury, 30 V-15 VI, z okazji obchodów "Dni Kolbergowskich". Scenariusz i oprawa plastyczna: W. Sosnowski. "Kobieta regionu radomskiego w rzeźbie ludowej" R a d o m, Klub Międzynarodowej Książki i Prasy, 5 VII-4 VIII, Kozienice, Dom Kultury, grudzień, wystawa z okazji Międzynarodowego Roku Kobiet. Współorganizator: Muzeum Okręgowe w Radomiu. Scenariusz: St. Rosiński, oprawa plastyczna: L. Pinkowski. Folder, plakat. WOJ. RZESZOWSKIE "Prace twórców ludowych" (obrazy, rzeźby) L a ń c u t, Dom Kultury, listopad-grudzień. "Sztuka wyspy Bali" (ze zbiorów Andrzeja Wawrzyniaka) R z e s z ó w, Muzeum Okręgowe, 5 XI 1975 r.-lO I 1976 r. Współorganizator: Muzeum Archipelagu Nusantary w Warszawie. Scenariusz i oprawa plastyczna: K. Sus-Aksamit, konsultacja naukowa: A. Wawrzyniak. Katalog, plakat. WOJ. SIEDLECKIE "Wybrane zagadnienia sztuki ludowej z terenu woj ew. siedleckiego" S o koł ó w P o d l a s k i, Centrum Kultury i Sztuki woj ew. siedleckiego, 2-9 X, z okazji inauguracji Roku Kulturalno-Oświatowego. Współorganizator: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie. Scenariusz: B. Kaznowska, G. Tkaczyk, oprawa plastyczna: M. Zalewski, konsultacja naukowa: Fr. Midura. WOJ. SIERADZKIE "Prace twórców ludowych regionu łaskiego" L a s k, Dom Kultury, maj, wystawa pokonkursowa. "Sztuka ludowa Ziemi Wieluńskiej" (wystawa fotograficzna) M i e r z y c e, Szkoła Podstawowa, 27 XI 1975 r.-31 I 1976 ro, z okazji Międzynarodowego Roku Ochrony Zabytków. Organizator: Muzeum Ziemi Wieluńskiej w Wieluniu.Scenariusz: B. Wiluś, oprawa plastyczna: Bo Mrugała. "Sieradzka wycinanka ludowa" S i e r a d z, Liceum Ekonomiczne, 13-30 I, Brzezień, Szkoła Podstawowa, 14--31 III. Złoczew, Miejska Biblioteka Publiczna, 10 IV-15 V. Organizator: Muzeum �KRONIKA 387 w Sieradzu. Scenariusz: E. Delida, oprawa plastyczna: Z. Fiszer, konsultacja naukowa: Z. Neymanowa. "Rzeźby Szczepana Muchy" S i e r a d z, Muzeum, 25 V-3 VII, z okazji "Dni Oświaty Ksiąźki i Prasy". Scenariusz: E. Delida, oprawa plastyczna: Z. Fiszer, konsultacja naukowa: Z. Neymanowa. "Strój ludowy i tkanina ubraniowa regionu rawskiego" S i e r a d z, Muzeum, 16 XI-14 XII. Współorganizator: Muzeum Ziemi Rawskiej. "Sieradzka sztuka ludowa" S i e r a d z, Ośrodek Sportu, Turystyki i Wypoczynku, 15 IX. Scenariusz: Z. Neymanowa, oprawa plastyczna: Z. Fiszer. "Sztuka ludowa regionu sieradzkiego" S i e r a d z, Zasadnicza Szkoła Budowlana, 21-25 V, z okazji konkursu "Złotej kielni", Wojsławice, Technikum Rolnicze, 22-24 III. Współorganizator: Muzeum w Sieradzu. Scenariusz: E. Delida, oprawa plastyczna: Z. Fiszer, konsultacja naukowa: Z. Neymanowa. WOJ. SKIERNIEWICKIE "Strój ludowy i tkanina ubraniowa regionu rawskiego" R a waM a z o w i e c k a, Muzeum Ziemi Rawskiej, 3 V-3 VIII, z okazji "Międzynarodowego Roku Ochrony Zabytków", Żyrardów, 15 X-5 XI. Organizator: Muzeum Ziemi Rawskiej. Scenariusz: M. Jastrzębska, oprawa plastyczna: Z. Pągowski. "Rzeźby Szczepana Muchy" R a waM a z o w i e c k a, Muzeum Ziemi Rawskiej 8 VIII-7 X. Współorganizator: Muzeum w Sieradzu. Scenariusz: E. Delida, oprawa plastyczna: Z. Fiszer, konsultacja naukowa: Z. Neymanowa. WOJ. SLUPSKIE "Sztuka ludowa Ziemi Gdańskiej" L ę b o r k, Dom Kultury, 22-28 V. Organizator: Woj ew. Ośrodek Kultury w Gdańsku. Scenariusz: Liszkowska-Skurowa, oprawa plastyczna: H. Gregor, konsultacja naukowa: W. Błaszkowski. "Rzeźba ludowa Piotra Saksona z Pobłocia" P o b ł o c i e, Wiejski Dom Kultury, czerwiec, wystawa pokonkursowa laureata I nagrody wojewódzkiej, Koszalin, 1975 r. "Złotogłowie i wielobarwny haft kaszubski" S ł u p s k, Muzeum Pomorza Środkowego, styczeń-luty. Scenariusz: H. OstrowskaWójcik, oprawa plastyczna: B. Perzyna-Przymusińska. "Współczesna sztuka ludowa województwa koszalińskiego" S ł u p s k, Muzeum Pomorza Środkowego, marzec-kwiecień. Scenariusz: H. Ostrowska-Wójcik, oprawa plastyczna: B. Perzyna-Przymusińska. Plakat. "Białostocka tkanina dwuosnowowa" S ł u p s k, Muzeum Pomorza Środkowego, maj-czerwiec. Współorganizator: Muzeum Okręgowe w Białymstoku. Scenariusz: B. Kiestenis-Studzińska, oprawa plastyczna: B. Perzyna-Przymusińska. Plakat. "Podlaskie dywany dwuosnowowe" S ł u p s k, Muzeum Pomorza Środkowego, 27 V-3D VI. Współorganizator: Muzeum Okręgowe w Białymstoku. Scenariusz: B. Kiestenis-Studzińska, oprawa plastyczna: B. Perzyna-Przymusińska. �388 "Ogólnopolska KRONIKA wystawa grafiki, malarstwa i rzeźby amatorskiej rzemieślników cechowych" S ł u p s k, Muzeum Pomorza Srodkowego, wrzesień-październik. Współorganizatorzy: Centralny Związek Rzemiosła w Warszawie, Izba Rzemieślnicza w Koszalinie z siedzibą w Słupsku. Scenariusz: H. Soja, oprawa plastyczna: B. Perzyna-Przymusińska. Katalog, plakat. "Tradycje i współczesność wsi koszalińskiej" War c i n, Technikum Leśne, czerwiec-sierpień. Współorganizator: Muzeum Po· morza Srodkowego w Słupsku. Scenariusz: H. Ostrowska-Wójcik, J. Piotrowska, H. Soja, oprawa plastyczna: B. Perzyna-Przymusińska. WOJ. SUWALSKIE "IV Wojewódzki przegląd pisanki ludowej" Dom Kultury, Suwałki, Woj ew. Dom Kultury, 23 III-7 IV. Oprawa plastyczna: W. Nowicka. "Przegląd twórczości ludowej" Ełk, Dom Kultury, 18-24 V, w ramach obchodów 550-lecia powstania Ełku. Oprawa plastyczna: W. Nowicka. Album. "Giżycka - Mrągowo - Węgorzewo 75" W ę g o r z e w o, Urząd Miejski, 25 X-23 XI. Organizatorzy: Dom Kultury w Węgorzewie, Mrągowie, Giżycku, Węgorzewskie Towarzystwo Społeczno Kulturalne. Scenariusz i oprawa plastyczna: B. Grąziewicz. Album pt. "Nasi twórcy", katalog. Ełk, WOJ. sZCZ'ECINSKIE "Prace twórców ludowych i amatorów pow. stargardzkiego" S t a r g a r d Szczeciński, Miejska Biblioteka Publiczna, luty-marzec, wystawa połączona z jarmarkiem. "Chrońmy zabytki - świadectwa naszej kultury" (31 fotogramów etnograficzno-archeologicznych) S z c z e c i n, Woj ew. Biblioteka Publiczna, 7-8 VI. Organizatorzy: Muzeum Narodowe w Szczecinie, Woj ew. konserwator zabytków w Szczecinie. Scenariusz i oprawa plastyczna: Wł. Garczyński. "Wojewódzka wystawa plastycznej twórczości ludowej i amatorskiej" S z c z e c i n, Woj ew. Dom Kultury, 4-28 XII. Organizator: Klub Plastyków Amatorów i Twórców Ludowych przy Wojew. Domu Kultury. Dorobek szczecińskich środowisk twórczych i twórców ludowych na wystawie pt. "Twórcy Szczecina na VII Zjazd PZPR" S z c z e c i n, Zamek Książąt Pomorskich, 7-12 XII. Organizator: Związek Polskich Artystów Plastyków w Szczecinie. WOJ. TARNOBRZESKIE "Wystawa twórczości plastyków-amatorów (rzeźba, malarstwo, hafciarstwo)" S t a lowa W o l a, Zakładowy Dom Kultury, marzec. Organizator: Klub Plastyka Amatora przy Poradni Kulturalno-Oświatowej. "Wystawa rzeźby Andrzeja Tkacza" T a r n o b r z e g, Klub Międzynarodowej Książki i Prasy. Scenariusz oprawa plastyczna M. Delimata. Plakat. �KRONIKA WOJ. TARNOWSKIE "Twórczość artystek ludowych pow. bocheńskiego" B o c h n i a, Muzeum, 8-28 III, z okazji "Międz)"narodowego Roku Kobiet. Scenariusz: J. Barbaszewska, konsultant: W. Kasprzyk. "Twórczość ludowa pow. bocheńskiego" B o c h n i a, Muzeum, 20-24 V, wystawa pokonkursowa. Scenariusz: J. Barbaszewska. "Wystawa prac twórców ludowych regionu" (hafciarstwo, malarstwo, rzeźba) N o w y W i ś n i c z, ekspozycja na wolnym powietrzu, 11 V, Bochnia, świetlica, 25 V, Połom Duży, maj-czerwiec. Organizator: Gminny Ośrodek Kultury m. Wiśnicz. Oprawa plastyczna: E. Molski. Folder, plakat. "Sztuka ludowa regionu tarnowskiego" T a r n ó w, Dom Kultury "Tamel", lipiec. Współorganizator: Muzeum w Tarnowie. Scenariusz: Anna i Adam Bartoszowie, oprawa plastyczna: B. Idler. "Ludowe obrzędy wielkanocne" T a r n ó w, Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Tarnowskiej, 25 III-15 IV. Współorganizator: Muzeum w Tarnowie. Scenariusz: A. Bartosz, oprawa plastyczna: M. Kołodziej. "Kowalstwo artystyczne Ziemi Tarnowskiej" T a r n ó w, Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Tarnowskiej, kwiecień-maj. Współorganizator: Muzeum w Tarnowie. Scenariusz i oprawa plastyczna: A. Bartosz. Folder. "Zabawka ludowa" T a r n ó w, Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Tarnowskiej, 1-15 VI, z okazji Międzynarodowego Dnia Dziecka. Współorganizator: Muzeum w Tarnowie. Scenariusz i oprawa plastyczna: A. Bartosz. WOJ. TORUŃSKIE "Kaszubska sztuka ludowa" B r o d n i c a, Muzeum Regionalne, 17 XII 1974 r.-20 V 1975 r. Współorganizator: Muzeum Etnograficzne w Toruniu. Scenariusz: H. Mikułowska, oprawa plastyczna: A. Piotrowicz. "Tkanina i strój białoruski" B r o d n i c a, Muzeum Regionalne, 1 II-3D IV. Współorganizator: Muzeum Etnograficzne w Toruniu. Scenariusz: H. Mikułowska. "Rybołówstwo na Pojezierzu Brodnickim" B r o d n i c a, Muzeum Regionalne, 13 VII 1975 r.-30 IX 1976 r. Scenariusz: B. Dudarewicz, E. Kotlińska, konsultacja naukowa: E. Czerwiński. Katalog. "Hafty kaszubskie" T o ruń, Muzeum Etnograficzne, 19 I. "Spotkanie z folklorem 1". Oprawa plastyczna: H. Mikułowska. "Współczesna polska tkanina ludowa" T o ruń, Muzeum Etnograficzne, 21 1-20 II. Współorganizator: "Cepelia". Scenariusz: Zespół naukowy Muzeum, oprawa plastyczna: H. Mikułowska, O. Piotrowicz. Plakat. "Wielcy Polacy, ich życie i dzieła w rzeźbie ludowej" T o ruń, Muzeum Etnograficzne, 7 II-5 X, Grudziądz, Muzeum, 12 X-31 XII, Brodnica, Muzeum Regionalne, 12 X 1975 r.-29 II 1976 r., wystawa pokonkursowa. Współorganizator: Ministerstwo Kultury i Sztuki. Scenariusz: H. Mikułowska, opracowanie plastyczne: J. Pietrzyk. Katalog, plakat. �390 KRONIKA "Malarstwo na szkle" T o ruń, Muzeum Etnograficzne, 22 III, "Spotkanie z folklorem 3". Scenariusz i oprawa plastyczna: Zespół naukowy Muzeum. "Kultura ludowa narodów ZSRR" T o ruń, Muzeum Etnograficzne, 18 IV-25 IV, z okazji "Dni Kultury radzieckiej". Scenariusz i oprawa plastyczna A. Błachowski. "Wycinanki rawskie" T o ruń, Muzeum Etnograficzne, 26 IV. ..sDotkanie z folklorem 4". Scenariusz i opracowanie plastyczne: J. Przyborak. "Wycinanki i kwiaty sannickie" T o ruń, Muzeum Etnograficzne, 29 IV. "Spotkanie z folklorem 6". Oprawa plastyczna: H. Mikułowska. "Skarby rumuńskiej sztuki ludowej" T o ruń, Muzeum Etnograficzne, 9-31 X. Współorganizator: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie. Scenariusz: A. Błachowski, oprawa plastyczna: J. Kuligowski. Katalog, plakat. "Meble ludowe północnej Polski" T o ruń, Muzeum Etnograficzne, 15 XI 1975 r.-15 III 1976 L, z okazji XXX-lecia PRL. Scenariusz i oprawa plastyczna: A. Błachowski, konsultacja naukowa: H. Ostrowska (Słupsk), A. Mosiewicz (Koszalin), E. Oleszczuk (Olsztynek), H. Sampławska (Kwidzyń), K. Szałaśna (Gdańsk), L Święch (Toruń), J. Drozdowska (Grudziądz), M. Buczkowska (Wdzydze), H. Ostaszewska (Szczytno). Katalog, plakat. "Rzeźby kaszubskiego twórcy Władysława Licy" T o ruń, Muzeum Etnograficzne, listopad. "Malarstwo nieprofesjonalne górnośląskiego okręgu przemysłowego Zycie regionu" T o ruń, Muzeum Etnograficzne, 7 XII 1975 r.-S I 1976 r. Z okazji Święta Górnika. Współorganizator: Muzeum w Zabrzu. Scenariusz: M. Kaczko, opr'awa plastyczna: A. Błachowski, H. Mikułowska, J. Strzelecka. Katalog, plakat. "Plener rzeźbiarzy ludowych Kujaw" T o ruń, Park Etnograficzny, maj. "Pokaz prac artystów ludowych wojew. bydgoskiego (rzeźby, hafty, ceramika)" T o ruń, Park Etnograficzny, 25 X, pokaz połączony z kiermaszem. "Rzeźba ludowa A. Kraśkiewicza" T o ruń, Dom Kultury, czerwiec. WOJ. W ALBRZYSKIE "Sztuka ludowa Ziemi Kłodzkiej" K ł o d z k o, Muzeum Ziemi Kłodzkiej, 22 II-27 IV. Współorganizator: Muzeum Etnograficzne Oddział Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Scenariusz: K. Toczyńska-Rudysz, oprawa plastyczna: W. Brejter, konsultacja naukowa: E. Jęczalik. Katalog. "Ludowe hafty i koronki na Dolnym Śląsku" Wał b r z y c h, Muzeum, 5 II-25 IV, wystawa pokonkursowa. Współorganizator: Muzeum Etnograficzne Oddział Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Scenariusz: M. Roztworowska, oprawa plastyczna: E. Radomska-Zurad. Folder. �KRONIKA 391 WOJ. WARSZAWSKIE "Polski strój ludowy" War s z a w a, Akademia Rolnicza, 7-12 V, z okazji XXX-lecia PRL. Organizatorzy: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, Zespół Pieśni i Tańca "Prornit" przy Akademii Rolniczej. Scenariusz: M. Pol, L. Kosiński, konsultacja naukowa: B. Kaznowska. Tekst powielony pt. "Polski strój ludowy". "Twórczość ludowa Opolszczyzny" War s z a wa, "Dom Chłopa", luty, "Panorama XXX-lecia PRL". Organizator: Muzeum Sląska Opolskiego. "Sztuka ludowa woj ew. rzeszowskiego" War s z a w a, "Dom Chłopa", 6--15 IV. "Panorama XXX-lecia PRL". Organizator: Muzeum Okręgowe w Rzeszowie. Scenariusz: A. Karczmarzewski, K. Ruszel, A. Targańska, oprawa plastyczna: R. Łyżka, B. Orlik, M. Siteń, T. Tarnawski. Folder. "Dzieła sztuki ludowej i amatorskiej wojew. szczecińskiego" War s z a w a, "Dom Chłopa", czerwiec. "Współczesna sztuka ludowa Ziemi Lubuskiej,,, W a r s z a w a, "Dom Chłopa" 5-13 VII. "Panorama XXX-lecia PRL". Organizator: Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze. Scenariusz: B. Kołodziejska, oprawa plastyczna: B. i W. Michorzewscy. "Sztuka twórców ludowych całego kraju" War s z a w a, "Dom Chłopa", październik. "Radzieckie rzemiosło artystyczne" War s z a w a, Dom Kultury Radzieckiej, sierpień. "Wyroby rzemieślnicze Mazowsza, Kurpiów i Podlasia" W a r s z a w a, Dom Rzemiosła, styczeń, wystawa-kiermasz. "Panorama XXX-lecia PRL". "Sztuka ludowa Mazowsza" (w ramach wystawy "Zbiory muzealne Mazowsza") War s z a wa, Muzeum Narodowe, 20 1-9 II. "Panorama XXX-lecia PRL". Organizator: Muzeum Mazowieckie w Płocku. Scenariusz: Pracownicy naukowi Działu Etnografii Muzeum Mazowieckiego w Płocku, oprawa plastyczna: T. Za-' ręba. Plakat dla ekspozycji "Zbiory muzealne Mazowsza". "Rzeźby Bolesława Suski" War s z a w a, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych, styczeń. "Strój ludowy na Mazowszu" War s z a wa, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 24--31 I. "Panorama XXX-lecia PRL". Współorganizator: Wydział Kultury Urzędu Woj ew. Scenariusz i oprawa plastyczna: G. Tkaczyk. Folder. "llOO-lecie zasiedlenia Islandii" W a r s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 14 11-15 III, z okazji llOO-lecia zasiedlenia Islandii. Współorganizatorzy: Ministerstwo Kultury i Sztuki, Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Islandzkiej, Muzeum w Reykjawiku. "Sztuka ludowa w XXX-leciu PRL" War s z a w a, Pańs.twowe Muzeum Etnograficzne, 17 111-30 VII, z okazji XXX-lecia PRL. Współorganizatorzy: Departament Plastyki Ministerstwa Kultury i Sztuki, "Cepelia". Scenariusz: A. Jackowski, H. Olędzka, oprawa plastyczna: K. Burnatowicz. Plakat, katalog. �392 KRONIKA "Miłość i małżeństwo" (pokaz eksponatów polskich na wystawę "Folklor europejski 1975" w Belgii) War s z a wa, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 20 III-lO IV. Współorganizatorzy: Ministerstwo Kultury i Sztuki oraz 16 muzeów krajowych. Scenariusz i konsultacja naukowa: Z. Neymanowa. Folder. "Maski w polskiej kulturze ludowej" War s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 20 III-lO IV, wystawa zorganizowana w związku z międzynarodową ekspozycją: .,Europa-Folklor 75" w Belgii, lipiec. Współorganizatorzy: Ministerstwo Kultury i Sztuki oraz 16 muzeów krajowych. Scenariusz i konsultacja naukowa: T. Ambrożewicz. Folder. "Trony i insygnia wodzowskie dawnej Afryki" War s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 17 V-15 VI. Współorganizatorzy: Koło naukowe Afrykanistów SZSP, Komitet Organizacyjny Wypraw Akademickich: Afryka, Azja, Ameryka Łacińska. Scenariusz: J. Koziorowska, konsultacja naukowa: J. K. Makuiski. Plakat literniczy, informacja powielana. "Strój ludowy narodów świata" (wystawa filatelistyczna) War s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne, maj-listopad, w ramach opieki PME nad klubem "Folklor-Etnografia". Współorganizator: Klub Filatelistów "Folklor-Etnografia" przy PZF i PME. Scenariusz: F. Waligórski i Dział r.aukowo-oświatowy PME. "Sahara 74" (plon II Akademickiej wyprawy Afrykańskiej) War s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 18 VI-30 VII. Współorganizatorzy: Koło Naukowe Afrykanistów SZSP, Komitet Organizacyjny wypraw Akademickich: Azja, Afryka, Ameryka Łacińska. Scenariusz: J. Koziorowska. "Strój ludowy Słowian" (z kolekcji Państwowego Muzeum Etnografii Narodów ZSRR w Leningradzie) War s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 20 VI-30 XI, w ramach współpracy między PME w Warszawie i Państwowym Muzeum Etnografii Narodów ZSRR w Leningradzie. Współorganizatorzy: Ministerstwo Kultury i Sztuki, Ministerstwo Kultury ZSRR, Państwowe Muzeum Etnografii Narodów ZSRR w Leningradzie. Scenariusz B. Kaznowska i pracownicy Muzeum w Leningradzie: Nina Michajłowna-Chazowa i Lidia Andrejewna Myszasta, Plakat graficzny pt. "Strój ludowy Słowian". "Najnowsze nabytki Działu Sztuki PME" W a l' s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 20 VIII-15 IX, scenariusz: H. Olędzka. "Skarby rumuńskiej sztuki ludowej" War s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 21 VIII-30 IX, w ramach współpracy z Muzeum Sztuki Ludowej w Bukareszcie. Współorganizatorzy: Ministerstwo Kultury i Sztuki, Rada d.s. Kultury i Wychowania Socjalistycznego S.R. Rumunii, Muzeum Sztuki Ludowej w Bukareszcie. Scenariusz: Muzeum Sztuki Ludowej w Bukareszcie, oprawa plastyczna: J. Szaniawski. "Ludowe instrumenty muzyczne z terenu Mazowsza" War s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 6-21 X, wystawa pokonkursowa. Scenariusz: T. Lewińska. Katalog. "Rytualne i obrzędowe maski archipelagu Nusantary" W a l' s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 20 X-lO XII. Współorganizator: Muzeum Archipelagu Nusantary. Scenariusz: Z. Filarski, konsultacja naukowa: A. Wawrzyniak. Katalog, plakat. �KRONIKA "Zycie regionu" - malarstwo nieprofesjonalne GórnośląskieĘ"l Okręgu Przemysłowego" W a r s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 6-30 XI, wystawa pokonkursowa. Współorganizator: Muzeum w Zabrzu. Scenariusz: K. Kaczko, konsultacja naukowa H. Olędzka. Katalog, plakat. "Folklor Belgii i Holandii" "wystawa filatelistyczna (zbiory Z. Boruckiego z Ch odzieży) War s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne, XI 1975 r.-III 1976 r., wystawa urządzona w związku z patronatem PME nad Klubem Filatelistycznym "Folklor-Etnografia". Współorganizator: Klub Filatelistyczny "Folklor-Etnografia", konsultacja naukowa: J. K. Makuiski. .,Twórczość Władysława Rybkowskiego (ur. w 1894 L) i Stanisława Karulaka (1890-1973) w zbiorach PME" W a r s z a wa, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 12 XII 1975 r.-31 I 1976 r. Scenariusz i oprawa plastyczna: H. Olędzka, A. Kurzątkowska, konsultacja naukowa: SL Szymański. "Malarstwo naiwne Republiki Federalnej Niemiec" War s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne, 20 XII 1975 r.-31 I 1976 L, z okazji nawiązania współpracy z RFN. Współorganizatorzy: Muzeum Etnograficzne w Krakowie, Instytut d.s. Kontaktów z Zagranicą w Stuttgarcie. Scenariusz: H. Olędzka, konsultacja naukowa: prof. Thomas Grochowiak, dr Irmgard Feldhaus, prof. dr Lothar Pretzell. Katalog oraz plakat graficzny. "Rzeźba ludowa wojew. warszawskiego" War s z a w a, Pawilon "Cepelii", styczeń, wystawa-kiermasz, "Panorama XXX-lecia PRL". "Sztuka ludowa i rękodzieło artystyczne Polski, Bułgarii, Czechosłowacji, Rumunii, Niemieckiej Republiki Demokratycznej, Węgier i Związku Radzieckiego" War s z a w a, Sale wystawowe Pałacu Kultury i Nauki, 17 VI-3 VII. Organizator: Ministerstwo Kultury i Sztuki. Wystawa "Cepelii": scenariusz: Wł. JeźJarecki, B. Golcz, oprawa plastyczna: J. Nowak. Katalog, plakat. "Tkaniny podwójne i sejpaki" War s z a w a, Stara Kordegarda - Łazienki, 1-16 II. Organizatorzy: "Cepelia", Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Warszawie, oprawa plastyczna: J. Zielińska. Katalog. "Wojska polskie w rzeźbie ludowej" War s z a w a, Stara Kordegarda - Łazienki, maj, wystawa pokonkursowa, z okazji XXX-lecia PRL. Organizatorzy: Ministerstwo Kultury i Sztuki, 29 Oddz. Polit. Wojska Polskiego, Zarząd Główny Stowarzyszenia Twórców Ludowych w Lublinie, "Cepelia" w Warszawie, Towarzystwo Sztuk Pięknych w Warszawie. Katalog, plakat. "Prace artystów ludowych laureatów dorocznej nagrody im. Oskara Kolberga" War s z a w a. Stara Kordegarda - Łazienki, lipiec. "Raciborskie druki ludowe na płótnie" War s z a w a, Stołeczny Dom Kultury, 10-27 II. Scenariusz: Z. Lipiarz, oprawa plastyczna: M. Zawisła. Folder. "Sztuka ludowa Sądecczyzny" War s z a wa, Szkoła Główna Planowania i Statystyki, czerwiec, wystawa-kiermasz. Organizatorzy: Koło ZSL przy Szkole Głównej Planowania i Statystyki, Komisja Kultury Rady Uczelnianej SZSP. �394 KRONIKA "Węgierskie hafty ludowe i tkaniny artystyczne" W a r s z a w a, Węgierski Instytut Kultury, grudzień, wystawa-kiermasz. "Naj piękniejsze dzieła sztuki ludowej na odbudowę Zamku Królewskiego" W a r s z a wa, Zamek Królewski, 3'-25 VI, wystawa-aukcja. Organizatorzy: Redakcja "Gromady-Rolnika Polskiego", "Cepelia", Stowarzyszenie Twórców Ludowych. Oprawa plastyczna: R. Tołżecka, konsultacja naukowa: Komisja Etnograficzna i Artystyczna "Cepelii". Plakat. "Instrumenty ludowe Wielkopolski" War s z a w a, Związek Polskich Artystów Plastyków, "Panorama XXX-lecia PRL". Współorganizator: Urząd Wojew. w Poznaniu. Scenariusz: W. Dopierała, oprawa plastyczna: J. Matysiak, konsultacja naukowa: J. Sobieska. Folder. WOJ. WLOCLAWSKIE "Wystawa prac dziecięcych Ogniska Plastyki Ludowej" W ł o c ł a wek, Klub Międzynarodowej Książki i Prasy, 30 V-lO VI, w związku z podsumowaniem 3-letniej działalności Ogniska Plastyki Ludowej. Organizatorzy: Spółdzielnia "Sztuka Kujawska" Włocławek, Włocławska Spółdzielnia Mieszkaniowa. Scenariusz: Z. Pietrzykowska, oprawa plastyczna: J. Rudek. Plakat. "Haft i koronka cepeliowska" W ł o c ł a wek, Klub Międzynarodowej Książki i Prasy, 18-31 X. Organizatorzy: Spółdzielnia "Sztuka Kujawska" Włocławek, "Cepelia" Włocławek. Scenariusz: Z. Pietrzykowska, oprawa plastyczna: J. Rudek. Plakat. "II Biennale fajansu włocławskiego" W ł o c ł a wek, Muzeum Kujawskie, 1 X-31 XII, wystawa pokonkursowa. Scenariusz i oprawa plastyczna: R. Hankowska. Katalog, plakat. WOJ. WROCLA WSKIE ,,Pisanki i palmy wielkanocne" W r o c ł a w, Muzeum Etnograficzne Oddział Muzeum Narodowego, 16-22 III, wystawa połączona z kiermaszem. Scenariusz: M. Gołubkow, oprawa plastyczna: E. Radomska-Żurad. "Budownictwo drewniane na Dolnym Sląsku" W r o c ł a w, Muzeum Etnograficzne Oddział Muzeum Narodowego, 11 V-31 VII, z okazji Międzynarodowego Roku Ochrony Zabytków. Scenariusz: E. Jęczalik, K. Jagieła, oprawa plastyczna: M. Sobolewska. "Malarstwo naiwne Republiki Federalnej Niemiec" W r o c ł a w, Muzeum Etnograficzne Oddział Muzeum Narodowego, 30 X-30 XI. Współorganizatorzy: Instytut d.s. Kontaktów z Zagranicą w Stuttgarcie, Muzeum Etnograficzne w Krakowie. Scenariusz: E. Jęczalik, M. Rostworowska. Katalog wydany przez Instytut d.s. Kontaktów z Zagranicą w Stuttgarcie. "Sztuka ludowa ze zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu" W r o c ł a w, Muzeum Narodowe, 5 IX-31 XII, z okazji 50-go Walnego Zgromadzenia Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Scenariusz i oprawa plastyczna: E. J ęczalik. WOJ. ZAMOJSKIE "Hrubieszowska plastyka obrzędowa" H r u b i e s z ó w, Muzeum Regionalne, 7 V-7 VII, wystawa pokonkursowa. Współorganizatorzy: Dom Kultury w Hrubieszowie, Towarzystwo Regionalne Hru- �395 KRONIKA bieszowskie. Scenariusz: H. Bojarczuk, oprawa plastyczna: A. Przybysz, konsultacja naukowa: Dział Etnografii Muzeum Okręgowego w Lublinie. "Twórczość ludowa południowej Lubelszczyzny" T o m a s z ó w L u b e l s k i, Muzeum Regionalne, 11 IV-30 VII, wystawa pokonkursowa. Scenariusz: Z. Switka, konsultacja naukowa: pracownicy Działu Etnografii Muzeum Okręgowego w Lublinie. "Sztuka ludowa południowej Lubelszczyzny" Z a m ość, Muzeum Okręgowe, 7-31 III, wystawa pokonkursowa. Współorganizator: Muzeum Okręgowe w Lublinie. Scenariusz: J. Babinicz-Witucka, C. Wrębiak, oprawa plastyczna: B. Nagrodzki. Katalog. WOJ. ZIELONOGORSKIE "Kiermasz wyrobów węgierskiej sztuki ludowej" Z i e lon a Gór a, Klub "Uśmiech" 11-·15 X. Współorganizator: Instytut Kultury Węgierskiej w Warszawie. "Sztuka ludowa pow. żarskiego" Żar y, Dom Kultury, 27 II-30 III, wystawa pokonkursowa. Organizator: Urząd Pow., Wydział Oświaty Wychowania i Kultury w Żarach. Konsultacja naukowa: Muzeum Ziemi Lubuskiej, Urząd Woj ew. W Zielonej Górze. Polskie wystawy etnograficzne za granicą ANGLIA "Rzeźba ceramiczna St. Zagajewskiego" L o n d y n, Instytut Kultury Polskiej, 18 XI-lO XII. Prezentacja kultury polskiej w Londynie. Współorganizatorzy: Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Muzeum Kujawskie we Włocławku. Scenariusz i oprawa plastyczna: R. Hankowska. Katalog, plakat. BELGIA "Maska w tradycji europejskiej" B i n c h e, Międzynarodowe Muzeum Maski i Karnawału, VI-X, w ramach polskiego wkładu do wystawy "Europa - Folklor 75". Organizator: Komitet Organizacyjny wystawy "Europa Folklor 75". Scenariusz: T. Ambrożewicz, konsultacja naukowa: J. K. MakuIski, przewodniczący Komitetu polskiego wystawy "Europa - Folklor 75". "Miłość i małżeństwo" A n t w c r p i a, Miejska Hala Balowa, VII-IX, w ramach polskiego wkładu do wystawy "Europa - Folklor 75". Qrganizator: Komitet Organizacyjny wystawy "Europa - Folklor 75". Scenariusz: Z. Neymanowa, konsultacja naukowa: J. K. Makuiski. Katalog. "Miłość i małżeństwo" (podarki ślubne) L i e g e, Muzeum Życia Walońskiego, VII-X, w ramach polskiego wkładu do wystawy "Europa - Folklor 75". Organizator: Komitet Organizacyjny wystawy "Europa Folklor 75". Scenariusz: Z. Neymanowa, konsultacja naukowa: J. K. MakuIski. �396 KRONIKA CZECHOSLOW ACJ A "Współczesna twórczość ludowa woj ew. katowickiego" O ł o m u n i e c, Muzeum, 17 111-6 IV, w ramach "Dni Kultury Polskiej w Czechosłowacji", Opawa, Muzeum Sląskie, 18 V-IS VII. Współorganizator: Muzeum Górnośląskie w Bytomiu. Scenariusz: E. Jaworski, L Bukowska-Floreńska, oprawa plastyczna: K. Adamczyk, Z. Dobrowolska. 3 katalogi z wkładką w j. czeskim, plakat. FRANCJA T I' "Sztuka ludowa" na wystawie "Oto Polska" o yes, sala reprezentacyjna merostwa, styczeń-luty, z okazji Polskich. Organizator: Towarzystwo France-Pologne. Dni Francusko- HOLANDIA "Sztuka ludowa Podhala" A m.s t e I' d a m, Roothaanhuis, 10--19 X, z okazji "Dni Polskich w Amsterdamie". Organizatorzy: "Cepelia", Zrzeszenie "Milenium", "Cepelia Holand". KANADA "Wystawa wyrobów ludowych i wnętrza chaty góralskiej" W i n n i p e g, Polski Pawilon "Warszawa", listopad, w ramach corocznej imprezy "Folklorama". Organizator: Polonia, "Budownictwo kościelne i sztuka sakr:alna w Polsce" K a n a d a, 1975, wystawa eksponowana w różnych miastach o większych środowiskach polonijnych. Organizator: Chrześcijańskie Stowarzyszenie Społeczne Zarząd Główny w Warszawie. Scenariusz: ks. M. Chmielowski, oprawa plastyczna: Pracownia Sztuk Plastycznych w Warszawie. Plansza informacyjna. NIEMIECKA REPUBLIKA DEMOKRATYCZNA "Sztuka ludowa i twórczość amatorska woj ew. koszalińskiego" N e u b r a n d e n b u r g, Klub Inteligencji, 12-20 IX, z okazji "Dni Kultury Polskiej i Przyjaźni z Neubrandenburgiem". Otrgan~zator: Woj ew. Dom Kultury w Koszalinie. S~enariusz: T. Skurowa, oprawa plastyczna: R. Kozłowska. Katalog. "Sztuka ludowa Zi~mi Lubuskiej" B e e s k o w, Muzeum, 30 IX-lO XI, w ramach "Dni Ziemi Lubuskiej w okręgu Frankfurckim". Organizator: Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze. Scenariusz: B. Koł·odziejska. SZWECJA "Obrazy na szkle Eweliny Pęksowej" L u n d, Muzeum "Kulturen", Landskrona, Goteborg, Sztokholm, wrzesień 1974 styczeń 1975. "Polska ceramika ludowa" L u n d, Muzeum, IX 1975--1 1976 r., w ramach współprcy Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie z Muzeum w Lund. Współorganizator: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie. Scenariusz: U. Gmachowska, P. Szacki. Folder w j. szwedzkim. �397 KRONIKA rękodzieŁo ludowe" "Slltukia y s t a d, Muzeum, 26 XI 1975-16 I 1976 r. Organizator: Scenariusz: E. Wortman. "Cepelia" w Warszawie. WĘGRY "Wystawa pamiątek "Cepelii" (lalki reg~onalne i in.) B u d a p e s z t, Ośrodek Kultury i Informacji Polskiej, 11 IV. Współorganizator: Spółdzielnia im. SL Wyspiańskiego w Krakowie. Scenariusz i oprawa plastyczna: J. Chojnacka. "Polskie rękodzieło ludowe i artystyczne" B u d a p e s z t, Ośrodek Kultury i Informacji Polskiej", wrzesień, wystawa-kiermasz. Organizator: Spółdzielnia "Milenium" z Krakowa. WŁOCHY "Wyroby Opolskiej Spółdzielni Pracy Rękodzieła Ludowego i Artystycznego" B o lon i a, Salony Pałacu Królewskiego, październik. Organizator: Opolska Spółdzielnia Pracy Rękodzieła Ludowego i Artystycznego; wystawa pod patronatem magistratu m. Bolonii. "Zbiory Muzeum Etnograficznego w Krakowie (ok. 700 eksponatów) na wystawie Sztuki Ludowej w Rkcionie" R i c c i o n a k/Rawenny, sierpień. Organizator: Muzeum Etnograficzne w Krakowie. "Polska rzeźba ludowa" R z y m, witryny wystaw sklepowy'ch na ul. Frattina, październik, wystawa zorganizowana pod patronatem władz miejskich Rzymu z inicjatywy Associazione Via Frattina. STANY ZJEDNOCZONE AMERYKI PN. "Budownictwo kościelne i sztuka sakralna w Polsce" U. S. A. 1975, wystawa eksponowana w różnych miastach o większych środowiskach polonijnych. Organizator: Chrześcijańskie Stowarzyszenie Społeczne - Zarząd Główny w Warszawie. Scenariusz: ks. M. Chmielowski, oprawa plastyczna: Pracownia Sztuk Plastycznych w Warszawie. Plansza iniiormacyjna. ZWIĄZEK SOCJALISTYCZNYCH REPUBLIK RADZIECKICH "Kultura ludowa Olsztyńskiego wC7)oraj i dziś" K a l i n i n g r a d, Okręgowe Muzeum Krajoznawcze, 21 VII-ID VIII, z okazji "Dni Olsztyna w Kaliningradzie". Organizator: Muzeum Mazurskie w Olsztynie. Oprawa plastyczna: M. Wesołowska. Plakat, informator. Z materiałów Teresa ODiIE opracowała Zakrzewska �398 KRONIKA MAGISTERIA I DOKTORATY Z ZAKRESU ETNOGRAFII W 1975 R. PRACE MAGLSTERSKIE • Uniwersytet Jagielloński GODULA Róża, Meblarstwo ludowe w północnej części ziemi krakowskiej od połowy XIX wieku do czasów współczesnych, prof. dr Jadwiga Klimaszewska. KOZIK Janina, Rola magii w obrzędach rodzinnych we wsi Istebna pow. Cieszyn, prof. dr Jadwiga Klima'szewska. LITWIN Małgor<zata, D7Ji.ałalnośćregionalnych muzeów karpackich w zakresie ochrony i rozwoju kultury ludowej (na przykładzie :muzeów w Rabce, Zakopanem, Żywcu i Myślenicach), prof. dr Mieczysław Gładysz. PAJĄK Henryka, Psycho-fizjologiczne i społeczne progi dojrzewania i starzenia się ludności wsi Jurgów na Polskim Spiszu, prof. dr Mieczysław Gładysz. SIWEK Jerzy, Skanseny - jedna z form ochrony zabytkowego budownictwa ludowego na terenie woj. krakowskiego, prof. dr Mieczysław Gładysz. Uniwersytet Warszawski DATKO Andrzej, Struktura miejsca świętego, na przykładzie misterium Męki Pańskiej w Kalwarii Zebrzydowskiej, prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa. KAMIZELA Ryszard, Rola kapeli ludowej w obrzędach weselnych XIX wieku wsi polskiej, doc. dr Zofia Sdkolewicz. POPLAWSKI Stanisław, Proces przygotowania dziecka do współżycia w grupie społecznej, na przykładzie wsi Pniewy, pow. Grójec, woj.. warszawskie, doc. dr Zofia Sokolewicz. ST ASINOWSKA Ewa, Proces wychowania dziecka w plemieniu Hopi, doc. dr Zofia Sokolewicz. ST ASINOWSKI Marek, Przemiany społeczno-kultur,owe wsi podmiejskiej. Studium wsi Przytoka, gmina Kałużyn, woj. siedleckie, prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa. PRACE Uniwersytet DOKTORSKIE Jagiell'oński KRASIŃSKA Ewa, Źródła chłopskiej wiedzy rolniczej w drug'iej połowie XIX i w XX wieku (na przykładzie wybranych wsi karpackich). Promotor: prof. dr Mieczysław Gładysz. Pr<Zedmiotem pracy są źródła oraz sposoby przekazywania i upowszechniania wiedzy rolniczej w zachodniej części Kar.pat Polskich. Badaniami objęto zarówno tradycyjną wiedzę ludową, jak i wiedzę oficjalną, docierającą różnymi drogami na wieś spiską i gorczańską w drugiej połowie XIX i w XX wieku oraz czynniki • W 1974 f. nie bylo na Uniwersytetach absolwentów, co wyniJkalo z retormy przeprowadZonej w szkołach średnich. Podane osoby ukończyły studia w terminIe opóźllionym. �399 KRONIKA determinujące ich współwystępowanie. W oparciu Q własne badania terenowe oraz literaturę przedmiotu autorka starała się wykryć, jakie czynniki oddziaływały w przeszłości, jak też oddziaływują obecnie na stan wiedzy rolniczej badanego obszaru. W pracy omówiono: 1) charakter wiedzy rolniczej w tradycyjnie zorganiwwanej społp,:zności chłopskiej, 2) niektóre tradycyjne chłopskie i niechłopskie oraz nowo~~esne źródła wiedzy rolniczej oraz drogi jej upowszechniania się, 3) relacje zach'odzące między tradycyjną a nowoczesną wiedzą rolniczą, na przykładzie konkretnych czynności agrotechnicznych. MARTYNOWICZ Tadeusz, Afgańskie obyczaje i zwyczaje a stopniowy proces modernizacji kraju. Promotor: prof. dr Jadwiga Klimaszewska. Autor rozprawy pracował w latach 1957-1960 oraz 1972-1975 w placówce dyplomatycznej w Afganistanie,co pozwoliło mu na wiel!okrotne bezpośrednie zetknięcie się z różnymi miejscowymi społecznościami. Poczynione obserwacje wykorzystał w niniejszej pracy w celu ukazania mechanizmu działania tradycyjnej rodziny afgańskiej na przykładzie obrzędowości praktykowanej w trzech zasadniczych momentach życia ludzkiego: narodzin, małżeństwa i śmierci. Praca powstała w oparciu o własne badania, pogłębione literaturą. Bogata dokumentacja fot'ograficzna, dotycząca głównie stroju ludowego, stanowi dodatkowy cenny materiał źródłowy. Uniwersytet Poznański CHMIELOWSKI Stanisław, Geneza, rozwój i zróżnicowanie strojów ludowych Wielkopolski. Na podstawie badań nakryć głowy. Promotor: prof. dr Józef Burszta. Podstawą źródłową pracy są 20-letnie badania terenowe na obszarze Wielkopolski, skonfrontowane z zastaną literaturą przedmiotu i materiałami archiwalnymi. Autor na szerokim porównawczym tle odzieży ludowe} Wielkopolski różnych warstw społecznych w XIX i pierwszej 'połowie XX wieku szczegółowo za5muje się nakryciami głowy i podejmuje próbę wyjaśnienia ich zróżnicowania oraz określenia czynników kształtowania się lokalnych zasięgów mody. ROSTWOROWSKA Magdalena, Reemigranci z Bukowiny Rumuńskiej na Dolnym Sląsku. Analiza procesów adaptacji i integracji w latach 1946-1973. Promotor: prof. dr Józef Burszta. Podjęty w ujęciu monograficznym problem adaptacji grupy regionalnej w złożonych warunkach osadniczych Ziem Zachodnich, na przykładzie grupy reemigrantów z Rumunii na terenie Dolnego Sląska. Autorka omawia dzieje migracji, lOS grupy na obczyźnie i jej powrót, charakteryzuje wybrane wsie zamieszkałe przez reemigrantów, omawia procesy adaptacji i integracji w zakresie kultury materialnej i niektórych zachowań symbolicznych oraz - na zakończenie - porusza zagadnienie małżeństw międzygrupowych. W pracy zwraca się m. in. uwagę na mechanizmy utrzymujące w ramach badanej grupy niektóre wniesione tradycyjne elementy kulturowe i trwający współcześnie stały proces integracyjny. RUSZEL Krzysztof, Kształtowanie puszczańskiego. Na przykładzie zef Burszta. się kultury ludowej w warunkach osadnictwa Puszczy Sandomierskiej. Promotor: prof. dr Jó- �400 KRONIKA W pierwszej części pracy autor podejmuje analizę środowiska geograficznego i jego wpływ na kształtowanie się na terenie Puszczy Sandomierskiej specyficznych cech h1storycznego podłoża rozwoju kultury ludowej. W drugiej, w oparciu o monograficzne badania społeczności lokalnej Dzikowca w byłym powiecie kolbuszowskim, autor śledzi proces rozwoju jej kultury ludowej i szuka odpowiedzi na pytanie, w jakim stopniu jest ona ekspozycją cech szerszej jednostki terytorialnej zamkniętej w widłach Wisły i Sanu. Uniwersytet Wrocł awski BOBROWSKA Jadwiga. Pieśni ludowe regionu żywieckiego. Zarys monograficzny. Promotor: doc. dr Adolf Dygacz. Celem pracy jest ustalenie cech stylistycznych żywieckich pieśni ludowych w zakresie muzyki, poetyki, wzajemnych relacji między muzyką a tekstem uwarunkowań funkcjonalnych pieśni oraz zasięgów terytorialnych niektórych cech stylistycznych i wariantów melodycznych, z głównym jednak ukierunkowaniem muzycznym. Praca składa się z trzech części. Zagadnienia wstępne dotyczą historii badań folklorystycZinych, tła geograficznego, etnicznego, historycznego, gospodarczego i społecznego kultury ludowej oraz typów systematyk stosowanych w zbiorach pieśni żywieckich. Właściwy trzon pracy stanowi analiza tekstów pieśni i melodii, przy czym analiza tekstów ogranicza się do zagadnień tematyki, uwarunkowań funkcjonalnych i realiów zawartych w tekstach, zaś analiza muzyczna obejmuje melodykę, metrorytmikę i formę ze wskazaniem cech wspólnych dla polskiej muzyki ludowej oraz odrębności regionalnych i ich zasięgów. Trzecia część pracy dotyczy związków melodii żywieckich z ogólnopolskimi i z pieśniami innych krajów. CZUBALA Dionizjusz, Folklor garncarzy polskich. Promotor: doc. dr Adolf Dygacz. Założeniem rozprawy jest zarys monograficzny folkloru słownego garncarzy. Podstawą rozważań są materiały uzyskane przez autora w czasie badań terenowych oraz drogą ankietową. Dla celów porównawczych wykorzystane zostały również opublikowane dotychczas teksty (w stosunku do zarejestrowanych w terenie stanowią one niewielki procent). Autor uwzględnił głównie przysłowia i pieśni oraz baśnie, legendy, anegdoty i podania. Omówione we wstępnym rozdziale zwyczaje. obrzędy i wierzenia garncarzy traktuje jako samodzielną część rozprawy i jako wprowadzenie do problematyki wymienionych form anonimowych autorów ludowych. ROSIŃSKI Stefan, Ludowa kultura materialna Puszczy Kozienickiej. (Studium etnograficzne). Promotor: prof. dr Józef Gajek. Celem rozprawy jes;t przedstawienie procesu przemian ludowej kultury materialnej Puszczy Kozienickiej na szerokim tle uwarunkowań historycznych i geograficznych. Praca z'ostała oparta na własnych badaniach terenowych, literaturze etnograficznej, zbiorach muzealnych Radomia i Kielc oraz archiwach historycznych. Autor omówił na,stępujące zagadnienia ludowej kultury materialnej: osadnictwo, zbieractwo, myśliwstwo, rybołówstwo, hodowlę, bartnictwo i pszczelarstwo, rolnictwo, budownictwo, przemysły leśne, przemysł ludowy, ubiory puszczańskie, transport i komunikację. �401 KRONIKA PRACE HABll.rr ACYJNE Uniwersytet Poznański DYGACZ Adolf, Ludowe pieśni górnicze w Zagłębiu Dąbrowskim. Studium folklorystyczne. Promotor: prof. dr Józef Burszta. Praca stanowi kontynuację naukowych zainteresowań autora śląskim folklorem. Na około 300 pieśni górniczych zapisanych przez niego w Zagłębiu Dąbrowskim, w pracy zaprezentowano 52, w więIDszości dotychczas nieznane. Omówiono je i zanalizowano w 10 grupach tematycznych, sklasyfikowanych w oparciu o kryterium treści i funkcji: 1) pieśni obrzędowe i zwyczajowe, 2) historyczne, społeczne i rewolucyjne, 3) o zawodzie, 4) o pracy, 5) rodzinne, 6) towarzyskie, 7) zalotne i miłosne. 8) żartobliwe i satyryczne, 9) o muzykowaniu i tańcu, 10) tańce zawodowe. Autor odkrywa wiele ważnych powiązań tematycznych w pieśniach górniczych z folklorem innych warstw SlPołecznych oraz grup zawodowych poszczególnych regionów P,olski. Instytut Zakład Historii Kuirtury Etnografii w Materialnej Warszawie PAN PAPROCKA Wanda. Współczesne przemiany wsi kurpiowskiei, Promotor: prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa. Rozprawa zawiera analizę zmian w tradycyjnej kulturze ludowej, dokonujących się pod wpływem uprzemysłowienia. Autorka szczególnie wnikliwie analizuje zmiany zachodzące w strukturze agrarnej i społeczneJ-zawodowej na wsi kurpiowskiej, w rolnictwie i hodowli, budownictwie, w gospodarstwie domowym, rodzinie i szerszej społeczności lokalnej. Z 26 - Lud, tom LXI materiałów ODiJlE opracowała Barbara Jaruga � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/2f9a3c45fe2160475f32b425ef98474d.pdf 6259bcab091227d1fe1d9b65f623f1a9 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1692 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1979 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1566 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1978 t.62 Description An account of the resource LUD 1978 t.62, s.263-310 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text K o R N I K A Lud, t. 62, 1978 SPRA WOZDANIE Z DZIAŁALNOSCI W OKRESIE OD WRZEŚNIA l. Stan ZARZĄDU GŁÓWNEGO J976 DO SIERPNIA 1977 organizacyjny PTL Towarzystwa W okresie sprawozdawczym Towarzystwo posiadało J9 Oddziałów i liczyło łącznie 741 członków zwyczajnych, 9 członków honorowych oraz 6członków zagranicznych i :l członków prawnych. Najliczniejszy Oddział Warszawski liczył "::llisko100 członków, 6 Oddziałów - 50 do 75, pozostałe od 10 do 27 członków. Skład wladz pozostawał bez zmian od dnia wyborów, tj. od 12 września 1976. IT. D z i a ł a I n ość Za I' ządu i jego agen d W omawianym okresie odbyły się dwa posiedzenia Zarządu Głównego ',\' dniach 5 I i II IX 1977 i trzy posiedzenia Prezydium ZG w dniach 28 X 1976 oraz 16 III i 4 VI 1977. Główna Komisja Rewizyjna przeprowadziła kontrolę działalności Zarządu Głównego w dniach 2.5-26 XI 1976 oraz Redakcji Naczelnej DWOK w Poznaniu 3-4 lIT 1977. Planowana kontrola działalności Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL w Łodzi nie doszła do skutku. Sąd Koleżeński w okresie sprawozdawczym zajął się sprawą, zleconą pTzez Zarząd Gł(,wny, nie wydając jednak orzeczenia z powodu braku podstaw. O sytuacji i potrzebach agend Zarządu Głównego PTL powiadomione zostało Prezydium Oddziału PAN we Wrocławiu, któremu Sekretarz Generalny przekazał obszerną informClcję \v lutym 1977. Kontakty naukowe W okresie sprawozdawczym Zarząd Główny nie podejmował godnych uwagi działań wc współpracy z odpowiednimi towarzystwami naukowymi w kraju. Z kontaktów zagranicznych należy wymienić następujące: Prezes Towarzystwa, \ioc. dr hab. B. Kopczyńska-Jaworska, wzięła udział w jubileuszowym zebraniu plenarnym Czechosłowackiego Towarzystwa Ludoznawczego w Pradze w dniach 25-26 X 1976, połączonym z sesją naukową; delegowana przygotowała referat '1t. polsko-czeskich kontaktów naukowych w świetle polskich czasopism etnograf'cznych. Członek Zarządu. prof. dr J. Burszta i Sekretrz Generalny, doc. dr hab. E. Pietraszck, wzięli udział IN 21 Kongresie Deutsche Gesellschaft fUr Volkskunde ',': Brunszwiku (wrzesień 1977): prof. Burszta wygłosił tam referat o metodach : wynikach polskich b<idań nad społecznościami lokalnymi. Zarząd Główny sfinan,cwał podróż dra S. B1aszczyka do Wiednia (maj 1977), dokąd zaproszony zostal :Ja sesję naukową z referatem o polskich kapliczkach przydrożnych. Działalność badawcza W okresie Spl'<lwozd<iwczym kontynuowano ,ów zbier<ljących materialy terenowe do prac organizowanie sieci korespondenbadawczych, związanych z proble- �26t Kront~a mem węzłowym XLI "Polska kultura narodowa, jej tendencje rozwojowe percepcja", Prowadzono szkolenie korespondentów i przygotowywano kwestionariusze badawcze. Kierująca tą pracą mgr Z. Neymanowa, działając poprzez muzea etnograficzne i regionalne, Stowarzyszenie Twórców Ludowych i in., uzyskała 123 zgłoszenia osób chętnych do współpracy przy realizacji naszego programu. Pierwszy zjazd szkoleniowy korespondentów zorganizowany został w Łodzi w dniach 14-15 XII 1976 przy współpracy pracowników i studentów Katedry Etnografii UŁ oraz Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi. Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej W 1976 r. Ośrodek - prowadzony pod kierunkiem doc. dr hab. B.Kopczyńczyńskiej-Jaworskiej zakudniał dwie osoby (po pół etatu): etnografa oraz sekretarkę; od września 1976 uzyskano drugi etat dla trzeciego pracownika naukowego. W związku z większymi możliwościami finansowymi PTL, w 1976 r. Ośrodek skorzystał ze znacznych dotacji Zarządu Głównego, co pozwoliło na podjęcie szeregu dodatkowych Rrac i znacznie wzbogaciło działalność Ośrodka. Obok zadań podjętych w ubiegłych latach, działalność Ośrodka w roku sprawozdawczym mogła skoncentrować się na następujących pracach: a) bibliografia etnografii polskiej, b) tezaurus haseł etnograficznych, c) ewidencja etnografów i innych osób pracujących w dziedzinie etnografii wraz z dokumentacją dotyczącą działalności naukowej i zawodowej. W roku sprawozdawczym rozpoczęto i ukończono opracowanie bibliografii prac magisterskich, doktorskich i habilitacyjnych wykonanych na uniwersytetach polskich w okresie 30-lecia PRL (1945-1975). Zebrane noty w liczbie 900 opracowano w trzech układach: tematycznym, geograficznym oraz według uczelni. Praca liczy ok. 12 arkuszy wyd. i została oddana do druku w ramach serii "Prac Komitetu Nauk Etnologicznych PAN". Bi b 1 i o t e k a P T L Zgodnie z uchwałą Zarządu Głównego PTL z dnia 12 IX 1976 w Krakowie 28 X 1976 we Wrocławiu dokonano selekcji księgozbioru w dziale czasopism i wydawnictw seryjnych, Wyłączono 2427 vol. (na sumę 153.457,- zł), z których rozprowadzono dotychczas do innych bibliotek 300 vol. W związku ze zmiana księgozbioru, stosownie do instrukcji Ministra Kultury i Sztuki poz. 57 z dnić' 15 VIII 1970 w sprawie zasad ewidencji materiałów bibliotecznych, Zarząd polecił przepisanie inwentarza czasopism, co zostało wykonane. Sporządzono również katalog topograficzny dla czasopism. Wymiana wydawnictw W okresie sprawozdawczym prowadzono wymianę z 230 instytucjami (55 w kraju, 175 za granicą) i nawiązano współpracę w tym zakresie z 6 dalszymi instytucjami: Muzeum Mazowieckim w Płocku, Muzeum w Nowym Sadzie (Jugosławia), Muzeum w Vesprem (Węgry), Muzeum w Roznovie (Czechosłowacja), Departament of Social Anthropology Uniwersytetu w Belfaście (W. Brytania) i Centro Antropologico Colombiano de Misiones w Bogocie (Kolumbia). Działalność wydawnicza W okresie sprawozdawczym ukazały się drukiem następujące publikacjc: Łódzkie Studia Etnograficzne, t, 18 pt. Polska sztuka ludowa. Stan wiedzy, prace badawcze, opieka i upowsżechnianie autorstwa �KronIka K. Zawistowicz-Adamskiej Literatura Ludowa, nr 4-5/1976 Li tera tura Ludowa, nr 6/1976 Dzieła wszystkie O.Kolberga, t. 56 Ruś Czerwona 14,25 ark. wyd. 10,00 5,00 40,50 cz. I Razem W druku znajdują się następujące publikacje: a) według planu wydawniczego 1977 zatwierdzonego Lud, t. 61 Łódzkie Studia Etnograficzne, t. 19 Literatura Ludowa, nr l i 2/1977 Dzieła wszystkie O.Kolberga, t. 57 Ruś Cze7'wona cz. II b) poza planem PAN Strój kielecki (zesz. 31 w serii APSL) Katalog wydawnictw PTL w wersji ang. przez 69,75 PAN 30,00 ark. wyd. 10,00 10,00 55,00 - Razem 10,00 3,50 _ _._ ... 118,50 .. _-_._-- _~ Towarzystwo nadal, jak w latach 1974-1976, dysponowało limitem 110 ark. wyd. rocznie. Limit ten, ustalony przez Polską Akademię Nauk, umożliwia wydawanie rocznie jedynie czasopism ("Ludu", "Literatury Ludowej", "Łódzkich Studiów Etnograficznych") oraz jednego tomu Dzieł wszystkich O. Kolberga. Druk innych pozycji jest możliwy dzięki pomocy zainteresowanych instytucji. I tak: wydanie 31 zeszytu Atlasu Polskich Strojów Ludowych - Stroju kieleckiego - stało się możliwedzięki pomocy finansowej udzielonej Towarzystwu przez Zarząd Główny Związku Spółdzielni Rękodzieła Artystycznego i Ludowego "Cepelia", który przekazał na ten cel kwotę 105 tys. zł; publikacja znajduje się w końcowej fazie druku. Również 18 tom Łódzkich Studiów Etnograficznych został sfinansowany przez "Cepelię" (~OO tys. zł.) Koszty druku katalogu wydawnictw PTL pokryje Centrala Handlu Zagranicznego "Ars Polona" (katalog ułatwi popularyzację i sprzedaż naszych wydawnictw za granicą). W działalności wydawniczej zaistniały przejściowe trudności poligraficzne, z\\'iązane głównie z reorganizacją wrocławskich zakładów graficznych. Spowodowały one m.in. opóżnienia w terminowym ukazaniu się zeszytów "Literatury Ludowej" i "Ludu" w bieżącym roku. Zarząd Główny i drukarnia czynią starania, aby przyspieszyć druk numerów tegorocznych. Również redakcja Dziel wszystkich O.Kolbcrga w Poznaniu czyni starania o nadrobienie opóźnień zakładów graficzr:ych w Warszawie w druku tomu 57 Ruś Czerwona cz. II (będzie to 60 z kolei wydany tom DWOK). Wśród pozycji przygotowywanych do druku znajdują się wszystkie tomy DWOK, których jest jeszcze 20. W najbliższych latach ukażą się następujące: 1977 1978 1979 1980 r. t. 57 r. t. 68 r. t. 62 r. t. 59 Ruś Czerwona Utwory cz. II instrumentalne i wokalne Pisma muzyczne cz. II Materiały do etnografii Słowian cz. I cz. II 55 ark. wyd. 35 40 35 W celu przyspieszenia prac nad DWOK, na początku bieżącego roku Redakcjaz upoważnienia władz PTL i przy poparciu Komitetu Nauk Etnologicznych PAN wystąpiła do koordynatora I stopnia problemu badawczego MR III. 5 "Pomniki kultury żródłem świadomości narodu", prof. dra S.Lorentza, z wnioskiem o częściowe włączenie DWOK do wspomnianego problemu. Wniosek został przyjęty i w dniu 23 maja 1977 zawarto umowę między PTL-Redakcją DWOK a Insty- �266 KronIka tutem Sztuki PAN (koordynatorem II stopnia), w ramach której Instytut zlecił Redakcji wykonanie w latach 1977-1980 prac nad wydaniem 3 tomów DWOK: nr 37 Komentarze do t. 1-36 DWOK cz. I, nr 67 Opracowania melodii ludowych i nr 69 Utwory instrumentalne i wokalne cz. II oraz częściowe wykonanie prac nad t. 80 Indeks melodyczny. Planowany nakład finansowy IS PAN na ten cel wynosi łącznie 2 miliony zł. Biuro Finansowo-Ekonomiczne PAN przyznało w związku z tym dodatkowe niezbędne limity w zakresie płac i zatrudnienia. Zorganizowanie przez Redakcję dodatkowego warsztatu dla realizacji zlecenia (wykonawcy, przydział papieru i miejsca w drukarni itp.) umożliwiło podjęcie prac, które przyspieszą o 4 lata termin zakończenia całości DWOK. W związku z wyczerpaniem się zapasu początkowych tomów DWOK (nr 1 - ~, 15-17, 32, 60) i stałym wyczerpywaniem się dalszych pozycji - przy wzroście zainteresowania wydawnictwem w kraju i za granicą - Redakcja DWOK spow-odowała akcję fotooffsetowych wznowień tomów brakujących w sprzedaży. Druk \vznowień podjęły przy pomocy własnych środków Polskie Wydawnictwo Muzyczne w Krakowie i Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza w Warszawie. Po ukazaniu się 1974 r. tomu 1 Pieśni ludu polskiego, w 1975 r. ukazało się wznowienie t. 2 Bandomierskie i t. 60 Przysłowia, w 1977 r. t 5-6 Krakowskie cz. I-II. W przygotowaniu znajduje się wznowienie t. 3-4 Kujawll cz. I-II, t. 7-8 Krakowskie cz. III-IV, t. 9-15 Poznańskie cz. I-NIT, t. 16-17 Lubelskie cz. I-II i t. 29-:32 Pokucie cz. I-IV. Wobec podwyżki kosztów usług poligraficznych w 1977 r., Zarząd Gł. wystąpił do Biura Finansowo-Ekonomicznego PAN z wnioskiem o przyznanie dodatkowych funduszy na usługi poligraficzne w celu zabezpieczenia normalnego toku prac wydawniczych. Oprócz działalności produkcyjno-wydawniczej Towarzystwo kontynuowało działalność popularyzatorską. Wydawnictwa Towarzystwa prezentowane były m.in. na wystawie osiągnięć naukowych z okazji 25-lecia PAN (Warszawa 1977) oraz na wystawie zorganizowanej z okazji konferencji europejskich ośrodków informacji naukowej (Moskwa 1977). Sekcje Sekcja Folklorystyczna i Sekcja Filmu Etnograficznego nie wykazały osiągnięć godnych odnotowania. Różnorodną działalność, głównie w północnej części Polski, prowadziła natomiast Sekcja Muzealna, której przewodniczy prof. dr M.ZnamieTowska-Priifferowa. Udzielano konsultacji w sprawach muzeów regionalnych i ochrony zabytków kultury rybackiej, przygotowano i rozesłano w Polsce i za granicą ankietę nt. tradycyjnego rybołóstwa. Niektórzy członkowie Sekcji \\'lączyli się także w wykłady na kursach polonijnych w Toruniu. Sekcja Amerykanistyczna znalazła się w trudnej sytuacji wobec utworzenia Komisji Amerykanistycznej Komitetu Nauk Etnologicznych PAN i wejścia do niej najbardziej dotąd aktywnych członków Sekcji. Dla naszej Sekcji pozostają w tej sytuacji zadani;} popularyzatorskie. Realizacja wniosków poprzedniego Walnego Zgromadzenia (Kraków, 1:3IX 1976) 1. Wniosek Oddziału Warszawskiego o włączenie zajęć z zakresu kultury ludowej do programów szkolnych jest przez Zarząd Główny popierany. Z pozytywną oceną spotkały się przygotowane w związku z tym w Oddziale Warszawskim programy przekazane Ministerstwu Oświaty. 2. Wniosek Oddziału Toruńskiego o przygotowanie wydawnictw z zakresu polskiej kultury ludowej w językach obcych na użytek Polonii w różnych krajach �267 Kron!ka był dyskutowany m.in. na posiedzeniu Zarządu Głównego dnia 4 VI 1977 r. Prof. Burszta stwierdził możliwość współpracy w tym zakresie z Towarzystwem "PoleJnia", zwłaszcza w wydaniu niewątpliwie potrzebnej serii w rodzaju Biblioteki Folkloru Polskiego. Potrzebni są do tego kompetentni i chętni autorzy oraz redaktor całej serii. 3. Wniosek Oddziału Śląskiego o wspieranie przez Zarząd Główny inicjatyw wydawniczych Oddziałów może zawsze liczyć na poparcie Zarządu Głównego, jeśli tylko nastąpią odpowiednie zgłoszenia z Oddziałów. 4. Wniosek dra W.Armona dotyczący wydania publikacji nt. dorobku twórców etnografii polskiej może być zrealizowany, jeśli tylko zgłoszą się autorzy chętni do przygotowania odpowiednich częściowych opracowań oraz redaktor serii. Są już pierwsze zgłoszenia. Prace mogą być publikowane w "Ludzie". 5. Wniosek Oddziału Łódzkiego o zorganizowanie następnego Walnego Zgromadzenia w ł~odzi został zrealizowany. 6. Wniosek prof. K.Dobrowolskiego dotyczący sytuacji na Spiszu i Orawie, sformułowany przez Komisję Wnioskową jako zalecenie do rozpatrzenia przez Zarząd, był rozpatrywany. W sprawach naukowych potrzebne jest oczywiście przestrzeganie ogólnie przyjętych zasad rzetelności przez wszystkich badaczy i we wszystkich publikacjach. Prof. K.Dobrowclski zapowiedział artykuł do "Ludu", którego niestety nie przysłał. III. Działalność badawcza łach popularyzatorska PTL w Oddzia- W zasadzie wszystkie Oddziały mogły wykazać się działalnością godną uwagi poinformowania o niej ogółu. W Oddziale Łódzkim skupiono się głównie na przygotowaniu obecnego Walnego Zgromadzenia i sesji naukowej nt. kultury w środowiskach miejskich. Przygotowana wydany ostatnio 18 tom "Łódzkich Studiów Etnograficznych", oddano do druku tom 19 ŁSE i opracowuje się tom 20. Szczególnie godna uwagi jest działalność Koła Miłośników Folkloru Robotniczej Łodzi, stanowiącego integralną część Oddziału. a skupiającego 40 członków. Zorganizowało ono aż 30 zebrań () różnej tematyce, w tym wieczory wspomnień rodzinnych. Koło ma swą siedzibę w Międzyzakładowym Domu Kultury "L<>dex". Oddział w Krakowic, który przygotował poprzednie Zgromadzenie i bogaty program scsji naukowej, w okresie sprawozdawczym zaczął przygotowanie do druku tomu referatów z odbytej w 1975 r. sesji nt. magii i czarownictwa w kulturze ludowcj. Zorganizowano tylko 1 odczyt dr L. Chramcowowej z Australii nt. rdzennej ludności australijskiej. Oddział Wrocławski zorganizował wspólnie z Katedrą Etnografii sesję naukową pt. "Ludy i kultury Oceanii", poświęconą pamięci prof. A.L.Godlewskiego oraz 3 posiedzenia naukowe z odczytami dotyczącymi kultur Indonezji, Oceanii i Australii, wygłoszonymi przez osoby, 'które odwiedziły i badały omawiane tereny i zagadnienia (dr Kamocki z Krakowa, dr Dostatni z Warszawy i dr Chramcow z Sydney). Na Walnym Zebraniu Oddziału ustalono, że "Oddział powinien pełnić rolę forum dyskusyjnego dla etnografów środowiska wrocławskiego i naukowców pokrewnych dyscyplin", w związku z czym Zarząd Oddziału został zobowiązany do utrzymywania kontaktów z wrocławskimi oddziałami Polskiego Towarzystwa Historycznego, Polskiego Towarzystwa Archeologicznego i Numizmatycznego, Polskiego Towarzystwa Antropologicznego. Oddział planuje specjalne zebrania poświęcone poszczególnym placówkom ctnogr8 ricznym \V"rocławia. Postanowiono także włączyć sil; �268 Kronika w większym zakresie do akcji na rzecz ochrony zabytków kultury ludowej na' Dolnym Śląsku. Oddział Poznański zorganizował 3 zebrania plenarne z odczytami dotyczącymi etnografii Syberii (dr Baranowski), Afganistanu (uczestnicy wyprawy do Azji Środkowej EWA 76) i Rumunii (prof. Vladutiu). Oddział pomógł w zorganizowaniu wystawy "Kultura ludowa Afganistanu", uczestniczył w zajęciach i obsłudze popularnonaukowej Polonii zagranicznej. Oddział w Toruniu prowadził działalność wyróżniającą się swym zakresem i różnorodnością. Bierze on bezpośredni udział w prowadzeniu zajęć na kursach dla Polaków z zagranicy, rozprowadza też wydawnictwa PTL wśród uczestników tych kursów, w 1977 r. rozprowadził wśród nich także ankietę na temat ich zainteresowań etnograficznych, przygotowano wnioski dla kierownictwa kursów. Prowadzono badania nad folklorem Torunia. Koło Oddziału w Kcyni pracuje na rzecz miejscowej Izby Muzealnej. Godne uwagi są plany Oddziału, uwzględniające m.in. zorganizowanie specjalnych seminariów etnograficznych prowadzonych w jęz. angielskim, nawiązanie kontaktów z placówkami etnograficznymi za granicą, zorganizowanie wycieczki do muzeów i skansenów czechosłowackich, opracowanie bibliografii etnograficznej ośrodka toruńskiego itp. Oddział w Lublinie włączył się do prac dydaktycznych na letnich kursach polonijnych (w lipcu 1976 dwie jego członkinie prowadziły zajęcia z zakresu folkloru w ramach kursu języka polskiego oraz zajęć dla instruktorów tańca ludowego). Kontynuowano badania na terenie Lubelskiego Zagłębia Węglowego, a w listopadzie 1976 Oddział zorganizował konferencję prasową na ten temat. Zorganizowano też 4 zebrania z odczytami, wygłoszono 12 prelekcji w szkołach, domach kultury i na kursach przewodnickich. Dość bogato przedstawiała się działalność Oddziału Koszalińskiego, który w listopadzie 1976 zorganizował sesję naukową pt. "Relikty kultury jamneńskiej i problemy jej ratowania". Oddział był współorganizatorem wyprawy etnograficznej do Indii, trwającej od września 1976 do stycznia 1977 i badającej kulturę Bhilów - narodowości żyjącej poza systemem kastowym; wiosną 1977 r. zorganizowano wystawę zebranych eksponatów. Oddział prowadził badania nad niektórymi zagadnieniami kultury Pomorza Środkowego. Prowadzono nadal odczyty popularne dotyczące kultury ludowej Pomorza. Oddział w Przemyślu prowadził szczególnie rozwiniętą akcję oświatową i popularyzacyjną w zakresie kultury ludowej. W marcu i kwietniu 1977 zorganizował cykl 6 odczytów o tematyce etnograficzno-historycznej. W ramach "Dni Ochrony Zabytków i Muzealnictwa" w maju 1977 członkowie Oddziału wygłosili 12 odczytów z zakresu ochrony zabytków, organizując w tym czasie także 4 wystawy (nic związane jednak z kulturą ludową) i l-dniowy objazd po grodziskach archeologicznych, Oddział przyczynił się do powołania w Przemyślu drugiego po Warszawie Oddziału Towarzystwa Opieki nad Zabytkami. Ogółem przygotowano 42 odczyty i prelekcje, co w dobie małej popularności tych form jest bardzo dużym osiągnięciem. Zaznaczyć należy także przygotowanie przez Oddział ankiety "Co wiesz o dawnych ubiorach i strojach w swej wsi", przeznaczonej dla Gminnych Ośrodków Kultury, oraz przygotowanie drugiej ankiety nt. adaptacji ludności wiejskiej w Przemyślu, Oddział w Łańcucie należy do tych, które, działając w małych miastach i nie mając oparcia w miejscowych placówkach naukowych czy muzealnych, wykazują spore osiągnięcia. Oddział prowadzi działalność w zakresie dokumentowania kultury ludowej swego nicwielkiego regionu, starając się m.in. o zabez- �269 Kronika pieczenie chaty słynnego poety chłopskiego, Jana Raka z Husowa. W kilkunastu miejscowościach wygłoszono 32 prelekcje. Oddział dąży do utworzenia miejscowego skansenu oraz izb pamięci narodowej z uwzględnieniem zbiorów etnograficznych. Popularyzowano także, m.in. z pomocą F.Frączka we wsi Krzemienica, zanikające zwyczaje ludowe. Oddział w Mszanie Dolnej współpracuje z miejscowym Oddziałem Związku Podhalan w zakresie dokumentowania kultury ludowej okolic Mszany. Oddział uzyskał dotację w wysokości 30 tys. zł od miejscowego Banku Spółdzielczego na publikacje prac jego członków. Zorganizowano 3 zebrania z referatami, w tym jedno połączone z występem kolędników i kapeli ludowej. Oddział Kielecki realizował 3 podstawowe zadania: opiekę merytoryczną nad powstającym we wsi Chałupki koło Kielc punktem muzealnym obejmującym historię garncarstwa w tej wsi, opiekę merytoryczną nad badaniami etnograficznymi prowadzonymi przez grupę harcerzy w Dolinie Wilkowskiej koło Św. Katarzyny oraz dość bogatą działalność popularyzatorską w formie odczytów wygłaszan:lch w różnych miejscowościach, w tym we wsiach. Najmniejszy nasz Oddział w Zielonej Górze zajmował się głównie popularyzowaniem kultury ludowej swego regionu. Wygłoszono 5 prelekcji, zorganizowano jedno zebranie otwarte Oddziału. Współpracowano z twórcami ludowymi i organizatorami kiermaszu sztuki ludowej z okazji Dni Zielonej Góry. Zarząd Oddziału dąży do powiększenia swej liczebności. Oddział w Zakopanem współdziałał w gromadzeniu dokumentacji współczesnej twórczości ludowej na swym terenie oraz w gromadzeniu eksponatów do wystaw. Udzielano konsultacji w zakresie kultury i sztuki Podtatrza. Zrzeszeni w Oddziale pracownicy muzealni kontynuowali swe poszukiwania naukowe, zaś zasłużony członek Oddziału, Jan Pluciński, napisał sztukę o tradycyjnym weselu na Spiszu. Oddział w Sanoku zorganizował kilka odczytów dla młodzieży szkolnej c.raz wystawę fotograficzną poświęconą zabytkom architektury wiejskiej woj. krośnieńskiego. Współpracował też z władzami szkolnymi w zorganizowaniu konkursu rysunkowego nt. architektury wiejskiej. Oddział Gdański wykazał w minionym okresie działalność mocno zindywidualizowaną. Poszczególni jego członkowie współpracowali zwłaszcza w różnych imprezach i akcjach związanych z popieraniem i popularyzowaniem sztuki ludowej, prowadzili też prace badawcze. Zasłużony członek tego Oddziału, ks. dr Bernard Sychta, otrzymał w czerwcu 1977 nagrodę im. O.Kolberga ufundowaną przez redakcję czasopisma "Barwy" za całokształt swej działalności naukowej i popularyzatorskiej, poświęconej kulturze Pomorza Gdańskiego. Wreszcie Oddział Warszawski prowadzi głównie działalność organizacyjną, notując w 1976 r. mniejsze osiągnięcia niż w latach poprzednich, mając silną konkurencję w działalności licznych na terenie stolicy placówek naukowych i oświatowych. Oddział przekazał swą bibliotekę na rzecz nowopowstałego Oddziału \'1 Rzeszowie. Kilka Oddziałów ma jeszcze duże zaległości w opłacaniu składek członkowskich. Opracował: Edward Pietraszek �270 Kronika LII WALNE ZGROMADZENIE DELEGATÓW PTL I SESJA NAUKOWA W ŁODZI W DNIACH 12-14 WRZEŚNIA 1977 R. Walne Zgromadzenie odbyło się dnia 12 września 1977 r. w sali Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego pod przewodnictwem prezesa PTL, doc. dr hab. B.Kopczyńskiej-Jaworskiej. Obecni: dr W.Armon, mgr E.Ball-Szymroszczyk, mgr M.Bar, M.Barycz, mgr A.Bełcz, mgr M.Bero, mgr E.Biłas, mgr A.Błachowski, dr S.Błaszczyk, mgr B.Boebel, mgr K.Braun, prof. dr J.Burszta, mgr M.Czurko, dr P.Dekowski, mgr E.Ferowski, dr E.Fryś-Pietraszek, mgr K.Jagieła, doc. dr hab. Z.Jasiewicz, mgr Z.JeŻ-Jarccka, mgr P.Kaleciak, Z.Kałkówna, dr J.Kamocki, mgr J.Kłodnicka, mgr M.Kopacz, doc. dr hab. B. Kopczyńska-Jaworska, mgr S.Lew, dr B.Linette, dr B.Łopuszański, mgr S.Łysik, mgr E.Mach, A.Malec, dr L.Malicki, dr K.Marczak, mgr Z.Neyman, mgr H. Nowosad, mgr Z. Pietrzykowska, mgr J. Pluciński, prof. dr M. ZnamierowskaPriifferowa, mgr Z.Reinfuss, doc. dr hab. D.simonides, mgr W.Skała, mgr T.Skorusa, mgr H.Sofa, mgr W.Sokołówna, mgr M.Suboczowa, mgr J.Święch, mgr Z.Toroński. doc. dr L.Witkowski, mgr I.Wronkowska. Porządek obrad: 1. Odczytanie protokółu z LI Walnego Zgromadzenia PTL. 2. Odczytanie sprawozdania z działalności Zarządu Głównego i Oddziałów PTL. u. Powołanie Komisji Wnioskowej. 4. Dyskusja nad postulatami oraz wnioskami. Ad 1. Dr E.Fryś-Pietraszkowa odczytała protokół z LI Walnego Zgromadzenia PTL, który został jednogłośnie przyjęty przez zebranych. Ad 2. Sekretarz Generalny PTL, doc. dr hab. E.Pietraszek, odczytał sprawozdanie z działalności Towarzystwa za okres od września 1976 do sierpnia 1977. Obejmowało ono następujące zagadnienia: a) stan organizacyjny PTL, b) organizację pracy Zarządu i kontrolę wewnętrzną, c) kontakty naukowe, d) wymianę wydawnictw i stan biblioteki PTL, e) działalność wydawniczą, f) wnioski. W następnej kolejności przedstawił działalność poszczególnych Oddziałów zaznaczając przy tym, że na 19 istniejących Oddziałów 3 nie przedstawiły sprawozdań z działalności w ostatnim okresie. Doc. dr hab. B.Kopczyńska-Jaworska podała do wiadomości zebranych, że zaległe sprawozdania Oddziałów należy składać u Sekretarza Generalnego. Ad. 3. Powołano Komisję Wnioskową w składzie: dr W.Armon (Toruń), mgr E.Arszyńska(Toruń) i mgr Z.Toroński (Poznań). Ad 4. Dr P.Dekowski zaznaczył, że sprawozdanie z działalności Towarzystwa, jak i poszczególnych jego Oddziałów, powinno być odczytane w obecności nie tylko delegatów, lecz wszystkich uczestników Zjazdu. Zjazdy bowiem mają miejsce tylko raz w roku i są jedyną drogą bezpośredniego zaznajomienia członków PTL z działalnością Oddziałów. W odpowiedzi doc. dr hab. B.Kopczyńska-Jaworska stwierdziła, że poprzedniego dnia na plenum Zarządu Głównego ustalono, iż sprawozdania z działalności poszczególnych Oddziałów zostaną przedstawione sumarycznie przez Sekretarza Generalnego. Można by natomiast - podobnie jak w roku ubiegłym - opracować sprawozdania według jednolitego wzoru, następnie powielić i rozesłać poszczególnym Oddziałom. Dr P.Dekowski wysunął propozycję opracowania słownika biograficznego etnografów polskich. Z jednej strony dałby on podstawowe informacje o etnografach polskich, z drugiej byłby podsumowaniem działalności i zdobyczy etnografii polskiej do chwili obecnej. W tym celu P.Dekowski postulował powołanie Komitetu Organizacyjnego. �271 Kronika Doc. dr hab. B.Kopczyńska-Jaworska popierając postulat P.Dekowskiego stwierdziła, że w realizacji tego przedsięwzięcia pomocny będzie Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej, który opracowuje wykaz tematów prac magisterskich, doktorskich i habilitacyjnych z zakresu etnografii, opracowanych już lub będących w toku opracowania. Tą drogą, obok problemów badawczych poruszonych w etnografii, uchwyci się jednocześnie wszystkie osoby. które ukończyły studia etnograficzne w Polsce po wojnie. Mgr Z.Neyman zaproponowała coroczne wydawanie informatora etnograficznego, który zawierałby sprawozdania z badań prm,vadzonych przez etnograficzne instytucje w Polsce. Miałby on dawać zainteresowanym skrótowe wiadomości o tematyce prowadzonych badań oraz ich rejonizacji. Jako wzór posłużyć mogą spra\\'ozdania wydawane przez archeologów. Prof. dr M.Znamierowska-Prufferowa zauważyła, że sprawa ta była poruszana na poprzednich Zgromadzeniach, na których postanowiono sprawozdania takie wydawać w biuletynie. Mgr P.Kaleciak stwierdził, że referaty wygłaszane w językach obcych przez gości zagranicznych powinny być tłumaczone na jęz. polski. Doc. dr hab. B. Kopczyńska-Jaworska odpowiedziała, że nie widzi możliwości opracowania w jęz. polskim referatów gości zagranicznych. Można natomiast opracować ich streszczenia w tłumaczeniu polskim, jeśli będą oddane do druku. :Vlgr Z.Neyman poruszyła sprawę działalności Sekcji filmu etnograficznego,. w utworzeniu której pomocne miało być Muzeum Etnograficzne w Warszawie. Doc. dr hab. E.Pietraszek poparł powyższą sprawę dając jako przykład sekcję filmową utworzoną przy Deutsche Gesellschaft fUr Volkskunde, z działalnością której zetknął się na XXI Kongresie Towarzystwa w Brunszwiku. Doc. dr hab. B.Kopczyńska-Jaworska zaznaczyła, że wielokrotnie już postulowała utworzenie Centralnego Archiwum Filmowego przy PTL, lecz jak dotychczas - jest ono ciągle w trakcie organizacji. Mgr Z.Neyman zwróciła się o pomoc do zebranych w uzupełnieniu wykazu respondentów, jaki opracowuje Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej dla terenu całej Polski. Dotychczas Ośrodek nie pozyskał ich jeszcze z 9 województw, m.in. legnickiego, pilskiego, słupskiego, tarnowskiego i zielonogórskiego. Mgr E.Arszyńska z ramienia Komisji Wnioskowej przedstawiła postulaty i wnioski delegatów. Postulaty l. Zjazdy PTL winno się organizować pod koniec tygodnia, łącznie z niedzielą (Oddział w Mszanie Dolnej). 2. Należy propagować przez radio i telewizję Zjazdy PTL (Oddział w Mszanie Dolnej). 3. Informować wszystkie Oddziały o sesjach naukowych organizowanych w ramach PTL (Oddział w Toruniu). 4. Przystąpić do realizacji wniosków wysuniętych przez mgr J. Łukasiewicz, dotyczących pomocy naukowych dla Polonii biorącej udział w Kursie Folkloru Polskiego (Oddział w Toruniu). Wnioski 1. Przyznanie honorowego członkostwa Adamskiej (Oddział w Poznaniu). PTL prof. dr Kazimierze Zawistowicz- �2. Zorganizowanie ·dział w Toruniu). Powyższe wnioski LIII Walnego Zgromadzenia delegaci przyjęli PTL w 1978 r. w Toruniu (Od- przez aklamację. Protokółowała: Wiesława Sokołót,ma SESJA NAUKOWA LII Walne Zgromadzenie Delegatów PTL zostało poprzedzone sesją naukową poświęconą etnografii ośrodka przemysłowego. Na sesji wygłoszono referaty i komunikaty o badaniach prowadzonych na ten temat w Polsce, Czechosłowacji i w Związku Radzieckim. W pierwszym dniu sesji obradom przewodniczył prof. dr J.Burszta, w drugim mgr Z.Neymanowa. Referat doc. dr hab. B.Kopczyńskiej-Jaworskiej Kultura środowiska robotnicCzego, inaugurujący sesję, wprowadził słuchaczy w zakres i specyfikę bada!'J etnograficznych prowadzonych nad kulturą robotniczą Łodzi. Zawierał krótkie omówienie dotychczasowych badań ośrodka łódzkiego poświęconych temu tematowi oraz przedstawił dokładny obraz życia i obyczajów robotników łódzkich z przełomu XIX i XX wieku (do I wojny światowej). Referat poruszył następujące zagadnienia: pracę i warunki bytowe robotników łódzkich, ich życie rodzinne i sąsiedzkie, czas wolny - odpoczynek, rozrywkę i świętowanie. Z kolei referaty dr A.Kuczyńskiej-Skrzypek Dom i rodzina w kulturze robotniczej Żyrardowa w końcu XIX i pocz. XX w. oraz dra A. Woźniaka Badania nad obyczajem i modą w środowisku robotniczym Żyrardowa przedstawiły uczestnikom sesji odmienne środowisko robotnicze, a mianowicie żyrardowskie. Dr A.Kuczyńska-Skrzypek zaprezentowała część wyników badań terenowych prowadzonych w ramach ogólnego problemu węzłowego "Obyczaj i moda w kulturze robotniczej", opracowywanego przez zespół badawczy Katedry Etnografii UW. Heferat zawierał dokładny opis warunków życia rodzin robotniczych przed I wojną światową oraz wpływ działalności fabryk na życie rodzin robotniczych, opis urządzenia mieszkań rodzin robotniczych oraz opis życia towarzyskiego i sąsiedzkiego, kontaktów społecznych itp. Dr A.Woźniak w swym referacie zdał sprawozdanie ze stanu badań nad obyczajem i modą w środowisku robotniczym Żyrardowa. Na wstępie uściślił definicję terminów "moda" i "obyczaj" oraz podał cel badań, którym jest znalezienie odpowiedzi na. następujące pytania: a) jak wyglądał proces kształtowania się środowiska robotniczego Żyrardowa i jego kultury; b) jaki charakter miały w przeszłości i mają obecnie związki środowiska robotniczego Żyrardowa z innymi grupami społecznymi oraz jakie były i są kierunki i mechanizmy przepływu wzorów kulturowych; c) w jakim stopniu możemy mówić o odrębności kulturowej środowiska robotniczego Żyrardowa w stosunku do innych grup społecznych i w jakiej mierze obyczaj i moda są tej odrębności wyznacznikami. Trzecim środowiskiem kultury robotniczej, przedstawionym na sesji, był Śląsk, któremu m.in. poświęciła swój referat mgr K.Kaczko pt. Współczesny stan tradycyjnej kultury w środowisku wielkoprzemysłowym Górnośląskiego Okręgu Mgr K.Kaczko stwierdziła, że tradycyjna kultura materialna na tym terenie należy już do przeszłości, natomiast kultura społeczna i duchowa w dalszym ciągu zawiera wiele elementów w pełni użytecznych we współczesnym Przemysłowego. �Krontka życiu. Kultywowanie tradycyjnych przejawów kultury ludowej - mimo zupełnej przebudowy struktury zawodowej tego regionu \V ciągu ostatniego stulecia tłumaczy referentka wyłonicniem się tutejszej klasy robotniczej przede wszystkim z miejscowej ludności rolniczej. Na poparcie swej tezy przedstawiła wyniki analizy następujących zagadnień: życia rodzinnego, kO:ltaktów sąsiedzkich, zwyczajów dorocznych i twórczości ludowej na terenie GOP. Referat dr B.Bazielich Perspektywy kolekcji etnograficznych w rejonach wielkoprzemyslowych poruszył kwestię zadań stojących przed muzealnict\\'cm tych terenów oraz postawił pytanic - gdzie leży kres w gromadzeniu. obiektów kultury materialnej i czy w obliczu zachodzących zmian należy określać granicc czasowe problemu badanego przez zainteresowanego muzeologa. Dr B.Bazielich przedstawiła także tradycje \vystawiennicze i badawcze w regionie śląskim. Mgr S.Łysik w komunikacie o swcj pracy badawczej na temat Obraz kllitUTou:o-spoleczny leśnych wsi górnośląskich (poza niecką węglową) w dobie ich industrializftcji i dezindustrializacji przedstawił krótki opis osadnictwa rolniczoleśnego w dorzcczu rzeki Mała Panew w okresie intensywnego rozwoju górnictwa l hutnictwa w XVIII w. oraz w okresie zahamowania się i cofnięcia procesów industrializacyjnych na skutek rozwoju GOP, opartego na wydobyciu węgla kamiennego. Mgr S.Łysik podkreślił również potrzebę poszerzenia bazy źródłowej w badaniach etnograficznych. (Postulat ten poparła mgr Anna Pawłowska-Wielgus z Lublina, pracownik Archiwum Państwowego, zwracając uwagę, iż dokumentacja <1rchiwalna przechowywana w archiwach państwowych zawiera pierwszorzędne wiadomości z dziedziny kultury materialnej i duchowej środowiska robotniczego i zasługuje na wykorzystanie w stopniu większym niż dotychczas). Komunikat dra J.P.Dekowskiego Z obyczajowości robotniczej miasta Tomaszowa Mazowieckiego przedstawił uczestnikom sesji w krótkim zarysie stosunki sąsiedzkie wśród kilkunastu rodzin pochodzenia chłopskiego pracujących w fabryce, a mieszkających w obrębie uprzemysłowionego miasta, w pierwszych latach bieżącego stulecia. Obecnie współżycie rodzin jest nieco zmienione i \vzbogacone. ale r,C1dalzawiera wiele elementów pochodzenia wiejskigo. Zupełnie inny charakter posiadał referat wygłoszony przez doc. dra hab. E.Pietraszka pL Odmienności robotniczego etosu, poruszający zagadnienia z po·· granicza teorii i praktyki. Referat podał na wstępie definicję pojęcia "etos". Podkreślił możliwość: zrekonstruowania za pomocą etnograficznych metod badawczych sy,;temów dosu chłopskiego i robotniczego. W referacie przedstawiony został pogląd na etos robotniczy, jaki rozwijany był w epoce klasycznego ruchu robotniczego na przełomie XIX i XX w. przez działaczy rewolucyjnych oraz robotników. Doc, dr hab. E.Pietraszek scharakteryzował dalej ukształtowane już w okresie :niędzywojennym podstawowe style życia i związane z tym odmienności w ramach ':to,;u robotniczego. Są to: model chłopsko-robotniczy i model proletariacki. Prof. dr K.W.Bandarczyk z Mińska w referacie Współczesne procesy etniczne Ie miastach Białoruskiej Socjalistycznej Repu.bliki Radzieckiej przedstawił zadania współczesnej etnografii na obecnym etapie jej rozwoju i wskazał, że jednym z nich jest poznanie proLesów etnicznych odgryv.-ających ogromną rolę w kształtowaniu bytu i kultury narodów. Na Białorusi obserwuje się przyspieszone tempo wzrostu ludności miast, w związku z czym rodzą się nowe i rozwijają stare tradycje w nowej obudowie kulturowej. Prof. K.W.Bandarczyk zwrócił uwagę na progresywny charakter procesów etnicznych \V ZSRR j ich rolę w kształtowaniu się nowego społeczeństwa socjalistycznego. Przedstawiciele Słowackiego Towarzystwa Etnograficznego zaprezentowali dwa 18 - Luc! LXII �2'j! KronIka komunikaty: dr E.Horvathova Dzisiejs,ZQ koncepcja i dotychczasowe badania Ludo- oraz dr V.Rusnakova Szkic charakterystyki kultury społeczności górnic,zej. Dr E.Horvathova na wstępie zajęła się się rozważaniami teoretycznymi na temat pojęć "tradycja" i "kultura tradycyjna", a w drugiej części referatu przedstawiła osiągnięcia badawcze oraz stanowiska metodyczne i teoretyczne ośrodka bratysławskiego w stosunku do badań nad kulturą robotniczą, Dr V.Rusnakova przedstawiła krótko przebieg badań Katedry Etnografii i Folklorystyki Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Komeńskiego w Bratysławie nad społecznością górniczą. Podsumowaniem stanu badań nad kulturą robotniczą Czech i Moraw zajęła sil; w swym referacie pt. Specyfika kultury ludowej w ośrodkach przemysłowych Czech i Moraw doc. dr O.Skalnikova, która podała także \\'ykaz prac naukowych poświęconych temu tematowi. W badaniach położono nacisk na poznanie, rozpracowanie oraz typologię folkloru robotniczego. Komunikat dr H,Johnovej Dokumentacja etnograficzna w muzeach czeskich dotyczył sposobów dokumentacji oraz metod badawczych stosowanych przy opraco\\'ywaniu i organizowaniu wystaw, ekspozycji poświęconych kulturze robotniczej. Dr H,Johnova, dyrektor Muzeum Etnograficznego \\. Pradze, reprezentowała l'b sesji Czeskie Towarzystwo Etnograficzne. Prot. dr K.Fojtik z Brna przesłał na ręce organizatorów sesji swój referat poświęcony również kulturze robotniczej. Niestety, ze względu na ograniczenia czasowe referat nie został odczytany. Zostanie on udostępniony wraz z wygłoszonymi referatami i komunikatami w projektowanej publikacji. W dyskusji nad referatami nawiązano m.in. do odbytej wycieczki po robotniczej Łodzi, w której wzięła udział większość uczestników sesji. Poruszono problen-, ochrony zabytków budownictwa drewnianego i zorganizowania skansenu in sit l' w dzielnicy Widzew, g·dzie znajdują się domy kunitzerowskie; uczestnicy sesj: postanowili zainteresować tą sprawą Głównego Konserwatora Zabytków m. Łodzi Na zakończenie zabrał głos dr J.P.Dekowski. który krótko podsumował wynik; Konkursu Folkloru Miasta Kalisza zorganizowanego w 1977 l'. i poinformował zebranych o powstaniu Koła Miłośników Folkloru Kalisza znawcze kultury robotniczej na Słowacji Opracowała: Hanna LUDY I KULTURY OCEANII, SESJA NAUKOWA 27-28 XI 1976 WE Olendzl:c. WROCŁAWI C W dniach 27-28 XI 1976 1'. odbyła się we Wrocławiu sesja naukowa poświęcona pamięci prof, dra Aleksandra Lecha Godlewskiego (w pierwszą rocznicę Jego śmierci) oraz ludom i kulturom Oceanii. Sesję tę zorganizowały Katedra Etnografil UWr i Oddział Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego we Wrocławiu, Obrady sesji odbywały się w Muzeum Archeologicznym, którego dyrekcja udostępniła salę prelekcyjną oraz gabloty na urządzenie przez organizatorów wystawy eksponatów etnograficznych z terenu Oceanii. Urządzono również ekspozycję prac prof A. L. Godlewskiego i wydawnict\v naukowych (monografie, słowniki. czasopisma hibliografię, mapy) związanych z problematyką sesji. �2'75 Kronika Ryc. P')ciczas obrDrI sesji: doc, dr hab. Edwarrl Pietraszak Fig. D\"'):\IC" oJ the Session: Dr Edward Pietraszek~ Lecturer Paluch (z prawej) (right-hand P:'C:Zl'ntowane na wystawie eksponaty, wydawnictwa, jak prz('Żr,)CB zostały wypożyczone organizatorom przez: panią żonę Profesora, mgra J. T. Czernickiego, The British Council sadę F:'aacuską \1' Polsce, Ambasadę Republiki Indonezji, i dr side), AdDm Paluch and Dr Adam- również płyty, filmy, Klarę Godlewską w Warszawie, AmbaGłównego Nawigatora �276 Kronika PLO w Gdyni, Głównego Nawigatora PŻM w Szczecinie, Filmotekę Polską -,n~ Wrocławiu. Uczestnicy sesji mogli na miejscu kupić książki dotyczące kultury ludów Oceanii - ostatnie wydawnictwa PTL i Ossolineum. Prelegenci oraz zaproszeni goście reprezentowali główne ośrodki naukowe (Wrocław, Kraków, Warszawę, Poznań, Gdańsk), różne kierunki i zawody (pracownicy naukowi wyższych uczelni, PAN, muzeów etnografowie, antropolodzy, nautolodzy, dziennikarze i in.). Było to zorganizowane po raz pierwszy w Polsce spotkanie ludzi, kt6rych nie tylko pasjonuje odległa Oceania, ale którzy tam byli, prowadzili badania naukowe, jak mgr J. Tomasz Czernicki (misjonarz, pracował 5 lat na wyspach Polinezji Francuskiej), mgr Wojciech Dworczy'k (autor m. in. prac My, dzicy Papuasi i Uroda Oceanii), dr Janusz Kamocki (kustosz Muzeum Etnograficznego w Krakowie, ostatnio prowadził badania wśród plemienia Kubu na Sumatrze), red. Stanisław Teliga (przebywał kilka miesięcy na Fidżi) i in. Niestety. nie mógł przybyć na sesję dyrektor Muzeum Azji i Pacyfiku \V Warszawie, mgr Andrzej Wawrzyniak (zakres i plany pracy Muzeum przedstawił zebranym w komunikacie mgr Jacek Szelegejd). Wygłoszone referaty można podzielić na trzy grupy zagadnień: 1) sylwetka i dorobek naukowy prof. A. L. Godlewskiego 2) wybrane problemy z kultury ludów Oceanii 3) zagadnienia etno-nautyczne. Sesję otworzył doc. dr hab. Edward Pietraszek, Kierownik Katedry Etnografii Uniwersytetu Wrocławskiego, Sekretarz Generalny PTL. Po powitilniu zebranych gości poinformował on o celu sesji oraz przypomniał sylwetki polskich etnografów zajmujących się badaniem kultury ludów Oceanii, w tym A. L. Godlewskiego, którego pamięć uczczono minutą ciszy. Pierwszą część obrad rozpoczął dr Adam Paluch, który przedstawił syh\'etkę A. L. Godlewskiego jako człowieka i uczonego, związanego przez ponad 4u lat Z pracą dydaktyczno-wychowawczą, podczas której dał się poznać jako doskonały nauczyciel i przyjaciel młodzieży. Z wykształcenia biolog, za in teresował się po· ważnie w latach 3D-tych ludami Oceanii i od tamtej pory pracował nauko\\'o nad problemem ich etnogenezy i kultury. Odbył w tym celu w 1938/1939 r. podróż n8. Polinezję, która tak go zaciekawiła, że poświęcił jej resztę życia. Zarówno w polskim, jak i międzynarodowym świecie naukowym A. L. Godlewski znany był przede wszystkim jako antropolog. Jego prace, opar:c !la badaniach antropologicznych, dotyczące etnogenezy ludów Oceanii, uważane są za autorytatywne w tej dziedzinie. Cenny jest tu również jego wkład z ]('go względu, że przez zastosowanie w prowadzonych przez siebie badaniach mrtody polskiej szkoły antropologicznej, tzw. aproksymacji Wankego oraz diagram6w najmniej szych różnic Czekanowskiego rozpropagował tę metodę w śv:iecie naukowym (ref. dr Michał Magnuszewicz). Niemniej ważne są liczne prace A. L. Godlewskiego z dziedzinyetnologii, w których zawarta jest przede wszystkim problematyka z dziedziny kultury społecznej i duchowej. Znając bowiem język tubylców potrafił on dotrzeć do wielu spraw dla nas zupełnie niedostępnych i niezrozumiałych, Swoje spostrzeżenia podbudował następnie literaturą fachową i pozostawił po sobie bo:;atą spuściznę naukową, przybliżając nam daleką, egzotyczną Oceanię (ref. mgr Barbara Kopydłowska). �KronIka 277 Swoją pracą, entuzjazmem do tej egzotyki, potrafił zainteresować wielu studentów, czego dowodem są liczne prace magisterskie pisane pod jego kierunkiem. Dotyczą one zarówno problemów prymitywnych ludów i kultur Oceanii, jak i całej Austronezji, Australii, Afryki, Ameryki (ref. dr Adam Paluch). Drugiej części obrad przewodniczyli dr Aleksander Posem-Zieliński (Poznań) i mgr Wojciech Dworczyk (Warszawa). Rozpoczęła się ona wystąpieniem dra Franciszka Rosińskiego, który przedstawił wyniki badań nad pochodzeniem i składem antropologicznym ludów Oceanii i Indonezji, opierając się m. in. na praca~h A. L. Godlewskiego. Z tym zagadnieniem wiązało się również przedstawie:J.ie przez mgr Barbarę Kopydłowską problemu kultury megalitycznej na Oceanii jej genezą, formami występowania i funkcją budowli megalitycznych, które wciąż należą do interesujących zjawisk mórz południowych. Dr Janusz Kamocki z kolei wprowadził słuchaczy w świat religii proto-malajskich, które stanowią integralną część kultury Malajów i rzutują na po~zczególne elementy i procesy kulturowe Indonezji. Do spraw wciąż frapujących uczonych i badaczy należy tajemnica nieodczytanego dotychczas pisma rongo-rongo z Wyspy Wielkanocnej. Stan badaf! nad tym problemem omówiła dr Henryka Romańska. Natomiast powiązania między pismem rongo-rongo i pismem cywilizacji Indusu omówił doc. dr Ludwik Skurzak. Z kolei Roman Warszewski, uczeń liceum z Elbląga, przedstawił \\' swym referacie krótki zarys własnej teorii pochodzenia i ewolucji rpisma rangorango w oparciu o schemat akceptora wybiórczego samoregulującego. Po przerwie i żywej dyskusji nad ww. referatami wygłoszono dalsze prelekcje. Dr A. Paluch omówił zjawisko występowania kraniotomii na wyspach Pacyfiku. W świat muzyczny Oceanii wprowadziły słuchaczy mgr Anna Ketter-Pawłowska i dr H. Romańska, których referaty (instrumenty muzyczne, pieśni polinezy jskie) ilustrowane były licznymi przeżroczami oraz oryginalnymi nagraniami melodii i pieśni polinezyjskich. Na zakończenie tej części obrad mgr J. T. Czernicki opowiedział zebranym, jak obecnie wygląda życie Polinezyjczyków: jak żyją, jak pracują, bawią się, czym się zajmują. Podkreślił przy tym bardzo szybkie tempo przemian kulturowych "dzięki" cywilizacji białych i skutki tych przemian. Mgr Czernicki mieszkał wśród Polinezyjczyków, poznał dokładnie ich mentalność, widział czym kończy się takie "cywilizowanie" tubylców. Wystąpienie swoje zaś zakończył smutną refleksją: na Tahiti nie ma już "raju", o jakim marzy się nie tylko etnografom. To już nie jest nawet ta wyspa z książki prof. A. L. Godlewskiego Tahiti najpiękniejsza. Po kolejnej dyskusji uczestnicy sesji obejrzeli film Fiji Sugar, który był małym wprowadzeniem do niedzielnych obrad. Niedziela (28.XI) to "dzień nautyczny" w obradach sesji, bowiem większość wygłoszonych referatów zawierała problemy związane z morzem w kulturze ludów Oceanii. Obradom w tym dniu przewodniczyli dr Władysław Drapella (Gdynia) i red. S. Teliga (Warszawa). Referatem wyjściowym (mgr A. Ketter-Pawłowska i mgr B. Kopydłowska) było przedstawienie sylwetek Polaków, którzy tam byli, działali, pozostawili po sobie bogatą spuściznę literacką, kartograficzną, etnograficzną (eksponaty dla muzeów) itd. Wielu z nich sytuacja polityczna zmusiła do osiedlenia się na wyspach Oceanii, wielu pociągnęła przygod'l, pasja podróżnicza, naukowa. Tak się złożyło, że w poszczególnych rejonach Oceanii prowadzili swoje badania naukowe polscy etnografowie: na Mikronezji Jan Stanisław Kubary, na Melanezji Bronisław Malinowski, na Polinezji Aleksander Lech Godlewski. Nie zabrakło na Pacyfiku również polskich żagli. Na �278 Kron!ka ten temat mówił inż. Jerzy Komorowski. Podkreślił on, że chociaż nasi żeglarze nie prowadzili badań naukowych, to jednak zapisali się chlubnie w historii międzynarodowego żeglarstwa. Jednym z nich był Leonid Teliga. Uczestnicy sesji mogli obejrzeć film przedstawiający jego rejs na "Opty". Na marginesie :llmu 2abrał głos brat Leonida Teligi, red. S. Teliga, który wyjaśnił wiele spraw przedstawionych w filmie i opowiedział o podróży, którą odbył śladami brata. m. in. na archipelag Fidżi. Przebywał wśród Fidżijczyków kilka miesięcy, v: tym na jednej z wysp, na której od trzech lat nie było białych. Poczynił bardzo ciekawe obserwacje z życia tubylców, bowiem ich inwentarz kulturowy nie uległ takim przeobrażeniom, jakim uległ wśród mieszkańców "cywilizo'.':anych" wysp. Kolejnym prelegentem był dr Wł. Drapella, który wskazał na możliwości i potrzeby polskich badań etno-nautycznych. Nawiązał on do prac prof. A. L. Godlewskiego w tym zakresie. Przedstawił też w sposób bardzo przekonywujący konkretny plan tego typu badań m. in. na Oceanii. O migracjach ludów austronezyjskiej rodziny językowej w świetle analizy pojazdów wodnych mówił dr Zygmunt Kłodnicki. Do dalekomorskich wypraw polinezyjskich natomiast 112wiązała dr H. Romańska, która przypomniała zebranym podanie o żeghll'zu Rata z XIII wieku, płynącego z wyprawą z Nukuhiva na Rarotonga. Całość obrad podsumowała prof. dr Zofia Sokolewicz, która podkreśliła rolę i znaczenie prac związanych z tematyką egzotyczną w etnografii polskiej. Być może - zaznaczyła - metody, którymi pracujemy, nie zawsze odpowiadają najnowszym wymaganiom naukowym w świecie, ale zawsze stanowią jakąś cząstkę poznania problemów i spraw, którymi interesują się nie tylko etnografowie. M. in. tego typu forum ma duże znaczenie dla nawiązania współpracy i wymiany doświadczeń pomiędzy ośrodkami etnograficznymi w Polsce oraz osobami interesującymi się poruszanymi tu problemami nie zawodowo. Sesja przybliżyła słuchaczom właśnie poznanie kultury ludów Oceanii, spełniając swe zadanie. Następnie wyświetlono kilka filmów związanych tematycznie z Oceanią oral. ciekawe, kolorowe przeźrocza. Zamknięcia sesji dokonał doc. dr hab. E. Pietraszek. Poinformował on przy tym zebranych, że matedały z sesji zostaną opublikowane w Wydawnictwie Uniwersytetu Wrocławskiego w 1978 r. MUZEUM PREHISTORYCZNO-ETNOGRAFICZNE W RZYMIE Barbara KOPlIdłowska IM. LUIGI PIGORINI W 1962 r. z okazji VI Międzynarodowego Kongresu Nauk Prehistorycznych Protohistorycznych nastąpiła inauguracja działu Prehistorii i Protohistori Lacjum w Muzeum Prehistoryczno-Etnograficznym im. Luigi Pigorini, które zostało przeniesione ze starych pomieszczeń przy ul. Collegio Romano 1 do nowoczesnych sal 1 Collegio Romano, wybudowane w latach 1583-1585 przez Bartolomeo Ammanti i jezuitę 'Giuseppe Valeriano na zamówienie Grzegorza xrn Boncompagnl, do końca 1870 r. było jednym z największych instytutów jezuickich. Obecnie miesci się tu Biblioteka Narodowa i zbiory Muzeum Prehistoryczno-Etnograficznego im. L. Pigoriniego. które stopniowo są przenoszone do nowego gmachu w rzymskiej dzielnicy Eur. �379 Kronika wystawowych w dzielnicy Eur przy Via Lincoln 1 (vis a vis Museo Nazionale delIe Arti e Tradizioni Popolari) 2. Nowe Muzeum Pigoriniego różni się bardzo od poprzedniego w Collegio Romano, gdzie ekspozycja miała charakter wybitnie magazynowy, a eksponaty zgromadzone były w starych witrynach i szafach. Przestronne i nowoczesne pomieszczenia w nowej dzielnicy dały możliwość urządzania poprawnych i bardziej nowoczesnych ekspozycji (muzeum jest nadal w stadium organizacji, która trwać będzie jeszcze przez kilka najbliższych lat). Z okazji XL Kongresu Amerykanistów, który odbył się w Rzymie w dniach 3-10 września 1972 r., Muzeum Pigoriniego przygotowało kilka wystaw. W Dziale Prehistorycznym, mieszczącym się na II piętrze, obejmującym materiały już eksponowane dotyczące Lacjum, zorganizowano wystawy poświęcone sztuce minojskiej (wykopaliska włoskie w Fajstos i Hagia Triada) i kulturom wschodniej części Morza Śródziemnego oraz kulturze egejskiej (materiały orientalistyczne z Krety, ceramika mykeńska z Rodos, ceramika z Cypru i Troady - okolic starożytnej Troi - ta ostatnia ofiarowana Muzeum przez E. Schliemanna i wreszcie ceramika elamicka z Suzy - podarowana Muzeum przez Louvre). Z okazji Kongresu przygotowano także ekspozycję etnograficzną z zakresu kultur krajów pozaeuropejskich, która mieści się na I piętrze i obejmuje Afrykę, Amerykę i Oceanię. Tej ekspozycji warto poświęcić szczególną uwagę. Główny nacisk w ekspozycji afrykańskiej położono na sztukę Afryki Czarnej i wyeksponowanie naj ciekawszych nowych nabytków Muzeum. Ciekawy zespół przedmiotów pochodzi z Nigerii, m. in. ozdobne puchary do picia wina palmo\vego, bogato zdobione prochownice dzieła artystów z plemienia Yoruba. Rzeźba w kamieniu reprezentowana jest przez obiekty plemienia Kissi z Sierra Leone, z północnej Angoli południowej części Zairu (Kongo Południowe). W dalszej części ekspozycji ukazano m. in. rzeźbę kobiecą plemienia Fang z Gabonu oraz grupę masek maskę hełmową plemienia Mende (Sierra LeJ !(2), maski \Va Rega z Zairu (Kongo Wschodnie) oraz maski z Gabonu, Kamerunu, Wybrzeża Kości Słoniowej. W części centralnej sali wystawowej znajdują się dużych rozmiaró\v rzeźby: fetysz płodności "Nimba" plemienia Baga z Gwinei, figura ptaka "pozgaga" plemienia Senufo z Wybrzeża Kości Słoniowej oraz fetysze nabijane gwoździami z Konga Południowego. Z Afryki Zachodniej pokazano m. in. eksponaty prezentujące sztukę Wybrzeża Kości Słoniowej rzeźby plemienia Baule, plemienia Dan oraz kilka masek. Obszerna ekspozycja amerykańska daje przegląd kultur ludów zamieszkujących tereny od dalekiej północy aź po Ziemię Ognistą. Ekspozycja rozpoczyna się od przeglądu przedmiotów eskimoskich (różnorodne świdry, łuki, fajki itp. wykonane z kłów morsa z bogatym ornamentem rytym) oraz licznych wyrobów Indian z wybrzeża północno-zachodniego, z Vancouver i Wyspy Królowej Karoliny (Kanada). Zwracają uwagę piękne fajki wykonane z gliny kultury Haida oraz "pułapka na dusze" pochodząca z Wyspy Królowej Karoliny. Grenlandię prezentują głównie różnorodne ubrania ze skór zwierzęcych, harpuny i inne przedmioty typowe dla tego regionu. Ludy północnej Ameryki, nazywane "Ir.dianami prerii", reprezentowane są poprzez broń, słynne "fajki pokoju", ublOry ze skóry, plecionki, naczynia Indian Pueblo z Nowego Meksyku i Arizony wśród nich bardzo piękne wyroby Indian Zuni, Acoma i Hopi. W oszklonej gablocie wystawiono grupę naczyń pochodzących z Casas Grandes w stanie Chi• Zob. R. Jezierska, 1970. t. 54, s. 180-187. Museo Nazionale delie Arti e Tradizioni Popolari w Rzymie. "Lud" �2"10 Kron!k~ huahua graniczącym z Teksasem i Nowym .Meksykiem (w XIV i XV w. słynny ośrodek produkcji naczyń polichromowanych z motywami geometrycznymi). W ostatnich latach Muzeum Pigoriniego pozyskało tych cennych naczyń aż 14 sztuk. W dwóch ściennych gablotach zgromadzono kolumbijskie i mezoamerykańskie wyroby ze złota oraz złote, srebrne i miedziane przedmioty z Peru m. in. wisiorki w kształcie zwierząt należące do kultury Coc!e z Panamy, grupę figurek kolumbijskich zwanych "tunjos", dwa złote pektorały należące do kultury Vicus (Peru południowe) i kultury Chirnu, naszyjnik srebrny kultury Mochica itd. Ekspozycja amerykańska posiada również dział poświęcony archeologii prekolumbijskiej i kulturom różnych regionów Ameryki Południowej. Ostatnią, najmniejszą jest ekspozycja poświęcona Oceanii, dająca niepełny przegląd kultur Melanezji z Wysp Admiralicji (m. in. interesująca rzeźba navviązująca do stylu Tarni) oraz Wysp Salomona (zwraca uwagę rodzaj maski modelowanej na kościach czaszki ludzkiej oraz mały bębenek szczelinowy z ozdobnymi uchwytami i powierzchnią pokrytą rytym ornamentem geometrycznym). Inne charakterystyczne przedmioty reprezentujące Wyspy Salomona, to licznie eksponowane wiosła taneczne z motywem postaci ludzkiej ducha opiekuńczego. Z Wyspy Fidżi pokazano m. in. piękny okaz znanej ceramiki tego obszaru. Ekspozycję Oceanii kończy pałka obrzędowa z Wysp Markizów. Muzeum im. L. Pigoriniego - jak już wspomniano - jest w stadium organizacji i aktualna ekspozycja muzealna ma charakter wybitnie przeglądowy. Pierwszeństwo w ekspozycji dano kulturom ludów prymitywnych, aby podkreślić w lOO-lecle istnienia Muzeum zasługi jego twórcy, Luigi Pigoriniego 3. Dzięki jego niezwykłej pasji Muzeum zgromadziło wspaniałą kolekcję prehistoryczną, a także z jego inicjatywy trafiło do Muzeum wiele cennych zbiorów etnologicznych. I tak, w 1887 r. Muzeum pozyskało zbiór przedmiotów z obszaru mórz południowych, zgromadzonych przez Luigi Maria d'Albertis 4. Następnie Ottavio Beccari 5 ofiarował Muzeum kolekcję indonezyjską (głównie z Borneo) i obiekty z Oceanii. W 1891 r. Muzeum wzbogaciło się o materiał zebrany przez Lamberto Loria c • Luigi Pigorini, wybitny włoski paleontolog. urodzil sic w Fontanellato (parma) 10 stycznia 1842 r., zmarł w Padwie 1 kwietnia 1925 r. Doktoryzował siC w Parmie w zakresie nauk polityczno-admintstracyjnych i w 1867 r. został urzędnikiem w Muzeum vi Parmie, kierowanym przez M. Lopeza. W 1870 r. objął w Rzymie stanowisko kierownika jednej z sekcji nowej Direzlone generale dei Musei e Scavi d'anti chita. W 1875 r. Pigorini \Vl'az z P. Strobelem, wybitnym przyrodnikiem, założyli czasopismo "Bulletino dl Paleontologia ltaliana", będące zbiorem najważniejszych wiadomości dotyczących prehistorii Włoch. W 1876 r. nastąpiła inauguracja Muzeum Prehistoryczno-Etnograficznego, które dzięki wysiłkom i staraniom L. Pigoriniego stało się jednym z najważniejszych muzeów włoskich i w uznaniu jego zasług zostało nazwane jego imieniem. Tegoż roku Pigorini objął katedrę paleontologii na uniwersytecie rzymskim i przez blisko czterdzieści lat był jednym z najwybitniejszych wykładowców w tej dziedzinie. Z jego szkoły wyszli najlepsi archeologowie włoscy kOlica XIX i początku XX w. Pozostawił bogaty dorobek naukowy w postaci okolo 300 prac. • Luigi Maria d' Albertis, przyrodnik i podróżnik liguryjski (1841-1901). W Jatach 1871-1876 badał Nową Gwineę. Zgromadzone przez niego zbiory etnologiczne znajdują się w Muzeum Pigoriniego, a zbiory antropologiczne w Muzeum Antropologicznym we Florencji. zaś unikalne kolekcje ornitologiczne w Muzeum Miejskim w Genui. • Ottavio Beccari, włoski podróżnik, botanik i przyrodnik (1843-1920). w 18G5 r. wraz z genueńczykiem Giacomo Doria zbierał okazy flory i fauny na Borneo. W latach 1871-18'15 badał północno-zachodnie wybrzeże Nowej Gwinei i wschodnią część wyspy Celebes. W 1877 r. odbył podróż po Ind,iach i AustralIi, zatrzymując się po drodze na Sumatrze. • Lamberto Loria, wybitny etnolog włoski (1855-1913). Z ekspedycji naukowych n" Kaukaz, do Turkiestanu (1883). Laponii, Nowej Gwinei (1889) i Abisynii (1905) dostarczał muzeom w Rzymie, Florencji i Genui materiały z zakresu zoologii, antropologii i ctnografii, �281 KronIka Melanezji, który tworzy jedną z najpiękniejszych i najbardziej kompletnych kolekcji Muzeum. Guido Boggiani 7 sprzedaje Muzeum kolekcję zgromadzoną w latach 1901-1905 w Chaco paragwajskim, głównie w Caduveo (piękna ceramika i artystyczne zdobione fajki z drewna). W 1913 r. Muzeum zyskało imponujący zbiór materiałów prehistoryczno-etnograficznych, które Enrico Hillyer GigHoli 8 zgromadził w czasie historycznej wyprawy statkiem dookoła świata. Kolekcja ta obejmuje ponad 17000 eksponatów. Powyższe kolekcje stanowią trzon zbiorów Muzeum Prehistoryczno-Etnograficznego im. L. Pigoriniego w Rzymie. w Renata XXI Jezźerska NIEMIECKI KONGRES LUDOZNAWCZY BRAUNSCHWEIG, 5-9 IX 1977 Niemieckie Towarzystwo Ludoznawcze (Deutsche Gesellschaft fUr Volkskun de) organizuje swe kongresy co dwa lata, począwszy od 1930 r. Wcześniej, od 1904 r., odbywały się zgromadzenia delegatów związku regionalnych stowarzyszeń ludoznawczych, na których wygłaszano również odczyty i referaty. Pierwszy kongres odbył się w WLirzburgu i dał przegląd wielorakich zainteresowań nien:ieckich etnografów. Drugi, który odbył się z opóżnieniem jesienią 1933 r., wykazał już wpływy ekspandującego szybko nazizmu; uwydatniły się one mocniej na dwu następnych kongresach. Dziś wspomina się raczej z ironicznym dystansem ich tematykę i punkty widzenia reprezentowane przez zwolenników rasistowskiej interpretacji zjawisk kulturowych. Po H-letniej przerwie odbył się w 1949 r. szósty kongres, na którym nawiązywano jeszcze do niedawnej przeszłości i rozważano m. in. zagadnienie podtrzymania kulturowej odrębności przesiedleilców. Na następnych kongresach ujawniła się tendencja do nowego spojrzenia na kulturę ludową, lecz dopiero w latach 60-tych zaczęto omawiać tematy wykraczające poza etnografię tradycyjną. \V 1963 r. było to zagadnienie folkloryzmu, dwa lata później zagadnienie pracy w kulturze ludowej. Na XVI kongresie w 1969 r. wybuchła wokół problemów, metod i form dokumentacji etnograficznej ostra polemika przy aktywnym udziale studentów. Spierano się też o przeszłość i przyszłość ludoznawstwa. Tematem ostatniego, XXI Kongresu była gmina w procesie zmian i ludoznawcze badania nad gminami w Europie. Nawiązywał on do zagadnień aktualnych i w programie wykraczał poza sprawy ściśle niemieckie. W związku z tym uczestniczyło w nim, obok etnografów z RFN, 9 Szwajcarów i 3 Austriaków, także 19 przedstawicieli etnografii z 10 innych krajów, w tym z Jugosławii (2), 'Guido Boggiani, artysta-malarz, podróżnik i badacz (1861-1900). W latach 1887-1893 przebywał w Ameryce Południowej, wiele miesięcy spędziwszy wśród plemienia Chamacoco i Caduvei (Paragwaj). Kolekcje zgromadzone przez niego trafiły do Muzeum Pigoriniego· i Societa Geografica Italiana w Hzymie oraz do Museum f Uf V61kerkunde w Berllnie. • Enrico Hillyer Giglioli, zoolog (1845-1909). W latach 1865-1868 opłynął glob ziemski na statku "Magenta", a eksponaty zebrane podczas tej historycznej wyprawy pochodzą z całego niemal swiata. �282 KronIka Polski (3), Rumunii (1) i Węgier (1). Lista uczestników kongresu obejmowała ponad 240 nazwisk, w tym 80 studentów i 31 gości z zagranicy. Aktualność problematyki gminy wynika dla RFN zarówno z przyczyny dokonujących się samorzutnie głębokich zmian w życiu zbiorowości terytorialnych, jak i na skutek rozpoczętej w 1968 r. reformy administracji terytorialnej. W jej wyniku uległy likwidacji jednostkowe gminy wiejskie i powstały gminy zbiorov.'c. zmniejszono też liczbę powiatów. Szczególnie dotkliwa wydaje się mieszkańcom licznych wsi utrata ich osobowości prawnej oraz niektóre zmiany organizacyjne. np. w sieci szkolnej (likwidacja małych szkół), które godzą w zwartość poszczególnych wsi, powodują ich dezintegrację. Reforma ta, choć krytykowana, była nieuchronna wobec słabości licznych małych gmin; najmniej sza z dolnosaski!:h liczyła ledwie trzech mieszkańców. W programie obrad kongresu gmina pojawiała się zarówno jako podstawowy obiekt badań, jak też jako środowisko roz'TIaitych zjawisk kulturowych. Uwzględniano zagadnienia ogólne i szczegółowe, v"spl'łczesne oraz historyczne, zabrakło jednak jakiegoś referatu poświęconego prc'blemowi gminy jako zbiorowości lokalnej. Właściwą sesję kongresu poprzedził wieczorny odczyt kustosza budape,zteńskiego Muzeum Etnograficznego, dra T. Hofera, o przedmiotach w środowisku wiejskim i miejskim. W oparciu o własne badania oraz literaturę prz~dmiotu przedstawił referent przejrzyście zarysowaną koncepcję teorii przedmiotów, która miałaby doniosłe znaczenie nie tylko dla muzealnictwa, lecz w ogóle dla ! (;;:umienia kultury. W pierwszym dniu przedstawiona została problematyka badań nad gminami wzgl. społecznościami lokalnymi w Skandynawii (prof. B. Stoklund), w Austrii prof. K. Gaal), w Polsce (prof. J. Burszta), w RFN (prof. G. Wiegelmann), zaś prof. J. W. Cole z USA omówił jako pierwszy w kolejności badania prowadzone w Europie przez anglosaskich antropologów kulturowych w ramach szerzej zakrojonego programu. Tylko prof. Burszta, charakteryzując badania polskie, używał konsekwentnie pojęcia "społeczność lokalna" (lokale Gemeinschaft). Dyskusja w tej części obrad ograniczyła się do odpowiedzi na stosunkowo liczne pytania. rozgorzała natomiast późnym wieczorem po wyświetleniu interesującego iilmu zrealizowanego pod kierunkiem prof. 1. Weber-Kellermann: Mlodzi widzą swą wieś. Zarzucano realizatorom zwłaszcza sugerowanie wypowiedzi i przyjęcie jednostronnego stanowiska. Scenariusz filmu został przygotowany po badaniach terenowych na seminarium prof. Kellermann. W ciągu 2 następnych dni przedstawiono 8 bardziej szczegółowych referatów w następującej kolejności: 1. Swięto miasta a struktura miasta. Wyniki badań zapustów mogunckich; niczej; 3. z w. XIX Zmiana Przyklad rzemieślniczych ne: kulturowe niczne rowa różnice wsi nad malego lokalnej w (Ortsbewusstsein) wiejskim 4. Zjawiska Eifelu; statystyki gminami a przystosowaniem "historycznego" więzi spoleczne Greene; poludniowego aspekty badania ginalnością 2. Poczucie a w holsztyńskim na przykladzie miasta spoleczno-kulturowe 5. Gospodarka w Siedmiogrodzie; jako we wsi inwentarzu we wsiach a reformy agrardworskim; 6. Interet- komunalna obszarze 7. "Mala poludn. podstawa robot- mieszkalnym dla gmina" Irlandii; pomiędzy 8. Analiza komunalnych zadań markultuplani- i socjalnych. Zasadniczą część kongresu zakończyły w czwartek po południu (8 IX) dwa dobrze przygotowane i sugestywnie wygłoszone referaty: 1. Zadania kulturowo-ekologiczne w zakresie analizy i planowania (prof. L M. Greverus) oraz 2. Kryzys gminy - kryzys badań nad gminami (dr A. !lien, dr U. Jeggle). Autorka stycznych �283 KronIka pierwszego z nich dała szeroko zarysowany przegląd zagadnień ujętych ze stanowiska antropologii społecznej. Drugi referat stanowił jakby nieoficjalne hasło i podsumowanie obrad. W obydwu rozważano podstawowy problem stosunku człowieka do przestrzeni i miejsca w niej przy współczesnym wzroście ruchliwości przestrzennej oraz znaczenie więzi ponadlokalnych. W dyskusji podnoszono sporne zagadnienia przestrzeni i środowiska ludzkiego, nowych tendencji identyfikacyjnych wśród młodzieży, a także zagadnienie pojęcia gminy jako takiej. Autorzy także ostatniego referatu uchylili się od podania określonej definicji gminy, tłumacząc się tym, że istnieje około 90 takich definicji, eksponujących różne jej cechy i aspekty. Referent stwierdzał w odpowiedzi m. in., że wobec faktu zniesienia małJ'ch gmin administracyjnych (politycznych) pozostaje "gmina realna" albo konkretnc osiedle wiejskie. Nie rozwinięto w referatach ani w dyskusji sprawy relacji między gminą a społecznością lokalną, wzgl. grupą lokalną, chociaż polski referat oraz głos w dyskusji prowokowały do tego. Świadczy to m. in. o istotnej różnicy w ujmowaniu problemu w nauce niemieckiej i polskiej 1. Problematyka małych zbiorowości lokalnych, a gminy w szczególności, stanowi jeden z doniosłych problemów społeczno-kulturowych naszych czasów. Społeczności lokalne, zorganizowane od średniowiecza w gminy, stanowiły w Europie przez szereg wieków jedną z fundamentalnych form organizacji życia społecznego, pełniły rolę głównego żródła i przekaźnika kultury i jako takie stanowią istotny obiekt zainteresowań etnografii. W naszych czasach stanęły one wobec perspektywy osłabnięcia, dezintegracji, a wreszcie zaniku wskutek rozwoju nowego typu organizacji społecznej, opartej o wielkie miasta, aglomeracje ;niejskie oraz zrzeszenia ponadlokalne. Pytanie, w jakich formach i w jaki sposób te społeczności mogą przetrwać i pełnić swe dawne funkcje, jest aktualne w całej Europie, a także poza nią, a więc ważne jest dla celów tak poznawczych, jak i praktycznych. Także na omawianym kongresie podkreślano praktyczną doniosłość badań nad gminami, resp. małymi zbiorowościami lokalnymi. Pożytecznym uzupełnieniem kongresu były dwie wycieczki: do wsi BoC"tfeld pod Brunszwikiem oraz całodniowa na 2 trasach, w kierunku Wolfsburga lub Goslaru. W Bortfeld zorganizowano przed kilkunastu laty niewielkie muzeum wsi, przeznaczając na ten cel duży dom chłopski. Jego wnętrze przedstawia stan z początku XX w. Muzeum przejmuje także inne, stare domy, które zabezpiecza się na miejscu. Druga wycieczka, przez miejscowości leżące na zapleczu blisko stutysięcznego dziś Wolfsburga (fabryka Volkswagen), prowadzona znakomicie przez geografa (prof. W. Meibeyer z Uniwersytetu Technicznego w Brunszwiku), dała dobrą okazję do zaznajomienia się ze skutkami oddziaływania dużego ośrodka przemysłowego na okoliczne wsie, a także do zapoznania się z podłożem historycznym tego regionu, które związane jest z dawnym osadnictwem słowiańskim, a odbija się jeszcze w śladach dawnych kształtów wsi (okrąglice) oraz w nazwach, jak Wendschott. Tematem następnego kongresu będzie prawdopodobnie problem identyfikacji z ojczyzną (Heimat-Identit1it), a wówczas byłoby to nawiązanie do omówionego tematu gminy. Interesować może nas zapewne to, w jaki sposób ujmą etnografowie z RFN ten problem, wykazujący aspekty nie tylko ściśle kulturowe. Edward Pietraszek l Także w NRD gmina a nie spoleczność lokalna stanowi podstawowe pojęcie i obiekt badar>. Gminy jednostkowe istnieją w NRD nadal, mogą się tylko łączyć w dobrowolne związki gmin (Gemeindeverbande). �Kron!ka WYNIK ANKIETY POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO (ODDZIAŁU W '.lORUNIU) PRZEPROWADZONEJ WŚROD POLONII AMERYKAŃSKIEJ UCZESTNICZĄCEJ W KURSIE FOLKLORU POLSKIEGO W dniach od 17 lipca do 12 sierpnia 1977 r. zorganizowane zostały w Toruniu z inicjatywy Towarzystwa Łączności z Polonią Zagraniczną "Polonia" i Toruńskiego Towarzystwa Kultury dwa zajęcia szkoleniowe przeznaczone dla Polonii zagranicznej - Kurs Folkloru Polskiego oraz Kurs Polskiej Kultury Artystycznej. W zajęciach, prowadzonych m. in. przez etnografów (pracowników Muzeum Etnograficznego w Toruniu i pracowników Katedry Etnografii Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika), folklorystów, historyków sztuki i dziennikarzy, uczestniczyło ogółem 71 osób. Ankieta, która objęła 30 osób biorących udział w Kursie Folkloru Polskiego, jest wynikiem współpracy między toruńskim Oddziałem PTL i Toruńskim Towarzystwem Kultury w zakresie organizacji i prowadzenia kursu. Celem przeprowadzonej ankiety było uzyskanie informacji o uczestnikach kursu i kierunkach ich zainteresowań w zakresie polskiej kultury ludowej oraz o ich potrzebach w dziedzini~ poznania naszego folkloru, a także zapoznanie się z ich postulatami i opiniami na temat organizacji i programu kursu dla podniesienia poziomu i wzbogacenia współpracy. Ankieta spotkała się z bardzo żywym przyjęciem. Niemal wszyscy ankietowani pochodzą ze Stanów Zjednoczonych (28 osób), jedna z Kanady i jedna z W. Brytanii. Prawie połowa uczestników zamieszkuje obecnie stan Connectitut, pozostali stany: New York, Massachusetts, Michigan, dalej Minnesota, Illinois, California, Ohio oraz po jednej osobie stany: Washington, Montana, New Yersey, Maryland, Florida, Pensylwania. Zawodowo największa liczba osób związana jest ze szkolnictwem amerykańskim (14). Są to w większości wykładowcy szkół podstawowych, średnich i uniwersytetów stanowych. Prawie 25v/o uczestników to studenci (m. in. szkół artystycznych) oraz pracownicy administracyjni szpitali, urzędów stanowych, bibliotek, historycy sztuki, a także dyrektor Zespołu Pieśni, Tańca i Folkloru Polskiego oraz fryzjerka i maszynista 1. Analizując pochodzenie poszczególnych osób, a ściślej ich rodzin, które emigrowały z kraju głównie na początku XX w. oraz w okresie międzywojennym i w latach II wojny światowej, należy podkreślić, że zdecydowana większość emigrantów pochodziła z terenów Polski południowej i wschodniej (Krakowskie, Rzeszowskie, Lubelskie, okolice Lwowa) oraz z Polski centralnej (Mazowsze, Kieleckie) i częściowo z regionów północnych i zachodnich (Wileńszczyzna, Mazury, Wielkopolska i Śląsk). Jedna osoba pochodzi z Jugosławii i jedna z W. Brytanii. Uczestnicy kursu to w 50% trzecie pokolenie przebywające za granicą, około 30% to druga generacja i 20% - czwarta. Prawie wszyscy posiadają krewnych lub znajomych w Polsce. Badania ankietowe wykazały, że znajomość języka polskiego jest bardzo słaba, nie pozwalająca na swobodną konwersację i prowadzenie wykładów bez pomocy tłumaczy. Jedynie 15% ankietowanych opanowało jęz. polski w st::>pniu średnim, natomiast 750/0 posługuje się nim w bardzo ograniczonym stopniu, korzystając z pojedynczych słów lub wyrażeń, a 100/0 nie zna w ogóle polsk;ego. Wykładnikiem znajomości języka jest również fakt, iż jedynie trzy :l~oby wy- 1 Olu'eślenia zawodów podaje się zgodnie z brzmieniem znaczeniom tych określeń w naszym kraju. ankiety, co nie zawsze odpowiada �Kronlka 285 pełniły ankietę w polskiej wersji językowej, a pozostałe 27 w angielskiej. Brak płyt, taśm do nauki jęz. polskiego oraz słowników 'angielsko-polskich i polsko-angielskich na rynku amerykańskim podkreślony został niemal w każdej ankiecie. Program zajęć przewidywał pobyt oraz zwiedzanie przede wszystkim Polski północnej i Warszawy. Ankieta wykazała błędność takiego założenia, gdyż zdecydowana większość uczestników chciałaby głównie poznać południowe regiony Polski (co wiąże się ściśle z miejscem pochodzenia ich rodzin) oraz te części kraju, w których folklor, znany im z tradycji rodzinnej, jest żywy do dnia dzisiejszego. Wśród wykładów największym zainteresowaniem cieszyły się tematy ogólne, ootyczące polskiego folkloru słownego, muzyki i tańca, a następnie zagadnienia poruszające problemy obrzędów, zwyczajów i rzemiosł. W dziedzinie sztuki i rzemiosła za naj ciekawsze uznano wykłady i zajęcia omawiające rzeźbę ludową, malarstwo, stroje ludowe, wycinanki, haft, pisanki oraz tkactwo, obróbkę drewna i ceramikę. Program kursu obejmował także zajęcia praktyczne, które zostały ocenione przez ankietowanych jako najbardziej przydatne w ich dalszej pracy nad popularyzacją polskiej kultury ludowej za granicą. Jako szczególnie potrzebne uznano pokazy wyrobu pisanek, naukę haftu i wycinanek, poznanie wyrobu papierowych kwiatów i palm wielkanocnych oraz zaznajomienie się z pracą poszczególny~h rzemieślników (garncarzy, kowali, tkaczy, plecionkarzy). Powtarzają się rów'lież postulaty odnośnie do przygotowywania tradycyjnych potraw ludowych. Wszystkie wykłady ocenione zostały przez uczestników kursu pozyty\vuie. Wśród braków zauważonych przez poszczególne osoby na plan pierwszy wysuwają się niedociągnięcia w pracy jednego z tłumaczy (kłopoty z dokładnym, szybkim przetłumaczeniem tekstu). Ponadto większość ankietowanych sugeruje, aby grupy zajęciowe wydatnie zmniejszyć, co pozwoliłoby na lepszy kontakt między wykładowcą, tłumaczem i słuchaczami. Jednym z najważniejszych postulatów okazał się brak odpowiednich wydawnictw w jęz. angielskim, dostępnych na miejscu i związanych bezpośrednio z tematem zajęć. Następne sugestie dotyczą organizowania większej ilości pokazów pracy poszczególnych rzemieślników oraz szerszego zastosowania środków audiowizualnych (przeźroczy, filmów itp.). Uwagi krytyczne obejmują także niepotrzebne zdaniem uczestników powtarzanie pewnych tematów przez kolejnych wykładowców, odbieganie od zasadniczego tematu wykładu, zbyt dużą ilość zmian wprowadzanych w ostatniej chwili bez uprzednicgo podania ich do wiadomości wszystkim słuchaczom oraz opóźnienia \v rozpoczynaniu zajęć, spowodowane głównie złą komunikacją pomiędzy zakładami, w których odbywały się wykłady. Spora część wypowiedzi ankietowanych dotyczyła publikacji. Prawie 50% pytań w kwestionariuszu dotyczyło wydawnictw najbardziej potrzebnych uczestnikom kursu. Szczególnie poszukiwane są publikacje ogólne, omawiające w zwięzłej formie niemal wszystkie zagadnienia polskiej kultury ludowej. Ponadto pożądane są atlasy polskich strojów ludowych. Należy podkreślić, iż blisko połowa ankietowanych chciałaby zakupić opracowania w jęz. angielskim. Pozostałe osoby proponują wydawanie najbardziej interesujących prac w wersji dwujęzycznej. Kursanci mocno odczuwają brak odpowiednich płyt i taśm z nagraniami polskiej muzyki ludowej z uwzględnieniem poszczególnych regionów. Rozpatrując uwagi dotyczące opracowań konkretnych działów tradycyjnej kultury ludowej Polski. podkreślić należy, iż wśród tematów związanych z kul- �28G Kron!ka turą materialną największe zapotrzebowanie notuje się na prace omJ.wiające przygotowywanie pokarmów, rzemiosło (plecionkarstwo, ceramikę, tkactwo, obróbkę skóry, kowalstwo, meblarstwo) i tradycyjny strój ludowy. Dalej następuje zapotrzebowanie na opracowania dotyczące budownictwa i uprawy roli. Do najbardziej poszukiwanych prac z zakresu kultury duchowej w dziedzinie plastyki zaliczono publikacje na takie tematy, jak wycinanki, haft, wyrób koronek, zdobnictwo tkanin ludowych, zdobnictwo w metalu, rzeźba i malarstwo, pisanki, wyrób palm wielkanocnych i sztucznych kwiatów, zabawki. Prawie 90% uczestników kursu wykazało duźe zainteresowanie pracami z zakresu wiedzy ludowej, jak np. medycyna ludowa z zielarstwem oraz meteorologia. W folklorze ustnym największym zainteresowaniem cieszyły się bajki, legendy, przysłowia i zagadki. Liczne wypowiedzi zawierają teź dane o zainteresowaniach kapelami, tańcami ludowymi oraz grami i zabawami. Wśród publikacji dotyczących kultury społecznej największe zapotrzebowanie zgłoszono na opracowania zwyczajów rodzinnych, obrzędów i zwyczajów dorocznych, zwyczajów gospodarskich i pomocy sąsiedzkiej. Organizatorzy zajęć z Polonią mają moźność wyciągnięcia wielu praktycznych wniosk6w z analizy materiału ankietowego. Do najważniejszych z nich należałoby zaliczyć niewątpliwie poprawę organizacji zajęć oraz wzbogacenie wyposażenia kursantów w dwujęzyczną literaturę materiałową, płyty z nagraniami itp. Opracowała: Janina KONFERENCJE, ZJAZDY I INNE SPOTKANIA PROBLEMATYKĘ ETNOGRAFICZNĄ Łukasiewicz UWZGLĘDNIAJĄCE W 1976 R. 51 Wal n e Z g r o m a d z e n i e D e l e g a t 6 w sesj a n a u k ow a "Kultura ludowa Krakowa i regionu krakowskiego" (Kraków, 1:3-15 IX). Organizator: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Oddział w Krakowie. Referaty: A. Podraza, Ziemia Krakowska jako region historyczny; R. Reinfuss, Ziemia Krakowska jako region etnograficzny; W. Bieńkowski, Kraków jako ośrodek badań etnograficznych; A. Falniowska-Gradowska, Ze studiów nad wsią Ziemi Krakowskiej, Wiejskie ośrodki J. Czajkowski, przemysłowe we wsiach otaczających Kraków w XVIII w.: Z. Reinfussowa, Zywotność obrzędów ludowych w Krakowie; A. Kutrzeba-Pojnarowa, Wieś podmiejska Krakowa model i rzeczywistość. Imprezą towarzyszącą była wycieczka n" trasie: Lanckorona, Kalwaria Zebrzydowska, wiejskie ośrodki koszykarskie'. Budownictwo ludowe Ziemi Krakowskiej; Sesja n a u k ow a p oświęcon a pa m ięci P r of csor a A l cksandra Lecha Godlewskiego oraz ludom kulturom O c e a n i i (Wrocław, 27-28 XI). Organizatorzy: Katedra Etnografii Uniwersytetu Wrocławskiego i Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Oddział we Wrocławiu. Rcf('raty: Adam Paluch, Aleksander L. Godlewski jako człowiek i uczony; Michał Magnuszewicz, Aleksander L. Godlewski jako antropolog; Barbara Kopydłowska, Aleksander L. Godlewski jako etnolog; A. Paluch, Prace dyplomowe dotyczące ludów Oceanii pisane pod kierunkiem Profesora Aleksandra L. Godlewskiego; Franciszek Rosiński, Z badań nad strukturą antropologiczną ludów Oceanii; Janusz Kamocki, Próba odtworzenia Teligii indonezyjskich ludów proto-mal.ajskich; �287 Kron!ka Henryka Romańska, Stan badań nad pismem rango-rango z Wyspy Wielkanocnej; Ludwik Skurzak, Analogie między alfabetem cywilizacji Indusu a pismem z Wyspy Wielkanocnej; Barbara Kopydłowska, Kultura megalityczna na Oceanii: Adam Paluch, Zjawisko występowania kraniotomii na wyspach PacYfiku; Anna KetterPawłowska, Tradycyjna muzyka Oceanii; Henryka Romańska, Aroha znaczy milo.k Ludowe pieśni polinezyjskie; Józef Czernicki, Życie wyspiarzy z Tahiti dzisiaj; A. Ketter-Pawłowska i Barbara Kopydłowska, Polacy na Oceanii; Jerzy Komorowski, SIadem polskich żagli na Oceanii; Stanisław Teliga, Fidżi dawniej a dzi.'. Reminiscencje z podróży; Władysław Drapella, Potrzeby i możliwości nauki polskiej w zakresie zakresie Aleksandra nc?yjskiej rodziny Romańska, badań etno-nautycznych. L. Godlewskiego; językowej Dalekomorska w wyprawa Z Zygmunt świetle refleksji dorobkiem w tym analizy Migracje ludów austropojazdów wodnych; Henryka po czerwone pióra Markizy; Walenty glarzu Rata (XIII w.) z archipelagu tyka ludów i kultur Oceanii na łamach nad Kłodnicki, "Nautologii" ptaka kula. Podanie Aleksandrowicz, o że- Problema- (1956-1975). VIII sem in a r iu m n a u k o w e, p oś w ię con e p r oblemat yce społeczn y ch u war u n k o w a ń pr zem ian w r o l n i c t w i e, w Na·· rusie k/Fromborka, 30 V-l VI Organizator: Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie. Wprowadzenie - J. Burszta. Referaty: W. Piotrowski, Społeczne konsekwencje zróżnicowania struktur gospodarczych na wsi; Cz. Szafranek, Wpływ czynników społeczno-ekonomicznych na przyswajanie innotvQcji w rolnictwie indywidualnym; M. Latuch, Przeobrażenia społeczne a mobilność przestrzenna. Stan dotychczasowy i perspektywy; E. Jagiełło-Łysiowa, Przel'l.inny osobowości a postawy wobec zawodu rolnika. Komunikaty wygłosili: E. Piotrowska, P. Starosta, E. Pietraszek, J. Bednarski, E. Malinowska, M. Kołar.:itiski, E. Psyk, H. Dąbrowski, A. Lewczuk, B. Januszkiewicz, J. Góralczyk, L. Dziak, A. Janik, A. Szypszak, A. Pilichowski, A. Klementowski, B. Sałuda, 7.. Grzesiak, .J, Suchta, A. Ochocki, J. Niekrasz, Z. Strzelecki, M. Kowalski . .J. Jagusiak, G. Pieńkow, R. Hryduk, J. Witkowski, K. Stolarczyk, M. Świetlik. B. ;\'1igawa. S e s j a n a u k o w a "Relikty kultury jamneńskiej i problemy jej ratowania", Koszalin. Organizator: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Oddział w Koszalinie, Muzeum Okręgowe w Koszalinie. Referaty: J. Sienkiewicz, Tradycyjne budownictwo wsi jamneńskiej a problem jego ratowania; A. Mosiewicz, Sztuka '1 zdobnictwo jamneńskie; B. Malinowski i T. Szadkowski, Problemy konserwators/"o-etnog'raficzne i organizacyjne przy realizacji graficznego we Wdzydzach, J. Burszta, Międzynarodowe Pomorza Kaszubskiego Parku Etnoznaczenie kultury ludowej Zachodniego. I O g ó l n a p o l s k i e S y m p o z j u m "Kowalstwo wiejskie jako przedmiot zainteresowań etnograficznych", Częstochowa, 22-23 V Organizator: Muzeum Okręgowe w CZGstochowie, Dział Etnografii. Referaty: Roman Reinfuss, Problem u'spólc:::esnego ludowego kowalstwa artystycznego; Mieczysław Stańczyk, Ekonomic.zna i społeczna sytuacja kowala w społeczności województwa częstochowskiego~ Jadwiga Pawłowska, Uwagi o kowalstwie na Dolnym Slqsku; Henryk Łoś, Dyferencujny Zdzisław charakter budownictwa Przedhistoryczne Bolek, kowalskiego w województwie dzieje kowalstwa w Polsce uw:::g1ędnieniem województwa częstochowskiego; Komunikaty: gańskie kowalstwo na Podtatrzu; Euzebiusz Gil, Współczesny częstochowskim; ze szczególnym Adam zasięg Bartosz, Cyi stan badań �288 Kronika Opolszczyzny; Stefan Lew, Kowalstwo rzeszowskie Sokal, Rola kowalstwa ludowego regionu bilgorajskiego na tle innych rzemiosł ludowych; Irena Święch, Łucjan Połom-kowal z Osiecznej w Borach Tucholskich; Bernadetta Turno; Stan kowalstwa ludowego w województwie bielskim; Anastazja Wrębiak, Kowalstwo wiejskie na teTenie Centralnego Okręgu Lubelskiego Zagłębia Węglowego; M.Biernacik, Zachowanie odrębności etnicznych w zdobnictwie; Urszula Gomuła, Wyniki konkursu ludowego kowaIs! lOa artystycznego Kielecczyzny (1975 r.); Ryszard Kantor, Badania tradycyjnego i współczesnego zdobnictwa kowalskiego na polskiej Orawie. Imprezy towarzyszące: otwarcie wystawy "Ludowe zdobnictwo w metalu Beskidu Zachodniego i w Częstochowskiem" oraz naukowy objazd po zabytkach historycznych i etnograficznych woj. częstochowskiego. nad rzemiosłem .dawniej kowalskim i dziś; Roman S e s j a n a u k o wa "Tradycja i nowoczesność wsi kapitalistycznej w przemysłowych rejonach Polski środkowej" Łódź, 10-11 XII. Organizatorzy: Interdyscyplinarny Zespół Naukowo-Badawczy Struktur i Przemian Społecznych Wsi Polskiej XIX-XX w. Instytutu Historii, Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Sieradzu. Referaty: H.Brodowska, Wpływ industrializacji na rozwój struktury społecznej i świadomości ludności wiejskiej; Z.Stankiewicz, Przemiany krajobrazu rolniczego Polski w okresie reform agrarnych XVIII i XIX w.; B.Baranowski, Stare i nowe w kulturze wsi Polski środkowej w XIX w.; B.Kopczyńska-Jaworska, Pojęcie tradycji i wsi tradycyjnej w badaniach kultury chłopskiej; A.Zambrzycka-Kunachowicz, Poczucie pokrewieństwa i jego społeczno-kulturowe konsekwencje dla zbiorowości wiejskiej; A. Podraza, Kształtowanie się elity u'iejskiej na przykładzie Galicji na przełomie XIX i XX w.; RChomać-Klimek, SpTau'a uprzemysłowienia majątków ziemskich Królestwa Polskiego w drugiej połowie w.; J.Socha, Problemy asocjacji rolniczej w okręgach przemysłowych. Komunikaty: J.Smiałowski, Zawody pozarolnicze we wsiach bełchatowskich w clru·giej połowie XIX w. J. Kucharska, Przemiany struktury społeczno-zawodowej wsi i koloni Woźniki od końca wieku XIX do lat sześćdziesiątych XX w.; J.Janczak, XIX Wpływ łódzkiego demograficznych Urbańska, ośrodka ludności Elementy przemysłowego wiejskiej tradycyjnej na struktury na zmiany przełomie XIX w strukturze i XX społeczno-zawodowej i procesach H.Madurowicz- w.; wsi przemysłowej Z.Bartczak, 1817-1871; Komunikaty: N.Kolev (Bułgaria), Rozwój narzędzi pracy w produkcji zboża i związane z nimi obyczaje w wiosce bułgarskiej w końcu XIX i na początku XX wieku; M.Kulczykowski, Wiejskie ośrodki przemysłu tkackiego na Podkarpaciu w procesie przemian kapitalistycznych; E.Pietraszek, Robotnik wiejski pogranicza olkuskochrzanowskiego; C.Rabotycki, Tradycja jako postawa wobec przeszłości; E.Kaczyńska,Zagadnienie patologii społecznej i grup marginalnych oraz zmian pod wpływem uprzemysłowienia i urbanizacji; T.Olejnik, Ochotnicze straże pożarne i ich wpływ na kształtowanie świadomości ludności w łódzkim okręgu przemyslowym (1874-1918); M.Mioduchowska, Ruch młodzieży wiejskiej w regionie łódzkim i kieleckim oraz jego specyfika; M.Urbaniak, Kierunki rozwoju Kół Gospodyń Wiejskich; J.Marszałek i Cz.Rajca, Niektóre aspekty genezy ruchu ludowego; K.Badziak, Zajęcia dodatkowe ludności wiejskiej na podstawie spisu ludności z 1897 r; J. KukuIski, Postawa klasowa chłopów w donacjach rosyjskich Królestwa Polskiego w okresie reform czynszowych; J. Wasiak, Stmktura agrarna pow. łódzkiego w XX-leciu międzywojennym; M. Wieliczko, Uwagi a specyfice rozwoju zaZagłębia Staropolskiego Struktura społeczna w przemyśle w dobrach górniczych górniczo-hutniczym Okręgu Zachodniego XIX w.; w latach �289 KronIka chodniego zaglębia naftowego i struktury gospodarczo-ludnościowej wsi podkar- packiej. K o n f e r e n c j a "Zabytkowa architektura drewniana w makroregionie południowo-zachodnim" (Wrocław, 17-18 XII.) Organizator: Stowarzyszenie PAX, Zarząd Wojewódzki we Wrocławiu. Referaty: Józef Kazimierczyk, Budownictwo drewniane na Ostrowiu Tumskim we Wroclawiu w świetle badań archeologicznych; Janusz Bachmiński, Zabytki drewnianego budownictwa mieszkalno-gospodarczego na Dolnym Slqsku; Henryka Wesołowska, Relikty drewnianej architektUry przemysłowej na wsi na Slqsku; Leszek Itman, Zabytkowa architektura sakralna budownictwa drewnianego w makroregionie południowo-zachodnim; Czajnik, Metody konserwacji zabytków architektury drewnianej w świetle doświadczeń ZZG INCO; Krystyna Wiejak-Gesler, Ochrona krajobrazu a zabytki architektury drewnianej; komunikaty wojewódzkich konserwatorów zabytków województw: wrocławskiego, wałbrzyskiego, jeleniogórskiego, legnickiego, leszczyńskiego, zielonogórskiego i gorzowskiego na temat "Program ochrony zabytków architektury drewnianej w województwie". S e m i n a r i u m kra j o z n a w c z e "Zasługi Wincentego Pola w dziedzinie etn<>grafii' (Sobieszewo, 19 XII.) Organizatorzy: Komisja Krajoznawcza ZW PTTK w Gdańsku, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Oddział w Gdańsku, Oddział PTTK Stoczni Gdańskiej im. Lenina. Referat: Longin Malicki, Zaslugi Wincentego Pola w dziedzinie etnografii. Imprezy towarzyszące: przekazanie kolejnych darów społecznych dla Izby Pamięci W. Pola w S<>bieszewie, zwiedzenie Izby Pamięci Wincentego Pola, wycieczka piesza "SIadami W. Pola" (Sobieszewo - ujęcie Wisły Smiałej - brzeg Bałtyku - Sobieszewo). XIII Zj a zd D e l (' g a t ó w Z w i ą z k u S pół d z i e l n i R ę k o d z i e ł a L u d o w c g o i A r t y s t y c z n e g o C e p e 1i a (Warszawa, 22 IV.) Zjazd odbył się pod patronatem Ministerstwa Kultury i Sztuki i innych władz centralnych. \V obradach oceniono wysoko działalność twórców ludowych, zapewniając im pomoc i dalszą opiekę. Zaplanowano otoczyć szczególną opieką zanikające zawody: kowalstwo artystyczne, koronkarstwo, garncarstwo, plecionkarstwo itp. IV Kra j o w y Z j a z d S t o war z y s z e n i a T wór c ó w L u d o w y c h (Opole, 26-27 XL) Referat: Józef Burszta, Rola i miejsce kultury ludowej w spoleczeństwie socjalistycznym. W Zjeździe wzięło udział ponad 280 delegatów i zaproszonych gości. Ogłoszono wyniki i wręczono nagrody uczestnikom konkursu im. Jana Pocka, poety ludowego Lubelszczyzny, wybrano Radę Naukową, której prezesem został nadal prof. dr Roman Reinfuss, czynne były wystawy prezentujące dorobek twórców ludowych, występowały kapele ludowe. I Z j a z d Kor e s p o n d e n t ó w T e r e n o w y c h P o l s k i e g o T o w ar z y s twa L u d o z n a w c z e g o (Łódź, 14-15 XII) Organizator: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Zarząd Główny. Referaty: Zofia Neymanowa, O celach i zadaniach Sekcji Korespondentów Ludoznawczych; Kazimiera Zawistowicz-Adamska, Zainteresowania spoleczne kulturą ludową; LLechowa, Jak badać obrzędy ludowe; D.Simonides, Folklor muzyczny w badaniach terenowych; Józef Lech, Jak badać budownictwo i rzemiosło; Zofia Neymanowa, Sztuka ludowa - tradycja i współczesność. Semin ar iu m d l a k a d l' Y k i e l' o '.\' n i c z e j dom6w k u l t u l' Y woj e w ó d z t w a w ł o c ł a w s k i e g o (Włocławek, 6--8VI) Organizatorzy: Wy19 - Lud LXII �290 KronIka dział Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego we Włocławku, Wojewódzka Rada Związków Zawodowych, Wojewódzki Dom Kultury we Włocławku. W. Marciniak otwarcie seminarium i przedstawienie programu. Referaty: B.Domallska. Miejsce socjologii kultury w badaniach kulturoznawczych; M.Ziółkowski, Kultura masowa a modele społeczne; Wł.Wincławski, Srodowisko wiejskie a szanse uczestnictwa w kulturze; B.Jaworska, Przemiany w systemie wartości kulturalnych mieszkai!ców wsi kujawskich; T.Dudowa, Sposób prowadzenia dokumentacji pracy w plaCÓWCe kulturalno-oświatowej; M.Pieczyński, Udział różnych grup społecznych w rozwoju kultury - rys historyczny i sytuacja w PRL. Plenarne posiedzenia Komitetu Nauk Etnologicznych P o l s k i e jAk a d e m i i N a u k: Warszawa 19.4.1975 r. Referat: B.Kopczyńska-Jaworska, Z.Sokolewicz, K.Pietkiewicz - Analiza .stanu kadru ctnografic.znei Poznań, 30.1.1976 r. Referat: J.Burszta, Perspektywy wynikajqce z uchwał VIr Zjazdu PZPR. S e s j a m i ę d z y n a r o d o w a .,Związki intel'etniczne \\' folklorze Zachodnich Słowian", Opole, 21-23 XI 1975 r. Organizatorzy: Zakład Folklorystyki Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu, Towarzystwo Przyjaciół Opola. Referaty: D.Simoides, Rola badań interetnicznych we współczesnej folklorystyce; H.Kapełuś, Formula bajkowa w folklorze słowiańskim; V.Gasparikova (Bratysława), Interetniczne zwiqzki słowacko-polskie w prozie ludowej; J.Jech (Praga), Folklor Zachodnich Słowian jako problem interetniczny; P.Nedo (Lipsk), Aspekty interetniczne w folklorze serbołużyckim; I.Gardosova (Budziszyn), Postać demona wodnego w folklorze łużyckim; A. Skrukwa, Łużyckie materiały folklorystyczne w zbiorach Oskara Kolberga; M. 'Sramkova (Brno), Wpływ literatury na czeskie opowiadania ludowe; A.Dygacz, Związki interetniczne w folklorze muzycznym Zachodnich Słowian. ETNOGRAFICZNE WYSTAWY CZASOWE ORGANIZOWANE PRZEZ MUZEA I INNE INSTYTUC,JE * W 1975 R. WOJ. BrALSKOPODLASKIE: Mu zea B iała P o d l a s k a, Muzeum Okręgowe ,.Sztuka ludowa regionu" Scenariusz: J. Maraśkiewicz, F, Zagórowicz; oprawa plastyczna: J. Makarewicz. Informator. Ekspozycja 40 dni. "Sztuka ludowa Podlasia" Scenariusz: J.Maraśkiewicz, F.Zagórowicz, oprawa plastyczna: B.Woźniak. Plakat. Ekspozycja 44 dnL "Pisanki podlaskie" Scenariusz: J.Maraśkiewicz, F.Zagórowicz, oprawa plastyczna: J.Maraśkiewicz. Plakat. Ekspozycja 31 dni w Łosicach (Oddział Muzeum) . • Pod nazwą InstytucjI umieszczone są wszystkie stawy, niezależnie od miejsca Ich ekspozycjI. organizowane przez tę instytucję wy- �KronIka Scenariusz: Informator. 291 "Kultura materialna wsi" J.Maraśkiewicz, F.Zagórowicz, oprawa plastyczna: J.Maraśkiewicz. Ekspozycja: 66 dni w Łosicach (Oddział Muzeum). WOJ. BIALOSTOCKIE M u zea B i a ł y s t o k, Muzeum Okręgowe "Skrzynie ludowe Pomorza Środkowego" Scenariusz: H.Ostrowska-Wójcik, oprawa plastyczna: A.Szymaniuk, 48 eksponatów, plakat. Ekspozycja: 16 III-16 V Współorganizator: Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku. "Podlaskie dywany dwuosnowowe" Oprawa plastyczna: pracownicy Muzeum Okręgowego w Białymstoku, 21 eksponatów. Ekspozycja: 20 VII-17 XII "Strój ludowy na Mazowszu" Scenariusz i oprawa plastyczna: G.Tkaczyk, M.Pol, 267 eksponatów, foldery. Współorganizator: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie. "Wieńce dożynkowe" Oprawa plastyczna: B.Popławska, 41 eksponatów, wystawa pokonkursowa. Ekspozycja: 16-19 IX Współorganizatorzy: Związek Kółek Rolniczych, Wydział Kultury U.M. w Białymstoku . ..Ochrona zabytków etnograficznych i zabytków sztuki w 3D-leciu PRL" (wystawa objazdowa) Scenariusz: J.Hościłowicz, oprawa plastyczna: K.Tur, 20 zabytków, plakat. Ekspozycja: 24 IV-17 V w Ciechanowcu, Muzeum Rolnictwa im. K. Kluka. WOJ. BIELSKIE Mu zea Żywiec, Muzeum "Rzeźba rodziny Ficoniów" Scenariusz i oprawa plastyczna: Lucjan Grajny, konsultacja naukowa: Magdalena Meres, 54 eksponaty, katolDg, folder. Ekspozycja: 10 V - 6 VI "VII pokonkursowa wystawa zdobnictwa bibułkowego Żywiecczyzny" Scenariusz i oprawa plastyczna: Magdalena Meres, Alicja Zięba, 231 ekspDnatów, katalog. Ekspozycja: 14 VI-S IX "Kwiaciorki żywieckie i rzeźba rodziny Ficoniów" Scenariusz i oprawa plastyczna: Magdalena Meres, Krystyna Kolstrung, Jerzy Ruśniaczek, 260 eksponatów, katalog. Ekspozycja: 10-19 XII w Warszawie w "Domu Chłopa". Współorganizator: Towarzystwo Miłośników Ziemi Żywieckiej, Oddział w Warszawie. Instytucje nie muzealne M ak ó w P o d h a l a ń s k i, Sp-nia Pracy Rękodzieła Ludowego Artystycznego "Makowianka" "Dorobek Sp-ni "Makowianka" Ekspozycja: 1-8 VIII w sali OHP, ok. 250 eksponatów S u c h a B e s k i d z k a, Miejski Ośrodek Kultury "Sztuka ludowa Ziemi Suskiej" Ekspozycja: sierpień, wystawa pokonkursowa S z c z y r 11:, Regionalny Ośrodek Kultury "Twórczość ludowa" Scenariusz i oprawa plastyczna: R.Kaczmarek, 80 eksponatów, plakat, folder. Ekspozycja: 1-8 VIII. �292 Kronika WOJ. BYDGOSKIE Instytucje B y d g o s z c z, nie muzealne Biuro Wystaw Artystycznych "Współczesna sztuka ludowa woj. bydgoskiego" Scenariusz: W.Szkulmowska, oprawa plastyczna: J.Sawicka - Jułga, 400 eksponatów, katalog, plakat. Ekspozycja: sierpień w Chojnicach - ratusz, wTzesień w Tucholi - Dom Kultury. "Haft pałucki" Scenariusz: W.Szkulmowska, oprawa plastyczna: J.Sawicka-Jułga, 120 eksponatów, katalog, plakat. Ekspozycja: październik w Żninie świetlica OM; listopad w Kcyni - ratusz. Wystawa pokonkursowa. WOJ. CHEŁMSKIE Muzea C h e ł m, Muzeum Okręgowe "Sztuka ludowa w zbiorach muzealnych" Scenariusz: Władysław Fedorowicz, oprawa plastyczna: Anna eksponatów, folder. Ekspozycja: 2-30 X. Sosnowska. 120 WOJ. CZĘSTOCHOWSKIE Mu z ea C z ę s t o c h o w a, Muzeum Okręgowe "Ludowe zdobnictwo w metalu Beskidu Zachodniego i \v Częstochowskiem" Scenariusz: H.Łoś, oprawa plastyczna: M.Grądman, 60 eksponatów, plakat. Ekspozycja: 20 V-25 VII. Współorganizator: Muzeum Górnośląskie Vi Bytomiu. "Hafty i koronki Stefanii Bigosińskiej" Scenariusz: H.Łoś, oprawa plastyczna: M.Grądman, 35 eksponatów, plakat. Ekspozycja: 30 V-la VI. WOJ. ELBLĄSKIE Mu z ea F r o m b o r k, Muzeum Mikołaja Kopernika "Wielcy Polacy, ich źycie i dzieła w rzeźbie ludowej" Oprawa plastyczna: B.Hulanicka, 102 eksponaty, katalog. Ekspozycja: 12 IV17 X. Wystawa pokonkursowa. Współorganizator: Muzeum Etnograficzne w Toruniu. K w i d z y ń, Muzeum Zamkowe "Wielcy Polacy, ich źycie i dzieła w rzeźbie ludowej" Scenariusz: Halina Sampławska, oprawa plastyczna: Halina Sampławska, Stanisław Czerny, 110 eksponatów, katalog i plakat. Ekspozycja: 7 11-31 VIII. "Rzeźba twórców ludowych Dolnego Powiśla" Scenariusz: Halina Sampławska, oprawa plastyczna: Halina Sampławska, Stanisław Czerny, ok. 70 eksponatów, katalog. Ekspozycja: 2 VI-31 XII. WOJ. GDAŃSKIE Muzea G d a ń s k, Muzeum Narodowe - Dział Etnografii "Kaszubska współczesna sztuka ludowa" �293 KronIka Scenariusz: K.Szałaśna, oprawa plastyczna: D.Borowska, 75 eksponatów. Ekspozycja: 25 IX-2 XI. W Gdańsku, Dom Społeczny PSM "Przymorze". "Tradycje, święta i obrzędy Kraju Rad" Oprawa plastyczna: J.Owen, ok. 258 eksponatów. Ekspozycja: 4 XII 19769 I 1977. Współorganizator: Muzeum Historii Religii i Ateizmu w Leningradzie. W d z y d z e, Kaszubski Park Etnograficzny "Gulgowskich dzieło wciąż żywe" Scenariusz: M.Buczkowska, E.Kamiński, 90 eksponatów. Ekspozycja: 15 IX15 X. Kościerzyna, Kościerski Dom Kultury. Współorganizator: Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie. We j h e r o v•.o, Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie "Świat baśni i bajek kaszubskich" Scenariusz: E.Kamiński, oprawa plastyczna: Z.Leśniowski, 196 eksponatów, plakat. Ekspozycja: 29 V-15 XI. Inne instytucje Koś c i e r z y n a, Dom Kultury "Wystawa skrzyń wianowych" Scenariusz i oprawa plastyczna: M.Kulas, 7 eksponatów, plakat. Ekspozycja: 18 IX-20 X. Współorganizator: Kaszubski Park Etnograficzny. WOJ. GORZOWSKIE Mu ze a M i ę d z y c h ó d, Muzeum "Wielkopolskie ludowe instrumenty muzyczne" Scenariusz: M.Toroński, oprawa plastyczna: l.Jarzyńska, 63 eksponaty. Ekspozycja: 8 XI 1976-31 I 1977 r. Współorganizatorzy: Muzeum Narodowe w Poznaniu - Oddział Etnograficzny i Oddział Instrumentów Muzycznych. M i ę d z y r z e c z W l k p., Muzeum "Pokaz pisanek wielkanocnych" Scenariusz: Joanna Patorska, oprawa plastyczna: Lech Klimkiewicz, Ryszard Patorski, 52 eksponaty, Ekspozycja: 13 IV-25 IV. "Wyroby wikliniarskie regionu" Scenariusz: Joanna Patorska, oprawa plastyczna: Lech Klimkiewicz, Ryszard Patorski, 58 eksponatów, Ekspozycja: 17 IX-lO X. "Staropolski piernik świąteczny" Scenariusz: Joanna Patorska, oprawa plastyczna: Lech Klimkiewicz, Ryszard Patorski, 63 eksponaty. Ekspozycja: 22 XII 1976-9 I 1977. WOJ. KALISKIE Mu zea Jar o c i n, Muzeum "Snutki Golińskie" Ekspozycja (15 dni) w Tarcach - Technikum Rolnicze, W Jarocinie Podstawowa nr 1. WOJ. KATOWISKIE :i\I u z e a B ę d z i n, Muzeum Zagłębia "Sztuka ludowa Podhala" - Szkoła �294 KronIka Scenariusz: H.Sredniawa, oprawa plastyczna: Cz.Haczkiewicz, 240 eksponat6w, plakat. Ekspozycja: 15 IX-5 XII. Wsp6łorganizator: Muzeum Tatrzańskie \v Zakopanem. B y t o m, Muzeum Górnośląskie "Koronki" Scenariusz: B.Bazielich, oprawa plastyczna: H.Nieświatowska, ok. 400 eksponatów, informator, katalog, plakat. Ekspozycja: 29 V-lO VIII. Współorganizatorzy: Sląskie Muzeum w Opawie, Spółdzielnia CPLiA, ARW w Katowicach. "Szopki krakowskie" Scenariusz: T.Wroński, oprawa plastyczna: Z.Czajkowski, 1.5 eksponat6w, folder. Ekspozycja: 30 1-14 III. Współorganizator: Muzeum Historyczne m. Krakowa "Ludowe zdobnictwo w metalu Beskidu Zachodniego" Scenariusz: M.Lipa-Kuczyńska, 163 eksponaty, folder. Ekspozycja: l 1-20 T. Muzeum w Bielsku, 13 III-2 V Muzeum w Raciborzu, 22 V-15 VIII. Muzeum w Częstochowie. Współorganizator: Muzeum w Żywcu. "Tradycje kultury ludowej w Polsce" Scenariusz: B.Bazielich, 40 eksponatów, 60 fotogramów. Ekspozycja: l 1-22 T. Muzeum w Częstochowie. "Tradycyjne złotnictwo cieszyńskie" Scenariusz: M.Lipa-Kuczyńska, oprawa plastyczna: J.Kowal, konsultacja ::aukowa: B.Bazielich, 120 eksponatów, katalog. Ekspozycja: 5 XI-31 XII. Muzeum Sląska Opolskiego. "Tradycyjn'e złotnictwo cieszyńskie" Scenariusz: M. Lipa-Kuczyńska, oprawa plastyczna: J.Kowal, konsultacja naukowa: B.Bazielich 120 eksponatów, katalog. Ekspozycja: 9 XI-31 XII w Muzeum Sląska Opolskiego. "Ludowe zdobnictwo w drewnie na Sląsku" Scenariusz: B.Bazielich, oprawa plastyczna: D.Heide, 201 eksponatów, katalog, plakat. Ekspozycja: 9 XI-31 XII w Zagrzebiu (Jugosławia). Wsp6łorganizntorzy: Muzeum w Gliwicach, w Bielsku i \V Cieszynie Z a b r z e, Muzeum "Malowany fajans włocławski" Scenariusz: R.Hankowska, 112 eksponatów, folder, plakat, katalog. Ekspozycja: 7 V-6 VI. Współorganizator: Muzeum Okręgowe we Włocławku. "Trony i insygnia wodzowskie dawnej Afryki" Scenariusz: J.Koziorowska, 75 eksponatów, folder, informator, plakat. Ekspozycja: 10 VI-lO VII. Współorganizator: Muzeum Etnograficzne w Warszawie. "Sztuka ludowa Podhala" Scenariusz: H.Sredniawa, 240 eksponatów, plakat, katalog, ulotka. Ekspozycja: 15 VII-28 VIII. Współorganizator: Muzeum Tatrzańskie im. T.Chałubiń5kiego w Zakopanem. "Ludowe zwyczaje zimowe w Beskidzie Śląskim i Żywieckim" Scenariusz: K.Kaczko, oprawa plastyczna: K.Jędrzejowska-Nowakowa. ~onsultacja naukowa: B. Turno, 349 eksponatów. Ekspozycja: 17 XII 1976-6 II 1977. Współorganizatorzy: Muzeum Okręgowe w Bielsku-Białej, Muzeum Okregowe w Bytomiu, Muzeum w Żywcu. WOJ. KIELECKIE Instytucje B o d z e n t y n, nie muzealne Sp-ni a Pracy "CPLiA" Tkactwo Świętokrzyskie w Bodzentynie �295 Kronfka .,Tkanina ludowa z pow. kiE'leckiego i starachowickiego" Wystawa pokonkursowa K; e l c e, Urząd Wojewódzki - Wydział Kultury i Sztuki "Plecionkarstwo ludo\ve Kielecczyzny" Scenariusz: J.Skotnicka. Katalog i plakat. Ekspozycja: 24 X-5 XII w Muzeum Regionalnym w Pińczowie. Współorganizatorzy: Spółdzielcze Zrzeszenie Wytwórców Rękodzieła Ludowego i Artystycznego "Milenium" w Krakowie, :Muzeum Regionalne w Pińczowie, Muzeum Narodowe w Kielcach. To\\'arzystwo Przyjaciół Górnictwa, Hutnictwa i Przemysłu "Twórczość ludowa Kielecczyzny" Scenariusz: K.Ściwiarska, G.Łongowik, oprawa plastyczna: 25 eksponatlJw, Ekspozycja: 11-12 IX w Nowej Słupii. Wojewódzki Dom Kultury w Kielcach Staropolskiego K.Ściwiarska. ok. Współorganizator: Vvojewódzki Oddział Stowarzyszenia "Pax" "Współczesna ludowa sztuka sakralna" Oprawa plastyczna: Z.Karbasz,· komultacja naukowa: SLRosiński, 84 eksponaty, folder, plakat, wystawa pokonkursowa. Ekspozyc'ja: 13 VI-15 VIII. Współorganizator: ZZG "Veritas" ;\,1 : e c h ej w, Oddział Wojewódzkiego Domu Kultury w Kielcach .,Wystawa prac twórców ludo\,,;ych" Sumariusz: St.Konieczna-Skwarczyńska, oprawa plastyczna: ~.Czarnecka, konsultacja naukowa: R.Reinfuss, ok. 130 eksponatów, \vystawa pokonkursowa. Ekspozycja: 4 V-4 VI. WOJ. KOSZALIŃSKIE lrn:ytucje nie muzealne :.z () s z ~l l i n, Wojewódzki Dom Kultury .XIV konkurs f(;kodzieła ludowego i twórczości pamiątkarskiej WDK Koszalin 1976" Scenariusz i oprawa plastyczna: E.Sokołowska, 160 eksponatów, plakat, katalog, ::kspozycja: 20 VII-20 VIII. Współorganizator: Sp-c ze Zrzeszenie Wyh"órców Rękodzieła Ludowego i Artystycznego "Art Region", Sopot. WOJ. KRAKOWSKIE :Vluzea :t< rak ó w, ;Vluzeum Etnograficzne "Nepal - rysunki, fotografie, eksponaty Andrzeja Strumiłły" Scenariusz i oprawa plastyczna: A.Strumiłło, ok. 300 eksponatów, katalog, plakat. Ekspozycja: luty - marzec, zorganizowana \V 1976 r. również \V Muzeum Historycznym m. Warszawy. "Dziecko w sztuce ludowej i sztuka ludowa dla dziecka" Scenariusz: A.Błachowski, oprawa plastyczna: A.Błachowski i J.Strzelecka, około 220 cksponatlJw, katalog, plakat. Ekspozycja: sierpień-wrzesień. Wystawa pokonkursowa. Współorganizator: Muzeum Etnograficzne w Toruniu. "Malarstwo Janiny Styki" Scenariusz: !.Łopuszańska, oprawa plastyczna: J.Styka. ok. 50 eksponatów ze zbiorów J.Styki. Ekspozycja: grudzień 1975-styczeń 1976 r. "Rzeżba Wiktora Ćwierzyka" Scenariusz i oprawa plastyczna: A.Kaczanowska, ok. 100 eksponatów ze zbio~(jw W.Ćwierzyka. Ekspozycja: styczeń-luty. �296 Kron!ka "The Shakers Kultura pionierskiej społeczności Amcryki XVIII-XIX wieku" Scenariusz i oprawa plastyczna: Karl i Ewa Mang, ok. 60 eksponatów, katalog i plakat. Współorganizatorzy: Neue Samlung w Monachium, Konsulat USA w Krakowie. Instytucje nie muzealne Kra k ó w, Związek Spółdzielni Rękodzieła Ludowego i Artystycznego "Cepelia" Wystawy w ramach IV Ogólnopolskich Targów Sztuki Ludowej: "Inspiracje ludowe we współczesnym rzemiośle cechowym"; "Tradycje ludowe we współczesnym rękodziele artystycznym"; "W kręgu sztuki nieprofesjonalnej "; "Wzory sztuki ludowej w twórczości artystów nieprofesjonalnych"; "Elementy ludowe w produkcji przedsiębiorstw "Las"; "Sztuka i rękodzieło ludowe we współczesnym wnętrzu"; "Współczesna wycinanka polska"; Oprawa plastyczna: A. i J. Trzeciakowie, konsultacja naukowa: K.Borumska. 2533 eksponaty, informator, plakat, foldery. Ekspozycje: 12-18 IX. Spółdzielnia skiego Pracy Rękodzieła "I Międzynarodowe Oprawa plastyczna: L.Wajda, 16 X-ID XI w Pałacu Sztuki. Ludowego i Artystycznego Biennale Lalek 280 eksponatów, Zrzeszenie Wytwórców RLiA "Ogólnopolski konkurs i wystawa Ekspozycj a: grudzień im. Regionalnych" plakat, katalog. Sto Wyspiań- Ekspozycja Sp-cze na zabawkę ludową" WOJ. KROŚNIEŃSKIE M u z ea S a n o k, Muzeum Budownictwa Ludowego "Stroje ludowe woj. krośnieńskiego" Scenariusz: R.Grządziela, M.Kraft, oprawa plastyczna: M.Grządziela, konsultacja naukowa: J.Czajkowski. 252 eksponaty. Ekspozycja: 28 V-15 VI w Domu Kultury w Sanoku; 26. IX-lO X w Gminnym Ośrodku Kultury w Haezewic WOJ. LEGNICKIE ea L e g n i c a, Okręgowe 1\1 li Z Muzeum Miedzi "Szopki krakowskie" Scenariusz: A.Jaklińska-Duda, oprawa plastyczna: folder, plakat. Wystawa pokonkursowa. Ekspozycja: Współorganizator: Muzeum Historyczne m. Krakowa. K.Lyba, 1.5 eksponatów. 21 XII 1976-23 I 1977 r. WOJ. LUBELSKIE Muzea L u b a r t ó w, Muzeum Scenariusz i oprawa 4 VI-ID X. "Stroje ludowe Lubelszczyzny" plastyczna: C.Wrębiak, ok. 100 eksponatów Ekspozycja "Hafty Izabeli Prażmo z Siedlisk" Scenariusz: A.Żmuda, oprawa plastyczna: ok. 40 eksponatów. Ekspozycja 18-24 V w Gminnej Szkole Zbiorczej w Lubartowie; 13-20 VI w Miejskim Domu Kultury w Lubartowie. �297 Kron!ka "Rzeźba regionu lubartowskiego" Scenariusz: A Zmuda, oprawa plastyczna: L. Filipiak, ok. 40 eksponatów. Ekspozycja: 28 IX-15 X w Miejskim Domu Kultury w Lubartowie. "Rzeźba Józefa Kuli z Abramowa" Scenariusz i oprawa plastyczna: AZmuda, 20 eksponatów. Ekspozycja: 18-22 IX w Wiejskim Domu Kultury w Lisowie. "Rzeźba regionu lubartowskiego" Scenariusz i oprawa plastyczna: AŻmuda, :35 eksponatów. Ekspozycja: 25 VI w Klubie Rolnika w Natolinie. L u b l i n, Muzeum Okręgowe "Rzeźba ludowa" Scenariusz: C.Wrębiak, oprawa plastyczna: K.Witkowska, 75 eksponatów,. plakat. Ekspozycja: :30 IV-17 V w Klubie MPK w Lublinie. "Garncarstwo ludowe" Scenariusz: S.Dados, oprawa plastyczna: K.Witkowska, 110 eksponatów, plakat. Ekspozycja: 4-20 IX w Klubie MPiK w Lublinie. "Plastyka obrzędowa" Scenariusz: D.Powiłańska, oprawa plastyczna: K.Witkowska, 95 eksponatów, plakat. Ekspozycja: 20 XI-6 XII w Klubie MPiK w Lublinie. Instytucje nie muzealne P u ł a w y, Wojewódzki Dom Kultury - Filia w Puławach "Sztuka ludowa we współczesnym mieszkaniu" Scenariusz i oprawa plastyczna: J.Bura, konsultacja naukowa: Dział Etnogr. Muzeum Okręgowego, 350 eksponatów, plakat. Ekspozycja: 1-30 III w Puławskiej Spółdzielni Mieszkaniowej. "Pokaz prac członków Klubu Twórców Ludowych w Puławach" Scenariusz i oprawa plastyczna: J.Bura, 100 eksponatów. Ekspozycja: 1-21 X w Klubie MPiK w Puławach. "Doroczny przegląd twórczości członków Klubu Twórców Ludowych w Puławach" Scenariusz i oprawa plastyczna: J.Bura, 220 eksponatów. Ekspozycja: 11-12 VII w lokalu Straży Pożarnej w Żerdzi. Współorganizatorzy: STL, Urząd Gminny, SKR, GS. wO.r. LOMŻYNSKIE M uze a C i e c h a n o w i e c, Muzeum Rolnictwa im. Krzysztofa Kluka "Drewno w życiu wsi" Scenariusz: Grażyna Czerwińska, oprawa plastyczna: 'Wojciech Bogucki,_ 250 eksponatów. Ekspozycja: 9 V-6 VI. ł. o m ż a, Muzeum Okręgowe "Palmy kurpiowskie" Scenariusz i oprawa plastyczna: B.Naleśniak. Ekspozycja: 11-12 IV w Łysych, woj. ostrołęckie, 286 eksponatów, 14-25 IV w "Domu Chłopa" w Warszawie, 82 eksponaty. WOJ. LOOZKlE Muzea Ł ó d ź, Muzeum Scenariusz: Archeologiczne i Etnograficzne "Broń dalekich ludów" pracownicy Muzeum Etnologicznego w Dreźnie, konsultacja nau- �298 Kronika kowa: L. Schwalbe, 480 eksponatów, katalog, plakat. Ekspozycja: 25 V 197616 I 1977 r. Współorganizator: Państwowe Muzeum Etnologiczne w Dreźnie. "Rzeźba ludowa Afryki" Scenariusz: W. Nowosz. Ekspozycja: 7 IV-4 VI w Zakładach "ELTA" w ł~odzi. "Kultura Indian peruwiańskich" Scenariusz: W. Nowosz. Ekspozycja: 7 VI-17 IX w Zakładach "ELTA" w Łodzi; 9 XI-14XII w Zakładach Przemysłu Bawełnianego im. S. Kunickiego w Łodzi. "Sztuka ludowa Polski Środkowej" Scenariusz: T. Łaszczewska. Ekspozycja: 20 VII-8 IX w Zakładach Przemysłu Bawełnianego im. S. Kunickiego w Łodzi; 9 IX-4 XI w Zakładach "ELTA" w Łodzi. "Ceramika i ozdoby huculskie" Scenariusz: B. Wróblewska. Ekspozycja: 23 XI-23 XII w Zakładach "ELTA" w Łodzi. "Z kraju kwitnącej wiśni ~ kultura Japonii" Scenariusz: W. Nowosz. Ekspozycja: 25 II-18 VI w Muzeum Ślężańskim w Sobótce. "Sztuka ludowa Czarnej Afryki" Scenariusz: W. Nowosz. Ekspozycja: 26 VI-12 X w Muzeum Ślężańskim w Sobótce; 19 VI-14 I 1977 r. w Muzeum Regionalnym w Brzezinach. "Naczynia mosięźne i miedziane w zbiorach Działu Kultur Miejskich Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi" Scenariusz: E. Władykowa. Ekspozycja !fi V-15 VIII w Muzeum Regionalnym w Brzezinach. \\OJ. Mu zea Nowy S ą c z, Muzeum NOWOSĄDECKIE Okręgowe "Lachy" w latach 1956-1976" Konsultacja naukowa: M.Brylak-Załuska, ok. 300 eksponatów Ekspozycja: 4 IX-28 XI. Współorganizator: Międzyspółdzielniany Zespół Pieśni i Tańca "Lachy". "Wystawa koronki bobowskiej" Scenariusz i oprawa plastyczna: M.Maszczak, B.Magierowa, ok. 30 eksponatów, katalog. Ekspozycja: lipiec-sierpień. "Współczesna rzeźba ludowa Karpat Polskich" Scenariusz: A. Kroch, oprawa plastyczna: J. Pogwizd, 199 eksponatów, kat<=<log, wystawa pokonkursowa. Ekspozycja: 3 1-15 III w Muzeum w Nowym Sączu; 21 VIII-30 IX w Muzeum Wsi Opolskiej - Opole-Bierkowice; l V-30 X w Nowym Targu (sale wystawowe w Ratuszu) R a b k a, Muzeum im.Wł.Orkana "Malarstwo na szkle Karpat Polskich" Oprawa plastyczna: St.Gał, konsultacja naukowa: M.Lechowska-Bujak, 416 eksponatów, katalog. Ekspozycja: 22 VII 1976-28 II 1977 r. Z a k o p a n e, Muzeum Tatrzańskie im.T.Chałubińskiego "Malarstwo na szkle Bronisława Bednarza" Scenariusz: H.Średniawa, oprawa plastyczna: E.Rodzik, ok. 50 eksponatów. Ekspozycja: 9 IV-8 V. "Wystawa rzeźby Władysława Chajca" �Kronika 299 Scenariusz: H.Średniawa, ok.46 eksponatów. Ekspozycja: 15 VI-4 VII. Współorganizator: Muzeum Okręgowe w Rzeszowie. "Wystawa prac twórców ludowych Zakopanego i Nowego Targu" Scenariusz: H.Średniawa, ok. IDO eksponatów. Ekspozycja: 6-20 IX w Klubie "Turnia" w Zakopanem. Współorganizatorzy: Stowarzyszenie Twórców Ludowych; Tatrzańskie Towarzystwo Kulturalne. "Malarstwo na szkle Eweliny Pęksowej" Scenariusz: H. Średniawa, oprawa plastyczna: E.Rodzik,ok. 60 ekspo:1atów. Ekspozycja: 19 X-20 XII w Klubie "Turnia" w Zakopanem. Współorganizatorzy: Stowarzyszenie Twórców Ludowych; Tatrzańskie Towarzystwo Kulturalne. "Wystawa prac rodziny Biernacików, twórców ludowych z Zakopanego" Scenariusz: H.Średniawa, oprawa plastyczna: E.Rodzik, ok. 100 eksponatów. Ekspozycja: 28 XII (otwarcie) w Klubie "Turnia" w Zakopanem. IVspółorganizatorzy: Stowarzyszenie Twórców ludowych; Tatrzańskie Towarzystwo Kulturalne. "Wystawa prac twórców ludowych Podtatrza" Scenariusz: H.Średniawa, oprawa plastyczna: E.Rodzik, ok. 200 eksponatów. Ekspozycja: 6-17 IX w "Dworcu Tatrzańskim" w Zakopanem. "Sztuka ludowa Podhala" Scenariusz: H.średniawa, ok.240 eksponatów, plakat. Ekspozycja: 15 VII20 Vln w Muzeum Zagłębia w Będzinie. 15 VII-20 VII w Muzeum w Zabrzu. WOJ. OLSZTYNSKIE Muz ea O l s z t y n e k, Muzeum Budownictwa Ludowego "Strój ludowy Warmii i Mazur" Z.Gajewski, oprawa plastyczna: E.Oleszczuk, 15 IV-15 X. Scenariusz: 40 eksponatów. Ekspozycja: Inne instytucje O l s z t y n, Wojewódzki Dom Kultury "Wystawa pokonkursowa pisanek i ciasta obrzędowego" Scenariusz: E.Kaczmarek, opracowanie plastyczne: M.Maternia, ok.350 eksponatów. Ekspozycja: 1-30 VI. "W~półczesna tkanina regionalna" Scenariusz: E.Kaczmarek, oprawa plastyczna: M.Maternia, ok.40 ekspon2tów. Ekspozycja: 1-28 XII. WOJ. OPOLSKIE Muz ea K l u c z b o r k, Muzeum im. J.Dzierżona "Współczesne pszczelarstwo w Polsce" Scenariusz: R.Pastwiński, oprawa plastyczna: R.Kowal, ok. 155 eksponatów. Ekspozycja: 26 X-5 XII. Instytucje nie muzealne O p o l e, Wojewódzki Dom Kultury "Wystawa twórczości ludowej. woj.opolskiego" Oprawa plastyczna: A.Marcolla, konsultacja naukowa: Muzeum Śląska Opolskiego, ok.500 eksponatów, katalog. Wystawa pokonkursowa. Ekspozycja: 26 XI. Współorganizatorzy: Stowarzyszenie Twórców Ludowych i CPLiA. �300 Kronika WOJ. PILSKIE Muz ea T r z c i a n k a, Muzeum im. Wiktora Stachowiaka "Broń Czarnej Afryki" Scenariusz i oprawa plastyczna: A.Surzyńska-Błaszak, 50 eksponatów, folderEkspozycja: 10 VI-31 VIII, współorganizatorzy: Muzeum Etnograficzne - Oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu, Muzeum Etnograficzne w Warszawie. WOJ. PIOTRKOWSKIE Muz e a O p o c z n o, Muzeum Regionalne "Opoczyńska sztuka obrzędowa i zdobnicza" Wystawa pokonkursowa. Ekspozycja: 5 VI Współorganizator: Spółdzielnia Pracy Rękodzieła Ludowego Artystycznego "Opoczynianka". P i o t r k ó w, Muzeum Okręgowe "Tkanina ludowa w Piotrkowskiem" Scenariusz: Z.Tatkowska, E.Wójcik, konsultacja naukowa: M.Jastrzębska, J.Pawłowska. Ekspozycja: 2-30 VI. "Rzeźba ludowa w zbiorach woj.piotrkowskiego" Scenariusz: Z.Tatkowska, E.Wójcik, konsultacja naukowa: M. Jastrzębska, J. Pawłowska. Ekspozycja: 3-31 VII. R a d o m s k o, Muzeum Regionalne "Wycinanka ludowa województwa piotrkowskiego" Scenariusz: M.Jastrzębska, oprawa plastyczna: P.Pawłowski, ok.200 eksponatów. Ekspozycja: 3 II-31 III. Współorganizatorzy: Muzeum Okręgowe w Piotrkowie, Muzeum w Tomaszowie Maz. "Rzeźba ludowa Ziemi Radomszczańskiej" Scenariusz i oprawa plastyczna: Cz.Rutkowski, 28 eksponatów, wystawa pokonkursowa. Współorganizator: CPLiA w Łodzi. "Wielcy Polacy, ich źycie i dzieła w rzeźbie ludowej" Scenariusz: Z.Helfeur, oprawa plastyczna: P.Pawłowski, 68 eksponatów. Ekspozycja l XII 1976-14 I 1977 r. Współorganizator: Muzeum Etnograficzn," w Poznaniu. "Rzeźba ludowa w zbiorach woj.piotrkowskiego" Scenariusz: J.Kucharska-Pawłowska, oprawa plastyczna: P.Pawłowski, 129 eksponatów, folder. Ekspozycja: 29 V-l VII. Współorganizatorzy: Muzeum Okręgowe w Piotrkowie Tryb., Muzeum w Tomaszowie Mazowieckim. WOJ. PŁOCKIE Mu z e a Ł ę c z y c a, Muzeum "Strój i tkanina rawska" M.Jastrzębska, 119 eksponatów. Ekspozycja: 14 1-12 II. WspółMuzeum Ziemi Rawskiej w Rawie Mazowieckiej. "Wystawa pokonkursowa łęczyckiej sztuki ludowej" Scenariusz: H.Rześny, oprawa plastyczna: St.Staniewski, 126 eksponatów. Ekspozycja 2 1-11 IV. "Łęczycka sztuka ludowa" Ilość eksponatów: 60. Ekspozycja: B IV-1 V w Wojewódzkiej Miejskiej Scenariusz: organizator: �Kronika Bibliotece 301 Publicznej w Płocku zs. w Kutnie; 10 IX w Muzeum w Oporowie. "Łęczycka rzeźba i tkanina ludowa" Scenariusz: W.Pawlak, oprawa plastyczna: Z.Fiszer. 55 eksponatów. Ekspozycja: 8-31 X w Muzeum w Sieradzu. "Górnik w rzeźbie ludowej" Scenariusz: H.Rześny, ok.50 eksponatów. Ekspozycja: 10 1-7 II w Klubie NOT w Łęczycy; 11-14 II w Zakładach Podzespołów Radiowych MIFLEX w Kutnie; 24 II-ID III w Wojewódzkiej i Miejskiej Bibliotece Publicznej w Płocku, zs w Kutnie; 14 III-7 IV w Domu Technika Mazowieckich Zakładów Rafineryjnych i Petrochemicznych w Płocku; 10-18 IV w Domu Kultury w Sierpcu; 2-11 V w Klubie Metalowca Fabryki Maszyn Żniwnych w Płocku; 9-13 VI w Domu Kultury w Łęczycy. Współorganizatorzy: twórcy ludowi regionu łęczyckiego . .p ł o c k, Muzeum Mazowieckie "Obrzędy, zwyczaje i folklor regionu w malarstwie i rzeźbie ludowej" Scenariusz: T.Baraniuk, oprawa plastyczna: St.Makuliński, ok.50 eksponatów, folder i plakat. Ekspozycja: 18 VI-19 IX Wystawa pokonkursowa. "Laureaci nagrody "Barw" im. Oskara Kolberga" Scenariusz: W.Dowlaszewicz, T.Baraniuk, oprawa plastyczna: St.MakulitlSki, 340 eksponatów, plakat. Ekspozycja: 18 VI-19 IX. Współorganizator: Wydział Kultury i Sztuki UW w Płocku "Nabytki etnograficzne z okolic Staroźre'b" Scenariusz i oprawa plastyczna: uczestnicy obozu etnograficznego, 60 eksponatów, plakat. Ekspozycja: 11-12 VII. "Tradycyjne narzędzia rolnicze na Mazowszu" Scenariusz: W.Dowlaszewicz, oprawa plastyczna: St.Makuliński, ok.85 eksponatów, plakat. Ekspozycja 10 IX-19 X w Salonie Wystawowym Filii Politechniki Warszawskiej w Płocku . .S i e r p c, Muzeum i Park Etnograficzny "Kobieta w rzeźbie ludowej" Scenariusz: B.Kohutnicki, oprawa plastyczna: E.Chruszcz, ok. 200 eksponatów. Ekspozycja: maj, 1975 r.-czerwiec 1976 r. "Znój rolnika w rzeźbie sierpeckiej" Scenariusz: B. Kohutnicki, oprawa plastyczna: E. Chruszcz, 90 eksponatów. Ekspozycja: 6 IX-20 X w Domu Kultury w Sierpcu. "Rewolucyjne tradycje w rzeźbie ludowej" Scenariusz: B.Kohutnicki, oprawa plastyczna: E.Chruszcz, 75 eksponatów. Ekspozycja: 25 X-30XI w Domu Kultury w Sierpcu. "Wystawa z okazji "Złotej wiechy" Scenariusz: B.Kohutnicki, oprawa plastyczna: E.Chruszcz, 67 eksponatów. Ekspozycja: 20 XI-5 XII w Urzędzie Gminnym w Zawidzu Kościelnym. "Sierpecka rzeźba ludowa" Scenariusz: B. Kohutnicki, {)prawa plastyczna: E. Chruszcz, 74 eksponaty. Ekspozycja: 8-23 XII w Domu Chemika w Warszawie. Współorganizator: Mazowieckie Towarzystwo Kultury. "Rzeźba ludowa pn.Mazowska" Scenariusz: B. Kohutnicki, oprawa plastyczna: E. Chruszcz, 87 eksponatów. Ekspozycja: 15 XII 1976-10 I 1977 r. w Domu Starców im.Matysiaków w Warszawie. �302 Kronika Scenariusz: Ekspozycja: "Wystawa indywidualna rzeźby i rzemiosła" B.Kohutnicki, oprawa plastyczna: E.Chruszcz, 15-21 XII w lokalu ZSL w Warszawie. 45 eksponatów. WOJ. POZNAŃSKIE Muz ea P o z n a ń, Muzeum Etnograficzne - Oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu "Broń Czarnej Afryki" Scenariusz i oprawa plastyczna: A.Surzyńska-Błaszak, ok. 50 eksponatów. informator. Ekspozycja: 10 VI-3D VIII w Muzeum im.W.Stachowiaka w Trzciance; 9 IX-15 XI w Muzeum w Śremie. Współorganizatorzy: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, Muzeum w Trzciance, Muzeum w Śremie. "Wielkopolskie ludowe instrumenty muzyczne" Scenariusz: Z.Toroński, oprawa plastyczna: I.Jarzyńska, 53 eksponaty. Ekspozycja: 8 XI-31 I 1977 r. w Muzeum Regionalnym w Międzychodzie. Współorganizator: Muzeum Regionalne w Międzychodzie. "Ludowe instrumenty muzyczne Wielkopolski" Scenariusz: Z.Toroński, Wł.Kamiński, oprawa plastyczna: I.Jarzyńska. Ekspozycja: 4 IX-5 XI w Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku. Współorganizator: Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku WOJ. RADOMSKIE Mu::ea K o z i e n i c e, Muzeum Regionalne "Sztuka ludowa i rzeźba regionu kozienickiego" Konsultacja naukowa: St.Rosoński, ok. 80 eksponatów, plakat. Ekspozycja: 18 VI-29 VIII. R a d o m, Muzeum Okręgowe "Kobieta wiejska Ziemi Radomskiej" Scenariusz: St.Rosiński, oprawa plastyczna: L.Pinkowski, ok.100 eksponatów. Ekspozycja: 8-23 III w "Domu Chłopa" w Warszawie. "Ludowa ceramika figuralna" Scenariusz: St.Rosiński, oprawa plastyczna: L.Pinkowski, ok.100 eksponatów. Ekspozycja: 1-30 VII w Klubie MPiK w Radomiu. Instytucje nie muzealne Ił ż a, Woj.Sp-nia Pracy Przemysłu Ludowego "Chałupnik" "Ludowa ceramika figuralna" Scenariusz: St.Rosiński, oprawa plastyczna: L.Pinkowski, folder, wystawa pokonkursowa. Ekspozycja: 8-15 V w sali Urzędu Miasta i Gminy w Iłży. WOJ. RZESZOWSKIE Muzea R z e s z ó w, Muzeum Okręgowe "Tematy ludowe w akwarelach, rysunkach i grafice XIX i początku XX wieku" Scenariusz: K.Ruszel, oprawa plastyczna: R.Sierżęga i A.Trzyna, 178 eksponatów, katalog. Ekspozycja: 16 XII. "Rzeźby ludowe Władysława Chajca z Kamienicy Górnej" 48 eksponatów. Ekspozycja: 15 VI-4 VII. w Muzeum Tatrzańskim w Zakopanem. �KronIka 303 "Sztuka ludowa woj.rzeszowskiego" Scenariusz: A.Karczmarzewski, K.Ruszel, A.Targońska, ok. 400 eksponatów. Ekspozycja: 22 VII-6 VIII w Muzeum Sztuki Ukraińskiej we Lwowie. Instytucje nic muzealne L e ż a j s k, Sp-nia Pracy RLiA "Rękodzieło Artystyczne" "Ogniska plastyki ludowej w Medyni Głogowskiej" Wystawa pokonkursowa. WO.T. SIEDLECKIE G a r wo l i n, Ośrodek Kultury "Sztuka ludowa: malarstwo J.Wrzesień, rzeżba L.Szczepanik" Scenariusz: M.Turek, oprawa plastyczna: M.Turek, E.Ochnio, 35 eksponatów. Ekspozycja: 14-28 VII w Zakładach Odzieżowych w Garwolinie. WOJ. SIERADZKIE Mu z e a S i e r a d z, Muzeum "Tkaniny i wycinanki Józef y Chaładaj" Scenariusz: E.Delida, oprawa plastyczna: Z.Fiszer, 49 eksponatów. Ekspozycja: 22 II-7 III. "Sztuka ludowa woj.sieradzkiego" Scenariusz: E.Delida, oprawa plastyczna: Z.Fiszer, ok.370 eksponatów, katalog. Ekspozycja: 5 VI-30 IX wystawa pokonkursowa. Współorganizator: Wydział Kultury i Sztuki UW w Sieradzu. "Sieradzka wycinanka ludowa" Scenariusz: E.Dclida, oprawa plastyczna: Z.Fiszer, 57 eksponatów. Ekspozycja: 16 XI-31 XII w Klubie ZNP w Sieradzu. "Stanisław Korpa malarz i rzeźbiarz sieradzki" Scenariusz: E.Delida, opracowanie plastyczne: Z.Fiszer, 62 eksponaty, katalog, folder. Ekspozycja: 5 VI (otwarcie) w Galerii Sztuki Biura Wystaw Artystycznych. Współorganizator: Wydział Kultury i Sztuki UW w Sieradzu. "Malarstwo i rzeźba Stanisława Korpy" Scenariusz: E.Delida, oprawa plastyczna: Z. Fiszer, 46 eksponatów, katalog. Ekspozycja: 6 VII-30 VIII w Muzeum Ziemi Wieluńskiej. WOJ. SKIERNIEWICKIE M u zea B l' Regionalne "Rzeźby Mieczysława Żeglińskiego" Scenariusz: Elżbieta Putyńska, oprawa plastyczna:Krystyna Radke. Ekspozycja: 5 VIII-U XI. "Rzeźba ludowa Czarnej Afryki" Scenariusz: Witold Nowosz, oprawa plastyczna: Jadwiga Wiklak. Ekspozycja: l XI-31 XII. L o w i c z, Muzeum - Oddział Muzeum Narodowegó w Warszawie "Sztuka ludowa w plakacie" Scenariusz i oprawa plastyczna: H.Świątkowski, 65 plakatów. Ekspozycja: 25 IV-6 VI. "Łowickie budownictwo ludowe w fotogramach" Scenariusz i oprawa plastyczna: H.Swiątkowski, 59 fotogramów, katalog. Ekspozycja: 7 VI-5 XII. Z e z i n y, Muzeum �304 Kronika WOJ. SUWALSKIE Muzea Augustó - Oddział Muzeum Okręgowego w Suwałkach "Kultura ludowa okolic Augustowa" Scenariusz i oprawa plastyczna: U.Gmachowska, P.Szacki, konsultacja naukowa: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, 145 eksponatów. Współorganizator: Towarzystwo Miłośników Ziemi Augustowskiej. W, Muzeum WOJ. SZCZECIŃSKIE Instytucje nie muzealne S z c z e c i n, Wojewódzki Dom Kultury "Wojewódzka wystawa plastycznej twórczości ludowej i amatorskiej" Scenariusz i konsultacja naukowa: H.Orska, E.Adamek-Nalewa, T.Kubiak, G.Reck, oprawa plastyczna: E.Osipowicz, Guido Reck. Ekspozycja: 30 XII 1976-10 I 1977 r., ok. 1000 eksponatów, katalog, plakat. Współorganizatorzy: Spółdzielcze Zrzeszenie Wytwórców Rękodzieła Ludowego i Artystycznego "Art-Region", Wojewódzka Rada Związków Zawodowych w Szczecinie. "Wystawa pokonkursowa rękodzieła ludowego i twórczości pamiątkarskiej" Scenriusz:H.Orska. oprawa plastyczna: B.Osipowicz, Guido Reck. Ekspozycja: 5-8 XII, katalog, plakat. Współorganizatorzy: Spółdzielcze Zrzeszenie Wytwórców Rękodzieła Artystycznego i Ludowego "Art Region", Wojewódzka Rada Związków Zawodowych w Szczecinie. WOJ. TARNOBRZESKIE Instytucje nie muzealne T a r n o b r z e g, Wojewódzki Dom Kultury "Wojewódzka wystawa sztuki ludowej" Scenariusz: J.Myjak, oprawa plastyczna: J.Myjak, T.Staszewski, H.Pilecka, Konsultacja naukowa: K.Ruszel, ok. 20 eksponatów, plakat. Ekspozycja: 15-30 V w Klubie MPiK. "Malarstwo nieprofesjonalne" Scenariusz: A.Kurzątkowska, oprawa plastyczna: T.Staszewski, ok 30 eksponatów, plakat. Ekspozycja: 5 XI 1976-15 I 1977 r. w Muzeum Okręgowym w Sandomierzu. Współorganizatorzy: Muzeum Okręgowe w Sandomierzu, Muzeum Etnograficzne w Warszawie. WOJ. TARNOWSKIE Muz ea B o c h n i a, Muzeum "Rzeźba Jana Kołodziejczyka z Pasierbca" Ekspozycja: 3-16 V, 47 rzeźb. "Egzotyka z daru dr Michała Czyźewicza" Ekspozycja 21 VII-15 X, ok. 155 eksponatów. T a r n ó w, Muzeum Okręgowe "Malowanki z Zalipia" Scenariusz: Anna Bartosz, konsultacja naukowa: Adam Bartosz, ok.70 eksponatów, folder i afisz w wersji polsko-węgierskiej. Ekspozycja: maj, Dom Kultury Zakładów Azotowych w Tarnowie, czerwiec: Kiskóros (Węgry), Miejski Dom Kultury; lipiec: Kecskemet; sierpień: Kalocsa; wrzesień: Szekesfehervar; �Kronika 305 październik: Sukoro. Współorganizatorzy: Tarnowskie Towarzystwo Przyjaciół Węgier, Wydział Kultury Urzędu Miejskiego w Tarnowie Instytucje nie muzealne B o c h n i a, Miejski Dom Kultury "Wystawa prac twórców ludowych malarstwo, rzeźba" Scenariusz: W. Kasprzyk, oprawa plastyczna: A. Dyląg, 50 eksponatów. Ekspozycja: 15-31 1. WOJ. TORUNSKIE Muz ea B r o d n i c a, Muzeum Regionalne "Polska tkanina ludowa dywany dwuosnowowe" Scenariusz: E. Kotlińska, 26 eksponatów. Ekspozycja: 2 XII 1976-15 II 1977 r. G r u d z i ą d z, Muzeum "Twórczość grudziądzkich rzeźbiarzy amatorów: Jana Gajdowskiego, Cezarego Kopika, Edwina Raszata" Oprawa plastyczna: J. Drozdowska, J. Mrotek, konsultacja naukowa: H. Mikułowska, 45 eksponatów. Ekspozycja: 21 IX-15 X. Współorganizatorzy: Wydział Kultury, Kultury Fizycznej i Turystyki U.M. w Grudziądzu. T o ruń, Muzeum Etnograficzne "Meble ludowe Polski Północnej" Scenariusz i oprawa plastyczna: A Błachowski, 130 eksponatów, plakat. Ekspozycja: 21-15 III. "Rzeźba Władysława Licy w 25-lecie twórczości" Scenariusz i oprawa plastyczna: H.Mikułowska, 45 eksponatów. Ekspozycja: 2 1-15 III. "Ceramika huculska" Scenariusz: J.Łukasiewicz, oprawa plastyczna: J. Pietrzyk, 175 eksponatów, folder. Ekspozycja: 21 IV-15 V. "Sztuka ludowa Mazowsza" Scenariusz: A.Błachowski, oprawa plastyczna: A.Błachowski, J.Strzelecka, 527 eksponatów, plakat. Ekspozycja: 4 VI-3 X. Współorganizator: Muzeum Mazowieckie w Płocku. "Plakat etnograficzny w Polsce" Scenariusz: T. Nemere, oprawa plastyczna: T. Nemere, E. Bajraszewska, 25 plakatów. Ekspozycja: 24-30 V. "Rękodzieło ludowe i artystyczne Spółdzielni "Rzut" w Toruniu" Scenariusz i oprawa plastyczna: pracownicy Sp-ni "Rzut", 192 eksponaty, plakat. Ekspozycja: 16-31 X. Współorganizator: Spółdzielnia "Rzut" w Toruniu. "Rosyjskie laki i koronki" Oprawa plastyczna: J.Strzelecka, ABłachowski, 139 eksponatów. Ekspozycja: 13-24 XI. Współorganizatorzy: TPPR Oddział w Toruniu, Dom Kultury Radzieckiej w Warszawie. "Dziecko w sztuce ludowej, twórczość ludowa dla dziecka Scenariusz: A.Błachowski, oprawa plastyczna: A.Błachowski, J.Strzelecka, 620 eksponatów, plakat, katalog, wystawa pokonkursowa. Ekspozycja: 15 XI 1965 r-15 II 1966 r. w Toruniu, 1 VI-18 VII w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie, 21 VII-19 X w Muzeum Etnograficznym w Krakowie. 20 - Lud LXII �306 Kron!ka "Plakaty muzeów etnograficznych w Polsce" Scenariusz i oprawa plastyczna: ABłachowski, 32 plakaty. Ekspozycja: 6- ':3 XIII w Uniwersytecie im. Mikołaja Kopernika w Toruniu. "Wieś polska w tkaninie dwuosnowej" Scenariusz: ABłachowski, oprawa plastyczna: A.Błachowski, AStrzelccka. 12 eksponatów. Ekspozycja: 9-13 VIII w Uniwersytecie im Mikołaja Kopernika w Toruniu. "Polska współczesna tkanina ludowa" Scenariusz: H. Mikułowska, 20 eksponatów. Ekspozycja: 12 1-20 II w Zakładowym Domu Kultury "Prząśniczka" w Toruniu. "Haft ludowy" Scenariusz: H.Mikułowska, oprawa plastyczna: J.Strzelecka, 30 eksponatów. Ekspozycja: 16 1-24 II w Klubie Oficerskim w Toruniu. "Rzeźbiarze ludowi województwa toruńskiego" Scenariusz: H.Mikułowska, oprawa plastyczna: plastyk Domu Kultury "Prząśniczka", 26 eksponatów. Ekspozycja: 16 IV-15 V w Zakładowym Domu Kultury "Prząśniczka" w Toruniu. "Dawna wieś polska w rzeźbie ludowej" Scenariusz: H.Mikułowska, oprawa plastyczna: plastyk Domu Kultury "Prząśniczka, 35 eksponatów. EJkspozycja: 9 VI-18 VIII w ZDK "Prząśniczka" w Toruniu. "Wielcy Polacy w rzeźbie ludowej" Scenariusz: ABłachowski, 130 eksponatów. Ekspozycja: 7 II-3l Vln w Muzeum Zamkowym w Kwidzyniu. 12 IV-28 X w Muzeum im. M.Kopernika we Fromborku. 1-31 XII w Muzeum Reg. w Radomsku; 21-2:3 XII w Muzeum w Elblągu. "Mikołaj Kopernik w rzeźbie ludowej" Scenariusz: ABłachowski, ok. 60 eksponatów. Ekspozycja: 2 1-8 III w Muzeum im. M. 'Kopernika we Fromborku; 28 V-l VIII w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu. "Elementy dekoracyjne wnętrza kujawskiego" Scenariusz oprawa plastyczna: H.Mikułowska, 18 eksponatów. Ekspozycja: 26 IV-5 V w Domu Zdrojowym w Ciechocinku. "Rzeźba ludowa województwa toruńskiego" Scenariusz: H.Mikułowska, oprawa plastyczna: J.Strzelecka, 32 eksponaty. Ekspozycja: 11 VII-3l XII w Muzeum PTTK w Golubiu-Dobrzyniu. "Kultura materialna Pałuk" Scenariusz i oprawa plastyczna: 1.Wronkowska, L Święch, 108 eksponatów. Ekspozycja: 17 VII-31 X w Muzeum Wykopalisk w Biskupinie Oddział Muz. Arch. w Warszawie. "Maria Curie-Skłodowska w rzeźbie ludowej" Scenariusz i oprawa plastyczna: A.Błachowski, 17 eksponatów. Ekspozycja: 6 XI-31 XII w Muzeum Marii Curie-Skłodowskiej w Warszawie. "Polska rzeźba ludowa ze zbiorów Muzeum Etnograficznego w Toruniu". Scenariusz: A.Błachowski, oprawa plastyczna: M.Nawroska, 35 eksponatów. Ekspozycja: 30 XI-23 XII w Miejsko-Gminnym Ośrodku Kultury w Kruszwicy. "Rzeźba ludowa" Scenariusz: W.Siemion, oprawa plastyczna: scenograf teatru im. Horzycy, 30 eksponatów. Ekspozycja: 3-5 IX w teatrze Wilama Horzycy w Toruniu. �;307 Krontka WOJ. W ALBRZYSKIE Muzea Wał b r z y c h, Muzeum Okręgowe "Budownictwo zrębowe na Dolnym Śląsku" Scenariusz: KJagieła, 44 plansze fotogr., 40 tablic rysunkowych, katalog. WOJ. WARSZAWSKIE Mu z ea 'W a r s z a w a. Państwowe Muzeum Etnograficzne "Malarstwo naiwne z RFN" Scenariusz: H.Olędzka, konsultacja naukowa: prof. Thomas Grochowiak, 66 ekssponatów, katalog, plakat. Ekspozycja: 20 XIII 1975 r.-9 II 1976 r. Współorganizator: Instytut d.s. Kontaktów z Zagranicą w Stuttgarcie. "Koronka łomżyńska" Scenariusz: J.Chętnikowa, ok. 250 eksponatów, wydano zestaw 8 kart pocztowych. Ekspozycja: 10-21 I. Współorganizator: Muzeum Okręgowe w Łomży. "Polski plakat o tematyce etnograficznej" Scenariusz: M.Parnowska, 55 eksponatów. Ekspozycja: 10 II-2 III. "Radzieckie wydawnictwa etnograficzne" Scenariusz: Z.JeŻ-Jarecka, konsultacja naukowa: J.K.Makulski, K.Pietkiewicz, ok. 150 obiektów. Ekspozycja: 20 II-5 III. "Ludowe skrzynie wianne" Scenariusz: P ..Szacki, 28 eksponatów. Ekspozycja: S III-1 IV. w PMA w Warszawie; 14 IV-l5 XI w Muzeum Okręgowym w Ostrołęce. "Ochrona zabytków budownictwa tradycyjnego w Belgii" Scenariusz: Marc Laenen, K.Bałabanow, T.Skarżyński, oprawa artystyczna: K.Burnatowicz, ok. 200 eksponatów, katalog, plakat. Ekspozycja: 9 III-18 IV. Współorganizator: Flamandzkie Muzeum na Wolnym Powietrzu w Bokrijk. "Fajans włocławski" Scenariusz: R.Hankowska, oprawa plastyczna: K.Burnatowicz, konsultacja naukowa: P.Szacki, ok. 200 eksponatów, plakat, katalog. Ekspozycja: 25 IV-24 V. Organizator: Muzeum Okręgowe we Włocławku. "Fotogramy filipińskie" - ze zbiorów Małgorzaty i Andrzeja Śniadowskich Scenariusz: B.Kohutnicka, 80 fotogramów. Ekspozycja: 8 IV-5 V. "Łukowski ośrodek rzeźby ludowej" Scenariusz: H.Olędzka, oprawa plastyczna: K.Burnatowicz, 118 eksponatów, katalog. Ekspozycja: 14 V-lO VI Współorganizator: Muzeum Regionalne w Łukowie. "Dziecko w sztuce ludowej - twórczość ludowa dla dziecka" Scenariusz: A.Błachowski, oprawa plastyczna: A.Błachowski, J.Strzelecka. ok. 550 eksponatów, katalog, plakat. Ekspozycja: 1 VI-IS VII, wystawa pokonkursowa. Współorganizatorzy: Ministerstwo Kultury i Sztuki - Departament Plastyki, Urząd Wojewódzki - Wydział Kultury i Sztuki w Toruniu, Stowarzyszenie Twórców Ludowych Zarząd Główny w Lublinie, Redakcja "Gromada-Rolnik Polski" w Warszawie, Muzeum Etnograficzne w Toruniu. "Maski meksykańskie" - z kolekcji Victora Jose Moya Scenariusz: T.Walendziak, oprawa plastyczna: K.Burnatowicz, konsultacja: Raul Cardiel Reyes, ok. 400 eksponatów, katalog, plakat. Ekspozycja: 15 VI15 VII. Wystawa objazdowa po krajach Europy. �308 Kron!ka "Kultura Indian terytorium Amazonii Republiki Wenezueli" Scenariusz: M.Frankowska, T.Walendziak, oprawa plastyczna: Cz.Łączka, ok. 450 eksponatów, katalog plakat. Ekspozycja: 31 VII-31 VIII. Współorganizatorzy: Ministerstwo Spraw Zagranicznych Republiki Wenezueli, Ministerstwo Kultury i Sztuki, Narodowa Rada dis Kultury Wenezueli "Ozdobne pieczywo ludowe w zbiorach Państwowego Muzeum Etnograficznego" Scenariusz: T.Ambrożewicz, oprawa plastyczna: Z.Sosnowski ok. 300 eksponatów, katalog, plakat. Ekspozycja: 4 X-15 XI. "Strój ludowy na Mazowszu" Scenariusz: G.Tkaczyk, 270 eksponatów, folder. Ekspozycja: 3 IX-20 X. W PME; 11 XI-31 XII w Muzeum Okr. w Białymstoku. Współorganizator: Komisja Kół Regionalnych PTTK. "Rumuńska sztuka naiwna" Scenariusz: Nicolae Ungureanu, konsultacja naukowa: H.Olędzka, 85 eksponatów, plakat i tekst powielony. Ekspozycja: 8 IX-6 X. Współorganizatorzy: Rada d.s. Kultury i Wychowania Socjalistycznego Socjalistycznej Republiki Rumunii. "Dar dla muzeum" Scenariusz: P.Szacki, ok. 220 eksponatów, katalog, plakat. Ekspozycja: 26 X (otwarcie). Współorganizator: Redakcja "Zielonego Sztandaru", która wspólnie z PMA prowadziła akcję zbierania zabytków. "Sztuka ludowa południowej Szwecji" Scenariusz: Barbro Astrand, Britta Hammar, Jon Gerber, konsultacja n<lukowa: P.Szacki, ok. 350 eksponatów, plakat, katalog w j. szwedzkim z polską wldadką. Ekspozycja: 10 XI 1976 r.-lO I 1977 r. Współorganizator: Kulturhistoriska Museet "Kulturen" w Lund. "Kolekcja dzwonków p. Ewy Śliwińskiej w zbiorach PME" Scenariusz: E.Słowińska, oprawa plastyczna: A.Łączka, ok. 200 eksponatów, tekst powielony. Ekspozycja: 21 XII 1976-16 I 1977 r. "Trony i insygnia wodzowskie dawnej Afryki" Scenariusz i oprawa plastyczna: J.Koziorowska, ok. 70 eksponatów, tekst powielony Ekspozycja: 23 1-29 II w Muzeum w Rnciborzu, 3 II-30 IV w Muzeum Okręgowym w Bielsku-Białej; 15 V-S VI w Muzeum w Prudniku; 10 VI11 VII w Muzeum w Zabrzu; 21 VII-:31 VIII w Muzeum Okręgowym we Włocławku. "Polska kultura ludowa piękno w życiu codziennym" Scenariusz i oprawa plastyczna: U.Gmachowska, konsultacja naukowa: Fr.Midura, ok. 140 eksponatów. Ekspozycja: maj (lO dni) w Mielcu, Centrum Kultury Robotniczej. Współorganizator: Dział Gospodarki Podstawowej i Rzemiosł. "Ludowe malarstwo na szkle" Scenariusz i oprawa plastyczna: A.Kurzątkowska, konsultacja naukowa: H. Olędzka, 32 eksponaty. Ekspozycja: 15 V-15 VI w Muzeum Regionalnym w Sochaczewie "Polskie stroje ludowe" Scenariusz: B.Kaznowska, oprawa plastyczna: M.Pol, E.Piskorz, ok. 300 eksponatów, katalog, plakat. Ekspozycja: 21 VII-26 IX w. Muzeum Okręgowym w Radomiu. "Malarst"vo nieprofesjonalne" naukowa: Scenariusz oprawa plastyczna: A.Kurzątkowska, konsultacja J.K.Makulski, 18 eksponatów. Ekspozycja: 29 X-31 XII w Muzeum Regionalnym w Sochaczewie. �309 Kronika "Malarstwo naiwne" Scenariusz oprawa plastyczna: A.Kurzątkowska, konsultacja naukowa: J.K.Makulski, 37 eksponatów, tekst powielony. Ekspozycja 4 XI-31 XII w Muzeum Regionalnym w Sandomierzu. "Rzeźba Bronisława Chojęty" Scenariusz: H.Olędzka, konsultacja naukowa: A.Kuczyńska-Iracka, ok. 50 eksponatów, folder. Ekspozycja: 5-25 V w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięlmych w Warszawie. Współorganizator: "Cepelia". "Współczesna rzeźba ludowa" Scenariusz i oprawa plastyczna: H.Raczyńska, ok. 40 eksponatów. Ekspozycja 28-29 VI w Towarzystwie Krzewienia Kultury Świeckiej w Warszawie. "Indonezja" Scenariusz: Z.Filarski, oprawa plastyczna: Z.Filarski, J.Kasza, ok. 30 eksponatów. Ekspozycja: Wojewódzka Biblioteka Pedagogiczna w Warszawie. Otwarcie: 23 XI. "Oceania" Scenariusz: T. Walendziak, ok. 30 eksponatów. Ekspozycja: 5 IV-15 VII w Wojewódzkiej Bibliotece Pedagogicznej w Warszawie. "Azja" Scenariusz: Z.Filarski, ok. 30 eksponatów. Ekspozycja: 16 VII-30 IX w Wojewódzkiej Bibliotece Pedagogicznej w Warszawie. "Polska ceramika ludowa" Scenariusz i oprawa plastyczna: P.Szacki, 240 eksponatów, plakat i folder w języku szwedzkim. Ekspozycja: 11 IX 1975-14 II 1976 r. w Kulturhistoriska Museet "Kulturen" w Lund (Szwecja). Ekspozycja: 21 III-15 V w Muzeum Miejskim w Varbergu (Szwecja), 20 V-30 VI w Muzeum Miejskim w Jonk6ping (Szwecja). "Ludowa tkanina dwuosnowowa" Scenariusz i oprawa plastyczna: B.Kaznowska, ok. 50 eksponatów, plakat i katalog w języku szwedzkim. Ekspozycja: 10 X-lO XI w R6hsska Konstlojdmuseet w G6teborgu (Szwecja). "XXX lat polskiej sztuki ludowej" Scenariusz: ILOlędzka, oprawa plastyczna: pracownicy Neprajzi Muzeum i Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, konsultacja naukowa: J.K.Makulski, ok. 800 eksponatów, plakat i katalog w języku węgierskim. Ekspozycja: 8 X-25 XI w Neprajzi Muzeum w Budapeszcie (Węgry). "Polska współczesna sztuka ludowa" Scenariusz: T.Skarżyński, konsultacja naukowa: J.K.Makulski, ok. 400 eksponatów, plakat. Ekspozycja: 28 X-15 XII w Muzeum Etnografii Narodów ZSRR w Leningradzie (ZSSR). War s z a wa, Towarzystwo Miłośników Ziemi Żywieckiej - Oddział w Warszawie "Kwiaciorki" żywieckie" Ekspozycja 10 XII w Warszawie w Domu Chłopa. Współorganizatorzy: Ogólnokrajowa Spółdzielnia Turystyczna "Gromada", Muzeum w Żywcu. "Rzeźba ludowa rodziny Ficoniów" Ekspozycja: 10 XII w Warszawie w Domu Chłopa. Współorganizatorzy: Ogólnokrajowa Spółdzielnia Turystyczna "Gromada", Muzeum w Żywcu. WOJ. WLOCLAWSKIE Instytucje W ł o c ł a wek, nie muzealne Klub Międzynarodowej Książki Prasy �310 Kronika Scenariusz 5 XII 1976 w Toruniu. "Konkurs Ekspozycja: "Wystawa rękodzieła ludowego" i oprawa plastyczna: J.Nowierski, ok. 70 eksponatów. Ekspozycja: r.-lO I 1977 r. Współorganizatorzy: Spółdzielnia Pracy RLiA "Rzut" Spółdzielnia "Sztuka Kujawska". i wystawa na haft ludowy z terenu woj. włocławskiego". grudzień. Współorganizator: Wydział Kultury U.W. we Włocławku. WOJ. WROCŁAWSKIE Muzea W r o c ł a w, Muzeum Etnograficzne - Oddział Muzeum Narodowego "Ule figuralne" Scenariusz: E.Jęczalik, oprawa plastyczna: L.Mieczkowska. 23 eksponaty, katalog, wystawa pokonkursowa. Ekspozycja: 3 IX-lO X w Ogrodzie Botanicznym we Wrocławiu. Współorganizator: Ministerstwo Kultury i Sztuki - Departament Plastyki. "Szopki na Dolnym Śląsku" Scenariusz: M.Gołubkow, 27 eksponatów, katalog. Ekspozycja: 16 XI 1976 r.9 I 1977 r. WOJ. ZAMOJSKIE Muzea To m a s z ó w L u b e l s k i, Muzeum Regionalne "Sztuka ludowa woj. zamojskiego" Scenariusz: C. Wrębi ak, oprawa plastyczna: Z.Waliwender. 158 eksponatów. Wystawa pokonkursowa. Ekspozycja: 2 XII 1965 r.-~l I 1966 r. "Malarstwo ludowe Weroniki Ratyny" Scenariusz: Z.Switka, oprawa plastyczna: C.Wrębiak, 24 eksponaty. Ekspozycja: 10 IX-30 X. Z a m ość, Muzeum Okręgowe "Współczesna rzeźba ludowa Zamojszczyzny" Scenariusz i oprawa plastyczna: R.Kowalicka, konsultacja naukowa: M.Lorentz, 68 eksponatów, plakat. Ekspozycja: 25 VI-5 VII. "Sztuka ludowa Zamojszcz.yzny" Scena'riusz: M.Lorentz, oprawa plastyczna: R.Kowalicka, 80 eksponatów, plakat. Ekspozycja: 16 VIII-16 IX. WOJ. ZIELONOaORSKIE Muzea Z i e lon a G 6 r a, Muzeum Ziemi Lubuskiej "Stroje zespołów folklorystycznych" Scenariusz: B.Kołodziejska, 14 kompletów strojów. Ekspozycja: 14, 19 IX. "Rzeźba ludowa Ziemi Lubuskiej" Scenariusz: B.Kołodziejska, 80 eksponatów. Ekspozycja: 26 IX 1976-30 I 1977 r. "Lu buska rzeźba ludowa" Scenariusz: B.Kołodziejska, oprawa plastyczna: I.Bierwiaczonek, 50 eksponatów. Ekspozycja: 28 V-lO VI. "Sztuka ludowa Ziemi Lubuskiej" Scenariusz: B.Kołodziejska, oprawa plastyczna: B.Cajdler-Gruszkiewicz, 400 eksnatów. Ekspozycja: 11 IV-3 V. Z materiałów ODilE opracowała Teresa Zakrzewska � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/239c43540e93d949322b08bd2cf3d042.pdf 7aec9bca871f17f286abead3e7d9ea37 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1777 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1979 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1646 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1979 t.63 Description An account of the resource LUD 1979 t.63, s.356-425 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text IV. KRONIKA Lud, t. 63, 1979 aO-IJEel'E PROF. DRA WASI LA .MARINOWA W dll1J~uIti grudln'ia 1977 Ir. w IlnstJ'ltucie Etnogirafiem1ym i Muz,eum Etnogmficzonym Bułgan,kJiej Ak.ademi.i Na.uk w Sofii luroczy.stą akadernaą obcho.dzono 06liemdzieSlięciolec:ie emerY'towaiIlego IfIDof. dra Wasila -MalriJnowa, z,asłuŻJooego .bułgar-sk'iego u-cwnego i etlllogif<afa,od 'roku 1945 pru'cująJcego w Muzeum Etnografkwym w Sofii. Wasil1 MarritnQw oraz 'Prof. dr CM'sto WakarelSJki są twóroami 'o-beon:egQmuzeum, a ,iJohpralcom i .staranl~om -muzeum Ziawdzięcza :ugromadzA:miewiękS'wści zbtiorów. Jak wiadomo, budynek ,muzealny uległ 7Jn,iszczeniu -podiczas II wojny świ,atowej li kolekcję tTzeba było gwmad7Jić prawie (Ja ll1'owa. Pro-f. Marilll<l'w, n-iestrudzony t'erenoWfiec, pl'owadZJił bada'l1!ia etnograficZJne w Dobrudży iJnteveSlują'c_Isię Ga,gau:uami, a także badał w rejonie Pir;1nJu grupę pasteTską Ka-f<aka,cZJall1ów ii na ·ten- -temat, jak i lJ1Ja-wide innych, opublikował sporo pra,c w Bul-galrili OIr-aZz'a g'fIanicą. P'odsumow,anliem 'Pr,ac I() gOSlpodarce pas tersK,iej i wyslOrk'ogóI1skimwypasi-eowiiec IIlIaha-Lach śI'odrkowego Bałkanu był aI'tykuł Die almenwirtschaftliche Schafhaltung im zentralen Balkangebirge z,amieszczony w Viehwirtschaft und Hirtenkultur, Budape.s-zt 1969 (15-. 357 - 377). Stpecja1il1i-ec-enionymi pozy,cjami ISą opflalcowa'nia na temat form pługów bułgalrsklich, a specjalnie pługów z tel'elilów górzystY'ch, il1Jadktórym ,to zagadnien,i-em ,praicow.ał próf. Malrmow w rtere-rue w lataloh 1938 - 1963. Wynikli 'swyoh badań il1Jad:pokrewn)'m na.rzędzi-em rolni'czym, I1adł-almili ,gór BułgariJi, publikował w 1957 rr. Również ilIl'teresował się 'pracami śrooowisk e-tJil-ogr,aficzny«Jhn'a Węgrzooh i w PcLsce, zami,es'Ziozając w buł,galJ:1sk.iroh cza,~pts:mach 'etnogirafkznyoh li'cZJne r,ecenzje z publik-acjli emograficzny,ch wyda,nj'C'h w tyoh kraja'ch. Akademię ZJRgatilIprof. dr HadŻli:nik(Jło-w, dyr. Insrty-tU'tu i Muzeum, 'p(JdnoS'ząc zasługi jul::li.]'a-tana po.]u buhgarS'kii,ej etnografii J Imuzeali!1Jirciw-a,pod-kreślając rówmeż jego Zialsługi dydaktyczne w klSztał'cenilu młodych kadr bułgamk'ieh mu:uool-ogów. Doe. dr Maa-ia Velevia w ,kirótkiim refer-ade 'ilJakir,eśłił,asylwetkę jubil-a,ta li omówHa jeg(J dZJiJałaLno'śćil1JapoLu oś Wfi<a ty J .etnlograiii, j-ak rÓWlilrież,poosumowała do['-cOOk naukowy. W UiZJl1ail1Jiu zasł'ug, j ubila,t za,stał udekorowany order-em CyTy11a i MetiQdego. 1 Zyczeni.a proof. Mal'liJnl()!WIOw:i zm-żył 'PTZedsiaWlirciel Karakacza:nów, wręczając piękną laskę p<asWrską; lfówiJ1ieź z daromi p<rzyibył delegat li Razgfradu z Dobrudży. Zebrani kOlledzy, uCz.r:l1iJowie i gośde,z1ożyli ży'c'Ziel1lia.Z Polskii brał udzi,ał w U'roczystliooci dJr K:I1z)'lSrz:tof Wolski, 1ctóry od piI"zeszło dwudziestu lalt ,poz06l1.awałw konbktach n-arukowY'Oh z jubli,latem. Prof. Manill10w podziiękoW1ał władzom, zebranym, kolegom i młodszym kadrom muzealil1Ji'ctwa bułgarskiego, specj'alnlie podkreślając �357 Kronika zawsze pełen życzliwośms·tosunek do swej osoby li do SlWyc<hprac, 2'Jaśna 2lakońc7Jenie Uil:Qcz)"S'tościobecni jesLJCzeraz grot'U'1owali; ś.'CiJskającdłQń czcigodlruegJOjubilata. Krzysztof Wolski X MIĘDZYNAiRODOWY KONGREIS NAUK ANTROPOLOGICZNYCH I ETNOLOGIC~NYCH (X ICAES), NEW DELHI 10 - 16/21 GRUDNIA 1978 T. D?Jies>iątyz kolei kOil1.'@'·es, ICAES był drug)inn, kJtóry odbył ~Siięw ,kraju azjatyckim, a pierwszym roiI'ganizrowall1y.mpr2'Jez pańs·two zaliicw.jące się do ,kiI'ajów trzeciego świa,ta,rQlzwijającychSiię. Z PQlpxzec1mjącyC'h go kongresów 5 ,odbyło się w EuropiezaC'hoofl1,iej (LOil1.dylIl1934, Kopenhaga 1938, Bruksela 1948, Wdedeń 1952, Paryż 1960) dwa w 8ta[]jalch Zj,edll1oczol\'1)"ch ,AP (F'iJ;adeliliJa 1956, Chlicago 1973), j'eden w Związku Radzieckiim (Moskwa 1964) li jed,en w JapOll1Jii(Toklio 1968). Jubiłeuszowy dziesiąIty kiong)res zost.ał :zJolrga1niZJowany przez irrn:lyj.SikiKomitet Namdowy ICAES, któremu przewodni<czył prof. A. Aiyappan z Uniwersytetu w M,adr'a'Sii'e, lelcz głównym 'olrganimotorem był prof. L. P. Vid)"arthii z ul!1JiwersJ'lt.etuw Roalnchd, prow. Bilhar 1. KC1I1g)resten zasł·uguje rlIiewą,tpliwie .rua szerS2'Je []J<lświetlenie i omówjenli,e jegQ roli naobOC'TlY'ffi etapie il"ozwoju iI1auk antlropologi,cmych, nawiąZ'Ujące do ,ogło,sZlOI1yoh daWll1iej pubbkacjli o konwes.a,ch w Moskwie. i Tokio, a wcześniej w ParyŻJU2. Z.adaniem tego S'pPaWlozd:alll<iJa będzi'e jednak tylko plrzedsl1;aWliel!1Jie zwięz- . łE·j informa'cjli o joego'ptrogxamiie, orgalllim'cj1i i 'p'T'Ziebieg)u. Właś'ciwy 'k'ongres ·obtradował w 's,tolicy 1lI1dtiti,New Del;hIi, w druaJch od 10 do 16 ~r'lidnia, po czym odbyło stię w il'óż,ny\ch'li:ll'iwet['Syieckich IIDLa:stadl looii 17 sesji 'PcśWlię~~O[J,oyoh wybrm\ym, złożoltlym prr'oblemom a;n1Jropolo.gii l),po!'ecZlrlej (15) lub Jiizycmej (2). Selsje o'bradowały w dltliliaC'h19 - 21 !!)rud;n'ia. Uczestnliczyło w nich przeCliętnie po kilkadziesiąt osób i miały one hardziej Tobaczy eharak,ter I11liżposli·edzen:i,akongresowe. 1 Antropologia (fizyczna i kulturowa) jest wykladana na 19 uniwersytetach indyjskich. Jako per wszy otworzył studia w zakresie antropologii uniwersytet w Kalkucie w 1920 r., a po nim dopiero w 1945 r. uniwersytet w Madrasie i w 1947 r. uniwersytet w N. Delhi.. Czołowi przedstawiciele antropologii indyjskiej studiowali na ogół w W. Brytanii lub Stanach Zj. Kadra nauczająca w uniwersytetach liczyła w 1978 r. około 120 osób, lecz profesorów mniej niż 10. Istnieją nadto placówki badawcze powiązane programowo z niektórymi uniwersytetami. Najwi<;kszą i najpoważniejszą instytucją badawczą w dziedzinie an~ropologii jest Anthropological Survey of India, utworzony w 1945 r., a wi<;c na krótko przed uzyskaniem przez Indie niepodległości. Instytucja ta stanowi odrębny wydział w Ministerstwie Szkolnictwa centralnego rządu Indii i zatrudnia okolo 200 pracowników badawczych w różnych oddziałach i regionalnych stacjach badawczych. Zakresem badań obejmuje wszelkie współczesne działy antropologii fizycznej i kulturowej. . 'O poprzednich kongresach ICAES ukazały się 2 publikacje w "Ludzie" i 3 w "Etnografii Polskiej": R. Stopa, Sprau:ozdanie z udziału w V Kongresie Nauk Antropologicznych i Etnologicznych w Filadelfii w dniach 1 - 9 VIlI 1956, "Lud" t. XLV: 1960, s. 485 - 494; J. Gajek, VI Kong"es Mi~dzynarodowej Unii Nauk Antropologicznych i Etnologicznych w Paryżu, "Lud", t. XLVIII: 1963, s. 34 - 54; A. Kutrzeba-pojnarowa, VIl Mi~dzynarodowy Kongres Nauk Antropologicznych i Etnologicznych w Moskwie, 3 - 10 VIIl 1964, "Etnografia Polska", t. IX: 1965, s. 185 - 198; W. Dynowski. Etnologia japońska. Jej obraz na VIII ·Mi~dzyna1'odowym Kongresie Nauk AntropOlogicznych i Etnologicznych w Tokio, "Etnografia Polska", t. XIV: 1970, z. l, s. 103- 122; B. Kopczyńska-JawOrska, IX ICAES, Chicago, "Etnografia Polska", t. XVIII: 1974. z. l, s. 240 - 244. �358 Kronika Problem przewodni kongresu to antr·opologia w<:lbec wymagań rozwoju. Poj~cie irozwoju roZóumianQ przy tym szeroko, obejmując nlim i rozwój .cywillizacyjny, i społeczny. Probl€tl11 ten, tak istotny zwla.-sZ!czadla krajów trz'eciego świata, uwidacznial się dość wyraźnie w 'Obradach k'ongres'U. Poświęc'ona mu z'O's'tata sesja plena~'na, która obmdowaŁa 10 i 11 ga-udnia na 6 posied:oc:ruia-ch(posi'edzenj'e. otwierające,p'O<5tie<iz.endJapoświęoone Azji, Afryc,e, Amery,ce Łacińskiej j krajom IfOZwUniętym Oiraz p'osiedz.enie ~przed's.tawiające wnioski). Nawliązywano do głównego pl'oblemu na różnych posiedzeniach poświęc'ony'ch Z!agadnli.eniomsz'czególo'wym, w tym na obfitującY'ch w dyskusje z.ebrarniach na t,emat perspektyw antropoj,ogii. Pr(Jblematyka kongres'..! byl'a w ,j'stoci-e ba;rdzo :rozlegla. Zgodni,c z pr,zyg'C1to'wanym wcześ.rlliej planem, który zos'tal z m'ałymi zmIanami wykonany, w dziale antropologii f.izycZ!nej obr.adowaino 'nad 17 piroblemami (przeważnie z zak,wsu biolog)ii i fizjolog1i czł'owieka), w dZ!iale antropol'ogii s;połecZinej li ku1tul'owej mad 23, prehist,oIlii - 10 (Jraz hl1lgwistYNi - 9. Ogólem ,odbyło się blisko 120 pOl:Jicdzcń sesyjnych, sympozjów i zebifań komisji. Obmdy odbywały s·ię w zna'komi,oic do takich celów przygotowanym gmachu Vigyan BhaVlan,posi,adającym (Jdpowiooilllią ilość sal, gabinetów li pomieszczeń rek<rea,cyjny'ch. POSJiedzenia odbywaly Slię ;z;a,sadniczo w 2 seri'a'ch: godz. 9 - 12 Oiraz 14 - 17, a wyjątkowo w g(Jdz. 17.30 - 19.30 miały miejscepoIsiedzenia komis,ji IU!b zesp<Jłów 'l'oboczy'ch. Ponadto w głóWil1ej sali wyświetlan-o od 12 d<J 15 ga-udni-a li·czne fi1my etnograficzne. UcZ!estnJiozyŁo w kQlIl;gr·esie, z·gooil1ti.ez wyd rU1k(Jlwanynn, lecz niepel;nym wykazem, około 1600 os·ób z 68 kra·jów, a więc znacmie mn~ej niż Iprzed 5 laty w Chicago i rrmi'ej niż w 1,964 r. w Moskwi,e. Zg~osWl1JOr:()na.d800 referatów, niemal 'tyle, co w Moskwie 3. Dominowali liczebnie Hindus~, którzy stanowi1Ji nlie-mal połowę o,f,icja.j;I1~e zgłooZ<Jnyeh delegatów, Inlie IJcząc pojawiający'ch się na obr.aoda,ch innych osób, głóWll1lies,tudell'tów z Delhi. Zapewne na żadnym z d(Jtyohczas(JwyClh kongir€'sów trrzec.<i. świa't nie był I1eprez.E·ntowany mk liicznie, j'ak w Delhi, C'hoć ,z więkSJZOŚd 'tych !cr'ajów pojawili się baroZ(J nieJi.cznli dele~aai lub nae było ~ch wc,ale. Z wymienionych we wspomnianym wyk'a:zlie 1567 delegatów (bez Związ1ku Radzieckiego) 763 stanowili obywatele Ind i-i, 145 Iffiiesrzkańocylinil1Ycl1k:lrajów Azji (w tym 57 Japonii), 34 Ameryki Łacińskiej, 33 AfrYNi, 37 Australii oj Oceanii (w ,tym 31 z slamej Aust,ralili d 3 z Nowej Zelandioi). Jak zwykle Uczna byl,a de1oeg,a'cjaSrtanów ZjednOicZ!onych, ,złożona z 254 osób, ń,ie>oomniej osób 1JicLlyły'Wszys!tkie IraZiem delega'cje eUlf(Jpejsklie (bez ZSRR), bo 247. Ze Związku RadZJieckliego przybyło około 40 de1oegatów, z F·raneji 48, z RFN 34, z W. Brytanii 32, z Jugosławii 22, z ·Polski więcej niź 104, z innych krajów soejalilStyczn'yCih'po k-ilka osób, O!1aZ46 z Kan,ady, 11 z Meksyku, 14 z IZ!fael.a, 13 z Mal.ajzji, 11 z Nepa'lu, tylko .po 1 z Pakistanu i 'I'ąmcj~, 11 z Nigerii, z 5 li1nny'ch krajów af'rykJańslkuoh ,po l tylko oSJOibied·M.s • W 3 tomach abstraktów dostarczonych uczestnikom znalazły się streszczenia 2167 referatów i komunikatów; większość z nich była przeznaczona na sesje poplenarne. , Polscy uczestnicy Kongresu nie stanowili jednolicie zorganizowanej grupy. Było wśród nich 5 etnografów, l antropolog, kilku fizjologów, l archeolog i l socjolog. OfiCjalnymi delegatami Polskiego Komitetu Narodowego IUAES byli prof. J. Burszta i prof. T. Dzierżykraj-Rogalski. Prezes PTL doc. B. Kopczyńska-Jaworska została delegowana na Kongres przez Uniwersytet Łódzki, zaś sekretarz gen. PTL doc. E. Pietraszek przez Uniwersytet Wrocławski. Dr K. Wolski z Muzeum Etnograficznego w Krakowie przybył jako delegat ICOM-u, zaś dr J. Kamocki z tegoż muzeum przybył na obrady w Delhi w trakcie swego dłuższego pobytu badawczego w Indiach północnych i Nepalu . • Najpełniejsza była, podobnie jak na poprzednich kongresach, reprezentacja Ameryki Północnej, natomiast z krajów europejskich zabrakło w Delhi przedstawicieli Bułgarii i Irlan- �Kronika 359 N:ajwic;cej referatów rz,głosiE gO'ipoidarrrz,e,okloło 330, a więc mniej więcej 40% wszystkich, drugie mliej.s'ce zJajc;li prZledsitawiJCiele Stanów ZjedtrJ;ocZlcnychzgłaszając ich ponad 100. Z pollskiejsltwny zgłoszono na kongres 5 referatów, w tYlm tylko jeden z zakresu etnolgraf,ii (J. Bur'szta),a 'pon1adto 2 'refelraty przeds1taWlirono na SE:sji pośwlięClolaejspołec=,(~j antror;ologiiehłorpsiwla (Lucknow, 20 XII). DZJięki Hcznej reprezernta'cjli indyjskiej .refmaty z krajów ,j;rze'Ciego śWli!ata !sltanowiły po raz pr,erwszy ponad ,połowę ,referraltów 'rz,głoszonylchma kongJres. Ujawniła silę w Delhi pelnown'i,e hczehna zwła!sZlcza dominla'cja ant,ropolo'gii wywodzącej siC; z tnadycji Llnglosaskiej,:::o której zalicza się też antropologia i etnologia indyjska. Wplywała na to sama hczba uCZJeslników, która obejmowała ponad 360 osób z USA, Kamady, Wielkiej Brytail1Jitii AlusItraLiIioraz ponad 760 z Indii, co razom slanowiło aż 70%. Wyróżniała się jednak :r'Ówrui·eżetnogrlaHa radziecka, której przeds,tawiciele przybyli z wyjątko'wo zwarrtym rz,espołem ref,e;ratów. Przedstawili ich 42 ·na 20 r;osliodZlcni:alch,poświęcając najwic;cej uwagi zagadnieniom procesów integracjietnlicznej (10 referatów), teorii rozwoju społecznego, a także nomadyzmu (8 reforatów). Na posli'edzelniu pośwlięeony;m malrksizmowi ,i meo'ewolucjonizmow:i zwróciło też uwagę balrdZlO dobrrz,e przy'gotoWlaine wy'stą,pienlie del'egatki NRD. Nie mogąc dokonać sZlczegółowej charakterystyki obrlad kongreslu, autor niniejszego sprawozdall1lia .może 'PrZledstawić tylko nieeo wła'sny,ch spostrzeżeń i impl esji z posliedzcń, w których uczestniczył. A więc na sesji plena'rnej 'zwracała m. in. uwa,gę dyskusja lila tema't ,ilSltotyrozwoju ODaz 'P'o9tulaty tworzenia modeli rozwoju adekwa,tnych do walrul1Jków lirotrZleb konkretnych klrajów, a nie przenoszenia ich zwlasZicza z klrajów wysok,o rozwiniętych AJmeryki Półnoonej ozy Europy. Podnoszono potrzebę dok'Olnywalni:a "dekolonliz,a'cji umysłowej", aby wyzwolić uczony'ch Itrzeaieigo świa;t,a ze sposobów czy Is'ahematów myśIen!ia na'rzuconyehim w epoce kolonialnej (O. Okodij.i, Nigeria). Wskalzywan10 na konlieozność dokładnego Iprecyzowania celów rozwoju, jak i jego przedmiotów, a więc d'Olkł'adnego określalnlia tego, eo i jak 'ma być Zimi'eniane li rozwij.am,e. Mówtiomoo potrzebie selektywilej alsymilacji WZlOfÓWzcwnętrrz,ny,ch w lstosunku do ork'reślonylch '~ultur ze wz,ględu na slillne, nii,eraz bezwz'ględne, uwaruTI!kowcvnia ,rozwoju ok,reślonyc1h kultur. (E. Eames, st. Zj.). Powra'carno mas'esj!i pIena'nnej kilkakrotnie do problemu grani.c pr:zeobmżeń, ilia które sobie Imożma w konkretrnych walrumrk'a0h pozwolić, oraz swoist,ego dawkowanlia l1ozwoju ("how rmuah deveIopme:nt is allowed", jak zanotowałem z wypoWliedzi S. N. EJLsem!stadt'a,S,t. Zj.), a rówrnocześnLe uwalnli:ania się od konserwatywnych czy reak,cyjny,oh rreż'imów poliiJtycznyeh. Zwrla!cano uw<:tlgę na nliewłaściwość przyjmowania jednokli'el1unkowego rozwoju poprzez industf'iaEza'cję. Etnologowie bywają pważall1liro "rlodzaj technokratów pl1odukujący,ch postęp" w klr,ajaleh ,sl,abo rozwinięty'ch, lecz bardZJo rZJ<lidkoudaje się im ZJllaleźć i wskazać do wdl'ożen:ia właś'oi'we kliienunrktii środki ,rozwoju. Prra'cując na rzecz dii (nie wymienionych w oficjalnym spisie). Z Azji nie przybyli delegaci okolo polowy państw, w tym Birmy, Cejlonu i Pakistanu, Afganistanu, Chin, Korei i niemal wszystkich państw arabskich. Afrykę reprezentowało tylko 10 państw na 43, Amerykę Łacińską 8 na około 30 (pomijając mikroorganizmy państwowe). W 1956 r. w Filadelfii i 4 lata później w Paryżu nie było jednak jeszcze przedstawicieli prawie źadnego z b. krajów kolonialnych. i dopiero od VII Kongresu w Moskwie udział ich stał się widoczny i znaczący. W Delhi wśród uczestników z krajów trzeciego świata znaleźli się też mieszkający tam Europejczycy i Amerykanie, a co najmniej 4 z tych państw znalazło się tylko dzięki nim formalnie wśród uczestniczących w X ICAES (Afganistan, Pakistan, Singapur, Kenia oraz Papua i W. Salomona). Zdarzali się też Azjaci i Afrykanie wśród uczestników z krajów europejskich i Ameryki Pn. �360 Kronika rozwoju powinni ,c,iągle zWlfa'cać ,9zcz,ególną uwagę na to, czym są w istocie kookretne kultury 'i jak 'rzeczywliśde żyją konkr,etne społeczeństwa (L. LomnLtz, Meksyk). Wypowi'cdzi tegjo rodzajuspotyklały 'się z ożywioną aprobatą i okl'ask,amli. O możliiwoślciach anltropologii w przek'Sztakanru na'Szego świat:a dyskutowano też żywo na lli'cznie obsadzony'ch pos,i,edzenia,ch, poświę,conych przy,szłośoi anitropologii oraz poglądolm młodych antropologów na przyszłość i'ch dys'cypliny i kul,tur ludzkioh. Niektórzy wspominali ze smętkliem, że all1bropoliogjowieto prol€'tariusrre naukli, z którymi wieltcy i możmi tego świ:ata !llli:ebardzo 'ohcą slię hczyć. Z aprobatą spotkało 'Się S1twdeDdzeniejednego z delegatów lindyjskich, że tak jak Marks postawił problem, iż ris,toine jest dokona:J:lliezmiany zalstanego świlat,a, tak my mamy przed slubą probIem, jak tej zmiany dokonać. Nie można przeprowadzać rewolucji według dogmaltycznyoh s,chelmatów. Na sesji poświęconej przY'SlZloś,ciantropologLi bardZlO znamienne było wystąpriell1lieprof. OondomJnals (,F1ralt1!cj,a), który 7lajął m. lin. s'tanowisko wobec opiruii o kryzysie antropologii. Bodkr,eślił łiczme nieporoZlumi,cnJia i trudności wynikające z rozległoś'ci ,całej antropologii, na którą skł,ada się dorobek wielu samodzielnych dyslcyplrin, od biologii i fiLzjologLipoprrL'lezpsychologię, demografii'ę do ekonomiJi, językoznawstwa i folklorystyki. KuHUlry 'ulegają skOlmphk'owaniu i skompl'ikowaniu też ulega lich pOZJnawanie na skutek rozwoju środków ,ma's,owej komun:ika,cji i przekazu i ,coraz szybszą wymianę ,treści. JedC1Il z przedstawicie1'i Afryki wypowiedział przyjęte z pewną aprobatą zdalnie, iż widoczny je:>t kryzys arntI'opologii jako nauki o luda,ch prymitywnych, ale an,trO'pologia is'inlieć może i będzie tak długo, jak długo będme istnieć TodL'lajludzki. Wypowuadając 'Się na tej samej sesji, przewodniczący d elelg!acji radzi'eckiej prof. Bromlej przypomniał swe 'stan{)wi'sko, że nie ludzkość jako taka, lecz specy:fliozne ugrupowania społeczne, obnosy są pTzedmio~,em zainteresowań badaw,ezy,ch etnografii, jak ma to miejs'ce w Związku Radzieckim. W związku z tym ltiezbędne jest prowadzen,i'e odpowiednio teo'retycznie i metodologiczne ustawiony'ch badań empli,rycznych, tOT'enowyoh, m. in. przy współpra'cy z socjologią. Zabii.erają'c głos już nla Izak1oń'czeniekongresu jego przewodniczący _prof. Aiyappan podk1reślił, iż sam odezuwa troskę przyszłość a:ntTopologi,i, lecz I,iczy na to, że jej integralność nie zostanie n,aI'uszona. "Duchy Tylora, Haddena i Boasa byłyby w niebie baI'dw nh~sZlczęśliwe, gdyby miał się udać zamysl niektórych alntT'opolo·gów,by 'antropologię pokawałkować" 6. Wylonlił się też problem zmilany struktury władzy wmiędzynarodowy,ch organiza'cjach antropologicznych na ko['zyść większego udziału przedstawlioieli t,rzeciegoświata. Odpowiadając n,a postula't ZJgłQlszony,jak 'się zdaje, przez jednego z delegatów japoń.sklioh, Sol Tax stwierdzil, że ",alntI'opol'ogoW'ie"tanowią 'spoleczmość, w k,tórej niklt nie chce na1rzUicać'swego punktu Wlidzenia i'nnym" li te obecn'i plrzedsŁawiciele władz ICAESgotowi s'ą us,tąpić miejs'ca innym, którzy zost,aną na i,ch miejsce wybralt1li. " Na zebraniu dyskusyjnym mlody,ch antr'opo}ogów odezwały się ponownie glosy o domlinacjli białych w alt1lt'T'opologii,przypominano ,też, iż a't1Ibropolog'iarozwinęła sit; szczególnlie w epoce imperializmu k{)IQlni,alnego.Jeden z delegja,tów indyjsk!ich odpowiedział na to przekonująco, że antrropologjia ,rozwinęła się wprawdzie w państwach kolClniialnyc1h,lecz sama jest przede ws,zystkim dziełem ośw:i~oonia i dążeń najbairdziej pos1tępowych Imyśli,cieli do pozn:anlia ,i zrozumienia losów wszelkich ludów ZJiemi. To wła'śnie dZJieciz'i'Citwo antr'opologlili powinno być, szczególnie 'szanowa- ° • Według powielonego tekstu dostarczonego uczestnikom sesji. �Kronika 361 i rOZWIJane. W rozpowsZJechnionej wśród zebranych "nociJe wrprowadz,ającej" do. dyskusji jej ,autor ,A. K. Sinha (ze SpH{:e A'Ppli>cat'~olllOe'll.ke w Aihme<j,abadZJie). podk'reśl'ał, że "nic możemy sobie ,poZ'wall,a,ć'll.,abadania Or'l1Jalmenlt,a1cyjne, l'ecz skupiać siię na sprawa,ch związan)'lch z rozwlOj.em dz.iedzm istotnyoh dla współczesnego życia, a więc naucZJania, wyk'olrzy'sltywani,a ,sUlrowców i,td., 'O[~~allii,Z'ują'c odpowiednie dl", tych celów badiliniia". Wspomilnali niektó:rzy, ż,e zbyt wiele ZJależy wiCIiążod ludzL zaawansowanych wiekiem, a kielrującyoh !illJstytucj'ami lllJaukowymi, gosp'odar'czymi itd. P'rZJej'awykonfliktu pokoleń też więc dały =ać I() sobie. Ogrom za,g'adnień i problemqw stojących przed naukallTIli a'll.tiforpologicznymlizarówno w 'Płaszczyźnie badawczej 'Ii t'eoifety'cznej, jak i stosowa.qej, ujawnił się na. X ICAES dość wyraŹJnie, przy uŚWli,adomielll'iu:sobie zaraZJem iSkromniej pozy'cji tych nauk wsk,ali ogólu nauk, zwlaszczaslużą'cy'ch bezp'ośr'edlllio ~ospodarce li teohnice. Ujawnilo .się też jednak ,przeświadcz,ecrlie, że wZJmi'alllli,e nJasze~o świ:aikt na lepsze, w XX w. naukli ,antropologiczne odegr,aly wielką rolę, SlZJczegÓ'lllllie przez upo'wsz.echnianie rzetelnej wiedzy 'O ,czlowieku i spolecZleńsitw,ach ludzkich ,or,az i'ch kultura'ch. Możliwości da'lszeg'o oddZJiia.lywalllliawitym k,ierunku Odczuwlalllloi <lp[,Ob0wano ogólnie, zwlasZJcza wobec HUlZj'i jednoistronmego rozwóju 'techinicz1nego7,. Na zakończenie wypadnlie jeszcze dodać palrę uwa,g 'O sesji pok'olngres1olwejnt. społ>ecZ'llcjalntropolO'gii 'chlopstwa, która odbył'a się w dnJi,a,ch 19 - 2,1 grudl1lila w stoNey sltanu Ut,talr Pradesh, LucIDnow. ZglflOlmadziłaIOltlJa około 70 uC:ZleSitlnik-ów, w tym ponad 20 "poza Indii, wśród nich kilku znakomit)'lch ucwny,ch, jak E. Wolf li T. Sha-· y;;n. lWwnolee:le odbywala się konferencja Indyjskiego '1'owarzvstwa Etnoe::mfi.czmego li FolklorYls,ty'clzlne~o,które ,ma w Luckn'owswą 'Sti'edz~bę.Z kr1ajów social:stYoCZnychbylo na omawl,wo€J 'seSJ;1tylK'O 2 1-'olakbw (E. Pietraszek i K. Wolski) il V,ęgwr, wS1półaut'o'r znakomitej 3-,toID'O'wejmonogr1afii wsi A,tany, dr T. Hofer,. Przedmiotem zaintereslO'wań w tmk'cie obrad sesj,i była głównie sy,tuacj,a chłopstwa ,i gospodarki chłopskiej w kraj.a,ch rozwijających się, a zwł'aszcZJa w Indiach" w warunkach nacisków gospodairki wielkorynkowej. Dr Wolski mówił o obserwowanych przez nie,go w trakcie wielo,loetnkh badań zmia'nach gospodarki 'chłopskiej na SrodkowYlm Ws'ohodZlieli w Indiach, zaś dr Hofelr i niżejpodp'is,amy przedstawili problem istotny dla wielu krajów ,europejski'ch głębokich zmian s'truktury społeczno-zawodowej 1icznych wsi pod wpływem wzrosltu zatrudnienia poz'arolniczego. Zjawisko to występuje dotąd w krajach trzecieglo śWi'ata, w tym w India,ch, raczej słabo, choć ujawniło 'się w zapleczu niektórych wielki,ch Imiast. Wyjazd do LucknO'w dał też Ol{a'zję do przyjrzenia się, iP'rzyna,jmm'iej od zewmątl1"z. wsi indyjskiej na Niizinlie Gangesu, któm ma 'swój tak bardzo własny, oryginalny charakter i pPOblemy jedne z najtrudl1liej'szych na ziemi. X Kongres IUAES odbył s,ię 'W kr'aju stanowiącym, jak bodaj żiaden ,inny ma [JE 1 Bardzo mocno zaakcentowano ten problem także na odbytym wcześniej, 3 listopada posiedzeniu Komisji Futurologicznej IUAES, utworzonej i kierowanej przez wybitnego orgaClizatora badań społecznych w Indiach prQf. B. K. Roy-Burmana, a także na posiedzeniu tej Komisji w trakcie obrad KQngresu. W krótkim drukowanym raporcie z listopadowego posiedzenia zamieszczono m. in. stwierdzenie, że "panujący dziś etos nauk społecznych zaist"iał w istotnej mierze w kontekście pasożytniczej industrializacji Zachodu, która była: oparta na eksploatacji dóbr krajów poddanych panowaniu kolonialnemu". Nauki społeczne nie mog'l dziś być kontynuowane w dawnym stylu, a jednostki nie mogą według swej indywiduainej wizji stwarzać na użytek społeczeństw obrazu naszego świata. Należy się więc' wyzbyć racjonalizacji, które przeniknęły do nauk społecznych" "aby nowa generacja przedstawicieli nauk społecznych mogla iść naprzód uwolniona od brzemienia przeszłości". Komisja ta skupiła zainteresowanie głównie przedstawicieli nauki indyjskiej, w słabym stopniu zaś zachodniej. �:362 Kronika swi'ec'ie, znakomite l!abOlralt'oriUlmdla s:;oeroko r,ozmmianej antropolloglii, ZJacr-ównobadawcze, jak i szkolEniowe. Byłoby dla naszej nauki niewąiJp1iwym pożytkiem nawiąlZianie bEż!slzy'chniż dotąd konta,któw z anltrotpoIogią i etnologią indyjską. Możliwośdpo temu 'istnieją ZJarówno przez beZJpośrednlią współllxa'cę między li'niwersytetami lub innymi placówkami naukowymi, jak ci przez 'indywiduGlne wyjaZJdy naszy,ch badaezy. Kolejny, XI k'cn,g'r,cs ,ma się odbyć w Vancouver, w Ka1nadz,ie, pod przewodnictwem 'prof. C. Be1showa, w roku 1983. Wybór Vancouver został dokonany ze względu na 'osobę prof. C. Belshowa. który jeSlt pr'ezydEnkm lU AES w nowej kadencj:i' i ma organizować przyszły kon.gres. Nie wydaje s'ię jednak ten wybór zbyt Slzczęśliwy ze względu na peryf'eryjne położclil,ie kgo miast,a i jego dużą odległość od k1rajów trzeoicgo śWlia1ta,a także Europy. Udzllał w nim przedstawicieli tych krajów może być jcszc:;oe bardz,iej ,skifomlilYniż lilia po,pr:;oedni<c'h kOlngresach, np. w Ohri'ca'go,a dominacja nauki angloSaskiej jeszeze wyraźJlliejsza. Istotne wydaje Slię witej sytuacj:i py,tanlie, czy i w jakim Zlak!rleS,ieznajdzli,e ina XI kongI"C1slieswe odbide ujawniony w Delhi niepokój 'o właściwy rOIzwój antTopollogii, wyrażalny m.in. prwz przed9tawiclieIi nauki III świata. Edward SESJ'A 100M Piet raszek W NEW DELHI 8 - 9 XII 1978 R. W powiąlZianli'Uz X ,Międzyn<a1ro<dowymK()lllIgres,em Nauk Aint,ropolog.icznycih 1978 r. odbyłla się w New Delhi w Illld~a'ch sesjia IeOM, kom~tetu Międzynarodowej Rady Muzeów Etnogr,afkznych, w której z Polski wZlięl,iudz'~ał dr K. Wolski i dr J. Kamocki. POSliedzeni'a odbywały się w sali konferencyjnej" nowo otwartego Muzeum Przyrodnkzego przy uhcy BaI'ahkamba w cenbr'Uim Nerw Delhi. Indyj'Slcy goslpodarZJe lil'ieZJm1eTlnieserdeczm,ie gośclinnie przyjmowlal~ pmybyłych. Sesja ,była niezbyt 1,i'cZJnieobSlad:;ocma(ok'Oło 40 osób), co umożliwiło baJ'dziej k'ameralne prowadzeni,e <Jbrad. Otwarcia dokonał sekretarz generalny Indyjskkgo KfJmitetu, dr Sa-chin Roy, emerytowany kustosz działu et'llogr;af1iii wilcedyrektor MuzeUJm Na'f<Jdowego·w New Delhi, a ży'c.:;oen~la 'Owocnyoh obmd składała dr Gl1alce Morley, były dyrlektor Muzeum NalfiOdowego w New Delhi, a obecnie k'ierowlllik Regionalnej Agencji IeOM na Azję. Następnie ,przewodniczący ICM1~, dr H. Ganslmayr, dyrektor Ubersee Museum w Brlemie, wprowadził :;oebI'alllychw wieloraką !tematykę se,sj:i rlJoczącą Siię jednak stale wokół problemu, jak uwspókześnić nie tylko ekspozy'cję w muzeach 'etnogr1a,fi'cZJnyc'h,ah~także ja/k pr,zedistawić w muzeaich ot'llograLi<cznych 'stare i nowe, jak pogodzić tr,ady'cyjny, 'minliony obTlaz :;oewspół<ezesną !rzeczywistością krajów dla Euf'Opy za,mo'l'sklich, zaś w tych klfajacih jak przedsitawić Iprz,eszłość li t'craźuliejS'ZJOść w wrielu aispek'ta'Oh jej !stałycih prizemi'an. Przewodnkzył w 'pierwis'zym dniu sesji dr N. R. Banerjee, dyrekriJor Muzeum Na'l'odowego w New DeIhi, a plierwszy Teferujący, dr A. K. Das, Ipr:;oedstawił pokirótce zebranym polożenie wspókzesnej etnografii indyjsk'iej jako dyslcY'Pliiny {Is,tosunikowonowej Ina lilllliwer'sytetalch)i muzealnic'twa etnografi1ci:;one,gona tIe wSiPókzesny'ch potlrzeb, przy iSltni,eniu jeszcze licznychgr'U'P plemiell1nyoh. Uzupełnił te wypoW'i'edzi nlasltępny referent, dr D. K. Ray, kierownik ka,tedry 'muze01ogLiuni,wei'sytetu w Klalkuoie, mówią'c ,o =ikomej ilośd 'muzeów etno:grafkzny,ch w przeszło 600-lmi:lionowY'ch Indi'8Jch. Na 251 muzeów w i Etnologi<cZJllYc'h w dniaich 8 i 9 grudnia �Kronika 363 Indi.ach jC'Sottylko 18 etnogmficzny·ch, a 19 ,poSIiada również zbiory emo·grafic;me. Jest najwyższy czas na zwróc.enie w I,ndiaoh ba"~ZJniej.szejuwa,gi 00 muz'rolnictwo etnografi.cz.ne. W dyskU'sji dr A. Hassing z USA zwracał uwagę na koniec2iI1ość pozosl.awiai1iil obiektów \\' ich 'naturalnym i l':Ultul"Owy'm oloczl'l1iu, gdyż ksżde wyobcowanic szokuje odbj'C<TcęZJnają,cego Imateriał, ·co obserw()iW,ał w Ni-gerii. W kilku referatach delegaci posZlczególnych krajów 'przeds,tra'wili wł'asne stalllowirs~a ,j wyniki poszuki'Nań nowoczesnych metod ekspozy,cji etrnograii'cznej. O howych założeniach \V Trcpcnmus'Cum w AmSlterdamie ,mówił.a pani W. H. Kal, a dY'rektoIT tego muzeum, dr N. C. R. Boo.g·ar;:wt,mówił o audiowizUralnym przek,alZywaniuwded.zy w muzeum. Odczyt dr W. Mey'a z B€lrllin;a 2a,chodrruiego wp'I.'owadzał w 'zagadnienia teo'Tetyczlle muzealnictwa etJnografi'cZJnoego,zaś dr A. Lliderwaldt',a z UbE.'Tsee Museum z Bremy ukazywał ,prakJtyczne ,rozwiązania ekspozy'cj-i (technika Jej p·rzygotowanJ'a) na przykładz'ie wystawy czł'owi'CJkoaz le9sowego pa'sla ChlilIl w tJ,bersee Museum. Pr·elegenai przemaJWIiali po .angieJosku z wyjątki'em dr L Ba,ranowej, dyIT. Muzeum Napadów ZSRR w Leni.ngr,adz~e, któPa IQ 'I1!OwocZleslIl'Y'ch ;metodach pr·acy swego muzeum mówj],a po rosyjsku, a ,jlulma'cz dok>cnywał opr:Zleikladu.Rówl!iież o praca'ch swego ·muzeum mówił dr Mhmd. K'alsls'i1mbin Haji Ali, dy,rektor Muzeum NaTodowego w KuaIa Lumpur w Malezji. Spe'cjal'l1'ie ,oi·ekawą był:a wypowiedź dr,a Klausla Ferdinanda z Danii. Omawiają'c dWi'e duńsk:ie w)'lstlawy 'czasowe pośw,ięcone Afganista1IloOwi'.i N,i,gerii, Ip{)lk'azałna sZler.egu p["ZleŻiroczy,poszczególne 'Slale i zagadnienia j::oruszanre na ekspozy.cjli "egwty'cznej" współ'czeslI1oś'ci etll1ografi<lZll1cjtamtych ~I'ajów. PlaniSZJa wejś'Ciiowa li ,allisz ·przypominały ilUJs'tro'cję z komiksu, będ~c m-a~nesem przy,oiągają'cym młodZJież d,o zwioo7!anaa wystewy. Obok ,pl.alIl!SZi makiet na hCZJny'oh wykresach ,i ta,oela'ch 'ukazywano Sltrukturę społeoz:ną OflaZ stan ekonomi'cmy Af'ganietanu i NigerIii. Ukl<łzanoZJanilmją'cy ,stary dorobek z dziedZliny kultury ma too,a11I11ejli wy,piePają'cą ~o wszędzie 'międzynaTodową -tandetę, a takŻle miej510owe naśladown;i'ctwa WSlpół'czesnych p'l"zedimiotów lilm'P0lTItowall1ych.NI<ł,turalnej wtelkości malnekiny, duże f'otog;rafie z pors1Ja<CiamiIlJaltum1Jnej wielk,ości ilUJstvowały życ,ie codzlienne ws,i i OiSHd,tar.g-'Owyc'h w dZJirsliejSlzymAfgal1li'stH[)Iie i Nigerii. W dyskusji zabierał głos dIT K. Wolski, Z'W.mcają1c uwagę na niebezpieczeństwo przeł:adbrw'alnli'aek's,pO'zy'cjoiwykresami li danymi sita'tysty'c.ZJnymi, co ZJazwyczaj nue jest zbyt a:liraikcyj.ne .Lods:traJSZJazwiedzającyoh. Z powodu nieprzybyJCia wielu ze zgłoszonychczlonków .Rady Muzeaw Etnog·raficznyc,h 'P 'zełOŻlOa1'O omawi'all1ie s.prawy zwrQtu dóbr kwtury l!1Iawiosenne posiedzenie, które zaplGnowano na maj lub czerwiec 1979 w HolandJJi. Dr S. Roy odczytał 'nadesłany li'st ,i ży,czel1lia od prof. drr M>alTtiPrtiffewwej, a dr K. Wolski p,rzedstaw.ił zebrollY'm sylwetkę 'tego zasluŻlOlIlego dLa el:lnJogrofi.ipolskiego anuZJOO-' loga. UczesrLnicy :sesji mielii m'ożność ZJa'poznanli1a ..slię z ekSlpOlZ)'lcjąetnoglTaf<icmą w Muzeum Na:r'odowym w New Delhi pirezentujcrcą ,c'zęść 2Jbi'orów dr V,erruer EIwina (1902 - 1964), ZJnalnego bada,cza życia ludów 'rnIieszkający'cih na półi[1olcno-ws'chodll1kih obsZJarach llooii, którego kolek,cje w 1964 r. troLiły do dZliał'U etil1lolgmd'kwego tego centralnego muzeum 'indyjs,kJiego. Zapoznano \SIiętakże z ek,s'Pozycją Muzeum Pirzyrodni'czego i 'tamtejs:zY'mi metodami audio-W1i~alnymi. EkSIPozycja C'tn{)'~afliczna dotycząoa grup plem1C1!11nych'W Ind!iaoOh w MUZlCUimNalf.odowy,m j€.S'1:u,trz.ymana w k!Olrlwencji :J10WocZlesnej,,poo'cza's .gdy wY'stawy 'W Mu.zeum Przy.rooIIlJczy,m U1t'Tzymano w dawnym stylu, uważając, że takli typ bE,-dzie bardziej o.cJ.powiadał dydaktycmym wY'mogOlm w dostosowaniu się do wlięk,S1Z0ś0izwiedzającY'ah, to jest do młodZJież;)ls'ZJkolnej. OczYWiiście w obu m'uz€'ac'h gTIupy op;rowadzalIlJC są <prZlCZ prze- �364 Kronika wodn~ków z d~łu ocświ,atowe~o. PokaZJano także uczestruikom ses}i zalążek slkansenu, j-a1kdSltal11.owiwystawa na PIDagati Maidan perzy Mat'hum Rd., dokąd dowieziooo gości autOJkal!'em. Po's1la'WllOIl1O już 's.pOl!'Ozabudowań wiejskuoh z 'l"óżnyoh regionów i 'stalJ1ówindyj\5lkaoh, a po mmk:niędu obecnej wy\5ltawy planuje l5ię kontynuowanie ro'zbudowy skansenu. Również na Pragati Maidan obej1rmno wy's'tawę rzemiosła i sztU'k,i ludowej wielu pegiolJ1ówI'ndiii. Wys'tawie tej pa1twnowało Muzeum Rzemliosła AI'Ityst~znego (Art and Crof1t.s Museum) w New Delhi. Krzysztof MIĘDZYNARODOWE WoLski SPOTtKANIE ETNOGRAFOW Z SOCJ~LISTYCZNYCH KRAJOW EUROPY (BUŁGARIA, PAŹDZIERNIK 1977) W dmach od 9 Q,O 13 :paźd.z.i.ernikta 1977 T. ,obradowała w Podop'sk1im ml€6C'le okręgowym Smolji<l.Jl1 "Troocia o·gólno1k.mjowa k,olJ1ferencja etnol§rn.fów w Bułgarii" poświęoona "EJ1mogr,afli'cznymaspek'tom s,ocjahstyc'zm.ego sposobu żyoi'a". W konferencj,i tej wzięło udział ok. 200 etnogra,fów bułgan;klioh Teprr-ewl1ItującyochBulg<:<rską Admdemlię Nauk, ka1Jed!ry ullliwersyiteckie, muzealnictwo' ocaz wydZliały kultury p1acówekminter,esowanych dZliałalrnośoią ,etnograficzną. W :mmalch 'tej ogólnok'rajo'Wej konferenc}i odbyły się także untiędzyna['odowe spotkal1'i'a etnografów 'l"ep['ez'€ID1tującyehkTaje s'o'cjali,siylcZJnejEuropy, w tym: Buł~rię, CzochoołQw1a1cję,J'UgOlSł.aW'ię,NRD, Polskę, Węgry oraz Związek Radq.ieck.i. Wśród przyobyłyoh 20 .gośoi zagrnll1liczn'Y'chznajdowali 'się członkowie Międzynarodowego KomJitetu do Badań nad Ws;pókzesn'oooią oraz i'l1Ini I3lpecjaliŚoC'iz m'k['e\5lu badań etno,grnfjj,czny,ch nad wspÓłcZeSil1Y1mi, przcQbmżeniami k'uHun'y ludowej wsi i miast. W pi'erwslzym dniu oibrad w dniłu 9 'PaździeTlJ1ikaodbyło slię dolI'ocz:nc pos,iedzenie MiędzY'l'lalI'ooowego Komitetu do Badaó nad Ws.półcZJe'SI11o,ś'oią (po'Przedntie posiedzenie było 'W 1976 r. w Bralty:s-1awie'i SmQl€:J1Jiea,ch - CSRS). W obrada,ch Komitetu uczeso1:nliczyHprzeds'taWliiCIieleBułgarii, Z'W1iązku Radzi,ockliego,. CZJechoslowacji, Polski, Jugosławii ,i Węgier (dotychcZJa'S n,ie ijgło'sili jes7Jcz,e swego aklce'Siuna członka Mliędzyna:rodowegto Komitetu - Rumuni). Glówne ,pU[}lkty'prolg>ramu obrad to sprawozdanie z calolI"olcZln€jdz,j'ała!:noś:oi Komi,tetu, dokonane 'P['zez generalnego sekr'etail'Za DekZJo Toid-Ool'Oo'Ma, orrcaz dyslkU'sj;a ~liad lo,pr'aicQ'Man'iemwy,ty'cznych do badań por6'Mnawczych nad w.spólC'zes:nyJmiIprzcmialnami rodziny. W .mYCŚIuso1aleń ,poprZl€dniego ,pos'i.edz.entia,w ok,resie s;pnawozdawczym ScklI'etaTtiat Między:n'a['odowe.gQ KOomiJtetu w SQf,ii utrzymywi<lł Sltały -kontakt z przedstawioielami ooŚ,rodków etl1lOgI'afi'czlnychwszY'stk.j.ch krajów wchodz<:jJcychw skład Komitetu, Ponadto Seklr'etariaip['zygotował i oddal do druku 'Pier~'Szy numer s'wojcgo "Bli'uIet)'ll1lu",który opirócz spmw C'rganiz;a1cyjny,ch - 'm'wiem 'inforrma,cje buł~arskie i 'polskie dotycz(tce badań et11llo'!§rafi1czny'c'h w zakr·esie wspók.zesl11'oś'oior,az bibliogmfdę tych Ip~ac za 'okr,es cd 1970 - 19'75. Przewiduje 'Slię,że ,!=cdobne ma:teriały inforrma'cyjne i 'bibhogl1afti.czne z pozostały,eh k'rajów nałeżący,ch do Komi,tetu będą drukowa'l1ie w nwsiępny,ch 'kolejnych numera,ch "BiiuletylUu" w 'l1'lJiairęich nadsyłaniG. do 'l"eda'k,c}i, Zaoodni;czy.mp!l"zedmio-tem oibrnd Międzyoor,odowego KomJiote1:ubyły jedn,ak wytyczne do wS'Pólniie .pnzygotOW<l'l1yoc'h bada'ń nad rolą tradycju w .przeobnażenia,ch �365 Kronika wspó]lczes,nej rodmy w europej.s.bch kraj.ach socjalisty'cmy,~h. WsJ1:ę.pnewyiYJCZIle do tych badań ZJOISbały IprzedłoOŻJor1e 'przez 'SIt.5lalmodZlielinegopr,a1cownikta mlJUKowego R. Beszewę - bułgar:skąspecjaliskę do badań nad rodziną. W ,toku ożywionej dyskusj;i wn1iesi'Ono szereg nowych postulatów badawczy,ch dotycząc)'lch metod(}lQo~ili i metodyki postępowani'a badtawczego,a ,także '~alffiegozak,rie:>u tema'tycmego projektowanych badań nad wspókze:>ną rodziną. Ustalono, aby postulaty ,te ZJo'sttały uwzględnione 'prZJezautorkę "WyŁycZll1)"Ch"waz Sekretatriat Komitetu i w uZJUrpełni-onej wersji w najb1'iiJszY'm ,eza'sie prze'Stane do wglądu ws'zySJtkim czJ.onkom MiędzynaI'cdowego KomlHetu. Po:>tulowano ponadto Il1Iaw,iązywan1iedo badań socjolog;'cZlflych 'nad rooZJiną w kraja.ch Europy zachodniej plaiIllOwanY<:lh'prz;ez oś'rooek wiedeń:ski. Drugi dzi,eń międzynaroJowego .:>potk,ania elm.ogl'iafów (10 października) rprwznacz,ony był na plenarI'ne i sekcyjne ZJebrani,a naukowe, p()'dcZJask,tórych wygłolSzono 28 .refer:a·tów, w tY'm 13 prZJcz uCZJcstn'icząc)'lch ,gośd ZJagTiaJnicZll'1y'ch. Tematyk'a referatów oW€gQmiędzY'r1ClJI"odowegoS-Y'Illpozjum koncentrow,ałia 'S.Lę roWlniież wokół wiodąc'ego ,problemu III ogólnokmj.owej konferencjli etnografów Buł'ganii - "EtnografiJczne aspekty 'slOcj.liSJtyczmego s,poS'obu życia",. Podstawowy :i w,poowadZJający referat na z'cbr'al1Jiu plenalmym. wygbosił dyrektor Instytutu Etnograf.ii i Muzerum BAN, 'Prof. dr W. Hadż!~n~kołow,pt. O socjalistycznym sposobie życia i niektórych jego etnograficznych aspektach. Dals'ze ;refera'ty 'WygloSJiH: pI'oof. K. W. Czi,stow (ZSRR) Etniczne aspekty badania współczesnej kultury duchowej (odczyta;no tezy referatu); prof. J. W. Arutjuillja,~ (ZSRR) - Narodowe' "wielooblicze" rodzinnego sposobu życia; doc. dr A. Robek (CSRS) Rola tradycji w bycie i kulturze socjalistycznego społeczeństwa; dr T. BodlPo~i (Wę,~ry) - Badanie socjalistycznego bytu na Węgrzech; doc. d'r M. Biennacka (Po1sk'a) - Tradycja a współczesne przemiany spnłer:.no-k1l.1.::urGwe polskiej wsi; dr B. Filowa (CSRS) Rola i miejsce tradycji we współczesnej socjalistycznej rodzinie; st. n. pr. L. Dr,obiżewa (ZSRR)Internacjonalizacja sposobu życia narodów radzieckich; 'Prof. P. Vlahov.ić (Jugosław,ja) - Współczesne wesele w warunkach serbskich. Obrady w pierwsz;ej s,ekcji, dotyczące "Teoretycznych i metodologiczJllY'ch PPOcesóws,o'cjalisl1;y,cZJnego 's,tylu żyC'ia", .rozpoczął 'referat .st. n. pr. R. Pe,:'Jzewy (Bułgar'ia) - Rodzina i socjalistyczny sposób życia. Na:SJtępni Tefepenci to: dr M. Szarkan (Węgry) - Zmiany w sposobie życia na przykładzie wsi węgierskiej po drugiej wojnie światowej; dr K. P-odolakowa (CSRS) - Socjalistyczny sposób życia i jego uwarunkowanie; L. Makarwiejewa (Bułgaria) - Zanikanie religijnych warstw PIZy formowaniu się socjalistycznego sposobu życia; ppof. J. Rojd,jewa (Bułgalr~a) Socjalistyczny sposób życia we współczesnej rodzinnej obrzędowości; prrof. H. MIizow (Bułga1ni,a) Etnoreligioznawcze problemy socjalistycznego sposobu życia; n. pr. I-gna,t Mitnkow (BułgalPia) - Niektóre naczelne i aktualne problemy socjalistycznego sposobu życia; dr A. Pranda (CSRS) Formowanie się nowego systemu wartości na wsi slowackiej; ln. pI'. B. Tuma-ngełQlw (Buł,ga!ria) Etnograficzne i1spekty podejścia systemowo-strukturalnego dr F. FosiRr (NRD) - bu życia; robotników w okręgu Osobliwości zamieszkałym przy badaniu spo·sobu życia przez Serbów socjalistycznego wiejskich sposo- przemysłowych Łużyckich. W sekcj,i dI'ugi'ej pt. "T'rady,cja 'i ws'pókZJe.sność" 'ws'tępny refemt wygłolsH doc. dr W. Frolec (CSRS) - Tradycje kultury ludowej w socjalistycznym społeczeństwie, a naS'tępnie bułgars'cy P'!'a'cownicy naukowi: D. Kowacrew,a i D. MHew E~nosocjologiczne !lU Ruse; i1spekty i psychologiczne N. Kol,ew socjalistycznego problemy Socjalistyczny sposobu życia sposób socjalistycznego życia; robotników; sposobu N. Wekzew.a B. Atana,so'Wa - życia w okrę- Etnograficzne Miejsce ludo- �366 wej Kronika muzyki P~'zemiany czystości instrumentaLnej w związane socju~istycznego; wa - sposobie z długim zmiany sposobu socjaListycznym roLniczej pożyciem L. Botusm!fow Współczesne s(jcjaListycznego w życia w życia - Ludnośd małżeńskim Zmiany tradycyjnym (na przykładzie sposobie jako W. Ma,rJnow G. Waj-silow - Uro- życia; bułgarskiej; nowe formy sposobu życia w systemie świętowania; G. Simeono- kaLendarzu świątecznym jako okręgu rezultat Ruse). Jak już na wSltęp'ie zaZl!1a>c)ZóOOO, między'11a'f,odowe sympDzjum etnogmfi'ozme toczylo się w !ramach ogólnoillrajowej k10nferencji etnognafów bułga,r'Sk-ich (obradujących je'Szlcze dD dnd'a 13 października) w sekcj;ach "kultury ma<teni a,lnej" i "kultury duchowej". Obmdom przewodniczyli kand. nauk Ganka M.i1chajłowa ora'z st. n. pL Stojan Gancz€iw. Fr'oblematyka tej konf'erencj'i d01ty'czyła ertnografii całego ohs'z,aru Buł@ar:ii z;e s.z,czegó1lTl)'mjednakże wyeksl;:lOnowa1nieIDza'gadallień związ;my'ch z regionem rodopskim (okręg Smoljan). Bezpoś!fedn1ie zapolZnani'e slię wszystkkh uczestlt1ików k1olt1ferencjd(ZJagranilczmy'chi bułgal"skich) z ~ym ,wg'ionem zapewn·i1a d'obrze zoogall1li.zowa'l1Ja wyC'ieczka, p!f()twadzą,ca s,zlakliem Inajciek'awsfL)'ch obiektów hi'storycz;nych, kultu.owych i tury'slty'cznych. l Maria EUROPEJSKIE BADANIA POROWNA WC ZE W RAMACH "KULTURA" KONFERENCJA W TALLINIE Biernacka PROJEKTU Do reaHz-a,cji projektu badań "Kultura: kJierunki i tendencje rozwoju kulturalnego w nQlwocz,esnym spoleczeń'stwie", podjętego pod au~pkjami Europejskiego Cenitrum Koordy'na'cjl Badań j Dokumentacji w zakresie Nauk Społecznych z siedzibą w Wiedniu, przystąpioll1Jo po konferencj;i w Moskwie w lffiar,cu-kwietl1Jiu 1976 roku. Dalsze etapy prac przygotowawozych wyznaczyły konferencje w Zaborowie (pażdz,ieI1!1Jik1976) 1, Bud3'peszcie (kwiecień 1977) o'raz Balatonalrn<idi (wrzeslień 1977). Na podstawie ustaleń terna'tycznych ,i kwestionaTiiuszy przygotowanych po 'spotkania,ch <iliaWęgrzech (dokument roboczy nr 20/77) przeprowadzono na początku 1978 r. badani,a pilotażowe nad tema'tem: "Działalność kulturaLna w rama.ch rodziny 'i plrzeka'z kult.ury". Pilo~aż 's,tano,wił pi·erwS'zy etap prac bad,awczych r'eaUz,owanych w .amach projektu "Kultu.ra". Celem j,ego było zweryf,i,krowanie zaróWl!1o kwesitionariuszy, jak i problemu badań w zróżnicowanych warunkach po'Szczególnych .krajów. Kwest;i'ol!1'alI'i'lls'le,jeden ptrzezlnac:wny dla l'odz,d,cówi li-czą'cy 158 pytań o.az drugi, dla dzioci, z 97 'PY'tani<am.i,składały 'Się w większości z 'Pytań ska,tegoryzow3Illych. Zawarte w kw€'stiQnal"iu.sZla'chpyt.an1li.adoty,czyły główn.ie trzech zagadni.eń: 1) mat€ria.}'nej ti spoJ,eczno-kultu!flO'Wej 'SytlU'alCjirodziny; 2) konslUmplCji kulturalnej w r-odzinie, związanej przede w'Szys±kliJmz oclbi'orem treś-c.i przekazywanY'c'h .p;rzez środki masowej komunikacji ,i,ciJnst)'tucje k'ultumlne; 3) 'przekazu kultury między generacj.arrni. Kwes'hOll1'alfius1L€ zaopaltrzone ZOGtały W 's:ZiCz,egółowein~tpuKcje d,otyczą'ce pl'c<c,edury badawczej. Fodstawową jedinostką badań była rodZJi:n<adwU'Poko1,e!l1liowa. posiadająca dzieci w wieku 10 - 20 1alt. l Por. Z. Jasiewicz, Narada 1977, t. 61, s. 308 - 310 i 314 - 315. w Moskwie ... i J. Burszta, Konferencja w ZaboTowie. "Lud" �Kronika Bad-aniami (J.bjE;w w .każdym z ulC:Z€'stni<czą.cych w p1ildbażu kr.ajów 36 .rooZlill1z,amiesz:kały'ch w 3 ty'paJch ŚU'odowisk: a) o wysokim. stopniu urbaJniJztacj.j; b) pmej-śeiowym, znajdującym się w trakoie liintemsy~nyoh przeobrażeń 'społeczno-ekonomi'cwych; e) rolniczym. W obrębie posZJCzególnyClh środow.isk wybnan'o. proll=0ll1Cjon"l:nrie rodZJiny określonych ,tYI:ów: rOibotni<czy'ch~ 'l'olni,czYClhz,a'all1'~aŻJowall1ych bezpośrednio w działalnośoi produkcyjnej, Ir,oidZJiin iJnte1i,ge:n1cklilch li ,rodzin UitJl1zymujących się z I:mcy w usługa-ch. Bad;';lll.~apilotażowe prz,epr·owadZJił,o 7 k,rajów: Finlandia, Fl1alncja, G,r'ecja, Polska, Węgry, Włochy -oraz ZWiąZ2k R~dzie·ckli. Nliektóre z ni<ch, np. F1inłandi,a, zmiemły Zln<.'cztrl'ieZJaik'r,cstemartycz,ny 'i :sposób fo~mul<YW1all1ia ,pytań o.raz poszerzyły problematy'kę bad<lń. Badania t,arenowe w P{J}sceZJrealiZlo'wal ZJes'P'ólpl'laicowników Katedry Etno gra fi;i UAM ,pod ki€ru.n~k,i.emppof. dra J. Bupszty i 1=1I'0,f. dra Z. J,asiewlioeZJana terc!1k! W,uelk'O']:>o.lskri: w P<>woa:niu{Osi,edl'e Dębi€c), SłU!pcy (woj. kon:ń'soki'e) ·oraz wsi G,ob (w.oj. lcsz.czyńskJie). Badania Hna'll'sowail1€ były prrez Wydz..iał I PAN za pcśreenklwom Komitetu Nauk EmalogJi.cZlI1yoehPAN. Sprawo'manit' z badail pil·o'tażowyc·h przygot'Ciwali prof. dr Z. Ja's~ewi,cz li mg.r J. Bedna/rS/ki. lVEędz.Y'na'pcdowa konfere!l1cja, która 'obradowaŁa w Tal1inie w dlll'i!arch11 - 14 IV 1978 r. pod<,'umowała wy,niki p!"z,c'PIowradz,ony,chbadań pilotażowyrch o,paz ustalila l<-,i er Ull1Ik i i harmono,gram dalszy,ch pm'c. Or'ga:ni:za'wlroamik'onfer:e'll'cj'i były: InstyLl Iinformacjri Na,uk Spo1ecZl1ych AN ZSRR, Instytut His,trorii AN Es,t'oń'Skiej SRR etruz ln,ltyt:u'l E1!nografi.i AN ZSHR. W s'Potka,ruiu uC7!oOltnkzyli socjol{}~O'wie' i ·etnografowie, u'ep'rezentlctlnrci11 kr·ajów: F,Lnlandii (K.Bskola z U\I1IiweTsy,te,tuw Hels·inkach i J. P. Roo$ z Uniwcl["sytetu w J,oensuu), Francji (P. BesS'aignet iZ Instytutu Badań l'ntere-linri·cznych i Międzyrku1t'urrowyoeh Ull'liiwersytetu w Nkei olI'az J. Cui-. son.ier i J. Gosrs~aux z CClnt.rum ElbnoJ.ogiiF.ranouski,ej przy M'u7!cUlmSZltuk,i i Tradycji Ludowych w Paryżu), Grecji (V. FiJrj·a,s'z Ośpodlm Badań SpQł,C'cZJnychw Ate11<1,ch),Jugoslawii (M. Jovam'ov,ie z I'll;s<tytutu Etnogra1iiri Serbskiej Akademii Nauk oraz M. P,rosie i P. Vlahović z Ka,tedry Etnograf Li. Uniwersytetu w Belgradzie), Polski (J. Bcdnarski i Z. J,a'Slicwicz z Katedry Eltmograf'ii Uniwersytetu w Poznaniu), Rumunii (I. Dragan z Oś,rodka Socjologii Uniwersytetu w Buk:areszde oraz P. Petrescu z Instytutu Etnologii i DialekJtolc,gii w Buk:aJresZlcie), Szw.ecjoi (P. Petursson, .J. Steen oraz S. Tcllonba'ck z I'nS'tytutu Sc,cjologii Uniwersytetl,l w Lund), Wę-gier· (G. Dienes, K. Fordor i M. Sa~i z I'nstytut'll Kultury w Budapeszcie), W,ielkliej Brytanii'i (N. M<lJnning z Uniwersytetu w Kent), Włoch (G. Lazz,a'ri'ni i G. Sertolr:io z Instytutu An ropolog.ii UniwcTsytctu w Turyrue) 'OlroazZwiązku Raid71i'eoek,j,ego (J. W. Arutjumja,n, J. W. Bmmlej, L. M. Dwbiżewa, I. G,l"iszaj.ew,L. E. Kubbel z Instytutu Etl1lografi'i AN ZSRR, J. Khak ,j·'E. Rannik z AN Estońskiej SRR oraz J. S. Wedoojralpin z Instytutu Iniopma,cji Na:uk Sprolec7!nY'ch AN ZSRR). Ponadto w obrada·ch wzic:h udzliał rprzedst:awi,ci·ele Europejskieg,o CentJrum Kroordynlacj.i. Badań i Dokumcn:tu,cji w z,akrresi'e Nauk Spole.czmy'ch: F. Alv,aDeJZ-Perreyre - sek,retarz naukowy prrroj.ektu "KuHura" oraz S. C. Mills - dyrektor CelJ1rt!"U!m. Przedpoł'udnie pie,rwszego drtia 'obl1ad .1=,rzeUJJa'CZJOIJ1;O na ;&ym'l=ozjrum"KuHliira i st:rukltura '&I=o}.e,czne". Refem'ty wygloS'ili: 'P'l'of. P. BelS's.alignet,Przeobrażenia struk11lry ekonomicznej i społecznej Francji i ich wpływ na rodzinę o,raz dr J. W. Mu-. tjunjan i d.r L. E. Kubbel, Typotogiczne i konceptualne aspekty kultury w nauce radzieckiej. Fo wpr:owadzeniu dQ· dyskusji, 'pr:rez kierują<:ego w tym dl1liu <obPadarnd prof. J. W. BnJ<mleja, głoOlS ZJabrali prof. G. S,zlI'tori'o, rp!l'of.Z. J,a,s;iewi'cz,prof. L DI'ag,;n, dr J. W. Arutju!l1jan i F. Alvarez-Per·eyre. Uwagi dyskutantów nie przyciągała· jednakże ogólna ko;],ccpcja kultury, lecz p.roblernatykJa podjętyJCh emp.iTyc:zmych badań kuJ.turoznawczych. Dy'Skuta:nci z Wł'och i P!Jlski w SJWY'c.hwYlS'tąpiel1luach_ �.368 Kronika podk<reślili zmaczenie badań nad przekazem kultury w ramach rodZJiny i prób rozWiIlli,ęoi<lkoncepcji kultury '!."Odzin,nej.Przedstawiciele Związku Radzieck,i'eg() w dy· skusji i jej 'Po'dsu:mOW<lniu.zwrócili uWlagę na występujące zróżnicowane PQdejś'cia hadawcze w stOSiU<n~U do. l'odZJiny i k.Qln.ieczn,o'Śćrozp()znania pewnych, !nie~iedy :::.reszią ll1i,ezby,tisio1mych, odrębności w badaniach nad kulturą .l. żydem społeczn::m, sygnali~owan:ich odmiennymi termiHal1ui: obraz żyóa, ,style ży'Oia, s'posób ·ży"Cia. Obrady popotud!IlIiow,e w dniu 11 IV 1978 r., którymi kiel'Owal F. Alva'fICz-Pereyre oraz obr.ady przedpołudll1liowe w dnliu 12 IV 1978 r., nad którymi przewodll1'ictwo objął S. C. MiHs" lpoświęcono na z8Jpoznanie się ze 'slprawQ'zdaniami z przeprowaozonY'ch badań pilotażowyeh. K'olejno WySitępUją'cy mówcy z: Polski (Z. Jas~ewicz), F["'ancji (J. Gossiaux), Węgier (G. Dienes), F1inl,and1ii(J. P. ROlOlS 'i K. Eskola), Gpocji (V. Filias), Włooh (G. Septorio) li Związ:k,u Radzieckiego (1. Griszajew) poddaLi ooondoekW€61ilOnartius,z; i ptl"zedstawJili propozy-cjoe dotyczącoe metodykd badań. W dyskusji s't\vlierozono, że ,przepl'owadzone badatn.ia empiryczne, mimo bmków kwestiona'rli:UJszy, ws.k,a,zywały ,na doll1JiQ'Słość podjętego -tematu i za.interes'owanlie po· szczegóInyoh krajów IproblClTI'a1:ykąrodziny ja~o Ś!rodowi'Sik,akulturowego. W wyniku dYISl~usjiiP'odjęto decyz.ję o pooZJielen'iu :praJc ~onferen-cj:i między dwie grupy robocze. Grupa I mjęł,a się przyg<Jtowaniem msad opoo,cowanla obrazu struktury · społec'znej i wa'runków uczes1bniktwa w kiUlturze w makroskaLi po'szczegóLnych społeczitlJoś'ci państwowych. Opm.cowanlie to ma· powS't'ać w opa;f{Jiu {) istniejące dane statYSlty'czn,e [ Istudta. Grupa II rratomi,alst iU'S1bal,i,ła zak,r'es i za'proponowlała udocskor.aloną k'olncepcję [ narzędzia badań empiTyczn.yoh. UdZJi,ał przedstawi'Cieli Polsk'i w 'pra1oa'ch gl'Up zmterzał do stworzenia śdsłych zWliązków ,mri<;dzyobu kierunkami badań oraz nadaniu studiom empiry'cznym charakteru aniropologiczn'ego. W druiu 14 IV 1978 przeds'tawiolno na posiedzeniu plenamY'm wynikli ustaleń grUtp 'robo1c:zych i propozy-cje dotyczące dals'zyc·h pra.c nad pro·jektem "Kultura". W obu grupach mdecyd'owano, że ostatec:me wY'IlIikibadań w :ramach projektu winny z'O&taćopubliikowaitJJe. Każdy z uczeSltilliczący,ch w badaniach krajów dostarczy dwa opracowania, odpowia.dająoe swymi zakresami problematy'ce zailll'tereSlOwań I oj II grupy roboczej. Analiza stl'uktury społecznej oj, wa,runków uczestnictwa VI kulturze wska,}j pOiszczegóL~ch pańiS'tw, rprzygot'owaJna na 'podstawie źródeł ".astany'ch, stanowić będzie wpDowadzenie do opra,cow,a11lliaopartego na danych z badań ~pdrycznych i pomoże w us,talenliu stopruia reprezentatyw71ośoi tyoh ba··dań. Przedmiotem badań empiryc:mych w rama'ch temaitu "Działalność kulturalna w Tama,ch :I'oozinyi przek,az kultury" będą wizje wS1pók:zeS1negoświ'ata, wytwory i za'chowa,n.ia związane z ży'ciem kultul'tllnY'm, stosunki wewną,trz rodzia1y, komunika'cja mi,ędzy T'odZJiną a liJI1IllY'mi grupami li iIllS'tytucjaJmi 's'połeczny,mri, OI1ientacje i wa'I"toś<Ciwewnątrz rodziny. Post'anQwio'r1o utrzymać wybór trzech śrooowU'sk ba'dawczy'oh: wysoko zurball1izowan,ego, przeobrażającego się i DO'1nliczego.Rr0pOtIl<Jwana lticzba rodz'ill1, które mają wstać podda.ne badaniom, wy,niesie 00 kilku\'>et do kilku tyslięocy w zaJ.eżl1JO,śoi od możliwoś'ci zeslpołów ktl":ajowy'ch,przy cZY'm próba ta nie musi 'speŁniać warunku ,pełnej repr1eZJentatywnoś,ci. Hość 'pytail w kwesltioll1a,r'i<uszach zas'tanie zl'edukowana do 80 w kwestioonari:uszu da rodziców i 40 w kWe'stionariwszu dla dz;ioai. Do kwes'tioll1laiTi1uszy wprowadzi 'się większą ilość pytań OItwarrtych. W ,celu wypra'oowani.a osba<Łeez;noej wersj'i kwes,u,ona.riuszy pCiwoiall1'okomisję, .która posł'uży slię wynikami testowania kwestionariuszy w trakrcie badań pilota:zowych i Trozpallirzy propozY'cje dodatkowo nadesłane z posz'czególnych krajów. KQń,cząc Qooa.dy wyrażono podZiię.kowa.rui.aorga:niza torom konf.erencj,i, a szcze· gólnie jej beZJpośl'edniemu gospod.<aiTzowi,jakim był Insty;t'ut Bi's,tor-ili AN Estoń,.. o, �369 Kronika skicj SRR, za stwo.rzenie bardZJO dobry,ch warun,ków do p;ra,cy .i możliwości zapoznania siG z życliem kulim'alnym Estonui. Ustalono również 'termin nasrtępnej kGnfe,roo'cjli. Odbędzie się ona jesienią 1979 Toku w celu za'prezentowania przez poszczególne luaje 'UC7Rstruioczącew badani,ach przygotowanych dwóch opraoorwań: z badań empirycwych ·i z badml <JipaiI"tychna materiałach zastanych. Konf.erencja w roku 1979po-nadto .podejmij,e <Iecyzj.e przyg'oi-ow<lm.irado d,ruku dostar·cwny<C'11 studiów li kształtu pub1i·ka'cj,i. Dal,s'zy ·tok ;prac nad pwjektem "KrultuiI'a", za'prtoponowany 'na konferoncji w Tallinie, wy>ma,ga j,ednakże Irozpatrzenli'a i ·ak'ceptacj·i przez Radę Zarządzającq Ośrodka Wiredeńsk,iego. Uczestnictwo polsk'i'Cogo zes,polu w ,europejskich badaniach porównawczych stwa'rza korzystne warunki i.ntons,yriikracji badań pl'Owadzonych w ,naszym kraju i zaprez;entowa'TIIiadorobku ~lJauki polskiej. Pifzewidziane programem dalszych prac nad prujekiem badania C'mpli~'Y<C:l;ne prowadzić bGdzlie w dalszym ciągu zespół pracowników K,atedry Etnogm£i<i UAM. Natomiast przyg·oriowanie wprowadzającego opracowania struktury społecznej i warunków uczestni'ctwa w ·kulturze w skali kr,iju wymaga współudziału s'ocjologów. Badania ·będą mogly zostać zrealiZJO'W'ane jedynie przy dalszy/m zainterl's'owan'iu 'i opiece Komitetu Nauk Etnologicznych PAN i Wydziału I PAN. Jacek Bednarski Zbigniew Jasiewicz WSPOŁPRACA Z REDAKCJĄ "DEMOS" UWAGI PO KONF'ERENCJI W LUBLANIE Plonal'l1a konferencja redakcyj,na "Demosu", etnogr,aficznego i folklorystycznego organu informacyjnego eUl'opcjskich krajów soQcjalisty.cwych, obradowała ostatnio w ·dniach 6 ·i 7 wrzcśni'a 1977 1'. w Lublanie. Jak'o delcga,oi uczestniczyli w nicj prZ0clstawidele poszczególnyC'h r0clakcji krajowych - z Bulgm'~i dr L. Makavejeva, z Cz.echosłowacji doc. dr L. Kum:, dr E. Phckova .j doc. dr A. Robek, z NRD dr W. Ficdler, dr sc. R. Weinhold i dr B. W'cissel, z Polski dr S. Blaszcz.yk i doc. dr hab. B. Kopczyńska-Jawors,ka, z Rumunii prof. dr P. Petrescu, z WGgier dr K. Javor i- dr G. Zsigmond, z ZSRR dr N. Szlygina. JugosławiG 1-eprezcntowali: dr RFabijanić (Bośnia ,i Her·cegowina), dr .J. Bezić (Chorwacja), 'proof. dr B. Ristovsk: (Maoedolnia), dr B. Vlahović (Serbia) oraz prof. dr N. Kuret, dr H. Lozar-Fodlogar i dr S. Zermljić-Golob (Sł'owenlia). Zebranych powital wiceprezes Sloweń s,k1i ej Akademii Nauk, !Cifof.dr B. Kreft, a w imieniu słowcll'skiej Dcclakcji luajowej "DemQ;su" jej przewodniczący, prof. RureL KonfcrGll'cja poświ<;,co!l1abyla omówieniu dotychczasowego dorobku w zakresie informacji ·etnograf'icznej, jakiej służy ukazujący się od 1960 roku "Demos" oraz jc'go funkcji i praktyc7Jnej przydatnośoi w obrębie krajów objętych zasięgiem redL';;:cyjnym, wres'zcie ukierunkowaniu pl'a'C redakrcyjny'ch na najbl,iższ.e lata. Konkretne ma,teri:aly do przedmiotu nail'ady s,tarała się fedak'cja główna uzysk,ać przez uprzednie rOZJesłaniiedo posZJczegóLnY'chreda.kcji kr,ajowy'ch rodzaju ankil,ty oz pytaniami: 1) jak kształtuje silę wSipółprarca z redakcją główną, 2) jakie uwagi nasuw~dą s:i<;w związku ze sposobem rec·cnzowaJnia publikacji etoograf-i,cznych ,i folklorystycznych 'W "De'mosie", 3) w j,a:ki-cj ,ITlIierzezo's.t.aly w "Demos.ie" omówione prace etnogm£icz,n·e i felklorysrtyczne z terenu dzia la Inośc i redakcji krajowej, czy 24 "Lud" - tom 63 �370 Kronika uchwycQne ZJostały publilka!cje wsczys!~ich rinstytucji naukowy,ch, uczeLni i muzeów, ł) w jakiej mi'erze "Demos" jaklO ŹJródło li:IlJformalcjiwykorzysltywalny jest w pracaoh badawczych IIlJarpolu etn(}~mfii i folklou:yslty,ki, 5) co n:ależy robić, aby zwiększyć lkvbę a bOlner!1ltów "DermOlsu". Rediak,tou: nacZJelny (pilsma, R. Weinlhio1ld, za@ajając obrady nad wysuniętymi w kwestionm:'i:uszu .sprawamii, przedisrtaWlirłilJJawsrtępie dotychczasowy dorobek "DemaGu". Nlie bez pewnej sa,tysfaklcjri podał do wiadomośrci, że od 1960 r. do trzeciego zeszytu 'rocZJni:ka1977 włącznie ukazały '9ię Ina łamaclh pisma 7103 imiorm,acyjne omówienia (re'cenzje) pra,c eltnrografJilc?)lllydh i foIkl'orysltyc?)Illych O'Taz 267 różmych informacjri o kOllg)veSal,(lh, zjaroraloh, sympozj!a1ch IHp. 'i że wydano dwa zeszyty specjaIne z okazj:i konglresówe,trnoglTlaiic?)Illlych(w 19,64 r. i 19'(8) OI1az zeslzyt z rejestrem etnografriczno-geogmf[czno-'ł1Jirsltorycznym obej'mującymroczmiki 1 - 10. Słu"znie podkreślił WerilIJJhold,że "Demos" jako j'edyny 'oflgan postawił s'Obie zadaIlJie odzwierci'edLeIJIilakierUillków, rozmj'a.rów i ifęzlUltatów badań etmoglrafi,czlllo-folklorysiyx;znyc'h w kraja'ch demokrarcji ludolwej, jak trównlież osiąglIlJięć teolrertYGillyc:h i metodiologlilczmy,chw 'pr'ecyzowanilu etJllloglra:Jii,cznej dyscy,pliJny badawczej. Obraz ten rue jest jednak jes,Z)czepełny, bo dotąd tylko 50~/o diorobku publikacyj[leg() znalazło Iswoj1eomów-iJenie w "Demos,ie" i ,t'OjeSlt jedną z głównych tvosk .redakcji nacZie1lIlJej. Prz€rchodząc do dalSIzych kwestri popuszony'ch wanJkieoie pośW1ięoił Weinhold wiele uwar!§i metodZiie pi5anJLareOenz!ji inf()lnma'cyjrny'ch dla "DemoiSu". Sz,czegóLny nad\Sk prołiożył il1Japrot['zebę uwzględrrianiaprzy 'tytułalch pełrnych danych bibLiograficzmych :i jak najbalrdziej zwarteglO referowauli'a ,t'feśd omawilarnych pubhk,a'cji z okI'eślerniem lich cdu badawcZiego, z dokladną lokaLiJza'cją geografirczną li c,ZiaSlową, z okveśleniem metody badań, vałożeń wyjśdowyc'h autom, jlego tez czyhi!j::otez, wresZicie wyiników, do j,ak,iJclhdoszedł. Redalkitor Weinhold pOI'UJsrzyłteż sprawę n;ed'Ols'tateczneglo jresZicz'ewykor,zystywarnria - jlak to wynika z odpowiedZii na ankietę - :infoflmacjli, wtóre przY'nQs'i "Demos", w pvalcach ,etnograJiiczmy'ch li folklorystyczny,ah rna'5'Ziegoobozu. Rrzyc.zyną jest m. in. ,to, że mie do w;szys,tkich instytucjietnoglTlafilcljn)"chifolklorystylcZiny,ah ,ochalrakterZie naukowym "Demos" docie['a: ,odnosi się to również do 'ilnSlty,tucj:ipoLskiich. W trakcie dyskusj'i, jaka się na tym tle wywiąZiała, delegaci polSlcy zwrócili uwagę na t,o, że jedną z przy,czyn może być taklt, ,iż ma:leje Zill'ajomość języka rniemi,eckiiego wśród młodszej kadry etnogpafów, pvcferują'cyoh język ,angieLsiki. Dla'tego już irl'a konf'erencji w BłaŻ!ejewku (w 1974 r.) delegaeja Iredak'cj,i powslkiej pos,tulowała podawaniie tytułów recenzowarnych pra'c nlie tylko w olryg'inale i w języku ilJJiemieokim, ale też w UumalczenLu angielskim lub fra'IlJouskim. (Postulat tern, U'ZJnrarny wtedy za 'słusZiny, jest już r-ealiz;0wany ma ży'czenie reoenZiEmtów w pflakltyce redak,cyjnej). Redaktor WeinhoLd zauważył, j'ako rzecz=almienną, że podczas gdy "Demos" nie zaWSZiebYWla dooenilarny w nlieMórych kraja'ch naszego obozu, to traktowany jcsJ!; jiakrOgłówme żródło 'infO'rmalcji o pralcach e,tnlQigraficzmych i folklolrysityczm.yoh naszych krajów tak w RFN, jak li w ArngEi, o ,czym świ1adczą liczni tamtejsi aho!t1E:iIld. Delegaici r'edak'cji krajowy'ch 'Ulstosurnkowalli 'Się pozy,tywIJIie do wywodów ,edakitJora nalcZielnrego. Aby zrealilZiować jeden z głóWlny'chpostulatów, mianowicie odpowiednlie przedstawiani,e w recerlIzj1ach z;awartośd wszy'ltkioh uJkazującylch się waż'IlJiejszye:h pubLiklacjli etnolgmiJilcZJnychi folklo-rYIs,ty'cznych,popap]i pols'ki wni()'sek, by IredakcjG głóiWIl1la,z uwagi na spercyf,ilcljny chalraklter wydawanego przez nią organu .ilnfo["imalcyjlnego,opvacowała inrsi'f'ukcję p'ilsml:i'arecenczji dla "Demo'slU", wymaglająoego skondelllsowany,ch omówi,eń (w 'między'c:zaslie instrukcja taka zas,tam �KrOl/tika 371 już do rc<lakJcji k.rajowych roozesł.all1!a). Zebran.i byli też zdania, że "DemOlS", jako nauk'Owy oq~an infoomacyjłl1Y, ll1Ji€poM'lill1!ien Ip'O,prws-tawać lI1!arprezootowaruu j,edynit' publikacyjnego dorobk.u ebn:o~rafów i folklorystów, a dawać szersze 'informacje, ,m. in. oiJl1IStytUlcjach badawczyoh w rpos;z,czegó1nych,k.rajaclJ.demokrat)"cznych, c ukazujących się czasopisma oh etłl1ogr'afri'czmychi f'olklor)"Sl1.)"CZłl1ych (razem około 200 ty;tulów w kraj1aoh objęty,ch d:ii1alalnoś,cią redakcyjną "Demosu"), o zreal[z;owanychczy będą1cyoh w tOlku badania,ch pr'Oblemowy'ch, czy o etnograficznych zbioroch muzealny,ch. Za<1econo pon'adto wydawanie zeszytów specjalny,ch nie ty1k'o z okazji kOłl1gre-sów,lecz też poświę,conych różn,ym ak,tualnym zagadnieniom badawczym ('postu l,at delegacji polskiej). Idąc naprzeciw tj'lm życzeniJom redakcja "D€'mosu" wbow.iązala się do wydania w H179II".zeszj'ltu specjalnego, pośwlięcOlllego muzealnidwu €'tnog'raficznemu w krajaJCh demokracji Iudo<wyc'h (redaktorzy: L. Ku'!l!Zd R. WeiJn:hold), a w 1980 r. zeszytu z :inform:acj,ami o instytu:tach etnograficznyoh i folklorj'lstyczm)"ch diZiałJający,chna uniweITSytetach czy w rumach akademii a o wSflJelkliegorodmju :towarzystwaich zajmująlcych się kulturą ludową. Dalsze zeszy'ty specjalne 'ukazywaćs'ię będą w (miarę uzgadni,an1a i'ch tematyka i U'stalen:iJa nadwru rooak'cyjne'go. Boza ,tym ['eda'kcja zamierza wprQlwadZJićdo "DemosIu" sŁały dziJał infonmujący o wyniklachzakoń'cZJonyc:h pr;ac badawczy'ch, jiak równi'eż ,oorocznde ZJa:miesZJcz;ać 'krótkie dane o p,racach dok,torskich 1 haibiHta1cyjlllY'ch.Na ,redakcję główną '~p"dają tedy dodatkowe obowiązki, obciążają.ce jednak też w ZJnacZ'llym stopniu redakcje kmj{)we, ktÓlI"emuszą gI'Olmadzić i ,regular'!1li-eprrekazywać aktualne materiały informacyjne do dl'uk,u w "Demo'Sie". UCreSttn,llcyk>Oll1Jf.erencji 'I"OO'a:kJcyjll1Jej doszli na podstawie danych przed Sita wiol!1yc,h przez roo'akcj,e .kir:ajowe i ,r,edaikcję główną do .pr-zek'onal1lia, że mimo rui-edOSltateczmego jesZJcze upow.sZJechonie'nia"Demoou" s~'ał się ()Il1waŻlnym i nieodwwnym, bo j,edynym ,organem 'iJnfoI1mują'cymna bi-eżąco () tym, co dzieje się w zakresie etnograflti 'i rolkIorystyk.i w 'kJrajacheumpejskiiCh naszego IObozu. I <choćinf.ormacje te nie są dotąd wyczerpujące, to jecl:ruakStta:nowią w sumie wysta'rczający w mian; "bank" danych na'równo dla badań porównawczy-ch, jak i ty'ch, które nie sięgc;ją pOozagranice Iregionu. To zaś, że infonma'cje wykaZJują jesZJcze dotklliwe luki, wY'nika z faktu, .iż omówienia r,ecenzyjne :i wSZJelkJiemateriały infonma-cyjne dostarczają ze 'swoj.ego obszaru wyłąclinie redakcje kTajowe. Tak więc spI'awa, w jakiej mierze dorobek badawczy posz;czególnY'ch Ikrajów r·eprelientowany jes-t w "Demosie", zaLeży od ni'ch samyeh. Doty'chczas naj'pe~ITiej ·ukaZJują w "Demosie" sWQ>j'e'osiągnięcia badawcze Węgrzy, którzy nie tylko iJnf'OTmują o publiikacjaoh ukazujący,eh ~s:ięw ważni'ejsz)"Ch ośrodkach naukowych, lecz w szerokiej mi'erze uwzględllli.ają :teżdorO'ook muzeów i różnych ,pLacówek terenowych. Podobnie korzj'ls'tn.i.'e,przedstawia się sygnaliZJowanie pr,ac z ter'enu Czechosł'owacji, sikąd pochodzi ,aż 2fJl/o ogólu recenzjli zam'i'esZJczonych dotąd w "Demos'ie". Sukc,es ~en wY'nikla m!in. z naktu, że w Czechosłowacji etnogr:afowie dysponują pełną bibliografiąopmcOowywaną na bieżąeo od 1945 r. Bułga~k,ilm zaś ko,legom, również l:icZJnie,zami'eszeZJającym r,ecenzje w "Demosie", ula;twia wybÓlI",pUlbli'kacjoi do omóW:i'eńopr.a!cowaJna przez nich ,pełna mJiędzynarod()wa b~bliograf'lla do,ty,cząca .przemian kulturowy,ch. Pilnie t>eż iillformują o swych pracach etnograflkzn)"ch i folklorystyc=ych P'OS'liCZJególne republiki Fedenacji JugosloWiiańsk,iej. Bol'ski d(J["{Jbek badawczy ukazywany joelsi n.atOlmll.aStw "De1ffiQlSl.e" bard·z'O'skr-omni.e. Dla PlI"zykładu w ;r>oc:zn;i,ku 1974 Q1'a440 'Omówień je;;,t tylko 31 pozycji polskich, 'czyli 7%, w l'ocz:ruiku 1975 na '530 omówień :fii'~uruje 56 ta'k.iloh pozycjli, to jest ,okolo 10%, " w r. 1976 'llił ogó1n'ą liczbę 416 mamy pozy<:ji polsiki,ch 44, ,czyli nii'ewiele ,pomad 10%, by w I ,półroczu 1977 r. 'spaść ZJnowu jOOYQ1iie do 17· 24· �372 Kronika pvzycji wśród ogólnej li,czby 235 omóWlicń, czyli 's'tanowić tylko 7010 całości. Wśród tej s.kromnej iloś'ci Ipmc s~gnalizowailly.ch w "Demlos1e" uderw nikła iJ.o,ść - parz.<) KolbeQ"gianami - omówień publiika,cji folklorysty,cz:oych. Nioe 1:rZJe,batl:umac.zyć, że tak ni-ekoil'zy-sny stan n:a's:zej 'irn,f'or-mncj.iw mi<;dzynarodowym oTlgall1!ie tnie s],uży propaga'ndZli,e nauki polsIkiej. Jednq z przyczyn takiego stanu 'l'Z!eczy j.est podział etnografli'j i folklorystyki n:a dwie oT.ganizacyjn-ie osobne d'y~;cypliny naukowe. Brak sprawnej, bieżącej informacji bi,bliograficznej wpływa również w nie-małym stopniu ujemnie na wybór 'pmc do omówień. Należy przy tym mieć [la uwadze okoliczność, że cały trud typowan'ia naszych prac do omówień, werbowania recenzentów i przygotowywania redakcyjnego maszynopisów spoczywa na bark,a,ch zespołu 'pracowników Ośrodka Dokumentacj'i i Informacji Ebno'grafilcznej PTL w Łodzi, nie dysponującego 'odpowiedniel do potrzeb bazą rr.atenialową .ani wystarczającą kadrą. Mimo tych trudności redak,cja polska. a \vpraktyce ODiIE PTL, z uwagi na prestiżowe znaczenie naszej obecności na szpalta'ch "Demosu", zabiega o to, by omó\vlienia prac polskioc'h pojawialy siq tam w korzyS'tniejs'Ziej proporcj.i. Zaleca siG więc m.in. auto,rom polskim zamieszczanie w ,.Demosie" licznych autorecenzji w formie krótkich 'streszczeń, szeroko praktykowany.ch w innyc'h kirajoach. Umożliwi to znaczne przyspi'C'sZJCil1ie informacji 'O nowych pozy,cjach wydawnkzych, gdyż st,re:sz;czenia te mogą s,iq pojawi'ae: niemal równocześnie z tenminem ukazywania się p.ra'c. Redakcja "Demosu", której zależy ,n,a ty,m, by uchwycić możliwie w:;zys,tkie ważniejsze publika'cje ll'k,azujące SliGw eurolpejSikich państwach socja],istycznych j by w:prawIl'ić kh r,eoenzow,an,lie,pro:si we wspomnianej ankiecie również o wypowied7. w tej slprawie. OŚl'ode'k w Łodzi powd.eI.ił 3:nk.ietę i r,ozeslał ją do .zainteresowanych katedr, zakładów li instytutów oraz do .muzeów etnografioczny,ch ccle:n uzyskunia materiałów do opralcowania odpO'wieclti dla "Demosu". Uwagi j postulaty respondentów weszly d{) obsz.e'I'neg{) ·opra'cowania pr,oblematyki ws'pólpru'cy z re akcją główną, przedsltawion.egoprz-ez delegację polską na plenum w Lubla:nip, co wply11(;10w dużej mierze na tok obrad konfereJlJcjli 'i jej posbnowienia. Uchwały konferencji, zmierzające do rozszerzenia zak!"csu informacji naukov,'yeh "DC'mosu", nakładają na red.akcjc kr.ajowe w'iGk'sz;eniż dot'ld obowiqzki i obci'lżają nowy,mi, szerszy.Jmi zadanialmi przede wszystkim redakcjG główn'l w Dreźnie. \'1 tej sytuacji nie będzie ona mogla, z.daniem Weilnholda, kontynuowal: prac nad z<linkjowalllym przez "Demos" tezaurus,em etnograficznym, który bGdzie musial mieć wlas'ny ap.a:rat kierown'iczy. P,rzypomnieć tu należy, że pomy,sł opraeowania uzgodnionego z rcdakcjami krajoowymi tezauru.sa etnograficznego Zlrod;aił slię w zwielzku z potrzebą jednoznacznego i'ndcksiO'wan-i·aza wart oś'ci omawianych w "Demosie" pra·c. Dz:ię-ki wspólpracy z Akademią Nauk NRD przygotowarno przod kilku laty wer'sj(; ,n,iemiecką tczauru~a, miluj'leego uporządkować i ująć w j'edensystem calość terminologii etnograficznej wszystk'i'c.h narodów rc,pl'ezentowanych w .,Demosie". W'ersja ta obejmuje ponad b ty'sięcy hasel w ukła:dziealfabetycz:oym (w tym 721 deskryptorów i 420 mody fikutorów) omz tabli'ce sY>:ltemaitycZil1ew ukladzi'e hierarchicznym. T<1k opracowanq Vi.'crsję niemiecką rozesłała .redakcja "Demosu" poszczególnym redakcjom krajowym z rro:pozy,cją przetłllJma!Czenia 'i przyS'to'slQlwan:iatcz.aurusa do potrzeb wynikających z ujmow,an;ia własnej specyfiki kultul"owcj. U nas dokonano tłumac7.elnia teg·o całego materiału w Ośrodku Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL w Ł'odzi, a ponadto opr;acowano tam pod kilerUIT1Jkiem doc. dr hab. B. Ja w'O,r·ski ej kootrpro'Pozy,cje do układu systematycznego, któr.estaly siię podst.awą do przepracowa'l1ia całego tcz,mrusa na now{). W pracach 'Iliad tezaurusem poj,s,k:izespól wysunął s!ię więc na �373 Kronika czoło, prz;eświadczOiny ,o ~ch niezwykłej donti'osłO'śd, bo zmIerzający(Jh do ,nieodzownego uściślenia lerminol'O~icwego w a1ia,UJkowyc:hkxmt,aktadl Imiędzynarodowych. Z tych też ,powodów delegacja Ipolska na ,plenum w LubIanie postulowała piln.e kontynuowa~uie prac nad l'()Z'poozętym dzi'ełem,sZJCzególinie zaś dokOil1ywarrrie tłumac,:eń i uzupełni'eń prrez redak'cje "'rajowe. Delega1cj'a pols.lm zwróciła przy tym uwagG na możliwość 'po1Jrak'l,owalIluatezaurusa jaikoe1Japu Wlstępnego pra'c nad międzynarodowym słownikiem etnogr,aflicZIIlym. K:antynuoWlanie jedllllak tak szeroko i dalekosiężnie pomyśla,nyoh pr.ac, po,lączony'ch .z dużą dozą OdplOw.i'edzJia'IDości, wyrr1aga 'istot,nie o'sobnŁ'go kierown'idwa 'oTgan.iza~yjn.ego i Iflliemo~e ·spoczywać nad.al w rGka·ch redakcjoi "Domos'U", któr,a kon,cen,trować się musu na realiz:acj:i rozszerzonych zudań ustalonych na konf.erencji 'plenarnej w Lublan'ie. StanisŁaw OD REDAKCJI BŁaszczyk "DEMOSU" Redakcju polska kwartalnika "Demos", powodowana troską Q rOZipropagowanie i jak najpełn:iejsze wykofzystani<e informacjii 'etnoograficzJThejii folklrorys tycznej , pra,gnie zapoznać po'bbch etil10gJrafów ,if-olklorystów, ,choć rrie tylko dła nich cZJasoplismo jest przeZJll.<J'cZ'OThe, z charakterem "DemOlSu". Czasopismo "Demos" je-srtwydaWllliotwe.m iIIlfoI1mującym o ctoflobk,u naukowym etnografii ojfolklorYSltyki eurl'o'pejsku'ch kirajówsocj,a-łi-stycwych. Wy,ohodzi od 1960 1:., publikując w jt;zyku niemieckim noty dokumentacyjne. Redakcja naczelna, koordynująca pracę redakcji krajowych, znajduje się w Berlinie. Podstawową częścią materiałów publikowanych na łamach "Demosu" ~ą recenzje prac z dziedziny etnografii i folklorystyki. Recenzowane prace do1:\TERX\I'IO:'\,\LE tyczą zagadnień ogólnych tych dyscyETllNO(;H.\PIIlSCHJ~ plin, jak również dociekail szczegółol':\'D wych z zakresu kultury ludowej, strukF()LKLORlSTISCHE tury społecznej, historii kultury mu teJ:'\FOH:\L\TI,O:\'EN rialnej, historii kultury robotniczej i folklorystyki. Recenzje, oprócz podania noty bibliogruficznej, referują krótko treści omawiunych publikacji, określają ich cel badawczy, podają dokładną lokalizację geograficzną i czasową, określają metody badań, założenia wyjściowe autoru, wreszcie wyniki końcowe. Czasopismo zamieszcza różne informucje o przejawach etnograficznego i folklorystycznego ruchu naukowego w krajach socjalistycznych. W 1979 r. redakcja "Demosu" planuje wydanie zeszytu specjalnego, poświt;conego muzealnictwu etnograficz:-<1,(/ nemu, a w 1980 1'. zeszytu z informacjami o instytucjach etnograficznych i folklorystycznych, zajmujących siG badaniem kultury ludowej. Kwartalnik "De'i1lOlS"można z:a,p['enum,ex'ować za 'PośTedlllic,twem "Ruchu", cena rocznego abonament'U wYill'OSJi 420 zł. W związku z dążeniem do- ,przy,gOitowywarua dla "DemoiSu" rec'enzji według jednolitego wwru 'podajemy niżej zasady ich oprracowywania. DEMOS I' �374 Kronika ZASADY OPRACOWYWANIA RECENZJI .DLA .,.DEMOSU" STRESZCZEŃ AUTORSKICH ORAZ 'PRZYGOTOWYWANIA I. Składniki tytułu 1. Imię (>imiona) m'e sik.raooltlei nazW!i'sJmautora - dużymi NteJrami. 2. PełlO.y tytuł omawianej (.recenzow:anej) ,pracy (kISliążktl,artykułu itd.), z podtytułem, jeżeI.i wystę·puje: 'a) w nawi,as1ie krwadratlowym dołączyć ty1Juł streJSzczelfli'a oobc,ojęzycZIfle.go(fJran·cuskiego lub angielskiego), gdy omawi,ana praca takowe posi1aoa, b) w przypadku gdy pozycja n!iezarwiera tStres'zczoolia obcoję,zyc·zmego, autor recenzji mOŻe przetłumaczyć tytuł pozycji w języku angielskim Lub francuskim. 3. Przy omGwiani'll k:s,iążek 'podawać: wydawcę, miejsce wydania, rok wydania. J,eżeli książka uk'azała się w mmach ser'H czy wydawnictwa 'ciągłego, wtedy należy podać nazwę li numer 6€[1ii czy wydawni,ctwa; ilość stron, ilustracji (fotografii, rysunków, szkiców, tablic), ilość planów, map, wykresów itp; streszczen.ie oboojęzyczne (można też podać tytuł stresz'Czenia :fira!TlOUJSikliego ,luib a'lllgli1els'kliego - wb. pozYJCja 2a). Przykład 1: StanisłJaw BLASZCZYK, Ludowa plastyka kultowa w Wielkopolsce. (L'art plastique cuUurel de type populaire an Grande Pologne). Mu.zeum Narodowe w Poznanliu, Poznań 1975, Monografli'e MU1j€um Narodowego w Poznaniu tom 14, s. 217,97 i!., biibliogr. iRe'S.Zfg. 4. Przy ,omawilan'iu artykułów podać lnależy: n,azwę ,periodyku, ,tomu z;bi1ororwe'go·, rtytułu księgi pamiątkowej, .mleJsce wydani.a; numer rocZl11ika (tom), zeszytu; roik wydania, przy mni'ej Zl11'anyohperiodykach .również miejsce wydall1iia; :ilość s,tI"OiI1 (od - d'o), iI.oŚć i1tUs~racjli(fotografii, TySUil1ków, seJkiców, t<l!blitc),'map lub planów, wykresów i1tp.; s:troeszczerna obcojęzyczne (można też lpodać tytuł streszczenia francuskiego lub angielskiego - zob. 2a), Je'żeli roeoenzowany arrtykuł jesrt dalszym cią~iem wsz€'ŚlI1iejszej p'ubllika'cjoi,to Jl'OżądGrlia jesrt i'l'lfolI'm!a1cjia, k[edy i ,gd,Zlie!się ukazała (-ewentualnae z podm1iem numeru omówienlia Z3lffi1i'e's,zcZJonego w "Demosue"). Jeżeli przewidlli1any jes't ciąg dalszy a'rtykułu, to również należy Ito 'ZJaZl11aczyć. W 'przY'P;>.dlmgdy ·re'cenczowany aritykuł publIikowany był p~.t€'m w innym języku, pożądane są odpowiednie informacje. Przykład 2: Edward OZGOWICZ, Józef Lurka dolnośląski rzeźbiarz (Józef Lurka - folk sculpter of Lewer Silesia), Lud, 1972., ~. 56, s. 25,2 - 263, 10 i!. Sum. Przykład 3: Jan K.rzysz'tof MAKULSKI, Miejsce kultury ludowej w współczesnej (The PLace of FoLk Culture in the Cu!tt~re Villages) [w:] Aktywizacja i rozwój społeczności lokalnych, Wrocław 1973, s. ,17'5 - 187. Sum. Rez. Res. II. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. kuLturze Present wsi Day Os,sol'in€'um. Omówienia czy streszczenia winny zawierać następujące dane (bez oborwiąz,]{UZJachowaniG podanej ,tu kolej'nośd): Określeni'e ZJakreslU' tematycznego i jego zawa.rtoki (nip.: opowiadanie prozą, zagadk'i, stmsUII1kirodzinne, zWY'czajezwiązane z pracą, narz.ęd7Jia do orki, rybołów,s.two lind.). OZl11aiC.ZJeJnie lI'egi'onu geogr.afic,zJnego, admtiJIliistnacyjnego, z k,tórym związana j.est publikacja (np.: TranlsylwaIl1,ia, Wiielk,a NuzinG Węgiel"ska, Bośnia, Eurropa połuctnliorwo-wschodnia itd.). Uś,oiślenie cz-a'Sokresu,którego dotyczy p['alca (np.: współcZJesiność, okra') feudalny, 19 wiek, 1918 - 1935 itd.). WyłusooZlelI1:iepowodu opra,oowa[)Jia Iprzez ,autora dalI1Jego,tema~'u. Cel pl'a'cy, proiblBmy, które są W n'iej por;UiSlzane. Najwa,żniejsze ź.ród~a wykorzY'Sitane prZlez autolI'a, np.: materiały z badań terenowych ~podać z j'ak,jego <Jkresu i terenu pochodzą), reinterlPreta,cja publikowany'ch materiałów. Met>ody badawcze Cl'lltooa, ważne jest zwróceni'e uWGlgi na nowe metody (np.: badania ter'eII1rOwe,eks,per)"melI1lt,alI1'a~ii·ZJa ilościowa). Nazwi,skG osób, Ilia osliąg[)Jięc:im~hkrt;órych a'llto~· siię opiera, względnie których pr,alCe s'talllolWliąpUink,t wyjśda d1.a jego ,rozpr,awy. T·ezy albo ,h'i'PQtezyautora. Naukowe konkluzje autora. W przypadkach, gdy QlTIóWlieruie dotY'czy prUblikowall1ego refeTatu, naIeży podać, �Kronika 375 z jaikiej okazjliZJostał wy,głlOsZJOny (np. Kongres UISAE, Irefemt z 'ok,azji otW<lrrtCti'a roku akademickiego w '" ,głOls W dyrsk1us'ji na okrreślonY1m kolokWium itp.). 12. Omów/ienie w~nno być podpislane n:ais1tęprująoo:I~mię (<iJmilona)bez SkifótóW li nazwi,sko oraz Imiejs1cowość (rzamieslzlkan<iawzględnie praJcy receruz;oorta). III. Omówienia nie powinny zawierać: 1. I:nfolfmlacjriza1waifltY'ohjuż w !tytJule 'clZlypodtytule l'OZ-pifawy. 2. Fo'W'szech[]jie0I1any'ch faktów. 3. Odsyła,czy, iplrzypi's6w. 4 Sztuc'lmychzbitek słownycha'lbo maŁo zl'OIzumiały'ch sk,rótów wYifazo<wych. 5. Omów,ienie ni'e pOiwlinll'obyć dłuŻ!sze niiż 2 sltJI'onyIma'SzyonopiSJll (1 rsk'ona d1Jaal'tykułu, 2 stifony dla pOiZycji 'Zwalr,tej). IV. Uwagi dodatkowe: 1. Unlikać n1a,leży sformułowań wrart'oś'oiującyeh zarówno pozytywny!ch, jak i negatywnych. 2. SfoI'mułowania przyjęte dosłownie z omawi'anej 'publikacjli muszą figurować w 'cudzysłowie (" ... "). 3. TeI'miny 'sp.ecjalistY<C;7JI1Je wY'sltępujące w orygiJnra:lnyrm tekś,dire (np. z dziiedzmy tkadwa, brudrOwniiOtwra,slt,olsunków pokII1ew:i'eńJstwailtp.) muszą być plfZJetŁumaczone albo bliżej objraś'!1iioll1e (w Ill'awilaisie). 4. Wszelkliego rodzaju nazJwy topografliczne należy podawrać wyłą'cillllie w postaci rzecZJownikowej 'i ZJaws ze w mianowniklu (np. ni,e województwo kaliiskie, tylko wojewooz'two Rjalisz). Jeżeli tiaka ni3<ZWaw pos'taci Iprz)'lmiotl1tikowej wysltępuje w tytule lUJb w 'nazwach inSltY'tucji, to obok formy przymiotnikowej należy też zrawsllle podawać w llawiaslie naz'wę topograf'i-cilllą w poS'ta,ci rllleczownika w mlianown~ku. OGOLNOPOLSKA FUNKCJE S80ŁECZNE ETNOLOGII KONFE'RENCJA NAUKOWA, POZNAN 11 - 12 LISTOPADA 1977 Od dawnaś,rodo'W~'sk!a etnograficzne w Polsce odic2Juwały potrzebę szerokiej wypowiedzi na tema,ty, k,tóre na obszairze etnogflafirc'2Jnrejdzilałralności WY'magają kankI etyzacj;i bądź nowych isformułowań, jako swego I10diwju ,odpowiedzli na społeczne z2potrzebowanie. Dlategollloflganli21owalD'aw POlllllaniu prrzlez K'a'tedifę Etnogm:f1,i'iUAM, Kom1tet Nauk Etnologiczny(Jh PAN i Wielikopolskie Towarzy'stJwo Kul'tU!ralne konferencja ,naukowa stworzyła dobI'e warunk'i dla wY'miany linfolfmacji i dyskusji na temat 'wiedzy etnologicznej, mającej znaCZClniedla s!poIec'zeńsitwa. SitWOlflZlO1l10 zatem warunki dla roboczego spotkani'a, dając w ten sposób możność '2Jabmnia głosu szerQkliemu klręgowi etnogr,afów, zatJrudnionyrch w ,różnego rod2Jaju insty1tUtcjla'chna terenie oałego kraju. Z fOinmalnego ohowią21ku wypada poinformować, ż'e w konf'erenrcji wzięło udział ponad 110 U!czestników, że 45 refemtów i ,k'omun'iilmtów wy;głosziOnychlllOiSltało na obrada,oh plenJa:rnyrch li w 'seklcjarC'h,a 8 ;Ziło'iJonoW ,maszyn.opilslie do rew,enturalnego wykorzystani;a w form'ie publikacji. W ,celu 'stworzenia odpowiednioh warunków dla fOI'mułowanyoh 'zaŁożeń konferencji, przewidziano oprócz posiedllleń plenranny,ch pracę w wyspecjalllilzowralnyeh następujący'ch z!es'Połarch - sekcjrarCih: I Etl1tologlira,a potrzeby orgallliza'cji życica społeclllllego, II EtnoIO'gia a sy's,tem oświatowy, III E'tJlilologia a U1czestnirctwo w żydu kulturalny;m, IV Etnologia a współpl1a'ca międzynarodow!a. Na obrada!ch plenalrny'ch wygłoszoIno w Ipierwszym dnliru dwa refr8ifaty: prof. dr J. Burs!zta - Etnologia polska w służbie społecznej. Dokonania i perspektywy olfaz prof. dr Z. Sokolewi<cz - Badania podstawowe w zakres,ie etnologii a praktyka spo- �376 Kronika leczna. Ponadto komun1ilkaty wy,głooili: rprof. dr R. Jeh'ibek z Brna - Formy, metody i ceLe akademickich studiów etnograficznych; drr K. Maku,lsK)i - Potrzeby współczesności a zakres i definicja etnografii oraz S. Słopień - Etnografia w działaLności WieLkopolskiego Towarzystwa KuLturaLnego. W sekcj.ach najbardziej żywo li .przy autentycznym za,angażo'waniu uczestników kiryst'aTIiZJowały'się 'olpillniei propozycje mające ,charakter praktycznylCh wskazań, a odnoszące s,ię ZJaróWlllodo ,gZJcZJegółowych, jak i ogólll1ych dZJiałań. Efekty działalnośc'i posz,czególny'ch sekcji pod.&umo·wali na koń.czącym kanferencjq poSliedzeniu plen-a.ITlY'mkh przewooll1kzący: dOlc. dr ha'b. E. P!iet.rasZJek,dr K. Makuhkli. doc. dr hab. B. Kopczyńska-.Taworslm o,raz p,roL dr hab. Z. Ja'siewi,cz. E. Pi,eka'szek zwrócił uwagę, że w obrębie 'sek1cj,iI ujawniły siię pewne grupy tematyczne. I ta<k,pie,rwsza grupa komuniikatów dotyczyła zagadnień bardZJicj ogólnych, zawie,rała pewną dozę optY'miZJmu, ŻJe w zmioTIli,ającym się świecie rośnie bogactwo prroblemów, a w 'ZJwiązku z tym sm'ns'e odIaetnologów są Wliększe i ciek'awsze i że udział ich w przebudowie w:spókzeSlnego świ.a-ta wimien być 'p•.. 'łnliejszy. Druga grupa komunikatów doty'czy},a Ip,roblem'a1yki ,tworrzell'ia srię nowej obrzędowości. Z uw.agi na aktualność i ważkość tego- zagadniienia padla propozycj.a (doc. H. SWliet1kol, .aby zwołać specjalną k'onferencję, która zajęłaby silGsprawą przeobrażeń obrzędowo,śc.i trady·cyjnej i powstawania nowej obrzędowoś'Ci ws;pókzesnej. Trzecia gru'Pa tematów poruszała pr<oblematykę rozpadu iprzcobmżeń dawnych grup rcgionalm yc·h. W ·grupie <C2'JW<u·rtej zreferowano- lSZJcregC'i8kalwY'chzagadnień na temat pożywienia i -medycyny 'ludowej. W k'ookluzjli E. Pie-trasz.ek s'tw~eQ'dził,że obrady w sekcji pierwszej dały szer.e.g WIl1iiosków.praktY'CZJ!l.ychdo d·alszej dziHłalno'ści, utwierdziłyt.eż opin·ię, że gdy chodzri (} formułowIanie wskazań praktY'clly'ch dotyczących pr,oeesu przebudowy współczesncgo świ·ata, ·etnologia może śmial,o konkurować z socjologią. Z koleli K. Ma.kulsiki, prz.cwodll1kzący II sekicj'i, sprowadził dyskutowaną t·ematykę do trzec:h ,grup tematy,cztl1Y'ch: 1) system oświ1a.towy a e1mogJra:fiia,2) ·problemy oświatowe w muzea1njc,twie, 3) problemy oświ'a'towe muzeów na wolnym powietrzu. Obrady tej .sekcji miały charakter konstruktywny. Padaly c·iekawe sformułowania i propozy'cje, j.ak eho,ciażby propozY'cja włączenia do programu dydaktY'cllo-wychowawczego szkoły problema.tyki. uwzględniającej sztukę ludową. lnforrmowano też o 'różnych fo.rma'ch działalności oŚW1i'a,towej,zwrHcano uwagę na trudrno6,oi i nied Q1ciąg,nię<Cia, wskazują,c np., że w Bol,s'oe,kraju o żywym, a gdzieniegdzie bogatym fclklorrze, brak jest t'Urys,ty,cznego ·szlakuetnogr:aficznego. W·skazywano na humanistyczne i hUlmand1t:m'Il.e treści, j-a,]{)imiwinna być nasy'C'ona działalność muzeów, wysUlniięto na'wet pr'o}okt ;ponownego zorga[]jfzowlania Związku MuZJeów P.ol'ski.ch jako stowarzyszenia o walorach wSIpólnoty moralnej, odipowiedzialnej za s'prawy ludzi zaangażowanych w działalności muzea1nej. W sek'cjri III pod prZJewodn:j,cbwem B. Jlawor:skiej, komun.ikaty .koneentwwaly się wokół praktyki IspołecZlflej,jej pozytywów ,i nega-tywów. Zawiewly s7..eregpostulatów na dziś i prognoz na przyszłość. TemaJ1;yka sek,cji uWlidocz'nriła t'rzy llurty zagadnień: pierwszy dotyczył 'UdZlialu etno:grnfów w .po.prieran,iu i aktywiwwaniu dział,al;nolici folklorystycznej i ludowej iWÓIrCz,ości,zwł.a's.ZJczaszbuki, jako czynników kultlU'otwÓir·czych we współczes'ny'm żyoi,u, dr:ugJi nurt za'gadnień sprowadzał siC; do analizy potrzeb i przebiegu uczestnictwa w kulturze określonych środowisk wiejskich, wreszcie w ostatnim bloku tematycznym .poddano analizie te formy organizacyjne i instytucjonalne, który·ch ,celem je.st uaktywnienie kultury regionalnej. Wnioski i postulaty, jakie formułowano w tej sekcjoi, dotyczyly m. in. kwestii odpowiedniego 'Przygotowani'a etnografów do spełniania nowych ról wynikających z aktual- �377 Kronika nych społecznych potrzeb. Zwrócono rówIJJież uwagę na potrzebę badań wspókz,esnych 'procesów zachodzących w życiu kultura,lnym na wsi polskiej, podkreślono konieczność fachowego doradztWla etnog,raficz(lego w StPrawach doty,czącY'ch uczestnictwa w kulturze, a takż,e potrzebę aut-enty'cznego rozbudnania zainteresowań własną kulturą środowiska wacjskiego. W celu u~prawnienia dz,iałalnoś,ci w poruszonych dziedzina,ch postulowano współdzia1an,ie placówe'k kultu['lalnych ponad uik-łaidalmiwojewódzkimi. 'Wniosek ogólny B. J,aworskiej był taki, ażeby U'powsZlechnić problematykę konferencji zaróWll10 w środ.ow.isku e1m.ografów, j-ak i w środoW!i,~ku działaczy, któny aktywnie uczesbniczą w stel'owaThiu ży,oiem kulLurałnym wodo'wisk wij·ejskidl. Sekc}a IV 'pod przewodnictwem Z. Jasiewicza :pracował,a w wyjątkowo dobry'ch warunkach (rmni,ejsza iłość wygłialszany'oh referatów, więcej cza,s'U na dy,skuesję). W wystą;pieniach wskazywaiI100 na slzereg dziedzJin wSlpółlpra'cy mliędzyma'rodowej, w który,ch uczes1.:nicząe1mologowie. Zwmoano też 'uwagę '00 te problemy kontaktów międzymarodowych, w których udzi,ał etnołoga wydaj-e s.i'ę być pożytecmy. Ponadto wskazywano na wm'unki, w jakich dzi'ałająetnologowi,e i na ich w tym z,akresie p<:·trzeby. Na czoło wysunięto sprawy wypmw 'etnO'logic2'JDych,które oprócz walm'ów naukowo-badawczych spełniają ristotną fUlnkcjęspolec2'Jną. Ogó1ne wIlIiIoski z ty,ch rozważaiJ, Lo kOiniecznO'ść wyka,zan~a tprzydatThoś'ci ,sa:my,ch etn.Qilogów w nawiązywaniu kontaktów międzynarodowyoh oraz k>oniec2'JDośćlepszego przygotowa.nia do pełnienia tych funkcji m.in. przez ,odpow.iednie s'ilkoleruie etnologów na po,zi'omie akademi'ckim. W podsumowaniu konfe['oocj,i J. BUl1szta stwierdził, że tematyka spotkani.a okazała się bardzo, ważna fi owocna, że nurtuje śwdo'Misko polskJich etnologów. KonfeHencja potwi.el'dziła. że współczesność etnologiezm.a tkwi wPlf'olb1emach dzisiejszego życia. Spotkanie było więc okazją do uświadomienia zło2JOnoś·ciJ i Wiielośoi zagadnień charakteryzujący,ch społeczno-kulturowe ~problemy W!slpókzesnego żyda. Bolesław OGOLNOPOLSKA Januszkiewźcz SESJA STUDENCKA "WYPRA WY POZAEUROPEJSKIE E'DNiOGRAFOW" W dniach 17- 18 rna,I'ca 1978 r. Oidbył,a się w Poznaniu pierwsza 'ogólnopolska sesja nauk'Owa studen'tów ebnografi.i ,pod nazwą "Wy'pJ'awy pozaeuropejskie etnografów". Na miejsce obrad zjeohały delegacj,e z Kra-kowoa, Łodzi, W,aJ"Szawyrl W:roc1awia. Spotkanie zostalo wJ'garruizQ.warne przez Koło Naukowe Studentów E.tnografii DAM w Poznaniu. Obrady otwon:yli: kierownik p02'JDań'skliejKat,edry, prof. dr Józef BUJTISzta oraz opiekun Kola NaukQweg,o, dr Bogusław LineH-e. Pierwszy dzień obr,ad był poświęcony Afry,ce i dorobkowi wyprawcinogr.a.f.iczny'ch n,a ten kontyJnent. Na C'z,ołowysunęło .się wystąpieni€ ucz·cs1ników Studenckiej Ekspedy,cjli Etnogmńkm'ej "Afryka 1976- 77" do Mali, Kamel'unu i Czadu. Spr,aw.ozdaniie z przebiegu WY'pnawy i jej rezultatów przedsla wił WłodZJimierz Żukowski. RyszaJ1d Vo:rbri'ch omówIił metody stosowane podczas badań wśród pLemion Dogonów, Kirdi i Dalba. Część ilustracyjną komentował kierownik ekspedy,cji, Piaweł I<;ostuch. Po południiuobrady ,otworzył komunikat Magdy Miśkiiewicz z Warszawy,poświęcony wyJprawomafrykańskim or'ganizowanym w rr,aJmachbyłego Studium Afry.lmrlli- �378 Kronika sty'cznego przy U;niweI'syt,ede WarszawSlkim. WySitąJpiieniJedotyczyłQ nie tylko spł'awoZidania z dwóch już Qdby,tych wypraw, I,ecztakże planów na rpa-zysz!QŚć.Dzień afrykański :rokończył referat Aluny OwsLej.czuk z Łodzi na terna ,t s<wsQwan!i'aniektórych pojęć iY'PO!ogic:mych w etnognaJij<jna przy!k1ad..zi'e AfTyki- Z'J.<Ch. WY'S1tąpienie wzbudziło SipOD:o dyskusji, 00 jest dowodem 'ciągłej aktualności problemu adekwatnośc,i pojęć teoT1ety'cznych do rzeczyWliJSltoślCi empiTy,cZJnej. Dl'U'gi d~ień obrad, w przeważającej części poświięc0;ny problemom Azja', za,inaugurował,o wys.tąpien;ie Sllmdenta Kiatedry Etnografii z POZJl1<alllia, Krz)'lslZ.tofaŚdsłego. Zrelacjonował on przebieg i wynikii wyprawy "Indie 76", sZJczegó1nąuwagę poświęcając badan:iolffi wś'ród pó~noclnolindyj,s,kj,e,goplemienJia Bhilów. NastQpni'e Lech Bernasińs'k!i po'informował o .mająoej się odbyć w przysz!yml'oku, z T'amierui,aKatedry łódzkiiej, wylpmwie <s·tudenckiej do Af,ganiISltalllu.Wiele ceTI'nych uwa'g i komentarzy dla studentów z łxx1Z1izawierało wytStąpieniia mgra Ma'I'ka Bero rz Pozna'll'i1a,który obsze['[l:ie omówi! E,tmo'logj,cZll1ą Wyprawę Azjaty'c:ką "Ewa 76" do Afganli!Stanu. O zamierz.etrlia,Ch ZJolf;gailiZJo,wania w 1979 r. wy/pr,awy s<Ludenckiej do Ameryki Pdudn.i.owej (K'Olumhia, Ek'wadio<r,Peru) pn. "Amped 79" poiU1f,o:r:mowałzebr.anych k,ierQwnik gl'U'PYorga.nim,cyjnej, Andmej Antczak. Pod-o'brue jak i nad SEE "Afryka 1976 - 7'7", tak li nad tą wyprawą patronat Slpmwuje m. in. Koło Naukowe Studentów Etnografii z Poznania. Na zakończenie Atnda'Z'ejKrupiińsik:i z Kira'kowa poJilnfo.mował o planach wyjazdowy,c,h studentów I1Jamtej,szejK'a,tedTy na stacjolllaame obozy ibadawcZJena WęgTy li Słowa,cję. Przebieg obrad !i cała dy,s!msjJa dowodnJie wskazywały na oelowQść i doniosłość !'ealizowamia wypraw poza,BUl'opej:sJcioh\por'zezetU1o~nafów. KOl'zyś'ci z takich prreds'il,'Wzięć'są aż nadto widoc:me: l1l1Jteresuj~cermateriały badawcze, kolekcje muzealne, szereg popul,a['lllo[)a,uk,owy,cha'rtykuł6witp. Poza tym 'poszerwją one Z1akres badań P<'lskiej etmografili, skOllioOOJWQWanej przecie ws:zystkim lI1a za'gadnienli.ach kmjowycll. Uozest n:ioc y s'esji spotkali się ,także z pr,a'oownikall'TliKatedry EtU1ogl'aHiw Poz:naniu, gdzie prof. dr Zbigniew Jars:iewkz przewodinirczyl rozmowom o dorobku i zamieJ'ZJeniach .tutej.szej ,p1acówki. Sesja była <Jkazją do ,podjęcia 'r,o'zmów w 's'pora'Wiie wSlpófprr-acystudenckich Kół Naukowy,ch wszys-tJci,chkatedr uniw.e'rsy-teckkh w Polsoe. Postalllowiono po.djąć wys<i1kiw spr,awie wymiany bibhografii, orgalrLiZ)owaniawspólnych badań terenowych, ccrr'ocz:nych sesji Situdenckric,h (,następna odbędzie się w Krakowie), szybszego przepływu ini'oorma,cji (m.iln. dotyczy to infonmowartia 'się O' tema:ta'ch zamiorzony'ch prac rnagi:stersiklk1h). Spotkanie p>OśWlięoonebliż'szym ustaleniom w tej kwesti-i odbędzie SIę joes.zczeW tym roku we W'rocłaWliu. Michal WKŁAD POLSKIOH KONFERENCJA Buchowski, Wojciech Burszta BADACZY W POZNANIE KULTUR LUDOWYCH I PIERWOTNYCH ŚWJ:ATA NAUKOWA WE WROCŁAWIU, 24 - 25 LISTOPADA 1978 R. Wprawdzie żadoo z uniwersyteckich ośrodków etnografi<c:mych w Po1soce, am też. zakładów tego typu zgrupowany,ch w Insrtytlloie Hrist<J['ii KuHurry Materiialnej Pclskiej Ak;a.demii NJa,uk, nlie prowadzi. pr,o'gJramowy,oh badań !nad wkładem nauki oclskiej w ,etmografdczne badaU1ia na świeci'e, powoli jedmak i w tym temade nas tę- �Kronika 379 puje peWlne ożYWli·enie.Nie jest '!lo jednak ten wymiar, jatki !pOwinny ollosdćprace z tego ZJak,reslU,bo zaległ{)śc1iw 'tej d:z;ioo2Jiruie mamy ogromne, bowiem r{)la Polaków poznających kultury ~ud()Owe i rpierwQ'i'ne śWli'ata byla ll1apraWidęnieba,gatelJn<a.Akt·ualnie jednak jesteśmy świadka'mi ZJor'ganiZJow.a.ni.a. Iniespeln'a w c,ią,gu pięCliu loat tTZJech k(ln.fe~'encji etnOgTafj'czny,ah PO<ŚWlięC-oIl)'lch tej 'Problemat)"Oe. WlSzystkie <Jll1eodbyły sil; we Wrocławiu z :inicjatywy wrodawlSkiego ośrodka e~!l1ografJiczneg{) 1. Jes:t t,o temat rni.cZJmi'eTni·e in ter,esują'cy, mało .zbad.a.rnyi kawy podejmujący go napotyk.a na bogactwo różnorodnych ;mater,ialów źródłowych. Mówiono o ~ym podcza,s ostatniej kornfe:rellicj:inaukowej na temat Wkład polskich badaczy w poznanie kultur ludowych i pierwotnych świata, która od'była 'się w drui'ach 24 - 25 listopada 1978 roku we Wfloc!.aWJi·u.J'ej o.ng'arniz,a,tor.amibyl!i: K>Olffiite.tNauk EtnologiczmyC'h Polskiej Akademii Nauk, Katedra EtJnograLi:i Un~'Wersytetu Wroclawskioego oraz Polskie 'Dowa1rzy's'two Ludoznawcze, Oddział 'we WrodaWJiu. Całością pra'c OIl'ga:nimcyjil1yoh kierowali: pirof. dr 'ha:b. Zbi~niew JoasieWli'czz ra.mieni<a Komitetu Nauk Etnologiczny'ch PAN ,i doc. dr hab. Edward Pietraszek z ramienia Katedry Etnografii Uniwer.sytetu WrocłaiWS'kiego. Zadaniem 'kcnfe-rencji było pTlZedlSt:awieil1~e i Iplf'ZJedyskutowanie pol:s:kli1chbadań -o:bejmujący'Clhludy i :kuli'UlfYpoza rpolls:kimt.erytorium etnicznym na przestrzeni od XVIII do XX wieku. SZJezegółoWlegouwzględinienli'a wymagają bowi-em w tym ohsze.nny,m tema'cie .mebod<llogi,czne li teorety'czrne pr<>bloemy betdań !Je.renowy'c.hprowadzonych Ipr,zez Polaków nad k'lilotU'ramiludowymi i piel'WQltnymi świata, jak rÓWll1ie'żwy,k'O'nany'ch IprZJeznich opl1a1oowań sys;tematy,cznyc·h. Na oberny:rn eta!pie k'szialt'owanliasię Zia'interesowań tym zagadnieniem ważne zma,czenie ,ma także przypomnienie i ,omówienie dOf'ohk·u wybHnych badaczy, z uwypukkniem ,pod.stawowy'ch cech i'oh Ipl!"a,cybadawcZJej, stawiall1)'lch celów, przyj'mowa'l1yoh Z<\łożeó,1Itd.,oraz oddfZJiaływani" ich nJ<lnaukę ljJ<>lskąi obcą. G'eil1ewlizując,pookreŚ'ł:ić rn'ależy ZJgodruiez z'alożooiami p'I'O'blemowymi konferencji, że w hisltodi etno~rafii poLskiej niezbędne jest przedstawi,enie całości badań empi.rY'cZJny'chi publikacji syntetyzujących 'or.az waż'!1l.iejl$z)'lchIPOIPuloaryzators1-:ich 'oN oolnietSii·en,ju do S\·owiańs,zczyzmy, Europy .pOZJasłoWliańskiej,Azji, Aust-ral1i li Ocearndi, A IrykJi oraz Amery:kli Półn<lcnej i Połudrni'Owej. CeLem konferen!cji było więc zwrócenie uwagri.n,a stan 'i zarsób pubLikacji po1skioh ,0dnoszącyClh 'się do etno'groafii Eurorpy i sWlia,taoraz :niezbędnych Ipota:zeb w tym zakresie. Ponadto ehodziło o powiększernie u:społu ludZJi,k,tórzy w rezulta,ciie kon.f.erencji mogLiby odk:.ryć nowe możliwości badawcze i o:kreśl,ić s>wojoe 'micjosce w ty·ch badaniach, wYimagających cz;;sto, udążliwych poszJUkiwań, Żlmudny.ch sy:n~ez oraz thllmaczeń. W.ielou'bowiem pOllsKkh !badaczy pTa'ee swe publikowało Ipoza granicamiklr.aju, stąd też pełny obr'az dorobKU naukowego tych post'a'ci wyJma-ga <także Jllcmych kwererud bibLiogr.a.iiic.zny,ch. Na progr,a.m kOil1fer·encji złożyły się a:.efemty 2 li dyJskU'sja poświęcorne różnorodnym aSipektom polsku.oh badań kuUur ludowych i :pierwotilych śwJiJata. W obradach Pierwsza z tych konferencji odbyła się w 1973 r. i poświęcona była kontaktom polsko-rosyjskim w dziedzinie etnografii. Materiały z konferencji ukazały się w specjalnym tomie zatytułowanym Historia kontaktów polsko-rosyjskich w dziedzinie etnografii, pod red. Józefa Babicza i Antoniego Kuczyńskiego [w:] "Monografie z DziejÓWNauki i Techniki", tom CIII, Wrocław 1976. Druga konferencja obradowała również we Wrocławiu w 1976 r. i poświęcona była pamięci Aleksandra Godlewskiego, wybitnego etnografa i etnologa, profesora Uniwersytetu Wrocławskiego, badacza ludów Oceanii. Materiały z konferencji ukazały się drukiem pl. Ludy i kultury Oceanii. Sesja pośWięcona pamięci prof. dr. A. Lecha Godlewskiego, pod red. A. Palucha, w: "Acta Universitatis Vratislaviensis" nr 435, Wrocław-Warszawa 1979. 'Tematyka posiedzeń plenarnych: prof. dr Zofia Sokolewicz, Polskie etnograficzne teorie kultury a badania terenowe ich twórców; dl' hab, Andrzej Paluch, Zalożenia metodologiczne funkcjonalnych bada", empirycznych Bronislawa Malinowskiego; dr Zbigniew Biały, Kazimierz Moszyński jako historyk i teoretyk kultury słowiańskiej; prof. dr Richard Jerabek, 1 �380 Kronika uczestniczyli etnografowie - z natury rzeczy najliczniejsi - z katedr uniwersyteckich, Insty,tutów .Polskiej Akademii Nauk ,i muzeów, ,a także jt;zykoznawcy, history,cy oj geografowie interesujący się tym problemem. Zaproponowany porzez Oirg.a·nll7Jaiorów tok ,obrad rozpocząl slię pos:iedzeniem plen:o.nnym. Otworzy! j,e :prof. dr ha.b. Józef BUIr'S'zta,który ujmując w perspektywie historyc7Jnej probIematykę polskich badań .etnografi'czmYCih w różnych rejonu'ch świata pod.a! ich klasyfikacje, dzJ.eląc je ,na prace o ,charakterze wybitnie materiałowym orazOlpracowania syntetyczne. Ws,k'aZJują'cna duży dor,o·bek w obu tych katego,ri-ach podkreślił, że probIematyka konferencji nawiąZJuje do dwu szerokich problemów ba'dawczych sf<o~muł'owanych podcZJaiSK'ongrmu Nauki Polskiej w 1973 roku, któr}/lmi są: "SwiactomooŚĆ historyczma n,a~'odu polskiego" i "Polskie dziedzictwo kulturowe". Z prZYCzyn ruBzale:imydl ,od Q'rga.rui=torów konferencji część referentów nie przybyla do Wrocławia. Spowociow,a!o to zna'czne us:zlczuplenie rozpatrywany()h problemów oraz zna'czm'e przemiesmnie w terrminarzu obrad.· KoniecZJność ta zaistniała już pod'cZJas posiedZJenia pl,enamego. Jak,o pierwszy wystąpił na tym posiedzeniu dr Z. Biały z T{~feratem poświęconym Kazimiel~zow,i Moszyńs'kiemu. Autor, poruszający się znakomicie po obszar,a.ch zainteresowań badawczych Moszyńskicgo, przedstawił j-e~o z·asługi jako historyka i teoretyka kultury. Doko'nuł on wnikliwego :przeglądu jego zasług badawczych, w których przejawia "it; wiele wątków i problemów ze sfery teori·i kultury i hi-sboI'iiSłow.iańszczyzny . .lako badacz dawał Wpływ polskich badaczy na kształtowanie się czeskiego ludoznawstwa; prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa, Polskie potrzeby badań porównawczych nad historią kultury ludowej w Europie. Tematyka referatów w poszczególnych sekcjach: sekcja Europy: dr Witold Armon, Badania Eugeniusza Frankowskiego na Półwyspie Iberyjskim; dr Władysław Baranowski, polskie zainteresowania kulturą ludową północnych terenów europejskiej Rosji; dr Danuta Tylkowa, Polskie badania nad kulturą pasterską Karpat i Bałkanów; doc. dr Bronisława Jaworska i doc. dr Maria Biernacka, Polskie badamia w Bułgarii w okresie powojennym; doc. dr Adolf Dygacz, Badacze polscy kultury ludowej na terenie Czechosłowacji; sekcja Azji i Ocea· nii: mgr Antoni Kuczyński, Polskie badania etnograficzne w Azji północnej. środkowej i wschodniej; doc. dr Henryk Swienko. Feliks Kon - badacz ludów Syberii i rewolucjonista; dr Sławoj Szynkiewicz, PrOfesor Witold Dynowski - inicjator polskich badań etnograficznych w Mongolii i jego założenia badawcze; dr Jerzy Wasilewski. Podstawowe kategorie języka symbolicznego w kuLturze tradycyjnej Turgutów mongolskiego Ałtaju; dr Iwona Kabzii,ska-Stawarz, Adaptacja młodZieży mongolskiej do środowiska pasterskiego; prof. dr Zbigniew .Tasiewicz, Zespół do Badań nad Kulturami Azji Środkowej Uniwersytetu Poznańskiego im. Adama Mickiewicza. Cele, założenia, wyniki prac terenowych; dr Krzysztof Wolski, Polskie badania etnograficzne na Środkowym Wschodzie; dr Leszek Dzięgiel, Polskie badania współczesnego Kurdysta'nu irackiego; mgr Barbara Kopydłowska, Polskie badania Oceanii; sekcja Ameryki i Afryki: dr Krzysztof Makułski, Polskie badania etnograficzne w Afryce poludniowej, dr Ryszard Kantor, Badania afrykańskie Andrzeja Waligórskiego, dr Krzysztof Zielnica, Relacja Józefa Mi!kowskiego O wyprawie dahomejskiej; mgr Mieczysław Tracz, Uwagi o etnograficznych badaniach w Egipcie; doc. dr Maria Paradowska, Polskie penetracje etnograficzne w Ameryce Południowej; dr Barbara Golda, Stan i potrzeby badań nad kulturq zbiorowości polonijnych w USA; doc. dr Jadwiga Kucharska, Badania nad Kaszubami w Kanadzie. Ponadto w ramach obrad wygłoszono szereg komunikatów dotYCZ'lcych publikacji. opracowań i zbiorów związanych tematycznie z wkładem badaczy polskich w poznanie kultur IUdowY~h i pierwotnych świata. Oto ich tematyka: mgr Teresa Zakrzewska i mgr Elżbieta Karpińska, Tematyka prac habilitacyjnych, doktorskich i magisterskich opracowanych w polskich placówkach etnograficznych, a dotyczqcych kultur pierwotnych i ludowych; dr Zygmunt Kłodnicki, Tematyka pozapolska w pubLikacjach i w materiałach archiwalnych Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego; dr Henryka Romańska, Relacje etnograficzne w czasopiśmie "Ziemia"; mgr Barbara Czuchnowska, Kolekcje dotyczące kultur pozapolskich w zbiorach etnograficznych w Polsce; dr Krzysztof Makuiski, Kolekcje egzotyczne w zbiorach Muzeum Etnograficznego w Warszawie; mgr Zbigniew Sicrszuła, Historia powstania, główne kołekcje i perspektywy badawcze Muzeum Azji i PaCYfiku; mgr Mieczysław Tracz, Materiały doty' czące społeczeństw pierwotnych w Katedrze Etnografii Slowian Uniwersytetu Jagiellońskiego. �Kronika 381 zawsze Moszyńskipierwszeństwo faktom Iprzed hiipotetycznie brz.miącymi sformułowimiami. Moszyński pojmują'c etnogroifię jako naukę zajmującą się badaniem zrębów kultury, poprzez swoje :prace z tego zakresu rozs'zerzył nasze poznanie świata, :} to czego dQkonał, slanowi wielki wkład w 'rozwój poznania ludzkiego. Przyb~iże.nie zasług tego czołowego etnografa 'polskiego :i teoretyka kultury 'spotkało się z dużym zainteresowaniem słuchaczy, którzy raz jeszcze mieli możliwość przekonać si!; jak WIi,elesfer kultwy ludzk'iej 'obejnl!ował swymi 'zaiJnter'Cso'Waniami bada'wczymJ. Niejako poza oficjalnym programem -obr.ad,plenarnych w pierwszym dniu konferencji wystąpił dr Leszek Dzięgiel z 1nstytutu Rolnictwa i Leśnidwa Krajów Tropikalnych li Subtropikalny'ch Akademii R!01ni'czej w Krakowie. Do dyskutowanej ,coraz powszechniej w kraju użytkowej ,roli etnografii dorZJucił on szereg warlo'ściowych uwag z pozycji uczestnika interdyscyplinarnych grup cks'pc'rtów, które na zlecenie tzw. krajów ro:zwijający'ch się pI'owadzą specjahS'ty,czne badania zwi'\Z<.lnez ro,lni,ctwem. lic jes·t to ,oczywiś'cie pow.szoCchna w P:ols'ce fo-nma udziału etnografów jako eksrpertów w centrala'ch handlu zagranicznego, a także grupach roboczych podejmujących usługową 'dzialalność w zakresie TOZJpoznawania tradycyjnego moddu gostpodark'i rolnkzej i określanie jej prognot Tozwojowych w krajc.ch tropiku i subtropiku. W każdym bądż razie jest to problem interesujący, daj,]cy etnografom nowe pok do dzi,alania. W dru&im dlliiu obl'ad odbyły 's'ię Po~iL'(]zeruia trz.ech sek'cji, tj. Europy, Azj' i Oceanii oraz Ameryki ,i Afryki. Organizatorzy konferencji 7Jdecydowali się na taki podział obrad, bowJ.cm zgłoszone 'I"eferaty, zgodnie z wcześniej przyjętymi założeniam~, dotyczyły tych obsz'arów. Sl'kc;a p,ierwsz.a poświQcon:a Europie :pI'O,wadzona byIa przez prof. dr. A. Kutrzebl;-Fojnaro'wą Prezentowane w jej ramach referaty dotyczyły polskich badań etnograficznych na Półwyspie Iberyjskim, na terenie Czechosłowacji oraz Bułgarii. Pon<Jdto z.aprezentowano także polskie za,iJnteresowaTJJia kulturą ludową pólnocnych toronów europejsk,iej 'części RO'sji,a także pols~ie badania nad kuliul'<! pasterską Karpat i Bałkanów. W sumie problematyka I1ozważan:a w ,tej sekcji ujmvnila L:.naczny ddicyt wiedzy o faktycznych zasługaoh etnografii polskiej w poznaniu kultury ludowej Europy. Wkład tilll, ,chociaż bez ·porów.na,nia :mniejszy od wkładu w polskie badania ,etnograficzne na terenie Azj,i, wym.aga jednak pewnego u,;y,'tcm<Jtyz.owania, ponieważ do ,chwili obecnej wiadomości z tej dziedziny są nilzmll'rnie fragmentaryczne. Najbogals.zą problcmatykl; zw:iólza.ną z tematyką konferencJi zaprezentowano w ramach sekcji obraduj,jccj nad wkładom Polaków do wiedzy o kulturze l:.;Uów Azji i Oceanii. ZgruPQwane w tej sekc}i 'referaty dotyczyły hi-stori i polskich pe11etracji etnograficznych na omaWiianych 'obszalrach, a także badań prowadzony'ch wspólcześnie, Z przyczyn niezależnych od 'organ1izatorów konferencj:i_ wypadła z toJ·w obrad cala problematyka badań mongolskiDh pf'owadzonych przez zespół pod k!erownictwem prof. dra Witolda DYDtowskiego. Ponadto nie wygłoszony został również zapowiedziany relerat mgr Ba,rbary KopydłowskLi,ej, poświę.cony polskim h:1d:miom Occaulii. Sekcja ta z.gromadziła najlicznoiejszy z.cs1pół uczestników konfeH'ncji. Jej obradom przewodniczyli kolejno priof. dr T'adeu:s'z Lewick,i i prof. dr Zbigniew .Jasil'wicz, doc. dr Henryk Swienko. Obszerne wprowadzenie do obrad zawierał refm'at mgr Antoniego Kuczyńskiego, 'poświęcony /polskim badaniom etnograli<cZJnym w Azji północnej, środkowej :i wschodil1.iej. Prredstawiono w nim p;erwoci-ny ·po,bki·ch zaii.nteres·owań etnogr:afi·cznych na omawialflym o,bsz.arze, sięgające r:ocz,jtków XIII stuleci,a, kiiedy 'to mniJch z W,roc!awia, Benedykt Polak, �382 Kronika odbył długą podróż wgłąb Azji. Kolejno w układzie chr()!J1ologiczny.m zaprewntował auto,r Bola'ków podróżujących po Birmie, Indiaoh, Indochin,ach, Japonii, Pcrsjli 'i inny;ch :rejonach Azji. PtrzeWlijały się więc w referaoie ciekawe 'postacie Gas:pra da Gamy, Jędrzeja Rudominy, W'ojciecha Męcińskiego, Mi,chała Boy.ma, 'Władysława DOToszeWli<:za,HierClU1JimaDrzewiecktego, Gabrliela Lątowskiego i innych, Przy okazjip~ezelIltowania ty~h -postaci podkreślano w r'cferacie ważną rolę polski'ch .misji :ka'bo.liokic,hna tererJJie Azji, temat do dZJi!S:i,aj mało znany, cwk'ający na swego dziejopi'sa. Olbrzymi ohsza'r stanow,iący przedmiot rozważań wspomlliianego powyżej referatu wy zna'czai kcnieczJDość zaprezentowania najważniejszych zasrug Polaków w dzJieja'ch pOZinawania Azji i ciekawsze fakty z tym związane, Niektóre z 'problemów, zasygnalizowane tylko przez A. KuczyńskJi'ego, znalaziy SZC'fszeomówienie w wySltąp;icnia,ch innych referentów. Tak wi~c doc. dl' Henryk Swienko w sposób niezwykle i'ntercsują'cy ukazał postać zmanego rewO'lucjon i,;ty Feliksa Koona, jako bada'cza ludów Syherii, a dr Krzysztof Wol'skli wystąpli! z ciekawy,m refera,temomawiającym badani,a polskich ctno~rafów na Środkowym Ws'chodz:ie. Dużą część wystąp;ienia poświęci! K. Wolski swotm hadani'om w Afganis,tanie, Irame, India'ch, Nepalu i Pakistanie, a pon,adŁo wspomniał o innyoh PoLakach penetrują'cyoh w ostatnich Jatach te obszary. Jednym z nich je:;t Leszek Dzięgiel, który podcZJas 'Plenam,ej s,esji w pierwszym dniu obrad ,przed'stawił informację na temat :i1nterdyscyplinalrnych hadań prCYWadZJonychprzez polskioh ekspertów z Instybutu RolJnictwa Krajów 'I1rQpikalnych li Subtr'Opiik'alnych Aka,de:ni'i Rolniczej w Kr,akowie. W 'ramaoh obrad <tejsek'cji wy'Stą;p:ił'On ,równiież z referatem poświęconym 'p<J1lskilmbadaJnio.m wSlpókz€lSlIlegoKurdystanu irackiego, w którym 'S'koncentoował się przede WlSzy~tk,im na wla'sll1ych badaniach tego obszaru, WprawdZJie gr>upa badawcza, w której u.czestniczył L. DzięgJiel zajlmował.a Soięgłównie badaniami nad tr,ady'cyjną kulturą agrarną omawiane!1io obszaTu, na ich marginesie po,czyni! on jednak interesujące obserwa'cje doty'czące różny'ch dziedzin kultury. W pewny,m kontekś·cie do omawianej przez K. W'olskiego i L, DZJięgiela problematyki nawiązywał rreferat prof. dra Z. J'J,lsi,ewicza, który berował wyprawą etno~af:icZiI1oąZespol,u do Badań nad Ku 1t'urami Azji Srodkowej Uniwersytetu im. Adama Mi'ckJiewlioczaw Poznallliu. Wy;prawa ta, zorganizowana staraniem jej kierownika, 'odbyła się w roku 1977, a 'Ulczesbni,cykonferelIlcj,i mi,eli 'możliwość dowiedzenia się 'o jej 'ce1a'ch, założeni,a'ch li wynikach prac badawc.zychZJanim ostatecznie calosć zgromadzonych rmateniałów ukaże się dl'ukiem. Wyprawa zgromadziła ba'rdZJO,cenne .materiały i w z;na'cZJnejilości ,z różnych dziedziln kultury. Materia!y te ukazują przemia'ny :aachodzące w k'ultu,rze ludowej (Jmawiia1nego obszaru, a j,ch zarejestrowanie stanowi ważny dokument wzbogacają'cy naszą wiedzę o tej ,problematyce oraz stanowi 'Pewną kontynua'cję polskich zairnteresowań tymi obsZJa'l'ami w XIX stuleciu. Podobnie jak poprzednio, rÓWlf1ieżw s.ekcji tTZJeciej obradującej nad wkładem Polaków w badan'ia na Iterel1Ji'eAfryki i AJmery;ki ZJabra.kło paru referentów, którzy z przy'czyn n:iezaleiJnych ,od ,orgalllizatorów k'onfere:n'cjli lIllieprzybyli do Wroc!awia. Zapowiadiają'cy 'się interesująco program obrad m'u'siał więc z koniec ZIIl{l'ŚC i ulec znalczmemu uSZJCZJu1pleniu, Str.esZJcZJającjednak na}ogólniej !problema'tykę p~'ZJewid2Ji,aną progr,amem podkreśLić iI1!ależy,ż'e doty;czyła ona mało z:nany,ch w dz:iejach naszej etl\1ografili polskli,ch badań afJrykańskioh Andrzeja Waligó:rskieg'O oraz p{'lskkh 'Penetra'cji w Amery;oe Południowej. Ponadt'O w ra,mach sek'cji zgł'o-swno niezrrniernie ważny problem stan,u oj pO'trzeb 'badań nad kulturą ZJhiorowośc:ipolonijlnych w USA, a ta'kż'e referat su.mujący doty;chcz~sowy dorobek w bada[l!iaC'h nad Ka:5'z,uhalmiw Kanadzie. Ciekawe infoOiI1macjezaWlier,ał refera:t dra Krzys,ztoia �383 Kronika Zie1ni'cy, dotyczący ,H~,lacjiJózefa Miłkowskiego o wyprawie dahomejskiej. Oprócz 'spostrzeżeń o kulturze ,ludów Dahomeju, rela'cj,a ta jes1t doskQlIlałym obrazem losu jej autora uwikłanego w za!skakują,ce wydarzenia ,spowodowane niewo,lą Oj<czyzny. Flodobnych J. Miłkowskiemu wędrowców wielus'P'otkać mOŻlna w dZliejaoh naszego narodu, a część z ni<Chpisując Iswe wS'PoffilI1ien:ia 'utrwaliła na Ikh ka,da'ch obraz kultury ludów, z k,tóry1mi się ISJpotkaliw Azji, AmerY'ce czy Oceaniii. Odkryty przypadkowo przez K. Ziel,nicę ,mat,ed,ał jest j<eszc2'!ejediny1m dowodem na to, że ko1l1Jiecznejest wnikliwe 'Przeanaliwwanie polskiego pamiętn:ikairstwa pod kątem jegc zawartoś'Ci etnognaflicZlilej. Jest ,to jeden z waŻikJkh problemów badawczYClh w ogólnym temaCJie: wkład 'Polaków do wiedzy 'o kulturach ludowych i pierwotnych świata. Problematyka konferencji - zgodnie z,resztą z założeniem - była if·ozległa, toteż warto jeszcze wspomnieć o komunikata,ch dopełnia,jących dwa pmcowite dni obrad. Komunikaty te dotyczyły pu'blik,a'cjii, opracowań i zbiorów związanYich z temwtykąkonferencji. Część z nich obejmowała hiSJtorię kolekcj,i etnogl'afi'cZlilych dotyczącYCih kultur pozapolskich w z-biolralchetnogm:5i<C:mychw Pols,ce, inne natomiast traktowały o mater:iałach a1whiwalny'ch li drobnYich publrkacjach roz'pa.'oS2JOnych w czacSopismach. O tym, jiak dalece aktua1JnJi,ekifajowe pla1cówki ebnograficzne zajmująSlię tą problematyką, ,informował wy'czerpujCl'cy komunikat mgr mgr Teresy Zakrzewskiej i Elżbiety Karpińskiej, 'Poświęcony tematyce pra'c habtillitacyjnych, doktorsKJich i magi:S't'erSikichopra,cowatnY'Clhw polskiclh pla1cówkach etnografic:my'ch, a doty'czącyc·h kultur lpierwotnych ,i :ludowych świata. CałOIŚĆobrad IPosrzJcz-egóLnytClh 'sefficj1i'Lamffinęło posliedz,enie p['enal1ne, podczas którego prof. dr A. Kubrzeba-iPojnarowa wygłoSJił'a ref'eflalt na temat Polskie potrzeby badań porównawczych nad h-istorią kultury ludowej w Europie. Oprócz zaprezentowania poLskjlch potrzeb w ty;m :zaklr,eSlie,wynikającYClhze sł,abego jak dotychcza's za:interesowani'a ,Slię u HalStą problematyką, refer,at ZJawier,ał linteresujące w!adomo&ci ,o w:spółcze:'illli'e'prawadZJonytch prac,a'ch 't1Jadty1m zagadnieniem w innych kr.ajach euro'PejSJkioh. Kończąc, należy podkreślić - zgodnie z tylm, 00 'stwi'erdzoIl1'Ow ,ożywi,onej dyskusji - że obl1ady konferencjli uznać należy ZJaważne wyda'rZlenie w polski'ej 6tnQgrafh. Mówił 'o tym ,między innymi w :zalwńczeniu kon:Eerencjli doc. dr E. Pietraszek, .podkr,eślając wielość <omówionyeh ZJagwdnień, wśród który,ch Zlnalazło się sporo ref:.eksji prakty1czny'ch, jak również wiele elementów teoretycznych. Konferencja umożliwiła zatem uświadomienie tego, co już podkreśUłem na początku s}>rawo2'!dania,że konieczne jest ustalenie jednoHteg)o programu badań nad wkładem badaczy polskich w poznanie kultur ludowych i pierwotnych świata. Antoni Kuczyński SPRAWOZDANIE ZARZĄDU GLOWNEGO POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO ZA OKRES OD WRZEŚNIA 1977 DO SIERPNIA 1'978H. A. Oddziały i członk'owie W okresie sprawozidawczym Towarzystwo posiadało podobnie jak w ub. roku 19 Oddziałów. L:iczba !członków we wszY'stkkh Oddziałach wg stanu na dzień �384 Kronika 3) sierpnia wy/t1Iiosła 762, w tym 3 członków pr.awny'ch. .Jest to o 18 członków więcej niż w ub. okreslie .spmwowawczY'm. Mamy w PTL nadal 6 człOlflKówze Słowa,ck,iego Towarzy'stwa Ludorzmawczego w BratysłaWlie oraz 17 członków honon'wych, w tym 11 za,~.a1!1.icZillych. B. Władze Sklad władz Towarzystwa, wybranych w dniu 13 IX 1976 r. w Krakowie na sprawozdawczo-wyoorczym WZD, uległ zmiaJnie na skutek zgonu 3 osób. Zmarli .dwaj ,czlonkowie Zarządu Głównego, za:słu:ileni dZiałacze naszego Towarzystwa dr Bolesław Łopuszań'ski z Krakowa oraz mgr Piotr Kaleci,ak z Mszany Dolnej, a także wieloletni członek Sądu Koleżeń'skiego dr Tadeusz Prus-Wiśniowski z Myślenie. Na 'ich miejsce dokoolptowano na pos'iedzeniu Iplenarnym ZG w dniu 14 września 78 r. 2 Slpośród zastępców członków ZG. Postanowiono, by do następnych wyborów nie uzupeŁniać składu Sądu K'oleżeńskiiego. Or.ganiz;a'cyjne organy Zarządu Głównego: biu.ro adminis,tracyjne, biblioteka glówna, redak,cj-a LL i "Ludu" we W,rocław.iu, ODiIE PTL w Łodzi o,raz pracownia DWOK w poz'naniu zatrudniają lącznie 17 pracowników. 2. D i.a I a I n '0 ść Za r ząd u GIówn ego jego agend A. Działalność 'ogMno-organiza,cyjna ZG W okresie sprawozdawczym ZG odbył 2 posiedzenia: w dniach 3 IV 78 14 IX 78. Prezydium ZG odbylo pOIsiedzenie w dniu 12 XI 77 w Poznaniu (glównic sprawy wY'dawnkze). Główna KomisJa Rewizyjna prz:eprowadził'a 3 kontrole w dl1iiach 20 - 21 XII 77 w Ośrodku DOIk. ,i IIIlf. Etn. w Łodzi, 17 - 18 III 78 w Redakcji DWOK w POZJoaniu or,az 6 - 7 VII 78 w ZarządZlie Glównym PTL. Sąd Koleżeński w okresie s'prawo-zdawczym -nie ,odbył ż.adnego ·posied·zenia. PTL posia:daswego .przedsiawiciel.a w redakcji "Demosu", który biCEP ·czynny udział w pracach zespolu fedakc) jnego (prof. dr A. Pojnarowa). W.spółpra,ca z Czeskim Towarzystwem Ludoznawczym rozwija sit; nadal po'myślnie, m. in. przez wymianę delega,tów na zjazdach i konfer·ancjach t'/ch towarzystw. Prz.edmiotem obrad ZGi Prezydium były sprawy organizacyjno-naukowe, administra'cyjno-finans,owe :i wydawni,cze. Wiele uwagi poświ<;c'Ono z-aległ,oś-ci-omz tytułu sklad-ek członk'Owsł~i'ch, zalecając Oddziałom nadal maksymalne wys'iłki w celu wyegzekwowania zaległych składek. W lutym 78 r., jak zresztą co roku, wysIano z biura ZG ·do wszyslki-ch Oddziałów ,imienne wy.kazy l:z!-ouków zalegających z opłatą składek ,człoll1.kowskii'ch.Zalegl,oś·ci w składkach, znacZJnie zmniejszone w 1976 r., wzrO'sły niestety i wynoszą wg stanu na dzień 30 VI 78 - 20.685,zł. Szczególnie duże zadłuż'enoie wykazują Oddziały w Warszawie (6.000,zł), we W.f'Ocławiu (3.350 zł), w Sanoku (2.340 zł). Wzorowo 'przedstawia :siG 'Oplacan:i.e skladek w Oddziale KTak'owskim, ·gdzie ·oala zalegl,ość wynosi tylko 30 zl na 80 c1.!cnków oraz w Łańcucie i Zakopanem, gdzie wszYSCy czl-onkow,jc skladki opbcili. Dobrz.e jest t3kże w Łodzi, gdzie zalcgl'Ośe.i wynO'szą 360,zł przy 97 czlonkach i w Toruniu 410 zł na 74 człcmków, N:iektó;re Oddziały przeprowadzJily weryfikac.k członków, skreślając najbardziej pasywnych. Członkowie Prezydium PTL utrzymywali ·kontakty z Zarząd<Jlffii poszczególnych Oddz'i'ałów PTL. Dzięki staraniom prof. dr. D. Simonides reaktywowano prac<; Oddziału w Opol'u li Iprzcprowadzono tam wybory nowcg,o Zarządu. �385 Kronika B. Kontakty naukowe Prof. dr Maria Znamierowska-Rriifferowa i dr Longin MaHck:i zaproszeni ZJDstali na nowootwartą wystawę (18 X 1977 r.) pn. "Rozwój Rybołówstwa" w MuZf!um Ry.bołówstwa, Rolnictwa i Leśnictwa w Hlubokiej k/BudziejoW/ic (Czechosłowacja), która był.a połą,czona z rderatalmi 'i pokazem prostych technik połowu ryb stawowych. Prof. M. PriiHerowa uczestniczyła również w lipou br. w konferencji Folklore Sc>ciety w E_agham pod Londynem, gdzie wygł'osiŁa odczyt pt. Some probLems of sea fisher foLkLore in PoLand. Wygłosiła też odczyt o ochronie zabytków kuHmy ludowej w Polsce w Domu Polonii w Lon dY'nie. W X Sw.iatowym Ko,nkresie Nauk Etnologicznych ~ Antropologicmy,ch, który odbył soję w ~rudll1Jiu 1978 r. 'w Delhi, wzi-ęli ,udz~<ał:,przeowooll1i'czą cyKNE PAN prof. dr J. Burszta m'az pr·ezes PTL doc. dr B. Kopczyń:ska-Jawopska i sekretarz gc·n. PTL doc. dr E, P!ietmszek. 1 C. Działalność badawcza W okresie ,sprawozdawczym kontynuowane były praoe z korespcmdeJ1JtCllmizbierającymi mater'ialy terenowe do prac bada,wczych związanych z problemem węzłowym "Pols'k'a kultura Inalf-od-owa,jejteJ1Jdencj-e 'rozwojowe li peI'cepcja". Przepvowadzono także szkoleni-e lich, doskonalono kwestionariusze ba,dawcZte. W dniach 10 - 11 grudnia 1977 r. odbył się II zjazd ,szkole1l1iowy koy'espondent6w terenowych w Uruit'jowie-Zamku 'Przy współpracy -pracowników li 'studootów Katedry Etnografii UL w Łodzi. Z·osotala·omów.iJona działa1ność Sekcji k'CJ'I'lespond-entów PTL 72 lata 1976/77. W zjeżdzie udział wzięło ponad 30 'osób. Lista kQ'res;pondentów obejmuje obecnie ł51 osób. D. Ośrodek DiIE (spwwoZidanie na -s. 388). E. Biblioteka Zarządu Głównego N a b y t k i B i b l i o t e ki. W okrcS'icsprawozdawczym do Biblioteki ZG wpłyn<;ło 695 egz. dzieł zwarty,ch i czasopism, w' tym: 596 ,egz. z wymiany krajowej i zagranic7lllej, 59 egz. z zakupu, 26egz. z darowizn oraz 14 egz. wydawni'ctw własnych PTL. Zakupi-ono książek na łączną kwotę 20.135 zł, w tym dzieł zag,ranicznych za po·śrcdnictwcm Ośrodka Rozpowszechini'aJlJia Wydawnidw Naukowych PAN n<J kwotG 16.413 zł. W y P o ż Yc z e n i.;1. W -okresie spraworoawczym -odnlQtowa'lloow czyie1ll1JiBiblieteki 2010 oowiedz:ini ł476D v,ol. wYPożycZień na .miejscu. Na zewnątrz Biblioteki wypoży'czono 385 \1'01. W ramach wypoży,czeń międzybibli'Oteczny'ch udostęplnianc są również książki bibliotekQIffi naukowym :i publioc7JllY'mw innych miastach. Biblioteka przesyła ['ównież do Redakcji "Ludu" do P'oznania wydawnidwa do recenzji. Udzielane są także informacje bibliograficzne ustnie i pisemnie za'inter'~sowanym. Bib1ioteka współpra'cuje z Zakładem K,atał'Ogów Cootrałnyc-h Biblioteki Narodowej, do którego przekazuje karty katalogow.e wydawtll~ictw za,g)r.aniocwych wplyw;ljących do Bibliotekli PTL. W listopadzie 1977 T. przep-rowad:z,onoskontrum d;;i·eł zwaM)'ch (12540 pozycji i-nwenta.rzowy-ch). Stw.ieooZiOlnobrak 42 ks'iążek. Z z'arobu drU!ków zbędn,ych przekazano książki do następujących instytucji: 1) Bib1ioteki Instytutu Botall1ic2lJ1oego UllLiw.Wrocl.awskiiego 2) Bi'b1ioteki Instytutu Geografi-cznego Uniw. Wrocławskrl.e-go 25 "Lud" - tom 63 �386 Kronika 3) Biblioteki Instytutu !Filozofii i Socjologi:i Uiniw. W.:'ocławskiego 4) Biblioteki Ins,tytutu F1ilologiJiSłowiańJs'!ti-ejUnJiJw.Wr'ocławskiego 5) Biblioteki Głównej Uniwersytetu im. M. Ko~nika w TlOTuniu 6) Biblioteki Głównej UMCS w Lub~iJnie 7) Biblioteki UnJiWe1'sy,tecki.ejw Łodzi. Ogółem 'pr:oekazan'o ok. 290 vol. W pierwszy'm kwartale br. zak,oń'czono pra'ce zwią='e z przepisyw.a[]jiem ksiąg inwenta,rZlowy,ch cza1sopilSmoraz podS'UJmow,a71iemwartości ik'siąg inwentarz'owych. Ustalono waI1tość linwentarzową Bi'blioteki, 'k!tóra na dzień 30 VI 1978 r. wynosi 1.502.077,90zł. W y'ill ia n ,a w y d a w ni c t w. W okresie sprawozdawczym prowadzono wymianę z 218 instytucjami, w tym z 46 w kraju oraz ze 172 instytucjami za grani,cą. Drogą wymiany BibUoteka otrzymała 596 egz. wydawnictw, z tego 8rfl/o z za,granicy. Są t'o główn,ie 'cza;sop:iJsmai wydawnidw,a ,seryjne trudno dostępne w kr:aju. W za,rnfian wysIaliśmy 505 egz.. wydawnictw PTL. Za p<lŚr'ednidwem wy>mlianywydaW[]i,ctwa Towa'rzystwa dOdierają do .bibUotek 'UJIlJtweT'Syteckii,ch, mUileal!l1ych, instytutów naukowyClh i towarzystw w 36 kraja,ch. F. Działalność wydawni<cza W okresie Is<pI'<awoz<iawczym ukazały 'się dru'kiem :następują,ce publikacje: - 1) "Lud" t. 61 2) "ŁódZikii'eStudio Bt71ografi'czne" t. 19 3) "Literatur,a Ludow,a" 1177 4) "IJiter:atura Ludowa" 2/77 5) ,,Literatura Ludowa" 3177 6) "Literatura Ludowa" 4 - 5/77 7) "Litera'tur.a Ludowa" 6/77 oraz spoila planu P AN 8) "Strój kielecki" - 12,00 Łąc=ie: W druku .ZJnajdują 'się następujące publikacje, a) z planu wydawn1cze~o 19771'oku: 1. DWOK - "Ruś Czerwona" t. 57, cz. II, z. 1 30,00 ark. wyd. 11,50 5,00 6,00 " 5,10 10,00 6,00 zatwierdwne - przez PAN: 2. DWOK - "Ruś Czerwona" t. 57, cz. II, z. 2 b) spoza planu PAN 3. Katalog wydawil1:iJctwP'nL w wersji aJI1g. c) z planu wydawniczego 1978 roku: 4. "Lud" t. 62 5. DWOK t. 62 - "Pisma muzyczne" cz. II 6. DWOK t. 67 - "Oprac. me1od'ii ludowych" 7. DWOK t. 68 - "Utwory instr. i wokalne" cz. 8. "Łódzkiie Studia Et'Ilog'raf'i'czne" t. 20 9. ,,Li;t·eratura Ludowa" 1/78 10. "ui;teratulT<a Ludowa" 2/78 11. "Literatura Ludowa" 3/78 85,60 ark. wyd. 78,80 ,a,rlk.wyd. 3,50 30,00 30,00 30,00 30,00 12,00 5,30 5,25 5,30 Ra'Zem: 230,15 a'rk wyd. �387 Kronika W przygotowanliu znajdują się nil' 4 - 5/78 i 6/78 "Literatury Ludowej", ,,Lud" t. 63 oraz koloejnoetomy DWOK. W oprac-owaniu jest ,też kolejny zeszyt APSL Strój limanowski. Wspomnli-eć należy, że ze zbioru DzieŁ wszystkicl~ O. Kolberga 2 wydawnktwa: Ludowa Spółdzielnia WydaWlThiczai PolskieWydawil1iidwo Muzycz:ne dokonują stale wznowień - wprzygQt,owa:nli.u jest wznowien1e tomów 009 do 17 - .przy merytoryczneji edy,tors-kiej pomocy Redakcji DWOK. Redak,cja DWOK, IXJ uzyskaniu w ub. rOiku z PAN dodatkowy'ch funduszy:i pap:eru, przygotowuje obecnie do wydan:ta po 2 romy ['ocznlie. W związku z podwyżką 'cen usIug poligrafii'cZll1y<chZa'rząd Gł. PTL uchwalił one; posiedzeniu w drniu 3 IV 78 podwyżkę cen wydaJWil'1ictw.Od 1978 r. cena 1 tou;u "Ludu" będzie wY'l10sić 60,- zł, "Literatury Ludowej" - 15 zł (zesz. pQdwójny 25, -zł), DWOK 80,zł (do 30 _ark.) i 100,zł (ponad 30 ark.). Bodwyżka powyższa n.ie o'bejmuje subsk,rybeniów DWOK or_az iprenumerraborów "Litffi~atury Ludowej", abonujących to pismo na pod'stawlie u:oczlI1ych przed·płoat, dokOll1any'ch w 1977 1'. a canto Tuku 1978. Planowe wydawan!ie na'szych publ.ikacji napotyka na pow_awe trudnośoCi wynikające z 'odraczaniatermlinów przez druk!arnie (tłumaczą-ce się m. in. brakiem kwalifikowanyoh drukarzy i nadmi.arem zleoeń) oraz ze WLJTOSltu kos,ztów druku. G. Działalność £ill1all1.S'owa Za tWJierdzony pnez Po1ską Akademię Nauk budżet określa wydatki na p<Jszczególne k,ierunki działalnQ5ci 'Oraz żródla pakry,cia wydatków, przy ,czym poziom dow-cji jes,t uwarunkowany pI"awiidł'Owym 'J}ostęPell11realiza'cji doohodów własnych, a więc sprzedażą i .składk.ami czł<lll1kowskimi, a pon.adto nlloeprzekraczaniem wydatków osobowy,ch. W okresie sprawozdawczym kontrole 'przeprowadzone przez terenowe władze fir!ansowe i Zakładu Ubezpieczeń Społeczny-ch nie 'Stw.ierdzają 'u~hybi-eń, natomiast okI"esowc kontrole Głównej K'omisjli Rewizyjnej podkr-eślają wagę nadmiernych zapasów książek w magazynie, jak również ni-e zawsze for-maIną dokumentację, nadsyłaną z Oddziałów terenow)'ch PTL. Dochody i wydatki 'planowane i wykonane w roku 1977 oraz w I półI"ocZU 1978 r. obrazują lXlniższe tabele: L Dochody w 1977 roku: Plan Wyk'onanie 1.846.000 1.846.000 dotacja budżetowa 42.430 11.433 wpływy ze składek ,członkowsklich 442.454 297.416 wpływy ze sprzedaży wydaWll1i-ctw - dotacje na prace zlocone 243.575 497.794 Razem 2.574.459 2.652.643 W roku 1977 PAN przyznała doda,tkową doia'cję w kwocie 250.000,zł na wyrównal11h~zwiększlonych kosztów druku pozy'cji wydawIlliczych. Niewykona:n-i-e sprzedaży wydawni'etw wynika głównie oz ni'eukoń,cze.nia w porę druku tomów DWOK i Stroju kieleckiego. Badan.ia węzłowe zapoczątkowane w p<Jtow~e['oku "praw:ozdawczegQ prrez redakcję DWOK w Poznan!iu 'Stanowią wart;Qść przekroczenia wpływów za pr-ace zlecuneo Niższe niż -planowano wpływy 'składek 'członkowskich dO'ty'czą w głównej mierze składek zaległych z latpoprzednJkh. 25· �388 Kronika II. Wydat.ki w roku 1977: Plan 1. Dzi.aloalność ma,tutowa 0_- DzJLałalność orga'!1:izacyjna - Od,czyty _o_ ZjaZJdy, konferencje -- Biblioteka wydawnicza 3. Usługi Różnica 30a.049 304.423,82 - 116.496 146.636,29 -I- 30.140,29 36.828,10 - 12.471,90 48.300 165.864 -_.- Razem: 2. Działalność Wykonanie 638.709 1.459.575 332.175 2.430.459 ------~ 147.520,-- -------- 3.625,18 18.334,- 639.408,21- 3.300,79 1.153.370,80 415.451,60 +- 2.204.231,61 - 306.204,20 83.276.40 226.228,50 Ad 1. Wydatki 'na dzi.ałalnośćstatutową wykazują w poszczególnych pozycjach przekroczenie lub oszczę<:l'!1oś-di,wSUlmie jednak powstała oszczędność 3.300 zł. Ad 2. Z braku mocy przerobowej druka!l'ń mie ukazały się 4 pO'zy·cje wydawnicze, w wY\l1;irku 'czego 'I1IiewylkOTIaIl1ie ,koSlz'iówwYll10si306.204,- zł. Ad 3. Przek!I'ocnenie nakladów usług ma ,pełne uzasadll1ienie w zawartych umow,"c'h na wykonanie o!kreśl:onych badań węzłowy'ch, co 'PotWlierdzają wpływy za te usługi wyk,azall1e w części I. W pierwszym półroczu żadna z plalnowa,ny,ch pozycji wydawniczych nie wstała zakończona druki,em, wobec czeg'o nie wykonano planu splt'Zedaży. Sprzc>daż usług nalstąpi dopiero w końcu roku, Sciąganiie składek członkowskich na'potyka na t,rudności, p<micw'aż w każdym przypadku wypadałoby dotrzeć do zainteresowanej osoby, wobec tego ,okl'esowo wysyłane są 'Pi~ma do Za;rządów Oddz!iałów z wykazaJmiimiennymii zaległy,ch :skladek. Realiza'cja wnioS'ków poprzedni·ego Walnego Zgr-omadzenia w Łodzi. Obydwa wnios!ki dotyczące: przyznania ;honorowego czro.nkow'Stwa PTL prof dr K. Ziwistowicz-Adamski-ej oraz z-organizowania WZ w Toruniu zostały zreali-' zowane, postulaty -nat-omia'st 'są uwzględniane w bieżą'c-ej działa1ności Towarzystwa. SprawoZJdania z dzial'alnośoCi,organizacyjnej, ,badawcZJej i popularyZlat'Ofskiej nadesłało 12 Oddzji,ałów 'oraz Sekcja Muzealna PTL, Sekcja Korespondentów Terenowych PTL i Redakcja DWOK. Na podkreślenii'e wsługuje :interesują'c.a dZJiał,aln,ośćOddziału w ŁaJ1cucie, który skupia m. in. kilku wybHll1ych pisaJ.'zy i twórców ludowych, a także sum:ien.na praca nowego Zarządu OddZliału w Opolu. Bardzo 'owoona 'była praca Sekcji Muzealnej na:swgo Towar:zy·s"twa, a zwłasZJcza j'ej przewodniczącej prof. dr Marii Znamierowskiej-Priiff€!l'owej, co· sZJCZJegóIni'e milo jes't .na,m w tym spmwozd·a'D'iu podkreślić. H, Vhoclaw, dnia 29 VIII 1978 r. SekretaJ"Z Generalny PTL Pietruszek doc. dr hab. Edward SPRAWOZDANIE Z PRZEBIEGU PRAC OŚRODKA DOKUMENTACJI I INFORMACJI ETNOGRAFICZNEJ W 1977 - 1978 R. W roku 1977 w Ośrodku Dokumentacji 'i In.fonmacj.i Etnograficznej PTL, pro'\,\,<ldzonym opod kieruIlJki€'ffi doe. dr ha'b. B. J.aworskiej, z'atTuo-nJionebyły dWlie 050- �Kronika 389 by na pół ciatach (etnograf i sekr'etaI'1ka) o~az j,ednaos,oba na całym etade (etno~ graf). W okresi€ 'sprawoZJdawczym działalność ODiIE kon<C€In,trowała się na zagadnieniach dokumentacjli bibł iogra fk z:ncj, przy czym część tych pcr-ac finansowana byla przez KNE PAN. W r.amach tych prac: - mgr Ewa Ka,rpióska przygotowal,a do pubLikacjii bibliografię etnograficzną za lala 1970 - 1975; 'pra,ce są jesz,cze w toku, ich zakoń'czenie przewidziane na grudzieiJ br.; - jak co l"<J'ku,przygo\o.wano wyb6r 'p()Zycji ,bibEo,gra£icmyc'h za pak 1977 dla międzynarodowej bibliografii nauk spo.jec~nych, wydawanej ,przez Comite Intennational :pour la Documentation 'et la Informati'on des Science.s Sociales (E. Kanpińska); - kontynuowano współpracę z naczelną redakcją kw,a'rltaJonika "DEMOS", przek,lzująC niemie·ckim kolegom stresz,czeIJjia polskich prac etnografi.cznych i f.olklorystycznych. W ramach działalnoś,c'i Ina uży.tek wla.smeg'o środowi'ska etnografi'cz;n,ego Ośrodl'k, na 'Podst.awie zaproszeó przysł'anyeh ~zez organizatQrów,pnekazywał poszczególnym ·osobomi 'placówk,om inf'ol1macje o zjazda,ch i konfer'cncj.ach zagra!nieznych. Ponadto, podobnie j'ak w la,tach ubiegłych, opra,cowa,no za 1977 rok zestaw informacji do k:rondkii "Ludu". E. Karpióskaopra,cowala wykaz z,G-rganiwwanych w PoLs,ce sympozjów, kongr.es.ów i inrny'ch spotkań naukowy.ch z udziałem etno~rafów 'o,raz wykaz 'pru,c magis,terskkh, dokto~s-kich i haJ:jilitacyjny,c.h. L Wiktor przygotowała wykaz eza'Sowyeh wystaw etno grafi'cm y'oh. Zródłem informa,cjii były zaproszenia przesyłan.e do ODiIE z Za'fZądu Głównego PTL, wy,cink'i .pras'owe oraz ankiety ro'zsyła1ne przez OŚ[,<Jdek. Organizacyjnie z ODi'IE związa,na jest Sek>cj.a K'or'espondentów Terenowych PTL, której -pracami kieruje mg'r Z. NeymanowG, w Imiarę potrzeby k<Jnsu1tując dZ.i.ałaln<Jśćz kierownikiem Ośrodka. AJmJinistra'cyj.no-jjiJIlans'OJwe sprawy Sekcji pr<Jwadzone są w Ośrodku. Pracowm/ky ODiIE bra,li udział w zorganizow.aniu II Zj.azdu Kores'pondentów Terenowych, który odbył Isię w grudniu 78 w Uniejowie. W iistopadz,ie 1977 Komitet Nauk Etnol-ogkznych PAN IPowołał Zespół d.s,. Dokumentaej,i BtlO<Jłogiicznejpod lI»"zcwooo'iotwem doc. dr hab. B. Jaworskiej. Zespół ten, w ścisłej współpracy z ODilE, ,podjął natychmiast(J·wą działalność, organizując w Łodzi w dniach 21 - 22 III 78 zebranie ·członków oraz osób w,s;półpracujących do tej ,pory z Oś'r,odkiem. Celem zebrania bylo spowodowUlniie dy,s.kU'sji nad różnymli formami do!ku'ffien\:'lcji, kolejnoŚ·c:ią podej;mowa,nych pr.a'c w tej dziedzinie O'fGZ nad współp~acą polskiego środOW!i:skaetn(Jgraficznego z redakcją ,eza:sopisma "DEMOS". Wstępny r€ferat na temat dziaJ.a.l:ności ·OśTodka przedstawiła T. Zakrzewska. N.a'stę-pnie E. Karpińska wygłosli\.a rdera't rna temat współpracy z lI'edakcją "DEMOSU". W toku dyskusji, z osób uczcstniczą'cych w zebraniu została utworzona sieć kores'pondentów, którzy zobowiązal:i slię systematycmie dostarlCzaćdo ODiIE s,tresZJczel1'i'apra'c dla "DEMOSU". Wchodząc" w 'skł,ad Z€S'połu: B. J.aworska (pTzewodnJj'cząoa), T. Zakrzewska (,'ekretarz) i E. Karpińska (-członek) pTZygotow.ały na VII plenarne posiedzenie KNE PAN, które odbylu siG 2 VI 78 w Warszawie, eks!pozycję pt. Problemy dok:;,mentacji i informacji etnograficznej. W zwiqzku z pr,o,pozycją redakcji francuskiego czasqp.isma etnograficznego "Objets et Mondes", wydawanego przez Musee de l'Homme w Pa-ryżu, Ośr,odek podjął p:-aCe organiz:lcyjlle zwiiąwne ze zgromadzeniem, tłu:m.a'czeniem maz p;rzes.yłaniem dn Francji artykułów ilustrujących kulturę -ludową nas.zego kraju. �390 Kronika Kontynuowana był,a wspóŁpraca z CIDSS UNESCO w Paryżu oraz wymiana materiałów z PracowiDtią Dokumenta,cji. Instytutu Etnografii Srowackdej Akademii Nauk w Bmtysł,awie. Bronisława Jaworska, Grażyna Ewa Karp1J'!ska KONFERENCJE, ZJAZDY l INNE SPOTKANIA Z UDZIAŁEM ETNOGRAFOW W 1977 ROKU S e s j a O ,g ó lo 'P O' l s k a pt. "Tradycje i wspókzesność kultury polsk,icj" (Opole Dąbr1Qwa NiiemooHńska, 6 - 8 V). Organizat'orzy: Zakład FoJkkl'rystyki Wy~szej Szkoły Pedagogi'cZll1ej w OpoJu, Komi,sj.a Kultury Ludowej Opolskiego Towarzystwa K!Ultm:'alno~Oświatowego, Opolski Oddział Towarzystwa Wolnej Wszechnicy Polskiej. Referaty: D. S!imonides, Rola kultury ludowej w utrzymywaniu polskości na Sląsku; W. Nawrocki, Otwarta koncepcja kultury socjalistycznej; J. Damrosz, Społeczno-wychowawcze zagadnienia rowoju kultury ludowej; M. Walińoski, Folklor folkloryzm kultura masowa; S. Gawlik, Spoleczny ruch kultnralny jako forma uczestnictwa w kulturze; S. Czech, Rola Uniwersytetów Ludowych w upowszechnianiu kultury; D. Czubala, Legenda i prawda. Na rr1.arginesie opowieści wspomnieniowych; E. Kosowska, Legenda. Z problematyki gatunku; J. Ługow.ska, Folklor i literatura; T. Smolińska, Współczesne gawędziarstwo ludowe na przykładzie Opolszczyzny; B. Ogr·odowska, Rola Muzeum Etnograficznego; Z. J,aJstrz~bski, Funkcje kulturotwórcze Muzeum EtnGgraficznego. Ucze.stni'cy sesji zwiedz;iJi skans'eJD w Bierkowi·calch oraz wzięli udział w spotkaniu z działaczami kulturalny;mi PirudnJi'ck,i-ego Towa,rzys.twa Kultury w Prudniku. 52 Walone Z g 'l' o lID a d z e n i e D e l e g a t ó w P o l 's k i e g o T o war z y st waL u d o·z n a w c z e g o i s e s j a n a u k o w a pt. "Etnografia ośr·odka p,rzemys~owego" (Łódź, 12 - 13 IX) Orga[lizątorzy: Polsk!ie Towarzystwo Ludoznawcze - Oddział w Łodzi, Katedra Etnografii UŁ. Referaty: B. Kopczyńska-JaworsKa, Kultura środowiska robotniczego w Łodzi; O. Skalnikova: Specyfika kult1ny ludowej w ośrodkach przemysłowych Czech. i Moraw. Komunikaty: E. Pietraszek, Odmienność robotniczego etosu; E. Horvathova, W. Rusnakova, DzisiejSZa koncepcja i dotychczasowe A. Dyga'cz, Folklor badania ludoznawcze kultury robotniczej na SŁo- A. W02Jniak, Stan badań nad obyczajem i modą w środowisku robotniczym Zyrardowa; A. Kuczyńska-Skrzypek, Niektóre elementy tradycyjnej kultury robotniczej; J. P. Dekow;s,j"i, Z obyczajowości robotniczej miasta Tomaszowa Mazowieckiego; W. Now-osz, Przekształcenie warsztatu T2( mieślniczego w ośrodek przemysŁowy; H. .r'ohnov'a, Dokumentacja etnografic:na w muzeach czeskich; B. Baziel<i'ch, Zbiory etnograficzne w rejonie wielkoprzemysłowym; S. Łysilk, Obraz kulturowo-spoŁeczny le.~nych wsi górnośląskich (po::a mecką węglową) w dobie ich industrializacji i dezindustriali.::acji; K. Kaczko, wacji; Współczesny stan Katowic; tradycyjnej kultury w środowisku wielkoprzemysŁowym Gap. Uczestnicy sesji wz:ięli udział w UT<Oczys·tośc,jjubileuszowej 50-locia pra·cy naukowej prof. dr. K. Zawi's:tJo'wi'cz-Adamsk:iej połą.czonej z zebraniem t'owarzyskim. Impreza towarzyszą'ca: wy,cieczka do Tomaszowa M-azoowieck'i,ego·. K ,on f e l' e !fi c j a pt. "Elementy wspólne w kultu'rze Słowian południowych i północno-wsehodnkh ,oraz ,i-ch zna'czenie dla etnograficznych badaJ1 nad etnoge- �391 Kronika nezą Słowian" pośWlięcona ~a2limierZJowi Moszyńs>kliemu . .lózefowU Obrębskiemu (WarsZiawa, 2'5 - 27 X). Organwzator: FQrska Akademia Nauk, Komite,t SłowianoznawstWla. Ref.eraty: N. P.avković, Z prob~ematyki prawa obyczajowego współczesnej Jugosławii; B. Ristovski, Z badań etnograficznych w Macedonii; Z. Sokolewkz, Znaczenie związków między południowymi i północnymi Słowianami dla rekonstrukcji procesów etnogenezy w świetle teorii Kazimierza Moszyńskiego; A. Kutrz0ba-PojnaJ'orwa, Józef Obrębski i jego wkład w badania proCeSÓw etnicznych; A. Czekanowska-KuMińska, Trudności łącznej interpretacji wyników cech morfo~ogicznyclt i funkcjonalnych; Z. Benedyktowiez, Kategorie swój K - obcy Kubiak, i diabe~skie ernicznego pogranicza kiego); w kulturze Wyróżniki swego (na ~udowej obcości i przyk~adzie Z. Sta'szczak, a niektóre bajce i prob~emy ~egendzie identyfikacji białoruskiej. etnicznej; Cechy boskie Mróz, Swiadomościowe wyznaczniki dystansu stosunku do Cyganów); M. Pokropek, Metody badania obcego; etnograficznego w (na L. przykładzie Z metodyki pogranicza wyznaczania pogranicz po~sko-~itewsko-białoruskuLtu,rowych (na przy- A. GóraJoski, Metody badania centrum leoria "resu"; Z. S'O'kolewlicz, A. Góralski, Statystyczne metody weryfikacji wniosków płynących z etnograficznych skartowań o związkach między e~ementamt kultury (na przykładzie Atlasu L. Frobeniusa); Z. Sokolewi'cz, Wnioskowanie "ljer ana~ogiam" w etnografii. Przeniesienie wniosków płynących z ana~izy wspólczesnego materiału etnograficznego w głąb historii; M. Stomma-Opalska, Egzemp~ifikacja prob~emu na materia~e norweskim ze szczegó~nym 'uwzględnieniem związków między osadami; L. Stomma, zasadzie rekonstrukcji struktur obr,:ędowyeh Slowia11szczll:my; R. Tomi,cki. Porównywanie strukt'ury i schematu kładzie pogranicza po~sko-niemieckiego); ° kosmogonic:::nego Kv;estie mitu słowiańskiego .ze strukturą i schematem mit~t Samojedów. czasu i przestrzeni. S e s j a p o l s k o - r ,a d z i e c k a 'pt. "OcsiągnJięcia pań:s,twa socjaJoistycznego w dzil'<lzil1Jiemecenatu nad folklo.rem i sztuką ludową" (Poznań 4 - 5 Xl). Orga'niza1orzy: Ministe'fstwo Kultury i Sztuki Departament Bibliotek i Pra'cy K-O, Centralny Ośrodek Metodyki DpQwszechnliania Kultury, Instytut Kultury. Referaty: S. W. Titow.a, R.o~a amatorskiego ruchu artystycznego w Związku Radzieckim; E. A. Szumilowa, Fo~klor wspó~czesny 'UJ życiu i na scenie; B. M. Mali-ckaja, Zadania domów kultury w upowszechniani'u nawdowej twórczości; W. M. SZCZUl'OW, Fo~k~or i amatorski ruch muzyczny w Związku Radzieckim; W. Sandecki, Współpraca ku~Wralna Polski i ZSRR; ,T. BUI'szt,a, Mecenat państwa nad fó~k~orem i sztuką ~'udową w Polsce; .J. Kos'sak, Leninowska koncepcja kultury i jej realizacja w PRL. K o n f e r e n ,c j a na u k o wa p.t. ,iF u n kc j e s p o l e ,c z n e e t n -olog i i" (Pozn.ań, 11 - 12 XI). Organ;iza-tor: Katedlra Etnografii DAM w Poznaniu, Komit.et Nauk Etnologi,cznych PAN, Wliclkopolsk'ie TowaTzystwo Kulturalne. Ref.eraty: J. Burszta, Etno~ogia po~ska w służbie społecznej. Dokonania i perspektywy; Z. Sokolewioez, Badania podstawowe w zakresie etnologii a praktyka społeczna. Komunikaty: R. .Jerabek, Formy, metody i ce~e akademickich studiów etnograficznl,'ch; K. MakuhkL, Potrzeby współczesności a zakres i definicja etnografii; S. SlQpień, Etnografia w dziala~ności WieLkopolskiego Towarzystwa Kultura~nego. Po cz<;ści ofi,cjalnej 'Uczestni'cy 'konfer.encjli obradow,ali w IV sekcjach. Sek'cja I Etnologia a potrzeby życiaspoleczne.go, .przewodniczący: E. Pie1ra'szek. Komunikaty wygłoslil:i: K. Braun, Z. BryJlli:k1owski,.J. Damrosz, T. Ka,rwkka, F. Kotula, R. Kukier. Z. Neyman, A. Paluch, L. Pelka, E. Pietraszek, .J. Pólćwiartek, Cz. Robotycki, W. Sadowski, A. Stawarz, M. Suboczowa, H. Swli,enko, Z. Szromba-Ryoowa, D. Tylkowa, Z. Wierzbicki, K. W'ołos', M. Wożniak; Sekcja II - E1..nolo~ia'a sy,stem oświa- �392 Kronika towy, przewodniczący: K. MakuIski. Komunikaty wygłosili: B. Baranowsk1, .T. Czajkowski, R. Jez'ierska, J. Kamocki, B. Kołodziejska, F. Midura, J. NJiedźwiccki, B. Pol'Oczkowa, M. Shllpecka, L Sochaoka, M. Zn<łmie['owska -Pl'iiffcrowa, A. Gólski. Sekcja III Et'nologia a uczestniotw.o w życiu kulturalnym, p'rzewod!J1łiczący: B Kopczyń,;ka-JawoT'ska. Komunikaty wygłosili: T. Ambroż·ewicz, T. BaTaniuk, B. Bazielkoh, A. Bełz, A. Błachowski, L Bukowska-Fłoreńska, A. Bukowski, R. KantVI', B. L-inette, H. Łoś, M. Meres, A. M,oniak, M. Orl'C'wicz, M. P'iotrowski, O. Podlewskli, K. Ruszel, B. Turn·o,. Sekcja IV - Etnologia a współpraca mit;dzynarodow<l, przewodn~czą'cy: Z. ,J,a'siewicz. Komunikaty wygłosili: P. Burchard, L. Dz.it;giel, M. Gawęckii, P. Kaleciak, J. Łapott, T. Nemere, S. Szynkiewia. UczC'stnricy konferencji wzięli udział w uroczystości jubileuszowej 40-le'Cia pracy n,lukowej r:rof. dra J. Burszty 'Połą'czonej z zebraniem torW<lrzyskim. P o s i e d z e n i e n o<J u k'O we z o k a z j i 40 - l e c i a p r a c y n a u k o \II e j p 1'0 f e s,o l' a dok t 0['<1 J ó ze fa B u r s z t y (poznań, 11 XI). Organ.izator: Dziekan i Rada Wydzialu Historycznego DAM. Referat: Z. Jas-iewi,cz, Profesor Józef Burszta - badacz dawnej i współczesnej kultury ludowej. S e s j a n a olik o w ad l a u c z ,c z e wi a o g lo s z o.n e g ,o p r z e z 1\1 i n is l e r s t woK u ł t 'li I' Y i S z t u k i "R 'o k u P o l s k i e j M u z y k.i L u d 'OW e j" (Słupsk, 1'9 Xl). Or~aniZiator: Polski Związek Chórów i Orkiestr. Referaty: J. Kołaczkowski, Chóralne pieśni kurpiowskie Karola Szymanowskiego; M. Obst, LudoWe pieśni chóralne w twórczości Feliksa Nowowiejskiego; W. Kirstein, Ludowa pieśń kaszubska. SYMPOZJ A, POSIEDZENIA, KURSY K o n f e l' e n c j a f a l k ł -ol' y s t y c z n apt. "Adaptacja' sceniczna folkloru" zo.rga:nizowana z okazji III Międzywojewódzkiego K,onkursu "Praca w obrzl;dach i zwyczaj,a'ch ludowy,ch" (Rzeszó\v, 4 - 6 II). Org.a.nizai-o-r: Wojewódzki Dom Kultury w Rzeszowie. Referaty: A. Ka.l'cz.m-a'rzews'ki, Obrzędy i zwyczaje związane z pracą te tradycyjnej kulturze wsi; M. Bobrowska, Problemy adaptacji scenicznej ludowego widowiska obrzędowego. Uczestl1<i,cy konferencjri -oglądali występy zespołów folklorysty,cznych. M i ę d z y n a r o d o we Wa r s z t a t y F o I k l 'o r y s l y c z n e "A r t a m a 77" (Rzeszów, 10 - 13 III). Organizator: Robotnicze Centrum Kultury. Referaty: S. Dzieran, ZaŁożenia i formy mecenatu socjalistycznego państwa nad ku!'urq ludową; R. Reinffus, Rola i funkcja kultury ludowej w rozwoju kultury polskiej. UcZC'stnicy "Artamy 77" wysluchaLi wykl.adów na tema't tańców ludowy,ch oraz odbyh praktyczne zajęóa z ·choreo~rafami. Imprezy towarzysz<.jce: zwiedzanie Muzeum Ins,tU'u.mentów Ludowy,ch w Szydł-ow:cu .oraz Zamku w Łańcu·C'ie. p l e ,n -a·r n e p ,o s i e d z e -li ie K l' a k ,o w·s k i e go K o m i t e t u Z S L "K u itura lud,owa - trw.alą wartoŚ'Cią narodu" (Grobla, 29 Ifl). Omawiano kierunki ~o:zwoju kultury na wsi kU'a1kowskicj do 1980 !foku. Plenarne posiedzeil1!ie Komitetu Nauk Etnolog[cznych P o I s k 'i e jAka d e ill i i N a u' k (Wa,rszawa, 5 IV). Referat: .l. Burszla, RO:ll:Ój nauk etnologicznych w 25-leciu P AN. IV Se j m i k Ł ę c z y ck ic h T w Ó l' oC Ó w L u d o w y oC h (Lt;czyca, 12 V ). Org.anizator: Muzeum w Łęczy,cy. Referat: B. KohLl,tnicki, Sztuka ludowa a rzemiosŁo artystyczne. Wn;czOU1o nagrody uczestnikom konkursu "Rolnik Q jego pr'-lca w rzeźbie li mala'rs'twi.c ludowy,m". S y m p o z j u m pt. "Inspira'cje ludowe wc wspókzc,sncj t wórczoś·c.i i wy( wórczości" (K.raków, 6 IX). Sympozjmn od·byl.o o,iię w ra,mach imprez towarzyszących �393 Kronika TargDm Sztuki Ludowej. Rdemty: W. TelaJ<owska, Twórczość ludowa a przemysŁ; T. Więckowski, nola "Cepelii" w zachowaniu sztuki i rękodzieŁa ludowego w Polsce; A. Jackowski, Współczesne przemiany zachodzqce w sztuce ludowej. Z j a z d T wór c ó w L u d o w yoch K:a s z u b ~ K o c i e w i a (ZblewD, 3 Xl). Organizatorzy: W'OjcwódzMi OŚTodek Kultury w Gdań'sku, Gminny Ośrodek Kultury w Zblewie. Referaty: L. Mahcki, Zwyczaje ludowe na Kooiewiu; W. Błaszkorwski, Kultura i sztuka ludowa Kociewia; S. Skórowa, O stanie sztuki ludowej i jej warunkach artystycznych. Imprczy ,towarzyszące: wystawy ,rz·eźby i ha,Hu, inauguracja kursu haftu k()ciews~iego, występ kapeli ludowej ze Staro1ga'rdu. II Zjazd Korespondentów Terenowych Polskft,ego Towarzystwa Ludoznawcz'e,go (Ultliejórw Zamek, 10-11 Xl'll. Organizator: Pol'sk'ie Towa'rzystwo Ludoznawcze, Zo<l'rząd'Główny. Rcler.a1ty: Z. Neym:anowa, Działalność Sekcji Korespondentów PTL w latach 1976 -1977; B. Ko'pczyń:ska-Jawors·ka, Etnograficzne znaczenie badań nad środowiskiem wiejskim; S. Blaszczyk, Artystyczna twórczość łudowa; E. Nowill1a-Sroczyńs'ka, Badanie aspektów widowiskowych w obrzędach cykłu zimowego; V. Krawczyk, Potrzeby badań nad współczesnq literaturq ludową; H. Nowicka, Tematyka materiaŁów z badań korespondentow terenowych PTL oraz ich przydatność dla opracowań etnograficznych. Pos~edzei!1ia Komisji Etnograficznej Polskiej Akademii N a u k w K:rakorwie. Organizator: Oddział PAN w KJrakowie. Referaty: 24 V M. Vasović, Współczesne badania etnograficzne prowadzone w Serbii, 2 VI L. ChramcD'wa, Australia kraj i ludzie, 13 X-P. Raybaut, Organizacja studiów etnologicznych we gicznego w Nicei, Francji. 28 XI - Prace badawcze E. .F:01des, Pisanki (tematyka i metody) Z materiałów OniIE Grażyna ETNOGRAFICZNE ośrodka STOŁECZNE opmcowała Ewa WYSTAWY CZASOWE ZORGANIZOWANE PRZEZ MUZEA I JNŃE INSTYTUCJE WOJ. etnolo- węgierskie. W Karpińska 19'77 ROKU WARSZAWSKIE M u zea War s z a w a, Państwowe Muzeum Etnogr,aficzne "Tlrzydziestolecie Kwartal:nlika Polska Sztuka Ludowa" S.cenariusz: Aleksander J'a'ckowsk.i, 'o'prawa plasty,czna: J,adwiga Ja,rnuszkiewiczowa, 362 ekspo,n,aty oraz 55 fotogramów J,ana Śwlidersk·iego. Ekspozyoeja: 19.01- 14.04. Współor,ganizator: I'llJstytut Sztuki PAN. "Kolekcj.a dzwonów pani Ewy Śliwińsktiej w zbiorach Pań'Stwo·wego Muzeum 'grafkzne~o w W'aTszawie" Etno- Scena['liusz i opm w.a plast)'czna: EWG Sl>owińska, 138 ek$JpclillJatów.Ekspozycja: w Okręgowym Muzeum Miedzi w Legnicy (folder), 15.09 - 10.12 w Muzeum Kupiectw.a w Swidnoicy. 27.05 - 26.08 �394 Kronika "Broń dalekJi'Ch ludów" Scenariusz i oprawa pla'styc~oo: zespół pracowników Państwowego Muzeum Etnol1og)ircZJnegow DreŹini'e, k;onsultacjla naukowa: Lydlia-Schwalbe (Drezno), 411 eks pOil1at ów. Ekspozycja: 4.02 - 3.03 Współorganizator: Państwowe Muzeum Etnologiczne w Dreźnie. Ka'tałQg. "BolSikie sltroj'e rudowe" Scena:riusz [ oprawa plastycZil1a: Barbara Kaznorwska, Małgo:rz'aia Pol, Elżbieta PiskOirZ, 472 ekSJPQnaty. Ekspozy'cj.a: 11.02- 16.03 w C=trum Kultury Robotniczej w Mielcu, 30.06 - 25.08 w M'UJzeUlm w Kae'iJmie:rzu Dolny.m, 2'87 eksponatów. Ka,talog. "Trony li i;nsYl?Jniawodz,o'wskie Afryki" SCe'l1'alriuszli opra,wa plasty'czna: Jolanta Koziorowska, 77 eksponatów. Ekspozy.cja: 28.04 - 15.05 w Klubie MPiK w Zduń'skiej Woli, 3.06 - 31.08 w Muzeum Archeolol?Ji'czn'ylffiw Gdańsku, 2.09 - 2.1.1 w Okręgowym Muzeum Miedzi w Legnicy. Folder. "Twórc:wść nieprofesjon:alna w grafice ,i plaka<:lie włoskim" Scenariusz: M'ar'co QUeT1el,'k'omisarz wystawy: Joanna Tlom~'cka, 112 eksponatów. Ekspozycja: 14.04- 20.05. Wspólorganiwior: Galepia "La Feluca" -- Rzym. Foldex, plakat. "Tuaregowie - koczowni1cy ,centralnej Sahary" Scenalriusz: Jol~ta Koziorowska, opr.awa plasty'czna: Stanisław Duda, 110 eksponatów. Ekspozycja: 23.04- 25.05. Współorganizator: Towa:rzystwo Przyjażni Polsko-Afrykań'sk1iej. "RzeŹiba lpol>itm,a Użkumisa" Scenal1iusz i oprawa plastyczna: Ma,gdalena Parnowska, 52 eksponaty. Ekspozycja: 14.05- 4.07. Współorganizator: Zarząd Główny TPPR "Z Ihi·storliidomowego ogniska" SCelIl'auiusz: Piotr Sza1cki, Ul'szula Gma1chowska, 28 eksponatów. 17.05- 27.12 w Bi.bliote.ce P.eda,go.gi<cznejoW Wa'flszawie. Ekspozycja: "Rodzina w polsiki'ej l;z'tuc'e ludowej" Soetna,r~U1S:z Ii olpraiWa IPlas1ty'czna. HaIJina OIQdzka, KQ·zysżt.of Bumatowkz. 173 ek,spOll1aty.Ekspozycja: 26.05 - 9.08 w Muzeum w Warszawie, 25.08 - 15.09 w Biurze Wystaw A!rtystycZJDyc:hw LesZJD'ie, 18.11- 10.12 w Wojewódzkim Ośrodku Kultu:ry we Wnocł.awiu. Folder. "WlSpókzes:ne formy ,obrzędowości pOllski-ej- wyst.awa fotogramów" Seemalfiusz: Ewa Bar-c::'ikow.skai Zdzisł.aw SOlsnowski. Ekspozycja: 2.06 - 20.08. Współorganiza,tor: Zarząd Główny Towarzystwa Krzewienia Kultury ŚWj.c'ckiej. Folder, plak'at. "Natura - człowiek - ku1tura" - wys1.>awaplakatów Scena,uiusz li oprawa plas;tyczna: Magdalena Parnowska, Krzysztof Burnatowicz - plastyk, 40 eksponatów. Eksporzy,cja: 6.06 - 15.09. Współolflgall'lizato.r: Ogólnopol-ski Komitet Fron:tu JOOiJ1'Oś<Ci Nalrodu. ,;Ludow<c skrzynie wi,a:nne" Scena,riusz i oprawa 'pla'SltycZJl1'a: Urszula Gma1chowska, 24 cksponaty. cja: 2.07 - 30.09 w Muzeum WsIi Opolskiej. Ekspozy- "Malarstwo .niepl'Ofesj<ollJa1ne" Scenariusz i oprawa plastycZJDa: Anna Kurzątkowska, 82 eksponaty. Ekspozycja: 16.07 - 16.08 w Robotmkzym Centrum Kultury w Midcu. Współorganizator: Robotnicze Centrum Kultury w Mielcu. F,older. �395 Kronika "I!r'an dZJisi'aj" Scenariusz: zc.spół PI'la'ooWnli'ków'll.a'ukowylChz Iranu. Komisalrz wystawy: Tere.sa W.ałendzi.ak, oprawa plastY'cz:na: Czesław Łąc:zJm, 340 fOltognlmów li 120 obiektów. E:kspozy'cja: 20.08 - 30.08. WspółorganiwitQr: Minristers,two Kultury i Sztuki oraz AJmbasada lra.nu w Polsce. Folder. "Folklor llTluzy'cz:nycWiIlnej A:£ryk>i" ScenaTiusz i oprawa pIa!s,tycma: Jolanta KoziOlI'Owska, 81 eks.potr1a,tów. Eksp<Jzycja: 20.09 - 15.09 w Klubie MPiK w Zduńskiej Wołi. "Tęcza ma śniegu" Scenaniusz: ze9pół .praoowników Pań9twowego Mu"Z€'um Etnografii Narodów ZSRR w Lerui·ngradzie. Komisarz wys,tawy: JaniJlla Skrzyńs:ka, opmwa pl:a"tY'czna: Krzysz;tof Bumatowicz, 261 ekspOlrtatów. Ek.spozy,cja: 22.09 - 31.12. Współorganizator: Państwowe Muzeum Etnografi'czne Narodów ZSRR w Leningradzie. "Dawna i wspó1czesnJa sztuka MongoJii" SCC'l1ariusz: D. Das:z:bałgan, oprawa plastycZJl1Ja:C:cesław Łączka, 300 eksponatów. Ekspozycja: 19.10 - 3.11. Współor.ganlizato1': Mitnist'erstwo Kultury i Sztuki. '\Iluwum Azj,i i Pacyfiku w Warsz'awie. "lndi,anie Andów Środkowych" Scenariusz: Teresa Walendziak, oprawa plastyczna: Małgorzata Kosek, 115 ekspon.atów. Ekspozycja: 7.11-10.11. "WIoskie złotnictwo ludowe" ScC!nariusz: .Ja·copo Recupero. Komisarz wystawy: Piotr Sza'cki, oprawa plastyczna: Krzysztof Burnatowicz, 600 eksponatów. Ekspozycja: 15.11 - 18.12. Współo'rganizator: WłO'ski Instytut Kultury w WarSZlIwie. Folder. "Indonezja" Scenanius,z i oprawa plastyema: Zbigniew ,F1ilarski, 25 eksponatów. Ekspozycjla: 20.11.76 - 7.05.77 w Biibliotec·e Beda'gogicznej w Warszawie. "P.olski'e i:l1Jstr um ent y loudowe" Scenariusz li oprawa pJ.a.styczna: Teresa Ambroż,ewicz, 90 eksponatów. zycja: od 3.12 w Muzeum Okręgowym w Białymstoku. Katalog. W <J r s z a w a, Muzcum Azji i Pa'cyfiku Ekspo- ,,8ztuk,a zdobni,cw Af.g.aruistanu" Sccnariusz: ZbigJn.iew Sier'szula, Hal1lna .Jankowska, opr.awa pla~tyczna: Henryk Grocho,Js.ki, Emilia Kunowi,cz, kon~ulta<cja: Zbigniew J'asiewicz, 350 eksponatów. Ekspozycja: 11.06 - 14.08 w Muzeum Ard,eologiczn'Y'm we Wiroclawiu, 21.08- 18.09 w Muzcum Ślężańs~im w Sobótc.e, 24.09 - 7.12 w Muzeum w Oleśnicy, Oddzial Muzeum Al'cheolog)kz'nego, we Wrocławi·u. Ka<ta'log, 'Plakat. WOJ. BIAŁOSTOCKIE Mu zea B 'i a ł y s t o k, Muzeum Okręgowe "Faj,ans włocławski" Sceruariusz: Zenobia :Ridrzykowska, oprawa pla!>tyczrna: Józef eksj:onatów. Ekspozycja: 13.01 - 27.02. F'older, plakat. Stolarz, 540 "Zabytki etnografi'czne w zbiora<:h Szkoły GmiJnnej w Janowie" Kombarz wy's.tawy: Haruna Chołodowska, kOJlsultaJcja: AIeksamder Chomczyk, oprawa plasty.cz:na: Hałina Jakubowska, 114 eklsponatów. Ekspor.;:ycj'a: 1.03- 11.04. �396 Kronika "Tlkanina ludowa półil1ocno-wschodnkh terenów Polsli:i" Scenariusz: G<Emowefu Tkaczyk, konsultacja: Halina J'akubowska, natów. Ekspoz)'lcj,a: 3.05 - 19.06. Plaka1. 200 ekspo- "Kultura ludow,a Bliałos:tocczymy" Komisalrz: Ha~ina Jakubowska, apfiawa plas,tyczma: Adam Sokolowski, 157 eksponatów. Ekspoz)'lcja od 27.05 w Rat'uszu w Bielsku Podbs.kim. Współorganizator: Towarzystwo Przyj.adół Bielska Podlask~ego. "Sztuka ludowa Bi'alo-stooC-czyzny" K,omisa;rz: EWia Smólska, 53 eksponaty. Ekspozycja: 17.06 - 20.0fi Ogólnoksz,tałc~cYlm im. M. Kopernika w Sakółce. w Liceum "K:.l!tura Afryki Za'chodniej" Scenariusz ~ oprawa rla.stycL:na: Bogusław SzeI'ruiewicz, Habina Chołodowska, 800 eksponatów. Eksr;ozycja: 20.09-20.11. Informator. "Zabytki etnograficzne na Białcsto,cczyźnie" Komisarz: Irena Stankfiewi,cz, konsulta'cja: Hali:na Jakubowska, 36 eksponatów. Ekspozycja: 4.04 (o,twar-cie) w III Li,ce-um Ogól,noksztaJ.cącym w Białymstoku. "Polskie bnstru'menty ludowe" Scenariu'SZ: Terosa Ambrożewicz, opmwa plastyczma: Małgo.rzata Pol. 93 eksponaity. Ekspozy'cj'a: 3.12 (otwarcie). W:spółior,galnliza'tor:WydZJial KuI.tury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Białymstoku, 'Pań'stwowe Muzeum EtnograficUle w WalrsZJawie.Ka,talog. WOJ. BIALSKOPODLASKIE Inne in'stytucje B i a ł a P o d l a s k a, Wojewódzki Dom Kultu.fY "Malall'stwo Macieja FalkiewicZJa" Oprawa plastyczna: Madej ,Falk1e'Wli'cz, 25 ekSiponatów. - 28.02 w Domu Kultury. Fol.de[', plakat. WOJ. Ekspozycja: 15.02- BIELSKIE M uz e a Biels ko Bliała, Muzeum Okręgowe "Ludo·we zwyczaje zimowe w Bes'k.idZlieŚląskim i Żywi'0ckim" Scenariusz: Bennadeit,ta Tur:no, Kry&tyna Kaczko" 68 eks'pOl1Jatów. Ekspozycja: 18.12.76 - 6.02.77 w Muzeum w Zabrzu. Współonganizator: Muzeum w Zabrzu. Folder. "Trndy,cyjna tkanina beskli.dzk<l w zbi'orad1 mu·z'ców {)kn~gowy'Ch w Biels;ku-Bialym li Bytomiu" Scene,riusz li O'Pr<lwa plastyczna: BernadeHa Tur.no, B. Go.styiJska-Bil'!icka plastyk, 65 eksponatów. Ekspo'zycja: 6.08 - 18.09. "Tkanina wilamowicka ZJasto6owana w stnoju oraz w:;póJ.czoonych adaptacjach" Scenarliusz: Bernadeit:a Turno, 51 ,eksponatów. Eks>pozy'cja: 9,09 - 30.11 w Muz2um w Stry's-z:owie - Oddział Państwowy.ch Zbiorów Sztuki na Wawelu. W.spólorganizator: Muzeum w Stryszowie. "W'sopólcz'csna tWÓl1CWŚĆ Iudowa w województwie bi.elskim" Scenea:'iusz: Ber.nad-etta Tu.rUoo,40 eksponatów. Ekspozycja: 23.09 - 26.09 w Domu KultUJfY "KuŹ1r1l.i,k" w Us,trOlniu. �Kronika 397 "Zimowe zwyczaje li obrzędy w ,plastyce ludowej woj. b1elskiego" Scena,riusz: Bel'nadetta Turno, 30 'eksponatów. Ekspozy,cja: 29.11.77- 4.02.78 w zespole 'szkół zawo()dowy~h w Bie1sku-BUalej. "Wystawa wz'oIlD'ictwa'Spóldz. "Mak,owi.alJ1ik,a" Oprawa plasty,cz:na: Helena Czerny, ok. 60 eks.po[],;atów. Ekspozycja: s1eIlplień w lokalu Spóldzielni "Makowi'anka" w Ma,ko'Wiie. Inne in'stytu'cje S u c h ,a B c s k i d z k a, Towarzystwo Miłośniików Ziemi Suskliej .,Wy'stawa ,rzeź'by, lmalarstwa, zabawek ludowych" Scenariusz i oprawa 'plastyczna: Aleksander Krzeszowiak, Helen'a Matysiak, kOlrlsulla·cja: Alicja Paduch, 280 ek1s.ponatów. Ekspozy'cja: 1.08 - 30.08 w Urzędzie Miejs'l~im. Plakat. S zc z y r k, Urząd Miejskli i Gimill1Jny "Wystawa prac tWÓIlCÓWludowych dzialający,ch przy koła'ch ~ospodyń wiejskich" Scenariusz i opr.awa plastyczil1Ja: KrUlplińSlcy,300ekJspo.n.atów. Ek:spczy'cj·a: 4.08- 31.08 w r,emizie w Godziiszku. Współ'OTganiwtor: Komitet Qrganinacyjny Tygodni,a Kultury Bes1kickiej. "Wystawa prac twór'cy ludowego St€'I'l1ala" Scena['iusz i oprawa 'plaSlty'cMa: Sternal, 24 'ekSlpon'uty. Ekspozycja: 6.08 - 14.08 w Buczkowicach. "Wystaw.a .pcr-ackół ·go'spodyń wiej:skich" Scenariusz li oprawa p].CIJsiYJczJni<l: Krupińska, 50 ekspona,tów. EksipozYJCja: 6.08- 14.08 w God~iszkach. "Mini wystawa haftu r'e<g11ona'lnego" Scenariusz i opraw<.l ,plalstyczJl1t<ł: W'iktoni,a LasZJczak, 24 ekspolt1Ja,ty.Ekspozycja: ti.08- 14.08 w W<PT "Bcskidy" SZJczyI'k.Afiisz. Wad'O W i c c, Miejs.kii Dom Kult'UTy "Wystawa zbiorowa grupy twór,ców nlieprofesjon:alnych "Beskidy" Scenaniusz: Zbigniew Jurcrok, ok. 200 eklsponaiów. Ekspozy'cja: 6.05 - 17.05. WOJ. BYDGOSKIE M u z,c a C h oj i c e, Muzeum RegionalJ1{~ "Sztuka ludowa Kaszub" Scenalriusz: Wanda Tyborska, kOlnsiul-ta1cja:M'uzeum EUJ1Iografi.cz:n'e w TOl'U<ll.iu, 96 ekspoll1,atów. Informa,tor. I n a w r o c I a w, Muzeum 'i'm. J!ana Kals.prowicZJa "Haft kujtaw.ski" Scenariusz: Halina Mikulows.k:a, 23 eksipG1naty. Ek'spozycj,a: 18.09- 18.10. Współo.rganizat-or: Muzeum Etnografi'cz.ne w Toruniu. 11 WOJ. CIECHANOWSKIE Muzea P u I t u s k, Muzeum Rt'g1ioll1a1ne "Sztuka Ludowa P:us,zczy Bialej" Scenariusz: .Józef Sniegockii, 300 eksponatów. EJks:po:zy{:joa: 30.07 - 30.08. Plakat, folder. WOJ. Muzea C z ę s t oO'C h c wa, CZĘSTOCHOWSKIE Muzeum Okręgowe �398 Kronika "Zapasikla >częstochowska" Scenar~U:Slz:Domill1lik,aMarchewk,a, opl'law:a Ip1als1t)"CZJlla: Mariusz eks pOlrla1t ów. Ek'spozycj.a: 5.06 - 15.07 Grądman, 20 WOJ. ELBLĄSKIE Muz ea E l b l ą g, Muzeum "Wielcy Pola,cy" Scenariusz: Aleksander Bła:chowski, op["'awa plastyczna: Elżb~eta Sobocińska, Józef Łapiński, 98 eillS'pona1tów.Ekspozycja: 2.01 - 16.01. Współorgjanizator: Muzeum Et!ilogl1afkz.t1Je w Toruniu. "Rzeźba tWÓI1CÓW ludowych Do1nego Powiśla" Oprawa p1a;styczna: Józef Łapińs1kii, 131 eklsponatów. Ekspozy'cja: K w i d z y ń, Oddział Muzeum Z'amkowe'go w Malborku 18.06- 9.09. "Hajjt ludowy Ina Dol:ny:m Powiślu" Scenalr:iusz: Hali!t1laSa,mpłaWlsika, oprawia Ipla'styczma: St'alnisław Czerny, 60 eksponatów. Ekspozycja: 15.06- 30.12. Kata1o,g. WOJ. GDAŃSKIE Muzea G d a ń s k, Muzeum Narodowe "Snopki klaiszubs:kUei kociewskie" Scena:riusz: Teresa PrZJała, Krystyna Szałaśna, ,oprawa plaS'ty'czn:a: Dorota Borowska, 30 ekspolnartów. Ekspozycja: kontynuacja z 197,6 r. do 1.03. 77 "Ryb<l!ckie narzędzia kome" Scenariusz: Ter'esa Przała, Krystyna Szałaśna, oprawa rowska, 22eks:ponaty. Ekspozycja: 2.03 - 8.04. pla,styczna: Dorota Bo- "Pisalllk!i ludowe w zbiorach Działu Etnograficznego" Scenariusz: Teresa Przała, Krystyna Szałaśna, oprawa pl<l!styczna: Dorota Borowsk,a, 87 eksponatów. Ekspozycja: 9.04 - 29.05. "Pomorskie zabawki ludowe" "Scenariusz: Teresa Przała, Krystyna Szałaśna, oprawa plastyczna: Dorota Borowslm, 23eksponaity. Ekspozycja: 31.05- 12.07. Współoq~ani,zator: Bałtycka A!ge:ncja Al1ty!stycZJll'a z Sopotu "Obrzędy zimowe, rzeźba, haft Kaszub ,i Kociewa" Scemmrusz: Teresa Plrzała, Krysty!na Szałaśna, oprawa p1asty'cZJI1a:Dorot'a BorOWiska, 200 ekspona,tów. EksipozY'cja: od 13.12. W d z y d z e, KasziUbski Park Etnograficzny "Gulgowslki ch dz~eło wciąż żywe" Scenariusz :MałgorZJa:ta Buczkowska, Edmund Kaimińskii,' 90 eksponatów. zY'cja: 23.07 - 15.09. Inne !inistytucje W e j h e r owo, Miej'ski Dom Kultury 1 Ekspo- "Pokaz sztukii ludowej ziemi wejhel1ows,kiej" Scenariusz 'i oprawa 'Plas'tyc~n:a: Szymon Gl1egor, Zygmunt L,eśniowskii - pla'S,tyk, kO[]J~ultla'cj!a:K,ryS'tyU1Ja Makow~k!a, 480 eksponatów. Eks;pozY'c}a: od lipca do grud'ma 1977 r. �Kronika 399 WOJ. GORZOWSKIE Muzea G o" z Ó w W i e ,lk o p o l s k i, Muzeum Okręgowe "Bo1ska ceraJmika ludow,a" Scenaniusz i ,oprawa pla'styczna: RQslaw Lewandowslri, Grzegorz SkatlskJi, 160 eksponatów. Eks'Pozy>Cj-a:27.03 - 30.04. WspółQrgani2Jabor: Muzeum EtnQ·graficzne w Poznaniu. Koa,talog, plakat. "Ceramika mcksy;k,ańska okJre~mprzedkolu:mbijs.kl1eg()," Scena'lliu1sz i oprawa pla'sty>CZlllJa:.Air1na S'Ulrzyńska-Błas2jCzyk, 174 eksponaty. Ekspozycja: 27.11.77- 4.01.78. Współ'organiza,to'r: MUZJeum Etnograficzne w Poznaniu. Katalog, plakat. M i ę d z y c h ó d, Muzeum RcgiJonalu1.e "Ludowe ~nsLrumenty Wielkopolskii" Scena,l'i'usz, Zbigniew Towński, ,opllaw1a .plaJstycZID.,a: B. Kosmowska, 62 eksponaty. Eks:poczy,cja: 1.01- 1.06. Wspó~org<lJniza,toif:Muwum w PoznaiI1Jiu. Folder. "Sztuk'a ,ai'ry:kańsk,a" Scenariusz: Wojciech Sadowski, opDawa IplastycZJl1Ja:Grażyna Ner'onowkz-StQliń'ska, 30 eksponatów. Ekspozycja: 1.01 - 1.03. Współorganizator: Muzeum Okręgowe w Gor2Jowie Wielkopolsk~m. Pla,k'at. "Indie 76" Scenaniu>S'zi opria'wa plastycZlllJa: Anna Bła:S2jCZlak,88ekisponatów. Ekspozycja: 19.10- 25.11. W'spółorga'nivator: Muzeum Narodowe w Poznaniu. Fo1der, plakat. MiGdzyrzecze Wielkopo1:sk'ie, MuzeUlm "Pokaz pisanek wielkanocnych" Scenal,iusz: Joanna Pa tor:s;k,a, opmwa plaJstycZlna: Lech Klimkiewicz, Ryszard Patorskii, 64 eksponaty. Ekspozycj,a: 1.04 - 15.04. "Wyroby wiklinia.Iisklie Tegionu" Scenariusz: Joanna Patorska, oprawa plaSlty'czm.a: Lech K'l[mkiewicz, Ryszard Patorski, 75 eksponatów. Ek.spozy,cja: 20.09. - 1.10. "Starop:olski piernik świątec2Jny" SC0nariusz: Joa.nna Pat'orska, oprawa pla's.tylczna: Lecz KUmkiewli'cz, Ryszard Patorskli, 82 eksponaty. Ekspozycjla: 17.12- 8.01. WOJ. KALISKIE M u z ea Kro t o s z y n, Muzeum Ziemi K.r'otol>zyńskiej "RobotniJcZla izba :kiro1t{)s'zyńska(1870 r.)" Scenariusz: Hieronim ŁawniJczak, 80 ek.'S:pOll1Ja1tów. EkS\porzycja: 00 1.05 w domu robotniczym z pocz. XIX w. WOJ. KATOWICKIE M u zea B y t o 111, MuzeUim Górnośląskie "T'radycyj.ne zło,tJni'ctwode'Szyńskie" S.cenariusz: Maria Lipa-Kuczyńska, oprawa pl'astY'cmla: Rys,zard Kowa>!, 125 ekspolllatów. Ekspozycja: 1.01- 9.03, w Muzeum Śląska Opo.lskiego w Opolu. Współ,orga:n:izator: Muzeum Ś'lą'sIm Opolskiego w Opolu. Kamlog. "Timdy,cje kultury ludowej w PoiLsce" ScenaJl'iusz: Barbara Bazi'elich, 45 eksponatów oraz 95 :floto~.Cl'mów.Ekspo;z;ycja: 22.02- 3.05 w Zakładowym Domu Kultury w Knurowie, 10.08- 5.09 w Miejsk~ej �400 Kronika Biblioteoe miu. w Bytomiu, 6.09 - 30.09 w Domu Kultury Kopalni R0zbark w Bylo- "SztuJm ludowa Górnoślą~k!ie.go Okł'ęgu Przemysłowego" Autor 45 fotogramów - Stefan Deptuszew\SkJi. Ekspozycja: 7.09 - 30.09 w Miejskiej Bibliotece w BytomliJu. "Nepal] - Kraj - Ludzjie" Scenariusz: Jan Białas,OIprawa -pJ.a-sty'czna:Zbig:niew Czajkowski, kOlrKs-ultacja: Ja:nusz KamO'cki" 267 eksponatów omz 100 fotogramów. Ekspozycja: 5.10 - 21.11. "Ludowe ozdoby i kl'ejnol1;yChorwacji" Scena'riusz: Ira\l1ka Vrbovec, komrslarz: Madia IJipa-Kuczyóska, oprawa plastyczna: Zbi~nilew Czajkowskli, kons'Ultalc}a: Jelk,a Ra'daus, 234 eksponaty. Ekspozycja: 19.10 - 27.11. WSipółorga\l1lizator: Etnografski Muzej w Zagrebiu. Plakat, afisz, info-nmator. G l i w'i c e, Muzeum "Tradycyjne rZ€lmiJosł-o].ud!o'wellil Śląsku" SoenarillJSz: GrażYllil Przybył, ok. 300 ,e!<'sponatów. Ekspozycj.a: 10.12.77 - 31.01.78 R. a c i bór z, Muz-cum "Obrzędyzirrnowe \I1awsi doł:Iliośłąsłciej" 13 ek'sponatów. Eks'Pozy,cja: 17.12.76 - 15.01.77. Współorganiza-tor: Muz~um Etnografitczme we Wrocławiu. "Thatdycyj= obróbka drewna" 47 eks.pomatlów. Ekspozycja: 5.02 - 31.03. "Po1ska ~aj)ik.a ludowa" 29 eksponatów, Ekspozycja: 12.06 - 11.09. W's'półoif'gani'Z<ltor:Muzeum ELnografii.CZII1J€ w K,r,akowie. "Szopki krakowskie" 9 eksponatów. Ekspozycja: 24.12 (otwarcie). Współorganizator: Muzeum Historyczone m. Krakowa. "Sztuka jawajska" Scenari-usz: .Janusz Kamocki, -oprawa plastyczn-a: Marian ZawisŁa, 136 eksponatów, Ekslpozycja: 30.12 (otwarcie). Współorganizator: Muzeum Etnograficzne w Krakowi,e. Fo1der. Z a b r z e, Muzeum "Ludowe zwyczaje zi,mowe w Beskidzie Śląs·krm i ŻYWli0ckim" Scenariusz: BCl1nadotta Turno, Krys1.yna KaiC:uko,oprawa plastycLJna: Krystyna J<;drzejows:ka-Nowak, ok. 150 e.kspo\l1la'lów. Ekspozycja: 17.12.76 - 6.02.77. Folder. Innc/ins1.ytucj-e B ę d z i n, Miej;ski Dom Kultury "Wystawa dorobku artysty,cznego indywidua'lnych ,członków Będzińsbego Klubu Twórców Ludowych" Scenariusz: Mic'czyslaw Krzemień, oprawa 'p131slty'czOla: Mieczy.sław Łazarz, kOIl1sult:a'cja: Ma'r.diak, B. BazieliJch, 600 ~k~poruaiów. EkSlpozycja: od 1 - 28 każdego miesią·ca (lO wystaw ;po.święC'OOy·chpo's~czególnym twórcom). lnf,o:rmator. WOJ. KIELE.CKIE Mu ze a K i e l c c, Muzeum Nal'odowe "Dawny sprzęt w wiLejlskim·gospodalf\stwie domowym" "Scenari'usz: Barbara Erber, oprawa plas-tylcma: Jerzy Wron iewski , 95 ek~pona- �Kronika 401 tów. Ekspozycja: 15.03 - 5.04. Współorganizator: Wojewódzki Związek Spółdzieln)i RolJnkzych "Samopo-moc Chłopska". "Plas.tykaobrzędowa" Scenariusz: J·ani;na Sko·til1li·cka,oprawa 'Pla!Styczn·a: Jerzy Wroniewski. Eks'pozycja: 30.12.77 - 15.02.78. WSJpółorgarruizator: Wydział Kultury .j Sz,tuki Urzędu Wojewódzkli,e-gow Kieloca·ch. Plakat. Inne instytucje K i e l c e, Wojewódzki Dom Kultury, T-owarzystwo Przyjaciół Górni'otwa, hutnictwa i Przemysłu Staropols.k1iego "Wys,tawa twórcz-oki ludowej KieJ.ec-czyZJIlY" Scenariu'sz i oprawa plastY'cZJIla: Krys,tyna Ściwiarska, Gr-aży.na Łongowik, 230 ekspo,natów. Ekspozycja: 17.09 - 18.09 w Nowej Słupi. Ws,półorganiZJatm: WojewódZJki Dom Kultury w KJdca,ch. K i e l c c, Wojewódzki Oddział Stowarzysze:nia PAX "Ws.półczesll1a d'.eligijna .sZJtUikaludowa" Scena;rtiusz: Andrzej Krzcpicki, oprawa plastyczna: Jerzy Wroniewski, konsulta,cja: Barbara Erber, 450 eksporualów. Ekspozycja: 8.06 - 15.08. Folder, plakat. WOJ. KOSZALIŃSKIE M u zea K <J~ Z a l i n, Muzeum Archcol·ogi'cZJn·o-Hi.s-tory·czme "Tkactwo ludowe Pomorza" Scenariusz: Juliiusz Sicnkioew.iicz, 140 eksponntów. E-ksp<Jzycja: 16.02 - 5.04 w Muzeum Okr<;gowym w Koszalinie. Plakat . .,Indie 76" Scenariusz: Andrzcj Moniak, 120 ekspon-atów. Ekspozycja: 7.04 - 21.05 w Muzeum Okn;gowym w KosZ::llinie. WOJ. MIEJSKIE KRAKOWSKIE M u z ea K n k ó w, Muzeum ArcheoJ.ogiczne "I~ona w ikOll1oSltasie" Scenariusz: ze&pół pracowników Muzeum, oprawa plastycZJIla: Mari'a Michajlow, konsultacja: .Jadwiga MatLnowska, 36 eksponatów. Ekspozycja: 4.12.77 - 15.01.78. Współorganiwtor: Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. Plakat, folder. K I' a k ó w, Muzeum Hist<Jryczne M. Krakowa "K,rzysztoiory" "Szopki krakows~ie 1977" ScenaTi'usz i oprawa pl.as-ty,czna: Tadeusz Wroński, konsultacja: Alek::laJ1dra Jakhńska, 73 eksponaty. Ekspozycja: 10.12.77 - 2.02.78. Afisz, plakat. Kra k ów, Muz·('um Etnoografi-czne "Wielcy Pola,cy" Scenariusz i oprawa plastycZ1na: Leszek Wajda, 66 ekslpoll1'atów. Ekspozycja: 28.09 - 13.12. WspÓlor.ganh.atoT: Muzeum Etnogr.afi,czne w ToOTun,iu. Kra k ó w, Muzeum Narodowe "P.olsik'a - Cz..echQslowa'cja. Wńeki sąsńedztw'l i przyjaźni" Dzial XIV: "Żul.tura i sz,tu.ka ludowa 'pograll1i,cza" Scenariusz: Halina Bittner-Szewczyk, Józef VlachoiVic, oprawa pla-styczna: Jan Kolnn'owski, kon.sultacja: Edward Waligóra, 92 eksponaty. Eks'Pozy'cja: 16.12.7715.01.78. WspólolI'ganizatOil': SlovensKe Narod:ne MuzeUJm w Bratislave. Katalog, plakat. I' 26 "Lud" - tom 63 �402 Kronika Inne instytucje Kra k ó w, BiuI'O Wystaw Ar:tytstyCZil1y'ch "Międzynarodowe Ta.r~i SZJtuki Ludowej - Cepel'ia COQpex,im" E'kspo'zycj'a: 4.09 - 28.09 w BawlHon1e Wy,stawQwym Biuu-a Wys'taw Artyslycznych. Współ'O,rgan'iz.ator: Biuro Organiza'cyjne Targów i Wystaw w Poznaniu WOJ. LOMZYŃSKIE Muzea C i e c h a n 'Ow i e 'c, Muzeum R'Olniolwa im. K<rzyszt,ofa Kluka "Rybołówstwo dorz.ecza Bugu li Na'rwi" Scena.rrilUsz: GrażYll1:a C:uerWlińs:ka, opraw,a pla:styczna: Wojdech BoguckIi, konsuHJacj'a: Ma'liarn P'O'k:ropek, ok 60 ,eksponatów. Ekspozycja: 23.01 - 9.03. "Haft białoruski" 30 ek'S'ponatów. Ekspozycja 26 maj'a. "Podlasklie ,meble ludowe" Scenariusz i o:pr:awa plaslyczna: Tomasz Czerw:iński, Wojciech Bogucki - konsultacja: Marian Pokropek, ok. 50 eksponatów. Ekspozycja: 28.07 - 15.09, "Wień'ce dożynkowe" 7 ek6poll'1ćl,tów.EJkspozycja pokOlIlkul'SQWa:18.09- 30.09. "Narzędzi.a ol'a,ckie na pQdlaSliu" Scenaa:liusz: Toma'sz Czerwińs.k!i, opwwa pla'sly'czma: Sołtysik, 58 ek's.ponalów. Eks,pozycj.a: pażdziennik w Si,edlca'ch. WSipó].o,pga.nizalo[':Na'czelna Organizacja Techn'ie1Jllia. Ł o m ż a, MuzeUJm Okręg!o'we "Rzeżba ludowa z;iemi łomżyńs.kiej" Scenarj,usz: Joi1all1ta Deptuł'a, Iwona Szptalińska, oprawa plastyczna: Henryk Osiekli, Mi'eczysław Mazur, 33ekspona:ty. Ekspozycja: od 21.01. "Tkaniny z P.USz.czyZi'elonej" Scenariusz i oprawa plaSltycZJna: Br,ol!lii'sława Naleśniak, 20 eksponatów. Ekspozycja: od 21.01. "Dawne sprzęty wiejskiego gospoda,pstw,a domowego" Scenariusz: Wiesł,aw Pawlak, oprawa plasty,cZlna: Bronisława Naleśniak, 91 eksponatów. EkS'pozy'cja: 1.06 - 21.06 w Domu Ku1tury w Grądach Woniecko WQj. łomżyńskie), 15.09 - 30.09 w Domu Kultury w Wy~okich Mawwieckich (WQj. lomżyń:skJi.e). "InstrUJm'enty ludowe" Scenariusz: Wiesław Pawlak, oprawa plasty,czna:: Bronisława Naleśniak, 51 eksponaltów. Ekspozy1cj'a: 22.07 - 1.11. "Stlrój ludowy kU'r1pliowsikiejPU6ZiCZY Zlielonej" Scenaliusz: Wlieslawa Pawlak, oprawa plasty,cZlDa: Bronisława eksllxmatów. Ekspozycja: od 22.07. Nakśniak, 40 "Wień'ce dl()żylt1lkowez woj, łomżyńskiego" SCE."l1,arius,z:Wiesława Pawl1ak, oprawa plastyczna: Bronbława Naleśniak, 11 eksponatów. Ekspozycja od 20,09 - ,kontynuowana w Pau'ku E,tnogmficz.nym w NowognodZlie. WOJ. MIEJSKIE LODZKIE Muzea Ł ód ź, Muzeum Archeo].ogi.czJl1e Et,nolgra:fii,cZlne �403 Kronika "Australia - świat sztuki plemienJnej" Oprawa pla,stycnna: J'a'cek Kul'i'gowi'Cz, ok. 800eksponatów. - 28.08 (wspóIorganizator Muzeum Morawsk,ie w Brnie). Ekspozy'cja: 3.03- "S:z.tuka huculska" Soenariusz: Boże!lJlJa W'róblewsk,a, oprawa 'p1as:tycz1na: Ralin:a Czurko, ok. 280 eksponatów. Ekspozycja: 27.10 - 18.12. Przewo<ini[<. "Sztuka 1udow.a i robotn!kw miejskiego województwa łódzkiego" opr,awa pla'sty'cZlna: Haliil1Ja Cwrko, ok. 400 ekspona1ów. EkspozycJa: - 15.03.78. 1'5.12- WOJ. NOWOSĄDECKIE Mu zea 1\1us z y n a, Muzeum Regionalne "WYlfoby artysiyczm€ z gliny Aleksand,ry li Fehksa Tylusiów" Scenariusz i oprawa plastyc.zna: WJieslawa Czern1iec, k,onsultacja: Okręgowe w Nowym Sąc'zu, 85 ekspo[ljatów. Ekspozycja: 20.08 - 31.08 WOJ. Muzeum OPOLSKIE M uze a O p o l e, Muzeum Śląska OpoJ.skiego "OgóLnopo!Js'kipQ'zegląd tWÓl"lcZ;O,ści ludowej" Scenariusz: Ewa Bacrońska-Kureik, oprawa 'plars:tyczna: Maria Rampel, ok 250 eksponatów. Eks1porz.ycja:15.12.76- 25.01.77 w UrzędZJie Wojewódzkim w Opolu. Scenariusz: eksponaty. zamku. "Izba Rafała Urbana" Ewa Baczańska-Kurek, opraw,a plastyczna: Ryszard Ekspozycja: ·od 15.05 kontynuowana w Głogówku Kowal, 72 w baszcie "Nieprofesjonalna plastyka na Śląsku" Scena,riusz: Ewa Jęczalik, Ewa Baczańska-Kurek, oprawa .plastyczna: Ryszard Kowal, ·ok. 400 eksporuatów. Eks'pozycja: 2.07 - 20.09 W·spółorganizatorzy: Muzeum Na'l'odowe, Oddziiał Etnogr. we Wrocławiu, Muz·eum Górnośląs'kie w Bytomiu, Muzeum w Zabrzu. Katalog. O p o l e - B i er k o w ic e, Muzeum Wsi Opolskiej "P,lastyka obrzędowa Lachów Sądeckich" Scenariusz: MaTia Zasłuska-Brylak, oprawa plastycz.na: Elżbieta ekSJpo'l1a·tów.Ekspozycj·a: 4.04 - 10.06. Ill1f'ormator. Scenartiusz i oprawa - 15.06. Infolrmator. Scenariusz 4.04- 15.10. Długosz, 131 "Śląs'kJie ludowe 'malarstwo na sZJk1e" plasty.czma: Euz·ebiusz Gil, 52eksporua1y. Ekspozy'cja: 4,04- oprawa "Rzem'i'01słowi'ejs~ie OpolsZic,zyzmy" plastyc=: Euzebiusz Gil, 980 eksponatów. Ekspozycj'a: "Wsipółczesna sztuka ludowa Opolszczyzll1Y" Sccnarius'z i opil'.aw,a ;plaSlty'cZl1Ja:Barbara Mor.aj-kro, Ahcjia Kwi,atkowska, 560 ekslpOlI1atów.Ekspozy,c}a: 19.06- 1.08 w Sądeckim Parku EtnlQgrafi=ym w NQwym Sączu. Ws·półoQ·g'all1iJzatOirzy: Muzeum Okręgowe w Nowy.m SąCZiU,Cepelia. Informatorr. "M'a'lo'Waneslkrzynie "w:ianne" Scenariusz i oprawa plasty·czna: Urszula Gmachowska, 65 ekspona·tów. Ekspo26' �404 Kronika zycja: 1.07 - 15.10. WspółOrgia11li.zator:Państwowe MuzeUJm Etlllograbczne w Wars'zawie. I'I1form'ator. "WslpókzesnJ<i ~tWÓrlCZiOŚĆ ludowa woj. piotrkowskJiego" Scenaniusz: Maria Błaszczyk, qprawa /plastyczna: Barbara Morajko, 350 ekspo<natów. Ekslpozy'cja: 3.09 - 15.10. Współotr.ga!Ilizator: Muzeum Ok'ręgowe w Piotrkowie Trybunal'skim. Plakat. WOJ. PILSKIE Muz'ea T r zc i a n k a, Muzeum im. W,i'ktora Sta,chowiJaka "Polska c,eramiika ludowa - jej fOll1myi zdobruidwo" Scenarius,z i oprawa pl.asty,czna: Bolesław Lewandowski, G. Skalski, konsulta'cja: Sta'l1.islaw Jasil1Jos!z,176 eksponatów. Ekspozycja: 27.01 - 13.03. W.s;półorganizat'or: Muz'cum Etno,graficzJne .OddzJial Muzeum Na'rodowego w Poznaniu, Folder. "Raemioslo ar:tysty1czn.e plemi'O!Ilausltralijskich" Sce'l1<Uliu5Z:StanilSław Jasnos,z, op~'awa plastyczna: Stanislaw Macudzll1ski, 110 eksponatów. Ek,spozycja: 7.10 - 15.12. Pl,alkat. "Lndie 76" Scena'riusz Ii olpI'awa ,plastycZJ!lJa: A. Blaszak, 100 eksponatów. Ekspoczycja: 20.12,77 - 28.02.78 WspóŁorganizator: Muzeum Etnograficzn'~ w Poznaniu. WOJ. PIOTRKOWSKIE M u z ea P i o t r k ó w T r y b u n a l s k d, MUZJeumOkre~gowe "Sztuka ludowa w Piotrkowskiem" Sc·cnariusz i o.pr·awa ,pla·s·tycZJ1la:Zo·ha Falkowska, ok. 150 eks,ponatów. Ekspozycja (pokonkursowa): 5.05 - 29.05. "Pokonkursowa wy.ó>tawa sztuki ludowej województwa pi'otrkowskliego" Scenariusz: Zofia Falkowska, oprawa plasty·czn.a: Czesław Rutkowski, ok. 350 eksponatów. EkspozY,cfa: 4.06 -30.06. Katalog. Współorganizator: cztery muzea woj. piotrkowskiego. "Wystawa rękodZJiela ludowego i artysty,cznego Spółdzielni "Cepelia" woj. piotrkowskiego" ScenariuiSz: "Cepelia", OIpr,awa plastycZll1Ja: Czesław Rutkowski, ok. 200 ek5pon,atów. Eks'pozycja: 17.09 - 30.09. WspółoQlrganlizatorzy: Spółdzielnie Cepelii z woj. piotrkO'wsildoego'i Za,rząd Cepelii w L'odzi. "WytwóTCZiOŚĆ Tękodz5el nicza Sp~ni 'cepeliowskich woj. piotrkowskicg'o" Scenariusz: "Cepelia", opr.awa .plas'tyczna: Cz. Rutkowski, Elżbieta Marciniak. ok. 350 ekl.;ponatów. Ekspozycja: 28.11 - 29.11 w Domu Nauczy'Ciela. Współorganizatorzy: Sp-ll1IieCepehi". Tomaszów Maz'owie'cki, Muzeum "Ludowe dyw·ainy dwaoSinowowe" Scenariusz: Aleksander Blalchowski, oprawa płals'tyczna: HaHna Mikulowska. 23 ekSlponaty. Ekslpozycj.a: 7.10 - 4.11. Ws'pólorganizator: Muzeum Etnograf'icz:ne w 'Dorull1li'u. "S;z;tu'ka ludow,a dla dzi'ecka" Scena,rius'Z :i oip,rawa plas,ty'cZJna: Akksander Bł8'chowski, .Joanna Strzelecka, 340 eksponatów. EkspozY'cja: 11.12 - 31. 12. Ws.pólorgani7.ator: Muzeum EtnogI'afi'cm€ w Toruniu. 1 �Kronika 405 R a d o m s k o, Muzeum Regionalne "Wiieky Polacy w rzeźbie ludowej" Sc<.'na-riu&z:Aleks,ander BlachoW\Ski, ,oprawa pIG'styoZlIla: Piotr Pawłowski, 56 ek.<;Jpona,tów.Ekspo.zycj,a: 2.01- 13.01. Współorgalt1!imtor: Muzeum Etnograficzne w Tou-uniiu. "Sztuk,a ludow,a Ziemli Radoms'ZJczańskiej" Scenariusz: .Taill/ina K'Uoha-r'Ska-Paw~olwska, oprawa plastyczna: Piotr Pawł'Owski, ok. 150 eksponatów. Eikospozycj,a:6.05 - 30.06. WOJ. PŁOCKIE M uze a L r; c z yc a, MuzeUlm "Ro·1Jnikl Jego .pmlCa w .rreź<bie ó. malarSltwlie" Scooarium: AIlllla .DłużewSlka-So>bcza.k, oprawa pl'astyczna: A:nd'fzej Klein, 55 ek:spolla'tów. Ekspozycja: 1.06 - 6.06. K.aLalog. p I o c k, Muzeum Mawwi·cckie "Trony i insygJnli,a wod:llOw,ski.edawnej Afry'kli" Scenariusz i Oipjfaw'a plas,ty'czn,a: .T'Olant'a KOIZI.iowrwska,77 ekL'>lYOrna,tów. Eks:pozycja: 11.03- 19.04. Współorganizatorzy: Piań.sitwowe Muz-cum Etno~afojczne w WUf'Sza-Wfie, Pola<technó'kaPlock'a. InfOlfma1x>.r,!plakat. "Wieś w Jtl«ur:dme i rzeźbie ludowej" Scemuiu'sz li oprawa Ip1a'S tyCZil'lJa: Wanda DalanowilCz, 72 ekspO!11aty. Ekspozycja: 25.04 - 28.04. Wispółou-gail1lL2Jator: Politec<hrrilillaPłocka. "Laurea'oi "Barw" ;nalgrOOyim. OsKaT'a Kolber!1ia" Scenariusz: Tadeusz BaTan'iuk, oprawa p1aSlty.cz:n,a:Zofi-a 2)aU"Elmba,ok. 210 eksponatów. Ekspozycja: 24.06 - 13.07. WIs!pÓłoll'ganli2R<uorzy: Federacja Stow.arzys.zenia Sztuk Plastyczmych w Pols'oe, Redakcja "Barw". Pl~at, katalog. S l e r p c, Muzeum i Pairk EtnogU'aii'czmy "Sztuka ludowa i zdobnidwo w zbiofe..ch Muzeum Etnograficzmeg;o w Si1erpcu" Scenariuse.: Olga Kmieć, oprawa p1als,t)"cZIrua:EliJb1eta Ohrui,s,2Jcz,kon'sultacja: Bohdan KohutTIli,cki, 88 eKspOlnatów. EkSipozycja: 19.09 - 25.10. l WOJ. POZNAŃSKIE Muzea p z n a 11, l\fuzcum Etno-graflioczne ° ,.Wystawa ludowych ins<1.:rumentów muzycZA1Y'ch,i rzeźb ludowych o tema.ty(:e muzyc2JIlJej" Scenariusz: Z. Toroński, W. Kamiński, opu-<łwa ,p1a'sJtyczna: I.r'elllJaJarzyńska, 297 ekspOIJ1atów. Ekslpozy'cj,a: 30.06 - 10.07 W SiedzJib1e Poznańskiego TO'wa,rzySitwa Muzyczne!1io, i!m. W·1enia1wskaego. WiSipóło,rgani>za'torzy: Wydział Kultury Urzęod-uMicjskii,ego w Poznamu, Pozn·ańskie Towarzystwo Mluzyc2J!11'e im. H. W'ieniawskó'-ego. "Indie 76" ScenariUlSrz;,i oprawa pl'astY'c'ZJl1Ia: A. Bł-a-srz;akd Zbi'gni'ew TorońSlki, konsuLtacja: K. Wolski, 100 ekspona1:ów. EkspozY'cja: 5.08 - 19.09 w Muzeum Areheologicznym w P'orzn,aniu. WSipółorgani2Jatorzy: U['Z'łd Woj'ewódzki, MU2Jeum Al'oheo'logicznc w Po=n>iu. Folder, ,afasz. Scenariusz: "PoLskl1e'ludu-we ]ns_tIl'umerutyJffiuzyc'Zll'1e" Zbigniew ToI'oński, QProawa plia.styczna: Irena Ja,rzyń-sk'a, 90 ek,s,po- �Kronika 406 natów. wkach. Eks;po·zycj-a: 27.08 - 12.10 w Gminnym Ośrodku Kultury we Włos'wko- "Motyw muzy'cmy w rzeźb~e ludow·ej" Soenal1iu5z: Zbigniew TOlroński, oprawa plastyczna: Irena Jarzyńska, 105 eksponatów. Ekspozycj-a: 12.11.77 dQ 31.01.78. S z a ·m o t u ł y, Muzeum Ziemi SZaJmv,tu]:skiej "TWÓTCYl'udow:i Wi-elk,opolski" Scenariusz: Piotr Paweł PrulS, opr,awa plas.ty'czna: Ka~ał'ZYIlID Zmarzlińska, konsu1ta'cja: Zbi~niew T'orońsk:i, 50 eksp0nJatów. Ekspozycja: 1.05 - 31.06. Plakat. W r z e ś n i a, Muzeum im. Dzieci Wrześni,eńskich "W y>ciJnanka ku'l'paowska" Scenariusz: Ros.ław Lewandow·ski, ok. 50 ekslponatów. Ekspozycja: 12.10.77 do 31.01.78. Współorganizator: .Muzeurrn Etno'gmf1.czne w FOZ!l1arnau. WOJ. RADOMSKIE Muzea K 'O Z i e n i ,c e, Mu:zeUJll Re.gion'G,li11e "Sztuka l'UdoWlaIne~oQ1jukoz:i.enioki·eg{)" Oprawa .pIasty'cm,a: MirosŁaw M<aJ1:era,100 ekspon.atów. EklSlpozycja: 4.06 - 10.06 W Miejskim Ośrlodku SpOlf\tu Tmy'Sltyki i WypoczYll1ku w Kozienkach. R a d 'O m, Muzeum Okręgow-e "Ludowa ;rzeźba Ka,rpa,t Polskich" Scenariusz: Mani'a-T.er·esa M.as,zczak, OIpmw,a plas.ty'czna: Jan Oriencki, ok. 300 ekspOl!1atów. Ekspozycja: 5.07 - 28.08. Współ()'l'gall1i.za,tor: Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu. Foldar. I n n e li n s' t y t u e j e Ił ż a, SpółdzieLnia ChałU!pni,k~' "Ludowa laLka i zabawka 'cera.macma" Scenariusz j kom'lulta1cja: stefan R'CASański., oprawa plais1ycnn,a: Longin Plińk'Owski, 150 ekSlp'Oll1atów. EJkspozycj.a: czerwiec w Urzędzie Miasta i Gminy. Folder, plakat. R a d 'O m, Klub Stowa,rzys,Zlenia Pax "Re~i'olnalll1a s:akra·Jna sztuka ludowa" 250 eksponatów. EkSipOlZY1cja: 17.05 - 17.07. Współocgall1oiw,torzy: W{)jewódzki Oddział StoWlarzysZlerria PAX, Zes1pół Hand1:u "VeriItais". WOJ. RZESZOWSKIE Mu ze a R z e s z ó w, M'lIzeurrn Okręgowe "Motyw pr,a'cy w !twórczoŚiCliludowej" Soen.ari!1.m.z:Krzysz1Jof Rusz;el, ok. 250 ek5p<matów. Eks-pozycj,a: 5.02 - 1.03. talog. WOJ. Ka· SIERADZKIE Mu zea S i e r a d z, Muzeum "Saarad:zk.a wydn.anka luo{)w.a" Soenarriu:sz: EIŻlbieta DelJida, oprawa pl,astY'cma: ZQfia Fiszer, konsultacja: Zofia Neyrmalnowa, 60 eksponalt6w. Ekslp'o,zy'cja: 3.01 - 29.01 w Klubie Związku Na'u<czy,ai1e'I,stwa Folskiego W Si,er,oozu. �Kronika 407 ,,'I1kJaJilIiny i rzeźby iSieradZlkiie" Scenadusz: Elż,bi'eta Delida, 'oprawa rpl'aslty,cZllla:Zoiila Fiszer, ok 25 eksponatów. Ekspozycj,a: 21.04 - 22.04 w Kom~teoi'e WojewódiZkilm Zjednioczonego Stmn!lliciwa Ludowego. "Meble i sprzęty łudowe" Scenariusz: Elżbi·eta Delida, olpr.aw.a ;p:1a!S'tycZltlJa: ZQlf.ia FllisJZi&,.ok. 70 eksponatów. Eksrpozycja: 2.06 - 14.08. "KoliQl'1olWe sLi.€l1adzkie('stlfój ludowy)" SOenaTlłUsz: Elżbieta Delida, oprawia plas,tylcma: Zoefj~a F1~Slzer,ok. 95 e:lmponatów. Ekspozycja: od 2,6.12.77 w Galerii BiUlra Wylstaw A,r,tystylczny,ch wSieradZlU. W:i e l u ń, MuWUllll Ziemi WIi'eluń<Ski'ej "Ludowe obrzędy rzi.mowo;-'wiQlsenn€w Wieluńskiem" Soooariusz ii oprawa IpllaatY'CZIlle:Bo'~sława Wlil'llś, Barbar.a MrUlgała, ok. 40 ekS1ponatów. ElkSJpozycj.a: 2.02 - 9.03 (wystawa objazdowIa). "LUldowy hajjt i tk.anina ool§ilon'lliSieradzkiego" SeelrJJadlUlsz:Elżbieta Delida, oprralWJ<l plastycizna: ZoefiilaFiszer, ok. 60 eksponatów. Ekspozycje: 22.03 - 31.04. WiSpólor,gan'iza'toll': Muzeum OkTęgoJWIe w Sieradzu. "WspókZiesn,a sztuka ludowa WQjewództw.a sieradzkiego" SoenalI'.i'Ulszi oprawa Jp;las,tY'Czme:BOIgusław,a WLi.louś,Balf,baira Mrugała, ok. 200 ekslpolnatów. Ekspozy,cja: 7.05 - 4.07. WSlPóło["ganiizaltolI':MuzeUlm Okiręgowe w Sieradzu. "Malarstwo nla slzkle i r.zeźba ludowa" Scenariusz li opu'awa rplasltY'czna: BoguiSława Wiluś, Ba.rbara Mrugała, kOllllS'ultacja: Ma,ria Bu jakowa, ok. 80 eksponatów. Ekspozycja: 20.10 - 8.12. Afisz. WOJ. SKIERNIEWICKIE M u zea B T Z e zli lJ1 y, Muzeum R:egi'OIl1.alrJJe "Ludowa tkanina brzeziń:ska" Scena.l1iusz: Elżbieta Purtyńskia, opmwa pla'stycma: Jadwii.ga. Wiklak. EJkispozycj,a: 28.01 - 25.02. W:spółorganlizatolI': Muzeum w Tomasz'Owie MaZlowieck1im. "Kulotura J,aponJii" SoeoolI'i'usz: W'itold Nowosz, oprawa ,pla'srtY'C2lI1a:Jadwiga WikLaJk. Eks:pozy.cj.a: 5.03 - 30.04. W~półorg·aniz;atm: MuzeuJm A'rchoollogicZJI1eLi.EtIl1Joigraf:i'CZll1Je w Łod·zi. "Ceraunika i 'OZldobyhuculskie" Scenal1iusz: Bożenna W'róblewsk1a, oprawa IplaiS'tY'CZJI1a: Jatd:wliga W:iklak Ekspozycja: 8.05 - 30.06. Współor.ga.rriZialtor: Muzeum Ar,cheologkme i E1mogra:f1kzne w Łodzi. "Odzież i el.ementy zdobnkze WIl1ętrz,a z daWll1'ej 'tk.all1JinyżyraTdowlsldej" Scena'1~ius7.: Elżbieta Putyń's'ka, opraWia q:JlastY'Czme:Jadwig.a Wildak. Ekspozycja: 2'6.08 - 29.(}9. W:spółorga:nizato[': Muzeum OkTę-gowe w Zy.nardowie. "T'c,aMzyki ,mechan:iocm'€ twórcyamatolI'a Jer:zegto' Piotrowskiego" Scenariusz: Elżbieta Wladyka, oprawa pl.a,srtyczna: Jadwi'ga Wik,la:k. Eks;pozycj,a: 1.10 - 31.10. W'Slpóło,rgan]za1tor: Muzeum Arlciheologkzme i Etnogmfi'czne w Łodzi. R.a waM a z o woje c k a, Muzeum Ziemi R,a'wskiiej �408 Kronika "Tmctycyjna krulltum 1udowa regi<Jmu rawski·ego XIX Ii XX Wlielm" SCerułTius.z: Bożeruna Wróblew~ka, opraWIa plastyczna: Malogorr:ro1taDaszyńska, ok. 150 €iIrnpoll1Jaitów. Ekspozycj,a: 16.06 - 15.08. S ,o c h a c z e w, Muzeum Ziemi Sochaczewskiej "Wojsko Polskie w rzeźbie ludowej" Scenau"iu~z ,i oprawa plasrtY'Czna: Halma Olędrzka, 30 eksponatów. EkspozycjiCI: 8.05 - 31.05. WiSlPół=g.a.nizatorr: Pańsltwowe Muzeum Etnogr.afic'llne w WarszaWlie. Z y If a r d ó w,Muzeum Okręgowe "Kolekcja dzwoll1ów pall1liEwy Sliwiń'Slkiiej w zbiora'ch Pańs:twO'wego MUZi0Uiffi Etnogra.fticznego w W,a<rszawi'e" Scen.arriusIZ i oprawa plastY'CZl1ia:Ewa Słowiń'sk,a, 138 eksponatów. Ekspozycja: 2.02 - 27.02. "S2Jtuka ludowa dla dzi·ecka" Scena,riulsz: Aleksa.nder BłaJC1l!owISIkIi, opl.'la'wa ,plaSltyczma: Halina MikułQ<Wskia, 340 eIDSiponatów. Eksipozy,cja: 25.05 - 20.06. W,spółorganJiZia'tor: Muzeum Etnografi'czne w TOTuniu. WOJ . SUWALSKIE Muzea Suwałkli, MiUizeUlmOkręgowe "Wysta.wapopularryzująca o,ZJiał,al'11ośćdz[ału .etnogvafi i Muzeum Okręgowego w Suwałkach" ScetnaI'iUsIZ: T,eresa Romanowska. Eikspozy'cja: 29.05 - 4.06 w Księgarni "Domu Ksiątki" w SuwałJkalC'h. "KultUIm ludowa wIOj.ewództwa 'SJ\lwaIsldego" ScenaJ"iusIZ: T,err,esa RQmanowska. Eksrpozycja: 9.09·- 15.12 w Miejsk<J-Gminmym Ośrodku Kul.tury w WęgorzeWlie. "Prrzyrroda w sz:tuoe 1udow,ej" ScenariusIZ: Teresa Ro.ffiaI!lQ<Wska. Ekspozy·cja oc! 8.12.1977. Imne instytucje: S e j n y, Miejsko-Gminny OŚI'odek Kultury "Wys,tawa tkantiny litewskiej z terenu Sej,neńszczymy" ScetnaiI1i:uszli oprawa plas,tyCUlJa: Ma['lek KarpowJ,cz, 36 ekSlponialtów. Ekspozy,cja: 15.07 - 10.09. W'S1półoI'ganizatorr: IJitewskie Towarzystwo S>połoozn<J-Kulturame w Sejmach. WOJ. SZCZECIŃSKIE Mu zea S ,t a r g a r d S z 'c z e c i ń s k i, Muzeum "Rzemiosloo ail'ty<s.tYCmlle plemi10m austmlijskrich" 114 .eikSlpoota,tów.Bk\sipozyrcja: 15.12.77 do 31.01.78 r. WSlpółorga'nizator: NaI'odowe'W S:oczeci!nie. K,a,talog. S z c z e c i n, Muzeum Narodowe "Kuchnia sta,ropamorska" SCerlmium: J~·cek Łapolt<t, opraw.a ,p1a1stycZina:Danuta natów. Eksrp.oz)'lcja: 1.01 - 10.U. Folder. Boehlke, Muzewm ok. 300 ekspo- ,,sztuka Ludowa :połudnJitOwej Szwecjd." Scena,niusz: Ii <Jpr,awap,las1Y'Cm'a: Ba['lbro A,sMad, ok. 400 ekspona'tów. Eks'pozy- �409 Kronika cja: 4.02 - 20.04. Katalog. WSlpółorg,ani'zator: KuUulrhiWteriska Museet "K'lI1Jt'llren" w LUJlld. "Dogonowie i ,inni" Scenari,UJSz: .J,aoek Łapott, opr.awa Iplas;1;y,czlna:Da[J.'wta B<oehlik,e,ok. 550 ekspoIDatów. Ekspozyej.a: 18.11.77 - 15.02.78. KartaltOg. Inne instytucj.e Szczecin, Wojewódzki Dom KUJltury - Zamek "Wojewó<:bka wystawa ,pla:s,tyc·znej twórc2Jośai ludowej i amatoIDs<ki,ej" Scena.riuslZ: Ha'l1rn.a Orzka, O{IDaw,a plasty'cZllla: Ewa K,rólikow,silm, k'OITSlultacja: EliJbieta Adamek ,LUlido Reick, 780 ek,,,pon1atÓ'W.Ekspozy'cja: 11.12 - 28.12. W~półorganaz.atoor: Rada Związ.ków Zawodowych w Sz'oZJeOilnie.Flakalt, j;oldecr:. WOJ. TARNOWSKIE Muzea T a r n ó w, Muzeum Okręgowe ,,Koolęda z rturoniem" ScenUirciusz: Adam Ba,rtosz, oprawa plasoty<CZJna:Magdal,ena KDU'k, 65 eksponatów. Elmpozy'cja: 1.01 - 30.01. "Kobi'ecy strój ludowy" Scenar'i;usz i opq"awa p1astyc2Jilla: Adam Ba:r:tos-z, 30 e'!rnpon.a,tów. EkSlpozycja: 15.02 - 15.03, w Dam'll Kultmy Zakładów Azotowyoh. "M:otyw pracy w rtwÓIr.cz.ośdludowej" Scenariuslz: KJrzys2Jtof Ru:sZieI, oprawa plas:tycZiilla: Adalm Bar,ooS'z, 80 e~sipona· Łów. Eks,poz)"cj.a: 1.06 - 30.06. Wstpólol119arnQ.Ziaitor: MUZJeum Okręgowe w fueswwic. "SztuJm ludowa 80wiśla Ta.rnow,g;kJ~ego" Scenar<iursz: Adu:m Ba I'Itosz, oprawa plas.tyczna: .rer,zy Papuga, kJOIl1ISultacja: Anna Harrtas.z. Ekspozycja: 20.09 - 31.12. W:SlpółODganvza'oor:Za,rzą.d WojewódzkU PTTK w T:annloWlie.Walorowa 'lllort.ka. Inne instytucje N o w y W i ś l i c z, G.minny Ośrodek Kul1.1Uł'y "Przegląd do,roQlbku1;wÓlreZioś,ei lrudow,ej li sta~oci" Oprawa 'pla::;tyczna: M&r~a SZJczepall1Ji'ak. EJkspozy'cj'a: 27.02 - 5.03 "Kon:kuTs wi'€ń1Ców do·ży.nkowych" Oprawa ·pl.a::;t)"cZina: Mmia SzczepaniJak. ElkSlpDzY'Cja: 28.08 - 14.09. Kul,tury w LJipnii<cu. w Domu WOJ. TORUŃSKIE Muzea B r o d n i C a, Muzeum Regionalrne "DyWlalIly dwuOSiI1.ow'orwe" SCCJIl·ari'Usz:Elż,bieta KotbińJs.ka, <opr.awa pl<łs'ty,crzJl1Ja: Edward C-z.erwińskii, 20 eksponatów. Ekspoz)"cj.a: 2.01. - 14.02. W:spółorgamzator: MUZieum EtnograricZlll€ w To.rUJlliu. "T;mdycyjne łowiectwo regi·OID'UbJ'loomlickiego" Scenar.iusz. Elżbieta Kotlińska, W~bdeilliar Gąsi,oki, opr,aw~ 'PlastycZina: Starn~sław Lackowski, kOrlsultacj.a: .Jan Woj1oiechmv:ski, 2S,3 ekspol1laJty.. Elkspozycja: 2.06 - 30.10. Współ:or19anuza,torzy: Zarząd WojerwódlZJkiiPolskiego ZWiąz.k'u Ło~ wieckiegl() w Toruniu, Za;rząd Kół Łowiieckich Re.g;iOlIlI\.l Brodrndcldego, DY;l'ekcja �Kronika 410 Okręgowa Przyrody, Lasów Państwowy.c'h Topuń. Folder. "Toruń", Zarząd Wojewódzkli Ligi Ochirony "Rzeźba wojewódr.dw,a ,wlrullskiego" Scenari'usz: HallicrlJa Mikułowsika, oprawa plastycZlIlta: Joa[]J'Va Strzelecka, 32 ekSlpcmaty. Ekspozy'cjoa: 2.01 - 14.01 w Muwum PTTK w Golubiu-Dobrzyniu. W.spółO['·gian~'ZJat{)lr: Mu.reum PTTK w Golubiu-Dobrzyn'iu; 5.03 - 30.03 vi Chełmskim Domu KultUlTY w Chelill1Ji,e;4.11 - 16.12 w "Elanie" - Klub w Toruniu. "Malria Curie-Skłodowsk,a w rzeźbie ludowej" Scenariusz i oprawa pla51ty.'Cijna:A. BłalchowsklL Ek:Slpozycja: 2.01 - 19.01 w Muneum Marii OU!r1ie-Skłodowskiej w W,ars:zawie. Współ'Oirganizator: Muzeum Marii CUI'li'e-Skłodows:k:iej w War sm wi,e. "W~elcy. Polacy w rze7ibi'e ludowej" Scenariusz: AlekJSlal11derBła,chiowski, 42 ekstp<Xl1a'ty..Ekspozy'cja: 5.05 - 30.05 w Ohebm!>k~m Domu ~u1t'U!ry w CheŁmie, 10 eksponatów; 27.05 - 19.08 w Zakładowym Domu Kul,toull'y. "Prząśm.kzka" w TOiI'UII1i'u,61 ekspOll1a,tów; 2.06 - 26.06 w Wojewód.zkrim Domu Kułtury w Ko'szal'iJnJie. "Oni wa'lczyli - rz;eźba ludowa z cY'klu "WlieJ.cy Poll<łcy, i,ch życie i dzieł,a" Scenariusz: Alelmander Bla'ohowskli, oprawa pJ.a,s.lycznu: Halina Mikułowska, 107 eksponatów. EkSlpozycja: 23.01 - 25.04 w Mu:wum X Pawilonu Cytoadeli Warsnawski'ej. Katalog. "Obrazy. intalrsjonowane Edmunda Kapłońsikiego" Scena,riuisz: Alekoonder Bł,adlo·ws:ki, 10 eksopona1tów. Eks.po,zycja: 27.01 - 27.05 w GaITlJinonowy.JmKlubie Ofi,cersk.i:m w T'Oirull1:i!u; 27.05 - 19.08 w Z<l'kladowym D0mu KUltUTY."RrząŚ<l1li,e.zka" w TOI'luniu. "Przykłady. 's.zt'uki ludowej" Scena.riusz: HaliillW Mikułowsik.a, 10 ekiS:pOll1a,tów. Ekslpoozycja: 1.03 - 10.03 w SzkoIe Pod.slt.awowej nlr 1 w ToI!'UJI1Ii<u. "S'ntuka I'udowa K~zub" Haliml. Mikułowska, Janma Łuka:Sli-ewicz, 108 . ScenarilUsz i opr.alWa plas:1:yCZJrLa: ekspon.a,tów. EksPQlzy,cj,a: 24.03 - 14.04 w Nalni.elsk~m Domu Kultury w Na'klc (n. No.tecią.). "Sz,tuka ludowa dla d7iiecka" Scenaniusz: Aleksander Błaichowski, oprawa plasty.,cijl1a: Alt!ksander Błacho'wskii, J()<Ul!1na StI'lZe,leeka, 340 ekSlp<IDa'tów.EktSipozy,cja: 16.04 - 15.05 w P.ałacu Kultury w Pomaniu. WSPÓfOT~anJiDaJtOtT: "III B!iennale Sijwki dla DzJi'eck<l".Plakat. "Kulb.H"a ludowa Pałuk" Scenariusz i oprawa pLa,sstycma: Irena WII"OIl1'ko'Wska, Iwona Swięch, 108 ekspona,tów. Ekspozycja: 17.04 - 30.10 w MUlZeum w Bisku:pinie. "Rzeżba StanltsłaWJa ZagajewoSlkj,ego" Scenariusz: Hali!illl. lVIJi,kułowsk,a,OIPI!'awaip1a'5tycma: Joanna Sl.r:wlcocka, 14 eksponaitów. EkspozY'cja: 23.04 - 14.05 w Zl<łkładowym Domu Kulttury "Prząśniczkia" w Toruni'u. "Rz,eźba Stanu:sława Z,a.g,ajewslk/iego" Scen.ariusQ:: Hallin.a Ma:k:ułOiwska,LllltbomiiI'aTy.'Czyńs'k'a,o.p['aWlaplastyczJna: Joanna StmeIecka, 30 ekSlpolIKI.JtóW. EikslpO'Z.y.cja:21.05 - 30.11 w Muzeum PTTK w Golu:bi u-Dobrzyniu. "Wueś .pol'ska w l'Zoeźbie ludowej" SoonariJusz: Aleksaooer Błachowski, 42 eks:pona,ty. Eksporzycja: 5.05 - 30.05 w Chełmsk.iJm Domu Kulw['y.. �Kronika 411 "Kujarwska sztuka lludQwa" Scenarius;z: Halina Mikułowska, LubomiJra Tyczyńslm, 32 eksponaty. EkSlpozycj,a: 14.07 - 28.07 w Ro.aota1i'czym Domu Kultury w Chełmży. "M.al'awa!I1kJikujawskii'e" Scena.niusz: Luboiffii:ra Tyczyń:s;k,a, 24 ek'Sipon1aty. Eks<pozy,cja: 6.10 - 24.10 w Zakładowym Domu Kultury "Prząśniczka" w Toruniu; 1.12 - 31.12 (9 eklSlp1onatów) w Kl'ulbie Komuna'I'11Y1mw Toruniu; 18.12.77 - 18.01.78 (16 ekSl{lQna'tów) w Klu~ bie "E-lana" w TO'I'uniu. WOJ. WLOCLA WSKIE Mu zea W ł DC ł a wek, MuZ€1\.lJffi Ziemi K'ujaw.skiJej i Dobnzyńskiej "Haft 'k!ujawski" Scen,a:r:iusz 'i k!onsultacja: Zenobi:a Pli,ertrzykowsika, opr,awa IplastymJl1Ja: Aleksandra Domanow&ka, 75 eksipOn'a,tów. E'kspozy'cja: 19.12.76 - 15.01.77. Wsrpółonganuzatoe Spółdzielnia "SZJtuka Kujawslim" we Włocławku. Plaka<1:. "BodlaSlkie tkatrliiny d wuo'slllowowe" Scel[l:a<ri'uiSz: Ha:bn<l .j,a<k:ubowS'ka,oprmwa plaSltY'croa: Józef stolarz, k:Oll1Jsultacja: Z'eJrlobia Pi'etrzyk'owska, 44 eksporn:aty. Ekspozycja: 23.01 - 15.03. Katalog, plakat. "Kobieta w ,rzeź,bi,e ludowej Kuj,aw i ziemi dohrzyńskiej" Scena'nius'z i oprawa pla5tY'cZ!na: JamuSlz Nobierskli, !kOIJJSlul:tacj'a:Zeil1JObiaPtietrzykow,ska, 25 ekSJjJona,tów. Bkslpozycj'a: 8.03 - 31.12 w K'lubie MPiK we Włoclawku. "Rzeźba ludQwa wQ:j,ewócl:z;twawłocłaWlSlki,ego" Scenariusz: Zetrliohia Piet<rzykows1ka, opr:awa pla..,tY'czna: Józef Stolarz, 35 eksponatów. Eks'pozycja: 1.06 - 31.09 w Piawilonie PalI'ku Zdrojowym w C~echoci,llku (wystawa {lQ!ko:nku.rsowa).Katal0'g. "Sztuik'a ludowa Kujaw" Scenarilusz i oprawa plastyczna: K!rY'5:tyna Si wińSIka, kOł'lsul,ta'cja: Zooolbi'a Plietrzyk'owska, 64 ekslpom:vty. Ekslpozycja: 5.11.77 - 31.01.78 w IIZJbii'eRegi'ona~ncj przy Urzędzie Mia&ta i Gminy w Brz€'Ś·ciu KujalWslkim. Inne instytucje C i e c h o c i 11e k, Urząd Miejski "Sztuka ludowa na K'uj1aw,a<CIh" Sc'cl1ar'iusz: Aleksander KO<CIiołowi:cz, opnłwa plaSltY'czna: ZenQbi,a Pliet.rzY'kowska, 100 eksponatów. E'k:s:{lQrzycja:4.06- 30.06 w Parku Zdwj,owyrrn. Ws\póIOlI'g)aniza·tor: 'T'ow:a.rzystwo Przyjaciól Oie,chocill1ka, Uirząd WojewódZlki WydZJilał KultUTy i DKTK. KatallQg (Wys;ta'wa pokonJm;rsowa). WOJ. WROCŁAWSKIE Muzea W r o c ł a w, Muzeum EIUno,grafli'czme "Wslpółczeroa rz.eźba i malarstwo ludow,e - z.e zbiorów Muzeum Btnogr.aficz;nego we Wrocł'alwiu" Scenariusz: Ewa .JęC2JaIii'k,38 ek50ponatów. EklSlpo'zy'cj·a: 2.05 - 30.06 w Mu;zeum Tka<Ctwa Do·j.nośląskiJego w Kaimiennej GÓr.ze. ,.RodiZlina w po<lskiiej S'ztuce ~udowlej" Scen.aruusz: Halin.a OlędZJka, oprowa pla-stycZlI1Ja:Tiadeusz WlTońs,j{'i,82 ekspona.ty. Ek:spo'zycja: 18.11 - 12.12. llU:lior:ma1tor. �412 Kronika "II Ogólnopolskie Trienale Plastyki Nieprofesjon.alnej" Scena1rius:z: Alek'sandm- JoackoWl:>kii, Z'ofi'a Bisi,ak, ,oprawa plalSltyczma: Emil OieśLar, dk. 1.200 ek:stpolll'a,tów.Ekspozycj1a: 27.11 - 12.12. Wspó~or~anizatorzy: Centt'l.1ny Ośrodek Metodyki UipowSIZJeChn.1anJ.ia Ku li U'I'y, Iil1'stytut S~tukJi PAN, Wojewód:zki Dom Kultury. K1a:t.alog. WOJ. ZAMOJSKIE Muzea T () m a s z ó w L u b e l s ki, MUZJeUJm RegiJona1Jne "MaIarSltwo ludowe Werroll1.ikiRaty;ny" Sc€inariUJs.z:Boleslaw Fus, 'oprnwa rp1'l.siycZJlla:Roman Wa1iwander, Jan Gumk, 29 ,ekJsponatów. E:kispozycja: 2.01 - 31.01. KJa'talrog. WYSTAWY ZAGRANICZNE k'Oil1S1ultacja: W 1977 ROKU CZECHOSŁOW ACJ A Bratysł.awa "Wsrpó~czeSlnasztuka ludowa w Folsce" ScenaiIiiu:sz: F.r<ł[JCiiszekMidulfa, komi'sarz wystawy: Ha:runa Raczyńska, 101 eksponaiów. Ek,Slpoz,Y'cja: 14.06 - 24.08 w OślflOdiku Iruol1macji li KuIotU'I'YPolskiej w Br'l.iyslawie. W'Slpólorga1IlńzJatQr:Pań'&twowe MuzeUJm w WalI1SzaWli,c. Katalog. "Wystaw.a gobelinów" Scooariu.sz ,i opr,awla plastyczna: Graży;na Basisita, 20 gobelinów E,ks'Pozycja: 1.12 - 28.12 W Ośrodku Kul,tu:ry Polski'ej w Bmtysławie. Pokaz tkarui,a. Współorganizatorzy: Spóklziell!1ia Rę·kodZJi,elaLudowegQ ri ArotystYCZJl1Jego ii!l\l.St. Wyspiańskliego w Krakowie, Ośrodek Kul,tUlTy Po1sk,iej w B:naityslawie. KaTlowe Wary "Drui Kul,tu;ry P'OI1sktiej" Soenariusz li oprawa p1.a:s,tyCZlJ1a: J. Chojlllaaka, k,o'I1:sul!ta,cja:G;rażyna Basis,ta, ok. 150 ek:Sipor1GtóW.Ekspozycja: 20.07 - 10.08 w hioroelu Thermal w Karlowy(:h Vara'ch. PokJaz tkaJniagobelinu li pows1ta;wan:ia rzeżb w dr,ewnie. Wspólorgani<mtorzy: Spółdzielnia Em·cy Ręk,odllieł,a Ludowe.go i A,l1tystycznego 10m.St. WySlpiańskJtiego w KJrakowtie, Ośrodek Kultuil'y Polskiej w Cz:echosł'owa,cji. Lewice ,,MaloWlalllki Iudowe IZZalipia" Scoo:arLus,z: A=a Ball.'OOs.z, OIpr·awa p1JastyCZJlla:Vii-era Stev,akowa k,ol1S'ultacja: Adam BairrtJ=, 80 ek.'Spona~ów. Ekspozy'cja: 15.01 - 31.01 w Tekov::.ke Muzeum. Organ!izal1:or: Muzeum Okn~gowe w Ta;pnowie. Nit r a "W>spółcZiesna,s7JtuJkaludowa w Pio1.'łce" Sceinariusz: Fl1arndlSzek Mliidu:ra, komisarz wystawy: Hanna Ra'czyńsk.a, 161 eksrpOlllaJtóW.Eks,pozY'cj,a: 4.08 - 30.10 w Nitm Muzeum: Orlg.an~zator: Państwowe Muzeum E1Jno'gr,aficZJlle w W'a;r,szawtUe. Praga "Ludo1we zdoblIJJ1oclwo w d!rewnie IlIa Śląsku" Scenariusz: BairbaJ'ia Ba,zieIioh, oprawa p1asitycZJna: Marian Labuda, 201 eksiPQnatów. Elmpozy'cjta: 25.05 - 10.06 w Ośrod!kJu Informacji i Kultury Polski-ej w Pradze. OrgalIlliza.tor: MU7Jeum GÓTI!1oślą:,skie w B,Y'tomi'U. �Kronika 413 "Rzeźba 'w węgłu" Sc·enarti'U'S'z:Barba.ra Bazie1ich, 66 ek.Siponatów. Ekspozy,cj'a: 2.12 - 31.12.77 w Ośrodku 1Jnfo.nrna.cjii Kultu~'y PQlskJ~ejw Pr·adze. W:SIpółorganliJza.1;orzy: Muzeum Górnośląskie w Bytomiu, Ośrodek Informa'cjlii KJuHury Polskiej w Pmdze. Rozenberg "Wspókzesna s;z;tuka ludoW'<lw Polsoe" Scenariusz: Franciszek Mid'UiT'a,komisarz wystawy: Ha;l'JInaRaczyń'ska, 161 ekspon.atów. Ekslpozycja: 1.07 - 31.08 w Rozenberg Muzeum. OI"gan:izator: Pmwtwowe Muzeum Elnografioczne w Warszawie. NRD Anklam "Int(lrsje Edmunda Kaplońs.k.iego" Scena.riusz opmwa plaISllY'clln,a:Aleksander BlachowoSki, 33 eksponaty. Ekspozycja: 18.10- 20.11 w Kulturband de.r DDR. Organizator: Muzeum Etnografi'c2lI1e ...• '1 Toruniu. B cr l in "Mikołaj Koper:nik w 'O'czac,hpolskli.ch twórców ludowy,eh" Scenariusz: Aleksander Blachowsiki, 143 ,eksponaty. Ekspo,zY'cja: 2.01 - 30.03 OrganiZ<ltor: Muzeu,m Etnogm.ficzne w TOl1uniu. "lintar.sj·e Edmunda KJapłońskiego" Secn.ar:iusz i opr.awa plasty'cz,na: AI'cks,ander Bła<:howsk.i, 33 eks pon"-lty. Ekslpozycja: 31.08 - 7.10 w Oś.wdku hlformacji u Kultury Polski·ej w Berhl1J~e.Współorganizatorzy: Muzeum Etnografi.czne w ToOI"UIlJiu, Ośrodek Ilt1ofo~,ma'cji i Ku1:lury P'olskiej w Berlinie. "Dziecko- w polskiej sztuce ludowej" Scenariusz i oprawa 'plastyczna: Aleksander Bla'chO'wski, 393 eksponaty. Eksp07.ycja: 14.12.77- 8.01.78 w Ośr·odku Informacjli :i Kultury Polskiej w BerJi.ni·e. Wspólorganizalor: Muzeum Etnog.rafic2lnC w T,()['U1rIiu, Ośrodek I'l1fonna.cj,i i Kul:ury Polskiej w Berlinie. Drezno "Dziecko w polskiej sztuce ludnwej" Scenariusz i opmwa .plastycT.na: Aleksaooer Bła'chowski, 393 ·eksponaty. Ekspozycja: 25.02- 15.05 w Museum FUIr Volk.skuil:Slt. Organizator: Muzeum Etnogra~'iczne w Toruniu. Plakat, katalog. Karl-Mal'x-Stadt "Mikolaj KO'Peru1Ji'k w o'cz.<Lch polskiich twÓl'CÓWludQwy,ch" Scenariu,",:i.: Aleksander Blaehowsk'i, 143ek&pOll1ia,ty. Ekspozy'cj.a: 24.08 - 16.10 w Stii.dtlische Museum. Clrganiza'lor: Muzeum Etno.graficzne w Toruniu. Lipsk "Polska zabawka ludowa" S'Ccnariusz: Anna Darnrosz, Toeres'a Lewińska, oprawa pla'sty'czna: Anna Kurzątkawska, 258 eks,ponalów. EkspozY'cja: 24.05 - 29.06 w Ośrodku I:nforma,cj'i i Kultury Pobkiej w Lipsku. Organizator: Pań's,twowe Muzeum Etnograficzme w Warszawie. Poczdam "Twór·czość ludowa OpoIs.z,czyzmy" SccnaI'iusz: Ewa Ba'czań~ka-K'llrek, oprawa plasty'czna: RyszaPd Kowal, 600 cks-I:Qnalów. Ekspozycja: 16.04- 25.06 w Muzeum Okręgowym w Poczdamie. Organizator: Muzeum ŚląSlk'a Opolskie·go Opole. �Kronika 414 Sonneberg "Bolska zabawka ludowa" Scenarirusz: Arma D.aml'os,z, Teres-a Lewliń'sJm, >oprawa p1astY<OZJ1a: AIl1JnaKurzątkowsk,a, 258 eksponatów. EkoSlpo'Zycja: 1.08 - 22.08 w S.pielzenl?/museum Scmneberg. Organu'zutor: Raństwowe MuzeUJm Ebnografic2'Jl1ew W'arlsz,awie. Wandl>itz "Dziecko w PQlsklej sztuce ludowej" Scenariusz li <lIpT<łWa plas,tyczua: AJ.eksander Bł-alohowski, 393 ,eks.polnaty. EkspocZycja: 3.06 - 9.12 w Muscum der Ag.raren Produ:ktikrafte WandlMz. Organizator: Muzeum Etnogr;arioczne w Toruniu. Wei;maT "M:ikołaj Kopernik w ccz.ach j::olskieh twÓI'CÓWludowych" Scenariusz: ALeks-ander Bła.chowski, 143 ekSipon1aty. Ekspozycj,a: 2.04 -10.07 w Stadtmu:seum :iJll Woimar. Org.anizator: Muzeum E,tnog.mficme w Toruniu. JUGOSŁAWIA Lublana "Ludowe zdobnictwD w drewnie na Sląsku" Soenariusz: BaDbara BazieLioch,oprawa .plas'ty,czna: Marian Labuda, 201 ,ekspolliłtÓW. Eks:pozy'cja: marzec-kwiooień w Slovenskim Etnografskim Muzeju w Lublalnlie. Org.aIllJi'za1tor:Muzeum Górnośląskie w Bytomiu. ZiU.grzeb "NaiWiITi77" SCerKl;ni,uSlZ li oprawa p.Ja:srt;yc2'Jl1a: Aleksander Jackowski, 21 'eksponatów: Eks'pozycja: 24.06 - 5.09 w Galerije Gradu Zagreba. Organizator: Pallstwowe Muzeum Etnol?lraficzn·e w Warszawie. MEKSYK MexicD City "BoLskie rękodzieło ludowe" Scenariusz i oprawa pl.asty'cZJna: M. Jenner, konsultacja: Dalnuta Tracz, ok. 200 ekspona,tów. Ekspozycja: 1.11 - 21.11 w Ambasad:ZJie Polskiej w Meklsyku. Organi'zator: 81półdZlhelin1ia Pralcy Rękodzieła Ludowej?io i Artys:ty'cznego im. St. Wyspiańskiego w Krakowie. PORTUGALIA Lizbona "Polska wtuka l'udow,a" oprawa plastyczna: Halhna Olędzkia, 842 eksporLty. Ekspozy-cja: 7.11 - 28.12 w Lizbonie. Orl?lanizator: P.ańs,twowe Muzeum EtnograJii'cznc w Warszawie. Scena,riusz RFN "Dawna po,lskasztu:ka ludlOwa" Soena11iusz i opr,awa plas>tyc2'Jlla:Halma Ol<:dz:ka, 308 ·ekspcma.tów. Eks'PO'zycja: 5.06 - 7.07 'Vi: Museen der Stadt Recklingharus,en. Ol'~anizato:r: Pań,s,twowe MuZ€UlmE:t\nografic;zil1ew Warszawie. �415 Kronika SZWAJCARIA ZUrich "SZJtuka ludow,a z Po1skJi" Scena.riusz: AJrma Ku rzątk'owska, Si.ng'rid Bar:ben, opmwa iploalsitycZJI'1a: Rene Gaum, 3512 'ekslponatów. Elmpoz}"Cj,a.7.12.77 - 5.02.78 w Muzeum BeHerive w Ziir:ichouoraz 'ok. 20 .ek'SlpoIlCcltóW w Galerii Nioohne Bon W Zurtichu. Or·gail1Ji.zator: Poań'stwowe M'uzeum Etnogr·af:l'cZlnew Wans='wti.'e. K'3'1Ja1og,plakalt. SZWECJA Herby - Lund "Polska zabawka ludowa" Scena'!1i'usz: Anna Da'mros'Z, Teresoa LeW'iń'sJm, oprawa p1a.so1yczna: Anna Kurzątk'owska, 258 MSlpOnatów. EkJspazycja: od 1.12 w Muzeum Ku1turen Lund. ZSRR Kij ó w "Polskie stroje ludowe" Scenalriusz ,i oprawa plastY'czna: Barbar,a Kaza:nowska, J'adwiga Koszutska, 600 ekspoll'lla,tów.Ekspozycj,a: 19.04 - 1.05 w Galerili Artys'tów Malarzy Ukrainy. 01',ganirotoII': Pań'SJ1Jwow€Muzeum Etnografti.cz;ne w Wiarsza wie. "Szt,uka ludowa PolSIki półnoon.ej" Scena!r~usz i opmwa .pla\>ty'czn.a:Ba!rba'w Koa:z:anowsk,a,ok. 300 ,eksporutów. Ekspazy,cj'a: 16.09 - HUO w PolskJim KOIl1JS,ulac:ie w Kijowi€. O~gall1li'ro.tor:Państwowe Muzeum Etnogr.aficzne w W'<:lrswwre. Z m:alteri.ał,ów ODHE Oiplracowała Iwona Wiktor MAGISTERIA, DOKTORATY I HABILITACJE Z ZAKRESU W LATACH 197'6 - 1977 Rok 1916 PRACE ETNOGRAFII MAGISTERSKIE U.niwersytet Jag'ielloński Kraków BUJNOWSKI Jacek, Koompos,esorat Byłyoh Urbarów pod koniec XIX i w XX wieku w Jurgowie nJa Polskim SpisZlu. Funk,cjonowall1lie kompoSlesora,tu, dr Z. Biały. DANCZYSZYN Maria, Odzież ludo'W,a we wSlialchJurgów, RZlepi'ska, Czaa:-na Góra na Polskim SpilSlzu.Próba an.alizy s'emioty,cZlnej, dr Z. Biały. KAFEL Benedyk,t, KontalMy Cy,ganów z Cza'Mej Góry na ,P'olskJ~mSpils,ZiU, dr Z. Biały. KRUPA MaI1ian, Komposesor,at Byłych U:r'barów pod koniec XIX i w XX wieku w Jurgowie Ina Spiszu p{)I~skim,dr Z. Biały. MAŁETA ALicja, Kami,eDiDJCl meźha ludowa z okOQlicWieliczki, Dobczyc, Myślenie, prof. dr R. Reinfuss. RZONCA Emilia, W,idowi:s.ko obrzędowe "M'ikołai" ~ "BaSltuszków" w Slpołeczności wsi Bukowiec w Beskidzie Slą.skim w XX wieku, prof. dr J. KliJmalSZ€wska. �416 Kronika SIWEK Lucy.rua, Obrędy i zWY'czaje WJieroudziieCJięcegow Choboci~, prof. dr J. Klim-aszewslm. SZ.FJFER A11ina, ~radycyjn,y teatlr ludowy w je~o Śirodkach wymzu artystycznego i zmaczen!iJUna ,przykładZIile "Herodów" z okolac Kr-ak'owa, pDm. dr J. KlimaszeW1ska. WOJTKIEWICZ ZenOlll, Bowia.ty: brzeski, dąbrowski i t.aI'./1IOwsk;j w publikacjach etnografiCZlIlY'chdo r,oku 1974, prof. dr J. Klima-sz~ska. Uil"L'iwerSiytet Łódzki - Łódź KABAT-DOMINIAK Ewa, Anala'za sltrukitury diramatY'cznej obrz<;du na podstawie "Herodów", doc. dr hab. B. Kopczyń'ska-Jaworska. U n i w e r s y ,t,c,t i m. A d a m a M i c k lie w i c z a - P ° z :n a ń ruchu społeczno-kulturalnego Mari,a, BE'IMCIK Ja'cek, Uwapunkowarna w Wielkopolsce na przykladzie społeczJllioś'ci miejskJiej Środy W~€lkopolskiej i wiejsk[.ej Pięczkowa, pro-f. dr J. BU'l'szta. BERO Marek, Wkład Leona Bar~ezewsk.iego do poznania kultury ludów Azji Środkowej, dQc. dr hab. Z. Jasiewicz. BŁASZKIEWICZ Bogdan, JOŹWIAK-BARTOSZEWSKA Jolanta, Uwarunkowania ruchu slpołe'OZm'O~kultura!Jn,eg'O w Wie~kop'OJsc.e. Na 'przykładzie społeczności -miasta K;oła li wsi Ba.J::iiak,prof. dr J. Burszta. GRAD Jan T,adCl\1sz,Osobowość kulturo-wa ,chłopów małopolskich. Wybra'ne zagadnienia, -prof. dl' J. Burszta. GRAD T,eJI'·esa,W-kład Karola Bohdanow:icza w 'po7lnan:ie ludów Azji Środkowej_ doc. dr hab. Z. Jasiewicz. HAŁA,DUDA Marianna, MAJCHRZAK Stanisław, Uwarunkowania ruchu społeczno-kulturalnego w Wielkopolsce. Na 'przykładzie społeczności miejskiej Krobi i W1iejskiej Pudlis'zek, prof. dr J. Burszta. MARCINIAK Maria, Bronisław Grąbczewskii jego wkład w poznani,e kultury ludów Azji Środkowej, doc. dr ha-b. Z. JaS'iewicz. NAMYSŁ Ewa, ZIĘTEK Ryszard, Uwarunkowania ruchu społeczno-kulturalnego w Wiielkopolsce. Na przykładzjie społeczności miejskiej Trzci'anki i wiejskiej Białej, prof. dr J. Burszta. STRZECHOWSKI Mi,eczysław, Wkład Wladyslawa Mass0.lskiego w poznanie kultury }udów Azji Środkowej, doc. dr h<:l!b.Z. Ja,siewi,cz. BEBA U,niweTsyte'tWarszawsk1i - Warszawa CHOMICZ Kinga, Koibieta w społ ccZIl10Ś ci Indii. Wzory z.achowań na podstawie literatury starożytnej, pDOf.dr Z. Sokolewicz. CZERWIŃSKI Tomasz, Zagr,oda i zmiany w Zlakres'ie jej funkcji we wsi PiętkJi od k·ońea XIX wieku do -chwili abeClIlej, pr-o.f. dr W. Dynows,ki. DERLATKA Iwona, Zakres społecznego uczestnictwa wobrz<;dach J"odZlinnych u Imuzułmanów polskirch, prof. dr Z. Sokolewicz. HA.JEK-iWŁODARZ Anit1la, Źródł.a ideo.}ogJiliregionalizmu podhalańsk,iego. prof. dr W. Dyno-wski. JAKUBOWSKA Longina, Ormiań'sk'Ćl grupa Aug i jej funkcje (XIX wiek),pro'f. dr W. DY'll0wski. KOSIBA Grażyna, Podstawy ;i aspi,ra1cje młodzieży wiejskiej na przykładzie wsi podwa'Tsz'3lwskiej, prot: dr A. KUlt['zeba-Pojn1arO'wa. �Kronika KRAKOWIAK Elżbieta, Funkcje IDodzinyw prooesie socja~iza'cji dzi'ecka na przykładzie wsi Piotrowioe, prof. dr Z. Sokolewkz. PREWENCKA Grażyna, Stosunek ludności wiejskiej do pra'cy na przykładzie dwóch wSli: Gromin woj. cie.c:hanowskie i TrZieśn:iów woj. kT'ośn!ieńskie, prof. dr A. Kuirzeba-Pojnarowa. SADKOWSKA Ewa, Problemy adapta1cji Ispołeczno-kulturowej ludnośoi napływowej we wsi WyszembOTk woj. olsztyńskie, prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa. WŁODARZ Stanislaw, Kris jakochrakterystyczny element kultury indonezyjskiej, prof. dr W. Dynowski. U n i we r s y t et im. Bo l e s ł a waB i er u t a W ro c ł a w DZIUROWICZ Małgorzata, Podstawowe zasady etyczne wielkich religii Wschodu, doc. dr hab. E. PlieLraszek (prof. dr A. L. Godlewski). Gl'.WLIK MałgOTzata, Urządzenie i funkcjonowa'nie wnętrza mieszkalnego we wsi Zachowice, doc. dr hab. E. Pietrasz,ek. GORNY Lech, Instytucja cZJarownika Indian Prerii, doc. dr hab. E. Pietraszek (p,rof. dr A. L. Godlewski). KMIEC Olga, Tradycyjne budownictwo ludowe we wsiach: Wólka Duża i Łąkie na Ziemi Dobrzyńskiej, doc. dr 'hab. E. Pietraszek. KULIJEWICZ Krystyna, Wierzenia religijne wybranych społeczeństw zachodnioafrykańskich: Aszalnti, Joruba i Fon, doc. dr hab. E. Pietraszek (prof. dr A. L. Godlewski). KUNKIEWICZ Stanisław, WykorzystaTIlieczasu wolnego od pra'cy !przez młodzież pmcującą Gryfowa Śląskiego, doc. dr hab. E. P!ietraszek. MIGAWA Bogusł'awa, Produk1cyjne zajęcia kobiet windywidualny,ch go.spodarstwalch rolnych wsi Zachowice, doc. dr hab. E. Pietraszek. NAROWSKI Piotr, Przedmioty kultu religijnego w zagrodzie chłopskiej (na przykładzie wsi Zachowice w gminie Kąty Wrocławskie), do'c. dr hab. E. Pietraszek. NAWALANY Jan, Determinanty i przejawy więzi sąsiedzkiej wśród mieszkańców ulicy małego miasta, doc. dr hab. E. Pietraszek. POCZATKO Marek, Kopieniactwo Oceanii ze szczególnym uwzględnieniem Nowej Gwinei i Wysp Trobriandzkich, doc. dr hab. E. Pietraszek (prof. dr A. L. Godlewski). WIETESKA-LIS Jolanta, Symbole i mity w sztuce Australii i Oceanii, doc. dr hab. E. Pietraszek (prof. dr A. L. Godlewski). PRACE DOKTORSKIE· Un;iwersytet Jagielloński KANTOR Ryszard, Recepcj,a i funkcje artysty'cznej twórczości ludowej na Polskiej Orawie w drugiej połowie XIX i w XX wieku. BroImotor: prof. dr J. Klimas!zewska. Praca poświęcona jest zmianom funkcj:iartystycznej twórczości ludowej na polskiej Orawie w c1iągu minionYich 100 lat oraz jej ,recepcji w środowiisku wiejskim. KWASNIEWICZ Krystyna, DorocZJne :i rodzinne zwycZiaje ludowe wobec współczesnych procesów przemian. Studium ,monografkZJne wsi Niegoszewke w woj. krakowskim. Promoto'r: prof. dr A. Kutrzeba-Pojna'rowa. * W wykazie pmc dokiorskiich za 1974 rok, "Lud" 1976, t. 60, s. 352 - 353, pomyłkowo zostały umieszcZ!OlI1!e pra,ce Iwony K'abzińskiej-Stawarz a Andrzeja Stawarza, któI1e są pralcami magisterskimi wykolllan)'lmi na UW w 1974 roku. 27 "Lud" - tom 63 �418 Kronika Konkretne Irozważania Ipop,rzedZJono skrótO'wyun opisem walfUnlkoÓw-geogmflcZII1ych, hiistory'cmy,ch i .społ-ccz:nych, pod k,tóryoh wpłYWillIl kSZJtaltowała -się kultura lud-ow.a p<ilskiej Orawy owz zarysem tradycyjnej twór,czości ludowej (glównie plastyki i wybranyc,h działów folk].o.ru). Anaóhza WpłyWiU gos'r;odaTcz'o-sp'ołecZ'ny{~h,i kultur'owych !pr2Jemian, k,tóre d'ok,onały .sIi.ęna p<ilskliej Or.awi-c w okresie Imiędzywojelllnym, na t.r.ady,cyjną iwó.rczoŚć ludo'wą dały auiOO'-o'WIi pełną podstawę do wyczerpującej oharakt'erys,tyki wspókz:esnej twórczości ludowej na~ntcrcsującyrn go teren.i,e. P'rzedmiote>m prroacy l'>ą zwy'czaje dor'olcZJneli rodZJinne mieszkańców r-obo,tniczej 'Nsi podkra1kowskiej, Niegos:zJOwi'ce.Główny .nadsk 'poł'o'ż,ono na przebadanie p:rzemian za,chodzących w 'tej sferZJe kultury w okl':esie od przełomu XIX/XX wieku po dzień dz:i.siejny, ze sz:czegól:nym uwzględnieniem procesów ekonomiczno-społcczny'ch dokonują'cych się w okresie PoLski Ludowej. Przestrzennie ścisłą płas-ZJczyznę porównawczą .stanowią Ip'Oz-cs'lalews-ie 'WIchodząoe w -skład ,tej .samej gminy (Rudawa). Wy<:h<Jdząc 'od założeń teorety1cznych i metodologicznych związanych z problematyką badań nad :z;wy<czajami ludowymi, w częśoi empiry-czncj (do kiór'cj załączony j'est 'obszermy <:!In€ksmateriaŁowy) _!'Q-z'budowanesą ko.Jej'no pr-o,blemy dolyczą'ce modelu zacbowanli'a zwyczajowego-, kryieni-ów kla:s,yfiKuc}i zwyczajów oraz podłoży . i czynnlików war-unkujących przeoobra-ŻJe!l'1ia za,chodzą'c€ w tej dziL'<lZJiniena przestrzeni objętego bada!l1liarni,cz,a:sokresu. SPISS Anna, Dzieje elno-grailiczJllego muzealnidwa skanscn,owskieg,o w Europie .. Promolor: prof. dr M. Gładysz. W pm,cy omówiolI1Y j.est rozwój his,tolfyICZJlly, zna'czellJi,enaukowe i s'połecz:ne etnografi,cZll1'ego muzealnlidwa Slkaonseno'Wskiego w Europie, począwszy od pli-erwszy,ch prób twolI'z€lI1:iakole:.~-cji starych budcwli ludowy,ch w II polowie XIX wieku aż po cza'sy wSlpók'zeJSm,e.K,olejno więc 'olmów!i-olI1yjest pr-oces tworz,cnia 'Się i r'o-zwoju muz1eów skansenows·kJj,ch gromadzą'cych wytwory !kultury przcdrndustrrialncj wraz z ,określenliem l'oli jaką pełniły one w żyóu spolecznym i 'nar-odowym poszcz-ególnych państw europejskich, struktuna i 'or,ganiza'cja s,kansenów, moLody realizacji założeń naukowy'ch oraz niektóre techniczneza-gaJdllJi,cnia tworzenia obieklów muzealny'ch. Zaprezentowa,ny jes't równi'eż dowbek ,naukowy muzeów skan'scnowskiich oraz prowadzona przez nie dzialaLno-ść dydaktyczno-,oświatowa. TY.LKOWA Danuta, Sjp{)'sobyZidobywamia i użytkowalllia wody we wsiach Beskidu Śląski-ego. Promotor: T:Q'Of.dr M. Gładysz. Praca ma na celu 'pr.ZJeśledzelI1i'e ipl!"zemlianw sposobach zaopatrywania s1i<:w wode:: o.raz w formaoh jej k'on'S'umpcj,i z uWZJględUliC!l1liem ,przy'cz)'lJl warulI1kujący,ch wprowadza.nie i przyswajanie innowacji. Punk·tem wyjściowym 'Powyższych rozważ,ań jest pr.z,ełom XIX -i XX wieku. W -ZJakr.esli'e zaopa,trywail1!ia 'siG w wodę uwzględniono zarówno umieję1Jnoścli wykrywania wód pod:uiemny'ch, jak też wys'tępujące 11<1 tym <teren'i,e'l"odzaj-eujęć wody, k'tórych liloo,śći oha'rrakter zdetel'lminowanc są 10k<:lnymi warun,kami Ihydrorgeo'].o-gi'cznymli.Omawiając zag)adnlieni'a dotyczące konsumpcji wody, zwrócono uwa,gę na jej ZII1aczeniew dziedzinie zwyczajów, obrzędów oraz w sferze wireIlzjeń. Uniwers.ytet i ,m. Ad'arna Mick:iew-ircza Po.znań BUKOWSiKA-FLOREN"SKA Irena, W:spółczeslllJa twórczość pLastycZll1la śiI'odowliska roootmiczeg'o w rejonie GÓmoślą.skJi,eg)o,Oklfę.gu Przemysłowego oj Ry'bnkkiego Okręgu Wę-glo'wcgo - na przykład-ZJie rzeź'by. Promotor; [lifO£.odr J. BursZJta. �Kronika 419 Praca sta,O'oW1ipróbę przedsbaW1ieniJa:nieprlOf€lSjOlrlalnejbwórcwśC'i plastycznej "', wybranym środowis'ku. W centrum uwagi autorki znalazł się przede wszystkim n:zultat dzj'alalnośc'i twórczej, t,o jest fZJeżba w węglu, natomiast sylwetki twórców oraz środowisko inspirujące i odbierające dzi·ałaniaartystyczne stanowią tło jej rGzwiązań. Praca jest wyposażona w bardzo bogaty materiał ilustracyjny. ŁOS Henryk, Kowalstwo wiejskie dorzecza GÓTIlej Warty i Lidzwarty w procesJie przemian pod kOlnie'cXIX i w XX wieku. Promotor: doc. dr hab. Z. J,asiewicz. Przedmiotom pracy jest kowalstwo pojmowanie jako zajęcie zw.iązane z nadawaniem 7k1mierwrrlych form przedmiotom staloowym i żelaznym poprzez ude,rzani,e w nie mlo,tem. Autor o'mawia ró!\vnież inne, 'poza kuci,em, teochnik.iISltiO'SOWane w kuź-, niach wiejsk,kh. U n i wer s y t e t i m. B o I e s ła waB 'i e r u t a W l' o c ł a w KŁODNICKI Zygmunt, Reliktowe formy transportu nasobnego ,i 'ręcznego w kultu-o r2ch ludowych Środkowej Europy. Promotor: prof. dr J. Gajek. Celem pracy jest analiza reliktowych fOoI'm;przanoszeni,a dężarów i próba określer;ia ich roE na po.sz·cze.gó1ny'cheta!pach rozwoj-u go'spociapczego- ludów Śr.odkowej Euro.py. Praca składa się z dwóch -części. W cz<;śd pierwszej omówiOno zależność' form transportu n;czmego ,i nas,obnego od s,topnia rozwoju gospodarki, począwszy OG ludów "ni'ccywiliZJowany,ch" (przyklady z ojJl1nychkontynentów), kończąc zaś na kultura'ch ludowych Sl'odk,owej Europy. W rczęści drugiej omówiono śmdk;i i sposoby przenoszel1lia ciężaTów w tr,ady,cyjnej gos.pociarce wiejskiej Swdkowej Europy. Poslugiwarn.ie sic: w pracy metodą kartograficzną pocaągnęłoza sobą poglębii'enie systematyki .naorzędzi i spooso'bów transportu. PALUCH Adam, Zamierzoneokaleczeruia ciała i ich znaczenie w kulturze rdzenil".ye'hmieszkańców Aruskalii w XIX i XX wieku na ,tle .porównawczym. Bromoto'!': prof. ·dr A. L. Godlewski, doc. dr hab. A. Dygacz. Celem pracy jest wykrycie związków zachodzących między konkretnymi formami okalcczeóa ich miejscem i znaczeniem w kulturze. Technika, forma i funkcja okaleczeń ukazane są w aSI:ekcie porównawczym, na tle innych kultur świata. W pracy zawarte Sci rówruicż infor;macje o środowisKu naturalnym, w którym żyją rdzenni mieszkańcy Aus.tral,ii, ich pochodzeni'u, strukturze antropologicznej, języku i warunkach spolc:czno-gQspodar'czych. ROIVIANSKA Henryka, Ballada ludowa ,o siostrze trucicieloce. Folklorystyczne studium porównawcze. Promotor: doc. dr hab. A. Dyga'cz. Fra,ca pc~wil;'eo'na jest balladzie o s.iostrze trudcieIce brata, należącej dD cyklu ballad o kobietach trucioCielkach. Autorka wyznacza za,sięg tery tor ia lll1'y analiwwanego utworu, wykazuje jego zróżnicowau'ie tematyczne i f,o'lima.Jnc,wy}aśnia genezę, procesy migracyjne i integracyjne. W aneksie jes;( około 400 wariantów ballady pochodzi\'cy,ch z obsza.ru SI'owiańszczyzny oraz Rumunii :i Litwy. I n s t y t u t H i s t ,o r.i i K u l t u r y M a t e l' fia l n e j PAN - War s z a wa DROZD-PIASECKA Mirosława, WS'PóJ.czesll1cZJmiany tradycyjnego 'stosunku do, ziemi. Studium wybrall1ych wsi 'pow. otwockiego. Promotor: ,prof. dr A. K'utrzeba-p.ojnarowa. 27· �420 Kronika Praca omawia 'pro'ble:mal1ykę :lJmi,anpostaw ludnoś"Ci wiejskiej w ,s.tosun.ku do 'Ziemi jako własnoś,ci i Woa~sztatu plI1a'CY w kilku wSlia,ch południowo-wschoclniego Mazowsza w okr'es·ie O'statniego IDO-lecia oraz od,twarza konkretne zachowania, które Eą efektem ty'ch postaw wraz z czy.nnika!ffii je determinującymi. W swych rozważaniac,h autorka nawiązuje do obowiązujących ak,tów no~matYWll1ychi przepisów szczegółowych, którym chłop jako właściciel ziemi mus'iał się podporządkować oraz analizuje procesy sądowe "o 'Ziemię". PRACE HABILITACYJNE U n 'i w e r s y t e t i ,m. A d a m a M i c 'k :i e w i 'c 'Z a P oz n a ń SZYFER Anna, Prz;emiany społeozno-kulturowe na wsi wa,pmińskiej w latach 1945- 1970. Praca poświęcona jes.t przemianom 'kultury wsi wanmiń'skiej w minionym 25-lec';u. Obserwacje i analliz'a ZJmilandotyczy więc okresu zamklnięte~o, który charakteryzuje sięspecy£iczną s,t'rukturą ludnościową. Szczegółowa analiza sytuacji kulturowo-społecZJnej w:Sli w,armirl1skiej pozwoliła autor,oe ona określenie mechaniZJmu i przyczyn zaohodzący'oh Zlmian oraz u;moż1iwiła w.skazanie drogi rozwoju kultury wsi tego regionu. Rok 1977 PRACE MAGISTERSKIE U:n i wers y t e t Ja.g i e I I o ń s k,i K l" a k ó w BENAL Ewa, Funkcja matrymonialna obrzędów dorocZJny'ch w Czarnym Dunajcu, prof. dr J. Klimaszewsk.a. DZIER2EK Barbaro, Zwyczaje i obrzędy doroczne w życiu wsi ws.póJ.czesnej na przyklad:lJi,e K'OIl1,iakowaw BeskidZlie ŚląskiJm, prof. dr J. KL~maszewska. FIJAK Zbigruiew, Analiza systemu wymiany daJf6w (na przykładzie wybranej 9polecznoś'ci lokaLnej Podhala), prof. dr J. Kl,imas,newska. FIRLA Wiesława, Wnętrze domu a sposób życia. (Studium na wsi Sucha Górna l1a Zaolziu), proOf.dr J. Klimaszewska. GODECKA HaLina, Zarys muzealnidwa etnogmflicznego na Śląsku Cieszyńskim na tle proocesów kultunowo-!l'1ar,odowcśdowych, 'prof. dr J. Kl.iomaszewska. KSIĘSKA Anna, Ośwdek gar:ncaroki w Rędocinlie, prof. dr J. Klimaszewska. MŁOCEK K.ysl1yna, K'S'2'Aa~towanlie się państw plem~enlilY'chw okresi.e przedkolouialonym na teren·ie dzisiejszej Zambii, dr L. Dzięgi'el. NOWAK St.alil~sław, T'Cif'aipialudowa w Czarnym Dunajcu ze sz'czególn)'lm uwzględnieniem osoby leczącego, proof. dr J. KllimaszewSlka. TURSCHMID SOIl1ia,Zdobnidwo w żelazi'e onoatererui'e polskiej Orawy, pro,f. dr J. Klli,maszewska. STWORA Wojociooh, Problema,tyk'aetnografoicznych wystaw stałych oraz konkursów i wyst.aw pokonkursowy'c,h or.ganiZiOwany'chprzez wybrane placówki muzealne województw: n,owoLSądeckiego i bielsko-bi'ałogo (w latach 1950- 1977), prof. dr J. KlJim.aszewska. Uniwersytet Łódzki -Łódź BOGURAT Wiesława, Funk.cjei nola T'egi'OIl1alnegozeslpołu ludowego w slpołecznośd lokalnej (Ina przykładzie "Regionalnego Zespołu Plieśni i Tań,ca" Gminnej �421 Kronika Spókhielni Swrnopotmoc Ohlopska w Rzeczycy), doc. dr hab. B. Kopczyń-ska-Jaworska. GAUL Jadw,iga, Wplyw pra'cy w zespole f.olklory.Slty,cznyrn n.a życie rodziny wiejs,k,iej na przykladzie LJipiec Reymontowskich, doc. -dr hab. B. Kopczyńska-Jaworska. KLOPOTOWSKA Ka-talfZyna, KODicer;cja 'kultury Leslie A. White'-a, doc. dr hab. B. Kor;czyńska-Jaworska. MARKIEWICZ Grażyna Ewa, Zmiany struktury i, funkcjli domu wi1ejski,ergookohc Gluchowa, doc. dr hab. B. Kopczyń-Slk.a-J'awOiI'ska. NOWICKA Ha,nna, Rola i wartość Ilnetody autobi.ogroaficz:nej w -badaniu -osobowośd ,j kultury, do'c. dr <hab. B. Kopczyi1ska-Jaworska. RUDAWY Anna, KultuTow<l 1'Ola r-e~ionalnego stroju ludoweg,o z oko.lj-cWysok'ienic, dc-c. dr hab. B. Kopczyi1ska-J-<lWODska. SULIGA Jan, Obrzt;dbUidovJY domu 'w Indiach SltaTcżytnych w świetle nak.azów religijnych, do'c. dr hab. J. Kucharska. Sl'WINSKA KTystyna, Widowisko "Wesele Bory.ny" - elementy autemty,cZJne i zapożycz-one, do'c. dr hab. B. Kopczyńska-Jaworska. WRONSKA Mari-a, Etnogeneza wyspy Sulawesi (Celebes), doc. dr hab. J. Kucharska. U n li w e r s y te t i m. A d a rn ,a M i c k lie w i c za - P oz oil -ań DRZEWIECKA ~nllli1, Etnologia w Szwecji. Od "badania żyoia ludu" do współczesnej etnologii, prof. dr J. Bur.szta. KAMINSKA Ewa, FoJikloT pa:mięt,any a iPra:ktykowany we wsli Modrze, prof. dr J. Hur,szta. KOLASA Mona, Hi/stona .e1JnografiJiw Austrii li jej współczesne p~oblemy, prof. dr J. Burszta. OSTROWSKA Maria, Literatura loudowa a kultura i życie społ,ecz:ne Mongołów Chakha 'i Buriatów, prof. dl!"Z. Ja'SieWli,cz. OKONIEWSKA Teresa, Kobieta w ży1ciu 'spolecznyun li kulturze społecznoś'ci lokalnych śrcdkowego li półno,onego Afgan.is-tanu, prof. dr Z. J'as'iew~cz. PAŁKA Jan, Rybołów,sltwo jeziorne we WS'PókZJeSil1yrnżyóu mieszkańców wsi Sarniny na Ka-szubaoch, prof. dr J. Bu-liszta. SZCZEPANsKI Matrok, Regio!l1<a1nezjawiliSIka foilk.liQlI'yrzJmu. N.a ptrzY'kladZiie Pałuk. _prof. dr J. Burs:zota. SZOPKA Teres.a Ma'I'Iia, Regionalna etnologia s~ocka. Rozwój -historycmy .i ws>pół-czesne problemy, prof. dr J. Burszta. UniwersytetWar-szawskJ - Warszawa CALA ALINA, Stosunek do ObCOiŚ,e:i w kulturze wiejskiej, prof. dr ~nna Kutrzeba-PojnarO'wa. DOMANSKA-KUBIAK Ir,ena, Wegeta'cyjny sens chodzentia 'PO 'kolędz.ie z unaszkarami i z He<rod,wm1,prof. dr Z. Sok ole w icz. FILIPOWICZ Anna, NOI1rny mo["-a1nefun.kcjo'ill\.lją'ce we w_SJpółcZ€lSll1ej 'l"Qdzina-ew'i-ej-skiej, 'Prof. dr A. Kutrze<ba--Pojnarowa. KALINOWSKA Danuta, Użytkowanie 'Wybranycih p'l"zoomiotów k'u'l1!uwe współczesnej kul,turz.e ludowej, prof. d'r A. Kutrzeba-.Pojnarowa. KUBIAK Krzy.sztof, Swięt'ojm~Slka ,głowa - przyczynek do badań nad obrzędowośdią, prof. dr Z. Sokolewi,cz. �Kronika -422 KUNICKA Barbara, Organizacja przestrzeni w tradycyjnych wyobrażeniach ludowych, prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa. NOWIK Ma łgo r-z.ata , Miejsce :i rola komizmu w ży'Ciu społeczności wicjskiej na przykładzie wsi Trześników woj. krośnieńskiego, 'Prof. dr A. Kutrzeba-Pojnapowa. REG ULSKA Elżbieta, Problemy kulturowo-spoleczne ludności łemko·wskiej na terenie Dukielsz.czyzny (antagonizm .ia'symi1acja), prof. dr A. Kutrzeba-Pojn.arowa. ROGlJ1.SKA Grażyna, Obraz współ'czesnego aTtysty ludoweg,o 'fi·a ,podstawie kelllkursowych pamiętników twórców ludowych li próba jego konfrontacji z wizerunkiem artysty wiejskiego XIX wieku, prof. dr W. Dynowski. SAPIŃSKA Alicja, Wpływ zmian społecznych na kształtowanie się tematyki współczesnej rzeźby ludowej, prof. dr W. Dy;nowski. SEWERYN Andrzej, Paulina Hołyszowa -poetka ludowa Chełmsz,czyzny. Monografia twórcy, 'prof. dr Z. Sokolew;icz. 'TOMASIK MQIJ.;j.k a, Maskii Afryki za·chodniej w zbi'ora,ch Muzeum Elnog;rafi.cznego w Sz.czeciInie, prof. dr Z. Solwlewj·cz. :ZIELEZIŃSKI Adam, Scinanie śmier,ci w Jedl,ińsku - obrzęd czy widowisko?, prod'~dr A. Kutrzeba-Pojnar.owa. U nii w e r s y te t i:m. B. B iie r u t ,a W:r {)o C ł a w CHOMIAK Danuta, Zwyczaje ludowe na Opolszczyźnie od Zapustów do Wielkanocy w świetle źródeł publikowany'ch i rqkopiśmiennych XIX i XX wieku, doc. dr hab. A. Dyga'cz. CZYZEWSKA Alicja, Tradycyjna obrzędowość świąt Bożego Narodzenia na K'ujawach i jej WspóIcZiesne przemiany, doc. dr hab. A. Dyg.acz. JANUSZ Krystyna, Tradycyj,na kultura s.poleczna ludności cygań:skiej w Koamiennej GórZie, doc. dr hab. A. Dyga1cz. MĄCZYNSKA Anna, Wspókzesne ludowe zabawki drewniane na Zywiecczyźnie, <lac. dr hab. A. Dyga·cz. POŁTORAK Zbigniew, Rybołówstwo ludowe dorzecza górnej Odry na Śląsku Opolskim, doc. dr hab. A. Dy,ga·cz. ROZYCKA Katarzyna, Obrzęd inicjacji w Indiach Starożytnych, do·c. dr hab. A. Dyga'cz. PRACE DOKTORSKIE Uniw·ersytet Jagielloński Kraków ROBOTYCKI Czesław, Tradycj.a, oby,c:z:aji 'moralność w środowisku wiejskim (studium ebn101ogi,cZJne wsi Jurgów na Spiszu). Promotor: ppof. dr M. Gladysz. Przedmiotem .pracy jest opis oby,czajów ,i poglądów moralnych małej społoczności. Podstawową kategorię anal'ityc.zną stanowi w niej pojęcie syndromalyczne "eto's", które w propozycji .autora obejmuje łącZJnie moralność w sensie neutralnym oraz obyczaj. Autor dokQll]uje ilu:s1tra,cji 'posZiczególnych Tela,cj1i modelu "etosu" i kszta1tują'cych je mechanizmów. HustI'1acja, ta dokonana na podstawie mater.i,ałów 'terenowych 'ze wsi Jurgów na Spiszu, jest :równocześnie opis.em etnologkzuym QCKOnanym z pr'zyjętej modeloowej 'peI';xpektywy. Uniwersytet Warszawskii Warls'za wa WASILEWSKI Jerzy S-ł'awomir, Rzecz li rY'tuał. Symbo·li~a czasu .j przestrzeni ci·e1mong<Jlskliej. Promolbor: .proof.dr W. DYIl<owski. w jur- �423 Kronika W pracy ZJawafita jest semiQty'CZJl1o-sŁ;rukturalistynna aonali:z:asymboliki ,tradycyjnego domostwa mongolskiego, j'u-riy, ,opar,ta na nnaterial,e Jterenowyim .zebr'alIly;rTI w ciągu kilkuleŁnkh 'badań w Morugolili. Autorr dokonuje interpretacjli wierz.eń szamanistycznych i lamaistycznych, stanowią,cych duchowe zaplecz·e jurty, analizuje podział przes,trz'enny jurty, rekonstruuje archaicZJl1Ysy'S'tem 'Po's.trz.eg,ania czaootprzeslrzenti jurty ze s'z.c?Jegó1nymuwzględnieruiem ruchu obI'otoweg<o oraz wydziela podstawowe kategorie określające trady.cyjny model św;i'a'ta. U n:i w c r s y t e t im. B. B·i e r u t a W:r o c ł a w CZARNICKI Józef Tomasz, Aspekt społeczny kultu świętej Barbary w ludo.wej tradycji gómj'ków .pol'skich. Promo1or: doc. dr hab. A. Dyg,acz. Społeczny ,uspekt !kultu św. Barbary prześledził autor w zarysie dziejów tego kultu ()Imz w pols:kic'h pieśniach ludowych z nim związanych. Praoa \Składa slię z dwóch 'czG~ci.CZ<;ŚĆpierw,sza po,święcona jest dziejom kultu barbórkowego w Polsce i w Eurropie. W częś·ci dru'giej, ukazującej ~ud{}wy kult św. Barbary na Iprzykladzi'e samorodnych ,p'ieśnii,fI(J',zpatrzono 'problemy ,sY'sitematyki, środki tr.:llnsmisji, pieśni obrzędowe i 'zwy,czajowe, Ipieśni :?Jawod-owe.Autor sta~'ał się wyklryć momenty genetyczne poszczególny'c,h utworów, zjawi:ska Imi·gracyjne oraz procesy przemian. OZGOWICZ Edwa["d, Motyw Chrystus,a F[",aSO'bliwego w PQls'ki-ej rzeźbie ludowej. Pr,omotor: doc. dr A. Nasz, doc. dr B. Gal·yga. Praca prz.cdstawia motyw Chrystusa Fra1sob1iwego w rzeźbie ludowej w drewnie, z uwzględnieniem Ha kultur'owego oraz hi'srt:ory,cznego, które walI'unkowało określony rozwój f.olrmy i idei tego tematu od czasów najdaWll1j'ejszy,ch do chwiLi obecnej. Bad<llIliami objęto okres od XVIII wieku po czalsy współczesn€. Z imatel1iałów ODIE opracowała Grażyna Ewa Karpińska IZBA PAMIĘCI WINCENTEGO POLA Od pięciu lut duała w Gdańsk'u-80,ba'E!'Szowie Iziba PkllillUęd Win.cenrl:ego Pola społeczna placówka okruj'oznawczo-kultuT.alll1Ja (adres: 80-680 Gdań's:k, ul. Tury:stycz.l1J>a 3). Powstał.a w 1974 T., zainicjowana dw,a lata wcześni,ej prrzez działacza gdańskiego, mgl'a Czesława Skonkę, który dotąd jest jej spirźtus movens. Upamiętnia 3D-lecie PRL,a jednocz.eśnie setną roczni'cę śmiel'·ci W. Pola ·i 100-le6e zorganizowanej turystyki polskiej. Ow przyczułek kultury, jedyny tego rodzaju w Polsce półnO'cnej, powstał w pięknym, lecz ogołoconym w przeszłości ze śladów kultury terenie, eksplorowanym nauk,owo prz.ez W. Pola w 1842 r. (rezultat powstalego w 1840 T. zjawiska hydrologicznego nazwał on Wisłą Śmiałą). Placówka znalazla pOp<lTCaespołeczeństwa i op,iekę władz, ,spr1awow.aną m. lin. za puśrednidw.em Rady Opiokuńczej. Nie ma jeszcze ustalon'ego sit.atu.tu. J·ej ,głównym celom jest gromadzenie ws'zystkiego, co wiąże slię z życiem i twór'czością W. Pola dlH zachowania w społeczeńs,twie pamięci a tym wielkim Poluku i roozbudzania zaJinteresowania jego dor-obkiem. Początk.i dziaŁania Izby były nader skromne. najmowało się nią dwó'ch działC1czy- wspomnJi.any Cz. Skon.ka oraz J<I[l. Bogucki. OwczeSiI1Ydyrektor mjejscowej Szkoły Poo\Stawowej, W,a<C!awG:rzalIlka, 'lidZlielił placówce gościny na czas odbywanych imp-riez. Stopniowo powiększ.ał się stan posi,adrania, klrąg d21iała,czy i sylm- �424 patyków Kronika oraz współdziałają'cy,ch organizacji. Izba dopraeowała siG 'oryginalnego przejawu swej działalnQści, tj. urządzanych okresowo tzw. seminariów krajoozn.awczo-kultu:ralnych lub ,,'spotkm'1 sobieszewskioch" z udziałem zazwyczaj 40 - 50 <os'ób,z dość uroz.maj,conyJn programem, który stal siC;ni·ejako tradycją. Składa się :nań: ur,oczys-ie zagaj'enie, ;ref.eralt te.matycz,ny (powierzony .naukowcom), wyrażeni'e tiZnaULa d;z,i'alaczom (lIlagrooy, dY'plomy), ;zwiedzenie nowej ekSlpozycji, obrady Rady Opiekuń'cz.ej, wycieczka 'pies.za brzegiem morza. Referaty, jako trwałe przy,czynki do wiedzy na określony .temat ~ działalności Izby, .przewaŻIlie są pubhk'owalne. Semlinalria 'U11f'wa'1anesą okohcz[lO'śóawymi zaproszeniami i pam.iątkowymi graf:ikiami. Dotychcz,as odbyło 'się 9 seminariów i 'imprez:6 X 1974 z okazji otwar,cia Izby, 16 III 1975 n1. W. PoL jako poeta (ref. prof. dr Andrzej Bukowskoi), 9 XI 1975 nt. Zasługi W. PoLa w dziedzinie geografii (ref. prof.dr .Jerzy SzukaIskil, 22 II 1976 powołanie Rady Opiekuńcz,ej, 19 XII 1976 nL Zasługi W. PoLa w dzied<.inie etnografii (ref. dr Longin Malickii), 27 XI 1977 nt. W. FoL a Warmia i Mazury (ref. doc. dr Janusz Jasiński), 30 IV i 10 XII 1978 narady Rady OpiekuJ1czej w·spóln.ie z Polskim Towarzys'twem Turystyczno-Krajoznawczym n.ad rozwojem Izby, pro'gramem działalności i in. W lutym 1979 r. odbylo siC; kolejne "spotkanie sob[eszeWiSkie" 'Pt. Góry poLskie w życiu i działaLności W. PoLa z referatem tytułowym opra,cowanym przez dr Marię Pelczar (tekstem referatu zainteresowala się redakcja "Wier,chów"). W impreza,ch współdzi:ałały i 'U'czerstni'czyły różne ofiga'll:izacj.e i zakl,ady: Polskie Towarzysrtwo Turystyczno-Krajoznawcze, Stocznia Gdańska, Klub "Gościniec", Komitet OsiedlQwy, P'olslk;i'eTowarzy.stwo Geograficzne, Polskiie Towarzy.stwo Ludoznawcze, TlOwarzy••two Pomorsko-Kaszubskie, Polsk,i Związek Motorowy, szkoly, prasa i lin. Od maja 1975 r. Ipatronat nad Izbą objął Oddzial PTTK w Stoczni Gdańskiej, który wniósł wraz z Komi,tetem o.s,iedlowym zna,czny wkl,ad środków ;j I::Tacy w rozwój i s,tan p<lsiad.ami.aplac ówkii. W 1976 1'. Izba malazła pomieszczenie eks.pozycyjne w siedzibie Komitetu Osied10wego, którego ,członkowi,e stali .się działaczami Izby: mgr inż., Jan Sidorczak (przewodniczący RadyOpieklUń'czej) ,i mgr Ryszard Sykisz (goSlpodarz ekspozycji). Urz~dzenie i wystrój Izby c'Pfoa'cował.a d·r M. Pekzar -(wioepaewodniczą'ca Rady Opiekuńcz.ej),a realizacją zajęli się dzi'ałacze Oddziału PTTK w StOCZll1U Gdańskiej -- J. Bogucki, H. Kąsik i J. Orzechowskri. Rozpoczęto więc dZJialalnośc' ekspozycyjną. W 1977 r. Izbę zwiedził,o' (głównie w sezonie - wczasowicZle, kolonie młodzieżowe, harc'erze, studenci, wyóeczki, woj'sko, obcokrajowcy) 2500 osób, a w 1978r. już 5820 osób. Zbiolfy, zgrounadzone dziękii ofiar.ności obywateli i instytucji, są jeszcze skromne. St.anowią je rÓŻIle książki, m .. in. monografie, ,obrazy, .plansze, ·mapy Otraz ostatnie zdobyte ·sprzęty regionalne 'Z ubiegŁego wieku. Łączni·e pl-a,cówka .po'siada aktualnie prze'Szło 200 zinwentaryz'owarlY'Ch eksponatów. Niektóre są rzadkie i oryginalne. Sz.czególnie wartościowe są monograf,ie tematyczne z własnoręcZll1ymi dedykacjami dla Izby ieh autorów oraz luminarzy nlauki i kultury. Opracowan'o o,bjaśnienia naj,ciekawszych ,eksponatów. CzłonikolW,ieRady O:pi.ekuń'czej 'Usilruiezabie.gają o pO'Pu[arYZJacjęipl,a'cówki. Istnienie i działalność Izby (Jd'llotowano już w prz,es'zło 40 'pozy'cjoa'ohbiblliografilc'znych, przy czym największe osią~ięcj,e w tym w.nględzie ma Cz. Sk'onka. Nawiązywane są ciekawe ko.ntakty z iJ1JStytucjami(Polskim Towarzystwem LudoznawcZY'm, Pol-skim Towarzystwem Geografticznym, OSlSoli'llellJm,Insty,tutem Badań Litera<Cltikh PAN, Uniwersytetem Gdańskiim, Zarządem WojewódzkLm PTTK w T,arnow,ie ·ill1.)oraz looolbami zailIltereslQwaJlly,miIzbą. Kontakty te przez wymianę linfori cJekawego �425· Kronika macji poszerzają wiedzę tematyczną i dQświ.adczenie. Czyn.ione 'są 'próby SpJ"lostowania bł<;dnych infol1macji, np. w przewodnikach turystycznych. Powstały ·utwo;'Y rymowa'nc zWliązane z Izbą. Oddz.iał PTTK w Stocmi Gdań1sbej przy,g'otowuje wydanie informa,tora o Izbic. Członkowie Rady Opiekuńczej podjęli wydawanie drobnych ineditów z materiałów po Wincentym Potu. W 1978 To Zarząd Główny PTTK r'rzyznał Izbic n<.lgrodQ picniężmą w konkursie "Pchk;a Inaszy'ch dni". Jak widać - działalność Izby 'l1Ii'eogranicza siQ jed)'1nlie do dydaktyki .i rozrywki, ale uwzgl<;dnia równ.ieźdbałość 'o ·orygli.nalność tematyczną, jak i turystyczną {unikalność przyrodnicza Wyspy Sobiesz·ewskicj), nierozerwalnie związaną przy tym ze swojskością ś'l'odowiska. Jej związki ,z mikroregionem i tradycjami kulturalnymi nic maj"! nic wspólnego z -e1i,tarnośoią, gdyż p1a'cówka jest związana z najzwyklejOizymi ludżmii sł·użyeakmu społeczeń'stwu, a wymaga nikły'ch nakładów, pohyw,:nych !S]:ołecznie. Jej rozwój uzaleiJI1i.c);Dy jest od irrlte.gr'a,cjiz :miejscowym ,'::'O!c:czclistwcm i wadCiplowaonia j,ako oryginalnej osobliwości oraz ź'l'ódła zadośćuczynienia własnym potrzebom kulturalnym. Zainlcrcsow<.l'nic społeczeństw.a efektami dotychczasowej działałnośc:i Izby, jej dQrobkiem ukazuj'l'cym w nowym świetle sylwetkę W. Pola, wskazuje na pootrzebQ dalszego rozW1ijania pracy. CZłOB'lpk Rady Opiekuń'czej Adam Pol � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/fa54e16bc5b499c31c148d4eee6eb48c.pdf 04abd1c78227e03d1077866fd3ef296a Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1799 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1980 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1667 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1980 t.64 Description An account of the resource LUD 1980 t.64, s.329-393 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text V. KRONIKA Lud, ,t. !64, 198G W 90 ROCZNICI; ŚM.IEHCI OSKARA KOLBERGA I W DWUDZiIESTOLBCIE' EDYCJI JEGO "DZIEŁ WSZYST:IGCH" Dnia 3czerwca 1980 r. mi11ęło 90 lat od smierc:i ,tWÓl1cypodstaw polskiej ioI.klorystyki i etnografi!i, jeldnego z najbaI'dziej zasłużonYich współtwórców pd1iskiej kultury narodowej - Oskara KOll.benga.Powstała istąd oikazja, a zarazem potrzeba, przypomnieniia Ina tymmi'ejscu nie tyle jego osoby z!na'nej szerzej ,choćby z dwukrotnego wydania biograf,ii w opracawa'niu Ry,szaI1da Górsk,iego - ile dziek1 jego życia. Bo dzieło to jest w pełnym obiegu naukowym i Ikulturowym i peln{ w społeczeńs1twic pu1ski'm szereg znamiel1in)'lch funkcji. Kiedy w dniu 31 maja 'WS9 r. z inicjatywy ,naukowego i liJterackto-artystycznego środowis'ka kl~akowskiCigo 'urządzono Kolbergowi jubileusz 50-lecia jego dzia·· łalnoś,ci naukowej, w sprarwozdaniu z tej urocz)'lSitości pisano m. in.: "Nie pOIIlty!c, nieczłowil1k stJ"OlrLnJidwa,lecz bezprzykł31dnie 'Slkromny, ckhya sumienny i skrzętny badan., chluba narodu, dziś już u-znany przez obcyrch, zazrdro:sz'cząeych go TIam, jako znakomity etnogmf polski Oskar Kolberg, ,dz,ieła,mi ,sw,oimi zbudował sobie monumentall:ny pomniik, :który potomność podziwać będzie" 1. Powiednial!l'o traIinie. Wprawdzi'e poza nagrobkiiem na cmentaTzu w Krakowie Oskar Kolberg nie ma nigdz'ie pomnika, aile jes't tym dzieło ,jego żyoia i to jako pomnilk "żywy"; jego limię poja',wia się bowiem nader często w opracowaniach naukowy,ch z zaikresu etnografii, folklorylsty,ki, muzykollogii i Iiialektologii, ja'k j 'w pl'z,e'kazach kJultury masowej. DZieje się to głównie poprzez stopniowe udostqpnianie społeczet1'Stwu jego spuści:zmy w po:staoi Dzieł W1izystlkich. Już zażyoia iKdlberga, kiedy ukaza~a Siię w druku tYilko 'część jeglo opra{:owań, ZygmUint Gloger podkreślał wa'gę jego osiąignięć badawczych pLsząc, ;I.e "Oskar Kolberg ,[... J zajmuje dziś piierwsze miejsce ,na swoim polu nie 'tyflk{}· w piśmiennictw.ie naszym, ale i całej Słowiańsziczy:zmy"; i że "dwal1laściie serH Ludu Kolberga :Sitanowią już tak wspa'niałe dz,ieło, jaJkim w Iiteraturze e'tnogralfic:zneI podobno :ża'deni'lllny lud w 'Europie poS'zczyoić się niie może". Gloger rniepokoił się, jednak o lo'Sycałego ,dzieła KoLberga. "Oglądają,c u sędzliwego baidalcza 'ten ogrom notatek, s:tanowiący prawdziwy la'biryn:t, do którego on tylko jeden k[ucz posiada" smutnego dC1Znałem WraŻElIlliJa.K.olberg l'it:zy już 65 lm i ma zid:l'olW'iebardrzJo. wątłe, a na,stępcy po sobie ,nie ma żadnego" 2. 1 A. K., Uczczenie zasług Oskara KoLberga, "Nowa RefoI1ma" 1889., nr 126. • Z. Gloger, Oskar KoLberg i jego prace, "Klasy" 1880, nr '789, s. 107 - 110; nr 79Q, s. ~.;:. zob. też: Z. Gloger, Oskar KoLberg, "Tygodnik Ilustrowany" ,1881, n:r 273, s. 177 - 17a, Tw'" m. in. zastanawia się Gloger nad form.a'mi pomocy dla Kolberga, aby jego dzieŁo mogło', nadal wychodzić. �330 Kronika Głó""my zrąb publUkowanego dOfO'ljku Kolberga .siUJllowiły 34 tomy monograii,i regionalny,ch noszących nanelny ty·tuł Lud. iKdtberg pozostawił ponadto okolo 200 innY'ch opracował'! w postaci artykułów, zbiorów pieŚlni, opisów, omówieil, reconzji, 'drobnych ro:zpra1w'ek, a także wi~.kszych sh,diów 'teoretycznych. 'W s'wajej "O~tatniej wah" prz'ekaz-ał gr'oiffi:a,dzony prz'ez calc ży'cie ill'ater:.al te',cnowy .i źródłowy swemu przyjacielowi i opiekunowi, drowi llydorcwi Kopernickiomu, w pC:3taoCi40 tek. Teraz rozpo,czyna się hh,toria spuścizny .Kolberga 3. R\;kopisy, które po różny'ch lc~sa'ch zachowały się w 74 tekach, stały siG - wraz z .całą ,spuścizną publiko'waną - prze,dJmi·otem sitarań Pols<k;iClgoTowal1zyistwa LudicIZlna'wClze,go a ioch wydanie. Wła'śnie 20 lat temu sta'rania te uw;i·el'!czone zostały uchwałą Rady Pal1."twa PRL z .dnia 13 }ipca 1[)60 1'. zlecającą P,olskiemu TowlarzyS'ilVu LudozmalVczemu, w rama'ch obchodów Tysiąclecia Pallstwa Po!skicgo, wy;danie Dziel WSZ!lstkich O. Kol'berga paid opiekę naukową Polski·ej Akademii Nauk .• Redakcja Naczelna Dziel, 'wpierw przy Zarządzie Głównym PTL wc Wrocławiu, pod kierunkiem prof. J. Ga.jka, a od 'kol1·ca 1'!)61 1'. W Poznaniu pod kieTC'wniCltlVem pwf .J. Bu l'Sz;ty, p'rzystąpiła do wykonania tego za,dania. Ponątko\Vc rozeznanie obli· czało 'całą spuściz,nG na 66 tomów. W C'zasie jej opracowywania j ~(opniowego wydawania zaszła koniecz;ność pov"iGksz·enia tej spuścizny do eo 'tomów (wraz z in::leksami). I te ramy okazały się nieco za wąskie, 'co .spowcdowato ,konieczność wydawania 'niektórych (omów w podziale na .czGści czy ze.,zyty. W roku 1'980, a wi<:c w 90 ,lat oid ś,miel'ci Oskara Kolberga i w 20 lal po de::yzj,i najwyższych władz paó'sbwowych o wy·daniu Dziel 'Ws:ys,tkich, ,sytuacja przed· ~'tawia się następująco: do .koóca 1'97,9 roku wydan.o ogółem 5.1 ·toIffiÓiW,4 tomy :znajdują się w ·druku, reszta -tomów 15 jest w różnych .s.tadiach opracowyv,,-ania naukowego ,i redakcyjnego. Wy,dano więc najpierw techniką fotooffsetową tomy 1-35 zawierają'cc głów:-lie monografie poszcz'egó!lnych regionów. Następnie - jUl. z r<;kopisów - tomy · 39 - 57 (z wyjąt~iem tomu 47) jako daI'sze monografie ebnogra£ic1.Oc takich regionów, jak Pomorze, ,Mazury p]1u~kie, Ślą,s,k, Góry i Pod.górze, Kak;kie i Siem,dzki e, Sanockie-tKrośnieóskie, Białoruś-Pdlesie, Ru.~ Karpacka, Ruś Czerwona. Z działu "Studia, rozprawy i artykuły" wY1szły Piisrna muzyczne cz. I (t. 61), z inny'ch 3 tomy Karespo7!d,eThcji askara KolbeT.ga i(t. '54 - 601) oraz Pr::ysi·owia (t. 50). Łączma objętość '&1 wy,d3lnY1ch.tomów (a 63 wO'lurnill1ów) liczy ok. 1800 aTkuszy wydawniczy,ch. W druku ~najdują się: Pisma muzyczne cz. loI; Oprac01cama melodii ludowych f t. 67 w dwócll <:zęściach) oraz Utwory instrumenta.lne i wokalne cz. I (t. 68), W opnacowaniu naukowy'mi redak<:yjnym znaj,du'ją się w grunoic rzeczy ws'zystln:ie pozostałe tomy. Mówimy: "w 'opTa'cowaniu 'naukowym" dlatego, że przygo- towa.nie do druku pnszczegółnych pozycji Dziel Kolberga wląże siG z rader złożonymi, 'żmudnymi i czasochłonnymi :strudiami: 'nad doba-rom Il1'iez'mi·ernie rozpJ'o'Szonego materiału, jego ,identyfikacją, pochodzeniem, weryfikacją, 1'i liacjlami itd. · Należy leż dodać - a czym spoza oReda,koji nikt nie wic - że całość spuścizny, .i rękopiśmiennej, i ·opublikowanej, wyma,gała 'bardzo szczegółowej linwen'taryzacj-i celem ident y,fi,ka,cji w!szysrtkkh fragmentów materiałów tek'stowych i muzy;czny'ch 1 3 Zob. J. Bu-rszta, Spuścizna Tękoplśmlenna Oskara Kolberga i jej O. .KoLber.g, Dzie!a wszystkie, t. 39, Pomorze, s. V - XIX: J. Bursz,ta, twórca podstaw ludoznawstwa polskiego, w kSiążce: Kultura ludowa WarszaJWa 1974, s. 190 - 240. opracowanie, (w:) Oskar Kolberg kultura narodowa. �331 Kronika oraz elimLnac}i partii już wykorzystanych. Była to robota - obe,cnie l1Jaukoń,czeniu ok 5 lat pracy kil!kuosobowego zespołu, a jej efektem są m. in. setki tysięcy fiszek. Ale by la to praca dla 'A'yda'J1ilacałaśCli D:iel ,niezbęclna. Jeśli się uwzględni :S21czupłe grono 'rodakcyjne ,(4 i pól etatu, ostaltnio 5),nade,' z~O'iJonczadania z jednej, a z dr,U'giej .strony obowiązujące Towarzystwo limity wydawrni<.:ze oraz róż'ne trudnoś·ci pdligrafi.czme zrozumiale c>ię ,staje stosunko'.vo wolne ·tempo su;kcC'sywnego oddawania tomów Dziel u;szystk.ich ·do rą,k czytelników. W cstatnich kiNw latach udało się ,nieco przyśpieszyć tempo oprac'owywania dzięki włącwniu kilku tomów w problem międzyresortowy "iPO'mnilki kultury żrćdłem świadomości 'narodu". Fa~tem jest jedrnak, że Redakcja ,ty,ch Dzieł ,nie jcst w niczym pc;dcbna do typowych redakcji w wy·dawnictwa,ch, że jest ona de facto placówką badawcZJo-nau'kową Zrozumiiałe 'Sitąd, że Komitet Redakcyjny Dzi€ł wszystkich O. Kolberga pod p;'zewodniC!twem prof. ,dr G. Labudy wy;sll'nął w r. 1979 postulat, aby Redalkeda stała 'się ta'ką n:aukową pła,eówką de jure. Specjalnego i to dość obszel'nego opracowania wJlmagałalby charaktery"tyka Dziel O. Ko.lberga w ,obiegu naukowym w kraju i za gra'nicą oraz w ,działałności kulturalnej i oświatowej. Z:na'czC'Die t'cj .spuśdzmy wydaje się być z czasem ,coraz większe. Można też zapowie,dzieć, że odbiol'cÓW Dziel wszystkich ,czeka w ·dal16zYJCh tomach sporo zaskakujących 'niespodzianek. Okazuje .się, że .spuścizna ta jest znacznie hogatsm i bal'dziej złożona, aniżeli dotąd mniemano. Józef SO-LECIE FRANCISZKA Burszta KOTULI Dnia 25 marca ł980 r. ,doc. Fra'nctiszek Kotula ukończył 80 łat. Z tej okazji redakcja "Ludu" zasyła Jubiliatowi !najlepsze ży'czenia zdrowia, wszeLkiej pomyś·lnoś·ci oraz dalszych dziesiQciolecl twórczej pra'cy, zaś Czytełnikom pragnie przypomnieć sylwetkę tego 'niezwykłego -badacza. Słowo "przypomniEiJ1Jie" nic jest zresztą na mie}seu, Fl'a'ITciszek Kotula jes-t bowiem powszechnie zmany. Sam o .sable ,daje często '2'mać swoimi publi'.kacjami, czy to ukazującymi ~iq dość .często książkami, czy licznymi artykułami w rM.nych czasopisma,ch. Redakcja "Ludu" poś\vięciła już sylwetce :KotU'łi autobiografkzny artykvł, ·do ,którego czyte'łników odsyła l, ·Ostatnio zaś Muzeum Okręgowe w Rzec'3zowie wydało, już zr·e.sztą dawniej opracowany,specjalny tom po,święcony Kotuli, w którym o jego dziala,llności .naukowej i organ.izacyj!flcj p~s·zą: A. Z. Zyga, J. Krzyżanowski i J. Burszta, i g;dzie znałazły 5:ię ta:kże "wyznania" samego Kotuli 2. Na tym miejscu wypa,dnie więc ogra'ni'czyć .się do niektórych tylko aspektów dz.iałalności i o:sobowości Jubi la ta. 1 F. Kotula. Z doświadczeń, prac i przemyśleń regiDnalis'ty, •.Lad" 1973. t. 57, s. 264- - 300. , Prace I materlaty z badań etnograficznych. Tom Poświęcony Doc. Franciszko·wl Kotuli, badaczowi kultury ludowej w Rzeszowskiem, Rzeszów 1979. T.am: A. Zyga, Portret regionalisty. Geneza, prace. metoda. model; F. Kotula, Teren, Oni i Ja; J. Krzyża1llO,wskJi, Franciszek Kotula, rzeszowski badacz kultury ludowej; J. Burs:lJt'a, Droga etnograficzna Franciszka Kotuli Is. 7 - 87). �332 Kronika Charakiterysltyczne, że działa:1'ność badawczo ...• tere1llowa li pism'ska Kotuli nic zdaje s'ię wynrkać z wykonywani'afunkcji zawodowej. Było ra.czoj Oidwroltnie. To zaintere;;owa1nia kUl1turą regionu i pasja szperacka Kotuli stały sil; podstaw,,) powierzC':1ia mu przez Tiowarzystwo Regiona.lne Ziemi Rzeszowskliej w r. 1936 organizacji '\1uzeum Z'iemi Rzeszows,kiej, a w 1945 r .. Muz'Cum JMiasta Rzeszowa, awansowalnego z czasem na Muzeum Okręgowe. Kotula działał ,oczywiście z bazy Muzeum, a'le także a może głównie - jako Kotula. Świadczy o tym :fakt, że najbardziej wydajne jego pisarstwo przypada na ·okres po zdaniu funk'c}i dyroktora Muzeum, a zwłaszcza po przejś,ciu na emeryturę. Dorobek pulYlika,cyjny Katu'łi j,e:>tniezwykle obfity. Według opracowanej przez ,S. Darłakową li R. Płonkę b~\Yliografii 3, dorobek ten do 1'97'7 roku ,liczy 545 pozycji, a o:>tatnio przekroc'zył ,11cZlbę600. Jak na regionallistę jest to dorobek wręcz unikaLny, Ini~dzie dotąd nie osią,gnięty. Spośród 2r3 pozYicji samodziel<nych,książk<owy,ch,na uwagę zasługują te od 1962 roku. Mamy wśród nich takie, które wzbudziły szczególne zainteresowanie czytełniików i Te,cenzcntów, jak: Z Sandomierskiej Puszczy 09612}, Folklor słowny o'Sobliwy {1969), Rozmowy ze skoruparnz (19,69), Hej, leluja (1970), Po Rzeszowskim Podgórzu blqdzqc (1974), Opowieści Ziemi G1975), Znwki przeszłości {1976) i Muzykant y i(.1979).P,ozycje te ,są obok li'CZJl1ychwypowiedzi publicysty1cznych wylkładnią przechodzenia Kotulli od zainteresowań kulturą materia,1ną i poszukiwań z his.torii regionu do "najnowszej m~łości" Autora - zorientowania na Iczłowieka 'regionu, na N{jwiąlcew jego umysłowości treści f'olklorysty,czne li obrzędowe z 'ich wymową mitylcz'ną, symboliką zna,czeniową i znaczeniem społecznym. Odkrywanie, dokumentowanie i i1nterpretacja pokładów tych tr·eści z umysłowości imiesz'kańlców Wisi Rze,szowskiogo, docieranie do ich "ukrytych wymialrów" 0113:20 do "ik'OII1zEJlli" wydaje się być powobniem KOitulu. Tu tkwi jego ni,ebywała wręcz pa,sj,a, 'ostat.nio już nie badawczo-terenowa, ale ujawniają'ca się w opracowywaniu wC'iążnowych, ,choć powiąz:alnylch z sobą Itematów, na podstawie 'nagromadzonych z dawlna ogromnych zbiorów Idanych, którYich istotną wrartość uświadomiłsOibie w pebni nie talk znów dawrno. Z tej pasji powstały ta'kże osltaitnio ,oddane do ,druku -prócz wielu arltYlkułów citery ksiąŻJki, m. lim. Ob,rzędy l1.Ulowe, M:iastecZ!ko, a w lopracowa'niu znajduje się pozycja U źródeI liter<aturyludowej. Kotu1la iclomaga się opralcowalllia (z pomocą inn)"ch?) wiel'kiej pozycji "RzeszowSlkie w It'radyeji,poida,ni'ach, m:i,tach, legendach i !baś·nia·ch" 4. Trudno Itu zająć się 'Jjl~żej profilami telmat)"cznymi Ise,tek arty'kułów 'naukowych :i puiblicystyczmych Kotuli. Wymagaiją ,one spe'cja!nego opracowania. 'W każdym z nich ujalwnia Isię Icząlstka jego nader złożonej 'osoibowoś'ci.IWyraża się ona :s'z·cze,gólnie w stylu narralcji. JeS'ton swoisty. W ksiąŻJka,ch ma zawsze charakter • Tamże, s. 349 - 366. • Zob. KotuLa o iobie i nie tyLko (... ), "BrofHe" 1979, I1II' 12, li. 15. �333 Kronika gaw~dy. Ar.ty,kuły mają 'niemal zawsze zabarwienie uczuciowe i pol'emi'cz,ne, zdradz;ają'ce gl<;b(JIktiezaangaż.owanie autora w romawiane sprawy. Bo 'Kotula 'nie kie,uje się tylko "m<,'drca ,szkielkiem i okiem". Postępuje wedlug zasad wyrażClIIly'ch m. in. w powi-edzeniach, 'które lubi często powtarzać, jak: ,;Wyobraźnia jes.t ważniejsza cd 'wi'edzy" (A. Ei,ns<lein); ,,.Mądrość pozwaila 'trwać, 'namiętność pOZJwala żyć" (N. S. 'R. Chamfopt), czy "Kon~l,ikt joot elementem w.a'lki, ale także elementem po,s!taw 'twórczych". W!S'zys.tkie te pcwii-edzeniasą a,deikwa,tne ,do ,0s'Clbcwcś>CiKc[tu!li. Nawet to ostatnie. Bo w swoistej zadzionności. w niekonformiźmie 'i w uporze ,t'kwią ta'kże sJy napędowe jego 'niespClży;tej ,dziala'l'ności twópcze'j. !Wszy,S'tko to 'spra'wilo, że Kotula Sltał się - jakfby 'na wzór wielu JQIX·wiecz.nych twór,ców 'nauki i ku'lrtury - czł'owick'iem-,i'n,;ty'tucją. Prócz doty'chc'Lasowej twórecości św~adczy o tym nic'przebrane wr~cz jego archiwum źródłowe . .Będzie z niego iKotu,)a 'cz'erpal przez .•vi,ele jeszcz,e 'la[t - -czego muserodecznie ż)'czyimy - .a i dla potomny'ch pozostanie arwkormity warsztat ,naukowy do ba,dań 'naJd historią i kulturą regionu. 'I nie tylko. Józef BUTszta J'UB:IrL'EUSZOWA 'KONF,ERENCJ,i\ MIĘDZYNAIRJODO'WrEJ KOMISJII DO BADANI,A KULTURY LUDOWEJ W KAlRJPA'DA.CH I NA lBALKAN!ACH (1'9059- 1979) MOGlILANY K/iKJRlAiKOWA,8 - 12 X 197'9 W dniaoh 8 - 12 X 1979 r. 'W Domu Pr.acy Twórczej oddziału <krakaowskiego PA'N w Mogilanach ·kJKra.kowa Oodbyła ,się zorga'ni'zowall'la z okazji 20-;lecia ·dziaia'lnoś,ci MKKK:S .Międzynarodowa Konferencja, w obrwdach ,której wzięło udział ogółem 60 osób, w tym '23 Clsaby 'spoza Polski. Byli :110przedstawi'oiele Bułgarii, Czechosłowacj,i, ZSRR, Rumunii i Francji. Konferencja zorga'nizowana zosń.ała przez Komitet Nau'kEbnologioczmych PAN (Komisję do Badania Ku'ltury Ludowej w Karpa1.a-ch) przy wspOludzia1e Ka'tedry Etnografii Uniwersy'tetu Łódzkieg,o. \V programie ,trzy.dniow8j Kanfer,encji poruszono ,szereg 'problemów dotyczących kultury ludowej 'W Karpatach i .na Balka'nach. Pierw:iz.C'go [dni30dbywaly się obrady plena;ne poświęc'one !Sprawoz,da'niom z pra'c sekcji 'narodowy'Ch Z3 lata 1977 -1:979. Obra,dy 'otworzył przewodni,czący KNEPAN, prof. dr .J. Burszta. Referat poświęcony dotychczasOlwerffilu dorobkowi MKKKB wygłosił General'ny Sekretarz, .doc. dr V. ,Frolec Csc (Brno). 'Sprawozdanie z prac Sekcji Bulgam:kiej przeds'tawił w imieniu 'nieobecnego ,członka korespondenta prof. ,dr ChadżinikolOowa, ,dr ,A. ,Primws'ki, Sekcji Cze,chosłowackiej dr .5. BarHk Cs,c {.Braty,sbwa). W imieniu rni,eabeanego prof. ,B. Gundy sprawoZJdanie z prac SCI~cji Węg.ierskiej wygłclsH dr ,L. Fó1des (Budapeszt), działalność Sekcji Radzieck.iej przeds'tawiła k3ndydal nauk N. GrarejarJIS'kaja, iSekc'ji Polskiej prof. dr M. Gładysz oraz 'prac rUlmuńskich prof. dr l. Vladuliu. Następnie przedstawiono projekty opracowail prac ,MJKKiBw dzie'ctzinie: pasterstwa wysokogórskiego ,(dac. dr hab. B. Jaworsika), folk!loru zbój.nickiego {dr V. Gaspari'k,ova, dr B. N. Putiłow) oraz architektury 'J;udowej (dOoc.dr V. Frolec). Bo pnzerw:ie w dabzej Ciz~~ci obrad plenarnych zos'tały pn'Cld1stawi[one !w,muncrkaty. Jako pi'erwszy gŁos za,bra'l v-c,e dyrektor departamen<tu muzeów w Mmi- �334 Kronika steI1stwie Kultury i Sztuki, dr F. Midura, omawiając problem och;'ony zabytków kuLtury ludowej w Karpata,ch Poleskich. Na9tGpnie dyrektorzy :muzeów et'nograficznych w Warszawie i Krakowie, dr J. K. J\1akulskioraz mgr A. Hataj, przed"taw,ili znajdujące siG w zJbiorach ,tych ,muzeów opracowa'nia i mateI1iały z zakresu kultury .1udowej Karpat. Na zakoń'czenie wygłoszono dwa komunikaty, których problema'tyka daty,czyła małych miastecwk i osiedli przysiółkowy,ch z terenu góra,lszczyzny: doc. dr hab. A. Szyfer (Olsztyn), dr T. Dobrowolska (Kraków). W'ieczorem ,odbyło .się zebra,nie ,towarzyskie. W drugim dn:iu obrad pracowano w trze,ch sek'cjach: fol'kloru, hadarl architektury ludoV'.iejoraz 'badań Inad pasterstwem wysokogórskim. J'e,dY'nie referat mgr A. Szurmiak-Boguckiej (Kraków) 'pt. Melodie - "nu,ry" w muzyce góralslviej, ze 'Względu na przyjazd Ikapeli .z Bukowiny Tatrzarukiej, prezentującej wIczasie referowa'nia ,chararktery,S'ty,czne instrumenty i melodie góralskie, wygłoszony został w O'be'cHoś,aiwlszystkich uczestników konferencji. W ramach sekcji fol'klorysty,cznej IwygŁoszono poza wyżej wymienionym 'następujące mferalty: ,dr T. Komorowska (Warszawa), Stan badań nad polskim jolklorem zbójnickim. Spostrzeżenia i propozycje oraz mgr A. :Szalaśna (Warsza:wa), Badania nad folklorem w BieszczacLach. ,w Isekcjoi pasiters1kiej, pr,a,cami kJtórej merytorycznie ,kiepowal,a Katedra Etnog'rafi,i Un:iwersytetu Łódzkiego, przedstawiano nas.tępujące referaty: arch. B. Georgijewa :(Sofia), Osobjenosti na narodnata staropłaninska kyszcza v Bułgarija; dr J. Vareka:, C.s'c [(Brno), Zasah 'karpatskych domovych prvkou rIa uzemi z,apadni Moravy a Cech; dr E. ,Bodi '~Debr'eczyn), Bwdowniciwo ludowe w górac;l Zemplen; dr A. Kunczyń,ska-,Iracka ,('Warszawa), Mała architektura swkralna 'w )Karpatach. Wyniki badań i postulaty; dr J. Olejoni'k, es,c (Tlatrzańska Łomnika), ,Povery, prellstavy a magiClke ukony v su'Uise s vyst,avbou domu a v pr:iebehu byvania v oblasti Vysokych Tatier; 'mgr U. Lehr-Lenda ,(Kwków), Wierz'enia ,i zabiegli magiczne zabez'priecza.jqce zagrodę. W 'o:>ta:t'nim dniu uczestni'cy Ilwnfere'Dicji wzięli udział w ,całodniowej wycieczce, w ·czas[ie której zwiedzano ,Muzeum w Rabce oraz skansen w Nowym Sączu. W godzina.ch wieczOlmych w Mogilana'ch odbyło się zebranie Prezydium MKKKB, na ,którym podjęto szereg uchwał odinośnie dalszego taku prac Komisji. Obecni Ina posiedzeniu reprezenta'nci krajów członkowskich IMKiKKB zatwierdzili, przedstawione na sesji przez przedstawicieli 'poszczegól'nych Isekcji, plany opracowań. Poszczegórne opra'cowania powierzane zostaly zespołom autorskim. Kierownictwo zespołu "Luldawej architektury w Karpatach i na Bałkana,ch" powierzono doc. dr V. Frol'cov,i z Brna, ,kierov.rni'c1two zespołuaprac,owującogo "Pasterstwo wy,sokogórskie w Karpata'ch i Ina Bałkanach" doc. dr hab. B. Jaworskiej z Łodzi, zaś kierowniot\\1o zes!połu opracowującego "Zbójni,cko-hajducki ,f,olklor" V. Gasparikovej z Bratysławy .i B. Pu'tiłowowi z Leningradu. Po"ta'nowiono równieJ'. podjąć ,starania, aby pra,ce 'związane z przygotowaniem wymimJio:ny,ch opra'cowail zo~tały włączone do planów Inaukowychinstytucji, w których pracują członkowie międzY'narodowych zespołów ,autorsIkich, zaś Sekcja Czechosłowacka MKKKB podjęła się zorganizowania rOIboczego zebrania tych zespołów wpa;~dzierniku 1980 r. Przed zebraniem zespoły przygotowują bibliografie ważrniejszych prac na opra,cowywane 'tema'ty. Prezyd,ium NIiKKIKB poparło wniosek Sekcji Polskiej odnośnie do urządzenia międzynarodowej wys.t,awy ,kulItury 'ludowej Karpat i BaliJ.;:anów{sprawa ta uprzednio była poruszana na zabraniu plenarny;m Im. iin. przez dr F. MidurG i dr ,1. K. Makulskiego) oraz poparło v.rnioseik o powołanie i wrgalnizowanie ,spl'cjalnej placówki naukowo-,badawczej do badania kultury 'ludowej w Karpataeh Pol'skich. �335 Kronika Na zakollczenit' uczestmi,cy zebrania złożyl~ podziękowanie or,ganizatorom (Sekcji Polskiej MKK,KB, KNE PAN, IKa,teldrze EJtnogralli UL) 'za .spl'a'wne przygotowanie i zapeWnie!li2 uczest:nikom do~odnych warunków obrad 'przyczyni'ającyd. się ·do pogłębicniil współprilcy krajów 'socjalis:tycznych w dziedZiinie bada h e,tnograficz;ny·ch. Małgorzata CheLińs<ka :YIlT - OBYCZAJ - SIWIADOMOŚC SESJA NAUKOWA W BIALYMSTOKiU W dniach 23 - 2;' XI 1979 r. odbyła się w Białymstoku se,sja naukowa, I~tó'rei c~lem było ukazanie różny,ch przejawów iku:!,tury w ujęciu metody ,s'trukitura1nej., Sesję zatytułowaną "Mit -- Oiby,czaj - św,iactomość" zorganiw,wał l'ns,tytut F~łologii POlskiej UW FDlia w Białymstoku we w:spółpra'cy z pracownikami Kate.dr Etnografii w ·Wa;·ózawie i Krakowie. Obmdy s'esj,i, którym pnzewodJni!c'zył dr L. Mróz, ws'półi<ni'c,j'ait'orsesji, r,QZpc·częły się trzemil refera'tami omaw~!ają,cym'i prabłean'atykę idell1lty;f,ikacji et!n'icznej. Refera;t dr E. Fe:likis'iaJk 0UW M·ha w Bi!ały'msto:ku), Dom a g.raruica świata oswojonego, poświęcony .był <wyobrażeniom domu, jego wartoś·ci rea'l'l1ej i symboliioJDej. Autorka omówikl kategorie 'terminu, ,na'kre.śl1ła obraz domu j,ako miejS'Ca . przestrzeni .życiowej, ,s'woilstego s-kupi'enia ,cza,su, jego n'iepowtarza'lnośc.i. Następny refera t Kategorin swój -obcy w morfologii sacrum mgr Z. Beneidyk'towiJcza (Warszawa) dotyczył zagadni·enia identytfikacji 'kulturowo-etnicznej, świ~domości narodowe!j i gnu'powej. ReiJ'erent postawił w nim pytanie, jakie e1eme'rrty kultury stanow.ią o .odr'ębności grupowej i e<tnicz:nej, w ja'kich elementach :kułtury łudzie oinajduJ'i s·wą ,j.dentyczność, 'specyftkę, autenty-zm. Referat 'dr L. IJVIroza {Białystok) Ludzie i niel1ukie. Granice identyfikacji wŁasnej grupy miał .nacelu przedstawienie za~ad kierują·cy-ch wyró:imianiem i identyfikacją własnej ,grupy. :Mioa! być próbą okr·eś'lenia grani,c własnej grupy i ,obszaru znajdu,jącego się poza ;tymi granicami (nie w kryteriach przestrzeni w sensie tery.1torium geograficznego, lecz w sensie świildomo.ki). Autor opierając ,się na wpr.owadzonym s·chemade trój· podz:iału {swoi, my - i·nn'i,ni·e swoi - obcy) omówił ka'tegor,ie .grup cy.gahskich" ich współw]eżność i od~ębnoś-ei. Po referata'ch narstąpiln dyskusja, w którei omawiano zaga.dni·enie itereotypu, za'kres pojęć p~zy,datnych do /badat1 nad gru· pamietnicznymi oraz wlaś,ci wość ujęcia dychotomicznego łu.b .trójdziełlneg,o. NaS'tGpncgo dnia jako pierwszy zoslał 'wygłolSzo'l1y raferat .dr L. Stommy (KUL), Wstęp do magii !llciowej. Opierając się ,między i'l1ny'ffi~na legenda'ch hagiograficznych aUltor ,TIu'kreślił założeniannalJizy stnUiMurallnej w ,odniesieniu do magii ludowej, ws.kilzał 'na z'nacz C'D'i e metody strUlkturalmej w ukazywaniu przemian kultury. Referat d~ ,T. \Vasrilt'W'~kiego ,(UW) Podróże po stTulct'ltrze, W pos.zuk,iwa·r.iu doskonaŁo.ki doty'czył, ~ga.lnie mówią'c, temiltów eschaI10.10giczny-e.!1.Autor na pod· stawie analizy ·le-kstów .ludowych, 'literatury i ii1mu zawj'errających muty "podróży na ,tamt-on świ:Jlt" ukazał te mity jako prl'ekazy o 'eharakterze in'kjacyjnyll11, etapy na dro-dze do dos·kClnil!oś'ci. Mgr Z. Fijnk (UJ) w 'komu'nik,aoie Gl'ó-b bohatera. ZaŁożenia baciau'czc wychOidz'i'c z pracy S.Czarnowskiego o kulc.ie św. Pa'tryka rozpatrywał w:;pókzemy świeoki kult bohater.a polskiego. W >tym ujęciu :kult. traktowany był j,ako prwkawni-e tożsamości mitycznej danej ,grupy. �~336 Kronika W drugiej częś'C'i tego ,dnia referaty i komuni!katy wygłosili 'przede wszys.tki.m gospodarze z ,Białegiastoku. Dr hab. W. Pawluc7iuk w :swym referacie P'rzyroc1a i krajobraz w świJad'omośc·i ludowej zawarł - mówiąc 'słowami autora - stosunek między dwiema odmiennymi kategoriami myślenia, między racjonalisty,czną, zdroworozsil'd'kową wizją świ'a'ta a świa'topoglądcm nauikowym. Komunikat ;mgr T. Cw.abny i mgr L. Grycuk, Człowiek wobec swego 'kresu zawierał uwagi nad poezją cill€'n'taI'ną, a komunika,t :B. Borows'kiej iE. ROlgalew,skiej z Koła CVllodych Folklorystów UWCLginad topografią mityczną. Re.konesaTh~ badawczy dotyczył demonologii 'ludowej w.oj. biało,stockiego, a ściślej ustalenia obsZJaru świętego w -rea.lnej PJ'ZC1s:trzcni.Wygło:szony też ,tego dnia referat ,dr R. Tomic'kiego ,(PAN Warszawa) A'TlJtropogonia ludowa był 'prezentacją własny'ch :badań ,autora nad ludo',>,'ymi mitami Ikosmo,gankzmy1ITii. Tu przedstawił prz'ode w.'3z}'lstkim probl'em władzy mocypozaziems'kich nad <człowiekiem. ZaróW1I1o po przedpołud'l1iow,ej, jaik i popołudniowej <części .sesji ,wywiązała się vi-ywianadyskusja dotyczą'c.a ,głównie za,gadnie.Jllia deflnLcj-i w 'nauce, z:naczeruia metody s,t'rukturailinej i .celowoś·ci 'badań pr-owadzonych ,tą .metodą. W nieldzi€'lę 25 XI w oSlta·tniej ,częś'ei obrad wstał odczyua'ny 'komunikat mgr K. KUlbiaka I(:RMEWarszawa) Magia kolorów symbolika koloru czerwonego oraz r-eferaty: ,rogr J. ŁeońiczuJk,a (Białystok), B (Lgiografia ,zud'Owa, będący przedstawieniem PQSlta'di św. 'Gawryły, 'k!tóry z·da'niem ,a'utorama być odpowied'nikiem w prawosławiu 'kato1ic!k,iego kJultu św. Andrzeja Bobali i ,dra C. Roboty-ekiQgo (UJ) Łańcuch szczęścia w pół wieku później ,będący ikontynuaicją -badań J. S. Bys'tronia nad listami - łańcuszkami. Autor omówił ,da'lNIne i nowe wari'anty tych gier, 'ich ~z~j s1kładowe, a:s'pek.ty wYrstępowania. Po krótkiej idY1~usji, zamknięcia sesji dokonał dzieka'n Wydziału Fildlogkz-neg'O UW ł'lilia w Biały,mstoku - prof. B. Aleksandrowicz. Na zakoń,czeni·eodbyla .sięauto'karowa wy,c,ieczka po województwie. Maria Niewiadomska 150 ROCZNICA URODZLN MARKA K. CEPENIKOWA SYMPOZJUM MACEDOŃSKIEJ l\,KADElVLIiINAUK I UMIE3ĘTNOŚCI Wśró.d zbieraczy ,folkloru Slowian poludniowych zaiszczy/tne :miejsce przypada Markowi Cepenk'owowi. Urodzony w 1329 r. w Prilepie, dawnej !Stolllcy głóWInego bohaltera epa'su .luidoweg·o Sławia'n 'bałkańskich, KróleWlicza :i'.1.arika,Cepenkow ze~rał olbrzymi m-ater:iał !fo1klorystycz:nyi ,etnograficzny z rodzimego grodu. Zamiłowa'lue do 'twór.czośici fiUldowej zawdzi~cza oj-cu i i'nnym czlmlkom rodziny, a 1akże braciom Dy mitr-o wi i Konsta!!1'temu ,M'il'adi'l1owom owz ZJbicraczowi KuZ'manowi Sz:apkarewowi, 'którzy za.chęcal.igo .do 'pra'cy .Zlbierackiej. Część zapiJsów Cepenkowa ukazała się na łamach serii ,,5'b011Ilik za narodn' umatworenija" wydawanej przez Jvlinis,terstwo Oświ!arty IBu'lgatii. Zbiór jego zapiJsów zaś w 'lO :toma·ch ukazał się dopiero w Skop'je w :197:2 roku pod 'redakcją zna'nego fo.lklorys.ty macedońskiego Kiir.ilLa:PenUls2tlLski€lgo.lJV[al'ko Gepehkow zebrał 681 bajek ludowych, 170 'pieś'ni, 5032 przYlSłÓIWi przypowieś'Ci, 100 zagadek, 389 wierzeń -Judo'wy·ch, 201 smów ~ ich wyjaśn'ień, 46 zaklęć, £7 przypowiaste,k ora.z <dużą ilość przekleirs,tw, żyo<:zeri, ,~wyczajów .i oby'czajów lUldowY'ch,obrzędów, opisów rzemiosł, instrumentów mu,~cZ'l:lych, ,narzędzi pra'cy i przedmiotów .g,o,gpodarstwa domowego. �Kronika 337 Cepenkow zmarł w SoNi w .1920 L bez uznania i sławy, w skrajnej 'nędzy. Doceniono go .dopiero po drug.iej wojnie świ.a:towej w jego oj.czyźlll'ie, kiedy ukazały siię w S,kopje 'pierwsze ,tomiki jego unikalny.ch li 'orygina'1ny'ch ibaj·ek Cepelllkow, ten macedońlski AJ a'nasij.ew, nie ma równego "oibie wśród pozost.ałych zbieraczy południowasłow:iański.ch utworów ludowy'ch, jeś.li chodzi o zapi'sy bajek. Bardzo ·ciekawe i archalkzne są 'także mO'tY'wy utworów epickich, Iktór·e odkrył dła badaczy dzięki swoim 'iulJiormatoram. Kopailnią wiadomości jest jego autob~ografia napisana w 1896 L, .a wydaJIla w 1968 r. {Majjko K. Cepe.nkow, Awtobiogrujiju, "M'akedonskii Jazik", g'odina ,IX, 'Im. ,I - II, Skopje 1'958, s. 109 - l45}. Maeedońska Aikademia !Nauk li UmiejętnoŚiei wespół z Towarzys,twem Nauk.owym w Prilepie w dniac.h 15 - 17 listopada 1979 To z'orga'lliwwała sylmpozjUlm z .okazH l50-tej rocz'lllicy urodzilll t~go nielstnudzonego €IntuZlja"ty macedońlskiej twórczości .ludowej. Wy.głaszo.no 4:8referatów lsilawilstów, [,olk11orystów, ,etnografów, historyków, języ!koznawców i Iliteratów z l'ndii, ;Turcji, Po1"ki, Czech<lsłowacj.i, RFN i JUlgosławii. Uczes'tni;ków sympozjum powi,tał akademik Blaże Konelski, przewodniczący komi'te'tuorganizacyjone.go sympozjum. Następni€ wystąpili B-lagoja Tales'ki, przewod1niczą·cy Q'.,gr·omadz.enia SR Mac'edonili, Ziwiko Magleski, przewodiniczący ,Miejlskiej Rady Narodowej Prili,epu, iMihaj'lo Apo.s.tolski, 'przewodniczący Macedońskie'j Akademii Nauk 'i Umiejębno:ki i przewodniczący raid wszys.tkich akademii jugosłiOWuańskioch <J!1aZ,Metodija Kone&ki, prz€wodnkzący Towarzystwa Naukowego Prilepu ipr·oiesor Ak ademi.i Ekonomk,zmej w tym mieście. Przed otwarciem sympozjum ·na pla'eu przed Domem Kuo1tury ·im. 1M. Cepenlkowa odsłonięto wieLki pomnilk zbieracza, wykonany z białego pr.iiloepsktiegomarmuru. Obnady odbywały się w dwóch s·ekcjaclh: jlalklorYlsty,cz'llo-'e1mQgraficznej i his.torycznej 'oraz językoznICliWlczo-,Jiteraoe.I{1iej. W pieI'wsz'ej L'3e'l~cjiwy~łoszon030, ,a w drugiej 18 referatów. Ponadto zgłoszono ;jeszcz.e :1,6reiemltów, 'które jednak z braku 'czasu 'nie zostały wy,głoszone. Tematyka referatów obejmowała ,całokształt dlliałalnośCli ,tego {niezwykle utalentowanego zbiemcza. ;Kiril Penuszliski przedstawił ,głóWlne żródła bajek Marka Cepenkowa, zalchodnion~emieClki ,slaw~Sltą, HerbeI't Peukert, omówił poety,kę pieśni PQgrzebowy<:h, a Jolklory:S'ta sl,oweń,ski, ,M'Hko 'Ma'ticetov, zajął is:ię recepcją zapisów zbieracza w "Gasper Krjznik" ilait 1848 - '1904. Oweta-na Orga'ndżi}ewa omówiła Zlapisy pieśni iboha'teI1Skich ze Zlb.~orów'iCepenlkowoa. ZródŁami i 'wchami humoru te'kstów zapisa:nY'ch przez ,1lbiera,cza za·jęła :s'ię Oliwera .Jasar-Nastewa, o legendach zapisanych przez Cepenkowa mówił Krzyszto.f Wl'ocławslk'i, a piszący te słowa ,analizował ,ffiQtywyo KróleWl~c'zu Marku z zapisów zbiera.cza, .które .są nieznane lU .inny·ch Zlbi·eralczy ci uzupeł!I1!iają ży'Ciorys 'epicki 'tego 'bohatera średniowiecza. Proiesor UniweTlsY'tetu A'rJ'k,ary, J.s.mail Kaynak, wyłowił elementy tureckie zawarte w ut'worac:h .ludowych IS.Łowian południowych zapisa'nY'ch w X:IX w. O indywłidua:lnoŚoCi 'i 'kole:k!tywnośd w dzialaillności Cepen'kowa :mówił Dimcze Najoczewslki, a Vlalda Urosević przedstawił opowiadania ·0 dUiChaeh ze zbiorów Cepenkowa. Etnograf turecki, Nail T'am z Ankary, przed"tawil pierwsze prace badawcze 'w Turcji poświęcane fol!klorowj ma·eedoń·"kiemu 'z uwzględnieniem obrzędów i pie'Śini weselonych z zapisów Cepenkowa. ISheJget !Pl!La'na z PrisZ'ti'llY w ·swoim referac.i·e omówił zainterCls·owania tSilaw~stów Zlbieraniem i ba'daniem folkJloru a-bbańskieg.o w XIX w. K'ilka refemtów 1 s·ek'cji poświęcono zagadiniellliom historycznym zWliązJanym z działal'nośdą Cepertkowa. 'Hiaralampie P,olenakoV'ić mówił o wypowiedzia·ch zbieracza dotyezący:ch uC'ZieS'tniJc,twa ,Macedończyków w pOWlstaniu I'UJmuńS1k~m1.821 ·r., Ljwben Lape pr,zedstawił tematykę hiistoryoCZną w twórcz·oŚ'Ci Marka Cepellkowa. 22 "Lud" - tom 64 �338 Kronika Bla'że Rii.staws,ki mówił oD rOIli folklorystyki dla rozwoju poczucia naroldowego ludu mace.dońskiego w XIX w. z uwz.gilędnicaiem dZ'iał.a'l'noś·c i Cepcnkowa, lt1atomiast Risto Poplazar·ow omówił ,t-eiksty z.biera.cza O 'niektóry'ch hajdukach mace'Ciot'lskich. W n se'kcjii takad.emik Wasil Jljow:skizajął Isię pr,ozą Cepeakowa, Ga'ne TodC'rowski ·omówił wJi·ersz.e'nap~sane przezzibieracza w II połowie minionelgo stulecia, Woisław Ja ćow:s,ki zajął :się anailizą dramatu "C'nneW,ojwoda" oraz pie·śni hajduc.hch zapisanych przez z.bieracz.a "Spiro C'rne" i ,.,Geongi !IJazot". Akademik B.laże Kone,ski omówił paralele językowe zapisów Cepenkowa li nie'ldóry,ch ilrmych tekstó'w ma,c-ectoń:5'ki,chz XIX w., Bożo IW~ctoewlski zaś przedstawił iba·zę dialektologiczną języka !Marka Cepenkow'a. O języku Cepen'kowa w bajkaich mówił Blagoja Korubin, a Law 'KaroWIsiki o 'nawa'I's'twJieniach języka poetyckiego tego zb~cra,cza. Dysk'llsja w obu sekcja'ch Ibyła bog.aiba. Poctsumowami'a clbrad dokonali Kiiril Penuszlis-'k'i ·dla pi,erw:szej ,sekcj.i, a d'la drugiej Ruża ~a!l1o,ska. Referaty wy.gł.oszone ma sympozjUlm wykazały jak wie'lkie ,znaczenie miała dZ'iaba'lno'Ść O~pe.nkowa dla roZ'woju !kultury Ispołecznej Mae,edończyków. 'Kole S,i.rrViczijew Ln.I WAiJNiE 'ZGIROMAIDZEJNiltEDELEGArrOW PTiL I SESJA NAUJKOIWA W TOiRUlNIU ,W DNIACiH 16 - 16 'WRZtEśN'IA ;1978 Dnia Hi wrzesma 1978 r. obradowalo w Isalach Muzeum tEtnogra'ficznego w 'Toruniu '5:3 Wa'llne .Z,gromadz'enie Delegatów PTL. IPorzą,dek zebrania był następują.cy: 1) Powołanie przewod!nkzące:goobra,d i członków Komisji 'Wnioskowej; 2) Uczczenie pamięci zmarł)"ch w oiągu oSlta't'niegonoku ,członków IPTiL; 3) Odczytani'e protokółu z '5i2W,alnego 'Zgromadzenia ,Delegatów; 4) Sprawozdanie z działa1lności Zarządu Główne~o PT.L; 5) Sprawozdanie finansowe Zarządu Gl. i sprawozdanie Komisj'i Rewizyjlnej; 6) Dyskusja; 7) 'Wolne głosy i wnioski. Ad 1. Na przewodn1iczącego WalnE1go Zgnomadzenia powołano jednomyślnie dra LUl1Igina Ma'lklkiego, ,na profto'kalamtkę ,mgr E. ,Bie~aj zaddziełu torut1skiego. Do Komisji Wniostkowej Wylbra-no 'Il1Igra Ja,cka HednarskJi,ego z Oddziału poznańskiego, ,mgr 2afię Jareclką z Oddziału wanszawskiego i dr Krys,ty'nę Marczak z Oddziełu 'lulbel:s.kiago. Ad 02. Dr L. Ma'liLckJi oruczY'tał 'nazwiJska 2lmarł)"ch 'cz.łonków: mgr Bolesław Lopuszat'llski z Kra'kawa, mgr Piotr KaJ.eoCiak ,i Wa1lenty Gawron z Limanowej, prod'. Taideusz Pl·u.s-lWliś'niowski oraz mgr Ludwik .Mróz, ,SItanisław SzyJ,jer, mgr He!l1r)"k Onman i prof. ,M'i,ec·zysł,aw 'WOŹ'I1i;c,k,i z MSZalny 'Dolnej, idr Wa'!1Ida Brzeska z .pomorza, mgr :LeoontR'oppe'1 z rGd1ańsika,mgr Stefan Łysi'k z Kal1,owioe,mgr Edward Mach z Warszawy, lVIieczylsław iChdlewa z Now,ego ,sącza. Pam:ięć zmarłych uczczono m'inU'tą ószy. Przewodn-iczący zaapelował d·o zebran}'ch, by osoby b1b.kie i współpm,~owniICY InadisyłaliżyciorYIsy z.marły,chcz'łanków do Zarządu Głów'nego celem infonmowanlia ogółu rczlonków i zamie:sz{;lz,ania publikacji w "Ludzie". Ad 3. Pr,01-C1kółz 52 'Wa'lnego ZgromadzeTJJiia odczytała prezes PTL, doc. ,dr hab. Bronisława Kopczyńska-Jaworska. Protokół został joednomyś'lnie przyjęty. Doc. Jawor.sk'a poinformowała zehraJnylch o pr.zyZ'n<lJniuprzez ZJarząd GłÓWlny PTL hono- �Kronika 339 rowego członkostwa Towarzystwa prof. dr K. Zawistowicz-Adamskiej - byłemu prelZesowi PTL. Ad 4 - 5. Sprawozdalnie z działalności Zarządu Głównego oraz sprawozdanie finansowe przodstawiłsekretarz generalny PTL, doc. ,dr hab. Edward Pie'tpasZlek; odczytalon rówmież :sprawozdanie G'łównej Komisj:i !Rewizyjnej. Doc. B. Jaworska nawiązują'c do uwa'gi ,Komisji Rewizyjnej o trudnoś'Ciach w kontakta,ch z Zarządcm Główny'm przyzmała, że is'totnie są ,t'rudnośd w organizowaniu spOItkań C'złon;ków Komisj'i i ·członków Zarządu, a wY1nikają one z rozproszenia członków po 'różnych mia9tach P,olskii, utrudniającego u7.godnienie terminu spotkania wcWroc!awiu, odpowia'dającego wszystkiJm zainteresowalDym. Komisja Rewizyjna zawiada,mia o swym przyjeŹJdzie znak kró'~kim wyprzedzeniem, że lnie ma możliwośd powiadomienia wszYSitbch we właśiCiwy,m ·czasie. Ad 6. Głos w dyskusji zabrała najpierw dr Anna Kowa:lslka-Lewkka oceniając ikrytycz'nie Zlarzucenie zwyczaju wysłuchiwania ppzez Zgromadzenie sprawozdall poszczególlnych Oddzia'łów. W tej sytua'cji ,ogół nie jes,t zorientowa:ny w pr,acy Oddziałów, co un!ielffiozliwia dyskusję na ten ,temat. Sprawozldania takie winny być składane nawet kosztem skrócenia ,gesji naukowej. Wniosek dr A. iKowa,lskliej-Lewickiej poparła prof. dr Maria Zmamierowska-Pruf,ferowa proponując, by na następnym Walnym Zgromadzeniu poświęcić 'tym :sprawom choĆlby cały dzień. Do zda'nia ,dyskutantelk pr,zy,chy!lił .się 'również mgr J. P. Dek,owIski, który 'nadto s,tWlierdzH, że sesje 'naukowe przelcliążla'ne bywają referatami, wygłaszany:mi pnzy tym często językiemzJbYlt hermety,czmym. Bra'k potem 'cz'asu na dyskusję. Potdobne uwagi wypowiedział dr L.Malkki. Prof. dr Alnna iKutrzeba-'Poj,narowa, zgadzając się w zasadzie ,z przedmówca'mi, Zlgłos·iła zarzu't pod adresem O'rg'a1ni1zatorów, ż'e w ostatniej chwili polecili 'skra'cać referaty, stąd niektóre z nich robiły wra'żenie niedopra,cowa'ny,ch. W związku z niedoinf,ormowaniem członków iPTL w zakresie pracy posz'czególnych Oddziałów stw'iendziła, IŻe także Zarząd Głów.nyodczuwa brak informa>cji o ty'ch pracach. Dr L. iMaLiloki przy p omni a,ł propozycję Zarządu Głównego, by w kaŻldY1mroczniku "Ludu" załączać doda,tek zawierający informacje o działainośoi Zarządu i Oddz~ałów. Przedist:awioie! Oddziału w MSZJamie DoLnej - nawliązmjąc do trudnych warunków pracy wnicktóry'ch Oddziałach - przedstaWlił trudną 'sytuację lokalową Oddziału wM.szanie Dol'nej i zwrócił 'się o iJnterwencję ,Zarządu Głównego w Urzędzie Mias,ta w Mszlanie Dollmej (:budynek wzniesiony w latach międzywoj,ennyeh dla celów PTL zajęły obeanie magazyny GS). Dr Wanda Jo'stowa z Zakopanego poruszyła 'sprawę Oraw,skiego Parku Etnograficzlnego w Zubrzycy Górnej, któremu bralk w tej chwi,lli f,a,chowej opieki (s.kans2In ten istnieje już pnawie 25 Ila,t). DyskUltantka zwrólcHa s:ię o h1!terwencję Zarządu Głównego wiej !sprawie w IMi'llli:s'terstwie Kultury i Sztuki. Bo,rUls.lJonozbyt WOlll11e tempo u:kalzywan~a się wYldaw'l1J~ctwPTL, jak n,p. "A,tjlasu Poliskich SItrojów Ludowych". Dyskutowalno też sprawę podwY'ż,szelllia ,składki członkowskiej 'z30,do 40,- zł rocznie. Odczytanopi'Smo Mlilllistersiwa Kultury i SzJtuki o przyznaniu zŁotych ,odznak za opiekę nad zabyitk,ami. Ot'rzymały ,to odznaczenie nalStępują'ce osoby: K. Skłodowska-A'ntonowi'Cz, Z. Pieirzykow~ka, R. Tuibaja, E. AI1szyńska, Z. Z.gierun (wszyscy z Oddziału 'torull,skie,go). ,Ald. 7. Komisja 'Wnioskmva pl1zedstawila Zgromadzeniu na'S'tępujące wnioski: 1) Wniosek Zarządu Glówlnego nadanie honorowego -członkostwa prof. dr M. Priifferowej li dr M. Żywirslkiej ;2) Wniosek Oddziału w Zakopall1em - zorgarlIizowaiD'ie 54 Walnego Zgroma,dzenia PTL w Zakopanem; 3}Wni05ek Oddziału 22· �340 Kronika w Zakopanem - połączenie Orawskie,go Parku Etnogmliicznego w Zuhrzycy Górnej z Muzeum Tatrzaósbm w 'zakopanem ja1ko Oddziału :Muzcum Tatrzaóskiego; 4) Wniosek Oddziiału k'rakowskiego - prwz'nacz.anic w przyszłości wiqcejczasu na ,obrady WaLnego Zgromadzenia, nawet kosztem sesji naukowej oraz przclprowadzanie więlkszej selekcji referatów; 5) Wniosek doc. dr hah. B. Ko,pczyó,kiej-Jaworskiej ~ w zwiąZJku z planem regula,cji Wisły Zarząd Główny PTL winien zwrócić się do N.aczellnej !Dy'rekcji MUZieów, kierowników ka'tedr ehlO'grafi'i i Oddzi'ałów PTL o włączenie ido planów naukowych na najhliższe ,1a,ta badal\ nad folklorem wiślalnym i WSZiCZąĆ sta'fania o uzy:s'kanie odpowiednich funduszów od kierownictwa problemów węzłowych :i rządowych {Oddział torUl1iski opracował już wytyczne do tych badaó); 6) ,Wniosek Zarządu Głównego - dclega'tów 'na Walme Zgromadzenia wY'ibieJ1aćw Ji,c,zbie ,po jednej os,obie na 10 c:z),clll!ków,by umOlż'liw'ić udział w Zgromadzeniu wię\k\Szej grupie 'przedstawicieli {sprawę ,tę pozos{awiono do pnzedYiSkutowania na następnYlm Walnym Zgromadzeniu); 7) Wniosek Zarządu Głównego OddZ!iały powinny zawialdamiać Zarząd Główny o .zgonie członka, by z kolei Zarząd mógł zawi'ad<l!miać p09Z!c,zególne OddZJiały; 8) Wlnius:cik ogólny - pr,zesłanie depeszy z wyraZ!a!mi Iszacunku i żY'czeniami powrotu do zdrowia pwf. dr K. Zawlistowicz-Adaimsbej; 9)Wlniosek Odziału łÓidzkliego - wznowienie choćby w formie powiel'a1czowej BiiuJletyrnu Ilnforma,cyjnego ,PTL; '10) Zgłoszenie przez Zarząd Główny do Radia i Telłewizji propozycji or,ganizowania prwz członków PTiL ,te,łeturniejów oraz ,innych audy,cji o tematyce e1mografkznej; 111)Poidniesienie składki roclZ!neo do 40,- zł (sipm'Wla ma być jooZJclzepnZieldylSlku1bOlwana pI'zerz Oddz1iały); 12) Zlecenie przez Zarząd Główny opm'cowania ,dyspOlnendy wydawnictw PTL w ,celu szybszego iJch rozpowszechmie,nia; 13) Zarząd Główny w1niien Ispowodować, ,aby wyldawnilclUwiaPTiL możina by~o nabY'wać we w's:zysltJk:ic'hk6'ięgarniadl "Domu ,KsiąŻJki", ze szczególnym uWZlględnieniem regionów, do który'ch wydawnictwo się odnoSli; 14) Koni'emme uzma!je się wzmOlżEm'iewY'si~kó'W,by jak najlprędzej z.akoiwzyć pełne wydainie (80 tamó:w) Dzieł wszysbldC'h Os'kara KoLberga i opracować brakujące zeszyty "Atłasu Poł'skich Strojów Ludowych"; 15) Wniosek Oddziału w Mszanie Dolnej - o ,interwencję Zarządu Głównego 'w sprawie zwrotu Oddziałowi budyn1ku przeznaczonego ,na Isiedzibę Oddziału. Ws,zysbbe wnioski zasltały jednomyślnie przyjętc. SESJA NAUKOWA W ,dniach 1,5 i 1.6 września 1978 r. odbyła Isię w Toruniu sesja naukowaP'I'L pod hasłem "Region - przy,czyny ,kuLturowych z'różni'cowaó", zorgalnizowalna przez ,Oddział toruński PTL, IZalklad EtnograJii UMK w Toruniu i Muzeum Etnogralficzne w Toruniu. W sesji poza członkami PTL wzięli udział etnografowie z Czechosłowacjli, RUlmuni:i, SZlwec'h i ZSRR. WYigłoszono 7 l'efell1atów i 4 kiomul1Iikaty. Dwa pierwlsze referaty miiały ,charakter refileksj.i 'teorety,cznej i metodologicznej. Wy:glOisHyje pr,of. dr Zoiila Sioikol,E'lwkzi ,prof. dr Ainna KUltrzeba-P1ojnano'Wa. Prof. Z. Sakolewicz w SW)1m referacie Zróżnicowanie kul/,tu,ry a st:rukt'ura kuUury omówiła meltadologi'czme zagalCln:~eniaz'wiąJZia'nez ba:dan'ielm wylbwlorólw kultur'olWy'ch i ich związek z !ba,daniem regionu lila 'przykładzie rY'ha,ckich 'na'rzędzi kolnych. Prof. A. Kutrzeba-Pojnawwa w referacie Krajobrazowe ,i etniczne wyznaczniki T.egionu )cu/tumowego 1'0lZlważ'ała zag'aldnielllie" c:zy i o ile g;mn'i'ce dawnyoh po.dZ!iałów łlislbOlfY'CiZlnY'Clh, aiCtm'ilIll1sltnac Yljnylclh,włalslnośd dW1ors'kied i in., wy,znracZ'Oll1e �Kronika 341 w przeszłości, są :na 'ty'le !trwałe, że mOŻlna je pojmować jalk,o wyzna'czniki odrębności współcwsnej 'kultury regionu w jej al'chaJiczmej w'al'stwie. RozważaJni,a swe referentka oparała na materiarIe z badań Ośrodka Wa'I1szawskie'go ,dotyc'zącym Kurpiów, Pusz,czy R'a'domskiej i Pogó'rza Karpackiiego. Tematyki ,ogólnopolskiej lub doty,czącej znacznych połaci kraju dotyczyły referaty prof. dr iM. Znarmierowskiej-lPrtidJferowej oraz doc. dra hab. E. Pietraszka i mgra K. Bra'una. Prof. M. Prtifferowa w swym referacie ,Przyczyny zróżnicowania kulturowego w ryhołóws,t,wie morsrkim i śródlądowym przedslba'wiła czynniki wpływające na zró;i;n'1cowa'nie elementów 's,kł3Jdowych kurltury rybaka oraz ,oddziałują'ce na pI'ZJC'ksZJtał!CiCnia się tej k,u~tury na wy:bnanym oibszarzre porsIki Półmocnej. Doc. E. PiC'traiszek omawiając z'różlll'icowalnie przestrzenne ,(regionalne) wSlpMczCJsnegiobUJdowni'ctwa ludowego ZJwrócił uwagę na kOl1Jiecrzmośćzajęda się także 'nowszymi ,formami budO'wnidwa 'wiejskiego i podmiej'slkiego obejmującymi wszelkie rodzaje za:budowań wznoszonych tzw. systemem gospodaI'czym. Pod!kreślił również zna/czemie wz·orców zewmę'trZJnych, k!tóre wpłymęły na wytworzenie 'się nowego stylu w ibuldownrc'twie wiejrs'kiJm. Mgr K. Braun w siwym ref.era.cie Zróżnicowanie aktywności ,t'wórczej ludności wiejskiej w Polsce przed!s,tawił wyniki badarl ankietowy'ch Ina ,temat tWÓI'czośc,i 'artys'tyczmej w śrOldowLsku wiej.skim małomiasrte'CZ'kowym, przeprowadzonYIch w Ilatach 1977 - 197,8, porównując j·e· z wynikami 'ogólnopo!:s,kiego ,kanikursu na ar,tysty'czne rękodzieło Wisi w 1978 r. Osobną grupę stanowJily rerfera'ty gośd zagraniClz'ny,ch, które wprowadziły słuchaczy w problema'tykę ba,dań rnad zróżni,cowamiem regionalinY'm 'ich 'krajów. ,I 'tak, C. H. 'Di!llhalgen mórw'ił o przyczyna,ch ZJróżmi'cClwańku[rtUlrlorwych w SZlweeji (Przyczyny zróżnicowania rkLl!lturowego regiionów). ,Podobny charakter miał refera't W. iBondar,czyika poświęc.ony k'sZltaftowan'iu 'się ,grani'cy TegiOlnów etnOlgra:HcZJnych na Białorusi Obaj referenci porsŁuży:]i s'ię kO'!YlIplekSlolwą mertoidą wyrzmac,zaniia terytoriów etnOlgrafi'czmych bionjlc poid Ulwa,gę Źiródła hiist'Ory'clZne,geografirczne" językOIwo. i etmograii.cZJne li podkreśilając przy tym ważlną rolę ś'f'Odowi'sk a geogra'filczne,go, cZ:,1Dnii;kóweJkono:miczny,ch, politycZJnych oraz wpływów obcy;ch grup etnicznych na kształtowa'nie się oldrębności reg'iana'lny:ch. J. M. Forma,giu z :Rumulllii w siwym bogato ilustrowanym przeźroczami referade Jedność i różnor'Odność rumuńskiego stroju ludowego omów'ila szeroko unifikujące i etno.różnicujące cechy s'trolju l:udowQgo. Komunikaty skupiały się wokół pI'OIblemat yki regiona~nejPo}s,ki PMnOlcnej. Wsikazywaly przede wszystkim przy,czyny pewnych asipektów zróżmkowań ku!l't'Urowy'ch. Doc. T. Karwicka z UMK w Toruniu w kumunikacie Grv.nica zaboru jako czynnik zróżnicowania etnograficznego regionu zwróciła uwagę na różmi.ce w poEtyce i organizacji życia jgospodaI'czeg,o w zaborze prulSlki<mi rO'syjslkim jarko czynnik i wpływające na różnice w ,kulturze ludowej obydwu zaborów. Podkreśliła też znaczenie sa,mej granicy jaikoe!lemelntu kształtującego kultu-rę i 'świadomość mieszkarlców wsi. Komuni'katy mgra R. Tubaji i mgra J. Święicha z Muzerum Etnograficznego w Toruniu (Wpływ pruskliej polityki administracyjnej na zmiany i zróżnicowania budowniiCtwa llhdowego Pomorza Wschodniego w XIX i XX wieku oraz Wpływ granic zaboru na kształtowanie się różnic w blhdownictwie ludowym Kujaw) dotyczyły 'palitylki i zarządzeń administracyj'nych niem:iec,kich władz zaborczych jako 'czynników l5'ty:mulująrcych przeabra,żenia w 'trady,cyjlnym budownictwie 'ludowym tych 'reglionów. WresZJcie mgr J. Che rek z Zakładu Etnografii UMK w TorUlniu w swym komunlikade Różnice w obrzędowośdrodZ'vnnej i dorocznej ws,i pomorSkiej zajęła Isię zróżni1cowaJniem wspóŁczesnej ws'i w zakres,ie zachowania lub zarzuceni,a traJclycji spowodowanym r6żmicami ekOlnomiczmymi. �342 Kronika Uczes1tnicy dY'skusjli Zlwrócili uwagę 'na trudności związarne z \vyznaczalniem granicy regionów etnograficzny'ch, zmicniają'cy'oh s,ię przecież w rożnych okresach historycznych. iProf. L. Teren'1Jiewa ze ,Związ!ku Radzieckiego przedstawiła zebranym metody stosowa,ne w dziedzinie badań nad regionami, żeszczegó,lnym uwzględnieniem metody kartograhczmej (altlasy). Zwróciła 'też uwagę na nieadekwatność niektórych zasięgów wytworów kuHurowych do granic regionów etnog'raficznych. Omówiła zagadnienie stref kulturowo-,geO'graficznych odgrywających wa'żną rolę w etnografii radzieckiej. W podsumowalniu ,dyskusji podkreślano uwagę problematyki badaó regionów etnografkznych nie tylko dla celów ściśle naukowych, ale 'także po to, by wzbudzić w społeczeńs,twie umiłowanie 'tradycji narodowej tak żywo przejawiającej się w problematyce regionalnej i będącej jednym z podstawowych czynników kształtuj;1cych postawęobywate1ską· Opraeowata Teresa Kar wieka JUBILEUSZ 50-LECIA PRACY NAUKOWEJ PROF. DR MAIRH ZNAiMiIE:ROWSKIEJ-PROFFEROWEJ W połąc7!e'niu z 53 Wa],nym ZgromadzEmi'em Delegatów PTL i sesją naukową w dniu 15 września 1'978 r. w Muzeum cBbnograficznym w Toruniu odbyły się uroczystości50-lec'ia pracy 'naukowej prof. dr M. Znamierowskiej-PruJf:ferowej. Przyby.li na 'nie liczni goście z kraju i zagrani'cy. ,Zeb:'anie otworzył wiceprezes OddZJiału toruń:skiego, dr Witdld Armon. Powitał on przeds.tawcieli władz w osobach: wi,cewojewody toruńskiego - mgra Karola Sz'czy,gła, sekretanza KW PZPR w Toruniu - Tadeus.za Fi],~powiClz'a,sekreltal1Zia KomiJtetu lVIiIC,jlskiego PZPR w Toruniu - mgra Benedykta Lesz'czyńskiego, 'sekretarza KW ZSL w Toruniu - Zofię Kalil';z, prezesa T,owa!rzy,sltwa Nau'!~OIwe!gJo w TOI'U'n1iu- prof. dJ''a K'OInrada Górskiego, pl"'Orektora Uiniwersyteltu lim.M. Kopernika 'w Toruniu - prof. dra Jerzego Tomalę. prezesa Towarzys'twa,Przyjadół !MuzeumEtnograficznego w Toruniu - dm Alfreda Arend-ta, dyrek'tora Nacze1nej Dyrekcji Muzeów 'i Ochrony Zabytków MKiS ~ dra Bogdana Rymaszews,k,iego, prezesa Polskiego Komitetu ICOM, Rady Naukowej Muzealnictwa przy Ministensl1wie Kultury i Sztuki, dyrektora Muzeum Nawdowego 'w Warszawie - prof. dra Stanisława Lorentza, wi'cedyrektora Muzeum Narodowego w Warszawie - dra Anti'rzej,a 'Jlihchałowskiego, przeds,tawicieli muzeów z oaJ;ej Pohki, gośoi zagranicz'nych, ,człom:ków honorowych PTL'. prof. Ludmiłe; Terentiewą ~ dyll'Elktom jJJ1jSltytu,tuEtme>gJnaJJii w Leni<ngraidZlie omz dra Wa"ila Bondwrczyka z Akademii Na:uk ZSRR w Mińsku, dr Antoninę K. ,PisaI'czylk z Dusza,J1ibe w Uzbektstanie, doc. ,Jerzego Damborskiego z Czechosłowacji, dr A. Plessil1lgerową z Muzeum Etnograf,iczJnlego w ,Pradze, dr J.Formagiu z Rumunii, prof. dra C. H. TiHhagena z Ar,chiwum Folk1orystycznego Muzeum Nordyczmego w Sztdkhdl,mie, a także wszystkich zgromadzonych goś'Ci. W imieniu władz poEtyczny,ch ,i 'pańs,twowy,ch powitał ,wbranych wicewojewoda mgr K. Szczygieł, który podkre~lił rolę etnografii w do,bie lindus'iria'lizacji jako źródła wiedzy i inspiracji artystycznej 'omz ważnego elementu w kiształtowaniu świ!adomośd nawldowej. Z kolei dyr. Muzeum E,tnograficznego w Torm,i'll, mgr Alekisa,nder Bła'chowGki, podziękował Jubilatce za ,twórczą pralcę związaną z powołaniem do życia Muzeum. Wyrazem uozuć żywiony'ch ,do JuJbna'1Jki przez ~racowni- �Kronik.a 343 ków Muzeum ma być dedykow,any ,J'ej RocZ/nik !Muzeum Elt'nogroafi,cznego w Toruniu. Pr,of. dr A. IKutrze'ba-iPaj'na'rowa przedstawiła iy'ciorys 'naukowy JUJbilJatki, podkre'śllając jako cechę będącą motorem Jej poczynaó nauiko:wych ciekawość 'Ś'wiala i ludzi. !Podkrdlila także fakt, że pomiJmo bardzo roZ'ległych zainteresOiwań pmf. M. P.rillJ'e~,owa stalasie; wY'biLnYilTI'spec'jaUistą w 'dzi'edzioni,e muzeabnvotwa, ,co sprawilo, ż~ jest o()nu człon'kiem ,wielu :,nsty'tucji pCilsk:,ch i zagranj'cznye,h, na Ikznych kongresac.h i zjaz·dach .reprezentuje polskie muzeaJ:nictwo eŁnograificzne i krajowej muzeologii prze:kazuje doś'Wia'dczen ia pla'cówek zagrankznych. Podkreśliła te'ż wage; Clsiąginie;ć badawczych i rozleglą wiedzę Jubi'lal1ki w zakresie rY'bołów:s'twa lud Oiweg,o. ,Przypomniała, że ,prof. M. pru.fifero'Wa całą swoją pra,cę tralIduje jako słu:!!bę czlowiekowi i nauce. Następni,e prof. S. Lorentz w s'Wym wystą'pieuiu z,wróeil uwagę na zas'ługi J'ubirl,atki Ina polu muzealnidwa, PodkTeślił Jej rolęorganizatora li konsuHanta przy pow~tawUiniu Inowych muzeów typu 'skansenowskiego, jak również Jej zasługi 'dla plYwsta'nia ,Muzeum E'tnognarf'iczncg,o w Toruniu, Kończąc swą ,wypowiedź wyraził najwyżs'zy .szacunek i uznanie dla J,ulbi,latki za wkład do skarbnky kul,tury pahkiej, Sylwetkę prof. ,;yr, Prii.fJerowcj ,jako reprewntantki nauki i jako cz'łowieka wzbogaciła wypowiedź prof. K. Górskiego. Wspominając przede wszystkim pierwsze Jata 'pracy w powojenlnym T,oruniu prof. K. Górski ZJwrócH uwa:gę na dar zjedny\vania sobie ludzi przez Jubilatkę, która to cecha ułatwiła Jej stworzenie Muze,um ,Etnograficznego w Toruniu. Również wicewojewoda toruńs'ki, mgr K. SZJCzygiel, życząc .Jubilatce zdwwia i dalszych lat owocnej pracy podkreślił wielką rolę, jaką odegrała ona w T,oruniu w dob~e organizowania życia kultura'\onego i naukowego w mieś,cie po drugiej 'Wojnie światowej, a taki,e ,póżniej na teren'ie dzisiejszych województw bydgoslkiego, toruńskiego i włocłaW!skiego. 'Prorektor UMK, prof. J. T,omala, zwrócilł uwa,gę na naukową i !dydaktyczną działalność Jubilatkoi na toruI1skiej Uczeł'ni, a ,dr B. RymaJszewski złoiył prof. :\1. PruHe,rOlWej wymlzy \Vdlzlięoc,z.nośdza PI'a,cę we wSlzy'sltikkh dJ.liedziJnach uZ'fi31nyoch przcz n-ią za społecznie potrzreJbne i kończąc swą wypowiedź za'kamun"i:kował zebra,nym, że iRa,da ,PaJ)'Stwa na wnioos,E;lkwła'dz toruftsiki'ch odznaczyłaJ'uhilalkę Kr.zyżem KomandorskiJm Orderu Odrodzenia ,Polski (odznaczenie zostalo Iwrę'cz,one w czasic popołudniowyc,h obrad). Odczytano depesze ,i ,Ii:'lty gra'tulacyjne ,naJd,esłane z kraju i zagrani,cy. Najważniejsze z 'nich, oto ży,cz,el1lia i wyrazy uZ'nania od Minis-tna Kultury i 'Sztuki ZygJmul1lta Na'jldc,\Vslk'iego, przewCldn~oc!ząlce,goWtRN w 'Doru-niu, I Sekretar,za KW PZF R Bolesława K;alP'~tall1la,b. dlul~olebn'ieJgo pnZHW()ldrrJ.oiiCZą'CCigO WRN w BYldlgoszczy Aleksandra Schmidta, 'Wojewody ,toruń:skiego Jana Przytorskiego, wojewody by.dgoskiego Edwarda Lehmana, prezydenJLa m. Torul1lia Gracjaona Leczylka" prezesa WK ZSL w Toruoniu Józefa Mielni'czuka, rektora UMK iRy,sliarda Bohra,dyrektora Insty.tutu Archeo'logii :iBtnO'grafii UMK Ka'zimierza Zurow,skicgo, v;icemirnistra Oświaly i Wychowania Zygmunta HUrszczy, prze'Wodlniczącego Sejmowej K,omisji Kultury Wi'tolda Lassoty, Sekretarza NK ZSL Bronisława Owsi:anika, przewodrnicząceJgo Komi,tetu Nauk Eltnolo,gi'cznych PAN Józefa ,Bul'szty, wicedyrektora Mors,kiego Insty,tutu Ryibac,kiego .Andrze'ja ,Roopelewskiego, dyrekitora I,nstytutu Rybołówstwa Srćdlą,dowego w OlsztYlnie .laona SZJczU1bow,siklego, redaiktor.a naczelnego "Polskiej ,s2'Jtuki Ludowej" Aile'l<JsoandraJaic'kowskiego. Podczas uroczYls,tośd jU'bi,leU'szowej 'zostały wręcz,one ski'c,go przyznane przez Mini'sterstwo K'ul'wry i Sztuki Działacza Ku'l'tury". Otrzymały joe 'nas'tępują,ce osoby: E. T. Karwkka, B. ISzychow5ka~BoEfuel, L. TyczYI1Sika, J. przez dyr. B. Rymalszewodzna'czenia ."Zasłużonego Bi,e;gaj" B. HOI'baoCZewski, Zelechow,ska, W. Armon. �344 Kronika Oficjalną ,część zaJkotlczył Ikoncer.t Kape]la Bydg,os,tiElns.i;s,i Zespołu Ma1drygadistów pod dyr. W. Szymallls'kiego. Tego s<lJmegodnaa ,o godz. 20 'odbył się wieczór ;tow,arzyski, podcza's którego składano w dalszym 'Ciągu ~Y'czElnil3Ju:bi'latce, wspoaninano przeżydl3 z okresu pra,cy w Muzeum .i badań terenowy'ch. Jubi,la,tka podziękowała ze!br<l'nym za wyrazy uznani'a i serdecZlne życzenia. Janina Cherek, Teresa Karwieka DZIAŁALNOŚC ZARZĄDU GŁOW.NEGO PTŁ W OKRESIE IX il9,76 X 1979 LIV WAIJNE Z:GRJOMADZE.NJ;EDELEGATOW PTL rw ZAKOPANEM '.(19 - 21 X .1'979) LIV WZD ,PTL .odbywało się po upływie 3~letrnej kadencji Zarządu Glównego, wybranego d'nia 14 września 1'9,76 r. na LJ W,ZD w Krakowie. Gospodarzem LIV WiZD był Oddział zakopiailski, jeden z najmniejszych od:działów PTiL. Na rok ·1979 przypa'dł jUlb~1eusz ,Muzeum Tatrzańs'ki~g,o w Zakopanem im. T. Chalubińskiego ·oraz ·2'5-:lecie MUneum Orawski ,Bark Etnogra:ficz'l1Y w Zubrzycy Gór;nej. 'w zw.iązku ,z .tym progra,m isesji nauik:owej obejmował zagadnienia 'kultury Podtatrza ,oraz historię, .osiągrrięcia i aktualne problemy oby,dwu wspomniany'ch muzeów. Na se!sjli:,któr,a ,odbyła się 19 p132Jdziernika w sali lMie,j'sIkiegoDomu KUJItury, prz,eod'$taJWionezostały następując·e relfer,aty: M.u.zeum Tat,rz'ańskie: przesz/ość teraźniejszość przyszŁość WiJtClld Paryski; Wzajemne kontakty ltuino{:ci wzdŁuż ,i w poprzek .K.arpat prof. dr Roman Reiillfuss; Regionalizacja mieszka,lnego budownictwa lud.owego na pó/noenyeh stokach Karpat dr Jerzy Czajkowski; O gęsUch a bassetach !Z Pod haLi - doc. dr LUldvik Kumz; Etos gospodarczy górali spiskich dr Zbigniew Bialy; Rolnictwo orawskie na tle stosunków demograficznych i gos'Poda.rczych dr Wanda Jos'towa; Ziemniak wekonornice i kuLturze Podihu,la - dr Arrna Kowa,lska-lLew:icka. Przedstawiono i komunikaty: Z dejin etnogmjicokych VYS'kUffiOV V oblas,ti Vysokych T&tier dr .Jan O'leonik; Kultu.ra Cyganów Podhala ,i S.pisza dr Adam Bartosz; Bada7lJia nad zagadnieniem technikii chlo')JISkiej na Podhalu, Spiszu i Oraw.ie -dr inż. Henryk Jos't; Dzieje organizacji Muzeum - Orawsk,iego Parku Etnograf.icznego w Zubrzycy (przedstawiła dr rwanda Jostowa w dniu 20 października przy okazji wycieczki do Zu;brzy,cy G. i zwiedzaTlii,a OPE). Obec'nych bylo ma obradach Isesji blisko 250 osób - C12:ło.nkówPTL oraz licz'l1ych o.sób z Zakopanego, ,z udziałem p rzetdstawi'cie<li wŁadz miejskich i wojewódzki·ch. 'W 'nie,dzielę 21 paŹJdziel"l1Jilkaodbyło Isię Walne Zgromadz,enie Delegaotów, ,któ'r·e :m~ało przyjąć :sprawozdaJnie Zarządu Głównego po upływie je,go 3-letnicj :kadencj'i i ·do'ko'nać wYlboI'u nowych wła'dz Tow.arzyts'twa. Dość nieoczekiwanie jednak dla ogółu delegartów Główna Komilsj:a ReWliizYÓln~, po szczegół()lwym p'I1zeds,ta;wJeu1du :swytCh ,ozynności kOllotrolnytch, zwłaszcza dokonanych w biurre ZG,rne przedstawiła ZgromaJdzemiu w,niosku 'O ,absolutorium dla ZG, Jecz z.aproponowala przedłużen:ie jego kadencji o pól l10ku w celu U!5Uinięcia wytlm:ięltytch niedociągnięć, .a Jlas'tępnie dokona'n:ie w)"boru nowych władz na nadzwyczajnym WZD. Po dyskusja, IW któr'ej ZJabrali ,głos m. Ii,n. prezes ZG PTL doc. Idr B. :Kopczyńs!ka-J'awOI'ska i 'sekretarz gen. doc. dr E. Pietraosz'ek, zebnani ucnwarJili 'niemal j.ednoGórnej �Kronika 345 głośnie przedłużenie ka,dencji Q';G w do'ty,chczasowym składzie na jeszcze jeden rok, do 'następnego, LV 'WZ[). GKR opraoowała swe końcowe :sprawozdanie w przed-. dziell WZD (im. in. ze wz,gnęldu na chordbę jej przewodnkzącego dra L. MalliJckiego oraz potrzebę włącz'ElITia wyni,ków wrze.śniowej !kontroli w biurze ZG) i nie' przed:>t'a!wi~a jego tre,ści ZarządowIi Głów:neimu pr,zed wygło:Slze!niem go wloibec ogółu delegatów po .sprawozdaniu ZG. Referował je prcxf. dr F.Wokroj pod InieCJIbecnośćcharego dra Ma.licikiego. W tej sytuaicj,i dy'Sku'Sja ogmnkzyła !się do !bardziej, ,ogólnych wyj,aśnień i propozycji. Sprawozdania złożyJ!i też delegac.i Gdd7Jiałów, z wyją'tkiem 'trzech, którzy wcześniej opuślCili obrady W:ZD. Ze względu na późniejlsząniż zwykle porę odbycia WZJD i koniec7Jność zajęcia się przez Prezydium IZlG analizą isprawozdania GKR i zawartych w iIlim uwag kry,ty'cznych 'nie zdołano w porę przygotować pe~ny,ch Itek'stów ISprawoz'dań do kolejnego 'tomu "Ludu", ograniczając 'slie; do n~niejszej lSuma'rycz'nej iTlJfollma1cji,zawiemjącej najważniej:ne ełemon'ty sprawozdania z działafIności ZG za okres 1976- 1979 i charakterys,tyke; iddkonanych bezpośrednio po nim czynnoślci kOIJJtrołny'ch, a t'akżc Z1więzłeda!ne o przebiegu WZD. PrZiedłożone na LIV WIZD s P l' a w o z d a n i e ZG za okrels od września 1976 do października 197'9 ,zawierałopodabneelemerrty, ja,k spmwozdalnia składane na poprzedl1lich IZgromadwni'ach. Reaktywowane zostały w 19'7'9r. 2 Oddz'iały: w Szczecinie i w Limanowej, dzięki czemu jest obecnie 21 Oddziałó,w terenowych. Ogólna liczeibność nłonlków PTL wzrosła z 747 osób w k0l1CU 19,7,6r. do 8911osób na dzień 1i8 paŹldZJiennika 1979 L, mimo Iskreślenia nie!k!tórych ,członków, zWiła's7Jczaza!legających od dawna ze składkami. Poprawiła się ,opłaicalność :sikładek, 'choć :istniały nada'I ,trudne do wyHumacz,enia za'leglości w kilku Oddziałach (Wrocław, Ko,gl'JaliJn, Sall1'ok,Wa'rszawa). W II'a'ta'ch,1977- '1979 nadano gOldnośćcz!łO'nka honorowego PTL iClzterem 'Osobom:. pwf. dr Kazimierze Zawistowicz-Adamskiej, prcxf. dr Marii Z'nam:ieroW'slmiej-Priifferowej, idrAin'toninie Pi'saf'czyk (Duszanbe, Tadżydka SRR) i ,dr Marii Ż:ywi'rskiej. Na ostabnim płenarnym posiedzEJniu ZG uchwalono przeds,tawi'enie wniosków o nadanie C1zlcmkO'S1twahOlnolroweig1oPTL dla mgr T. Wiięclkorwlskiego', em. prezesa "Cepelii", prof. Boli Gundy z iDebreczyna ·oraz doc. D. K:aidlubca z Zaollzia. W paź:dzierniku 1'9'78 1". Prezydium Polskiej .Akademii Nauk przY7Jnalo 'nalS'zemu Towarzystwu Medał 25-,ilecia PiAN za wY'b~tne zasługi dla nauki pdhkiej. Cz!terech czlOlnków PTL z,o'5'tało odzmaczonych Orderem Odrodzenia iPoil:ski. Prof. M. 'Zmamierowsika-,Pr,iiUerowa otrzymał," Krzyż Komandors'ki Gap, ,dr iK. iPietki'ewicz K'rzyż Oficer6ki, zaś prof. D. Simon~des oraz dr W. JostowaOltrzymały Krzyże Kawailerskie tego Orderu. PTL utrzymywało 'nadal bli'ską wspólpra:cę ze ,słowack~m TOwarzYlSitwem Ludozl1Iawczym (SNS), przy czym deleg,a,cli obu llowarzYlstw braE udział w wailnylch zg1wmadzenliach, od!powie1dn'io PTL i SNS. Przed's1Jaw1icie!le PT'L Wlzjięlriteżudział w ,k:ilku ważnych impreza'ch naukowych za granicą, w 'tym w X Kongresie Nauk Antropologic7Jny,ch i Ebndlogic7Jnych w N. Delhi w grudl1liu 197'8 r. (por. sprawozda'nie w62 ,t. ."Ludu"). WyjaZldy te nie Ibyły jednak filna'nsowane przez PiTL lecz przez ias'tytucjc zaltrudniają:ce na"zy,c.h delega'tów, względnie przez PAN, bądź przez i~llls'tY'tucjezapralszajćlce. ZG PTL zatrudn'i'a łącZlnie .19 osób Ina ,('Itata,ch, w tYlm 4 ,osdby w !biurze ZG, 2 w biblio'tece gł., 1 w redaJk1cj!iWlfoc1aIWislkii.ej, 10 w Reida1mc'j,iDWiOiK i redakcji "Ludu" w Poznaniu oraz 2 w Ośm.ctJku D okumentacj'i i Jjniol'ma:cji IEtnogralfkZ!nei w Łodzi. �·346 Kronika W clknesie -sprawoZ1dawczym opra,c'owano w Ośrodku Dokumentacji i 1n£orrna-cj.i Eibnogra>fi,czmejbii:oli'Qgrafiię prac ma:gti!soterskioh, d()lkiboT'~bch i habi'l'ilta,cyjnych "N za>krcosie·e'bnografii, wykona'nY'ch 'na uIDrwersytetach polskich i 'w .PAN w ·latach 1~46- 19-75. Wydano ją w 1979 r. jako publikację ,Komi,le-tu Nauk Elnologioz.nych PAN, ~tóry ją sfinansował. UrkoJ1lczono i przygO'towamo do druku b~bliagra!f:ię et· %wgrafii polskiej za Ja'ta 1970 - 1·9-75.ODi'IE opmcowuje i przesył", odpowiednie ,da:tle bi'bHograficzne do 2 ośwd,ków !biibliografkz'nych za grani,cqi do 'cza.sopi-slma "Demas". Pro\va,dZJina ibieżąc·o ,dokumenta.cję 'ruchu naukowego oraz 1mp;'ez zwią?anych z kulturą ludową i etnografią. Z c!kazji LIV W'ZD przygotowano 'i powie'j·ono 27-stronicowy zeszyt Materiałów :in£oI1macyjinych ODiIE, rozprowaidzony wśród delegatów na WZD i rozesłany do Oddzi·ałów. W bibliotece gł. P'DL Idokonano s-eleikcjoi księgozbioru i uporządkowano ewi·den-cję mateniałów bib.liotecznych. Bilblioteka prowadziła nadal 'rozległą wymia'nę 'wy.dawn:i'clw z 2ł8 .imstytucj1ami, w tym 172 za granicą, ,otrzymując rocznie HiO tytułów <cza!sopiI.,mi serii ~ ok. 60tomów dzieł zwal'tych. Obecnie (30 IX 1979) księg'oZlbriólr hczy 28'.552 voluminy. Zanotowano Toozmie po·nad 200 od,wieldZiinw bibliotece i ikilkanaście tysięcy wY'PożyczeJ1. Archiwum PTL znajduje się nada1 w lokalu biur,a i 'czyitelni, dostępna je,t tY'lko .częŚć jego zas,obów. Sekcja Korespondentów Terenowych prowadzana :był,a do kwic-bnia 1979 przez 'engr Z. Neymanową, a później przez ,mgr H. Nowicką. Lic7.iba korespondentów wzrosła w okresie sprawozdawczym z 40 do 176 osób. Oprac.ow<l:no ·26 anikiet i kwe·sti·omapiu,szy, w tym n ,t)"lko -siłanui Sekcj.i. Corc.czn.ie or-gan;'zow.alno .spo'tka'nia i szkolenie kor€lspondE!n1tów przy udzi,aleśrodniookoło 40 osób. ,Obsze,'na informacja o tej 'selkcji zastała lamiesZlczona w Materiałach lnformacyjlnych pro'b:lemu węzłowego ",Polsika KuHU'ra Narodowa". Działailność wyda\V1n.icza PTL 'spO't~ała się w mi'ni,onymckresie spwwozdaw\:zym z powainY'mi tJ.'i\lJc!nJoś·ciami. Opóźlfluenioe w wy,dawaniu "Li1em;tury Lurdiow-ej" · sięgnęło aż półtora r.oku; wyszedł dopiero nr 1 za rok 1'9'78. D.ruk ,,.Ludu" został przeniesiony w 1:979r. do Poznania, gdyż iJCIldnaz \vroda wskich ·druka'rli nie mogła go przyjąć ,do rea:ł.iza,cji w ·możliwym do przyjęc.ia terrr.imie. ZG rozważał ow związku z ty;m możliWo:ść dokona'n'ia Z!mian osdbowyoh w redakcji. ,Rozważano też m'oż,l:iwość prZJekazania wyidiawni,c,tw PTL do realiza,cji w PiWN. OgóJ.em wydano w okresie 1976 - 1979 tyllko .17 pozycjli, w .tym 51 i 'nZ t. "Ludu", 18 i 19 t. "Łódz·'kich Studiów Etnograrfi-cznych", 10 numerów "Literatury Ludowej", 2 t,amy DWOK · (56f.I i 57!III'I) oraz nowy zeszyt A!PSL Strój kielecld - raz,cm 212,65 ankt.:,srz:ywy,dawlIli'czy;ch. Do .druku przekazano 13 pozy,cj~ obejmujących .łq'czlflie 255,60 31'ku:;zy', w t)"m 4 tomy D-WOK. W zWliąlZ1kuZlez:na·cznq pOdlwyżką ce.n druiku dolkoltlan-o n-ie?1będm,cgopodniesi'en:ia >cenwy,dawnictw P:TL. . Dzi'a1'alno'ść f'ilnansowa T,owarzy's'twa Qpierała się Ina dotacH przy'znawanej coroczni·e przez PAN oraz 'na wpływaich ze sprzedaży 'wydawnictw wła-snych, dotaI'cji na pracoe zlecone (S-ek,cja Korespondentów Terenowy'ch i DWOK) oraz s,kładek <:złonkowSikich. Dota.cj-a PAN wzrosła z 1.528.200 zł 'IN 197'6 r. do 1.97·6.800 w roku r978, a w roku '1"979 zmniej.szyba ,s'ię ,do L69-6.000 zł. Wpływy z prac z,leconych wY'niosły ,223:5:88 zł w 1976 r.i 1.003.641 zł w 1978 r.: wpływy te za'Sotąpiły częś>C~owo:zJwykłą ,dó1a.cję !PAN. Znaczna dotalcja finansowa z J'l1:s-lytutu SZJtuki PAN :zwiąw1na z proiblememwęzłowym "Pomniki KuItury" umożli\\1ia szybsze tempo prac mad opr~cawywaniem kolejny,ch ;tamów DWOK. Ze sprzedaży wydawnictw uzys.kano 23,2.6.33 .zł w :197u 1'. (4i2,50/0 planu) plalnu). N:ili;lszeod pla'nQwanych dochody ze sprzedaży wynikają głównie z ·opóźnień druku, siQgających przedęomie kilku, i 368.021 zł w ,1,978 r. (99% ·wy:dawnic·tw �347 Kronika a w niek'tórych nych pozycj,i swych przypa·dkach przes'uwaina stały'ch wizy torów kilkunastu bywa bezpośrednio 6 z 28 pGwojonnych graficznych", w .biurze tów z lat tomć·\V tomów 1972 - 1977, "Prac 11 'z 22 'tomów wum Etnograficz,nogo", DWOK. 'Wydatki 'N mku 1979 (plan). lÓw druku o ponald 100%. narió'w 196.878 (vv' tym place, uzupełnieniu na wa']m~ to tej caloś·ci istnieją·ce od mały je~;t przY21nany p:'zynajmnicj przez usuni<;,cia dla Narasta bowiem archiwal.nyc.h nied!ociągn:ięć, Z Oddzialów i miały dO;'ocznych a osiągnął DWOK zakupy więc od ·około .konferenej.i, '183.464 zł Wydatki zł kosz- "Ludu" L, omz 'na 1.704.580 semi- w 1977 L do na bitlliotekę 130 ty,;;. do że age11ld dość ZG niespema Zarządu efektywna. oraz s'tale, powali na.leżałoby Główny, ~s"totnych, ra,c:zej z ·codziennej Inastępujące wydawanego opra,cowar1 .szu'f'lada,ch ma'leją. powiększyć Etnografiomego", w j-ego i POlZlnall1Qn, ilecz odczuUsprawn,i01llo 'choć kitóry Gl. Wpły- ,członków w redakcjach. ich .ilośćcenny.ch zreszJtą działa'lnaść we Wn··cdawiu, Łodzi a ·także spol"ady'ozne "AI1chiwUJm Zlnany·ch naWZD 1973 ibyła zwłasz,cza ~z<:l'fka'ch łub c·d kOr1'ca 1979 1. Zor.ganiz,owanie i autorów. maiieriałów, W 'ciągu a zwlaszeza }ego IPrezydiu.m, c1biektY\oVlI1ych ,trudno.śoci li do chalr·akter pracy DOI1m'alIJ1Y, wykaza'Prezydium wnioski i postulIaty ZG, do je.g·o zreali- L narad Prezydium ZiG z 'pr-ezesalTrli OddziałÓ\w (Łódź). 2. Okreś1ić 3. W)'ldawać fOI'malnie status {Kół (Sekcjoi) przy Oddziałach stale 'biul!ety'n i'nformacyj'ny ZJG (Katowi,ce). 4. Za:ini'cjować turystów kitórc wcz'CŚ'niej przekazaino począwszy terenowych zawsze reku 'swej ,kaden:cjli Zarząd 'CQ przC'zwY'ci(;'żem.ia baI'dzi·ej przcz GKR ,i algend. zowania, dodać, nie wy.da'\'.nniczy, '30 al'lntszy dodatkowego odąi.yć będzie trzeba limi,t o okolo w w okolo m. in. Ziapasy powil'la'nic. ;spoczywają 'dawniej, do podniesienia l tomu WZD w)'lnosliłyod "tan o wusik, PTL głównie druku roz.mieszcz€lnie dzi<;k>i !czemu r. 4D.000 zł (5 ark.), l tomu (plaice, usługi,delega,c;je, siebie m:iasta,oh: w drukarniach, z ·obsa!dzoniem 5 z 9 "Ar'ehi- wydwtlków. i'nf-ormacji ·dawna Etno- '29 z 60 tomóov jak w ,1977 wydawano od ·ogółu wydaJtków. .sp:·a\v,ozda'.'.rczym wydawniotw, Bardzo tanio, do wokrosie trudno.~{:i wy:nikiem o~'ga:niz·c:wanie IksięgoZlbi'Oru) 5 - 6% oraz podobnie r. ·do 346.1:1.1 zl Na Studiów i 8 z 32 zeszy- Etnogl'aJiczny'c:h", 'zł w 1979 r. 'koszt '1976 w 3 odJdaLo.nyc1h od na·:·asta.jącc .trudno.~ci kolportaż dla zł w wydatków. uzupełnia'nie agend Prezydium dale·j - qlych biura ~04.424 ogółu zł roc21nie, a więc W i jego którc był i ak,cji odczytowej w Oddziałach zł w 197,8 r. tj. Old 6,6 ,do 8,3% 150 tys. nqlo 14% ak- magazynach 17 z 31 zeszytów 'częś,ci, ·C'd 1.153.371 wzrost "Łództk,ich Popularnej" pI'ZE'Ważnej one Obecnie, przez w (19:57 - 19(8) A8SL, "Li'tera'turyLudowej"aż Wydatki Ina aldmini:strację wymo!Sliły od l i do ponad w ich kolej- PTL mają s,przeld'awane i Materiałów zeszytów "Biblioteki Wynosiły Zna:czny 80 ..160 zł, 1 :numeru 539.000 zł (t. 57/11). i in.) były Ludowej" ,.,Pra·c 3 z 8 kmów wydawniczą. są wyda'w'nictw 6 z 20 tomów 2.2 z 32 przezlnaczanc działalll10ść tym Zapasy sprzedaż Wyoda!wn:iciuwa 2'80 pozycji wydany.ch ·od 1945 L prZiez PTL 'inne są bliskie wy·cz·erpania. Wy'cze'rpaJ!1y{;h "Litera·tury Etnolrgicz'nych", lata. a paZia ZG. ,.Ludu", 11 z 33 zeszytów wsku,tekczego z:a następne odibi'o:pcó"'v, prenU!mer<a!tiorów, oraz ull'gają stopniowo obni~·e.niu. Spaśrć.d 118 je·s.t już. wyczcrpanych, a niektóre je;';l miesię.cy, nawet (Opole, 6. Rozpocząć iOpcde). 'serię populal'nych mOIl1C'graJfi'i - IPT'L przewodni.ków (Łódź). 'eltnogra£icz:n)"Ch Wrocław). szeroką akcjępopulary.za,cyjną wśród młodzieży harceI'skiej �348 Kronika 6. Podjąć s,tałą wS'półpracę 'z ZG i Zarządaimi t2renowymi IT>TTK w zakresie kJszta1cenJla przewodników i .opracowywania ma,teriałów informa'cyjnyleh ,(Opole). 7. Dosta,roczać materiały e'lmogracricz:ne dla po't'rzeh Poloni Zagrani'czmej (Torruń). 8. Podjąć współpra'cę z J'ns'tY'tutem Kiształcenia Nau,ozy.c.iClhi.Wzmóc staralnia o przyjęcie przez Mini'stersltwo Oswia'ty programu et n ogr,afi i dla szkół lO-letnich (Opole, War,szawa). 9. Wzmawiać wy~zeI"pane zeszyty "AJtlasu Po.)skich StTojów Ludowych" i "Lu~ du". Pop1e,rać publika·cje o pi'sarzach iludowych (Łal1cut). 10. ,Przesyłać do Oddziałów 'okazowe egzemplarze wydawnictw PTL (:Poznal1). N. Zor,gam.i1zować o,góilnop01ski kcmkul1s nt. "Sztuka ,ludowa w szkole" (Warszawa). '12. :RoZISzerzyćsieć kor,espondentów terenowych \<poznań). ,13. Pomagać Oddziałom w wydawaniu 'przygdtowywanych tam monografii (M,g,zana Dol'na, Limanowa, Kat'owic,e). 14. Nardać godność członka honorowego PT!L dla doiC. D. Kadłubca z Zaolzia (OpoJ,e). 15. Zorganizować !LV !W'ZD w Opalu '(Opole) - zorgalllizować LV ,WZD w Krakowie (Kraków). 16. ,Orga'niz·ować ,W'ZD w d rug'i m, a nie w ostalmim dniu ()Ibra·d. 117. Wy:s-tąp:ić z apelem do wła'dz wojewódZkich i inny,ch o ochronG zabytków tradycyjnychku'1tury pa,s'ter:skiej w Ta'trach i ozęściowe pr7.ywró'cenie pa'siters'twa (mgr J. Tur, Ko1bu,szowa). 18. Wyprodukować odznalkę ,'P'I1Ldla w,szY'stkiich człolnków (Łódź). 19. Udositępnić ·eo naj'mniej l arkusz ,ILudu" .dla :materiałów kOl'Clspondell1tów tere!l1Owy~h. 20. ZnoweJiz'ować Is,tatut PTL, sZlczegÓll<nieusuw'aj<\lc s'formułowania nkja:sne. !PrzedłożO'l1e na W.ZD iSp r a w o z 'd a oni a O d 'd z li a łów tcrenowych P1'L wskazwją na 'u'trzy;mywanie się zaistnia'ły'ch już dawniej ró'żalk w sposobach realizowwnia swych Zladal1 przez posllczególne Oddzialy. N.a,jkorzY'stniejsza zmiana dokonała się w Oddziale opolskim, który po wyborze noweg,Q zarządu 'wykazuje działalność godną uwagi i wyróżnienia. Dwa nowo rea~ty"w,owane Oddziały (Szczecin, Limanowa) ·wytkazu'ją też dość ambitne zamier.zenia ,na przyszłość. Wśród Oddz:iałów 'na:szy~h można wyróżmić 3duż~: Warszawa (01.14czł.), Łódź (:112 'czł.) i Kraków (9.1 Icz'ł.),5 śwdnich: Toruń (79 czł.), Wrodaw .(69 czł.), Po.z'l1ail {6'6 ICZ1.), Mszana Dama {53 czł.) i Opoile 1(40 czł.) oraz 13 małych: !Lublin (32 czł.), Łal1,cU!t {'27), KosZlali'n (;27), 'Przemyś,) (2i.6), KalLowice (20), GdaÓI5k 17), Limanowa 1(:17),Sanok (1'6), Szczecin '(H), Zakopalne (1<5), Rze'SZów ('11Z),Kielce (9) i Zrielona Góra 1(8). Dalne Idolt. 'Hości ,człornków nieodnClszą srię do jednego dnia, stąd moż,liwa nieDgodność z podaną wyżej l:tcZlbą 891 czł. na ·dzicl1 18 10 ,1979 r. LicZJba ebnogrU!fów z wyiszym wy!ksZlta1cenielm 'wśród członków P06zczC!gó'lnych Oddziałów waha się .od 1 Wrzemy~l) do 67 :(WarsZJawa). Z dU'źyc·h Od'dzia·łów ka'Żdy wy1kazuje 'inny rodzaj aktywnoś'Ci. Najmni'ej,,;zą warsrow;ski, opa'pty -o Idużą p1la'cówtkę oświa'tową li ba'dawczą jaką joellltP.aństwowe Muzeu'm ,Enno,grafic'ZJne. lWynik'a ,to w z'nwcznej mienze z ,z'aangażowania czhmków teg,o Oddziału w praca,ch ,swych macierzystYich inls'lytucji. Poważnym osiągIllięciem te,go Oddziału jelst opra,cowanie jeszcze w 197,6 r. b. dobrego pwgramu z zakre!su etnogI'iaflii ,dJla szkół poos>tarwowych 10-,I~t'n:ich. PrOlgram Iten U'tkinął jednak w IMi'nister:s'twie O'świa'ty. Odd.zi'ał ł&diki prowadził :badania ,terenowe w iKalislkiem i Opoczyń1sikiern, �Kronika 349 przygotowując na ich poldsiawi'e publikarcje, a poza tym pod'jął wyj ą,tk ową b. 'ow,ocln,j a;kcj<; za.kładalnia kół miłoś'ników rfoIkloru. ,Po Łodzi po~s'~ały takie kola w Złuczewi,e, Opocznie i IKalisz'u, Iskupiające razem ponad ,170 osób. Koła te powiąwnc są z Oddziałem ja'kby .sekcje, brakiJm ty!1koodpowiedJniego statusu. Oddzia'ł udzieila-I też 'dużej pomo,ey w szkoleniu korespond'entów terenowy,ch. Wydał lSi 19 rtom"Łódzki'eh oSltudiów Erlnogl1a'fkznych". Zorganizował w 1977 r. LI.! WZoDisesjG pn. "Etnograifia ośrodka 'przemysłowego". Oddzioał kra,kowsiki skupił 'siG, wzer'Elm poprzedni'ch lat, rna og'ranizowani'u co roku dorbr<ze przy,gotowaJny'ch sesji rnaukowyc,h. W 1nro r. rbył onganiZia1;QreomLI W'ZrD i 'Sesji pn. ,;K,ultura Iludowa Krakowa ri regionu rkraJkoW1skieg'o". J'ego członkowli'e wyrg'iOls,i,Li lo odC:Zyltów popularr:nych na zew.ną(1.rz, Zlaś na 8 o1.twarrttychzerbnaniach Oddziałów wypowiadali 'Się głów,nie gości'e z zewnątrz, w ,tym z z'agmlnicy. Oddziały wymienii{)ne w Inastępująrcej grup~e wykazywały jesz'czoe :baTdzriej zróżnicowany .charakter i rdz:i,ałaloność. Dwa rz ni,ch znajdują się w rduży,ch ośrookach uniwersyteclkiich, dwa w rmniejszych, za,ś j.eden w M's7J3Inie DolneJj, małym miasteczku 'pod Gorocami. Dość dobrze zaprezentował się Oddział wro.cławski, który współdziałał w zong'anizowarniu2 powa'imy,ch :sesji ll1aukowj'lch i około 10 odczytów, współdziałał też z Woj. Domem Kull'tury. Oddział Itorui]~ki zor,ganizowa'ł LIU WZD, połą'czony :z jub~leuszem prof. Zmalmierows!kiej-,Pruf.ferowej i sporą illość 00czytÓM". OddZJiał Orp()~sikiipO\Ą,1ięikis,zył O'd wiosny 1978 r. pr:z'elSlzl1o2-1k1nOltlnrie l:ic:zbę swy,ch 'czlonków, opr-acował dohrze przemyśl3lny plan pracy (powielany). Wykazal slię b. alktywną współpra'cą z Opdl'Skim Towa'l'zy.siwem KuJotuI1allno-Oświa'towym iill1. w akcjach or,garriz-owalTlia,konkur.sów i popularyzowa'niu ku'Hury luodO'wej oraz w z'bieraoni'u malte'r.iałów 'terenowy'ch do .monografii fQlllklory"tycznej Ś-]ą.srka Opolskiego. OddzLał pOZinańJski zorgraniZ1Ował 1'1 zebrań plEIDarnych z odczy,tami, współdzi,ałał też w z,orga.nrizowani'u :1 sesji 'naukowej i ,1 wys·tawy. Oddział mszański skupia Ihcznych miloŚlni-ków rkuHtury swego 'niewielkiego regionu rtakże ze wsi,organizował rocZJnie po 2 - 3 otwarte z'eJbran'ia z odczytami i gromadził marteriały <lo monograHiMszany Ddrnej. Wśrórd najmniej'szy'choddziałów PTL większość ma do odnotowa'nia dość powa'żne ,osiągnięcia. Wyróżnić rmOŻlna,tu Oddział ł'ańJ,cUocki,działający w małym mieście i .są:siednirch WIsiach, Iktóry zorganizował ak. 50 odczytów, głóWlnie dotyczących ku'Hury ludowej regionu, urządza 'coroczmie dwa obrzędy-w:idowiska (majówka i drzewo iy'cia), prowadzi ,opiekę 'nald zalby'tkami kul'tury ludowej ,or,az indywidua~l't1e ,badania w terenie, popier.a ba-dania ona-d p~sar.zarm'i 'ludowymi swego te-renu. Oddział lubelsikri p11owa,dzi plamowe badania w L'U!belskim Zagłębiu Węglowym, rfLnansowane przez Urz. Wojew. w Lu'blill1ie. Zebra'no już !bog,a,ty ma'teriał d okUJmenrtacyjny. Pl'zygotowuje wydamie monQgrarfii kuil,tury .luldowej tego nowego zagłęlbia. .j Oddział przemyoski,c-hoć ma 'ty,liko 1 iarchoW'ca etmogra,ra w swym ISikła'dztie,był współorganizaltorem sesji popularno-naukowej i .!iczmyoC h odczytów, współpracuje z regionaJlmymi towarzystw3lmi, z PTTK przy szkcileniu 'przewcdników. Pomrugał w .gromaodzoniu marterialów ,terenowy'ch dol. obrzędowości. Oddział sanocki, opapty ll1iemal wyłą'czl1Jieo prac-owników mi·ejslcowego !Muzeum BudoW'n~ctwa LU1dowe.go, wspólpra.cow,ał w 'ongamizowa,niu wystaw i w slZkoleniu ppZ("wodników PT'I1K. 'Umożli\ovił iteż zorga'nizoWlan'i-e dla 7 OISOOz'wieodzell1ie kLlku słowackich muzeówetnograhc:z:nych. ReaJktywowalf1Y w stycZ'D'iu 10979r. Oddział \limanowslki gromadzi monograofii wsi Slopioce, zorganiz'ował ,też 3 ZJe'bra,nri.az odczytami. ma'teTiały do Zakopiański �350 Kronika Oddzli'<l!łzorgalDiz,ował, ,głównie IZlnacznym wysHkiem swego prezesa, LIVWZD, a poza 'tym 4 odczyty i 20lgólne zebrania członków. Przeprolwa'dzil Iteż zbiórkę ,darów {od podhalHńskich twórców iludowy,ch) dla Centrum Zdrowia Dziecka w WaT5,zawlie. Gdański oddział zorganizował dość Eczne odczyty i prelekcje, a poza :tym wyróżmił się owo{mą pracą zawodową .swych ozłcmków, czego wyrazem było przyznanie trzem spośród nich nagrody 'im. O. Kolberga. lin,beIlJsy;wlnlie dz'ialał Oddzia,ł kiC!Szallińs!kli, z,orgalni,zował 1 sesję naukową i pI;Zygotował pu/blikalcję nt. twórczości ludowej i pamiątkarsikie'j Pamorza Środkowego, W1,półor'ganizował 4 konkursy. 4 osoby wzięły w 197'6 r. udział w większej wyprawie badawczej do llndii. P'la'nuje się wydanie monografii ,pomorza Ś.rodlkowego oraz ,pomoc w 'tworzeniu skaIlls'enu. Rea,ktywowany niedaWino Odidz'iał ISz'czedI1ski plaJnuje zebranie ma'te'riałów do monografi rybołówstwa łudowe;go ,na Pomor,ZJu ZachodniJm oraz zorganizowanie wraz z iMuzeum N,ar'odowylm w SZlcz,ec'i'nie obchodów 100 rocZlniJcy wyprawy S. S:wlc-Rogoziń'sikiego. Oddział .zielon olgónskli, najsł1ahszy liczelbnie, wykazał współpracę w organizowaniu imprez folklorys'1y'czmych i udzielłanie komultalcjli z zakresu ikultury łuQ>owej. Oddziały: ki,elecki i rzeszowski 'nie dostar,czyły 'spmwoZdań; wiadomo skąd~nąd, !2.~ prowadziły racZJe'j zlll~komą działalność. BaI'dzo poży/teczny wydaje się Wln'iosek 'przedstawiony przez Zarząd Oddziału łódzJkiei'go Iz'organizowalnia :spotkania z przewodni/czącymi wszys,tkich Oddziałów 'terenowych, by omówić w spo:sób roboczy zadama i probllemy stojące przed Oddziałami i wymi'Eln:ić dośWiiadcz'eni,a. Wydaje Isię, że spoitkanie tabe będzie można zorrganizować wczesną wiosną 1980 r. 'W ki'lka dni po WZJD, Prezydium ZG wlskładzie: przewodnkząlca doc. B. Kopczyńlska-Jaworska, s·ekretarz gen. Idoc. E. rPietraszek i zas'tępca 'skaI'bniika mgr A. KuczyńIskiopracowało na podstawie a:nali1zy zarzutów OKR oraz czynności kontrolnych dokonalnYIch w biurze ZG, wyjaśnienia, których powielony tekst zos,bał rozesłany ,Zł ,listopa'da do o.gółu :człcmków ZG, zarządów Oddziałów PTL i członków OKH. StwierdZ)ono słuszność ,częślci zarzutów GKR doty,czą'cychspr.aw fOI1maJlny,ch,Wylja:śnLano rozlbieżnośoCi wacenie nielkitórych dalilych i 'fa,k·tów. Podkreślono 'też jeszcze raz !brak po:'lzlak, k,tóre by wskazywały lila .niegospodarność lub jakieko1wiek nadużycia ze 'strony osób odpowiadających za finanse, magaZylDy, bi!bliotelkę iwydawnidwa PT,L. ,Przyznano, iż sprawa 'sła1bych hczebnie, mało akitywny'ch Oddziałów w 'Zi'elonej Górze i Kic1kach wymaga podjęcia odpowiedniej decyzji na Inaj!bl:iż'szy,mpl'enarnym posiedzeni'u ZG. Z począ,tkiem listopada 1'979 r. przerdstawLciele Prezy'dium ZG i redakcji przeprowardzi,li r.o'zmowę w Biurze Wydawni,c,tw PAN w sprawie przezwyciężenia trudnośCIi związ:alny!c:hz drulk.arwaniem wJ1dawn/i'c1uwPTL. Dor'a'd:zono nam k,ontynuowanie działa:lności wydawlnkzej w dotychczlais,owej formie, ,samodzielnie, przyrzekając pomoc: wewprolwa,dzeniu pubJi.kacji PTL do planów ko:nkretnyc:h ,drukaT11.Wkrótce pO'tem podjął dodatkowe Ikroki w PAN .i w ,PIWN naczelny redaktor "Literatury Ludowej" pro,£. Cz. Hennas, uzyskując p,'zyrzeczenie na,czellnej dyrekcj:i PWN pI1zyjęcia LL do realizacj,i przez PWN jalko ,tytułu wyda:wnicz~go PTL. O'S'1a,teczne decy,zje w sp.raw,ie U''1prav.lDieni'anaszej pr'odU'k'cji wy,daw1nicZlejmiały .zapaść w grudniu, m. i'n. ma zwolanYlm na 8 XII posi'edzeniu plena'Jlnym ZG w Pozmaniu. Sckreltarz Genera1'ny PTL doc. dr hab. Edward Pietraszek �35:1, Kronika KSZTAŁTOWAN,JE ŚRODOWISKA KULTUROWEGO WSI <POMORZA GDAŃ- SKlIEGO SESJA NAUKOWA W GDAŃSKU Muzeum Naro·dawe w GdaJlsku .było 'o'r.gall1!izatorem jednodniowej 'Sesji naukcwej p.n. "K.sztaHowanie środowi's,ka kulturowego wisi", która odby1a się w ,gmachu !Muzeum w dniu 21 maj'a 1979 1'.1 .Rozpoczęło ją wprowadzenie mgr.a Jerzege Przały, dyrektora :\1uzeum Narodowego w Gdańsku, po c.zym w ab.szennym i ba'I'dzo kon"truktywnym re'fcracie nef~eksje nad p.rob~mem wy:stą'pił prod', dr Jerzy Stankiewicz z Pol i'tec:hJnrki Gdańskiej . .iVlócwca,i'lustrudąc swoje wystąpienie wymownymi w treści ·przeŹ!rocza.mi, pO'dZJie.lił.się z zebram)'lmi re,f1'eks-jami zw.iązanymi z z·arsa,dnli·czymt elm-ait om, ,po&Woięcając wiele U1W,agisik"l.,n:SefIlIOm, a rom'ZJem jednajk ·opowiadającsi<; za chrcmioni·em wartości .aocl1itekJtonilczno-.kuJtur.owY ch in situ. Poruszając nU'3t<;pnie mctodologiczne założenia dotyczące kształtowania wiejsbegośrodowiska -ku'lturowe.go, prof, J. S'tan'k,iewi>cz w,slIDazałna now'a'to~skie ujmcwa,nie t€lg(J problemu 2. Ucze,stnicy sesji wysłuchaiIi 'na'stępnie ref,eratu doc. 'dra hab. Ryszarda KUikiera z Uniwersytetu M. Kopernika w Toruniu pt. ,W'ieś ipomorsko-ka.s,zwbsk:a w procesie kształtowaThia wiejosIkiego środowiska kultur,owego, w który1m to wysltą,pienitl a'U'tor omówił historycZlne i 'kulLturowe aspekty rozwoju środowiska kulturowego. w wyb.ranyrch obslza'f'a!ch ziem pomors!k;o-!lm.szUltisiIDicih., naślw1e,blając temalt od strony etnografiiczne,j. 'Mówca ,zaprezentOlwał szereg przyk~adów rozwoju ,środowiska kuHU'rowe~o w,i także na za.chod'nich KalSzu'b.u'ch {zieJIlJi człuchowskiej, bytowsikiej i lębonskuej), nawiązU!ją~ do !bandziejogólnych pra'widlowoŚici prz'coihraień środowiska -kl.:/liturow€lgo na ,VIe(Jgó1nylch przeobrażeń środow.irska ua'turałnego, głównie pod wpływem uprzem)'lS'łowioenia i oprze.oibralż,eńur:bauiza'cyjlnych. W da.Jszej ,czę-ŚiC i 'referat'owejmgr T"l.·deusz ,sadkow:ski ze Skansenu Kaszubskiego we 'Wdzyldza,ch KiJsz,ewski<ch przed9tawił za~aldnienie Sty1u kaszubskiegc .. w bu.downictwie ludowym, uzasadniając w ,sposób Isugeistywny oddz.iaływamie budO'WiDictwa miej'skiego i dwonskiego .na budowlnictwo wi'ejskie, również Ina formy zabyt,kowc do,chowane ,do czasów nam współczesnych, kwes'tionując pojęcie stylu kaszUlbskiego we;gó!c. WiJmieniu spc."Cjali,'tów skupionylch w Wojewódzkim Zarządzie Gospodarki Przes'trzennej Urzęldu ,WojewódzJkie,go w Gdańsku wY'stą'pił dr JA'ndrzej Baranowski z rclera Lem pl. Prob-lern środowi·ska ku.ltul"owego wsi lU procesie przekształcania ooszarów wiejsk,ich. na przykładzie regionu. gdańskiego. Oma1w.i.ują'c wartości archiJtelk.1urry rC'gii(Jna!!1cj w rozwoju prz,()sltrz:enn)"m woj.gJd'ańLSildeg.o mówca pr.zedstawił czynniki de.fol'mującc l<,sztaltowane wspókześni'e wiejlskie 'ś'f1odoWoisikokulturow.e, w;ckazując !la nega.tywy wynikają!ce z niewlaś.ciwego s'tOlSunku społeczeństwa, wła'dz i ilHtytucji w zai,rcsie Cochrcmy śr.o,dowislka na'tura;l<nego. Tak więc, według s,twic;'dwniaau'iora: , ,Wy,daje s!ię,. że .nie można pominąć tu jeszcze jednego zjawiska, właściwego zwłasl'cza relgionom szybko U1'batrlizującym 'się: 'traktowania obszarów wicj'oki'ch jaico Wlzgi!ę1dni·cłatwo 'dOlstępneg-o z.a'plecza rozwoj,owego, Kon:sc.kwlm~j'-l jc:;t nieprzcmyś!alnaekspansja terytori,alna .(ty'lko częściowa hamowa'na p:'z:.'z U'stawę o ochronie użytków ro1nych) i pnowizorycztrlc, substani 1 Temat sesji był już w;cześniej zasugerowany prze·z Komi-sję w Gd.ań.sku. jak i sro..... o.wd,~ka muzealne Tr6jm.ia!-:,ta. 'Sesja naukou:a "Kształtowanie środowiska kulturowego wsi" janowskiej, w: ,.Glos Wybrzeża" nr 115 (9617) z dnia 24 maja 1979, s. 5. Ku1tury KW no,tatka Izabeli PZPR T,ro- �,352 Kronika dardowe Z/ag06podar·owaJntie prze::ltrzenne s-twarzającc lączmic swego rodzaju sferę śmic,tni1ka krajobrazoweg.o 'ilia ·abrzeżaich Uikładów zUliballlizowany,ch. J'€'IS1tto m. i'n. rezu:Hatt funkcjolllowaJnia steJ1eotypu, przyj,mującego hasło rzekomo ekstensywnego charaJkteru za.gaspo da r,ow<ł'nia Olb.szarów wiejskich jalko uza'sa,dinienie ekspansji i ich slibstandardowego zagOlspo.darowa'nia przes'trzenlnego" :1, .uzupełnienien1 podstawowych re:f.em'tów 'susj.i !były wystąpienia dwóch a·bsolwentek Pol ibechlll1ki Gdań:s<kiej. Talk więc mgr inż . .zofia Gzowska w referacj,c Studium czesnej wykorzY\':itam,ia regionalnych form ,kaszub~;kich w architekturze wspól- ,zaz'na,jomiła zebralny,ch, na He bogalto preze'n'tow1a'ncgo ma,teriału kar,tograficznego i dolkumentacy1jnego, 'z przykla'dami ka5zu:bskj'ej aJ1chitektury współ. czesnej, za.ś 'mgr :inż. lBO@1aLi'piń'slm w swym wys:tąpieniu Ochrona zachowanych wartości ws,i ż.ulaw;$lkJi'ej w ś'wiet/.ek!ształiowania środowisk'a ku,!turowego mówiła o oc.hronie za1chowanych 'wartośd ws.i żulaw:s.ki'ej, prezentującomawi'a'ną prahlematYlkę ma,t-eri·alem iil'Ulstralcyjlnym i dakumcnta'cyjnym. Sesj'i przewIOldI1k'zy!Ii k,olejlll'o: 'pnof. dr J. SiaI1ki<ewioz OtfalZdoc. dr hab. R. Kuki'er, zaś po .dyskusji merytorycznej obrady zamlklllął dyrektor rm:gr J. Przala z Muzeum Narodowego, zapowi.a,dając 'opublikowanie maJterialów sesji w zenyta,ch mu ze a'lnych. Hys.zard Kukier ~CYGIANIE ,I ICH KULTURA - WYSrr,A'WA Wokres'ie Old '10 maja do 10 września '1979 roku w Muzeum Okręgowym w Tarnowie .czynna iby,la wy::ltawa pt. "Cyganie w ku!turz·e po;Js!ki-ej", pi·erwsza w naszym kraju ak's'pozycja poświęcona Cyganom, etI1i'cz:nej grupie mniejiSzościow'ej" ,która od 5 wie/ków trwaol-e zwiąZaJna jes't z teren~mi Pols·ki '. Główmym celem wystawy ,byIo ukaZ/anie 'cygańJskiej ku1tury ora'z miejsca Cy. galTIów w ,kuIHurz€' pdlskiej. Bowiem poza występami GtY'lizowalllych zresztą cygańskich zespołów elS'tradowychi 'nie.liczJn)'1mi aritykulami w praS'i'e, Cyga'nie 'szerszym rzeszom ,społeczeństwa znani są 'ili'emal wyłą.cZJnie z p owiJerZ!cho'wny'ch obserwacji, w wię'kJSzośc:i wypacwnylch pod wplywem IZ'UJkorzenianych od la't, nega,tywllly-eh, niekiiedy Z1aśrQma:l1It)'ic!Z/n)'ioh stereoty,pÓiw. Omawiana wY'Stawa była wyni'kiem wielomies'ięicznych poszukiwań i kwere,nd, a zgromadzone na niej ma'teriały pCJlc.hodzily z 'muz:ców, archiwów, bibliOttek i zlbi,o>rów prywatll1ych. Z'I1JaJlazoły się Ina 'rri:ej .materiały związane z rea,liami życia • "Dynamiczny charakJter ŚI"OdQwiska kuI·turowego wsi zmusza do pOSlta,wie<lia pytania, co właści;wde usiłujemy ratować móWliąc o potrzebie ochrony tego śro{1oMljska i jaltie kierunki dz.iaLań wydają się tu najwłaśC,i;wsze. o'dpowiedzi należy. jak sądzę, szukać w funkcji, ja,ką we współczesnym społ,eczeństw-ie może i po,winno spełniać środow,i'sko kulturowe wsi. 'T,rzeba tu wyrażnd.e stwderdZlić, że nie tylko nie straciło akltualnosci, a wręcz urasta do .rangi poważnego pro.błemu społecznego znaczenie owej funkcji ksz.tałbowania i podtrzymyw.anja ciągłości 'Lwią:oków społecznych i kulturowych osaozCJ.nyc.h 'w konkretnym środowisku przestJrzen<lym, nie może być bowiem mo,wy o jakimkolw-ie.k ro;owoju społeczny,m w oderwaniu od podłoża środ,lJiWliska kUL1urolWego ... " A. Bar.anows.ki, Problem środowiska kulturowego wsi w procesie przeksztaŁcania obszarów wiejskich na przykŁadzie regionu gdańskiego, (IW:) Forum dyskusyjne nt. "Gospodarka na obszarach wiejskich a ochrona środowiska", Szc,zedn 1978, s. 6 - 7 (p,QwieL). J Cygante w kulturze polsktej, Komentarz wystawy, Taronów 1979. �353 Kronika Wstępna część ekspozycji "Cyganie ich kuLtur,a" w Muzeum Fot. W. Dudziak. i Okręgl>wym w Tal'IlPwie. cygańskiego oraz marteniały mówiące o rali, jaką w ,kulturze pOllskiej zajmowa;li i 'zajmują Cyganie. Eksponaty związa1ne bezpośrednio z życiem Cyganów repr,ezentowane były stosunkowo ubogo, m. in. lle względu 'na ~;,kromny inwentarz jaki posiadali oni prowa,dząc wędrowny tryb życia; z chwilą zaś porzucenia w latach 'sześćdziesiątych tradycyjnych formży!Cia kocllown:iczego inwentarz ten 'przestał i'stnieć niemal całkowicie. Zma,czJI1Iiebogaciej rElprezen1Jowany był zbiór pnzedmiol1;óiW ilustrujących rCJIlę,ja'ką w kuHurlle pollskiej zajmują Cyganie. ZgromadZJony maiteriał podZJielony został za:gadnielllialmi" w wyniku Clzego powstalosześć odrębny,ch działów 'tematycznych: martyralogi,a Cyganów, historia królestwa ,cygai1skiego, rea'lia ,żyC'ia cygai1skiego,Cygamie w kulturz,e Iludowej, Cyganie w ma,larstwie i gra:fi<ce oraz część plonerowa eksponowana Ina dziedzińcu Muzeum. Początek wystawy s'tanow.iły dokumenty związane z his,torią prześladowań ,i martyrologią Cygamów w Polsoe. Pi'crwsze dokumenty z ,terenu Polski wymieniające Cyganów llnane są z wieku XV,chocia,ż wZJmi-amki,o kh pdbylcie na naszych ziemia'ch pocholdzą z o'krElsu wcześ'niej,sZiC,gO.T.ak więc w tym ,dziale ekspozy'cji znalazły 'się różnego r,odzaju us,tawy antycygań,skie wzorowane na ustawa,c.h vachodnkh, np. po.]ska ustawa ant y,cygańska z 1557rolku:"Cygalniabo Iudzie niepotrzebni !będą przez nas z Ziemie wywoła'ni, y Ina po'tym !ni'e maią ,bydź do n:iej przyjmowani". Nal]eży jednak zaznaczyć, [Że na ziemiach polskkh ,nigdy nie były one surowe i konsekwentnie egzekwowame. Znala,zły się tu ,też bardzo ,ciekawe i inajstansze, nigdzie doty,chczas 'ni,e puJbllikowalne Idokumenty ś,ląslkie z w. XVII i pruskie z XVIII w. Dl,a przykładu cytuję frag'men't edyktu an'tycygań'skiego Jana Ohristiana, księcia legnickiego, wydanego w Brzegu 21 III 11619roiku: "Ponieważ ,zauwa,ża się przylbywają'cych z różnych 's'twn Cyganów, którzy wałęsają się po kr,aju w nie zwykłych strojach, 23 "Lud" - tom 8ł �Kronika 354 jak rÓlw,nież odziani w zbroje i uzbrojeni i podający \Się to za ludzi z mmeJsze.go Egiptu, Ito zacz€'skich iO'lnierzy i przez io włóczenie 'się przY'nc,;zących zwykłym ludziom wiellld-e :szkody ,[... J, a .nawet często odważyli się na czyny s.zkodzące na z,dorowlu !i życiu i prwz to ,ciężkich do zniesienia. Aby uwolnić ,kraj od tego niesZlCzęśctia wiJdzimy kOtnieczność 'ill-ezwłoczme.go wyrzucenia z ikraju tej zJbójeckiej szumowiny" 2. Dodać nail'cżY,że w pI'zeciwieństwie do innych ziem pols,kich, na Sląskui w tPrusach w,gzelkiego rodzaju ustawy antycygalEkie ,były z całą surowoś'Cią realizowa'ne. Materiały dotyczą,ce prz;eśladawaó. Cyganów zamykają dokumenty z okresu II woj(ny, kiedy ,to Niemcy wymoI'dowa,li Dk. 500 tys. C)'lg'alnów. Znalla,zly iSiięwięc tu .z,djęcia i legi'tymacje z obozu w Oświęcimiu.i z więziet'J :niemiecki<ch, a taki.c portrety Cygatnów w)"konane przez Zydówkę Dinah GG'tliehową 'na z,lecerui,cdr Men,g.elego w Oświęcimiu. Posłużyć miały .one do an'tropdLc;gi'oznych "badań" rasowy,c.h. Odrębny dział sltanow,iły.dakumEmty dotycząc·e hilSiorii krÓ'!estwa cygańskiego w :Polsce. Z'Jnalazły się tu wydawaJne od pol. XV wieku przywi;leje d1a wój.lów, a w wieku późrJJiejlszy.mdla królów cygańslkkh. Wydawane były one prz€z ;kancelarię król€wlską ,lulb posZJcZiególnych .magnatów 'ilia teren swych po'siadłości. W tym też czasie wyda!wano 'listy zapewniają'ce poszczegMnym grupom Cyga'nów swobodne poruszalnie się w dobrach magmackiJch. Z niepuhlikowGnych dotąd dclkumentów wymienić morżna 'taką ,at€s'bację Igmacego Bronikowskiego wydaną w 16691'. dla Klimu'nta FloI1iamowiJcza "Cygana ;starszego" i podG'egłych mu Cy.ganów. Sprawa nadań ,clila Cyganów z:os,tala ,zall1ie'cha'na wra'z z upadkioem paI1stwa polskiego. Ponowo ie podjęta została po l wojnie za sprawą Kełderaszów, którzy jako Inajboga'tsi 'i n.ajlbar<dziej wpływowi Cy.ganie w P.Olsce IXlŚC iiIi sdbie prawo wła,dzy na'd wszystkimi Cygana1mi. Z tego szczepu pochodzą wszyscy Ikoronowa'ili w okres'ie międzywojennym królowie cygat'Jscy, sama zaś sprawa "królestwa cygański·ego" zakoń·czyła 'Slię WPaZ /z wybuchem II wo.}ny światowej. Obok dokumentów znalazły się ,też pieczęcie ,królów cygaó.skich z okresu międzywojennego oraz serwis zdjęć z koronacji ostatniego króla, Janusza Kwie'ka, która odbyła się na Stadionie Wojska Poliskiego w Wal'sza'wie w 1937 roku. W ,dziale rea1iówżycia cygat'Jsk,ie'go znalazły się wyrobycyg.ańskie, jak: naczynia, ko'tIy, uprzęże, współczesne str,aje 'estradowe ,zespołów cygańskich. Ni,ewątpliwie najciekawsze, 'to rek'wizyty magi,cz1ne używane podczas czarowania (trupki, kostki, diabełki) i ręko,pisy cygań~kiej poetki Papuszy. Porównani·e relacji z XV:1l wieku z wynikami współczesny.ch ba'dat'J cyganolcgiczJITY'chpozwalają stwieJ'ldzić, ż,e oeygań's'kie spos'aby aszukiwa'nia przy pomocy ,,.kosrtie·k"nie zmieniły s.ię do c.z:a:sów najrJJow,szyt<.'h.Oto Z'CiZillla:nie z procesu o czary z 1688 r.: "Raz u mnire CY'gaTika bel-a i pOWlie,działa, że tu są kośc·i Vru;pie zakopa'ne, żeby się bydło nie darzyło. lam icy kazała iść precz, dalamiey trochy jagi'eł, pieczenią y pC1dulszeczokędzie,cię'cą" 3. Te 's,ame ppaktylki op.bllje J. Ficow,ski 3 wieki późni'ej 4. 'Wędrujący Cyganie największą !s,tyc~ność mieli z iludnoś:cią wi1ejsk,!. co znalazloodbicic w obrzęd:aich, ponekadłalch, przysłQlwiaich li pio,.;cnkachludowych. Na wY'S'tawie ZJnallazły s'ię więc kukieł'ki z szopki przedstawiające Cyganów w tradycyjnych strojach, Cyga·na z niedźwiedziem, postać z 'natury nieinaną już od kilkudziesięciu lat, Cyganów jatko przebieraó.·cóv,r .zapustnych i noworoczny'ch, a także , \VoJewódzkii,e Archiiwum , "Lud" 19<Y.!, t.. 7, s. 313. • J. Ficowski, Cyganie PaństiWoOwe, WlI'odaw. na poLskich drogach, K'raków 1965. �355 Kronika ./ współczesne dzieła twórców ludowych obrazy przedstawiające życie taboro'we Cy,ganów oraz rzeżiby. Najwi<;kszy ,i na}bo:gatszy dział w ,ekspozycji 'S'tatnowila k,ole'kcja malarstwa i grafiki, głównie z II połowy XIX i początku XX wleku. Obdk słynnych nazwisk, jak W. Gersem, A. Kozakiewicz, A. Piotrowski, A. Grottger, A. Kotsis ,i ,ich wartaściowychobra'zów, 'realistyczmie przedsta'w:iają,cych s,ceny zżycia Cyga.nów z cennymi szczegóła.mi Istroju czy życia koczowniczeg'o, Iznal'azły Isię też mo'dne w 'tym czasie romalntyczne post.ael'e Cyganów i Cyganek. Zgromadzona grafika, obok niejednokrotnie wysokich wartoścd .artysty,cZJnych, stanowiła bardzo cenny materiał Ilkonogl1aficzny i hi's't'orynmy, ty'm 'bardziiCj, że wiele z nich nigdy jeszcze nie puJjI'ik,aw3łno. Niewątpliwie na,jefektowniejszączęś'cią ekspozycji ibyła część plenero'wa, gdzie umieszczone zostały wozy <:ygańskie, namiot i 'prymitywIna kuźnia. E~sponow3'ne wozy cygal'tskie, jedne z oS'tat'ITich zachow3łny,c,h już w Polsce" pochodzą z wal'sztatów wieHkopolskJ.ch, a ich powszechna nazwa stosowana przez Cyganów to "wozy ostr.owslkie". Duże, przeszklone, ·,typu wa,gonowego, ,wozy te wykonywali stoł]arze Ina zamówl'enie 'i według ścisły.ch wskazówek 'samy,ch Cyganów. Służyły one Cyganom polskim (niz'iinny:m) wyłącznie do wędrówek letnich, zimą bowiem Cyglaln:iemies1zJkal:iw wynajęty;ch u ohłolpów domach. Na ekspozycji pokaz3łny z,ostał równi'eż nami,ot Cyg,anów polsikkhz grupy GalicjakóworazkuŹJnia Cyganów karpaJckich IZ prymi,ty\Wlej 'k(JII1łS'trUikcjimiechem i kowadł-em wbitym \V ziemię. W takieó kuźni Cygan ,pracował w kucki lub. Iklęcząc. Na.dm'ienić jeslzclze ilIależy, iż wySita1wa i}u'SitrolWiall1,a była lic:zny,mi zdjęciami wykona'nymi w lata,ch pięćdZ!iesiątych 'i sześódziesiiąty'ch, w 'okr'esie, kiedy Cyganie 'prowadzi,li wędrowny tryb życia. CC1nny;m źró<:lłem ,ikonograficznym były również pochodzące z pocz. XX wie'ku pocztówki wykonane ile Zldjęć robionych w c'sadach Cyganów karpac'kich - są cme tym bardziej cenne, że ukazują zycie naj biedniej,szego a rÓW1nocześni,e:naj'da wniej w Polsce oS'ia,diego szczepu. W bardzo uroczystym otwarciu wystawy uczestniczyli czołowi cyganolodzy polscy, a ,otwieraI ją zasłużony ,ba'dacz ,kultury Cyganów, J. Ficows'ki,cieszący ~ię ich wielkim szacUJn!kioem.Uroczys'tość 'ta była okazją do wielk.iego spotkania Cyganów, którzy prz)"by'l'i do Tarnowa ,z odległych s'tron. Rów,nież w 'Czasie trwa'Ilia wystawy Cyganie byli bardzo częsLymigaśćmi ,Muzeum. Wystawę odwiedzi lo również wiclucygano!ogów z ośrodków 'badawczych w Ii!nnych <krajach. ,Wartozazna'czyć, że w tarnowskim Muzeum powstał za.lążek kolekcji cyganologicznej; gromadzi się 'tu wszelki,e ma,teriały doty;czą1ce tra:dycyj!nych form życia Cyganów, a także ekspan<lity ,i dokumenty :będące ,odbkiem ,obecności Cyga'nów \V świa,domO'ści spoiL'czeń'stwa pcI1skieg'0. ,PlaJnuje 'się urzą.dzenie .stałej wystawy' poświ<;co.nej Cy.ganom wraz ze Is!kanlS'cnemwozów cygański,ch. Anna STUDENCKA EKSPEDYCJA ETNOGRAFICZNA "AFRYKA Bartos::: 76" W okresie aod grudnia 1976 T. do maja 1977 r. na 'terenie Afryki działała Studencka Eksp2dycja Etno,gra:fi:czna "Afryka 7()". Ekspedycja zorga,nizowanaz'ostała pEez Ko10 NaukOWe SLudantów Etnogr.afii Uniwersytetu im. Adama lVl'i'ckiewicza \V PoznalIliu. 23* �356 Kronika Przeprowadzenie .badań na kontynencie afrykańskim było mo·;i;liwc dzięki pomocy 'Wła,dz UAM, Miasta Poznania li Wiellwpols!ki oraz szel'egu i'nstytucj'i i przedsiębions.tw z 'terenu oałeg'o :kraju 1. W skład ekspędy,cj:i wchodzili jej i'ni1cjatorzy i organizatorzy - studenci IV i V roku elmognad'i'i UA:M: Paweł K!ootu'ch, Tomasz Szy.ma:n:iak, Rysza!'d Vorbrich i WłodZJimierz Żukowski oraz 'kierown~k 'naukowy ekspedy,cji Jacek Łapatt prac,O'W'n'tknaukowy !Muzeum Narodowego w 8ZJczocinie, leJkarz me'd, Andrzej 'Połaszewski i kierowoa-mechanik UAM, Leon Bąbelek. W drugim etapie ekspedycji (marzec-kwiecień 1977) do grupy dołączył Zbigniew Staszyszyn, fotoreporter CAF. SEE "Afryka 7,6" pdkona~a (samochodem Star 26'6A) trasę Jdługo'ś,ci 13 tys. km wiodą,cą przez A:Igiel1ię, Niger(dwu!krotJl1i'e), Mali, NigeI'ię li Kamerun. Głów:nym -celem ekspedy·cji by lo przeprowadzeniee<tno.grafilcznYiCh badań o !chalrakterze :stacjonarnym wśród plemienila Dogan w Mali i grupy Kirdi w północnym Kameruni'e. Wojownioczo:ść obu grup etnicZJnyIC,horaz położ~m'ie kh kr,aiJn z da'la od uczęszczanych sz'lalków hamdlowy!ch i .tu·rYlSty:cZJnY'ch po'Zwohło im 'na s,kuteczne 'opaI'Cie !Się ~pływom is·l'amu i ku1tUTY ,europejski'ej. W -chwi!li obecnej 'są Ito jedne z ostatnich enk!law s'ta'rejorygiJn·a.l'l'J.lejku !'tury OzaI1nej Afryki. Przedmi'otem !badań człorrków ekspedycji były wY'brane ZJagadrrie.nia kultury materia'lnej: budown~C'two, funkcje zagTody, kowa1'stwo i garncarstwo. O wyborze prollJlemów bada wczy!ch za:decydowa'ł stan rozpoznall1lia rze1czywis,t'ości kUlltuI'owej badany'ch grup etnkzJnych.Ja~kdlwi'elk Dogonawie nalleżą do lepiej zbada.nych grup Ad'ryki Zachodniej, zazna'czyć należy, iż ,Ob.sza'r rzeczywistOśoCi Izwiązanej .z kuHurą materia1hną ple.;mi'enia ll1iezostał je'szcze n-ależy,cie tbaoda'llY. Ku:łtura KJi.rdl-Da.ba 'ZJa5 .nie (była w ogóle ((do roku 1977) przed.miQ1;em 15Y1stema'ty,cznych studiów. Stwarzało ,to możliwość oefelkotYWlllego włączeni,a się do ,bajdań 'nad tradycyjnymi kulturami Czarnej Ad'ryJd. W !kraJu Dag'onów badaniami 'objęto 9 w.si położonych w centrum skalistej ·części masywu Ba'l1Idiagara: Amagni, Hanani, Irehi, iKoundou, Yaye, Yougo Dogoru, Yougo iNa, Yougo .Piilu, Sanga. Przy wy1ł)oI'lz>e punktów badaw.czych !kierowano się zaróWl11'Ouprz'eclinio rO'zpo~nany,m zma,cze'l1Ii'emkulturowym wiosek, joa.kli połoŻieniem w 's'tosunku odo Ibazy ,ekspedycj'i {odIe.glOŚć jedne,go, maksimum 'dwóch :clini marszu) 2. Badania prowladzono (luty, mare,c 19'77 T.) W trudno dostępnym 'terenie górskim, w uciążJliwych warunikach pory suchej - przy temperaturze -sięgającej 45°C w cieniu i chrcmi;c.znY'm braku wody pi'tnej. Zadecydowało 'to ·0 wyborze specyfioc~nego 'sp0t.5-obuzmiUJny pUlnktów badawczych f(ryc. 1). Stałą bazę ekspedy,cji założono w Sanga - gdiZJi,eikońlczy się dr'Qga terenowa. 'IW :celu sotworz'enia w<łI'Un'ków d,o bUJdań prowadzanych z dana ,od bazy, kolejno w ,dwóch ws:iach (Yougo Na i Yaye) założono 'Obozy. Do 'tra!1'5poI1tu niezJbędnego wyposa·żeni'a ltechni'cZJDegoobozów oraz 'żyWll1,oŚici użyto ,zespołu 'tratg,aI'zy. PrzedsbaWliany Isposób ·organizacji pracy terenowej umożliwił rozłożenie badań na kiJllka EJta'pów przedz.ielony,ch 'okresami re'kI'eacji i T'efleksji baJdaWlcze'jlila tereni'e :bazy. Względna ;samowystarozalność obozów przy,czyniła .się .do zwiększenia ·operatywnośd i zasięgu 'badań, pozwolliła też ograniczyć ewentualne koszty związane z opłacaniem stalej eki1py tragarzy. ZarÓlWlno ffiie1j'SlC'oJWe przClPi:sy a'dminlis>tra'cyj!l1e, j,aik i specytfnk'a terelI1u (brak popierających· SIDE "Afryk'a 76" QPUbLLkow,anyzostał Szc-zec1n-Poznań 1977- 1978. 1 Wlieś Sanga, będąca siedzibą bazy ek.spe<lycji, leży w centrum badań, jest zarazem 'ośrodokoiemadrn.irriBtracyjnym i gosp,od'arc'zym regio.nu; wieś Ba.nani jest znanym w okolicy 1:entrum rękodzieła gal"nca'rsk!iego, a WISiepołożone na zboczu "świętej" góry Yougo są oentramd religdjnymi DogonQw'. 1 Pełny s~ osób l i.nstytucji w katalogu wystawy Dogonowte i inni, �Kronika 357 o 0/1 -"""'A I D baza ekspedycji, 6. obóz, o punkt badawczy. ....m droga terenowa, droga piesza ekspedycji o Schemat sposohu zmiany punl<tów badawczych, zastos~}waneg;oprzez SEE "Afryka 76" w rejonie masywu Bandiagar,a. Rys. L. Fijał wg szkicu R. Vorbl"icba. zmajomoscl języ!kóweuropejskich wśród Dogonów, trud"'lY teren gÓDsiki) rzdecydowały o najęciu przewodnika-Humacza: Gadiolo Dolo, lat 26, wylkształoenie podstawowe (6 ,klais). Skromne fundusze 'ogranlczające 'lkzbę "ko,sztowny,ch" tłUlmaczy przesądziły o odpowiedniej arganiza'cji pracy w 'terenie. Ekipę dóelono doraźnie na dwa wym:iElniają,ce 'slię w południe zespoły. Gdy jeden zespół {2 - 3 et'nografów i tłumarcz) prawa:dził wywiady, pozostali 'członkowie ekspedy,cji kontynuowalI! samodzielną obserwację ilnteresujących ich dziedzirn kurl'tury. O:becno'ść w zagrodzie mniej licznego zespołu w mniejszym stopniu zakłócała ,żyde z.agroldy, lnie wywoływała zatcm sprZC'ciwu ilnformatorów. W trakcic wywiadów pOisługiwaino się sporządzO'nymi w kraju wytycz,nymi badawczymi. Były one na bieżąco Ulzupe'1niarne i weryfikowalne w 'trakcie pojawiiania s'ię rnowy,ch proihlemów. Tłumaczenia za:gadnic11 na ,s7<czegółowe 'pytania <dokemywalno najczęściej Ibezpo.środnio podczas wywiadu w konkretnej sy,tuacji badawczej. Prace terenowe o ana'logkznym charakterze przeprorwadzoino ,~marzjec, kwiedeń 1977- r.) w,śród wyrbranych alnimisty,cznych społeczmości pó~no'cnego Kamerunu. okJ1cślanych wspólnym mianem "Ki'Ddi" "Niewierni". Badainiami objęto 'leżące wśród gór Ma'ndara wioski rzamieszkałe przez grupę Daba: Mandama (baza ekspedycji), Teleki {obóz igórsiki), Kabe ,i Czili. W celach porównawczy'ch zbadanorównicż rnizirnną wicś Lam zamiesZJkałą przez grupę GuidaI'. W wielu pUlnkbch leżących w21dłuż trasy elkspEldYlcji prowaidwlllo obserwalcje etnograficzne lub badania peneltracyjne. W ak:!oHcach T,amanrals;set (Arlg1ieria), Agades (Niger) i Gao (Mali) zapoZJnano się zorg,aniz.a,cją targów oaz saharyjskiJch oraz wspólczeJSnąsyltua,cją Tuaregów. W okoliJcy NiJalmey pDZJedmiotemabserwacji była grupa ei'nocZJna SOnJghai, zaJmi€szkują,ca rcJlrnliczo-ryba,c,krj,ewiioski dOIlimy Nigru.. , �Kronika 358 Nad nigeryjskim brzegiem jeziora Czad Tejestwwano tradycyjne techniki szkutnicze ple.mi'e;nia BUJduma budującego łodzie z 'papirusu. W związku ze zbli.żającą .się setną rocznicą wyprawy S. S. Rcgoz.i11skiego do Afryki SEE "Afryka 76"Qld1tworzyła. w terenie ppz.cbytą wów'czas ,drogę w poludniawym Kamerunie, sporządzając - na życzenie Muzeum Okręgowego w Ka·Ii.szu - pełnądokumen'ta,cję 'tzw. "T'rasy Rogozil1Jskiogo". Prz'ez ,caly okres 'trwania ekspedycji prowadzC'no ak'cjG pozy,,;kiwania p:-zedmiC'!ów sztu.:ki i kultury ma{eria'lnej. J.ej plonem jest kolekcja ponad 12.00 w wielu wypadkach unikalnych eksponatów etnograficznych i archeo] ogi'czil1ych. W dziejach porslkich badań Afryki jest to aktualnie 'największa kolekcja etnog,aIiczna pl'zywiezicma jCldnorazowo do kraju {zob. poniższy wykaz)". Pozyska'ne ek,;pcn<lty wraz z pełną dokumentacją naukową zostały przekazane glównk ,Muzeum Narodowemu w Szcilecinie, w częśc,i zaś Muzeum OkrGgowcmu im. Zicmi Kaliskiej w Kaliszu i Muzeum !'nstrumentów Muzyczmy·ch w Poznaniu. War-t{)ść daru zo'stała wyc'C'niona przez lVlu'zeum Narodowe w Szczecinie na łączną sumG 1.4:37.500,-zł. przekazanych placówkom muze<dnym~ Wykaz eksponatów --_._ .._-----_ Rodzaj przedmiotów __ . -_._--_. Dogonowic ..• Trasa Rogozi:\skiego Kirdi .------- ---- Broń Odzież, tkactwo Garncarstwo Narzędzia rolnicze i rzemieślnicze Sztuka Ozdoby Magia i religia Instrumenty muzyczne Obróbka skóry Plecionkarstwo Inne _0_'. _ ._. ___ ._~ ___ III Razem 396 12 217 26 14 48 16 39 46 29 3 12 16 34 S 162 35 29 8 13 24 76 9 H 7 1 2 Sahara 3 2 3 ., R I S 7 8 47 29 IS 4 21 614 90 S"" Obszcmą dokumenta,cję naukową ekspc<:ly<:ji ~nCJbatki, około 12000 lc/logmfii, ponad 300 m barwnej tJaśmy f.ilmowej, :ki:lkanaś·cie godzin Inagra(l muzyki i tekstów) również prz,eJkaza.no pla<:ówkom naukowym. Dla studeniów - u'cZJcstników -['].;:·3pedycji, ze1bra;ny ma'teriał 'siam'owił podstawę do 'napisa1nia pra.c magislterskich. Były to jedne z pierwszych etnCigraficzJl1)'lch pracmagislerskidl pisanych w PoLsce w opardu :samOfdzi,c'lne'ba,dania terenowe ,tzw. spo]ccze(llstw plemiennych. Wspomni'any materiał nau:mowy - w mia'rę daLszego qpra'cowywania _. będZ!ie pubJ.i.kcwaICly w periodyka,ch fa'chowych. Dorobek ,ekspedycji prez·eniowany !był 'na specj-alnych wystawa,ch w Szcze- ° 'CharaktBrystykę ,gonou.;ie i inni. , Wykaz p.rzy~vjezionej spo.rządrono na podstawie kolekcji danych omawia J. zestawionych Lapott przez w katalogu J. Lapotta. wystawy Do- �359 Kronika clme, Kaliszu, Poznaniu i Staroga'rdzie Gdańskim, a w ra:ma,ch ek'spozycji Muzeum Naf'odowego w Sz'czecini·e - także w Dreźnie i Brnie. Po blisko dwuletnich przygot'OwaJnia'ch, -i;'wająca 19'1 dni €'k<ópedycja wniolsła pewi'Em wkla,d w polskie ,bada'nia A'fry'k:i i przyczyniła .się do popuJ'aryzacji wiedzy o tym ko'ntynencie. R.ys:ard DZIAŁ:'\LNOSC INSTYTUTU SYMPOZJUM ANTHROPOS W DZIEDZINIE I LINGWISTYKI Vorbrich ETNOLOGII NAUKOWE W PIENIĘŻNIE Dla uczczenia 25 'rocznicy śmie!'ei ks. W,j·lhelma Schmidta SVD, światowej ,;la\'.'y dnolega, rCiligiCizn~w'cyi lingwisty, zało·życi'ela czasopisma ,,,A.nthropos" i Ins'~ytulu AIl1't1l1'(}PC'iS, odbyło .się w dnia,ch 5 - 6 maj'a 1979 r. w Misyj:nym Semilnarium Duchownym KisiQży W·ero~stów w PienięŻ"lIlie :sympozjum naukowe pośW:Gconedzi<lł'l'l·nc.ści Ins'lytutu Anlhropos w dziedzinie etnologii i ·.]i'ngwisiyki. Zorganizc'wane .9tara·n:iom 'WyŻisz'ego Seminarium Duchownego Kslięży WICrhi,s,tów miało 'słui.y6 wslGpmlmu poidsumowalniu ,naukowego dorobku W. Schmidta i jego szkoły. Uczesl<il:karni '~ympozjum ib)"li przedslawi,ciele nauki z ośrodków kmjowy,ch i zagranicznych. P()Id-otawowymi Jormami 'Pracy były tS,esje plenarne, na Iktórych wygłO:'izCiDOogółem 9 PL'fcralów. Uczestnlicy obrad zwic<dZJili Ga'bi'nc!tyMi,syjno-Sl!1ograficZJne Scmunarium, Zakład ElnoJlogicz;no":MitS.j'Oł'ogiozmy, wystawę pr.a,c naukowych Ksi<;i.y Wcr,bi.s'tów, obcjrz.eli -również ,tLlimy o tematyceetnolo,giczno-misyjncj. Re[C'ra't wprowadzający wyglc'sił ks. prof, Józef Honninger SVD z Uniwersytetu Frybursk'icgo 'w Szwajocarii, peł'niący cibE'l'nie obcwiązki redaklora 'na'czołnego cza$Op:'.~m.a"A,nthropo,,". W rderacie Sy.zwe'tka ks. W. Schmidta f ocena jego dorobku IlClllkowego pcdkrd,j,ono z.na,czenie W. Schmidta jako wybitnego pic'nk!r.a na poilu elnri!ogii i Ii'ngwi,;tyki. Wyfkaz.ano,iż w ogólnej ,kOlllcepcj.i rozwoju ku1tury całc-ściowe ujGcie Schmidta zaj,muje 'stanowisko pośr'Bdinie ,miQdzy aprioryczlno-ewolucjsnislycz,nym a ś'Ciil]c his,tory.oznym traktowani,em zj'awisk kul'turowY'ch. System jego, cho'ciaż nJe ,da siG go dzisiaj podtrzymać w ,całości, dzięki ciągłemu dopasowywaniu ·tymczas·owcgoschematu do nawo odkrytych fa'k'tów posia,da 'na,dal określcTIą wartoś6. Slwierdzenie, że .również proste kuHury bez posiadania ,dokumentów pi,sany,ch wykazują prawdziwie historyczny charakter, zyskało iW e'tno.}ogii pows'z,echne uz,nanie. I ten phYn pracy W. Schmidta je~t monumentum aere peren.nius. Po:szerz,e1ni'em pierwszego referatu 'było wy.stąpi'enie ks. dra He'nryka Zimania z Katedry Hi'Storii i EtnolOgIii ,Rel1gii KUL nt. W. Sch'171.lidta te'wi·a monoteizmu pierwotnego w ,~wiel'~e wspóŁczesnych badań e t:'lwlogi;cz'lto-r,el-igioz,nawczych. Poni,ewa:ż t'eo'ri,a ta '9tała !się przedmi·otem k'rytyki ze strony 'ebndlog6wi re'1igioznaw.ców, prelegent starał się pokazać czy i na ile ,opinie te znajdują swe 'po'twierdzemie w świe'Vlc ,empirycznych ·badań przeprowadzOlny,ch przez k's. Pawła Schebestę i C. Turnhulla wśród Pigmejów Bambu1i. Ks. mgr Marian Fal'iJszek, rektor Selminarium w .pieniężnie, w referacie EtjJka SVD �360 Kronika a rdigie ludów pierwotnych w ujęciu W. Schmidta zanalizował społeczny charakter u ludów pierwotnych oraz wpływ religii i inny,c,h 'czYI1lni:ków:k.u:Hurowych na mora,Lność. Pro'bleanatyiką z zakI1esu językoznawlczej działa~noślCi 'W. Schrnidta zajął się ks. dr Arnold iBurg.ma'lln SVD wicełdyrekto.r lnsty,tutu Anthwpos {St. Augustin, RF.N).W re.ferac:ie W. Schmidt jako Lingwista omówił cz,i·ery za.g·adnienia związane z jego Inazwiskiem: a) miejsce Ijęzyków melatnezyjskk:h w rodzinie językowej, b) językowa p01zycja ludów iMcm-Kh mer, IC) podział języikówaustralijs'kich, d) rodziny i kręgi językowe Ziemi. W referacie Recepcja szkoŁy kulturowo-historycznej w .Polsce mgr Elwa P,czółko-P'ustelnlk, pracO\'IInik naukowy Wyższej Szkoły Ro'h1i'czej we Wrodawiu, zaprezentowała wstępne wyni:ki swoich -ba'dań w tym zakresie, ,zajmując się główni,e okresem dwudziestolecia międzywojennego. Problema'tytką z epi:SltemQllogii rellig'iozma'wstwa zajął się ks .. dr Amdrzej Brank SVD z Katedry Metoctdlogiii Nauk KUL. W referacie Z teorii poznania religioznawczego zajął się zagad.n:ieniem zał·ożeniowoŚ-Ci rel'igioznawstwa, ,stwierdzając m. in., że we wspólczes1nej nometn'kJla,turz,e W. Schmidt .zmieściłby się w 'tym, co nazywa się hipot0tyczmo~dedukcyjlnym 'parardygmatem postępowania, -chociaż w wersji weryfi:M'cjolllis,tycznej. ,W za'koń,cz,eniu podano próbę roozwliązania problemu założeniowości l'eligi'ozna:wstw,a w nawiązaniu do filoz,of.iczmych rozwaŻJail H. G. Gadamera. Pierwszy dzieil obrad 'sympozjum namknął referat ks. Idr,a Władysława Kowaze Specja!J:iza-cj:i Misjool·ogi'i A'I'K pt. Yaliwan lider kultów cargo w prowincji SepiI<. (Papua Nowa Gwinea). W 'rerrerade 'przedstawiano wyruilki badań empiry.cznych nad problemem nowo powstający'c:h religii synkrC'tyczny.ch na przYkładzie kult1u ca'J;gJo. UkazU:ją'c Hathlia'sa YaiLiJwana, jedme,g'o z pl1zY1wódców ruchu, dano pc'gląd na ,genezę kultu cargo i jego fazy rozwojowe. W drugim dniu sympozjum iks. 'Prod'. idr Ain't-ani VOl1bichler svn 7. Umtiwersyte1u Wiedeńskieg·o., wi'el·o,letni W'spółpr.a'coWtnik P. Schetbesty, zapr'ezentował badania e<tnologi.czno-,J:ingwistyczne P. Schebesty w Afryce,głównie wśród Pigmejów Ba mb u'ui znad HurL Osiągnięc:ie Schebes'ty polega Ina tym, że w m'awiązaJlIiu do ważni'ejszych badail nad Po,szcz'egó1nY'mi alspeMa<mi kultury podał on jako pierwszy stOtsunkowo pełną już 'chara'kterys'ty.kę karłów afrykań.s:kich. Sympozjum zakończyło wystąpi'ell'ie ,dra J,anusza KamoCikie'go z ,Muzeum Etnograficzneg.o w Kmkow,ie. Vi H~!.feracie Relig;ie indonezyjskich ludów malajskich podał ,on najpierw 'e't1nk'zną 'charakterystykę zamieszkującego Suma,trę ludu Kubu, który uchodzi za 'lud bez reLigii. Na podstawie właslnych ba'dań 'autor sta'ra1 się wykazać, że ilud ten posiada wiarę w :istotę najwyższą. Podobnie w ,częścidrugiej, poświęconej Judom Palue, Riung, Ngada, Sika, przedstawił argumen'ty za isbniell1iem wŚ'ród -nich wi'ary w isitOttęIlI3jWyrŻlSZą. Zbierając ogólny 'tenor różny,ch wypowj'edzi i rÓWtnoczeŚU1:ie pO\dsumowując całość 'spotkania należy stwiel1dZlić co .następuje: laka svn a) Kultura i religia wyma,gają dzisiaj o wiele ba!rdziej komp,leksowy.ch badail niż to czynił W. Schmidt. Przedmidt reDeratów i dYl.5ikusj.i.sympozjum miał mimo wszystko epigoński .cha'DaJkter I'efleksj,i nad dziełem wielkie.go -człowieka w rozwoju etnologili, refleksji pot'rzelbnej, ale przedoe wszystlkim w pOtSta<C-i W[liOlSków na przy;szł,QiŚć. 'h) Czas obchodzi 'Siię z osobą W. Schmidta łagodnie. P,o początkowym okresie niekiedy bardzo radylkalnej krytyki jlego poglądów zrozumiałe'j w kontekścle teod-i w jakim przyszło mu działać, dzisiaj baI'dziej sprawiedliwie widać rrLeczy- �361 Kronika w:iJs1tezas~U1gi.W. Schmidta na polu etnologii, rel:igiorzill1aJWistwa i IliIllgwli;~tY'ki. Do zasług ,tY'ch narleży ,m. ,in. ,to, ile potrafił Isię przedws'tawić uprasZJcz,olnyrm,ewolucjolll'btycz'nym wizjom genezy i 'rozwoju kultury, religii li języka oraz że sa'm pozostawił ~miałe, 'choci'aż Ina:da!l 'bUldząoe :koln1irrowersjehipatezy na 'temat ich pow'stan:ia i dróg rozwoju. W nauce how,i'em śmiałe pomysły zlawsze odgrywały większą ro'lę niż konsekwentne, testujące je - s:tąd 'naturalnie nieodzowne - badania, faktograficzne. W imieniu orgalnlizatorów ks. Marian FaliiSZeik SVD 50 IPUBLIKACJI POLSKIEJ EDYCJI "PROFILU" W CZElCiHOSWWACJI Postano'wieniem Wojewódzkliej Rady Narodowej w Ostrawie działalność edytorska związana z wydawaniem polskich publi,kacji w CZ'Cichoslowacji 1Jolstala przeniesiona do. oSitra'WlsikiegowydaWlnic'twa "PrafW'. Miało to mi:ejls:ce w roku 1960 ,i od ,tegocrzasu w ,tej zasłuż'onej dla polskieg,o rUlchu edytorskiego loIficy,nie ukazało się już 50 tomów. Bardziej sZJczególowo o rr:ich za chwilę. Dla-czego ZJdecydowarno Isię 'na przeniesienie pUi])lrikalcji wydawany'ch doJtąd w gelsti'i ,Polskiego Związku Kulturailno-Ośw:iatowego, ś:CiśJej jeg,o Zarządu Głównego, do wydawn:ictwa regiona:lnego'? ,Po pi'erw:sZJedlla'tego, że "Pro!HI" przedstawia specjalistyczną jednostkę wydawniczą ze zorganizowalnym nowoczesnym apaTatem i ,zapleczem, tzm. redakcjami, ,mocami prze'fiOrbowymi, pulą pa'pierową, doświadczonymi współpracownikami, lektorami ,i'td. Po drugie, skoncre:n'trowanie publikacji w wydawpictw:ie ",Prof:il"ozna,czało zapeWlnienie pdlslkiej edy'cji wszechs'trClnnej opieki i zrównoWla:żenie jej z ,edy,cjami czesk'imi. W konlsekwencjiozna:czało ,to ulżenie ZG PZKO, który - nie Dozporządzając tak Idobrze zo'rgatnizowanym aparatem erdytoms:krim,jaki ma do dyrSipozY'cj.iod',licyn:awydawnklza z hojnym mecena'tem pai15'twowym - nie mógł wlszys:tkim zaidaniom spwlst.ać. O słuszności 'tego po:sta:nowienia WRN w Os'trawie świa:dczy prawdziwa już "bibliotek" polska" "Profillu", jak również systematy1cZJność urkazy,walnia się w pOlls'ki:ej edycji książ'e,k i publikacji z prze>C1ęt!ną3 - 4 pozycji w roku. Od razu postawmy pyta:nie: dużo ,to, 'czy malo, zważywszy, że jedną po'zy,cję -odbiera z tej puli periodyk, jakim wła:śdwie jeslt 'od 1951 r. uka1zują'cy Isię "Ka'1en·· darz Śląski", recenzowalny regularnie w "Ludzie",? (Notabene ka:lenda,rz o nazwie "Kalenda:rz ZWf'otu" na rok 1961 ,otwiera dako pierwszy itom poils'ką Iserię wydawrniczą w "Profi1u"). Na pewno nie jest ,to za dużo. AJle n:ie tyle od r'edakcj,i,ile od piszących (me tylkochęt'nych, ale i pcJtraf,iący'ch pisaćl) zalleży, jak :wiele książek ukazywać siG będzie w polskIej e:dy,c,ji. Duże zasługi polo'żo'llo przez reguiIar.De wydawanie "Kale'l1idarrza .Śląskiego", k,t6ry 'co roku (w 1979 r. już w X:VUI roczniku) zjawia się w pols!kii:chdClma,crh.Te książkowe kalIendarze, jak o 'tym pisaliśmy w rec,enzja'ch, są jednocześnie i 'i'nlfonmatorami, i allmanach:ami pr:zede wszylS'tkim 'rodzimej twórczClśd śląsko-zaoIZJi:ań:Slki:ch pisarzy li poetów, audzi pióra. Treśd literackie 'tworzą 'tylkio część tych l'kaiIerndarzy, spaDa w Inlkh jes,t ma'terialu f101klarysitycrzme:go,e'tnog'l1af'icznego, dOlt. kuLtury ma1terr1ialnej, info:l1lTI1acjia'kltua'lnej i pl1Zeszłośeiowej. Właściwlie :na dobrą 'sprawę kailendar,ze są pierwszym il'olrum d!la specjal'is,tów dzi,elących się spojrzeniem na niezmalne Ido,tąd il'a'k1ty.iPrawda, lfoI1llla �.362 Kronika kaJeindarzo'wa ra1cZ!ejwyma,ga pOpUlal1nego ujęda, :nie ,oznacza to jednak, ż·e chodzi '0 przekazywani'e Wli·edzy 'o Śląs'ku Ci'cszyńskim, o kuHurze ludu ,tu zamiesz'kując'e.go, z ja,,"iegoś ;niskiego szczebla. Artykuły wy.ehodz<jce spod pic>r D. Kadłubca, J. Ondrusza czy K. Piegzy iir;nych prz·eczą temu. Doda,jmy jeszcze,że 'ożyw~C'nie tra·dYicji kalendarzy przeznaczonych dla PolGnii cz·echoslowCl:ckiej po wojnie ma w.ielki-c zna·Lzc.nie :spolC'czJl1'o-politYc"ZJne, bowiem właśnie z nich Inajwi~cej po·za pr<.lscl j ,cz'usopiśmiennilC'twcm --- mo,ż'na się dowiedzjeć o 'sobie. Kalendarze ISą najwa,;i;niej-szyrni przl'kaim~kami 'treści regio'nalnych, co w wypadku braku rocznika regionu.Jn<::go w rodzaju 'taiJ.;:do-brze znany.ch kraj.owych "zes.zytów", "kronik" czy "Tc·ezników'· :Hp., ma islol:n~ zna'cze'ni'.'. Materiały ebejmują oały Ś,]ą~'k, prz'ekra'czając często 'Hnię pal'l~twewej grani.cy. 'W więk·sza,§.c.i są to :Tl.a'terialy .drobniejsze, ukazujące się z:godnie z wymaganiami tego rodzaju pU'biJ.i'ka·cji,·k.tór,e za;stępow.ać muszą rozpra'wy 'i S'ludi'a, poparte przypisami i bibłiografią. Forma wy1dawania -rocznikowych almanachów - "KaJC'Il-darzy .s]ą~ki:ch" - Illie zes-ta-rzalasię, o czym śWliiadezy icch powodzenie wśród 'cz)"tcil:n:ików i nakład osiqgają'cy Clbecnie 7,5 tys. egzemplarzy. Kale'ndarze w najlepszy spc.sób decydują o społecznej, r.odzi1mej to'ż'samoś'ci Polaków rniesZJkających w Czechoslowacji. W edy-cj'i pobki·ej ukazaJy się również pra,c'e z zakH'su etnr,>gra.Ei i foJikJcru, czy 'to c.hodz:i '0 przyslow.i.a zbiera'ne 'pie'c·zołowicie przez J. Ondrus'z,a, czy o godki '.iJąskie zgroma,dzClne prZJez tegoż autora i -eicsząc·csię .nie.sbboqcym powGidzeni~m {wZJno·wi-cnia!), IU'b (} znalwmi'ty zapis gawęd Józefa JeL.·owi·cza pióra D. Kadłubca, 'ZJbiÓ!r'ludowy,ch opowiadań śląsJki'ch au'toristwa K. Piegzy 'itd. O wszyslbch tych pUib1~kacja,ch referowano w pismach krajowych, róv,mież w ",Ludzie", nie ma wit;~ petrzeby do 'ni'ch wra:cać. Z ,duży;m uzma'll'i:l;m na,loi:y podkreś'lić pieczc.Jc'.vi,tcść i stara,nność opra.e:'(}wań wspomr:,ianych publika,cji, które umaCir:iaj<; p:-czud·~ więzi zcieJkawym regionem ślą.sko-·cieszyń'skim. Również one pc,.szczycić ,ię mogą pccz)"tnoś'C'ią i zaiFnte,·esowani·em, bowiem ,odkrywają dos.tęp ,d·o pit;kll1ych i i.ywych tratdycji, ·które - bez ,togoutrwalClllia w postad książ'ki - u·Jegłyiby zapomnieniu, Ni-espolsóh pom:imąć pu'blilka·cje Hterackie. Co praw·da, nic jest i·ch za duż(l, peza tym są, w pewnej przynajmniejczqści, tematyc".Irrie 'bardzo za-.vęi.cUlC,np. wspomnienia obozowe (G. Przecze:k, J. Pributa). ,Mniej jest aukntycz'ny,ch pNJZaicz.. 'nydl czy 'poety·cki-c,h książ,ek,ehoć i ,tu zazna,cZJa się zmiana 'na 'Jepsze w zwi<jzku z ·cora:z bardziej a:ktywną młodągonera,cją zaoJz·i.ań·slkich t-,VÓl'Ców.SzczegóJUl'ic zazna1czylo 'się to w poez}i i wlasnie 50-ty .tom polskiej edycji "PrO/f.ilu" - to wybó-r 'Wi,cnszy jednego z najbal'dz:i,ej u1talento".'.'IClinychpoetów mlodego poko,lenia z Zaolzia, Jain-a nami·ela Zal'icha I(Ur. w 1948 r.) pl. Topografia czasa. Frze-de w.-;zystkim ocenić trzebadCljrz.alość tego twórcy, zdolność niekCln\V'c~1.cjana,lnego wyrazu i p~('tyckiego myśleni.a. Widać, że nieobce są mu Ido.świadcz·E'nia w.spółczesnej pC2'zji po!lsk:ieji czc,s!ko-słowa,clkilej, że pc:trah włączyć sliG w 'nurt nowc'czc:-;:nej sztuki poetyckiej wlnoszą,c w nią 'Swoj-e własne oryg~naline wartc6'Ci. Przegłą!dając 50 .publikacji polskiej edycji ostraw:Slkic-go wyda.wnictwa "Pmfil" możemy z uzna.n.i·em oc'enić tę o\Vooną 'ini>cja'tywę wydawniczą. którą lI1a]·eży zawdzię-c.zać nie ,ty1lko Wispa'n;'alomyś:1nemu mocoClnrutowipal1s.twa ludo'we-go, .ale 'również w1elki,emu ·entuzj.aZJmowi śląsko-cil.'szyńskich ludzi piÓ':-a. l S'7.;cz·cgÓil.nie ci'cszy to, że ks'iążki pC'rlskie rOZJchc,dzą się, że ZIl1ajdujemy je w domowy·ch bibli·olelkach Poila'ków Izamiesz.,kujący-ch w Czechosława1cji. Pobkie książ,ki mają w ,nich oświe··coneg·o .czy1ellni'ka i wiernego prepaga1to,ra rodzimej twóT1cz,ośd. Jif£ Damborsku �363 Kronika KONFERENCJE, ZJAZDY I INNE SBO'DKANIA UWZGLĘDNIAJĄCE MATYKĘ ETNOGRA,nCZNĄ W 197.8ROKU PROBLE- S cs j u 'P a P u l u r n a - n a u k a wa pL "Tradycje folkloru wo}ewó1dz'twa h:3zczYI1skic,go ze ,szozególnym uwzględinlicln1Bm Rawic'kiego" {Rawkz, 17 VI). Or.ganizatorzy: Wydział Kultury i Sztuki Urzędu W,etjewódzkie'go w Lesznie, Dom Kultu,'y w Rawiczu. Rofcraty: J. Burszta, Tradycje folkloru; ,W. Sobisia:k, KuUura Lec/cne'a ziemi mwickiej; J. Sobieska, Etnomuzyczna specYfika wielkopolskiej ku,lt lIry dudzia rskiej. S y m p o z j u m pL "Mecenat Par'ls,twa socjalisiy·cznego ,nad hvórczo~c'ią ludow,). (Targi, kUflkursy i festiwale w f'ozwoju i upowszechnianiu 'twórcz;olślCiiIludowcj)" (Kruków, 4 IX). Organizatorzy: Muzeum Etnogra!fi:czlnc w Krakowie, Minislcrs'two Kultury.i Sztuki, Depanbament Domów Kultury, BilbtliO'tek :i Dział,a'lnOlśd Społeczno-Kulturalnej. HC'fcraty: WL Sa:ndecki, 1Vlercnat socjalistycz,nego Państwa naj twórczo.i;cią rozwoju; torska, luelową A. .Jackowski, grani.ce li iródła - dotychczasowy Oblicze dorobek współczesnej społecznych sztuki ! wybrane ludowej, problemy sztuka T.W:ięokowski, uwarunkowań; dalszego ludowa i ama- "Ce- Polityka pelii" wobec twórczo,i;ci ludowej -- założenia cepeliady, targów i konkursów i ich rola w dziainlności Związku; B. Cukier, Uwngi twórców o tnrgnch, konkursach i fest,iwalach twórczości 53 VV' a l n e Zg ludowej. ma d z e:n i e P o l s k i e g o T o warz ys t w:a L u d oz 'n a \v c z e g o i s c s j a n a u 1:0 w a pt. "Region -- przy'czyny kulturowych zróżnicowail" (Tol'uil, 1.5- 17 IX). Org:anizator:zy: Polskie T,ow. Ludoznawc:ue Zarząd Głów'ny wc' Wrocławiu i Oddział w Toruniu, Zakład Etnografii Uniwel'sytetu M. KOpel'll:;j'.a w Toruniu, NIuzcum Etlncgraficzne w Toruniu przy współudziale Wydz . Kultury ,i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego, Toruóskiego To'w. Kultury, Tow. Przyj. Muzeum Et,wgraficzncgo. Referaty: Z. So:kolewicz, ZróżnicoW'nnie kwltury a struktura ku.ltury; A. Kutrzeba Pojnarc'\va, Krajobrnzowe i etn,iczne wyznaczniki rcgionu ctnograficznego: K. H. TiJlhagen (Szwecja), Przyczyny kuUurowego zróżnicownnin reg.ionów; M. Znamierowska-'Priif:ferowa, Przyczyny zróżnicowań kultnrowych na przykładzie rybaków śródilądowyclt i mOTS1kich; E. Pieiraszck, XX-wieczne zróżnicowanie przestrzenne budownictwa wiej.skiego; .J. FOI'magiu (Rumunia), .Jedność i różnorodnoić rumllńskiego stroju 11ldowego;W. K. Bondarezuk (ZSRR), PI' ::yczynek do h istorii kształtowania się odrębno,ki regionalnych na Binłorusi. KOlTIuniku,ty: T. Ka:'\vicka. Granica wborów jnko czynnik zróżnicou'nnia Icu!turOll'ego regionu; R. Tubaj", Wpły.w pru.skiejpolityki arlminis,tracyjnej na zmiany i l' [) zróżnicowanie budownictwa i XX 'w.; .l, Śvvięch, Wpływ nictwie ludowym Kuj'a,w; granic K. Braun, Pomorza Wschodniego na kształtowanie ZrÓŻTIlicowanie się różnic aktywności twórczej w VJ XIX budowludności i rodzinnej wsi pomorskiej. Uczcstni,cy wzięli udział w uroczystości jubileulSzoM'ej 50-lecia p;'acy naukGwej pre,L dr M. Z'nami'er'C'v,;r"rkiEJj-Priifierowej OTaz Ziwie:lziJJ:i Grutdzliądz, Chełm i wieś nadwiśłur'lską Bier\kówka. Wzięli udział w spotkaniu z mieszkaócami wsi Bier'1kówku i pokazie rybołówstwa, plecionkarstwa orelZ zwyczaju żniwnego: obwożenie baby żni""mej. S c s j a pL "Kultura ludowa Podhala", poświęcona Irenie NiziI1skiej (Kraików, 21 X)., Organizultorzy: PTL Oddział w Kraikowi'e, Muzeum ,Eltlnorgra,fiiczne'w KTakowie. Refera,ty: A. Kowalska-Lewicka, Podhalańskie badania Ireny Niz:ińskiej; Z. SzrlOll1!ba-Rys, D. Ty1liko'Wa, SląS'kie badania Ireny Nizińsk:iej; M. Adalmczyk, wiejskiej Kształcenie w Polsce: dzieci J. Cherek, llvdowego zaboru chłopskich Różnice z Podhala w obrzędowości w szkołach dorocznej ponadelementarnuch (1650- �364 -1848); Kronika W. ParYiski, Nowy słownik gwa.r Podhala; T. Szczepa1nek, Muzeologiczna ochrona zabytków na Podhalu: M. Misińska, Czynniki warunkujące i stymulujące współczesne przemiany kulturowe na Podhalu; W . .Tost, Przemiany domu podhalańskiego w związku z rozwojem urządzeń ogniowych. S e s j a pt. "Tradycja we wlspółmes'il'ej kulturze MongOllslkiej Republiki Ludowej" ('Wa~szawa, 24 - 2.5 X). Orga1niz<JJtorzy: Uniwersytet Warszawski, Katedra Etnografii UW, Z'alkład Etnograi'iJi I:HKiM PAiN, Komitet Nauk Etnollogiczll1ychFAN. Referaty: Z. Sokalewkz, Funkcje ku.ltury tnadycyjnej we współczesnym społeczeiLst'wie mongolskiim; W. Hei'ss.ig, Rekonstrukcja mongolskicj kultury materialnej na podstawie źródeł literackich; S. Kałużyński, System imion własnych w "Tajnej historii Mongołów"; A. Rona-Ta,s, NiJektóre źródła do historii Mongoli,i; M. Unoverdawn,Koncepcja pobratymstwa w historii Mongolii; S. Szynkicwkz, Wesele jako obrzęd uświęcenia przez przeszłość kulturową; J. Wasilew9ki, Podstawowe kategorie języka symboUaznego w kulturze tradycyjnej Torgutów Ałtaju; J. Olędzki, L. Mróz, Wizerunek dobrego pasterza; C. Humphrey, Współczesna terminologia pokrewieństwa w Mongolili, E. Taube" Współczesny obraz życia Tuwińców północno-zachodniej MRL; Oh. LUJbsanlgjab, O ruiektórych tradycyjnych zwyczajach związanych z mlekiem, w Mongolii; G. Cev,enchaJlld, Generalne i szczególne elementy procesów etnicznych MRL; J. Kabzii1'ska-Stawarz, Mongolska gra cagaan mod jako świadectwo kultu przyrody i ognia; R. Hamayo:n, Siła mężczyzn bierze górę nad językiem kobiet. K a n f e r e n 'c ja pt. "W,kład !badaczy polskich w pClzna:nie kuHur ,ludowych d pierwotnych św,iata" 'CW'rc1cław, 2,4 - 2'5 XI). Organizatorzy: Komi<tet Nauk Etnologicznych PAN, Katedra Etnogr,afH Uniwersytetu Wrodawiskiego, ·P:oIslJde Towarzystwo Ludoznawcze - Oddział we Wrocławiu. Referaty: Z. Sokolewkz, Polskie etnograficzne teorie kultury a badania terenowe ich twórców; A. Paluch, Założenria metodolog:iczne funkcjonalnych b,adań empirycznych Bronisława Malinowskie- Z. Biały, Kaz,imierz Moszyński jwko historyk i tearetuk kultury słowiańskiej; Richard Jef<łlbe.k, Wpływ polskiich badaczy na kształtowanie się czeskiego ludoznawstwa; W. Armel'll, Bada:nia Eugeniusza Frankowskiego na Płw. Iberyjskim; W. Baranowski, Polskie zainteresowania kulturą ludową póŁnocnych terenów europejskiej Rosji; D. Tyll"owa, ,Polskie badania nad kulturą pasterską Karpat i Bałkanów; B. J,awor'sika, IM. Biennacka, Baaania polskie w Bułgariii w okresie powojennym; A. Dyga'cz, Badacze polscy kultury ludowej na terenie Czechosłowacji; A. Kuczyński, Polskie badania et,nograf,iczne w Azji północnej, środkowej i wschodniej; H. Swienko, Feliks Kan - badacz ludów Syberii i rewolucjonista; S. Szynkiewkz, Profesor Witold Dynowski jako inicjator polskich badań etnograficznych w Mongolii 'i jeg.o założenia badawcze; J. Wasli1ewski, Podstawowe katego; gor,ie języka symbolicznego w :kulturzetradycyjnej Torgulów mongolskiego Ałtaju; L Kabzińska-Stawarz, Adaptacja młodzieży mongolskiej do środowiska pasterskiego; Z. Ja'siewlcz, ZespóŁ do Badań nad Kulturami Azji Środkowej U AM. Cele, założenia, wyruiki pr,ac terenowych; K. WCilski,Polskie badania etnograficzne na Sr'Odkowym Wschodzie; Ł. Dz.ięgi,el, PolSlkie badania współczesnego Kurdystanu irackiego; B. Kopy!dłow&k,a, Polskiie badania Oceanii; K. Makul<ski, Polsk,ie badania etnograficzne w Afryce południowej; H. Kaintor, Badania afrykańskie Andrzeja Waligórskiego; K. Zielnica, Rerlacja Józefa Milkowskiego o wyprrawie dahomejskiej;M. Tra1cz, U,wagi o etnograjiCiznych badaniach w Egipcie; rM.Paradawslka, Polskie penetracje etnograficzne w Ame,ryce Południowej; B. Golda, Stan i potrzeby badań nad 'kulturą zbior,owości pOlloruijnych w USA; J. KuchaI'Tslka, Badania nad Kaszubami w Kanadzie. KiCJIffiUIIJ!ika1ty: T. ZaJkrzcwska, E. Karpińska, Tematyka �365 Kronika i magisterskich opracowanych w pol,skich plaa dotyczących kultur pierwotnych ,i ludowych; Z. Kłodn~cki, Tematyka ,pozapolska w pubUkacjach i materiałach a.rchiwalnych PTL; H. Romai1'Ska, Relacje etnograficzne zawarte w czasop~śmie "Ziem~a"; B. Czuchnorwska, Kolekcj,e dotyczące kultur pozapolskich w zbiorach etThografikznych w Polsce; K. Makulski, Kolekcje egzotyczne w zbiorach Muzeum Etnograficznego w Warszawie; Z. Sienszuła, Historia powstania, główne kolekcje li per:spektywy badawcze Muzeum Azji i Pacyfiku; M. T Dalc.z,Materiały dotyczqce społeczeństw pierwotnych w Katedrze Etnografii UJ. mI z j a z d S z ko ,l € n.i ,o Y K ,o r ,e,s pon d e n t ó w T e r e n o w y IC h (lKa'lisz, 2 - 3 XII). Orga:llIizator: Polskie 'Towarzystwo LUldozmawCize- Zarząd Główny. Refera:ty: S. Błaszczyk, Losy zabytków budownictwa lUidowego i przemysłowego na przykładach zagrody wybmruieckiej w Rus.sowiei foluszu w Kaliszu; T. Ambrożew1cz, Przemiany we współczesnych obrzędach ludowych; J. ,B.ohdanowicz, Znaprac habilitacyjnych, cówkach doktorskich etnogmficznych "W czenie łów i badań nad ,Polsk'im koresp07l;dentów Atlasem terenowych Etnograficznym ,PT:L; J. Hunszta, ,P AN ~ przydatność Folklor małych Z. NeYlmwnowa, Działalność Sekcji Korespondentów wych PTL w 1978 r. Komuni\katy:J. Broda, "Zapiśnltk,i" chło,pskie. metodybad'a,wcze; materia- miast. Cele Tereno- SIBOrT[{AN:I!A, KJURiSY, BOtS~DZiFJNILA !Pos,iedzelnie ZeslPołu d~s Dlo!kulme'll,taca.i i Ionfo,r:mla'cji Etn,oł 'a 'g i c 'zonej K N E iF A N 'poświęcone ZlalgalClirri'eniom ddtyczą'cym działalnoŚtcti ODIE oraz spraw10m recenzdi dla "Demosu" (Łódź', 20 - 21 HI). Organizator: Ośrodek Dokumentacji !i~nforma:cji iEtnogr<lJf1cznej przy PoLskim Towarzystwie Ludoznawczym. V S e j m i k Ł ę c z yc k i c h T wór c ó w L u ci o w y c h (Łęczy'ca, 21 VIn). Organiza1tor:Muzeum w Łęczycy, Referaty: A. Ku'trzeba-'Pojnarowa, Twórc:zość ludowa i amatorska w dawnej i nowej kUilturze wsi i mi U!st a. Lmprezy towarzyszące: Ogłoszenie wyników konkursu pn. "Współczesna łęczycka 'sztuka ludowa" oraz p!"ojle1kcjafilmu pt .. "Łęczy'cki'e świą!tki i demony". XIV Z j a z ,d D e 'l eg a t ó w Z w'i ą zk u :s pół ci z i e l n i R ę k <ci 'Z i e ł a L udo 'we go 'i A r ,t y 's,t y oC z ne go "Cepel1ia" (W'arszawa, ,24 X). OTg,aniz,a'tor: Zarząd Związku Spółdziellni Rękodzieła Lu:dowe!go i AI"ty'stY'cznego "Ce'PeHa". Referaty: T. Więcikowski, Sp:rawozd'anie z działalności z,a lata 1976 i 1977 oraz program działan.ia na lata 1978- 1980; K. Góra, SP11aw:ozdlanie Rady Związlku za lata 1976 i 1977. Komunikaty: J. Spiszak, Propozycje 11 'UJchwał oraz dezydeTiatÓ'w. Imprezy towarzyszące: 'projek'cja H1mu oświatowego "P.iękno użyteczne". ° Z ImateI1iałów ODi:IE ,opra:c,o'wala Iwona W,iktor �366 Kronika ETNOGRAFICZNE WYSTAWY WOJ. Muzea War s z a CZASOWE STOŁECZNE ZORGANIZOWANE W 1978 ROKU WARSZAWSKIE a, Muzeum Azji i Pacyfiku ',iSZJtukla;odolbnicza Afganistalnu" Scenariusz iopra'wa pla's,ty'czna: Z. Sierisrzuła, H. JarnkoW'ska, 150 ,cksponatów. Ekspozycja: 15. 1'2. 1977 - i15. 02. 11978w Okręgowym Muzeum Miedzi w Legnicy. FoLder. "RzeiJba NursGntary" ISoenadusz: Z. F1ii1arski, konsultalcja: iM. Wrońska, ok. 600 'c'kspona,tów. Ekspozy'cj'a: ,20. 01 - ;15.04 w PańS'twow'ym Muzeum Archeologiczmym w Warsz,awic. Plakat, folder. WspóJ,orrganizator: Pańs'twowe Muzeum Arrcheorlogiczne w WarIszawie. "Rytualne i obrzędowe Masrki Nusantary" Scenar,iusz: e. Filar:slki, oprawa plastyrczma: R. Kowa,lewsk'i, 430 ekspcmató'\v. Eks;pozycja: 30. 05 otwarde (przewiJdywane zamknic;cie wystawy: grudzień 1979 r.) w 'Muzeum w Kwidzymliu. Pollder. Współorganizator: Muzeum Zamkowe w Ma]borku i jego Oddział w Kwidzynie. "Dary d'la ,Muzeum Azji i Pacyfiku" Scenariusz: B. AdamieClka, oprawa pla:styczna: K. Burnatowicz, ok. 100 eksponartów. Ekspo,zyiCja: '20.11. 1978 - 2,8. 02. 1979 w Galerii "Nusalnta,ra" w Wrarszawie. P!lakalt, ka'taLQg. W'a I' IS Z a wa" IPańlsltwowe Muzeum iEltnogr,alficzme "KUltura Afga'nistanu" Scenariusz: B. Kohutm;idka, oprawa plastyczna: M. Kosek, ,komisarz: E. Olejniczak, 102 'eksponaty, fotogramy. Elkspozycja:20. 01 -15. 05. Folder. "FOIT:JKLOR78" - ,międzynarodowa wystawa ,filatel1styczna Soenariusz: J. Ka'sza, oprawa pl<lJsty,czna: Cz. Łączka, 34 ;obiory .(157 ekranów 16 - kaI1tonowych). Ekspozycja: 1.02 - 5. 03. Kata.log. IWsp6Łorganiza'tor: Zanząod OXJręgu W aI1s2JaJwi"ldego PZF. "RzElmio'sło i Isztuka Indian Meksytku" Scenadusz i oprawa plals.tyczna: T. Wailendziak, 182eksponaty, 25 zdjęć. Ekspozy,cja: 10. 02 - 1:.5.04 w rMuzc'um O!kręgowytm w Lublinie. "Dzwonki Świata" - z kolekcji Ewy Ś',liwir'l'skiej SceIDlariu5Z 'i oprawa 'plaJs,tyczna: E.Śliwii1ska, 134 ekspolnaty. Ekspozycja: 13. 02. - 30. 04 w Muzeum Okręgowym 1m. St. .staszica ,w Pile. Kataloog, "Polska biżuteria ludowa" Scenariusz: B. 'Ka,zJno".Vska,oprawa plastyczna: K. BurnatO\viCJz, GOO eks p orna'tów. Ekspozycja: 25. 02 - 15. 05. "Pokaz rzeźlbw ,MuzeUm w Sierpcu" Scenariusz i oprawa poJa.styczna: L. WO'],iJ1'ski,8 ek'spolJ1a'tów. Ekspozy<:ja: 25. 02 - 15. 11. "Żywiecka Isztuka ludo\\~,a" Sc·ena'riusz: M. Mer'es, oprawa pla5'tyczma: K. Burnaiowie,:, kO'llsu1ta'cja: K. ,Mrakuliski., 550 okrspclnatów. E'kspozy,cja: 14. 04 -- 20. 05.. 'Plalkat, ·katalog. iWspółor.garnizatorzy: :Muzeum w Żywcu, Towarzystwo 'M,iłoś.ników Ziemi Ży'wieckiej,Minisrtcnsrtwo K uHury i Sz.tuki. W 1 �Kronika 367 "Polska Ceramika ,ludowa" SCL'nariu~z i oprawa p!a'styczna: <P. Szadki, '200 ekspolllatów. Ekspozy,cja: 24. 0<1 l:i. 10 wl\1uzcum Wo,j Opolskiej w Opdlu-BieI'kowuca-cb. Katalog. ",Sztuk.a Dalle,ki.eg'o ,Wschodu" Scellariu,;z i qwuwu pla.;tyezna: E. Olejniczak, 57 eksponatów. "Ekspozycja: 28. 04 - 1. 05 w Klubi,e RU SZS.P AWF we Wrodaw:iu. "Na af'fY'kar'Ilskim targu" '<;~e'nu'riu'Sz i cp"awa pla'9tyczna: J. Kozi·orowska, .100 e.kspOon.altów.Ekspozycja: 12. 05 - '0. 0'0 'w Klub:·e MFiK w ZdUl~$kiej Woli. FQ]der. "Dz,iej:: P~.I1o:nii'kamudy}:lkiej w malars.twie W'ihia:ma Kurelka" ScenariUJsz. c'\. Kurzątkowska, oprawa plaS'tyczma: ,M.. Kosek, Q,6·oibra'zów. Ekspozy,cjla: 2. o-::i - 3. 07. Fold~r. "Kullu.fa Afogam.Lstanu" Sc·enariusz iop~uwa pl.as'tyczma: M. SztraI1ltowkz, '124 e'kspcma'ty. Ekspozy.c.je: 3. 06 22. D'S w :Muzeum Okręgowym ~m. St. Staszica w 'Pile, współoo,rganizator: ;:vruzeoum Okręgowe um. S1. Staszica w Pile, ,20. 0-9 15. 10 w Klubie :MPiK w ZdU(lSkicj Wal,i,26. 10 - 31. 12 w ,Muzeum ArcbedJ.Oogi.c'znym w Gdar'Isku. "Kobierce' i Vka'nimy w3,chodn:ie 7. ka!E1k,cji rodzimy Xulczycki.ch" Scenariusz: A. 'Kukzy'cka, H. Śr'ed!niawa, :M. Nodzyńska, komisarz: B. IKaznowska, 69 eksponatów. Ek.sp o'zy'cja: 6. 0,6 - 31. 07. Pla:kalt, kaltalo-g. W'spól,o-liganiZJa,torzy: Muzeum Ta,trzar'1ski·e w Za'kopamem, ·Ml;nis'ierstwo Kultury li Sztuki. ",BTOll w)<1s'piarzy,Pacyfiku" Scena'riusz i oprawa pla,s-ty,czna: B. KahU'in.iaka, £0 elksponatów. Ek:spozy'cja; 15. 06 - 30. 06 w ,K11ubi,e,MiP.iiKw 'Zduńskiej Woli. 'Inlfonm<l!tor. "Polska sztuka ludowa. Rola sztuki .ludowej w kulturze :narodowej" Scenariu.sz :i opraw.a plastyclma: A. KU'rzą,tkowska. Ekspozy.cja: 30. 06 - 31. as w Okrc;gowym Muzeum Miedzi w tLe~nicy. Kata:lo.g. Współorganizator: Okręgowe Muzeum Miedzi w Legnicy. "Wspólcz'c~na mClngalska sZltuka u.żytikowa" Scen.ariusz: 'p~a-c(mnj.cy ZwiąZ:ku .Mc;ng,oJs'kiJch ,Arty,stów Plas,tyków, oprawa pJa5tycZ'na: Cz. Łączka, 'kCtmisarz: E. Olejni,czak, :137 elkJSpolnaJ1.ów.Ekspozycja: Hi. 03 - 6. 09 PJa.kat,foloder. Współorganizattorzy: 'Związek Mo,ngol'S'bc'h Artystów Plals.Łyków, Związek ·Pols!ki-ch ArtY1s'tów Plai5tyków. ,.Zwiqzid -mi~dzy Holandią 'i Pdlską w XVI i XVH wi,e.ku" SCCinariusz: .Rnnald dc Lecuw, 'opr.awa p~.asty,czl1Ja: pra;coWlrucy muz,eum holJ.en'dcl1skj'cgo, kcmisaizc: 'Event ,van S'ha,a,:'c1n, J. Skrzyńska, H. Ba,naSJiuk, 300 e.kspClJ1latów.EksfJozycja: ')8. Da 1. 10. Pklkat, ka't,aJo!g. \Vspółorg-an:izatorzy: Minis!cr5two Kuj LIry i S,,:: uki, Dcpartamclnt Pails·twowych Zbiorów Slituki Vol Hadzc,M~nistcr,.,t\\'o Kultury, Wypoczynku :i Spraw SocjaJlny'ch w Hadze. "Zwyczaje rc.az'inne w kulturze 'ludowej --milc'ść i małżeh's'two" Scenarill.sz: T. Am:br,ożewic'z, oprawa p.lastyczna: :Z. Sos'nov/ski" ,130 eksponatów i 120 zdj~Ć:. Ekspozycja: 15. 09 12. H. Katalog. IWspółorgami.Zoa,tor: Zarz.<:l'd Główny ZSMP. "Wc;gier:s.ka sztuka ludowa - ,region Szeged" Scenariusz: pra~'()Iwn~cylVIuzeum im. F'cr,enca ,1\1óry 'w Szeoged, oprawa plastyclm-a: K. 13u;·na'to.wrcz, kOimis·arz: J. Tomi'c.ka, .270 eksponatów i 18 fo'togramów. Ek,spozycja: 13. 10 - 1'5. 11. ,Plaka't, ka'tailog. :W:spóło,rganizatoT: iMuzeum. im. Fcrcllca Móry w Szegcd. �:368 Kronika "z dziejów muzeum" ScenaI1iusz: iM. Pal'now:ska, ,oprawa pltalstycz:na: L. IKosek, 80 7Jdjęć, 30 plakatów, 80 dolkumentów. Ekspozy'cja: 28. 10 (o,twarcie). "Rodzi'na w pcils'kli·ej:SJZ!tuce -ludowej" Sc'ooariusz .i oprawa plasty'czna: J. M,igdal, 66 elkspcma'tów, Ekspozy'cja: 30. 10 - 31. 1'2 w IMuzeum Ziemi Socha'czews,kiej w Soc ha,czewie. P,la,lmt. Wspólorganiza't'or: Muzeum Ziemi Sochaczewskiej. "Obrzędowość obywa telska w żY'ciu radzilny" SoenaniUJsz: <B.Ogl'o<cioW'ska,IM. Ol'lewicz, oprawa p],ar.styczna: Z. So'sIl1'QlWski, 80 ekspona'tów, '170 'fQtogramów :i Idclkumentów. EkspozY'cja:24. 11 1978 - 6. Ol. 1979. Folder. Współo'rga1n:izaitor: MSW - 'Departament hdminis'tracji. ,;Gre,dIDasztulka ludowa" Scenariusz Kostopoulou Dimitra, Karastamati Eleni, oprawa plastyczna: StyliaillasBergeles, K. Bu rnatawic z, komisarze: B. Kaznaws'ka, Stylianos Bergeles, 128 .elklspana1tów. EkispozY'cja: l. 1'2 - 31. 12. iP'Lakat, 'kata/log. Współorga.niro'torzy: ,Mirri'ster.stwo !Kultury li .Nauki w GrecjlL, ,Muzeum Greckiej Sz.tuki iLudOlWej w A'ten<lłch, M!KiiS. "DawllJe budoWilliJc'twOd'rewrcia·ne w Norwegili - ·ochrana -zabytków. ,,Drewniane kaś'Cioły słupowe" Sc·elllarius,z: Bj0nn ,Bj0nnseth, Luc'e Hi'nsch, Gutharm .Kia'Vili,Dag R()~nlie'n, AnneJiese has, oprawa 'p1aJStylC'Z'I1a: P. Sza'Clki, ikomilSłarz: ,P. Sza'cki, ,101 plall1Sz. Ekspozycja: 12. 112.1978 - '10. Ol. '1:979. Plaka't, k a,talog. Współ'orga'Illizatorzy: MSZ, Kanserwa1tor ,zalbY'tk6w Noa'l'odQlWY'c'h rKróles·twa .Norwegii. WOJ. BIAŁOSTOCKIE :Mu'zea B i a ł y IS ,t a k, Muzeum Okręgowe "Ludoweabrzędy północno-Wlschodil1lkh Iterenów Porski" Scena,niusz: H. Ja,ku'bowska, 'opI1Cl:waplalsty'czma: S. ChudZJi:k, 700 elksponatów. Ekspozycja: 8. 06 - 25. 06. Współorganizatorzy: Białostockie TowarzY'stlWo Kultury, Spółdzielcze ZrZJes7Jerri:eWytwór,ców Rę'kadzi,ela LUldowego i Ar<tys'ty.cz:nego "CepeHa" w Bi'ałY1mstoku. "Sztulka hucu'1ska" Scenarli'UJsz: IB. 'W,rólJj].eWl~ka, ,opr,a(W<łpl<lłSlty,czna:'T. 'Nieśder, A. 'Wilc7JeW!ski,,166 eksponatów. 'EkJs'pozY'cja: ł9. 12. 1978 - Q4. Ol. 197,9. WOJ. BIELSKIE Muzea W i 's ł a., Muzeum Be.skiJdzkJie' "ZY'clieGÓorai1ihesiki.dz<kkh w plasty,ce J,anoa'W'ała,cha" Scenariusz: .3. K'rop, o'prawa pla.s.ty<;'zma:B. iłIęcz:ka, ;20 clbra.zów Ig.ratik. Ekspozycja: 1. 08 - ft15. 09. iPJ.aka't, f<oIl'deT. "Rzeźba ,ludowa Jana Bojiko" SoellJari:UJSz:J. KI'Op, ,opmwa plaG'tY'cz;na: J. Baj,kJo" 32 rzeźby. Eks'pozycja: 6. 08 -:20. G8. "Twórczość plastyczna wiślańskioh twórców amato.rów" Sce'l1a,I"iusz: J. Kr'op,oprawa pla'SltY'czJna:B. Heazko, 140ek:spamłltów. EkłSPOzy,cj.a: 6. 018- 20. 08. FcHder. �369 Kronika "Rękodzielo arty:stynme wsi i województwa bielskiego" Scenafiiuslz: J. Kr1oiP, oprawa plaslty,czna: A. Me;teUa, 36 eksponatów. EkJs,pozycja: G. 08 - 20. 08. "Wystawa zdobnidw1a ludowe:g'o na skrzynLach i meblach 'ludowy,ch" Scenal-iusz: .A. Oczkows'ka, J. Krop, oprawa plastyczna: B. Heczko, 46 eksponatów. Ekspozycja: wrze·S'ie11- paź,dziernik. z y w i e c, Muzeum w Żywcu Zob. Wal'szawa, ,.,Żywiecka Sztuka Ludowa" Pań'Sitwowe Muzeum Elmogr.afj,czne. "IX pokOlrrkuJ1sawa wystawa zdobnictwa Ib~bułkowego Żywiecczyzmy" Scenal'iusz: M. Men~s, oprawa plastycl'na: A. Zięba, 300 ekspona'tów. Ekspozycja: 25. 06 - 25. 07. W:spół,orgalIliza'tor: Ministerstwo Kultury li SZJtu!ki, Z-rzcISze-nie Spółdzielcze !Wytw. Przem. Ludowego 'i Ar.tysty<cznego "Mi.lenium" w Krakowie. "Góralska 'muzyka" Scenariusz: L. Grajny, oprawa plals'iycLlna: K. i L. Grajni, 58 ekspOlna'tów 3:' fotogramów. Ekspozycja: 3. 08 - 30. 09. Folder. Instytucje niemuzealne S u c h a B e s k i d z k a, Towarzy.'ihvo 'Miło'S'IJ:i,kówZicmil Susbej "Sztuka ludowa - dobrem Nar,odu" Scenariusz i oprawa plastyczna: A. KrZJeszowjak, 98 eksponatów. 12. 03 - 30. 07 w Urzędzie ,Miejskim w Suchej Be;s<kidzbej WOJ. Ekspozycja: BYDGOSKIE M u ze a C h o j n i c e, Muzeum Regionalne "Pokonkursowa wy:;tawa twórczosci ludowej regionu Kaszub Południowych" Scenariusz ,i oprawa plastyczna: W. Tybors,ka, ÓO eksponatów. Ekspozycja: 2G. 05. _. 28. 08. linformator. "Don;.be!k {Wól'cz,Ośd ludowej Kaszub PołUldniowych" Scenariusz i oprawa pla:sty'cnna: W. Tybor,ska, 30 e.kspon.atów. Ekspozy,cja: 26. 09 31. 12 w Wytwórni Konstrukcji Stal·owych "Mostostal"' Cho'jnice. Z n i m, :\1uZJeumRegiona,~ne "W polu, w domu i w ,zagrodz~e" Scenariusz: E. Żurowska, 100 e<kJspcmatów. Ek,sPo.zY'cja: ;]4. 05 - 15. 05 w Ośrodku Ligi Obrony Kmju. WOJ. CIECHANOWSKIE M u zea O p i,n o gór a, Muze'um Okrę~owe ,;KUiltura ,ludowa w zbior,a.chMuzeum Okręgowego ScenaniUlsz: L. :Kosiilski, 'O'pl~a:waplalS'tyczna: J. Królik, zy.cja: 23. 12. 1978 - 8. 02. 1979. 24 "Lud" - tom 64 w Opinog&rze" 120 ekspona'tów. Ekspo- �370 Kronika WOJ. CZĘSTOCHOWSKIE Mu z e a Cz ę s t o c h o wa, Muzeum Okręgowe "Harf1tyregionu częstochowskiego" Scenariusz: R. Rok, oprawa plastyczna: M. Grądmain, 40 eksponatów. Ekspozycja: 20. 07 - 10. 08. "Wielcy FO'la:cy - kh .życie li dzieła w rzeŹJbie ludowej" Scenariusz: R. Rok, oprawa plastyczna: M. Grądman,li3 ,ekspona'ty. Ekspozycja: 20. 09 (otwal1ci'e). WOJ. ELBLĄSKIE Mu ze a K w i d z y 11,Muzeum Zamkowe w Mall,bOIrku - Oddz,i,ał w Kwidzynie "Hafit IUldowy na Doilny1mPowi0lu" Scenariusz: .H. Sa1mpła'wska, opr:a'wa pl,alsty,czna: ,s. Czerny, B. Malinowska, eklspclilia,tów.,EkspCizy,cjra:15. Oli- 31.112.Ka1ta1olg. ,,:Rytualne i cilirzędowe maski Nusantary" [Zob. Wal1szawa, ,Muzeum Azji i Pacyfiku. WOJ. 31 GDAŃSKIE Mu z ea W d z y d z e, KaiSzubski Park Etnograficzny "Wdzydzkie rzemiosło artys'tycznei rękodzic1o iludowe 1907- 1977" :Scelnografia: M. BuczkO'wska., oprawa plasty,czna: J. Hebda,konsuHalCja: BłalszJkowski, '19 ekspcmatów. Ekspozycja: 22. 07 - 31.10. W. Instytucje niemuzeal'nc G d a ń s k,Wojewódzki Ośrodek Kultury "ATtystyozne rękodzido wsi i małych miasteczek" ,scelnariusz: S. L,ilszkowlska-Skur,owa, oprawa pla:styczna: H. Gregor-Blaszkow,ska,97 ekspcna1tów. Ekspozy,cja: 8. 03 - 19. 03. "Sztuka ludowa województwa gdaóskiego" Scenariusz: S. Liszkows,ka-Skurowa, ,oprawa pl,a'styczna: H. Gregor-Bla'szkowska, KO'nsulta'eja: 'W. Błalszkow'ski, 45 ekspanaltów. EkiSpozycja: 18. 0:1 - 20. 03 w Urzędzie WojlC'wódzk'irmw G:dal1lsku "Sztuka ludowa Pomorza Gdal1,~kiego" Sccnar,iusz: K. Szał'a;śna, oprawa p'las'1y,czna: H. Gre:gor-Blaszlkowska, 93 ekspClna1ty.E,kspozy,cja: 2. 08 - 22. 0,8.Pllakat. 'iSztuka IUldowa Ziemi Gdailslkiej" Scenariusz: K. Szałaśna, oprawa plastyczna: H. Gregor-BlaslJkowiska, 140 eksponatów. Ek'sp oZY'CIj e: l·li. 9 25. 09 w Kilubie Miej'skiego Domu Kul'tury w Kartuzach; 27. 09 - 5. 12 w Kluhie GalmizonolwY'm - Hel, 10.5 eksponatów; 8. 12 - 31. 12 w Bibliotece Gminnej w Luzinie, 62 eksponaty. Plakat. �371 Kronika "Kaszubska sztuka ludowa" Scrnariusz: H. Gregor-Błaszkow:ska, K. Szałaśna, 'oprawa plastyczna: H. Gl1ego;'- Błaszkowska, G4 eksponaty. EJkspozycja: 11.12 - 22.12 w Miejskim Domu KuLtury w Wejherowie. Wspólorgan'izator: Miejski Dom KuHury w Wejherowie. WOJ. GORZOWSKIE Mu zea M i c:d z y c h ó d, Muzeum RegiOlnalne "Malarstwo na 'Szkle" Scenariusz: R. Skłodowski, oprawa pla,S'tyczna: G. Sto:iJl,ska, konsultacja: W. Sadowski, 60 eklsponatów. Ekspozy!cja: 14.03 - 15.05. Plalka!t "Budolwnictlwo ludowe zachodnilej W[elkopolski" Scenariusz: R. Skłodowls,ki, oprawa pla1s,tyczna: G. Stolil1lSka,Ikonsultacja: W. Sadowo'ki, 30 ·ekspona'tów i 80 fotogramów. Ekspozycja: 12.12 (otwarcie). P!lakat. M lic:d z y r z e C z, Muzeum "Po'k1az pl'Sanek wielkanocnych" ScenaI"iusz: J. Patorska, oprawa plas'ty'czna: L. KJlimkiewi,cz, R. Pa,torski, 81 ekspcnaltów. Eks'pO'zycj,a: 21.03 - 10.04. "Wyroby wlilklimialns'kieregiorniu" Scenariusz: J. Patonslk1a, oprawa pla!sitYicznaR. Bamo!I1Ski,Gl eksponatów. Ekspozycja. 21. 09 - 30. 09. WOJ. JELENIOGORSKlE M u z ea J elen I a Gór Oprawa a, Muzeum Okrc:gowe "R!zemi'osło artystycZlneod XVII do XIX wieku" plas1tyczna: D. Tur'kiewiclz, 32 ekS!ponaty. Ekspozycja: WOJ. 15.10 - 20.12. KALISKIE Mu zc a K a l i s z, Muzeum Okręgowe Ziemi KaEski:ej rodiz,innei doroczne oraz elementy wlnę'trza mieszkalnego ,(Kali,skie, przełom XIX ,i XX w.) Scenariusz: .l. P. Dekowski, A. Jeziers,ka" oprawa plastyczna: W. Oźmina, konsultacja .. J. P. Dckow:;ki, ok. 300 eksponatów. Ek'spozy'cja: 31. Ol. (otwarcie). Folder. "Obrzc:dy WOJ. KATOWICKIE M u z ea B y t o m, .Muz,cum Górnośląskie "Dawny ubiór ,dzi'oeięcy XVIII - początek XX w." Scenariusz: B. BazieJi.ch, oprawa pla.s1tyczna: K. Wojakowski, M. Stempel, e,kSpC,Il<l'tóW. Ekspozycja: 1.06 - 20.009. >Plakat, katalog. 24' 30G �372 Kronika Za b I' Z e, ·Muzeum ,./Mój Sląsik" Scenariusz: \K, Ka'czJk,o, oprawa plasty'c.z:na: K, J<;drzejowls,k<l-,Nowa'k, 180 .eksponatów, Ek'spozy'cja: 1,11.1977 2;:,01.1978, iKata:!OIg. Ws'pólorga'oiw'tor: TowaIszystwo iMiłośn:ików Zabrza. WOJ. KIELECKIE Instytu'c je niemuzeal,ne K i e Ie e, Towallzyls'two 'Przyja'eiół GÓl1nktwa, Hutl1Jidwa i Przemy'slu SLaropolskiQgo "Wy.st.awa twór,czoś'ci :ludowej wojoewódZitwa kidcc'kiego" 6eelI'1ar.iu.sz: G. Ło.ngawi:k, opralwa plastyezI'lla: K. .sc.iw'iar.ska, 3·50 e.skpomatów. BklSipazy'ej.a: 9.09 10.9 w Nowej Sł'upi. W.sJpółorgani'zator: WOje'wodl.kli Dom Kultury, ;Ki'eLe,e. K j e l c e, Wajoewódzki Oddział StoWlarzy:szenia Pax "WspMcz·esna 'ludowa ,s·ttuka s.akralna" Opmwa plastY'C'21l1a:E. Gr·ochulSki. konsultacja: B. Erber, 4;)0 l'k,sponatów. Ekspozycja: 25. 06 15. 08. Folder, pla'kat. Współorga/nizator: Z.Z,G. "Veritas". WOJ. KONIŃSKIE M u zea K on li n, Muzeum Okręgowe "Rzeźba !Judowa Zd:zisł.awa Staszak,a" Scenariusz: B. CybuLska, oprawa plastyczna: R. Laiba, kom;u:ltacja: Ł. Nowa,k, 80 eksponatów. Bks·pozy,cj.e: 1.04 - 19.cr5 w J\iI'uzeum w Tomaszolwi~ Maz.: 20.05 10.07 w .Muzeum w OpocZini'e: 11.07 20.08 w Muzeum w Ra,domsku. Informator. WOJ. KOSZALIŃSKIE: M u z ea K o iS z a l i n, ,J\iIuZJeumOkręgowe ,,.Lu/dowe i'nstrumenty muzycz,l'1C i rzeźba Zob. Poznań, Muzeum Btnogra!fic2me. WOJ. 'Muzea iK ra k ó w, Muzeum o tematyce muzyczne,j" KRAKOWSKIE Archeol'ogiczne "Ikona w ,eer.kwi" Scenar:iu:sz: IK. BileleTl!~n,opr;awa plastY<:2ma: M. &awi'cz, konsul,ta,cja: J. Mali'nows'ka, '6'3 ekspona.ty. Ek'Spozy,cj.a: 15.12.1978 - 28.0'2.1979. lnform'l'~or.Współarga'Ui'za'tor: M'uzewn BudoWlnidwa Lu:dowego w Sa'iloku. Kra k ó w, ,Muz,eum H.ilstory;czne Milasta Krakowa ,,szopki kira:kOlwskic, 19<78 rok" Scenari,usz i opraWIa plastyczna: T. Wroński, 64 eksponaty. EJkspozy,c.ja: 10.12. ,1978 - 4.cr2J1ff7'9. Pla!kat. �3TJ Kronika M y ś l e n i c c, IMuzeum Rleig~ona']ne "Dom Gn~eki" "P'oIs'ka grafika ludowa" Scenariusz iopmwa 'plasty'el'na: wg koncepcji pr:acawrrików muzeum, 3<8eksponatów. Ekspolzylcja: 23.03 15.05 Katalog. WSipółlolfiga:nJiZJator: Muzeum Etnogralficzme w Krak,cJw,ie. "Ma,jaTls,two na sZJkle" Scenariusz opra1w1a pl1as!tycZJna: E. PE!k:sowa, 60 e!ksponatów. Ek"poz)'lcja: B.04 - 3.05. K,a<tallog. "Sztuka Jawy" Scenariusz o!prawa plas1yczma: wig kOlncejpcji pmcowników muzeum, 1,36 eksponatów. EkspozYicja: 19.07 -- 4.10. "Ma1arsltwo .Jlardwigi IN as.idla!k" Scenaniusz i op:rawo. pla:sIt)'lczna: wg. klorrcepcji pracownilków muzeum, 25 elkspona'tów. Ekspozylcja: 23.07 w 'plenerze (iMyś].enke - 'Zairalbie). "N~pal" S,c'E'lnariusz ,i 'oprawia plasLy,czna: wg koncepcj,i pnalc<Qlwniikówmuzeum, Q-60 eksponatów. Elk,spozycja: i12.!1:2.l97<8 - l1.01.W7'9. WOJ. LEGNICKIE Muzea L e g J:1 i c a, Oklręgowe Muzeum Miedzi "Plollstka SZJtuka LudowIa" Zob. Warszawo, Pań<stwow,e Muzeum Etnogra1i czne. "Sztuka zdabnkZJa A£gani:sta1nu" Zob. Warszawa, Muzeum Azjli i Pacyd',i!ku. i WOJ. LESZCZYŃSKIE Muzea L e s z IDo, ,Muz'eulm Okręgowe "Rzeźlba ludowa wojE'lwódz'!Jwa leszczyńslk1ie@0" Scenariusz: B. Błalszk'iewic.z, 9'1 ekspanla'tów. Ek,spozy'cja: 4.03 ma'tor 17.09. Infor- WOJ. LUBELSKIE Muze a L u ib a r t 6 w, ,Muzeum Regi'onalIne "Szltuka IUJdowa riClglionulubartolwlskiego" :Scena~iusz: rz. Zmulda, oprawa pla'S'ty,cZJna: Z. LE'lsZJczyńlslk,i,11.30€lkspona1tów. Ek<spozycja: ,1.0,71('otWlaII1cie). L u ibli n, IMuwum Orę~cJwe "Kultura In!dian MeJ'lsylku" 'Zob. Walrszawa, Pań:s1:wlowe Muz,eum Eltnogr:a:fii c2lD1e. "Ludowe kowlallstwo Luhe'lsZlczyzny." Soenar;iusz: C. W'rę!J<i1alk,'opmwla p>Lals,tyc:zm:a: ,K. IW:Hkowska, '143 eksponaty. Ekspozycja: :l8.0i3 - 29.():6. 1 �374 Kronika ",Ludowe tJklaotwo białostockie" Scenariusz: S. Dados, 47 eksponatów. Ekspozycja: 6.06 -- 30.07. Współorganizator: S'towarzyszE'IJ'ic Twórców Ludowych. "Szituka ludowa Turyngii" Scenariusz: S. Dardos, D.Powiłań.ska-·Mazur, oprawa plas·tyczna: K.Witkrlws.ka, 120 eksponatów. Ekspozycja: 6.06 - 30.06. Współorganizator: Ośrodek Kultury NRD. "Tka.nina i Tz,eź,ba ,lud-c-wa Lubeilszczyz.ny" Scenariusz: A. Gauda, 53 eksponatów. Ek,;pozycja: 2.09 --- 1.~.10 w :vIuzeum Okręgowym w Wałbrzychu. Informator. Współorganizator: Muzeum Okrqgowe w Wałbrzychu. "RzeŹJba ludowa olśrodka łukowsklego" SC'E'lllJariusz:D. Powilai1ska-Mazur, oprawa plas,tyczna: K. Witkowska, 70 eksponatów. Ekspozycj'a: 11.12 (otwarcie). Współorganizator: StowarzysZl'lnie Twórców LudO'wych. WOJ. ŁOMŻYŃSKIE M u ze a C ie c h a In'o w i e c, Muzeum Rolnictwa im. KrzyszJtofa Kluka. "WSlpóŁcizes-napodlmiika tkanina dwuosnowlowla" Scenariusz: T. Czerwiński, oprawa płastyCiZ.na: T. Oze.rwillski, W. Bogucki, Konsultacja: M. Pokropek" 27 ok!sponatów. Ekspozycje: 3.0:3 23.03. Współorganizator: WDK w Łomży; 30.03 - 15.05 w Muzeum Okn;gowym w Żyrardowie, 34 E'kspona'ty. WspMorganha!bor: Muzeum Okrqgowe w Żyrardowie. "Muzeum - ilalbora,torium" Scena'riusz: studenci etnograf!ii UW., oprawa plastyczna: \'-1. Bcgucki, T. C,z:rwiilski, kOlIJ'su]:taicj.a:Z. SokOllewicz., M. Pokropek, K. Uszyilski. 100 eksponatów. Ekspozycj,a: maj, Pałac Kazimierzowski - Uniwersytet \'-Iarszawski. Współorganizator: Katedra Etnografii UW. "Tradycyjne zajęcia kolbidy wiejsklej na Podlas,iu" .scenariusz: T. CziElI'wińsik1i, c~p.l'awa plastyczna: W. Bcguc'kii, kO!1sultacja: K. Uszyń,s:kii, 120 eksponatów. Ekspozycja 23.09.1973 - 1.02.1979 w zespole Szkół Rolniczych w Bielsku Pcdlaskim. Współorga1ni1zator: Klub Etnograficzny w wymieniO!ne jszk oIe. "Stroje podlaskie" .scenariusz i oprawa plastyczna: T. Czerwióski, kOlnsultacja: M. Pok:'opek, 210 ekspO'natólw. Eks'pazy,cja: Z2.l0 - 26.11. PlakaL Ł o m ż a,M'uzeum Okręgowe "Strój łudowy województwa lamżyóskiogo" SCElnariusz: W. Palwłak, oprawa plastyczna: B. NarJeś.rl'iak, 7fi eksponatów. Ekspozycj'a: 19.07 - 10.09. "Haiflt ludowy północno-wscho'dniej Polski" Scenarius.z: W. Pawlak, oprawa plasty'czna: B. NaJ.cśniaik, ;).~ ekSipO'l1atów. Ekspozycja: 19.07 - 10.09. "Wycinanka kurpiow,ska" Scenariusz. J. Chętnikowa, oprawa plastyczma: B. Na,lcśniak. (iO eiksponaitów. Ek,spozycja: 25.09 - 31.12 w Mi,ejs'ko-Gminnym Ośrodku Kultury w Nowogro<iz:le. �375 Kronika N o w o gr ód, C hęt'n ik.a Pa;rk Etnograficzny Póhno(mo-W's<:hodnie~o Maz'o'ws:za im. AidarrnJ<l "Kultwra ludowa kUI'p'iowskiej Pusz·czy Ria,lej" Sccna';"i U'.';Z: W. fa wlak,opra w,a pl'alS'tycz.na: B. .Na'!eśniak, Ekspozycja. 2.1.0;) - 23.0b. "Tka'nhna łukowska" Sccllariu.;z: W. Pa.w1a'k, opm,wa plastyc'zna: B. N'a'le5niak, Ekspozycj;J: '"-4.06 - 30.09. WOJ. 143 40 eksponaty. eks:ponaiów. LODZ.KIE Muzc;) Ł ó d i., Muzeum Arch.:,okgiome i Etnc1grafi'czne "Tęcza na śniegu - tradycj,a i współczesność w sztuce ludów Sybcrii i Dal~k'iego W,s'chodu" Scenariusz: pra'cowniey Pailsiwowego Muzeum E1Jl1Oigrafic~negoNarodów ZSRR w Lcni'ngradzie, oprawa pla9tyczna: J. Kuli,giewicz, 26,1 eksponatów. Ekspozycja: 19.01 18.04. Flaka t. Wsp6łorganiza tor: Parl:stwowe Muz,eum Etnograficzne Narodów ZSRR w LC'ningraodzie. "KuHur,a Afry1k'i Zachodll1i,ej" Zc:b. Szcze'cin, Muzeum Narodow,e. "Obrazy Ina .szkl.8 Krys,tyny Zahierz1cW'skiej" Scc,n;.lI'iusz: T. ŁaszCl.C1WlSlka, K. Za:bi'erzewska, opralwa plastyczna: M. H. Czurko.ElksjJozycja: 2a.OH - 7.10. FoLder. "Wi,eI1 c.edożynkowe" Scenal'iusz: .J. Maszew.ska, ok. 20 eksponatów. Elmpozy'cja: 6.09 19.10. \Vspól·organizator: Woj.ewódzki ZarZąd Kól'c·k RdlJniczych. l WOJ. NOWOSĄDECKIE NI u z c a G o r l i c C', Muzeum Regiona'lne im. Igll'a'cego Łukasiew,icza "Pmce nz-c;ilbi':.l:l's!!Qic twónców ].udowy'ch z reg'ionu Gorli,c" Ek:spGl.ycja: 1.03. --- 10.0·1. "Wystawa pokonkursowa rzezby ludowej Karpat Po'ls.k<ich" Ek:spclzycja: 1.09 -- 1.12. "Szopkiludovi·e ,i ,obrzędy noworoc~ne" Ekspozyc}a: 15.121978 15.02.1979. L i m a n o w a, Muzeum Ziemi L~manow"kiej ,,111 pOlkon:kursowa wystawa ha.£tu - L~mal1'owa 7·8" SCClnar:iusl. i oprawa p'lastycZ'na: J. Widok, kOl1lsultacja: E. Fryś-Piet:raszk:owa, Z. Szc1wczyk, M. Dlugosz, 358 ek!'1POll1a:tów,Ek1spozy,cja: 11.06 - 27.08. Plakat, kata,log. M u s z y n a, iVIuL\eumRegionalne "Rzeźba Zbig[]li'cwa Ważydrąg;a" Scenal'iusz i opralwa plalstyczna: W. CZ\crniec, komsu!'ta.cja: pracO'WlI1icyMuzeum' Okręgow0go w NO'Wym Sączu, 26 eksponatów. Ek.spozylC\ja: 15.06 22.0'6'. ,;Ceu'a1mcka K'U1negulf1dyJeżaw;skij'ej" Scenal'iusz i opr,aWla plastyczna: W. Czerniec, konsillltac\ja: pracownicy Muzeum OkręgowegQ w Nowym Sączu, 47 ekspona:tów. Ekspozycja: 1.07. 8.07. �376 Kronika "Płaskorzeźba Jówfa Ci'laka" Scena'riusz i ,oprawa plasty,czna: W. Czerniec, kOlIlsuHa'cja: pracownicy Muzeum Ok'r(~gowego w NowYim Sączu, 22 ,elksponaty. Ekspozycja:2!.10 - 5.1!. N o w y S ą c z, Muzeum Okręgowe "Współczesna rzeźJba 'ludowa Karpa'i [Po1'skkh" Scenariusz: E. Długosz, 140 ek'sponaltów. Ekspozycja:15.04 - 20.06 w Muzeum Okręgowym w Wałbrzychu. WlSpółOlI'galnizator: Muzeum Okręgowe w Wałbrzychu. "Wystawa pokonkursowa III Kongresu Współczesnej Rzeźby Ludowej Karpat P,olsbch" Scenariusz: A. Kroh, ,oprawa pla'Sltyczna: B. i M. ,Magierowie, 200 ekspOlnatów. Ekspozycje: 13.05 - 30.07 w Sądeckim Parku Etmogralficznym. Kata:,log; 10.8 - 15.10 w Muzeum Wsi 0p,ol&k'iej, 134 eksponaty. Katal'og. WOlpó1org,aniz'ator: Muzeum WSiiOpollskicj w Opolu - Bierkowicach. "S'trój ludowy południowej Słowacdi" IScelnaniusz: R. Renyiova, V. St.ev,akova, ok. 200 e1k:spona,tów. Ekspozycja: 4.06 2,7.06. Kataloig. Współorgan'iZJa1t.ar: Teikovske ,Muzeum w Levica'ch, CSSR. "Sztuka ludowa Zlalipia" IScenariusz: M. Załuska, E. Długosz, konsultacja: N. Bartosz, 90 eksponatów. Ek's'Pozycja: 1,6.08 30.09 w Sądeckim Parku Etmografkznym. Infonmator. Współo,rganiza'tor: Muzeum Okręgowe w Tmmowie. ,,Akwarele Nikifma Krynic'k,ieg'o" Scenariusz: \1\1. Ma.sz.czak, 37 ekJsp.anatów. ,EJkspozycj,a: 6.10 ::0.10. ,Informator. R 'a b k a Z d rój, Muzeum im. WI. arkana "K'obiie'ta w rzeźbie ,i rmala'rstwi,e lIlias'ZJklle" Scenariusz: P. Piotrlowsk'i, oprawa plastyczna: A. GłuszYJ1ski, konsultacja: M. Lechow'Ska-Bujak, 80 ekspona'tów. Elk'spo:zycja: 8.03 - 20.04. Plakla1. "Instrumenty .muz)'lcZJneStan~sława Gracy z Poronina" Scen:ariUlS1z: P. Pio1Jrmvlski, oprawa plas'tyJczna: WI. Kopy1tek, konsultacja: ·M. LechoWls~ka-Buj,ak, 30 eksponatów. EkspozyC'ja: 28.04 23.05. Plaka't. ,.,Starre malamtwo i rzeźba z'e ibiarów Muze'um ,im. W'I. arkana" Scenar,iusz: P. Piot1"C~ws'ki,oprawa plasltycZJna :Wł. K1oIPyte'k,konsul.tacj;a: M. Lechowska-Bujaik, 50 eksponatów. Ekspozy,cja: ,2.2.07- 120.110. Plakat. ,,~spóklzeslne malaI'lS'two na sZJkJl,etwórców z,ako'PLaI1lslbchze ZJbi,oru ,MuZJeu:m1m. WI. Orkana" Scenariusz: P. Piotrowls,kii, oprtaw,a plas'tyczna: WI. Kopytek, kOlnsultacja: M. Lechows,ka-Buljak, 100 e!ksponalólw. Ekspozycja: 10.H.1197'8- 8.01.1'979. P~a\kat. Z a k o iPa n e, MUlzeum Tatr.zaI1l>lkieLm. T. ChałUlbiI1'skliego ,,,Marlans'two'na szkle i TZJeźbaBrani,sł.awa Heidlna1rza" SCClnal1iusz:H. ŚredniJawa, 'oprawa pl<listyozma: E. H,odzik, 40 ekspona,tów. Eks'pozycja:1.02 - 30.06 w OddZJLale PańSitwowych Zbiorów Sztuki na Wawelu. "Malarsbwo Katarzyna Galwława z Zielonek k. Kraikalwa, Ptaki Piotr II\JWlitz Zales.1a k. Kmnii'Emicy, Kiolek>cja - Elwa i Le:szE!kMa,cli,ak,iz K'nalklolwa" Scelnariu:sz: H,. ŚredniJa'Wla, oprawa pla'sltyczna: E. Radzik, 5;6 ekspcmaltów. Ekspozycja: 13.112.19'78 - 28.02.1979. Instytucje iniemuzealne S. zc z y r!k, M1ielj~lw~GlI11inny OŚII1oid~k Kultury ,,;Wystaw,a prac twórrców 'ludowYIch" rzeźJby Józef'a Nikłela" eks'pozyc'ja: W.04; rzeźby Józefa Migdała, ekspozycja: '111.06;hafty Wlik>torii'Las,zcza'k, ekspo,zy'cjla: 6.08. �Kronika 371 WOiT. OLS,zTYŃSK,IE M u z ea O I s z t y n, Muzeum Wa.nmi'i i iMClJZiUT "Kultur.a ludowa Wa,rmi,i .i Mazur W!czo.raj i dz~ś" Scenariusz i konsultacja: A. Blachow:sJd, oprawa plals'tyczTlta: W. Pas,ik, A. Dzuemielow.icz, oik. 400 eks'pona,tów. iEJkspo,zycja: IEpiClC- sierpień w Gaileriii Sztuk:i w Ols.ztynku. WO.T. OPOLSKIE iM uz e a O p o l c, MUlJeutn1Ślą.ska Opolsibego "HaLt ludowy" ScenapiUlSz i konsU'lta·~ja: A. B'łachaw.sIki, oprawa plastyczna: R. Kowal, 1'92: ekspcma'ty. Ekspozy'cja: aO.1O - ,29.11. JlU,ak.at. O p o I e - B i er k o w i,.ce, !Muzeum W'S:iOpc\l;s'kiej "Wiosna i widJ.kalnoc we wIspókz,c;snej 'sztuce ludowej OpdlslJczyzmy" Soenariusz i oprawia plm~tyczna: M. Halmp~l, ikonsułta1cj,a: B. !Moraj:ko, 650 ekspcmatów. Ekspozycja: marzec - mad. "Dohnoślą'sikie meble ,ludowe" Zob. Wrocław, M'ulJeum Etnografi·czne. "Ludowa rreźJba P,01sikiochKarpat" Zob. :MUlJeum Okręg,ow.c w Nowy:m Są;c·zu. "Po.lskoa \c,eram'ika ludowa" Zob, 'Wa r.szawa., Piań:s.tw'owe Mu.z€um Btmograrfj'c7..ne. WOJ. M u ze,a; T r z c i a \11k PILSKIE MU1zeum im...Wi'k,tO'ra S'talchow,i·a'ka "Indie 7,6" lZob. Pozmal1, Muzeum iE'tnogm!ficzne Oddz'i,ał Mureu.m iNapodO'Wlego. "Ceralm'iJka meksy<kań.s'ka okresu prz;ed'k'Olum!l:li.jlSkiego" Zob. Poznań, Muz,eum Btnogra;ficzne Oddział MU'Zleum Narodo'W·e,go. ,;Ludowe ,uTltstru.mc'!1.ty mu.zy,czne li .rz,eźba o temalty<oe Imuzye.zmej" Zob. Poznań, Muzeum B~nogTaJf'ilc:z'neOddz~ał Muzeum Napodowe.go. 0, WOJ. PIOTRKOWSKIE M u zea R a .d o ms ,ko, MUlJeum Reg<iOlnai'ne "Rz·eźba ludowa Zdzisława s:ta.sza'kta" Zob. !Koni'n, Muzeum Ok,ręgawe. T o un. a 's z ó w M a· z. Muzeum .,p~tuka .ludowa dla dZJie'C1ro" Scelll,a;rjus.z: W. !Bogumit, opnaw;a plaJsty1CZll1Ja: A. Goździk, 34<l ekspcma<t6w. Eks-pozy,cja: l L12. t.977 - ilO.ol:1978. Koart.alQg. �·378 Kronika "Rz'eźba ludowa Zdzislaw,a Staszaka" Zob. Konin, Muzeum O;cręgowe. "Rzeźba i cera'mika ludowa wojmvództwa piotrkowskiego" SCt:.nariusz: M.. J<as'trzc;bs'ka, opr.awa Jl].astYCZJl1a:M. Galini;:wić:z, 34 ek,.;rK11aty. Ekspozycja: 6.12.1973 - H.G1.l979. "Wycinki ludowe województwa piotrkowS:"iego" Scc!l1ariusz: M. Jas'trzQbska, opmwa plastyczna: T. Książczak, 8U eksp~natów. Ekspozycja: 1977 - 1978 w a:kolachi klubach ~rcd(,wL;k()wych na ,\2rcn.ie To,m-<1sz.C'\va M!ClZ. lnstytucje !l1iemuzealne p i o t r k ó w T r y b., Spćldzieln.ia Twórczość Mazowiecka "Rqkodz\ielo lu,dowe i arty1s1.yczne Spółdzielni Twó"l:zo~Ć Mazowiecka" Scenariusz i oprawa plalstyczna: pracownicy Spóld7,iclni Twórc:zo~ć Mazowiec.ka, '250ek:spC'natów. Eks;)ozy-cja: 2;').08 --- 3.:0 w MULeum Okręgo\vym w pj·otrkowic Tryb. ¥iOJ. PŁOCKIE Mu z ea P ł oc k, Muzeum .S -j MazO'wi'eC'kie ".M.az;ow:eoka rz·eźba lud·owa" Scenariu'Sz: T. Barallliuik, oprawa plastyczna: A. Popid, 134 L'ksponaty. Ek.;pozycja: 15.0:3 - 20.04 w Muzeum Pomorza Środkowego w Slupsku. "Laur·eaci nagrody "Banw" ,im. Os,kara K'ołbc-rga" Sc·enariusz: Vi. Dow.laszewjcz, oprawa plastyczna: Z. Zar;:mba, A. Kogowski, 270 eks pO'l1Ialtó w. Ekspozycj-e: 2.0i:l 25.06. r'nformator. Ws-półorgu'niza.torzy: Fcdcf<<ł'cjaStow.arzyszei1 Przy!a'ciól Sz:tu'k Pi(,'knY'ch w p(jbce, Rl'dakcja "Barw"; 1.07 - 16.07 w :St.arej Kordegardzie w W«,~sza\Vi<~. "Wyroby g.arncarskie i p'lecionkarskie w kulturze ludowej Mazowsza" Scclnar,iu:sz: W. Do'Wla'szcw;icz, oprawa pl'a~tyc.zna: A. KC'gowski, 12.1 eksponatów. Bkspozyeja: 28.10 - 5.12 w salonie wystalwmvym Muz.eum Mazowieckiego IW Fihi Po1'itechni.k,j Walrszaw,siki-ej w Placku. "Wieś w l'zeiJbi-e i tkanini·e ludowcj" Scenariusz' i oprawa pl'asty,cZlna: W. DowlaszewiC'z, 110l':k:-;ponatów. Ek;,;pozycja: ;:IO.H - 28.12 w ,Muzeum RCillllidwaim. K. Kluk,a w Oi():'ha rww'l'U. e r pc, ,MuZ{:um i Fark Etnc,griificzny "Rolnictwo w :sztuce ludowej" Scenariusz i oprawa plastyczna: O. Kmieć, 45 ekspcna'tów. Ekspozycja: 28.04- 6.05 w Domu 'Kultury w Si-e,pc:u. "Rzeżbalu:doowa Zi'CimiSi'erpecki!'j" Sc'enariusz: O. Km'i.eć, ("prawa pia.slty-c7Jna: W. Zbil'rzcho,\v-ki, li8 cksponatów. Ekspc.zyc;,a: 25.05 - 30.05 w Domu Technika w Płc,cku. WOJ. POZNAŃSKIE M u z,ea p o z n. a MUZleuiffiEtJDogr:afi·C'zne,Oddział ,Muzeum Na n;idoweg'o "Jndi·e 7li" ~cenar~UJSz i oprawa pla'sly,czna: A. Surzyńska-B-łasza.k, 50 eksponatów. 1'1, EJks- �Kronika 379 pozycja: 20.12.1977 10.02.1978 w Muz'e'um im. W. Stac'howia'ka w Trzciail1ce. Ws.pólorganizator: MUlzPUJmw Trzcianrce. "Ceramika me'ksykaós'ka okresu przedkolum!bijls.kiego·' Scc·nariusz i opraWl;l plastyczna: A. Su rzyiJ'ska-Hła.sza'k, 175 ek.sponatów. E'kspozycja: 17.()2 - 1.1.07 w Muzeum im. W. StachO'wi::l'ka w Trzc:ialnce. "Pc'i:-Jkie ill1:'i'trumenty ludowe i rz'eżba o tematy,ce mu.zycz:nej" Scenarilhz: Z. TorOl\ski, ok. 150 eksponatów. Ekspozycja: 8.0610.09 w Muzeumirn. W. StachGwi,aka w Trz,c'j,ance. Folder. W-.spółorga'l1'iz.ator: Muzeum w Trzc;ance: 20.09 _. 27.10 w Muzeum Ok:ręgow)'\m w Koszal'in.ie. Folder. Wópólnrganiz.atr:r: Muzeum Okręgc'Wc w Koszali'n~e. ,,8ogc'll-Gw;ie i inni" .sl:onariw'z: .J. Łapo1t, oprawa pk1Stycz.na: L J,arzyl1ska, ck 300 0k:;ponatów. Ekspozycja: 29.0.1 -- 15.08 w :Vluzeum Rz·emio:sl Artys'iyczmych w Pozn.aniu. Oddział NBP. Informator. W,,,,pólorga,ntZ'ator: Towar.zy,;;Itwo Przyjaciół Muzeum Narodowe'go w Poznaniu. WOJ. PRZEMYSKU: :Vluzea p r z e m y .~l, Muzeum Okn;gowe "SZ'iuka ludow.a Turytn,gii" Scena['ius/.: T. ilul'Zyl\ski, opr"wa pla.styczna: .J. Kotula. Ekspozycja: marzec. Wópółorga!1~z.at(}r: Ocir.c;odl"k:Kultury NRD w Wa~s?awie. "Rrz.C'mioslo ariysty.czne plemion australi:i.sk'ich" Scenariu.sz: T. 8urzYI1,ski, oprawa plastyczma: J. Kotula. Eks'pozycj'a: 21.04 8.0;). Ka'iaJog.Wspólc'r,g;)'niw,torzy: Muz·eum Arc-heolOlgi'czne i Muzeu.m Etmografi,cz!l'e \V Poznamiu. WOJ. RADOMSKIE !VIu:óca I Iż <1, ·:Y!UZl'umRcgicnalnc ,.Sztuka ludowa Ziemi llżeckiej" .scenariu~z: .J. Bujncw.3ki., opra.wa plastyczna: W. Smaga, 50 eks p cma'tólw. Ek,pozycja: 1.'dO -- 15..11 w Domu KU'Hury w Hży. Wspólorg'a'nizator: Dom Kultury w Iłży. R a d o m, :'v1uzeum Okr<~gow~' "Wielcy pisarze .i poec-i w rz.eźbie ludowej" Zob. TorUJ"" Muzeum EJtlnogr'afiCJzn(? R a d o m, Muzeum Wsi Ra:doffi';,kiej "Gry i zarbawy ,ludowe Ziemi Radomski,ej" SCl'nariusz: S. Ro"it'1ski, opraw'a 'p1<l!S'ty'czma:Z. KaI'barz, 40 .erk,spo'ua,tów. Ekspozycja: kwiecie/'l-'listopad w Muzeum Okręgowym w Radomiu. W'spól-organizator: zs;vr,p w Raldomiu. "Kowalstwo ludowe Ziemi Radomski.ej" Scenariu,;z: S. Rc'sil1sok.i,'Cpnaw.a plalsty·czna: Z. Ka'J1b.arz,60 ek-s.pana'tÓ'W. Ekspozycja: lipicc-si'crpi'eil w KMPirK w iRa,domiu. F·older. 'W.spół-orga'nizarto·r: ~lVI!Pr1K w ~a-dc.miu: oprav .•.. a p!aISltyczna: S. RClSiński, 'M. St'rzel-ec, 70 .eksponatów. Ekspozycj.,,: paŹldziern'ik w Starej KOJ1degrard'Zliew Warrsz.awi,e. KatalOlg. Współr>rga'niz.a·tor: Towarzyshvo 'Przyjadól Sztuk Pięk,ny,ch w W.ar.s;"awie. �380 Kronika WOJ. RZESZOWSKIE !Muzea R z e s z ó w, Muz;eum Okręgowe "Ludowa plaoS,ty,kacer'ami1czna" Soenalriusz: A. Tangońska, 60 eks panatów. Elk'spozycja: 11.07 15.08. Katalog. "Strój ludowy w południowej Sło,W1acj'i" ,Scenariusz: V. Ślteva'k'ova, K. Reny:iova, 150 e'klSlPoma1tów.EkSlPolZycja: 6.07 30.08. Folder.Współorga'n:i·z;a'tor: Tekovske Muzeum w Levica,ch, CSS.R. WOJ. SIEDLECKIE Muzea S i e d 1 c e, Muzleum Okręgowe "Kultura ludowa Zachodniego Podlas'ia i pogranicza podlalslko-mazow'ieckiego" Scenar·iuoSz: A.Śledzi'ew!Slki, oprawa plasty,czna: A. Śledz;iewski, M. Staslinows1ki. 250 ekspomaltów. Ekspolzy.cj,a: 10.1:1 - 20.'12. Plakat. WOJ. SIERADZKIE M u ze.a Si e Ok'ręgowe "Kolorowe SLer<lldzlk:ie"(>strój .ludowy) Scenariusz: E. Dehdia, oprawa p1.a,s'ty'czna: Z. F,i,s'zer, 70 ek,spo'natów E.10spozycja: 2.01l - 15.01 w Ga'leri:i Sz,tulk,i EWA w Sieradzu. W:spólorganiza,tm: BWA w Sieradzu. ,.,Sier,a,dz;ka wydnanka" Scenariusz: E. Del'~da, opraJwa plasiy,czna: Z. F,~szer, konsHltacja: Z. NeymaInowa, 68 e!ksponat6w. Ekspozy,cja: 18.02 - 1:1.0,3 w Klubie Cementowni "War,ta" w Dzia'łolSzynie.W'spółorganilza'tor: K:lub Ceme'nltawn>i "W,ar,ta'," "Tka,ctw'O, haft i Zldabnictwo sieradzllóe" S.celnadusz: E. [)elida, 'op'faw,a IYI:alstyczma: Z. F,is'Z.er, 30 eksponatów. Ek,spozy.cja: 23.02 - 13.0'3 w KW PZPR w Sieradzu. "S~eradzkla rzeź1ba Iludow,a" S,cenariusz: E. De.Lilda, opm:wa plastyczna: Z. F,ilszer, 45 ElkspO'na'tów. Ekspozy cja: 27.04 23.0'5 w Mi,eóskim Domu Kultury w Lasku. Wispółonganizatvr: MDK w Ł,a'sku. "Tiw6nczolść Stanisła\wy Kubik i Rozal'ii Makówki" Soenariu:sz: E. Delida, opnawa pl,als1ty,c:ZlD:a: Z. F,ilsz·er, 85 eklspona'tów. EkspozYlc'ja: 20.05 -216.0,6. Ka'talog. ",S1iElI1ardz!kzldabni'ot ie WIOlud owe" SCelna:ri'Usz: E. Deli>da, ,30 ·ekspana'tów. Ekspozy,cj,a: 26.06 ([4.0,7 w Oś'r,odku PrZJemysłu '¥/YPolczymkowym Łódz:kkh Zalkta,dów RemoD'tawo-iMcmta'ż'awy'ch Lekkieg'o w .Burz'en~nie. IW,s'półoI1ga,niZJaltor:Ośrodek IWypoczynkawy LZRiMPL. "Ludlowe ,m,a'la'f!s'twioi rZJe2lbaStam:ilsł,awa Korpy" Scen.arliusz: M. Dz1iurowicz-iKaszuiba" oprawa plas:ty,czna: Z. Fi:swr, 22 eksponaty. Elk'S:pozycja: 211.08 - 218.10 w K'lUibi'e ZNIP w Sieradzu. WISpółorganizator: Klub ZNiP w 8'iemdz.u. l' a odz, 'Muzeum 1 �Kronika 381 "Rzeźby Sz,cz.ep.a'na Muchy" 8ccnarj,u~z: M. Dziuro1wicz-!Karszuba, oprawa pl'alSty,czna: Z. }'iszer, 58 e:ksponatów, Eks:p0JZy.cja: 23.0H - 15.09 w Galer,~i Sztuk-i BWA w SieradzU'. K'<łw:log. "Sztuka rludowa w01j-ewódz.twa 'sieradz:kieg,o" Scenal'iu,sz: 'E. Ddi'cia, oprawa plastyC'~na: Z. Fiszer, 176 ,ekspo'na1tów. Ekspozycja: 2(j.08- 30.09. Plakai, "Sieradzkie tkaniny ludawe" SC'l'na'I'iusz: :vI. Dziurowi,cz-Ka-szuba, opmw.a pla.styc~na: Z. F'~szer, 19 ekspo'natÓ'w. Ekspozyej.e: 2e.lO - 16.12 w Klubi,e ZNP w :Si,era1dzu.Wspól,org'anizaitor: J('lulb ZNP w Siemdzu: i27ekspcmatów; 20.10 - 25.12 w ,!VJjiej~kimDomu iKulbury w wiSku. "Malar-s'two Sta'nislawl3 Korpy" Scenariu'sz: E. Dehda, 19 eksponatów. Ekspozycja: 2.3.11 - 31.12 w K'luib!ie ZNP w La,sku. 'Wls'pólor,g.a-niz.a'tor:Klub ZNP w Ł3JSku. WOJ. 5KIERNIEWIOKIE M u ze a B r z c z i n y, 'MUz.cUimRc,giona'ine L ° "Plocio.nkans'iwo ·brze2Jińis.kie" iSc'C'nariUisz: E. Pu'tyĆ1'ska,opmw.a pia'slty,czna: J. Wikla~owa, 30 'eks·ponatów. :EJkspozycja: 21:12 - 3'1.12, w i·c z, Muzeum "Sztuka .i ręko·działo ludowe w XXX-leciu Spółdzielni "Sztuka Lowicka«" Scenariusz: A. -Czyżewska, oprawa plasty,cZlna: Cz. Rutkowski, konsultacja: H. Świątkows.ki, ck 200 eksponatów. E'kJspozycja: 10.06 - 31.09. Katalog. Współorganizator: Spóldzielnia "Sztuka Lowicka". WOJ, SŁUP.SKIE M u zea B y t ó w, Muzeum Zachodn,io-Kaszu:bSlk.ie "Tk;x'tw'o Ina K,aszubach" rS-cenariusz 'i oprawa pla'styczna: :P. C i-cJ.ecki, 120ek'sponatów. Ekspo,zycja: 9.06 - 9.10. "Osa1dirJJicy" Scenariusz: P. Cielc>cki, T. IK'opy,dłowski,oprawa p1«ts'tyczna: K. ,Biórkowska, 5.5 ekspcl11a'tów. Ekspozy-cj'a: 12.12 (otwarcie). WOJ. SUWALSK.IE !VI u zea S u wał k i, MuzeUJm Okręgowe "Przyroda w Isituoe -IUJdowej" Scenarius.z: T,. .Roma'nows.k:a, 95 ek'9ponatów. Ekispozy,cje: 8..12.1977- 17.01.1978; 18.04 - 17.05.1978w :Mi'ej.s'ko-GmiIJJIlymOśrodku KUltUTy w iHiszu. �382 Kronika "Współczcsna tkanina Pojezierza Suwalsko-Augustowskiego" Scenariusz: T . Gutz>E:H,31 oksponatów. Ekspozycja: 6.00 - 14.09 I n s t y t u c j en i c m u z e a l ne S e j n y, Miejsko-Gminny OŚ'fodek Kultury "Wystawafolklory:sty,czna rejolnu Sojny" S.cenariusz: M. Karpowicz, 40 eksponatów. Ekspozycja: 16.05 - 14.00 w MGOK w Sejnach. WOJ. SZCZECINSKIE Muzea S. z c z e c i n, IM'UzE'umNanJidawe "KuHura Afryki Za'cheodniej" Scenariusz: B. ISzerniewicz, ,oprawa plm;tyczna: M. H. Czurko, 235 eksponatów. Ekspozycja: :211.03 - 15.05 w Muzeum Archeologicznymi Etnograbcznym w Łodz'i; oprawa p1:a'sltycz;na: K. SUislsakiSomilt,ekspozyc:j,a: 24.05 - 3.09 w ,Muzeum Okręgowym W Rzeszowie. Przewodnik. "Dog-Olnaw,ie i ,i\nni" Sc'£"na'riusz:J. Łapoibt, 25,3 eklspClna'ty. Ekspozycje: 14.04- 24.05 w Muzeum OkręgowyJm Ziemi Kali',skiej. Przewoldinik. WspólorganiZJator: Muz'eum Okręgowe Ziemi Kaliskiej; 29,.05- 14.08 'W MU2)eum Narodowym w ,Poznaniu. Składank,a. W>spółorgalnilza'tor: ,Muzeum Okręgowe Ziemi K,a,hskiej. "Sz,tuka ludów Afry,ki Zachodniej" Sc'enariusz: J. ŁapoN, 102 ekspOlnaty. Ekspozycja: 15.12. (otwapcie) w Muzeum Ziemi ŁUlbuskiej 'W Zie'lonej Górze. Ins,tytucje niemuzealne S z c Z € C i n,Wojewódzki Dom Kultury "Wojewódzk!a wystawa plastycznej twórczoś'Ci ludowej i ,amatorskiej" Scenariusz: H. Orska, oprawa plastyczna: E. Królikowska, ok. 1000 eksponatów. Ekspozycja: 10.12 - 28.12 w Zamku Książąt Pomorskich. Plakat, folder. WOJ. TARNOWSKIE Muze a B o c h n i a, :Muzeum "WISpÓkzc!slna1s:Z!tukaludowa" Scenariusz: ,M. Planet'a, oprawa plastyczna: J. Kr;,:ek, 1. Chmiel, 81 ck'spona'tów. Ekspozycja:3.n2 - 20.04 T a r n ó w, Muzeum Okręgowe "Poilska grafika ludowa" Scenariu.oz: M. Baierrsdo'rf, opr:awa pla,styczna: A. Earitosz, 40 ekspona'iów. Ekspozycja: 15.01- 25.02. Katalog. W,spólm'ga,niz.ator: 'i',luzcum Etnografi,czne w [Krakowie. "Strój ludowy południa Sl,owacji" Scenariusz: K . .Renyiova, oprawa pla:S'tycz!na: V. S,leva,kova, 200 ek.oponatóv:. Ekspozycja: ,15.01- 30.05. Fo-Ider. W>spółorganizator: Tcikov'ske Muzl'um Levi'ce, ĆSSR �383 Kronika "Sztuka ludowa ZalipiJa" S'ICZ, Muz~um Okręgowe. "Plastyka ludowa woJewództwa Scenariusz: :\. 13arto~z, -oprawia pl.a:'ltyczna: Zob. Nowy T. Komunnicka, 300 ek,;ps·naiów. Ekspozycj,a: WOJ. M u ze a T o r u 11, Muzeum ta'!'nowskiego" J. Ja.snorZJews:ki, konsultacja: 20.09 -'10.10. K,a,talog. oprawa plas'tyc:nna: TORUŃSKIE Etnograficzne "Ha1't .ludowy" A. Bbchow:ski, H.. Mikulo'w'Ska, Sc·enariu.sz: wi·cz, Z58 'ck..;pcnaiów. Ekspozycj,a: O. Pi·o>tro- i5.02 - .23.04.. Plaka't. Sccn.ar·iuc'·z: "Pla.;t:;ka ludawa i amatorska woj. toruńskiego" ·L. TYCzyl'l'sk'a, oprawa pl.asiYlCZJllia: J. 'Strze'1ec.ka, Ekspozycja: 1·\.03 - 15.0·3. Kata:j'eg. Sn'nur:iusz: A. eksponutó'W. .crgunizuior: Ek.;pozycje: iO.03 - Z8.03 w Muzeum Okn~go'WYiffi w Kal'iszu. 'Muzeum Okf{;.gowe w Kulils.zu; 1.06 - 30.06 w Cioechoc.inku. "Dzieliko organizalorzy: ni-ctwa .leziCil"siku, T. Tcwarzy.slwo UzdrC1~"'i·.;k'owego, I'll plas'tyc':nna: .Muzeum w Elblągu. Scen.ariusz: natów. .J. Ciechoc:i:nika, dywany Bajerski, BranżQiWY 176 WspólWspół- Lecz- Osrodek d'wuoslnow·owe" Łukasiewicz, 36 ekSpolllatów. Współorganizator: 15.04 - 10.05 oprawa W. 'Mi'ej-s<ki Ci'Clch{)lctiJne.k. "Nep:11 i plastyczna: ,Muzeum I'll Klubi·e kraj-ob,'az, plastycz!"\,a: A. 30.03 - 21.06 Kaszuby" T. Toma.szewska, "Pegaz" Iludzie, Ekspozycja: w Elblągu. "Haft .ludowy - Kujawy, Paluki, Tyczy!'lska, opruwa p1as'lyczna: L. Ekspozycja: Scenariusz Oipra:wa Przy jlaciói "Ludowe Opraw.a eks'pon.aty. w ·sz:luc·e ludowej" Nemere, Unąd 204 2'5 ekspo- w TO'I'uniu. kultura" Strumillo, 271 ·ekspoma'tów. Ekspczycja: 10.05 - 2.0a. Zob. Wmc!<.lw, Muzc'urn "Pl<1skorze~by ludowe Ekspozycja: 2.0(j - 14.07 "Haft ludowy" Einogr<lfic:nne. I'll ze zbiorów Muzeum ZDK "Przą~n.lczk.a" ,.Pi';;a~zc M. Sccna,'lusz: ()kr~'g()wym \'.. R,H1cmiu. .scenariu-?: '/\.. B. Bc-::b~l,M. wu Szcwc7.u.k, i pu,'ci 43 rzeźbie ck;;pcnaty. Wspólorganil8J 14.09 - lU9.lnS. I'll Toruniu" ludowej" Ekspo-zycja: 4.06 - 3·1.08 Ol': Mu?:eumOkrG.go'We wlVIuzeum .J. Pil't,'zyk, :349 R eksponutów. Radomiu. I'll ,.Kultura lu,dowa Ziemi Chelmilllskief' Bla.ci1 fi \'. iski, B. Dud,a~c\V,kz., H. :Muz,a!ew.sliw,A. Pol<l'i<:iv,vic:c, 1. ,T. E;więchcwie, plu,tyczna: Myśliwi,cc, L Wronkowska, Tubaja, Ekspozycje: 23.06.1977 opra- - 8.01.1978; Pla'kut. nSzt;)ka Scc:nal'iu.-l I'll Einogruficznego W Toruniu. inpc·mv.a ~3.09 - :1l.12. Dre;;'n;e. Plak;.;:, Eksp~zycja: :.'.12 - ."(UZ organizator: Gminny ,katalog. Rudaw" ltJdOV1.;"1 p'·<1'.,lycLi!"\a: J. Just, elk. ..;~kl."ki:ludów.sybc'·yj·,ldch w Gminnym Ośrodku OŚ:'cdek 2000 W,..;półoQr~anizatoT: Kultu:'y I'll ekspo'na'tó'W . .Ek5po,zycja: Muzeum Sztuki Ludowej w f.otog','amy" Kultury Nieszawie. w Nie3zawie. Współ- �384 Kronika Oprawa "Obrazy na 'szk'le" Z. P>opieJ,arz, 1gek'S'p(]lnatów. plastyczna: "Prząś,niczka" w TOTUlniu. WiSpółoTgianizator: WOJ. Ekspozycja: ZDK 4.12 - 28.12 w ZDK "PrzLJ~lD'ilczka". WAŁBRZYSKIE M u ze a W a l b r z y c h, ,MuzeUlm Ok'ręgowe "Rzeźba ludowa karpa0Ka" konsuHa'cja: pracowni<cyMuzeum Scenaf!iusz: A. 'wym 5'2 ekSpCinaity. Sączu, Cabala, Ek'spozycja: "Tk1a1nii1na i 'rzeźba Zolb. Lublin, Muzeum L03 -'12.04. ludów,a Okn;gowego w No- Plaka't. i.mbobzczyzny" OkrQ~owe. WOJ. WŁOCŁAWSKIE M u ze a 'W l o c ł a wek, Muzeum Ziemi "S"tuk,a Scenariusz: K. i Ziemi Kujaw SiwińJslka-Pawlowska, Z. Pietrzykowska, konsultaicjH: i Kujawski<e'j Dabrzyński:ej :ludowa Doibrzyils'kiej" A. Bisaga, 250 oprawaplals'ty'czna: ekiSponatów. Ekspozycja: A. E ilsag a, 15.07 - 30.10. Pla- katt. 1 n s t y,t u 'c je C i e c h o ci ni e mu Ul e k, Urząd Toruń, Muzeum z e a l n e !Miejski "Dziecko Zoh. w 'sztuce ,ludowej" Etnograficzne. WOJ. WROCŁAWSKIE M u z ea W r o c la w, Muzeum Et!llIog'raficzne, "PalImy Oddzial i pis,anki 'opmwla Muzeum Scenariusz: Ek.spozyojia: iM. GolubkQlw, ,12.03 - 18.03. SCenaI1iUlsz: organiza'loT: 'członkowie SZSP, 150 ekspcma'tów, rSzsP, studelnci paill'styJlS'cy . plastyczna: Scenal~iusz i ,oprawa "T,a,laha - 15.10 W W Muz'eum •,Dolnośląskie 'plais'tyczn:a: E. Wsi Opolsk!iej. Narodowego wielkancx'Ol''' L n.Jo Halko" e/k:spana1tów. lal''' Ekspozycja: 22.04 - 6.05. Wspól- meble JUldowe" Jęczaliik, 52 eksponaty. Współorganiza,tor: Muzeum Ek'spozycja Wsi 2.05- Opolskiej Bi,el'kowkach. SCE'nariusz: ,M. Ra::ltworowska, Ekspozycja: 13.0<5- '27.08. "HaN ludowy" oprawa pla:sty'czma: 'I'llf<OI'ma!tor. W,spólorganizator: L Halko, 200 oksponatów. MuzeUlmEtnograh~z- 'ne 'w T,oI'uniu. "Św!i,at mojej ScenaI1iusz: E. JęcZlaJ~ik, o'praWla ;ly'C'j.a: 18.12 ('oltwanóe). iInforma'tor. wyobnaźni" pla's'tyczma: T. Fyda, 136 ,eksponatów. Ekspo- �385 Kronika WOJ. ZAMOJSKIE !VI u zea T o m a s z ó w L u be l s k i, Muzeum "Akwarele Ludwlika Dj'1naka" Scenariusz: Z. Switka, opr.awa plastyczna: G. ,Mikula, konsultacj.a: R. licka, 20 eksponatów. Ekspozycja: 7.05 - 31.05. "Haft .i malarstwo ludowe regionu tomasz'Owslkiego" Scenariusz: Z. Switka, oprawa plas,ty'czna: G. 'Mikula, kOlnsultaicj.a: wahck.a, 51 'eksponatów. Elkspozycj.a: 13.05 - 20.05 w Szk·ole Zb'iorczej m<lJszowieLubel'slkJim. "Stroj·e .ludowe Zamoj.szczyzny" Scenal~iU'sz: Z. S witka, ,oprawa pl,als'tY'cZlllJa: G. M.ikuba., konsultacj,a: R. ,lidc.a,60 eklSpQ;rm.tóWI. Ekrspozycja: 1.07 - 31.08. "HaH i tkactwo regionu toma.szowskiego" SCelna'riusz: Z. Swilitka, 'opmwa plastY'c.zna: G. ·Mik·ula, ikansultacj,a: R. 'Hck,a, 40 ekJsponaltów. Ekspozy<:j,a: 1.10- 31.12. WOJ. Kowa- R. K.o· w Te· K,owa- Kowa- ZIELONOGORSKlE Muzea Z i e l on a Gór a, Muzeum Ziemi Lubuski-ej "WyC'ilD<ankaIszkobn.a 'o .motyw.ach ludowy'ch" Sccnari,usz: .B. Ła'1c.om:a,opr.aw.a p'lasty'czna: A. IngI od, 150 ekis'p.cInatów. Elc.spozy'Cja: ,C'Zerwiiec~wrzesieI1 w Zioelonogól1skim P,arku Etnograifk.zmy.m w OchE. WYSTA WY ZAGRANICZNE W 1978 ROKU AUSTRIA Wicdeó "Sztuka .ludowa Lubelszczyz:ny" Sc·enadusz: A. Gaud:a,opr.awa pI'<lJstyczJna: K. Kozłowska, 200 eksponatów. Ekspozycja: 1.01- 30.01 w Ośwdku Ku1tury Polskiej. Sklada,nka. Org.aJIlJiZJator: Muzeum Okręgowe w Lubli~ie. "Polska sztuka iIla.iwna" Scena'riusz iopr.awa pl'a.Sltyczna: A. Ku rzątkow.ska, 113 ,e.ksponatów. Eks'pozycja: 12.05 - 26.05 w Lnsts lUClieKultury LBdlskiej w 'Wiedniu. Fo>1der. Or.garuzaltar: Pailstwowe ·Muz,eum: E,tnograiiczne w Warszaw,ie. BULGARIA Wa rna "Mikołaj Kopernik w polskiej rzeźJbie ,ludowej" Scenariusz: T. Nemer-e, opr,awa plas1yczna: T. Nemere., oM..:SłupecJro, 76 ekspcma'iów. EJ]Qspozy<cj.a:29.07 - 5.08 Ina {}3 Swiaitowym Kcmgr'e5Iie EJsperanty.s'tów. Kalalog. Org,ani'z,a!orzy: Muzeum EJtnograficzne w T'oruniu, 'Bo1JSlk.iZwiązek Esperantystów. 25 "Lud" - tom 64 �386 Kronika CZECHOSLOWACJ A D,'atysława "RJzeżba w węglu" Scena'riusz: B. Bazlehch, 74 eksponaty, 15 fotogramów. Ekspozycja: 2.02 - 31.03 w Ośr,odku {Itnf,ormacji i Kultury Pol'skJi.ej w Br.a:tysławie. Organizator: Muzeum Górnośląstkii,e w By,tomiu. "Sztuk,a Inaiwna z ,Polski" Scenariusz i oprawa pla's'ty,cz!na: A. Kurzątk'owska" 1[14 ekcsponatów. Ekspozy,cja:22.03 - 5.04 w Ośr,Qdiku Informacji i Ku~turyPo1cskiej w BmtYl5ławie. FoJder:. OI1g.anizato.r: !PańJs1twowe Muz'Elum Btnografkzne w W,ars.zawie. Hradec-Kra'love ,,Pol1cskaI5ztuikia,naiwna" ScellJari'l\JSz:i oprawa plastyczna: A. Kurzątiww&ka, 112ckJspOlIKlrtów. Ekcspozycja: 4.10 - 5.11 w: Kralska Galeria Hradec-Kralove. Plakat. Organizator: Państwowe Muzeum Etno,gratfkzne w W.ans.zawie. Me'lnliik "S::z.tUJka !ludowa Ka,szub" Scenariusz i oprowa p1oalSlty'cZJnra: H. Gl'elg,or, k<Jll1lSultacja: W. !BlalSzkoWlSki,69 eksponaltów. Ekspozy,cj1a: maj - 1ipi'Elcw Domu ~U'ltury w Melni:ku. Organizator: Wojewódzki Ośrodek Kułtury w Gdańl~ku. Pr.a'ga ,,!Polis.kiasztuikia naiwna" Scenar-iusz i opraJWa plastyczna: A. ~urzątkowska, IW eksponatów. Ekspozycja: 1'9.07- 30.08 w Ośrodku ,1'11lf'orma,cjii j KUilttury Poliskiej w Pradze. Folder. Orga. niZJa'tor: :P.ańs,twowe Muzeum Btnogm,ficzne w Warsza'wi-e. FRANCJA c o 'fi f o,le ns "Dziecko w polski'cj '5ZJtueeludowej" Soenariusz i oprawa p],aSityc:zma:A. B~aehowlski, 505 eksponatów. Ekspozycja: 10.08-20.08 'na Festiwalu Fdlldoru w Con'£olen's. Ka'taIog. Organizator: Muzeum E'tmogra:tiiocznew Toruniu. HISZP.''l.NIA Bareelon.a "P.olska sztuka ludowa" Sc'enariusz: H. Olędlz.k,a" opl'awa ploa'SltY'czna:pra-c,()JWlnicyMuzeum Elmograficznego w Harce],anLe, 853 'ekspona'ty. Ekspozycja: 24.0i2- 27.08 w Muzeum Etnografi:c.znym w Barrel-onie. PIaka't, .rolder. Org,U!r1Jizat'o'r: Państwowe Mu.zeum Eltno,grai-i,czne w Warszawie. Madry,t "P'rus'ka 'sztuk,a IUJdowa" Soemariusz: H. Olęct:zka, oprawa plals'tyczna: plastycy PooJski'ej Izby Ha:ndlu w Madryc.ie, 407 ,ek'spona'tów. Ekspozycja: 12.04 - 22.04 w Pala,eu Wystaw w Ma<1ry<:-ie . .Pilak,a't. Orga'Ilizator: Pal1$1twow€ Muz'Cum Etnogra,fi:ezne '\v Warszawie �Kronika 387 JUGOSŁAWIA Ljubljana Sc'enariusz Ekspozycja: Organizator: Zagrzeb "Tradycyjne złotnictwo i k'O'Tonkiśilą.s'ki·e" oprawa plastyczna: B. Bazie'hch, 379 eksponatów, 20 fotogramów. 17.0l - 1.04 w Słowellskim Muzeum Etnogra'fi,cznym. Informaitor. P,ańs'lwowe Muzeum Etnograficzne IV Warszawie. "Tradycyjne złotniCltwo i koronki śląsikJie" Scenari'usz: B. Ba:z1elich, oprawa pI.asty'czna: D. Heide, 379 'eksponatów,20 fo'tog'famów. Ekspozycja: 22.06 - 17.09 w 'Muzeum Etnograficznym IV Zagrzebiu. Plakat, katalog. Orgarrizator: Państwowe Muz,eum Etnografi'czne w Warszawie. NRD Altonburg "Intansje Edmunda Kapłoński·ego" Scenariusz.: A. Błachowslki, 33 ,eksponaty. Ekspo.zycja: 8.02 - 22.03 w Schlossmuseum w AI,tenbu.rgu. Organiz.a'torzy: ,Muzeum EtnQgraficzne w T,oruniu, SchlQssmuseum w Altcnburgu. B e r l in "Pol'ska biżuteria ludawa" Sconar-iUlszi oprawa plastyczna: B. Kazmowska, 500 eksponatów. Eks'pozycja: 4.09 - 16.09 w Ośrodku Informa'cji i Kultury Polskiej w Berlini,e. Katalog. OrgaInizatorzy: Państwowe 'Muzeum Etnografkzne w Warszawie, Ośrodek Informacji i Kultury Polskiej w Berlinie. Lipsk "Intarsje Edmunda Kapłollskiego" Soenariusz: A. Błachowski, 33 'eksponaty. Ekspozycja: 3.01 - 14.01 w Ośrodku InJorma'cjli . Kultury !Pals.kiej 'IV Lips'ku. Orga1nizatorzy: Muzeum Etnograficzne w TOTuniu, Ośrodek Informa'cji 'i Kultury Polskiej w Lipsku. "Ku:Hura ludowa Warm:i'i i M,azur w'cz'araj j ,dziś" :Scenariusz i konsultacj'a: A. I3łachowski, oprawa 'pla:s<tyczma:A. Dziemidowicz, W. Pa,sik, 'ok. 400 eks pCJln,a:tó w. Ek:spozycja: 16.10- 211.11w Ośrodku Kultury Polskiej w Lipsku. Plakat, 'folder. Organizator: Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie. Wandlitz "Wieś po~ska 'W sztuce ludowej wCZlor,aji dzjś" Scenariusz: A. Błachowski, oprawa plastyczna: L Wronk'owska, 78 eksponatów, 30 fotogramÓIW. Ekspozy,cj,a: 14.09- 31.12 w Museum der Agnaren Produktiv KraHe w W13'ndlitz. Ong,a'l1!izatorzy:.Muzeum Etnognaikzme w Toruniu, Muzeum NaJrodowe Rolnictwa w Szrenia'wie, Muzeum w WaJndllitz. Weimar "Kultura 'ludowa Warmii i Mazur wcz.or,aji dziś" Scenariusz i kansuH13'cj<a:A. BŁa1chowski, {l'prawa pIas'tyczoo: A. Dzi,emi;d<J'Wicz, W. Pasi.k, ,ok. 400 ek:spmatów. Ek!spo.zycja: ,23.09- 14.10 w Kunst Halle. Plakat. Fo'1der. Organizator: Muzeum 'Wa'T'm~ii Mazur w Ol,s:ztynie. 25' �Kronika 388 RFN Inge.lhe:im Ill. Renem "Laure'aci 'oo,gpooy »!Barw« .im. OSikIaraIKoilberg,a" Scena.r.im;,z: W. Dowlla;s,z;ewicz, ·oprawa plas.ty,czna: iZ. Zaremba, 42 eksponaty. :Bkspozyoj,a: ,22.04 - 28.0:5 w 'VliJl'1i&h'neider w ,lng,e.lheiJm ;n. Renem. Katalog. Organi:zaltorzy: Muz'eum Maz·owi.eoki'e w Pł-oClku, MilniJsters'tw.o Kuhury i Sz.tuki, I'll'terpr~SIS, F1iJrmaC. H. Boehringer. RUMUNJA Bukareszt ,,!PollSkaIbiż:u'1:eTQ'a -ludowa" i oprawa pla.styc.ZJna: B. K:aznow!&ka, 600 ekspanalt.ów. Ekspo'zycja: 27.06 - 2.2.07 w ,MuzeUim SataJlui - ,skalns,elnw Bulka n:lsZic.i e. 'K,a't'alog. Ongialniza'1orzy: Pańs,twowe Muzeum iE'tnog·raficz.ne w Wa,r:szawJe" IMuzeum Sa'taIUJi. Scenariusz WĘGRY Budape'szt "M:Lk'ołaj K'operniJk w polsk1ej rzeźJbi,e iludowej" Sce;n,a'riusz: T.Ne-mepe, ,oprawa ·p1taJsty'cZJna: T. Nemere, J. Oleklsy" 76 e'kspanatów. £kspozycj,a: ,D.07 -17.0'7 na '27 Węgiemkim KOllgresi'e ElSpenalfitY1SitóW. Organii:za!.>orzy: MUZ€'UIIl EtJnlQgTlamiJczne w TopUIIlJi'U,Węgierski ZWliązek Espenalfi't)'lstów. ZSRR LelIl.ingr.ad "Pdlski ,strój ludowy" ScenamUls:z: G. 'TkJa,czyk, 'oprawa P1a:S1tyczna:D.MajeWiSki, '750 ,ekspona'tów. Ek!s'pozy;cj,a: 17,10 - 6.12 w Muzeum !Elt;n,ografHNarodów 'ZSRR. Ong.amizatorzy: P,ańISitwowe Muzeum Etnogr.afic.zme w 'Wanszawie, Muzeum Narodowe w Poznaniu, IMuzeumEbnograficzme w LubHnie, Muzeum Etnograficzne w ZJamoŚ'Ciu. Lwów ,,,SztUika lUldowa wQjewództw.a przemyskiego" ScenariUislZ ,i ,opr<a'wa 'P1a,styCZl1J8.:T .. Burzyński" ,1:20 €ikspo;na'tów. Ekspo.zycja: 20.07 - 28.ln 'Ka1talog. Orga'rnzaJt'orzy: Muze'UJIll Okręg'owe w iPrwmyś'lu, Wydział !KUiltury li Sztuki 'Z materi,a-łów OJDiI,Eopna,wwala Iwona Wiktor MAGI'STERII,A, DOKTORATY I HABLL'ITACJ E Z ZAKRESU ETNOGRAF[l W 1:978 .RlOKU PRACE U;niw'ersy'te,t MAGISTERSKIE Ja,g:i'eIIJ'ońlski -!Kraków BOCJĄG.A Janusz, Pozy'cj,a li Imalter.i:alne 2laJbezp1ec:z'eIl1ie Iluidziis;ta;ry,ch na w,spókzesnej wsi, na przykładzie wsi polskiego Spiszu - Łapsze Niżne, prof. dr J. KliffialSzewsoka. �38~ Kronika BOHO Magdalena" A'meryka w wyOlbra'Ż·eniach miesz;kańców wsi Lutcza. Aml'1iza Ilreśd stereotypu, pJ'lOf.dr J. KJ!;imaszewsika. KAMINSKI Jó'zei, Za,grod.a chłopska we wiSi Jag.()ldina w WiOl,jewództw1iekieleckim. pr,m. dr J. K;hma,szew:ska. PIORO A'l1Ina, Dzieq'allJn,O'Ść gaspoda.r'cz·a na P:01s·kii:mSp.ilszu w XX wieku. StudiUJrn ws'i Ła'psz;a!l1/kla I{struk'tura J prefepen'0j'e), 'proOlf.>dr J. iK.1~maJSzewslka. PIORO RUld'QJ1f,;Miej Ice 'pTiU'cyw iSY'S'1emiew.a'rtości J !Spos'ab:ie .żyC'~a na polskim iSp'1sz;u w XX wi,eku. (Stud1um w.si ŁapSZa'Ilika), proJ'. dr J. KliJmaiSZleWJSika. RAK. Z·ofia, "K'!ub tLiteralc.k:i" w :IJSltebnej,.(Studium Uin5tytuCjJ mei-omnallnej), pwL dr J. KlimasizeWls:kJa. ROMANOWSKI Andrzej, I'ndi-atruie Na'waho - dlUik10 .przykł,atd .rnterJiSywm,ej adaptacj.i. kulturowej, dr L. Dzięgiel. RZONCA Emi'lia, 'Widowlilsko ,oIbrzędowe ,,;MiikQlai" li ,,iPas'tus':zJkÓ'w"w iSpolec:znośoi WlsriBukowli·ec w Beskidzie Śiląsk1im w XlIX wj,eku, pr-of. dr J. K.1imalslzewSlka.. ŻMT-DZ1ŃSKI TOIma,sz, K,a'zimierzMa.;sny, rzeiibi.:arz rUldo,wy 'Z lPil€ltrzy,k'owk. Studlhum pro'ce,su -twór(:zego, pDof. d1rJ. l:KJlimacszewskJa. Un i wer:s y let Łó odzki -Łó d ź DIBELT-CHEiLINSKA Małg,orz!a'ta, F1unk,c'jeolbrzędów z1mowy'ch z uwzg1ędJnieniem pro·cesu prz,e;mian (Ina przyrkładz;~e gminy GłuClhó'w), dr W. Bar,anoWski. NOWAK Wit·old, Stain badań ,etnagr.a;fii'C'zJnY'chna.d IYJoołóws'twem t'raodyicyjnym na poc1s,taw·ie pm(: ,i ZJb10rów muze:al'nJ'lch, idoc. Idlrhab. J. KUlcharslka. OLENDZi''':A Ha!nnla, Oby'cz.a-jowoŚć sąsiedzka rooabni'ków ZJaJmiets~kałyc'h na KiSiężY'm :MłYJni.ew -okDC's/i'em:iędzywojoermy;rn, -doc. dr halb. B. K-opc.zyń's.ka-J,a'Wors:ka. OWSIoEJC'ZUKAl1ma, Tr,a1dy,cyjne ź-ródła utrzymania 1udnloś,ci beriberYds'kiej ll1Ia;te-·reni'e Ma;ghrebu, doc. dT hUlb. J. K.\1JC'ha'rslka. ROZAŃS'KA A'leksanodna, Zmiany poglą,dów na illrus<tyrt;ucję małżeństwIU' (na przyklaIdZJi·e "lMs.i IMilc'howlice"gm. Głuchów), dr W. -Banan,owski. U 'fi:i w e r:s y -t'e t i m. A od,a m.a M i oCk i·e 'Wi ICz a - IF() z 'n -a ń ANCZEWISKA Hamlka, ZY'Ó1eIlmLtou.rallJn·e wsi indywi'du-ailnej lIla 'P.rzy.kładzie LeooiOgóry, pTOlf.dr J. Bursz!ta. BŁAZYNSKI Andrzej, .Mi'ejls'ce k,dbiety w społeczem,tw.1e [ ku'11urze 'Ws,i japońsikliej la shinto i buddy Zim, prof. d-r Z. Jasi·ewicz. CHOJNACKA Ma'ria, EJtnogna;fi-cz;na 'monQgT.a.fia rodziny. Na przyikła-dzie Todzilny tLubojań'siki-ch we 'W,siZmyśl.onej Słupsk!iej, pro!f. dr J. iBUI1SzJba. D.OBROSI!E:LSiKA-PERJRJIEffi Anna, Rodzina chłop.ska jako współ,c.zesneśrodawiIsko kuaturowe, prof. dr J. Burszta. DUDEK Galbr,1e1a,Pr.zemianyśw1adomośd w zrukreSlie modelu :rodz:i!ny Wliejskiej ~na 'przykł,a,dzioe'Wsi podmiejSlkiej WloLslzak-owilce)"pIlOl!'.dr J. BUIlsz'ta. GOŻDZIAK ELżbieta, W,S!półClzcsnarodzina baimber:s·ka w Pazna;nlilu, pJ1o!f.d1r J. Bu!r~ IS.zta. KABA T -Ir'en-a, Char,aktery,srty.ka ,e.bnogriaficznych :monog)naHi regional:nYlch w ,PoT,s'ce do 193-9roku, proof. dr J. iBurs·zta. KARACZUNWł'OIdz:im1erz, Obrzędy li zwy'czajoe weseLne we wsi Zei1€ichowo w woj~ sz·czeciI'\!skilm,prod'. Idr J. BunszLa. KIJEWSKI Kr,zYSlZltaf,Żyd,e kuHuI'alone wsi pe~eer-oWlskiej. (Na przykladzi-e PtalSzk'oWla w woj. pOZlllJańlsk:im),pl'm. dr J. Bu=ta. KOSfI'UCH 'Pia;weł, Cechy' i fUfilk~j€ za;gr,ody lFółnocno-:KaJmeruń'SkiegQ pl1emieriia Daiba, p,rro. dr Z. Jas.i-ewi-cz. �390 Kronika KRASZEWSKA .E)1żJbie,ta,Keczua - 'pr{)tC'eszm'han spOłe-cZjIloO-!ku'ltura·].nylCh i etn.icz'nych w XIX !i XX Wli€lku,pr'od'.dr Z. JalS!iewkz. f(RZYZANIAK~RYŚ Ewa, W'i-erz.eniapoza· Jlamsk.ie ·U ihldów Azj: Środkowej, p:,'oo. ,dr Z. J'Cl,si€'wiicz. LIPSKI hndrzej, 'Prclblemy traoomisjikultu-ry, prof. d.r J. Burszt,a. PIl\ Tl\:O\VSK'I Dj'OInizy, F'Ollkloryzm j'lko zjaw:ilSk'ow 'kul'turze współczesnej. WspółoCzeSinarecepcja 1'dlkl·o-rY'~tY<CZJllIa Dziel wszystkich Oskara KolbcTga, prof. dr J. BUI1szta. $REDZIŃSKA Arileta, Szamanizm u Jaikutów i Ewenków, prof. dr Z. Ja,siewicz. TOBIASZ Maria, ZJmia'ny formy i funkcjoi folkloru na przykła,dzi'c Wyibranej 1'0,dziny, prof. dr J. Burszta. WERNER D'lnuta, RzeŹ1bakul,towa Ghany, prof. dr Z. Ja:9iewi'cz. VORBRICH Rysz.ard, Ga·rDlcaflstwo 'li Dog·omów, prof. dr Z. Jasiew.icz. ZUKOWSKI Włodzimi·erz, Bu-downi'ctwo DQgolnów i je.go fUlnkcje, prof. ,dr Z. Jas·iewicz. Uniwersytet Warszawski-Warszawa BARANOWSKA Anna, Jawajski >tea:tr deni - wayang purwa, prof. dr Z. Soko'lewicz. BECA Barha'ra, Medycyna ludowa n.a terenie Ka's'Zub Północny·ch, prof. dr A. Kuotrzeba-IPojnarowa. BILSKA Hanna, Przem'iany lokalnego podania o Borude na tle demonologi'cznych wierzeń ludowy.ch i his,tor~i kultury, ·prru. dr W. Dynowski. COGOLLO Hernal Alvaro, Proce.s akUJltura·cji ,Indian Guajira, pro'£' dr Z. Sokolewicz. GRĄHCZEWSKA Barbara, Rośli'ny w ,obrzędowoś'ci ludowej. Anal.iza prz:ypi'5ywany,ch im iu'nkcj:i, prorf. dr Z. S01kolewicz. GRĄBCZEWSKI J;aoek, Św. Jerzy a wi·erzerua iohl'zę·dy ,cyklu w:i'o,s,€'D1nego, pr,of. dr Z. Sokolewkz. ILBeKI PaWleł, Ocena współza'leż,ności między e lemell1Jtami cibrzędu pogrz.e'30we:go a narodowoś,cią we ws:iache'tnkznie mil(~lsz,a!nychwojewództwa ,0il'S'ztyhskiego, prof. dr Z. Sok'o-Jewi'cz. IZDEBSKA Donata, Pwbil,em a,ku1tura·cji ,chlopów polskich w Stanach Zjednoczony.ch w 'kohcu XIX wieku w świetle zmian po's't;aw walbec 'cech .tra::!ycyjlnej lpol~k,iej k:ul~uTYludowej, pr·m. dr A. Kuirzeba-Boj:l1'ar.o.wa. JAGLARSKA-JANIK M.ar.ia, !M;azul1sk:i-emeble ludowe wieku XIX oj XX, pr·of. dr 'W. Dynow.ski. JASICZEK Małgorzata, Przekaz tradycji pocho::!,ze1nia w 'f,odzi'na,ch Ormian pdlskich, prm. dr W. Dyncwsk:i. KANONIK .Mirosław, Dz,j;siej'Szy stan meteoro.J.o;gii i .a's'tr·onomii ludowej na Mazur:a'ch, pr'olf. dr Z. SC:kolewicz. KULESZA A!nna, ,Kierunek przem:ilaln wnętrza domu ,chł'opskiego we wsi'ach w zasięgu ,dzialainia dużej aglomeracji milejiskiej, prooct'.dr Z. Soikolewiocz. MARZEC Alnna, Rola tradycji w proc'e1Sj,eZlmj,an zalCh<J!d:zącY'ch w 1funk,cj'OInow1a'niu rzemi·osŁa bednars~ieg·o na 'przykł.adz;ie wSoi Wi,ncen'tów woj. ik,i'el.eck;i'eg,o,prod'. dr A. Kutrzeba-Pojlnarowa. SERAF1N Gnażyna, Śla.dy wpływów wolOlsJdch w !kulturze pd1s,k~j .na podsta',vie wsi Ochotnica Dolna woj. nowosądeckie, prof. dr A. Kutrzeba-Poj arowa. �391 Kronika SOCHALSKA Gr.arżym,a,.PrzemLa'ny kulFtury 'pusZiczańskiej wsi .Mąkosy Sita're, prof. odr A. Kutrz,elba~oj'Il1awwa. STRUŻEK Gr'ażyna, Trady'cja li InOWOCZie!5:nOŚĆ w spolec·zny·ch postawa'ch chłopów {na pCldi!'ltawi·cana'lltzy 'pamiębillka ,chłops1cieglo li !badań terenowy.ch), proof. dr A. Kut'rzcba-PQljna'row:a. U n:i w e l' s y t e t i m. B o l e ISł a iW a B i e l' lU t a - W l' o ,cl a w BUDZISZEWSKA-ĆWiIĄKA'IJSKA Alicja, ,Prawo zwyczajowe audów PMnooneg,o Kaukazu. 'Wybrane 'hagadll1ien1a, -dOIC. dr hab. E. Pie'traszek. CHOŁUJ 11'ena, 'W:spókz-eslne :bedm:amtwo wiej,sokie -na ,lewQlbrZJezm-ejOpolsz1czyżni·e, doe. dr halb. E. Pi·etr.asZ1ek. CZEPUŁKOWSKA Dorota, Ludność w ceramice japońskiej, doc. dr hab. E. Pie'braszek. CYBULSKA Grażyna, Realia oe'tuogro:£iczne w 'prozie ludowej Z!iemi Żywieckiej, dOlc.dr halb. A. Dygraicz. DZIEDZIC Marzena, Upvawa r'Clili1 ,nośHn na WlsiiZa'chowic,e. 'Zanik ,eil,ementów traIdycyjlnych poH!'45 L, doc. dr halb. E. [Bietnaszek. GIERUCKI J,aJnusz, "Cepe.lia" i jej kl1i,enlc~,doc. dr halb. ,E. Pietraszek. GORSKI ,Miro.'>l.a'W,1'vaidy'cyjne ,rybolóWlstwo 'ludowe 'W d-or:zec:zu środkowej Warty ,i Noteci 1(IWlie<Lk,opalska), doc. dr halb. E. Rietr-a-s:wk. KOłJOMANSKA DaJnuta, Cygamilie kowanscy. AkomodiaJCja spolocmo-kultU:l"owa, doc. dr ha·b. E. Pietra'szek. KOTOWiCZ Danuta., W.spółcz-esne kowalstwo wiejskie w glmimach: Biała, Głuibczyce, Lwbrz.a, Prudni'k woj. op oilskieg o, doe. dr hab. E. Pie'traszek. KAŁAGA -Banbarra, .sprzęt plonów we wlS'i 'Zach·omc·e. Org<aonizarcja pra'cy i zwyczaje, dOlc.dr halb. E. iP~e<traszek. PAROSSA EJżb'ieta, ROIdzina cygańska w wielkim mieśde, doc. dr hab. E. Pietraszek. PILEWA Tadeus:z, PrzemialIly spole'czmo-,ku1tul'owe ws,i ,opollskiej Kopke, doc. Idr hab. E. Pietraszek OOZMU.s iLoS'zek, Tradyc)"jne ·e'l·ementy kuiltury r·eemignmlt6w z Jug·asławii na przykładzi,e wS!i M~lilków w -gmillie Nowogf'odz'iec woj. j,ell,eniI01g6f1sklie, do.c. odorhab. A. Dyga:cz. SIWAKOWSK,I S'tani:sław, Tlcadycyj'ue rybołów.stwo ludowe nad Igórną W·iJSłą,Wartą i Pihcą, dor-. 'CIrhab. E. Pietr.aszek. SZCZĘSNYM.ahg·o-r,zata, Lecl.'l1Ji,c,two'ludowe we WISiZa·chowioce, doe. dr hab. E. Pie'tr a.sz'eik. SZELEWA 'l{,rystyna, 'Moalż·el'~stwoli 'Qlbrzęd weselny we wsi Zac ho wie·e, -doc. odr hab. E. P.ietra!szek. SZYMANSKA Iwona, Ruch te,a-ira'l'ny na Wisi górnośląs.ldcj, Ina przykł.aldzi'e niemi wo,dz'i'sławlsk.iej,.doc. .dr ha.b. A. Dyg;alcz. URBANOWICZ ATIltCln:i,RybolóWlsltwo ludow'C w d·o,rneczu śroodkowej W'~sly (od ujścia Pilicy .do ujścia Drwęcy), doc. dr ha,b. E. Pietraszek. WASNIOWSKA Ha'l'ina, T-ra,dy'cyjlIl'e:Z'Wylez.aj.e -i obl'zędydc,r·ooczne we wsi N:i,ebocko woj. kIloiŚniońJskioe, doe. ld,r,h,ab..A. Dy.gr.1CZ. ZAWIEJRUCHA :Halińa, 'Współcz·eslna ·pl.as'tykia '\Wlę'brza lT'..ieszjk,alnego we wsi Rzepi'(lD'nikStrzy,ż'cwSiki w woj. ,tarnowsik~m, doc. dr halb. A. Dyga,cz. ZEGARSKI Zen-cln, .spolSoby i Imoli;!-iwośd itra'kt-owaJnia d'itdtempi:i w alspekcie historycznym i wL~pókZieśnie,d-oc. dr halb. A. Dygacz. �392 Kronika PRACE HABILITACYJNE U n iwe r s y t et Wars z a w sk i - War s z a 'w a POKROPEK Mariain, BudQ:wni'ctwo ludowe w Pol-s,ce Ce1em pra'cy jest podsumowanie dotychczasowej wie<dzy a tr:adycyjnym budown'i,ctwie ludowym w Polsce. Autor wykorzystuj'e materiały pochodzące nie tylko z terenowy'ch badań etnogra,ficZil1y,ch i architektonicznych reje.strujący:ch zabytki głów,nic z XIX i XX w., ale ró,wnież mateil~iały historyczne, archiwalne i ar<~he{).Jogiczne doty,czące budownictwa drewnianego z wcześni'ejszy:ch stuleci. W procy autor ukazujoe współcze.sną regionalizację budown.iclw,a ludowego, 'omawia kształty zagród i budynki w nich występujące, szczegółowo charaJkteryzuje różne typy konstrukcj:i, urządzeń o~niowY'ch i stosowane materiały. Praca zawiera też rozdz:Lał poświęcony ochroni'e budownictwa drewnianego i muzeom budownictwa. Za,warty w pracy .materiał ilustra,cyjny pochodzi głównie z ostatnich la't, a więc ukazuje współczesny .stan zachowania za:bytków buidowni'c'iwa. U n i w e r 'S y t e·t i m. M i koł ,a jaK ,o p e r n li k.a - T a r u r1 KARWICK.A Teresa, KUlltura ludowa Zi'e'mi Dobrzyńskiej. Praca omawia ku'1turę ludową history,cznego regionu Zicmi DQlbrzyilskiej. Autorka stawia pytanie, w jUJki.m s.topniu region history'czny sprzed paruset lat je's't jednocveśnie odrębnym regionem etnograJi-cznym z kOJ1cem XlIX ow. i XX 'w., tj. czy odz.nacza sięan w ,tym -c.za'si'e.oid'rębnoś·cią kul.tury ludowej i pCiczuóem D.dręonośc:i w świadomośd ,mj,e!sik'ań,ców. By 'ilia 'to pylanie .odpowiedzieć, laulonka rozpatruje posz'czególne dz'iedz:vny kul:lUlry ludowej ;tego regiolI1'Uporównują'c je z takąż :kuUurą regiO'l1ów sąs,iednich. Autorka 'opiem s:ię na 'nieli,czay'ch publikacj:ach XIX-wiecznych dotyczących etnograf1i-i Ziem'i DoIbrzyirsk'ic'j oraz na badaniach terenowych . .stwierdz,a .bra,k wyr,aźnejodrębnośei e't<nogr;af'i'C'mej grupy D~brzyni<J.ków. Uważa, :że możemy mówić a Zi.emi Dobrzyń'skiej jako o terernie krzy:żowania się wpływów pomorskioc.h imaz·owi·eckioch. Rozw.aż,a ja!k,i'e są przycz)'lny teg'a ,~talllu ,rzeczy. Doszukuje się ich w płynnośd osa-dnlctwa .na 'tym 'terenie, zn<llcznej ilościolsad'ników z innych terenów, a ,także w rozpf'olsz'en:iu 'o'sad pod wpływem 'separ.a1cji poukazowej. U n i we l' s y t ,e t i m. B. B i e l' u t a -W T'Oc ł ,a w BAZIELICH Ba'rbara, Zł,ole hafty w tnao)'lcyjnej ,odz.iJeżyna Ś,łąsku. Praca obejmuje 'tereny Śłąlsk.a iDoli'neg·o,Gó,rnego li Cie.szyJ1Gikioega. ·Za.sl\os'owano 'W ni·ejmetody ,anatlHyc:z;ną, .struk,tuflalno-f'OIrmailną, Ihislloryczmą, 'Porównawczą, wy'korzystują'c ;ma'leriały od XI'!'! w., .głównie jednak z w'i,eku XVIIiI - pocz. XX w. :Szc·z,cgółowe ,r.ozw.ażall1'iJapaprZlCdz·one są omówi€'niem termindlogii, podslawowych pojęć i kryteriów -rÓ1Żll1i<C"Uijących ha'fty z 'ptmktu w:iJd:z·en.i.a ,a'r,tys.tyC"ZIDego, tec·hnkzneg'O .i estet)'lCz,nego, .I')'lsem his\OII"ycz,nym '0 pajawiJall'Liu;slię i znaczeniu .zloty'ch half'łów w odzieży ślląskiej .. ,Szczególawa 'omówi,one zasilały ma,teriały i te,chnoiJkiwyk:ocnywan.ia hafotów, ornament i kompoz)'lcja,oraz zapoży,cz:enia i wzoryzinllly'ch grup społecznych. Praca j€lS'twypooo,żona w imateriał il~tl1aicyjny. Z maief'iałów OD.i'IE opnacowa'!a Maria Ndewiadomska � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/ab5055e8304d47f54a0083d74aa08169.pdf da9166fa9e61714b91b2e67c61a871b4 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1819 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1981 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1686 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1981 t.65 Description An account of the resource LUD 1981 t.65, s.341-406 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text ISSN 0076-1435 IV. KRONIKA Lud, t. 65~H1I81 MIĘDZYiNABODOWtA KONiFERiENICJiA EmNOGRAFiIIC,ZtNA NA TEMArI' NARODOWOŚCIOWYCH W BEKEScSABA (WĘGRY, 1980) BAD\AŃ WęglieI1skie Torwa11ZYslbwo Etnogxadlitc,zne wlf,gamii1zorwałio po llaJZ drugi MiędizylI'1aa"odorwą Konferenoję E)tlllor~afkzną na t'emalt badań nalI'o,aorwośoioWylCih. T,oIWa11ZyS'tWOu·waża bOlWliem m nader w,ażine 1elPsze pO'znalllJie o,góilJn)'lch i specylf~C'ZJlyICh cech kualtu,ry ludowej t)'lclh nawdorwości, ktÓlre żyją w więlkJszej lub mllJiej!slzej i2x)laJcji od matju malaierz)'lsteg;o i jego języlka. Oboik molWY ojczylstej, właśnie k.lU,tura lud orwa, a sZic'zegó1lnie SIV1;ullmsą tyuni aZj'lrtllJ~kJamJi, któlf·e sprzyjają szclZ'eg6llinie UitrzytmarlllLu naa"oolowo;ścd prrz:elZ długi omes czasu. Wycihodząc z tY1lC:hprzesłanek, WęgieI1sk'ie T'Ow'a11Zylmwo Etnoglraf:klzne porwoła'10 w r. 191715serię wj'lda,wniczą ,pt. "Etroo,gratf'ia grUlp narooo1woŚiCiOlWy1clhna Węg11Zeoh" Dotąd ukazało się 12 ordld!zieilnych toonóIW w jęzj'lku niemieckiJm, ser9:>o-lCihoI'Wla'c:ko-,słoweńiski:m, rUlffiuńJslkI~m,i slowaak~m, a da'lisze 3 toony znaljidują się W dlfrllkJu. Ponadt,o Towa'l"lzystwo powołało s,pecrjaJlrną selklcję dla badań ITaJJ."IodorwoŚ<ci'Owj'lch w ceUu pmedisita"Wianlia i o;marwiania wYlli~kQw odinośn)'lclh badań. Włą'c:zyiŁa się w to taJkJże Międizyna'wdo:wa K!onlf'erencja, na kt6rej liclZni nauikJOIWIcymogą referować s,woije baldania na'rordowośCli oraz 7JWIiąJZ'anez niJm'i ,poobllemy te'OlretylcZlne i pralkltylclZiI1e. II KCJIrlifereIl'C'ja Wj'lwołala więce'j zaiiniter·esQlwani,a IJJLż slię sp()1d:zie'IW.am:>', .gldyIŻ WllZię10w m'ej udzLał 175 ulClZelsmikÓ'W z nalstępurjących klfalj6w: Wę~y 117, AUlsitTia l, Cz'echosłowacja 17, Finlandia 1, Jugosławda 15, Polska 1, Włochy 7, Rumunia 5, ZwiąlZelk Ra.dizioold 4. Ref'eraity wyglOlsliJJi pl"zedisit,alWlic:iffie12 k1fajÓ'W. W ¢enaTn~m pOrSrioo'zeniu i.narUrglUll'a1cY'Jnymw:~iął m. in. 'lldiział miJni'ster spraIW zaglra'!1icznj'lch P. F,r'i/gy·es. p,oolm·e,śrllił Oill w SIWym wyls:tąpiemu, że Repulbllr1ma Węgim1s1ka dba o to, aby w.szyS\tikie tutejsze nal1OidO'W1OŚci nie tylko utrzymały SlWój język i własne tradycde, ale taJktŻe do:tmzj'lffiały ~r{)lku w dallSiZym kUllitulfalnym 'rorzJwoju iJch macierzylstY'oh narodów, i stąd sitały się w:iąi;ą\cym o'gnl~em w s!tolSu-llka'clh mięrd:zynalfodowy1c:h. BrerzY'denit KOIIDiIt'etiu Ong,aniJzacY'jnego (,Ivan Baa'aJs'sa) padkrelśi1ił, że "przez ~o:rrganl~ZO'wan'ie k,o;nIfereruc,jli weszar1iimy na właŚJc1iwą drrolgę, g;dyż przy wzajemnej żj'lc7J1'~ej pooJtrarwie można me tylllko olffiÓ'Wić i wymienićtłorś'WIialdiozenia zwiąJZarne z - :.:Ilzlllsadnd,onymi lulb nlie - tlfUldinro,śrci'amietrno~aif,irc~nych baJdiań naJd narodowościami, ale także ukazać istotne osiągnięcia tych badań". W crzasie sesji 'iJnoorgull'acy,jnej wysluclhaillo z dUlżym marnlteI'€lSOiWamem dwóc~ referatów: Józef BU'l"S7Jta, Die Stellrufl1g O. Kolber'g's (1814 - 1890) zu den Nat.ionaUtlVtsgr'lLppen aLs richtig.es ModelI der Iinterpr'eltiaJtoon derr int·eret,nischen Verhii!ltn'isse; B. H. KaJrmis.zewa, Etrrvicze,skij,e proc'essy S!J',edy nacjonaLnych i etmO!gnz:Nczeskich gr:wpp Uzbe/oi:stana. N.ast~ie u'crzootrndJcy ,podijęari pralce w 1mzeClh semclj.alch. SeIk;cja I "DWlUijęzy,C1Zność i stosunki interetnkze", obok różnych podstawowych zagadnień związanych ze ZJIDianami w jęzj'1kaJCIh, zajęiŁa S'ię W!PłyIWem dW'l- i wiffiodęzYC7ID()1Ślc'ina r,o~ó,j 'lm1iltUlrLudowylCih. Wymd!kŁa tiU także lmvesltia badania g;raniJc etniCl7Jl1ych i języ1ko- �KronUca 342 wY'ch, jaJk i pro!b[emy w:zaj'emnycl1 w\pł)'lwÓW narodorwoiŚICi za['ó:wno w pIlzesz~ości, }aik i rw aZ<liSlalch~Sipó~CIZ'esnY'dh.Sek~J'a II ".Badania eltnogtraficzne a za'cihowalIliie i rOLZJWójku[ItUlry na'l"OdOlW.Qiś!Ci" zaórnOlWala się głó:~nie wyl~o'rzYISlt'<łJn~em wyn.i!ków bad.ań etln{xgra1Jkznylclhwe wSlPó~ClZesnelj~1JtlUlrlZep(J~'zc:ziegÓl1Jny;ch narodowości. UiC'zes,tlIlJ~cysltwiel'dizJiU jed'noanyślme, że nalslZa naulka ma w tym zalmesie pOlWaJimezadania do Sjpe~n.i!ellliai że wlC'iągll'ięc.ie do badań przedlstawi1cieli języlkórw madell1zystY'c.h mo,że dOlpro1wwd:zićdo dal1s1zY'chpOlwa,ŻJnY'clhrem[t.altów. W sel~cji III prellegencli u!ka:zali wyniki "Badań etnolg)rali"iICIZJnYlch POlszc'zegóilny,ch na,l'odorwo,śd". ZapOiznano tu nie tylko z etnOlgrafią węgiel'Sik~dh Niemcó:w, SłOlwa'kó'W, Sław,ial!1 połud,niowY'dh i R°.lffiUnÓW, ale t,aJkże z wyn'tka,rni podolbinYlch badań g)I1UlpWęg,rQw żyjącyc:h na Słowa1cji, w Jugolslalwi:i i RUlrnunili. Mówiol!1'o ta!kże o etnogra:Jj~c,zmY'oh za,ga,dnienia'oh Luży'c:za:n żyją'cych w Ni emiedk,i ej Re;puiblice Demolma:tylc'zmej, Greków, AJJbańlClzylkÓiwi Sło'Weńców we WłOiSIZetc:h. ZglO'silo s,ię taik wielu preD.egenttów, że malo było azasu na wYlclzel1patnie,ty1c1hpw\)1emów. Referaty z Konif'erencji zOIstaną orpuhllilkow,ane po węgieJ"Slku, a kh wybór taikże po niemiecku. Powstał pomysł zorganizo,wania następnej konferencji w jakimś innym IDraju, a g)dy to się nie uda, miej'scem In konif'erenoji w r. 19185 będzie znow:.! BekesciSarba. Konferencję uZJulpełni1ała stała wy,stalwa w Mu,z'eum Regrio.na:1nym u'k'a'Ziująca obraz etnografticzny komitatu :zJamieszkalego pnzez wiele grup narodo'wościowych: Węg)rów, NiemcÓiw, RUlmunÓiw, Słowaków, Serbów. Jednego wieczaira U1clzest'I'i,cy olgI~dali pro,gram fOll,kIIOlJ'Ylsity,c'Z;ny u/k,awująlcy Slpecyfi<c'z.ne cechy węgliel's'kietgo folklor:.!. W c.zarsie caŁodziennej wy'clieC'2Jk,iuazestnrcy kOlniferencji zw,iedZlilti WiSie zamies,:zJlmłe pnzez Niemców, Słowalkólw, SeI1bów i R'llmumólw, gidzie z~pmlJnano się z ich tlraidy,cją kultl'Ulrową i wS/pólC1z.esnymżY'Cliem. Reall,~ai(:ija całego plJ"otglramukonferencji dała 'U'czestn~om mOi/mość leIJPs1zegopoznania się wzatjemnego i zalCieśnienia przyjażni. II Międzynarodowa Ko,nferencja Etnograficzna Badań Narodowościowych spełniła - jak to st1wiendzi!lii uc:zes,tI1Jrcy - swode zad a'llIia, bo Ulkazała nie ty~\)Qowiele nowy'ch wyn~kólw, metod badalWlczy'ch i zajęła stanow,iisko w s'prawie proibllemów pods-iawowY'c1h, ale także - co jest może waŻJniejslZle doprowadziła do zadeśnienia kionta,kltów między e1m~g1rad'ami zajmują,cymi się tymi z,algaid'nielJ1jiami. Tłum. Józef WSPOLCZESNE Ivan Burszta KONTAKTY I ZMIANY KULTUROWE ETlN,IICZINYiC:H NA BaLas sa POGRAiNICrZAICH We W,ro;e1aWliu odbyło się dnia 25 IDWlietI1JiaWilD To spotlka,nie semiJnalryjne, poświęcone przedylsku1t'OIwa:ni':.!z.a,gadnlień badialw1cz)"ch w dtziedz.inie W'SIpÓlcZeiSl!1ycih kontaktów i zmian kulturowych na pogralniczach etnicznych, zorganizowane przez Katedrę Etnografii Uniwersytetu Wrocławskiego w porozumieniu z Zarządem Głównym Polskiego To'Wail1zylstiwa Ludo'znaIWlC'zeg'O. Jego celem było do,konanie wymiany iJnf.OIrma.cji, doświadczeń i prolPo'zY'cji Zlwiąza'llY'C1hze s'tanem, mOlżlilwo,ściami i zakJresem badań aktualny;ch zjaW!~sk społeozno-lkul1tUlro'WY1ch, uja'Wlllliająlcych się na pOlglra,rricza'cohetnicznyldh, sz'c:zeg6itrlJie P Oilski i k,rajólw są's'iedn'ioclh. Ucr.wsrtnicy ~emina:r'~u.m otTzymaJi w,cześniej pr,zYlgolbOlwaneprzez organi",ato'ra uw algi do dy- �Kronika 343 s1nsji z diołą~onym!i pyltaniialIl1li.Nioe WlSZyocy z z<liPI"OISOO'nY'Ch mogli prlZyibyć i oSltatooznie u{.'lzes'tn·tazyły w całodniowyun Sipotlkan~u 23 {lIsdby, w tym 8 z WI1"OlCŁaiWlia, 13 z inny.oh ośr<Jldków e1n{)@"af1ireznyl(:ih w P>o1lSceOO'aIZ2 gości z zaglraoni'Cy. Za!ffiieSo2lCZony niżej te'kSit uwag do dysk'UlS!i'i(A) i W\PI'owaocerna (B) maiZ kJróitJka ctharrakterystyka dyskusji (e) oddają podstawową treść seminarium . .A. Rrob'lemaJty'ka pruentiJkan!ia się kuilwI i bwonwn.ia nOlwych lor·eśd na tch .&tyłku nalleiy do pOlastawawY'Clh w etnoglra£iIi.. Dottymy to z'WlaJs~C'zaOIoszarólW (Istn:ed' k1ontakJtQlwYlClh) na po,gu-.arJliiczaoheilnóJCl7mY'CIh, kJtÓIe we Wl~e.snej EUlroPie są ;pmede WlszYlstikirn, choć nie ty!l.ko, SJbra£ami kJoIlltaJk'towymi nar.odów. Odnosrzące się do .tej problemaJtylki badania mają za pl1zedmio't własny na~ó.d badaDZa bądź, c{) l1Za-ciSlZe, lece. baIldziej właściwe, oba narOIdy sąls.ian.lU'jąc~.Do zupeŁnych wyjąltkQW na!le-~ą badania na stYlku dwóoh ntlirodÓ'w OibcYlCih w stOlS':.nllkiudo baJdają'cego ~'l. badają'cY'ch. iW dOtr,oIJjkJu etnowrmh polls,kiej mamy do oidono,towan;iaznac=e os'ią'gnrięcli,aw badania:c;h nad ku'l'tulrą ludową nie!kltó:ryocthnas'zy1Cih sąsiadów, z;właLs'ZJCiza UikJraińców i Bialoru's.ilnów, w ,tym na s'tylkru z J)ol!skiJm elementem etJlliJc:zmymi pO'~slką kUll't'llrrą ludową. K'omynuQwane w latach międJzywojennY'(;!h, badania te ~ostały zaJlliechane niemal ZlUlpeŁn:iepo II wo.jlnie świa,t'owej, o czym ~wiald'azy dOlwloidnie uderiZający :wadek hCJZJbyo,dlPowied:n-kih p:.llb'H:ka'clj~.Nie podejmowano prawlie wca'le badai1 nad a:kJtualnymi zjawitsk.a1ffi1izalPoiy'C'zeń i wYIffi!iany treśiCi. kiu'litu.·owy.c:h na pogranicza,oh, a takiŻe przez dalisze kon'taikty ludności po.Lslk~ej i krajów sąsiedinich, wyjąW1SlZyoOzYlWiiścuebadarn.ia nad zaJsięgami wY'.sitępiowania dawlI11·eIjlSlZycih elemenltów ku:ltur lu.dOlWyeih,kJtÓlre Sltanowią jedna1k i:rmy problem. Wspóroześntie, tj. po 1946 T. zach()ldizą'Ce zjawiJsika zaa>oi.Y'czeń i powtsltawa:nia nOlWY'ch 'breśc.i k,u\~tUiroOwY'ch na pog'rani'Ciza<dh mogą mieć o,grarui'ozon·e zna'OZeIllie dla mruian lub zani'ku dawnych breści k,ul'1Jury l':.lodnwe'j, wi~kiSlZe naJtoiln:iaJs't.dila =ian w sferze k,ulJ./tJuryWlSlPółozesnej, ZJWłaJSoZJClZa dla wSipółJcrLesnego s'ty'lru ży!c.i<ao·razd1a kis'zltałitowa:n:ia slię w.zajemnych po:staJw sąs:iadUlją,cy!ch zbj,nI'owości nar,odOlWY'oh. ZaoohodJzą'ce obecnie zm.ialIly z.na1jdują w ll'iewieJ.:k.iun zailcreS'ie i raJC'ZeljpOVJUeDZcł1awne odJbkie w rela,cjach d7JiennilkaTlskich i prubliiocy.s<ty1C1Znych, a jeszoze mndej w pu,~ilkaoc,j'ach nalUlka-wyclh. RTalk jeslt w Sl2lCZleigółnościbadań i oIPra:cowań etn'Oglra!f'icz.nY'Clh,choć podijęto pewne ha:dania na pogranic'zalc:h: poI!sko-białoI'UlsfkiJm, polsko-!słowadkirn i pOl1Siko-ICTLes.:k:1m. So,cd'oloogO\wleprlZe[>rQlwadi7Jiliw os'taitn:ioh latach WZJpOlZJnaJwoze baod,ania napogranilczu P:obski i NRD. W poróWlnaniu z sy1Jua'c1jąpl1Zedw.ojenną ,pol'skie po~raniiCiZe etnie,me uległo Old 1,944T. bal1dizo islt'o'1;ony.m ZmLo<lInOlm. PI'Zeb.i~gają'ce dawnliej w słabej kOT·e1.acji z granką pań·st<wową pOlgranii'cze po'lsko..,niemieldkiie, na ogół rOZlpros'zone, z lii'oznYlmi enklawami pollslkiilmi WlZg1.niemieClk~mi, s<tało s'ię po I'Iokr.l 19~ w msadz'ie zgodne z gran,jcą .pail'st'WO'wą P,olrs:k,ii NRD. Szeroolkie da1wlniej kom.akity liudnoś,ci polskiej z niemiec,ką na terenie za'rÓ'W1nomi <list Ja:k i wisi zostały z.redlUkowane na w.iele lat do sporadycznych kontaktów granicznych i orgalnizo'Wanej turystyki grupowej. Daleko idą,ce1j Zlmia'nie uaegło też p:ogI'anILoze poilSlkJo-lUlkJr.aińlsikie, do la<t II wojny sz;czegol:nie s(lerokie i powilkłane. W Po!fsce .pozos-tala nie-wi·e-lk,a ozęść ludl1loś'ci ukraJińslk'iej, w tY'm w sąsieid7Jl,twie z graJDii'eą państwową z WRR (UlkJraiń'ska SRRl. zaś pewna ClZęŚĆpo1,S'kiej liU'dno,ści zOlstJała na Uikirailn'ie, lecz głównie w miaSltach i dal oj w głębi jej teryitonirulffi. Minlie,j zmieniło się pog;ran!ilCrzepOllsrk'O-Jbiałof'lllslkie dzięki pQlz'ostaniu znacr.mej azęŚoCiiml·eSlzikańców po obu siTonaoo grarrtilCY pol1Jsiko-.radzieckiej, a więc Biał{)F.l'51nÓiWw Wlojewooztwa:c'h białoOis.to,ClkJilm i slU:wallsk<im oraz Po1alkÓiWw zalchodn.ie'j azęś'c:i BliJałOTlUiSikioe;j SRR. Dość wzlległe darwn!iej pOiglra- �344 Kronika nkze podJsJoo-dJiltelWlSikńe uległo po stlron'ie poLslkiej ogr.ani'CZanWu do nimVlie1kiego oid-' ci.nka w wQj. su.wailskim, prrz:y Uita"rLymy\wamu się rotz/PwsfLonej i Zlred<ulk1QlW3Inej lti.ozebnie polisk,ielj mrner,;srwści narOldoviej na Li'twle. N,ajmnie)SfLym zmiaJIl,om u!J.egło ~an.i'CJZe po!liSloo-czesikie i poilosko-słowalCiklie, ~'ZIie ze wrzJgil.ędu na :waaz.ne powinowa'Clt'W'O ku;}itiuTowe, toŻiSamość wyzmandJa, IJl'Lslkość języka i zaszłości historyClZlIl.e mocno slię ulWydaltnJił proces pnz.enJiJkania kulltrJlwwego i po!WlS1tanrias1lref pnzejOOiowyah, ~łasooza na SQ>LSI7JU i na Orawie. Na mniejs:zą slka~ę w)'lstępuje to ZljaJW1iJSiko na poglra~Lczu polisko-lbiałolI'UBlkim, u~egl0 IlJaitomialst zata,I'ciJu na pogrankzu poi'Siko-uk['ai~Lm Wlsku.teik pWelSriedlleń pTzeanJile;siza:nej dC"tąd prrLeIZ kLItka wlek6w luidnO'ŚiCf1. Malteriały etnog'rad'iczm.e z XIX i poC'Z. XX w. wSlkamuóą za,róWlllo na iJSltnielniie zasad:niozYJCih {)(jJrębności krJ[WirOlWYlChmiędJzy żyjącą bl;j,skio siebie lJudnv5C1ią ahłqpSlką (i miastec.ZkolWą) na poga-a,Il'kIZalch, jalk i na is1tnien'ie Hcznyclh elem£mltów wspólln)'lClh lub podoibin)'lch, będąiCyC'h sku:tUciem wymiany kultl\llI'owej sięga,ją,cej nieraz w d3!WIne wiek'i, ja/k i od!:>j'lWająice1j się a1k!tua,1Jnie.SlPIIZyjały temu właŚICiwe dla społecrzno'śd chł0lP'Sikkih dolbr<Olsą;sieid~kliena ogół SltQISUl!1lki, a narw,et 7Ja'żyłość pI'orwadtząca do lk2IDYClh w niektórych oiko['iJcaclh małri:eńs.tw mies.zany,cih 6rzad'ldch ramej tyl1!ko na ,pOlgraniJcZIUpo'Lslko-ll1li.em'iec'k.im ze w~lęoo na msadnicze rÓlŻJnk·e językolWe a ta:k.że wY/ZIl<llIliowe, od XIX w. rÓ'Wnież podtiJtY{Ęl1e). Z3braJkło jednak badań nad przenikaniem się kultur na tych pograniczae.h, nle prowadzono też prawie badań nad WrLajem:nj'lmi postawami woibe'c sąlSiadócw i ich w<łll'lbOOCii \<lUlJ1;ull'orwy,cih. iProlbilemalt)'lka konJ1;a'kltÓIWi dy,frJrzJji,kIUtlJtull"OIWej na pogra,nIiiCIZach u~egła i>kOllTIipliik'owaIl,iu w XX w. WrsikJultek wjatWlIllIenia się i zaQ,st,nzenia k'cmfti'k'tlowych 'i antagonisltyctZJny'ch pOISlt,aw o aharaikitelI'7Je poiliiJty,07JIlY'm,Ln:spiflCJIwa.n)'lchgłówme przez 1clasy panulją'ce, I1ZąJdy i i.ideologie nocjonarrJiJSltycZlIle. KJom&l'iklty te mogły się uja'Winiać na pograrn'CmClh w ,Slpoo6.b sZlazelgóOJnlieOObry, leClZ by1W.ały też łagodzone przez istnienie dawnych i be11poś.rediniiCIh więlZli.sąsied!2ficiJcIhi I)OIdmnY'Ch. Obecnie, ~y zaniJkłQ darwne, polliJty=e J)()I(:Uo±e t)'lc'h kQIJJf'J..'iikJtó-w\ kOl!1ta:kity mięm)'lllUdi:zjkie i wY'ffiiarrta kullj;,uil'OIWaw sotrelfalch pograndJcwych mOlgą się rozWl1.1j.aĆ' na pła:sz'ClZy~..nJieprzyjalZlIlego są/SiedzhJwa, ktt6re Slprrzyja wymianie treści kiulw['{)wych i pOIWlSltalwarniJu1:IreIŚcdnOJWy,clh, wSlpó!n)'lclh ohu sąlSiadują.cym strOlIlo<ffi. Kionta'kity te i sto:!>"JnJklima.ją obok 3!SlPeJkttl\lsorcjocJ1l()lgilcznegobail'dzo Lst oiny aspe'kit eitlllOlogkTlll1Y i dnatego paWiiJnny się mać preeidtmioltem w'ielolSl1:lrOlIlnycthi sy:s/t,ematYICIZIIl)'lCih zailinltelI'elSorwań baId,aw,c(lylclh ze s-t.rony etnoglrafÓow. Mają one ocJZyw:iśc'ie SlWepodłorie hiJSltOTY'Ozne.Niie:kItó.re zagadinienia nailierLałOlby badań inlterdyscYIP1iJnalr.n:ie. 'W osta.tnic.h lalt'ach I'OlZwUnęły się s.zerolko bzw. baid3!nia polonijne - nad polskLmi i pO!lJs!kiego pOlchoclzeia ZbiOiI"QlWościami żyją'cynni ,poza ~ranJicami P,oIlJsk!i, wśrÓlCl .iJnny1Oh nal1'odócw, nad ielh Ww3niem, ZJIDiennością i wza.jemnY'm oddzliaływ,aniem na te narody. Niie miej warź.lne w)'ldają sdę badania w stlrerfa'clh kOiIltaktowyc;h narodu pollis!kiego z sąiS,iadalffii, nad wzaJemnymi polSltarwam! i wymianą waJ:rości kull1;u[,QlWy{CIh. Bad3!Il'ia t'3I'klie wj'lmaJgałY'by opra'Cowania OIgólnegQ dhothy programu, a pmefdtern OO'7JPoonal11:iaich dotYIChlCiZaJS:O!Weigo st'aI11:JU i możlirwo&d. W zwJią'7J~U z tym niezbędne wydl3lje !Się Cl.ahrani,e odjporwriecfuich i!n!fQlJ.'\ffia'cjii opi:nI1i, !podJdanJie ÓJcIhpod' dysku'sję i OIPl'aI001WaIIlielWIIlJioskó-w.lPy1tan'ia można 'if\o.l1mulO'WlaćInaJSitępująco: 1. Jad<: należałoby ()lcffi1ić dO~y1CIhiclzaJS()IWY sltan Ibad.ań nad ik'OIlItakltami li wymianą ,imliliti\lil'owąIna IPogralI1Ii:ClZa1dh lPollisikliego iOlllSlzal1·.leltr1ic~ego, w 's'kerf3lch I~ontakltorwY'c'h Bolaków rl sąsiadaand? W z:alkirelSie ja/ki'Clh Idtz1eidJ7JiJn ,i ina Ik'tÓlI'YlCh'POIg'I'alI1iiczaeh ujawniły lSię jaik!ieś Q1Sią'gnięciia ibadarw,cze Opol!slkie ri 1Są.s:iad6.w) li jaklie k{)inklI'e1:Inie? 2. iKltÓlI'e z dotY'c:hC2alSQWYICIh lba:dań li (puIb1iikacji didtj'lCZąc)'lCh k<JlIlltrukttówli IWY- �Kromka 345· miany rku!ltwrowej lIla pOOJsiJcJicllIpoigrariiazalClh etnIi07JI1yrdh są warte IPI"LY\POnmienlia i nawiązania do nich? Czy i jakie badania i publikacje należałoby poddać weryHkaoji <bądź rewizji ~ dl1aczego? 3. KJtÓire IZ pocldhnyoo !badań l lPUfb1riIkaiClj~, tpoI'M>'ta-łyrch!Za g,ra<nircą .i oldinoozącyd1 'się do ,jrrmyrch rniJż 1POi~g.kiie pogranliClZ. etmioznycih, mOlgą m1eć wartość fus,pilrruijącą !Lub ,por6;wnaJWlozą <na badań lIla 1Ila!S1ZychipOigianirc'Uł'Cih? 4. J,alkie It e m a t y i rna klt61I"ym (pOlgI1aJniJcrzJu zaiSliulgtl'ją OIbe'crnie ,n,a !POdjęcie [rJ;b. 'oonltynuowanie li z jatkdJcih IPITZYlCiZyn? :KlIio li ja:lcinni śrold'k.ami m<>!gllby !te badarnira 'prowadizić? WjaJkJim 'zakJrres'ie n'ie7Jbęd:na byłaby IW1S\PÓjproca et<nograif6:w, Ifvl1k1orystów, s·ocj·olJQgÓiwd lhiJsltorylkÓlW?Ozy m'Oililwa /byłaby w ~Oi11lkJre'tny.chiP'mypad:kaclh Wls,pó.pr;aca !badaczy IZ idlwu sąsiaJdiudą'cyclh kra1jÓ\w lu1b tatloże iSlPOIZanich? Jakde instyltu{lje mogł)'lby /PfQg.ramO"',vać ~ prowad!rić te lbad,aniia? Jak IW S'ZJCIZegól:nO\Ś.ci prZJedJSI1;aw'.iaJją lSięs z a n s e li 1P01tII"'IZ eh y 1taJlm.cl1ibakiań w oomesienliu do probl6l'IlCllty.lcirodzilly i JPO'kJreswień'9bwa, żylci.a lSąiSied'7Jk:iego i t()lWaII"ZylSlldego, 'ga'lU:p r()'WlieśnicrLyrchIi ikloleżeń:s.k:kth; folJl~OI1U,sty{iJu iiYiClia? 5. O ja:kirch \bad,a~a;dh, ~tualJroe IProwadrony.ch !1.rJDw.końc:z.olIlych nJieda1WlIlO, mający(jh oiklr'eŚ'1iony iZJwi.ą~ek z !P'rolbilemaltylką po15lk:iego IPOgxalrlic,zaetni:crz.nego i IWyrmiia'ny kJuQtUI'Olwelj,wiadomo iP.a<n!UABani?Czy :l jakLe badania z Itego ~aJkrelsu plLaJnuje PanJiPa,ni ,:Lulbrz.nana t>aJD!U/U>amd:nisltj'ltucja naukowa? W jaJkiJClh baJdalI1liaclh mógbby IParnJiPal1liulCIZi€iSltmlLclZYć !liulbzarmierz.a ,UICIZ€lStnilczyć? 6. Jak >ogólnie o ce oD i a PanAPam:i .aIkltrJa:Jlne po/tlrlZeiby li 5Z'anse badań emoj1iraHc7Jnyclhna JPOJJskidh p()(giI'aJI'li:cza:ch?J a!ltie głównie \PI1ZelSiZkO'dyristn!ieją IW idlzd.edizinie Ityrc.h badań ti co rna,leiałoby uczyn'ić daa 1c1h pr<Zel7JWyciężenia (lt:ruooośoi języlkOlWe, arciJmiinilSt:raJC)'lj:ne, hmk ś:roIdIkÓ\w, bralk :w..port;neb()lWania 1WIZJg1. w.mówień, uprzedzenia 'badaozy, furune)? 7. Jalkie IWiidzi IAanlJ>ani moiŻ'liwooCli li :p<>'l.mz€lbylIlarwtiązania IWISp. ó ł:p:r a c y, zwłaSlZ·c.za IW zaJkresie dOIboru lZaJgadnlień :i lllletOdoliogii lbadań, IZ {.jkJreś1<mymi iilliSty1;ru(:jami IW EurO/pie, prowadzącymi OCÓWTIJieri: :baidania lIla JpogtraJruiClZaJCihetnic:z.nY'ch? ~. Jalk Iwid,zi .PanJU>arni morżrliwości i :pottrzelby lWykornzysltalJ1ia Idawnieij zeib,ranych rmalt'ociałów :i pulbliJkacaieltlnoglI"alfilclZnylClh IClila opracolWanJia ikon1kTeItu1ylcihIZagadniiień wymia'ny 'k1uilltlu.T.oweljna obrzeri:3Jch \POlJsk'iego oIbSlZaJroe!trUClZll1e1g0w /przeszłośoi, a IlIWłasZlc~a IW O:SItatlI1iillll ISltu[eciu? Ozy i 'jakioh llllowwo'Ści IW ityrrn ~ędzie mogą dO!stariClZYćdane gromadwne dla Polli5lkieg;o Altlaoo Et.nO:gII"aifliC2l1eig'o, a ltralk!że dla att.l,aJSQwetno.gII".affu~YlClh krajów lSąsierdlń'cih 9. Czy i jakrie 1W.j,tllii(Pa1n/1Panli k'.o.r IZyoś ci z !badań noo Wl5pótłc:zesnymi JPiTlZe()(bII"ażeniaJmi IkulJltrurowymi rna naSlZych !PO'graillkzaClh ertmi'CZlny·cJh?Co wyniJka w tyrrn W1Zg'lędJziez ,ipO'dO.bIIl)'ldh, oibcY'Cihbadań na lirnny<:lh~aruicz,ach? 10. llnne ulwagi, 'SjpOlSlta:lZelŻenda, JprO\POtz.y,c:je . .B. Sem'iinaoom il1Jaiszed·oItY'c.zy wtięc lZlj'a'Wli:siko !bal~O riiSt'o'tnym =aJc~eniu dla nas'zej kUIL'tUTYnaTlordolWej, a lZaJralzem jednego z :pordlS!talwowyoh ipl1Ob[emólW lpo'znalwczyoh lIlie Ityl~ko :polslk!ielj e/tlnlogz-ali'ii, [edZ ltaJklże iolkLoII"YLc;'1;ylti, ihiSltOTdi i ISOC jo0l1oglid. poLsIQ·erj{a OIdip.0!W1iednLo także iJl1Jnydh lk.ra j6!W). Jem 1t'O;prolbletrn: my ~ lllaJsi lSąJ~ied:zJi, my 'i 11runIi,Inasze-&WQjSlkie 'i ()Ibee, a Italk!że: ildh i lIlalSZe wspÓi1·ne, my i IOni jaJko ozęść s.JdJaJdowa iWięk:!Slzego 'S)'1Stemu lS(połoozI1O-'k'ltlitiurow~; nasza k!U,lw.ra lSąlS.iadów, .na:s.za :kJui1trutraiOIl>cekrul1ltrlOCy,lIl'aSlza lkJułwiI"a jaJko rruiepawttamzall'lllie I1a1"Odowa li. [!UlÓrOlWa d nas.za ikruaJtrura daJko iinltegDail:na część lkJuM<uJryoo:rqpejs.Jdej, IW 'tym sł'owiańs'kti,ej. Tema't tego sernilJnaJriiUm rnawią'Lulje rw lPeWlI1ej .mierze Italkiże do :trematylki rkonfeTencji dtoltYlClZą'cejfWlkłaJdiubadaiazy /P01Js,!ci.'Cih IW ~nanrie 1kru[ItrJTliuidowych Ś1WIialta (Wll'ocłaJW, Xl Ilgrng), .na ,kJtÓTeljm. m. pr!ZyjpO\mIIl,ieU:iiśmy sobie, rLż (pOl:SIkJi'W!kłaid w IPO1 J �346 Kronika =al1Ji·e ku1ltiUlr [udiJ!Wy·cJh nalszy10h sąsdaidÓIW, ~wł<iJs:licza iUkiraiińcÓiw Ii BiałoJfulSmów, ma IPCJIW,aŻine,WlalClzemJe i IZasłJurgu:je lIla :slPec:jalną IUIWa,gę ze lW':lJględuna wieilość i .ro:muali!tOlść wyikonalIlYloh badań, :zeibr,anYlch ImateriałólW i IPUb1ilka,c'j:i.UmożHw:iają one dol~onYlWan:ie IPorównań między ikualtrulrami na.roldólW .słowi,ańJs'ki'ph, a IW tY1ffi ZijllJWiLsik 'zal~SItnLałYlCih 'na IPOlgralni'ClZalclh, IW islt:retfach Ikol1ltalkltowYlCh. :Wy1kaen,je on również cl:lie0no:ść IZ IPc!dlję,ty:mi w ,o,srj;.altllllic,h 1atalc:h !przez histo,ry,kÓ'w idYls~Ulsjam:i i rpubl~acd!ami na !temalt ISltlOI:>unJkólw między Poms,ką i PoQalmmi a iClh Isą<siada1ni ;i IpoMnstaniem W Zlwiązku IZ 1tY1ffioikreśl'ony,cJh, wza,jemnYlch IPolSltaw i ocen OIT,alZISteTieotYIPÓIW·eł1m'klZinylch.Hisltory,cy podedmu.ją !tu :zagadIJIiema, kitólre z;najdO'Wlały IWYifa,z IW wYlPowiedzialch ,rpuibl'rkJowanY'ch ,lulb IpflZynajmh,iej zanoltowanydl, a 'Wliążący:c,h ISlię z !polStta'walmi i diiałania'mi 'O lc'ha,Taktelr'ze Ipol:i!tyClZn)'lm, ~SI:zJta,j1towa,nYich'w ITamalc,h oikreślJ.ony'c1h IPr'Olgr,amów. IDOltyclZY!to !takr.ie IPO!stalw li poglądów IPTzejalwiany'c'h w ,rulchiu lfoiboitrniclZym i Tu,dhu Iludowym, :kItó:re ':zjnalazły odzwierciedlenie w dokumentach histolTycznych, w publicystyce, w prasie. Ale prawie nilc nie orpulb1Jikowano na ~emart;, óak :falk(!;y,c=ile na najniżslzy'c'h, IpodisitaIWoWy'clh pO'ziOimac'hI1zec,z)'lwiJslt'ośCli społec:zmej, 'w wa,runkach Ibe7Jpośrednio prrz:eżywanycJh .SltYClzno.ścii !S~'Oi;>U,Dików międzyiJuidz.kkh, IklSlZtabtOlwały !Się Mnzajemne postawy i oceny, 'C,O:i jak lad Isrie/bie Iwzaoem iPI1zeljmowarro, a clzego IPl1ze'jrmolwać nie 'ClhC/iano, 'co UJwalżano Iz.a IwalJ.1tośc,k~we lU sąls,iadÓiw, za Ig.odne Is:z.acunku, 'C'O:za neu:tll1alne, oibo·· jętrne, aco ;za lnie/dobre, złe, 'zalsluglują,ce ,na 'odepchnięcie, wyśmianie rruJb 'Zmianę. iNa IPo!~rani'crzaclh rludzie naiJeżą'cy do rÓiż'nych narodów są realni, ,żY'wi, 'ZJróż:ni.cO\wami. Nie 'są It-o Ischematy ['.lnk'cjonlUją1ce ja,kio.ś wŚwlia.domości, nie sItereoiylPY .zlo2;onez ,n/iew:ielu, ,c.za:sem lllie.slP,ój'.nylcQ1,cedh, a jeśl:i talkie stereotypy :funlklcjo,nują, 'toO 'obok !ni'ch :masoIwo IWYlSltęPU'ją lu!d'ZJie konkrertni, Irealln:i, pełni, rznarjomi. Wraz z nimi funkcjonuje ich wielopostaciowy dorobek kulturowy, który takŻe .m'oże 'być rroO~paitlryw,alny rz .'bQilska, w lS(polsó!bIKonkretny. T'T'wan;e p'I1ze'z seitki 'lat oib{)lk si'elbie odrębnych eitn:ilclzn:ie zJ1J:io,r,owolścli1P0,zOista'wi,ało tirwałe ślady w zarsobie kultuITIowym ,olbyd:wu s'bron :i w Ich świadomośc'i. :WYlwolY'walo Is,talrlC'iai kcmfliJkity, ,aile 'ClZalsem bardziej jes'zClze ~bwar,zało szanse 'Wizajemnego ro,vwmienia ISlię i fWls,półżyclia jedinols.teik., Irodzin d c.ałyclh ISIPOlłeClZnoś,c:i. Cały IkormplekJs slpra'w waTlto i ttlI1zeba !mieć na uwadze ,PI1zy!sltę;pując do anaHzowania nalszYlch, alk(tualnycih !poilrzeb imoiŻ\li<wości w :za'kir.els:ie wlSpóklzes'nych koOl1ItakJ!tÓiw li l:muian Ikullltulf'olwyicJhrna lPolgran.i'c:za!ClhetnklZnych. Mają lon8 dziś, IW Ina.szym pI1z)'lpadikiu, ,ahamk:t·er bamdzoodm:ienny niż 'pEed wybuchem lIT wojny światowej, Ikltó:ra IW ,s,kult:kaclh sWyic'h talk pOlwarżriie zmieniła warulll'k'l naszego narrordo'Wego byitowan:ia. C. ,Dy:s'kUlsoj,a,w :której 'wYlpO\wiedviała 'się Iwięlmwść u:czestników Iseminalrium, objęła iZnalc.zną lezęść :za,gadDJień 'Iu:jętyc:h w załączu'nY'm zespole py:tań, Nie noltowano jej do'kładnie, więc orgÓ!llnie ityl]ko mO'ŻIna ją Itu /icihaT.alkterYJZ'ować. NiekitóI1zy uClzel';1;nilcy'seminalDi".l!m ,mielii nad~słać ohslZ!e.r:n:iej.s-zeUlWag:i, oidnoszą'ce -się ZJwłalSlzcza do pytań 1 i 2 OIr.aZ4i 6, dO\tyIClzą<cylchzna'czenia da'Nnie.jlslZych badań oraz konkJreltnych Ipo:t'rz~b ,i ,szalns nowy'cih badań eltnOgira.fieznych .na po.l'skicrh pOlgraniklzaoc·h. Wypowiedzi te jednak nie napłynęły. Zab['akło niestety na seminarium przedstaw,iaieli kaltediretnolgralfii IZ iKJrakowa i W.aII1SlZ<)'wy, :UÓ're od dość da:wna ;prowadzą bada,nia na 'Pol~raniiClZa'ch, piel.'w,sza 'Z Inklh ma pogranilclzu pO'l!f,ko-lslorwaCikJilffi,zaś dru,ga lPo[,slko-ibiaŁo,I1U'Sk!im.W bHc:k:ilffi lSą's.iediZliJw,iez !tym dl11u,gim .po,g'raniczem !odbywają się od lat międzyuczelniane obozy szkoleniowe dla studentów I Toku etnogy.ajji:i. O ile można wnosić z publi'kalc,ji ,ma,z iln£orma'cji uzysblnyc1h rpolza omawiany1m isemina!r:ilum, w baldania,c,h ISipil5k,o-oiraWlskilch'maz pod'laslkic'h nie wY~~Slponowa.no ISlpec'jalni.e proIblemu iWlSIPółczesnydh IPI1Zej;awólw li .skl'.llt,kó,w :interelt;ni1mmych �Kronika 347 kontaktów kulturowych. Na pogranictzu polsko-czeskim kontakty te są uwzględnia· ne w badaniach fo1Jklor:fsltycznych (zwłaszcza na Z30lziu), o których mówił doc. D. Kadłubiec. P'ojaWli.ać się rza0zynają ,syrrnlp!;oany1ZJai11lteresowania WlSlpółiozesnym lp()gram:kzem poLsiko-niemiealtim IW Ikaiedraodh etn()~aif,ii PoOOna:n:iali Wif\OiC~a:wia,1l11P.JP11ZElZ /podjęcie 'temalbu maobżeńlSit'WmieSlZany'Clh iIla \P~amJioczu rpd1Jslki,i NRD. iW rlyts.ku;s'ji IPOświęcomo ISlporo u'wag'i dawn,iejSlZym !badaniom 'wSltre!ie ,kJon'ta!k!t{)fW€lj 'pO'Jislko-n/iemieokJiej, ,poolkJr'eśl,a'ją'c z ~edinej ISit'rony zona'oz,eni'e ; zakJres ,st'wier!dwnych odrębności ,kul1lu'row:fch (dr H. WesolO1W1s1k.a IZKa'ted.ry tID1mQg1I",aiili Un:iJw. 'Wxoc1.,d.O'c. A. SZylfer z Ośrodka IBadań Nac.lk1owYlch WOlslZ1tynie, dr E. Gil :z; Miuzeulm '/W,si OpOl1JSlkiejw Opołu), a z dl1U~iej IsiT,ony IWIza:jemne 'wpłylwy li Iza'cieranie się lfMmic, prowadzące nieldtóTylCih Ibada'czy do 'Wą'ttpllitwoś'Ci,czy 'wYlI"aźna ,granica między 'zesopołe.n Ikurl'UUlPOIwym JlliemieC'kH\ffii Ipol!s:kiIm j,eSit w ogóle 'W 'tej strefie u!C!hwY't\na, wyjąwszy -sferę ,świardom'O,ścri (Idr Z. K~orlnildki, KE Uni'w. Wlfoc1.). IW IZJWiązJkiu z naszym zachodnim pograniczem zwrócono uwagę na potrzebę badania związków i podobieństw kuItumwych z Serbami Łużyckimi (d'r K. Zielnica, Uniw. Wrocł.). 'Mówiono ,o IPoibnzebie ,o'żywienia badań na lPogr,&nicz'U ipoills!ko-:UlklI"aińSlklilm, Ik~ó,re niema:l 'całkJiem zamalrły !po lWo,jn'ie, :s'1Iwierdizając .za,ralze,m lPoitlrz'ebę 'o:pr.a,corwani,a i'ch pr~graomu, 'podQlb.nie jalk w odlnles'ienh ido ipograJnlilclZa IpOIISlko-białoTruISlki~,o (<lDC . .M. 'Biema'cika, :Zakład Btmogm;fii IH\KiM !PAN). P,oru5zano 'też Izagadlni.enia ogó3.ne, jaJk 'zwią:z;kÓ4WIku!lJ1JUIfY ze awiaid-om,aśoią etniczną i potrzeby badań w tym zakresie (dr K. Zielnica). Zwra,ca:no uwagę na zagadnien.ie .symboli mająICY'ch szczegól'ne znalczenie rw mam:itfeI5towam:iu odręibno:ścii kuLturowej i ,einilClZlnejOIfaz !!la iC'h IZmienno'ść 'w 'Clzalsiei Ipl"izesitrzeni (dr ,Z. Kłodni!c'ki). 'W 7Jwią'zkiu IZ/tylm IWlsik,azY'walOo na IPot'rizebę anall,izowa'nia elemen~ów ikJwltrurowych maiją1cY'ch Ibalrdzo d.a w1ll.Yzwią:zek z lo.diręonośdiami e1tnicrLIlym'i oralz tych elemeIJltów, któryoh 'c:halraikiter 'SlwoiŚlCli,e ,etln~c:zriy 'zaznaczył ,się 'nied.awno, w ,czasie u.chwytnym w bada.niach ter,enOlWych (doc. E. Piehaszek, dr Z. Kl'Odnicki). Zwracano ta'kże U1W,algęna s·zczegółowe prolblemy 1JróżJTIicoWoallJia ik-.llit'U,rowo-et-ni:C'znego, jak l1ip. ,na 'w'lę języka ,u'Żywa'neg,o IW :ko.śc:i~le 'w <w,arunka'c1h po~ankzmycih (doc. B. KopClZyń.ska-.Jawomsika,,J{E Un'uw. Łóc1zJki). Pod.nieSliono ważne '7Jna'clzenie kls:zJtał'towania 'się InOlwego sty9.u ż:fcia ,pod wrrHywem 'sialy'chkolllta'k,tó1w p()gr.anilm~mych, a talkiż,e 'W enk:l,a'wa,ch eJtnicznydh Ivdo1c. A. Szyfer, dr W. Misiak z Zakładu Socjologii (UniJw. Wrod.). Jest to dziś sz.czególnie us'tolt:ny, ,choć 'trudny Iteanat ibadaJwczy. WZJw.iązlku z Inim .pozostaJje Itw.orzen'ie (się nowy,ch Wiwrów Ikui1t:urowylClh :pod IWlpływem oddlZialj'lwa.nia lSąsiladów., jak np. w NRD pod w;płytwem lPoQ.a'kÓlw.iWs,k.azano IW IZlwią'Z'kuz ~ym !!la !po'dstaJw{)lwe =aczenrie śl1odolwi'sik ,1'od:zunmyClhw .k!siZJtałit<l!W,a:niłu lsrię lIlow:fch Wtz,OTÓrw lŻy,cia, a więc i w przejmowaniu wzorów z innych etnicznie kultur. Należałoby więc włączyć odpowiednie !badania 'W ramy szeroko o/becnie Irozwiojalny.clh !badań :nad rodlZ~ną, w ltymkampQeksowego ,pro,g,ram'll dla 'kr:a:jów ISoQlcj.3.11iis'tYCIZll1y.ch (doc. M. -Bierna'cka). Dwaj 'za:g'raonuc,zni.U'czesltni'cy rsemin.arium pI1zed.s'tawli'1i nadto ,SZelI"~ze:un±iOiI'Imacje na .temat ibaldaJnia aikltualnychZJja:wilslk .kJUllibu.I1CllwYlch i Sjpo'łeICZJnYIC!h .na Ipargr.aniazac:h ~i'c)1Jny'c'h. Doc. D. Kadhu'biec (:Wyisza lS,zk.oł,a pooa.golgiczna, ,M. Os.'ttrarwa) móWił o baJdani,aDh iol'kIIOlfy,styclZ:nyoh ,na ZadllZi:u, ,aikJcenitu,ją1cproiblem '!runkcij.o,nlUoją'cy.c:1h ta:m 'W15/pó'łnyahli odrębnYiCh !WI~o:rÓIW krlili'llTOWy,oł1,ita'k'że ,s,pr.a'Węzmienności 'i aiUtentyzmu m~etriiałórw crolikJ1'o.rylsiylQZJny,ch 'OIfaz IPOOll1zeibę.~o\ffiiPlekJso'\Vy,chbadań i1nterdyscyplinarnych. Na,wiązał do tego tematu doc. A. Dyga'cz (KE Uniw. W,rocł.) anali'zują'c 'm. in. powinOJwadlwa !po'1ls'kidh'i aze,s'k.iloh pieśni illUdolw)"ch. P,rof. R. GlUlberit (Uniłwel1sy~e't ~ T,renito) ,przedSita'wił rwłoskie IbaJda;nia Ina 'Po,g'rani,oZJUIwłarsko-niemriecJk:im,i ju'g'O'slO1Wiań;SikJim, IPr{)~adz.one pl"!Z!ez,socjologów IZ un~weI1sy;tet1U,w Then'to 1 �348 oraz przez łnstituto di Sociologia Intemazionale w Gorycji (ISIG). Dodać warta. że w Go~yc.ji, !leżącej dołkładnie na graniJcy :włooko-jugosłoWli.ańlSkied, odby:wają się lfesltIwalle f'ollllooIrYlStycrzme, IW !\ctórylclh olOOk Ziespołó:w włolskich uCiZestlIliK:rz:ą zespoły z kr,ajÓ/W !S~SliedJmdh,a przy ok!llZijlitych ;j"estti,wa1Ji mają miejsce ikon!ferenclje poświęcone ltIratd)'iCij'OIIll i Ifoilikll,Oll"QIWIi. IW 'końcOlWYcIhlW'niolsIDa'chstwierdzono, rle ożywienie !ba/dań 'nad tIiZeczywisooŚiCią tkUl1trlJ:OWąna'slZY'c!hWJs!p6łic'Zielsnyclh lPog:ran.icz jesit IIlleJWą'tlpJ:iJwle ,rea.JlIle, a IW :po.. sZiozegó:i..'1y'dhoŚirodlkach można i tlrzeba IpOIŚiwtięoićmu lWiięc'ej nliż dottąd utwa®i, pomiunoZinan)'ich itlrU,dinQlścli. WaJrito na:wi~Y"Wać do tdawnie\js'ZiylCh'badań, WarllI1ajeslt jedJnaJk IZiwlasl7JcZianowa lPl"olblerrnaltyJm.IWIsk<llZaDoO na 1r00000i'jarriesię !poidolbnych. ba/dań 'W EUlfOlPie,i na icih ,ranę 1W,ZtbI~ilŻeniu między narodaJmJi. Edward AUSTRIACKI ZESPOŁ DO BADAŃ POMNJKOW iPtiertl1'aszek PRZYDROZNYCH Od kilku lat działa w ramach austriackiego Towarzystwa Ludoznawczego zespół zajmujący się badaniem pomników przydrożnych (Verein flir Volkskunde Arbeitsgemeinschaft flir Bildstokcund Flurdenkmalforschung) z siedzibą w wiedeńskim Muzeum Etnograficznym (Museum flir Volkskunde). Poza wiedeń· ską centralą zespół tworzy oddziały zajmujące się badaniami na swoim terenie. Z centralnym zespołem, liczącym w Austrii 164 członków (stan z r. 1979), współpracuje dużo osób i instytucji z innych krajów. Najliczniejszą grupą zagraniczną są członkowie z RFN (146 - w tym kilka instytucji jak muzea, uniwersytety, towarzystwa ludoznawcze itp. oraz odpowiednik organizacji austriackiej pod nazwą Arbeitsgemeinschaft Denkmalforschung e.V.). Inne kraje, jak Czechosłowacja, Węgry, NRD, Jugosławia, Rumunia, ZSRR (Estonia), Włochy, Francja, Belgia, Luksemburg, Anglia, Dania, Szwecja, Polska, repn~zentowane są przez grupy złożone z kilku osób. Członkowie tego luźno zorganizowanego zespołu, których należałoby raczej nazwać współpracownikami, zajmują się badaniem wszelkiego rodzaju pomników wolno stoją1cych w terenie (F~u11denlkmaIer, Kleinden:kan~iler), jak figu'ry, kapliczki, krzyże, zabytkowe pomniki cmentarne, stare drogowskazy i znaki przy traktach komUlnikacyjny'ch, szlak'ach ha:ndlowych i pątniczych, kami'enie milowe i graniczne, różne pomniki związane z lokalnymi wydarzeniami historycznymi, klęskami żywiołowymi czy upamiętniające nieszczęśliwe wypadki i tym podobne zabytki. Szczególnie dużo uwagi poświęcano w pierwszych latach działalności starym kamiennym krzyżom pokutnym. Podstawowym zadaniem członków zespołu jest wyszukiwanie zabytków w te-renie, ich rejestracja i inwentaryzacja, dalej dokumentacja fotograficzna, pomiarowa i rysunkowa, wreszcie historyczna. Przedmiotem badań są też zagadnienia funkcji owych zabytków jako obiektów kulturowo-obyczajowych, wierzeniowych, gospodarczych, jako dokumentów prawa zwyczajowego czy też pomników artystycznych. Sporo uwagi poświęca się metodom badawczym i praktyce badawczej w terenie, wreszcie kwestiom konserwacji tego rodzaju zabytków. Zebrane materiały, jak też opracowania analityczne czy prace syntetyczne, publikują członkowie na łamach licznych, zwłaszcza w Austrii i Niemczech. �Kromka 349 .czasopism regionalnych czy też w formie wydawnictw specjalnych jako druki zwarte, zazwyczaj znakomicie ilustrowane. W ten ~posób zwraca się przede wszystkim miejscowemu społeczeństwu uwagę na wartość tego rodzaju zabytków związanych historycznie z regionem, będących szczególnymi akcentami krajobrazu przestrzennego i kulturowego. Dzięki zabiegom członków zespołu zapomniane już nieraz obiekty wkraczają jakby na nowo w życie współczesnych ludzi, szukających w naszym dziś tak bardzo zuniformowanym świecie elementów kulturowej swojskości. Praca w zespole pozwala wielu członkom oderwać się od codziennych obowiązków zawodowych i: rozwijać indywidualne zainteresowania pozazawodowe typu relaksowego. A większość zrzeszonych w zespole ludzi, to właśnie osoby zajmujące się zabytkowymi obiektami jako amatorzy mający w zespole oparcie w sporej grupie fachowców - jak historycy sztuki, historycy kultury, etnografowie, architekci, konserwatorzy i liczni inni specjaliści, do lekarzy i teologów włącznie. Zespół opracowuje jednolity system inwentaryzacyjny, wydaje biuletyny informacyjne i instrukcje i, co szczególnie ważne pełne, aktualne ze:Stawy bibliograficzne przygotowywane przewa.żil1ie przez prof. K. Azzolę z RFN, inicjatora zorganizowanych badań i najaktywniejszego członka całego zespołu. Corocznie organizowane są w Austrii lub w krajach współpracujących konferencje z objazdami terenowymi w regionach szczególnie z badawczego punktu widzenia interesujących. Od r. 1977 urządza centrala wiedeńska co dwa lata międzynarodowe sesje naukowe z referatami i dyskusjami, na które zaprasza wszystkich członków krajowych i zagranicznych. Daje to okazję dó wymiany doświadczeń i zorientowania się w dorobku badawczym poszczególnych krajów, do wymiany publikacji - i jak zawsze w tego rodzaju spotkaniach - do bezpośrednich kontaktów naukowych. O ile chodzi o nasz udział w tych imprezach, to podkreślić należy wzrastającą aktywność nielicznej grupy polskiej. I tak, na pierwszej międzynarodowej sesji (maj 1977) w Zwettl, na terenie Dolnej Austrii, Polska była reprezentowana przez doc. J. Kębłowskiego i dr St. Błaszczyka, który wygłosU referat z przeź.roczami pt. Rzeźbione slupy przydrożne w poludniowej Wielkopolsce. W drugiej sesji w Zell a.d. Pram (Górna Austria) uczestniczyli z Polski poza podpisanym i wygłosili referaty: doc. J. Kębłowski (Eschatologiczne wyobrażenia na śląskim sarkofagu gotyckim), dr A. Kunczyńska-Iracka (Rzeźbione slupy i krzyże w poludniowej Polsce), mgr A. Scheer (śląskie pomniki przydrożne - krzyże kamienne), a J. Milka przedstawił film dokumentujący zabiegi związane z ochroną krzyży pokutnych w Polsce. Przewiduje się zorganizowanie następnej sesji międzynarodowej w r. 1981 i sugeruje urządzenie na życzenie ogółu członków jednej z kolejnych sesji w Polsce. Oceniając dotychczasowy dorobek zespołu podkreślić trzeba, że jest on na tyle oczywisty, że znalazł uznanie w szerokich kręgach społeczeństwa austriackiego, czego wyrazem są m. in. dotacje austriackich ziem związkowych na rzecz zespołu i znaczne ułatwienia organizacyjne przy urządzaniu sesji !?iędzynarodowych. Widomym rezultatem prac zespołu są, poza dorobkiem inwentaryzacyjnym i publikacjami, praktyczne osiągnięcia w zakresie ochrony zabytkowych pomników i zorganizowania stałej nad nimi opieki. Dzięki swemu otwartemu charakterowi oraz dobrze zorganizowanej i prowadzonej pracy zespół jest w pewnym sensie organizacją wzorową z ambicją oddziaływania w skali międzynarodowej w zakresie wytyczonego programu działania. Ułatwia zaś to zadanie fakt, że centrala zespołu mieści się w Austrii, kraju neutralnym. Stanislaw Blaszczyk �350 Kurnika SYMPOZJUM POSWIĘCONE FOLKLOROWI I ETNOGRAFII I OKRĘGU BITOLI B.ITOLA, 30 - 31 MAJA 1980 R. MIASTA Macedońska Akademia Nauk wespół z Towarzystwem Naukowym miasta Bitoli w dniach 30 - 31 maja 1980 r. zorganizowała ~ympozjum poświęcone folklorowi i etnografii miasta Bitoli i jego okręgu. Do tego starego grodu Macedonii leżącego u podnóża wiecznie pokrytej śniegiem góry Pelister i oddalonego od granicy jugosło,wJJańsik\o-grecki€'j o 14 kiwometrów zjechali slię foVk1{)ryśc~i etnografowie z całej Jugosławii, a także zagraniczni - z Turcji i Polski. Miasto Bitola przez cały okres 5-wiekowej niewoli tureckiej było ważnym ośrodkiem kulturowym i handlowym na Bałkanach. Tędy przechodzi słynna arteria komunikacyjna Via Egnatia łącząca Macedonię z Konstantynopolem. Bitolę przecinają ważne drogi łączące Macedonię z Grecją, Albanią, Serbią i Bułgarią. Do 1912 r. przez Bitolę i Saloniki przewijali się kupcy z różnych krajów świata. W oberżach, karczmach i hotelach można było usłyszeć języki różnych narodów. Te wielowiekowe kontakty odegrały dużą rolę w ukształtowaniu kultury ludowej tego regionu. Bitola leży w sercu żyznej równiny zwanej Pelagonią, otoczonej ze wszystkich stron łańcuchem pięikmy'ch gór, w których znajdują się liczne wioski, a kh miesZlkańcy zachowal.i bar'wne tradycje, obyczaje, z,wyczaje oraz oryg~nalne obrzędy sięgatjące zamierzchłych czasów prasłoiWiańskkh. Do II wojny światowej niewiele zrobiono, by przedstawić ten bogaty dorobek kultury ludowej miasta Bitoli i jego okręgu. W zbiorach braci Miladinowów, Kuzmana Szapkarewa i Marka Cepenkowa znalazło się zaledwie kilka utWOTÓ'Wludowych z tego regionu Macedonii. U późniejszych zbielrucllY także nie jest reprezentowany bogaty dorobek kultury duchowej tego regionu. W dziale rękopisów Serbskiej Akademii Nauk znajduje się niewydany dotąd zbiór utworów ludowych z okręgu Bitoli Rumuna Łazarza Dumy, który podczas wojen bałkańskich znajdował się na służbie dyplomatycznej w Bitol,i. W 1931 r. Serb Vojislav Radovanović wydał pracę Mariovci u pesmi, priCi i śali poświęconą folklorow,i górali macedońskich regionu Mariowa. Po- II wojnie światowej ukazały się dwa zbiorki pieśni ludowych z BLtoli i jego okręgu Filtpa Kaw,a,j'elwa (Bitola, babam Bztola, Bitola 1969); Smilewo slawno wogan gori, Bitola 1972). Sporo utworów ludowych zebrali z teg;) regionu pracownicy Instytutu Folklorystycznego SR Macedonii, który to materiał jeszcze nie jest opracowany. Znany slawista rosyjski XIX w., Piotr Bezsonow, nazwał Bitolę "miastem śpiewaków ludowych", co potwierdziło i omawiane sympozjum. Sympozjum rozpoczęło swoje obrady 30 maja w dwóch sekcjach folklorystycznej i etnograficznej. Przemówienie inauguracyjne wygłosił prezes Macedońskiej Akademii Nauk, Michajło Apostolski, a potem na posiedzeniu plenarnym Georgi Dimowski-Colew wystąpił z referatem pt. "Bitola na przestrzeni wieków". Przedstawił on burzliwe dzieje tego miasta, a Władimir Toczkowski podał podstawowe informacje geograficzne miasta i okręgu Bitoli oraz omówił rozmieszczenie ludności żyjącej na tym obszarze Jugosławii. Następnie w .dwóch sekcjach wygłoszono 54 referaty. Vojislav Ilić omówił motyw "zbrodni i kary" w poezji ludowej Bitoli. Znany folklorysta jugosłowiański, Tvrtko Cubelić, zajął się regionalnym folklorem podkreślając fundamentalne komponenty kultury ojczyźnianej i. narodowej, Kjamil Tajgar i Irfan Invez z Turcji mówili o tureckkh pieśniach ludowych wykonywanych w TUlrcji przez repatriantów wywodzących się z miasta Bitoli i jego okręgu. Podawali oni podobieństwa i różnice istniejące w folklorze tych repatriantów i rdzennej ludności tureckiej. �Kronika 351 Sporo referatów pośiwięconych było utw.orom związanym z powstaniem I1inq·eń&kim (2 VIII 1903 r.). Nedżat Birdoa z Turcji zajął się komparatystyką twórczości ludowej. Piszący te słowa przedstawił pieśni hajduckie z regionu Bitoli. Opierając się na źródłach tureckich oraz na wypowiedzi kronikarza polskiego, Marcina Bielskiego, usiłował udowodnić, iż jedne z najstarszych pieśni hajduckich narodów bałkańskich pochodziły właśnie z tych terenów, gdyż tu, w BitoH i okolicach, pojawili się pierwsi hajducy. Nawiązał też do wspóln~Tch motywów znanych nie tylko na ziemiach macedońskich i u sąsiednich narodów bałkańskich - Serbów, Bułgarów, Greków, ale także występujących i w dumach ukraińskich. Dragica Bożinowa omówiła folklor dziecięcy z regionu Bitoli. Jovan Janjić przedstawił anegdoty w partyzanckich utworach ludowych, a Dragoljub Velicković zajął się motywem życia i śmierci w przysłowiach z Bitoli i okolic. Bożidar Nastewomówił niektóre paralele w folklorze macedońskim i aromańskim (ludność pochodzenia romańskiego zamieszkująca w Jugosławii, Bułgarii, Grecji i Albanii). Nie zabrakło referatów poświęconych 'tańcom oraz śpiewakom ludo" wym z miasta Bitoli. W drugiej sekcji sporo referatów było poświęconych obrzędom i pieśniom weselnym, obrzędowym pieśniom kalendarzowym, zabobonom i wierzeniom ludo·wym, a także kulturze materialnej - budownictwu wiejskiemu, tkactwu, urządzeniu wnętrza domu miasta Bitoli na przełomie XIX i XX w. Janina Pszczółkowska-Simiczijew mówiła o szkolnictwie w mieście i okręgu Bitoli w II połowie XIX i początku XX w. na podstawie materiałów polskich, a Błaże Ristowski przedstawił zainteresowania folklorystyczne Filipa Nikołowskiego początku XX w. Profesor Uniwersytetu Ankary, znany slawista Ismail Kaynak, przedstawił obyczaje weselne ludności tureckiej wywonzącej się z okręgu Bitoli. W m. Bitola, jak wiadomo, ukończył szkołę oficerską reformator i twórca nowej Turcji, Kemal AtatUrk. W Jugosławii utarła się tradycja prezentacji folkloru poszczególnych regionów. Poza corocznymi zjazdami Zrzeszenia Folklorystów Jugosławii, które odbywają się na przemian w jednej z federalnych republik lub autonomicznych regionów Wojwodiny i Kosoiwa, często Akademie Nauk wraz z Towarzystwami Naukowymi poszczególnych miast organizują międzynarodowe sympozja, na które zapraszani są folkloryści i etnografowie z kraju i z zagranicy. Celem takiego sympozjum jest przedstawienie kultury ludowej danego regionu. Takie imprezy ujawniają, jak mocno zakorzenione są tu prastare tradycje ludowe, jak wciąż żywa jest pieśń ludowa, jak bogate i barwne są niektóre obrzędy ludowe, któ["e u innych Słowian dawno już zanikły. Na sympozjum w Bitoli, po każdym posiedzeniu - przedpołudniowym i popołudniowym - toczyła się ożywiona dyskusja. Poruszane były sprawy teoretyczno-metodologiczne i podkreślano potrzebę badań w szerszej skali porównawczej. Sympozjum wyk·azało, że w Jugosła'wii foLklorysrtyka i etnografia skupiają szerokie grono badaczy. Twórczość ludowa przyciąga wielu utalentowanych młodych folklorystów i etnografów. Na zakończenie obrad pr,ezes Macedońskiej Akademii Nauk, Michaiło Apostolski, wysoko ocenił przebieg tej imprezy naukowej kierując m. in. ciepłe słowa pod adresem Polski. Warto tu podkreślić pełne zaangażowanie sekretarza Tow. Naukowego m. Bitoli, mgra Trajko Ognenowskiego. Stał on na warcie przez cały czas trwania sympozjum. Witał gości, dyżurował do godz. 22-ej. Dzięki niemu Tow. Naukowe m. Bitoli ma na swoim koncie duży dorobek. Wydaje regularnie serię "Prilozi" �352 Kro'llJka i skupia liczne grono profesorów Uniwersytetu Bitoli, nauczycieli szkół średnich, inżynierów, agronomów, lekarzy i pisarzy. Członkami tego towarzystwa są także uczeni z kilku krajów europejskich. Materiały sympozjum zostaną ogłoszone drukiem przez Macedońską Akademię Nauk. Kole Simiczijew STAN WIEDZY O ZAKAUKAZIU. KONIFiEIImNlC'JA NAUKOWA W LODZI1!,IM - 35 U$rr<mAJDA 1980 R. W Uniwersytecie Lódzkim działa od czerwca 1977 r. Interdyscyplinarny Zespół Po1s'~o-Zakaukaskich Badań Naukowych, założany i kierowany przez prof. L. Straszewicza, mający W programie prowadzenie i popieranie badań nad środowiskiem przyrodniczym i społecznym Zakaukazia, badanie stosunków polsko-zakaukaskich oraz popularyzowanie tematyki zakaukaskiej. W dniach 24 - 25 XI 1980 zorganizowana została przez ten Zespół pierwsza konferencja z udziałem .zaproszonych osób, zajmujących się w jakiejś mierze problemat:rką naukową dotyczącą Zakaukazia. Z polskiej strony uczestniczyło w niej kilku historyków i geografów, 4 etnografów, 2 orientalistów, 2 przyrodników, a niektórych referatów słuchali także studenci etnografii. Przybyło także 2 przedstawicieli wyższych uczelni w Baku i l historyk z uniwersytetu w Ma.chaczkala, stolicy Dage5łtanu; zabrakło zapowiedzianych 2 przedstawicieli Gruzji. Zadaniem tej konferencji było przedstawienie informacji o aktualnym stanie Wiiedzy i polskicll badań na Zakauikaziu, omówienie możliwości, potrzeb badawczych i publikacji oraz zacieśnienie współpracy między nielicznymi u nas, rozprosz.onymi pracow,ndikami nauki zajmującymi się w PoLsce badaniami nad geografią, historią, etnografią, literaturą i językami, a także przyrodą krajów zakaukaskich. Stwierdzono m. in., że po okresie dużego zainteresowania ludami i historią Kaukazu w XIX w. i wcześniej, zapoczątkowanym przez niezwykle obszerne i wybitne na ówczas dzieło T. Krusińskiego jeszcze w l-ej połowie XVIII w., w wieku XX zainteresowanie to przejawia się słabo mimo dużej i wieloaspektowej atrakcyjności tego obszaru na styku Europy i Azji. W trakcie obrad przedstawiono następujące referaty (w kolejności ich wygłaszania): doc. A. Slączka (UJ), "Rozwój serii osadowych i wulkanicznych obszaru zakaukaskiego"; dr A. Kownacki (PAN, Kraków), "Badania fauny w wysokogórskich potokach Zakaukazia"; dr J. K. Janczak (UL), "Stan i potrzeby polSlkich badań nad historią A'zeI1bajdżanu"; prof. KasZJkajew (Machaczkała), "Historyczne związki Polski z Dagestanem"; dr A. Pisowicz (UJ), "Znajomość języka i literatury ormiańskiej w Polsce w XIX i XX w."; mgr J. Kotlicka (UL), "Stan wiedzy geograficznej o Zakaukaziu w świetle polskiej literatury przedmiotu"; prof. M. Sadychow (Baku), "Rola rosyjskiej kultury w powstawaniu i rozwoju pols'ko-azerbejdżańsklich po:wiązań literackiich"; prof. B. Ba["aIIlowski (UL), "Stan i potrzeby polskich badań nad historią ~uzji"; doc. J. Braun (UW), "StalIl i potr!2leby polskilch badań nad ję:)'Ikiem i literaturą gruzińską"; dr A. Woźniak (UW), "Kultura ludowa Gruz']i w pracach pols~ilch do poozątku XX w."; prof. Atakiszijew (Baku), "Rozwój oświaty w Azerbejdżanie"; doc. S. Liszewski (UL), "Atrakcyjność turystyczna Gruzji w świetle polskich metod badawczych"; mgr C. Kulesza, "Polskie badania nad Dagestanem i północnym Kaukazem w XIX wieku". �353 Kromka Warto podkreślić, że wygłoszony został wprawdzie tylko jeden referat przez etnografa, lecz każdy z referatów, dotyczących historii, języka luL literatury, dotykał spraw wiążących się z tematyką etnograficzną, a nięktóre z dawniejszych badań i źródeł mają wartość dla różnych dyscyplin naukowych, w tym etnografii. W dyskusji końcowej podkreślono celowość wydawania serii polskich prac poświęconych Zakaukaziu względnie całemu Kaukazowi, a także wlaściwego wykorzystania· dorobku dawnych polskich badaczy i podróżników po Kaukazie. Wspomniano o potrzebie i możliwości przygotowania Słownika wiedzy o przyroodzie,ludach i kulturach Kaukazu. Omawiana konferencja przyczyni się niewątpliwie do skonsolidowania i być może też poszerzenia polskich prac nad historią i kulturami ludów Kaukazu, w tym również w zakresie etnografii. Do tej pory powojenne publikacje polskie z zakresu etnografii Kaukazu ograniczają się do niewielu recenzji i sprawozdań oraz paru niewielkich artykułów. Napisano też 8 prace magisterskie dotyczące tematyki kaukaskiej, po jednej w katedrach etnografii Warszawy, Poznania i Wrocławia. Pierwszą dużą pracą będzie rozprawa dr A. Woźniaka z Katedry Etnografii UW, poświęcona kulturze ludowej Gruzji w XIX w. Poważną trudność dla naszych zainteresowań badawczych kulturami Kaukazu stanowi nieznajomość języków tego obszaru. Tylko 1 etnograf czyta nieco po gruzińsku, poza tym 1 historyk opanował biernie ten język, inny zaś historyk korzysta z prac w jęz. azerbejdżańskim. Obfita literatura naukowa w jęz. rosyjskim nie dla wszystkich zagadnień jest dość pełna, może jednak stanowić wystarczającą podstawę do opracowania różnych szczegółowych zagadnień, a także dla spopularyzowania wiedzy o ludach i kulturach Kaukazu w Polsce. Edward 15-LECIE SEKCJI FOLKLORYSTYCZNEJ PZKO W CZESKIM Pietraszek CIESZYNIE Od 1965 r. rozwija działalność Sekcja Folklorystyczna przy Zarządzie Głównym Polskiego Związku Kulturalno-Oświatowego w Czeskim Cieszynie. Znana jest ona zarówno na terenie swej działalności, jak również w Polsce. Jej pracownicy mogą wykazać się rzetelnym dorobkiem riaukowj"m, zbierackim, dokumentacyjnym i popularyzatorskim. Wymieńmy choćby trzy znane nazwiska: Daniel Kadłubiec, Józef Ondrusz i Karol Piegza. Oni też jakby uc'ieleśnia1i dążenia i aspiracje Sekcji. Pierwszy, D. Kadłubiec, poświęca się szeroko zakrojonej pracy badawczej w dziedZlinie ku1tury ma,teI1ialnej, folkloru, języka, gwalry; J. Ondrusz jest literatem, opracował regionalny folklor, jest zbieraczem i historykiem ludoznawstwa na Śląsku Cieszyńskim; trzeci z wymienionych, K. P;iegza, reprezentuje najbardziej powszechny typ ludowego zbieracza, entuzjasty twórczości folklorystycznej, którą wzbogaca własną twórczością. Sekcja Folklorystyczna pracuje w wielu dziedzinach. Organizuje zbieractwo, szkoli entuzjastów, urządza Dni Folkloru, zaprasza na posiedzenia, współpracuje z instytucjami i placówkami podobnego typu w Czechosłowacji i w Polsce. Zajmuje się ogłaszaniem różnego rodzaju utworów - bajek, fraszek, podań, pieśni, folkloru dziecięcego, opisów starych zwyczajów, tańców, strojów, klechd, "godek", przysłów, prognostyk itd. Zdumiewa szerokość spojrzenia i zainteresowań zważywszy, że gros wszel:l3 "Lud" - tom 65 �354 .Kromka kich prac odbywa się w ramach pracy społecznej, szlachetnego społecznikowstwa,. tak charakterystycznego w przeszłości i również dzisiaj dla śląskich folklorystów. Nie zawsze dostrzegana jest pomoc udzielana różnym zespołom folklorystycznym, teatralnym, pieśni i tańca. Bez pogłębionej fachowej pomocy członków Sekcji Folklorystycznej trudno by było sobie wyobrazić cały ruch amatorski na Śląsku Cieszyńs!kim, kT'Ze!Wiącypięikne tradycje ludoiWe. .lifi DamboTsky ETNOGRAFICZNA DOKUMENTACJA I ARCHIWUM NAUKOWE - ORGANIZACJA I UDOSTĘPNIANIE W MUZEUM Narastająca z każdym rokiem ilość materiałów muzealnych zawierających informacje etnograficzne już dosyć dawno zrodziła problemy metodologiczne w dokumentacji archiwalnej. Poszczególne muzea same, lub co najwyżej przy ograniczonej współpracy z zaprzyjaźnionymi placówkami starały się, w mniej lub bardziej rozwiniętej formie,. rozwiązać ten problem. W wyniku tych jednostkowych poczynań powstał nowy dylemat, a mianowicie okazało się, że gromadzenie źródeł bęz jednolitego sposobu iICh porządkowania oraz udostępnienia dalflych, utrudnia lub nawet uniemożliwia ich wykorzystanie. Świadomość, że ,partykularne choć często cenne inicjatywy nie mogą przynieść oczekiwanego rezultatu, tj. jednolite) koncepcji archiwizowania i systemu informacji muzealnej, stworzyła potrzebę konfrontacji doświad'czeń. Szansę podjęcia wspólnej pracy dała konferencja naukowa pt. "Etnograficzna dokumentacja i archiwum naukowe w muzeum - organizacja i udostępnianie", Konferencja odbyła się w Toruniu w dniach ]4 - 15 III 1980 r. pod patronatem trzech instytucji: Zarządu Muzeów i Ochrony Zabytków, Muzeum Etnograficznego w Toruniu oraz Towarzystwa Przyjaciół Muzeum Etnograficznego w Toruniu i zgromadziła pracowników muzealnych, jak również naukowców, którym sprawy dokumentacji są szczególnie bliskie; przybyli również przedstawiciele władz miejskich 'i resortowych. Mgr Aleksander Błachowski w imieniu organizatorów konferencji powitał gości i sprecyzował cele konferencji w następujący sposób: 1. Poznanie stanu dokumentacji etnograficznej w muzeach polskich i zagranicznych. 2. Ustalenie potrzeb etnograficznych archiwów w muzeach w zakresie koncepcji organizacji ,metodyki i systematyki. 3. Zebranie wniosków, które mogą służyć do opracowania wzorcowego archi'wum etnograficznego w muzeach. Tak sformułowanym celom konferencji odpowiadały wyraźnie rysujące sięgrupy tematyczne wygłoszonych referatów, jak i zasadnicze nurty dyskusji. W referacie inauguracyjnym "Stan obecny etnograficznych archiwów naukowych w muzeach polskich" mgr A. Błachowski w oparciu v przeprowadzoną w listopadzie 1979 r. ankietę nt. dokumentacji etnograficznej i archiwów muzealnych zapoznał zebranych ze stanem faktycznym. Wyniki ankiety oraz doświadczenia wynikające z wieloletniej praktyki muzealnej pozwoliły mgr. Błachowskiemu na sformułowanie indeksu problemów do rozwiązania z zakresu dokumentacji i archiwistyki. Sądzę, że warto tu przytoczyć wgpomniany indeks, �Krotuika 355 w sposób syntetyczny przedst'a,wiający problemy prorusza.ne w większości wygłoszonych referatów. Indeks obejmuje następujące zagadnienia: I. Grupa naukowo-metodologiczna: sprecyzowanie. minimalnej normy merytorycznej determinującej wartość źródłową poszczególnych rodzajów materiałów i dokumentacji dla celów naukowych; uściślenie l ujednolicenie terminologii archiwistycznej i etnograficznej; zdefiniowanie rodzaju materiałów i dokumentacji, które powinny być zaliczone do etnograficznego archiwum w muzeum; zdefiniowanie pojęcia jednostki dla wszystkich rodzajów archiwaliów; opracowanie uniwersalnego tezaurusa haseł etnograficznych. II. Problem modelu archiwum: ustalenie minimum organizacyjnego; opracowanie instrukcji dotyczącej zasad organi!za:cji i obszaTu meryltoryczmego (i!nstrukcja powinna funkcjonować jako przepis w zakresie gromadzenia archiwaliów); opracowanie wzorów dokumentów i znormalizowanie druków; opracowanie wzorów urządzeń i wyposażenia technic'ZJnego dla archiwów; opracowanie instrukcji dOltyczące'i zasad prod'iJlaktytki ~o11'Serwat{)rBkie<j. III. Problemy integracji międzyresortowej: stworzenie formalnej płaszczyzny współpracy i koordynacji dla różnych resortów w zakresie archiwistyki; określenie statusu archiwum etnograficznego w muz·eum; opracowanie przepisów prawnych dotyczących prac i obowiązków pracowników muzealnych. Charakter wprowadzający w teoretyczne zagadnienia dokumentacji etnograficznej i systemu informacji w Polsce miał referat doc. dr hab. Bronisławy Kopczyńskiej-Jaworskiej "Organizacja i opracowanie etnograficznych materiałów archiwalnych ze szczególnym uwzględnieniem ',muzeów", w którym autorka ponadto zapoznała zebranych z różnymi systemami dokumentacyjnymi funkcjonującymi w zagranicznych archiwach naukowych. Zagadnienie zagranicznych systemów dokumentacyjnych omawiały również referaty: dra Petera Sulera z Walaskiego Muzeum v Prirode w Rożnowie (na podstawie osiągnięć wspomnianego muzeum) oraz mgra Grzegorza Skalskiego z Muzeum Etnograficznego w Poznaniu "Systemy dokumentacyjne w Musee' National des Arts et Traditions Populaires w Paryżu". Przedstawienie problemów dokumentacji w szerszym aspekcie oraz porównanie własnych poczynań z doświadczeniami placówek zagranicznych pomogło w uświadomieniu potrzeby rozwiązania najbardziej palących problemów. Grupa referatów wygłoszonych w czasie sesji popołudniowej zapoznała zebranych ze stanem dokumentacji etnograficznej w muzeach polskich, a zaprezentowane problemy były wyrazem codziennych kłopotów muzealników polskich. W tej grupie tematycznej 'referaty wygłosili: mgr Magdalena Maria Parnowska, "Archiwum naukowe w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie - problemy klasyfikacji, organizacji i udostępniania"; mgr Hanna Muzalewska, "Archiwum naukowe Muzeum Etnograficznego w To'runiu"; mgr Wanda Daszykowska, "Organizacja i zasób archiwum Działu Etnograficznego Muzeum Okręgowego w Rzeszow,i'e"; mgr Andrzej Ra1taj, "Dokumentacja naukowa muzealiów etnograficznych na przykładzie Muzeum Etnograficznego w Krakowie"; mgr Grzegorz Skalski, "Problemy etnograficznej dokumentacji muzealnej. Problemy i propozycje" ogólne podsumowanie najistotniejszych spraw. W nawiązaniu do faktu, iż podstawowym zadaniem muzeum jest zbieranie, przechowywanie, konserwacja, dokumentacja i upowszechnianie materialnej rzeczywistości, jeszcze raz podkreślono konieczność stworzenia w muzealnictwie polskim zespołu zjawisk określanych ogólnie jako inf0rmacja naukowa. W nowopowstałej strukturze należałoby uwzględnić powiązania pomiędzy jej poszczególnymi jednostkami, tak aby umożliwić przepływ informacji niezależnie od centrów zarzą- • �Kronika 356 dzania systemem, oraz wyznaczyć jednostkę nadrzędną, która zajęłaby się opracowaniem i wdrożeniem systemu. Drugi dzień obrad poświęcony był roznym typom etnograficznej dokumentacji naukowej z jakimi ma kontakt pracownik muzealnictwa. Prof. M. Priifferowa w referacie "Uwagi dotyczące identyfikacji źródeł etnograficznych oraz wartości różnych form ich dokumentacji" zwróciła uwagę na konieczność dokumentacyjnego zabezpieczenia autentyczności obiektów już w momencie ich pozyskania. Na temat kanty kaitalogQwej - podslt1a!Wowegoelementu naukowej dokumentacji mówił mgr Jan Swięch z Muzeum Etnograficznego w Toruniu. Mgr Roman Tubaja referował zagadnienia etnograficznej dokumentacji muzealnej obiektów nieruchomych w terenie. Mgr Andrzej Górski (Wolsztyn) zapoznał zebranych z inwentaryzacją zabytków przeznaczonych do muzeów na wolnym powietrzu. Na zakończenie tej części konferencji mgr Krystyna Tubaja mówiła o dokumentacji zbio'rów z zakresu folkloru muzycznego w świetle wymagań muzealnictwa etnograficznego. Wygłoszona w tej części konferencji grupa referatów uwypukliła pilną potrzebę podjęcia działań zmierzających do ujednolicenia terminologii nie tylko stricte etnograficznej, lecz również archiwistycznej. Ze względu na dużą rozpiętość zagadnień będących przedmiotem zainteresowań etnografii i zróżnicowanych metod ich rejestrowania konieczne jest, aby w rozwiązywaniu powstałych problemów wzięli udział etnografowie a różnych zainteresowaniach, wspierani przez specjalistów z dziedzin pokrewnych. Omawiana konferencja miała duże znaczenie dla dalszego rozwoju naukowej dokumentacji etnograficznej i być może była punktem zwrotnym w sferze działań meto·dologiclJno-organizacyjnych w tej dziedzinie. NajWliększym jednak osiągnięciem i wartością konferencji było sformułowanie wniosków, które w przypadku podjęcia kroków dla ich realizacji zmierzałyby: po pierwsze - do nawiązania porozumienia między resortami w sprawie dalszej organizacji prac nad budową systemu informacji w naukach społecznych, po drugie - do wykorzystania czasopism etnograficzno-muzeałnych dla publikacji doświadczeń wynikających z prowadzenia prac dokumentacyjno archiwalnych oraz po trzecie - do stworzenia warunków dla działania komisji, która współpracując z przedstawicielami innych dyscyplin zajęłaby się opracowaniem zagadnień uściślenia koncepcji i dokumentacji muzealnej zarówno od strony organizacyjnej, jak i prawnej. Na zakończenie pragnę podkreślić miłą atmosferę w jakiej przebiegała konferencja. Organizatorzy zapowiedzieli również opublikowanie wygłoszonych na konferencji aTttyikułów w "RocZin~ku Muzeum Etnograficznego" w Toruniu. Iwona Wiktor 50 LAT MUZEUM ARCHEOLOGICZNEGO I ETNOGRAFICZNEGO W LODZI W styczniu 1981 r. Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Lodzi obchodziło swój złoty jubileusz. Historię tego Muzeum należy podzielić na 4 okresy, w których nosiło ono różne nazwy: 1) lata 1931 - 1939 - Miejskie Muzeum Etnograficzne, 2) lata 1940 - 1944 - Miejskie Muzeum Prehistoryczne, 3) lata 1945 - 1955 - dwa odrębne muzea, mieszczące się w jednym gmachu - Miejskie Muzeum Etnograficzne i Miejskie Muzeum Prehistoryczne, 4) od 1956 r. - do chwili obecnej Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Lodzi. Miejskie Muzeum Etnograficzne w Lodzi powstało z dniem 1 stycznia 1931 r. �Kronika 1. Stroje TUIll~"ÓW li Jamy IbUddyjsikie,go Elkspo:IlOIW,anew Mi1ejlSkliJmMU2l6U!ID 'C1ll31 r.). iaetP'r,<><:Irt.Lkcj'a rz: c.7'asopiJSIIlIll "Łódź w imlus1IDacjli" 1931, nr ~ 357 iE1mo'gIlatJJc:znym s" 4. w wyniku podjętej w latach 1929- 1930 reorganizacji muzealnictwa łódzkiego i podzielenia zbiorów dawnego Muzeum Miejskiego pomiędzy trzy samodzielne muzea. Pierwszym kierownikiem Miejskiego Muzeum Etnograficznego został mgr Jan Manugiewicz etnolog, absolwent Uniwenytetu Warszawskiego. Początkowo Muzeum mieściło się w prawej oficynie donm przy ul. Piotrkowskiej 91. a w drugiej połowie 1934 r. otrzymało nową. bardziej reprezentacyjną siedzibę we frontowym budynku pałacu Heinzlów przy ul. Piotrkowskiej 104, której uroczyste otwarcie nastąpiło 24 listopada 1935 r. W początkach swego istnienia Miejskie Muzeum Etnograficzne zajmowało powierzchnię wynoszącą ok. 290 m2• a jego zbiory na przełomie lat 1930/1931 zawierały 343 eksponaty (269 etnograficznych i 74 archeologiczne); natomiast w przededniu drugiej wojny światowej dysponowało już powierzchnią wynoszącą ok. 1000 m2 (w większości przeznaczoną na wystawę) i zbiorami liczącymi ok. 14000 zabytków. Znaczną ich część stanowiła archeologia, następnie etnografia Polski (w tym przewaga zabytków z terenów Polski środkowej i Kielecczyzny) oraz etnografia krajów pozaeuropejskich (Ameryka Południowa, Ameryka Środkowa, Afryka Zachodnia i niewielki zbiór zabytków z róż'ny,ch terenów Azji oraz Po1rnezji). Ponadto Muzeum posiadało małą �358 2. F'raglment :wystawy Kronika Miejskie~o Muzeum ~t1ll,Qg'raf~c::1Jneg,Q (1931 r.). p~sma "Łódź :w i]liustr,acji" 1931, ,nr 22, s. ,5. Reprodukcja fi: CflaSQ- kolekcję numizmatyczną, a także archeologii śródziemnomorskiej. W 1932 r. wydano pierwszy zeszyt czasopisma "Wiadomości Ludoznawcze", początkowo firmowanego przez Muzeum, a od drugiego numeru - przez Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Ludoznawczymi i Archeologicznymi w Łodzi. Wydawnictwo ukazywało się do 1934 r. W początkach okresu okupacji hitlerowskiej, kierownictwo Miejskiego Muzeum Etnograficznego przejął niemiecki archeolog - dr Walter Frenzel. W 1940 r. wydzielono zbiory archeologiczne i utworzono z nich Miejskie Muzeum Prehisto· ryczne (Stiidtisches Museum fur Vorgeschichte) w ramach nadrzędnej jednostki tzw. "Hauptverwaltung der Stiidtischen Museen". Po śmierci W. Frenzla w początkach 1941 r. kierownikiem tego Muzeum został dr Walter Grunberg - również archeolog, a przy końcu okresu okupacji funkcję tę pełnił konserwator muzealny Alois Vogel. Zabytki etnografii pozaeuropejskiej sprzedano w 1942 r. Miejskiemu Muzeum Etnologicznemu (Grassi-Museum) w Lipsku za sumę 7500 RM, które zatrzymało część zabytków w sWoich zbiorach, a pozostałe odsprzedało w łatach 1942 - 1943 Muzeum Etnologicznemu w Hamburgu, Miejskiemu Muzeum Etnologicznemu (Rautenstrauch-Joest-Museum) w Kolonii oraz Instytutowi Etnologii Uniwersytetu w Getyndze. Zabytki etnografii polskiej, białoruskiej i ukraińskiej zostały w okresie okupacji hitlerowskiej CZęSClOWOzniszczone i rozproszone, a pozostałe - bezładnie zmagazynowane, co przyczyniło się do ich dewastacji. W tym okresie główna siedziba Muzeum mieściła się w budynku dawnego Magistratu przy Placu Wolności 14. Pomieszczenia muzealne były rozrzucone po róż- �Kronika 359 3. Piiemvme bad'ania 'archeolO'~iozne podjęte prz€rl: Mi~Jsltie MU!zeumIEtrrogi"aticme 'W 1931 r. rwykqp z odstonięty.mi .~obami. ciałopail.nymi k'ultury' łiU.żY!Clkiej z ~oki .brą,zu. Rep.rodUlkcja z 'crLaso,pisma,,:W~adomOŚCli Ludo2lna~e" t931, rz:.l, s. 10. w Sie1'pOiWie(Lęca:ycllrie)- nych piętrach i w tym samym budynku funkcjonowały równocześnie urzędy administracji niemieckiej. W późniejszym okresie okupacji wystawę przeniesiono do lokalu przy ul. Piotrkowskiej 17, pozostawiając w gmachu przy Placu Wolności magazyny i pracownie. Po drugiej wojnie światowej, na podstawie zbiorów dawnego Miejskiego Muzeum Etnograficznego, powstały dwa odrębne muzea: Miejskie Muzeum Prehistoryczne i Miejskie Muzeum Etnograficzne, stanowiące początkowo własność Gminy m. Łodzi, a na przełomie lat 1949/1950 upaństwowione i przemianowane na Muzeum Archeologiczne w Łodzi oraz Muzeum Etnograficzne w Łodzi. Od chwili powstania oba muzea mieściły się we wspólnym gmachu przy Placu Wolności 14. Miejskie Muzeum Prehistoryczne powstało oficjalnie 14 maja 1945 r., a już 27 maja tego roku udostępniło publiczności pierwszą w Polsce Ludowej wystawę archeologiczną, prezentującą rozwój społeczeństw na ziemiach polskich od -okresu wspólnoty pierwotnej do początków państwowości. Dyrektorem nowopowstałej placówki został prof. dr hab. Konrad JaŻdŻewski. Ilość zabytków ocalałych po okresie okupacji wynosiła ok. 10 150 pozyc:ji katalogowych. Ponadto Muzeum posiadało 68 zabytków archeologii klasycznej, przekazanych później Muzeum Narodowemu w Warszawie oraz 142 numizmaty. Przeważająca część zbiorów archeologicznych, zarówno przedwojennych, jak i pochodzących z badań prowadzonych podczas okupacji, przetrwała okres wojny. Okupanci wywieźli tylko najcenniejsze zabytki, posiadające przede wszystkim wartość materialną. Częściowo od- �Kronika 360 4. Fragme-nt pierwszej po wojlrl~ewystawy stałej airchJi~ M!LejskiiegoMuzeum Eltmograf~=ego. :MAJlZe.um iAJrcheologdozne;god Etn~,afdozne~o IWwdzi. Fot. zyskano również księgozbiór. W 1951 r. Muzeum rozpoczęło druk serii wydawnictw popularno-naukowych p.n. Biblioteka Muzeum Archeologicznego w Łodzi, wydawaną do dziś jako "Bib1iot'eka Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi". W IMa-ch 19'51 - 1954 ukazały się c~tery pozycje tej serii. Roz.poczęto także' na wielką skalę badania archeologiczne w Polsce środkowej, w okolicach Kalisza, na Kujawach i na terenie Jury Krakow:sko- Wieluńskiej. MU;2)eumpodejmo-wało wspólne badania z ówczesną Katedrą Prehistorii (później Archeologii) Uniwersytetu Łódzkiego i Kierownictwem Badań Nad Początkami Państwa Polskiego, bowiem dyrektor Muzeum - prof. dr K. Jażdżewski pełruł jed,nocześnie funkcję kierownika Katedry i kierownika prac wykopaliskowych w Gdańsku i w Łęczycy. Miejskie Muzeum Etnograficzne rozpoczęło oficjalną działalność 20 kwietnia 1945 r., z chwilą przejęcia kierownictwa tej placówki przez dr Janinę Krajewską - przed wojną kierującą Muzeum w Gdyni. Otwarcie pierwszej wystawy etnograficznej odbyło się 17 listopada 1945 r. Ze zbiorów ocalało około 1500 zabytków, w tym ok. 162 z etnografii pozaeuropejskiej. Program badawczy tego Muzeum przewidywał badania i gromadzenie zbiorów z Polski środkowej, jak również objęcie nimi innych regionów Polski. W pierwszym powojennym dziesięcioleciu, poza uzupeŁnian:iem :lldewastowanych kolekcji, prowadzono początkowo badania w OpO'czyńskiem, Kieleckiem i Rzeszowski€m, a od 1950 r. rOllpoczęto systematyczniejszą działalność na terenie Polski środkowej. W 1952 r. Muzeum opublikowało dwa własne wydawnictwa: Katalog garncarstwa ludowego woj. rzeszowskiego (praca zbiorowa pod redakcją J. Krajewskiej) i Naczynie w kulturach ludowych katalog wystawy objazdowej, opraco-cowany przez J. Krajewską. �Kremika 361 Działalność oświatowa muzeów Archeologicznego i Etnograficznego początkowo koncentrowała się na obsłudze zwiedzających na terenie gmachu i zapewnianiu frekwencji na wystawach. Szczególnego podkreślenia wymaga inicjatywa organizowania wystaw objazdowych, eksponowanych w ciągu kilku lat w wielu miejscowościach Polski. Pierwsze rozpoczęło tę działalność Muzeum Etnograficzne wystawą "Naczynie w kulturach ludowych", która ''I,' miesiącach: lipiec-październik 5. :RIlaJkat pierlW5<Zej JWYStialWy objaz.dowej. MJuizeum \EltIIl~ego ,w ·mierza Wec1a). Fot. T . Klll.'l'pińSki {.archiwum MJuzeum A:rcheoa.ogi~ iW ł:JO,dizl (projekt 1K<3tlll. ł 'EtIliOgra1llcznego \Łodrzi). 1951 r. była prezentowana aż w 22 miejscowościach w centrum kraju, a w latach 1952- 1953 krążyła po województwach północnych i południowych. W 1954 r. przejęto z Muzeum Etnograficznego w Krakowie wystawę objazdową pt. "Historia wsi" i eksponowano ją w ciągu tego roku na terenie Kurpiowszczyzny, a od 1955 r. Muzeum Etnograficzne w Łodzi zaczęło prezentować drugą własną wystawę tego typu pt. "Len w kulturze ludowej". Muzeum Archeologiczne miało również swoją wystawę objazdową - "Od motyki do traktora", która rozpoczęła podróż po Polsce w 1954 r. i w lataich 1954 - 1955 odwiedziła 64 miejscowości. 1 stycznia 1956 r. oba muzea zostały połączone w jedną instytucję - Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi - pod dyrekcją prof. dra K. Jażdżewskiego. Kierownictwo naukowe zespołu działów etnograficznych powierzono prof. dr Kazimierze Zawistowicz-Adamskiej, która sprawowała je do 1962 r. Następnie funkcję tę pełnili kolejno: dr Maria Misińska (1962), dr Jan Piotr Dekowski (od 1963 r.), mgr Witold Nowosz (od 1968 r.), mgr Elżbieta Władykowa (od 1977 r. do chwili obecnej). Zespołem działów archeologicznych kierowali: dr Waldemar Chmielewski (od 1956 r.), dr Lidia Gabałówna (od 1963 r.), mgr Aldona Chmielowska (od 1967 r.), dr Henryk Wiklak (od 1970 r.), dr Aldona Chmielowska (od �362 KroThika 1974 r. do chwili obecnej). Od 1 marca 1979 r. funkcję dyrektora logicznego i Etnograficznego pełni dr Andrzej Mikołajczyk. O rozwoju Muzeum w ciągu 25 lat najlepiej świadczą liczby: rok 1956 1980 I. pracowników 64 SI zbiory księgozbiór arch. 20727 num. 10718 eln. 10992 poz. kat. arch. 86566 hum. 46 567 etno 20430 Muzeum Archeo- pow. użytkowa (w tym pow. wystaw) S 275 2364,49 m2 (700,15 m2) _._--- 26766 -------- ok. 5800 m2 ok. (l 000 m2) W chwili łączenia się Muzeum Archeologiczne mialo 6 działów naukowych (łącznie z powstałym w 1948 r. Działem Numizmatycznym), a Muzeum Etnograficzne - 3. Obecnie gromadzi zbiory i opiekuje się nimi 14 działów naukowych, tworzących dwa zespoły: Archeologiczny i Etnograficzny oraz samodzielny Dział Numizmatyczny. W 1967 r. otwarto w Zespole Etnograficznym nowy Dział Kultur Ludowych Krajów Pozaeuropejskich na podstawie części dawnych zbiorów przedwojennych, rewindykowanych w tym roku z Muzeum Etnologicznego w Lipsim i zachowanych po wojnie nielicznych zabytków, w 1971 r. - Dział Kultur Miejskich, zajmujący się badaniem kulitur mieszczańskiej i robotniczej, a od 1979 r. działalność Zespołu poszerzono a nową tematykę - widowiska lalkowe. Poza podejmowaniem nowych tematów badawczych, wynikających z powstania nowych działów, Muzeum w swej działalności naukowej dątyło do najpełniejszego opracowania, zarówno osadnictwa pradziejowego, jak i obrazu oraz przemian kultury ludowej w Polsce środkowej. Ponadto, opierając się na statucie, uprawniającym do prowadzenia badań na terenie całego kraju, kontynuowano badania acheologiczne na Kujawach (koncentrując się szczególnie na epoce neolitu) oraz w woj. kaliskim - przede wszystkim na stanowiskach 7. okresu rzymskiego; natomiast penetracją etnograficzną objęto Podlasie, Opolszczyznę, Karpaty (Zywieckie i Podhale), Kaszuby i Lubelskie. Jednym z zasobniejszych działów Muzeum jest Dział Numizmatyczny, posiadający w swoich zbiorach numiz.maty różnych krajów z różnych okresów historycznych, wśród których na szczególną uwagę zasługują: systematycznie gromadzony zbiór monet antycznych i wczesnośredniowiecznych, znaczna kolekcja skarbów monet i innych środków p]!a<bniczychoraz kolek.cja banJk;not6w. P·oza gromadzeniem i opracowywaniem zabytków, Dział prowadzi badania dziejów obiegu pieniężnego na ziemiach Polski. Konserwacją zbiorów zajmuje się Dział Konserwacji i Badań nad Technologią Zaby;tków, który obecnie skł·ada się z sześciu pracowni konserwatorskich. W ramach tego Działu Muzeum rozpoczęło (jako jedyne dotąd muzeum w Polsce) badania nad oznaczaniem wieku zabytków metodą fizyko-chemiczną C-14. Pierwszą aparaturę do tego rodzaju badań zainstalowano w 1966 r., a w 1974 r. Muzeum otrzymało aparaturę nową, znacznie ulepszoną. pozwalającą na rozpoczęcie poważniejszych prac na skalę ogólnopolską. W 1956 r. Muzeum rozpoczęło druk naukowego wydawnictwa "Prace i Materiały Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi (seria archeologicz- �Kronika 363 6. Wnętrze pTla,cOIWIIlil1adliocherruiozmej DZJiabu Kionserw,acji kÓIW - i Badań ,nad Technol'ogią Zabytfil',al~ment szl~ocIkdJej ,a,paI'a,bury <1:0 badań ,clhrono1ogiii ll:a,bybk6w metodą C-'l4. Fot. T. KOO1Piń~k:i1(,a,rcIhiiJwlUm MwzelUm Arche,oLogiclzm,eg,o i >ElbIlJog"'af:L<lzne~o w Łodzi).. na)", od 1957 r. ukazującego się w dwóch seriach: archeologicznej i etnograficznej. Do końca 1980 r. wydano 26 tomów serii archeologicznej i 20 tomów etnograficznej, a w czerwcu 1980 r. złożono do druku pierwszy tom tqeciej serii: numizmatycznej i konserwatorskiej. W dalszym ciągu Muzeum wydaje pozycje "Biblioteki Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi", w której ukazało się dotąd 17 numerów oraz liczne inne wydawnictwa przewodniki, foldery i plakaty. Działalność oświatową, prowadzoną od 1966 r. przez samodzielny Dział Naukowo-Oświatowy, w dużym skrócie określają wymienione niżej liczby. W latach 1957- 1980 zorganizmvano: 4 eikspo'zycje stałe o temaityce a'l.1che:o'1ogicznej,numizmatycznej i etnografiCizmej, 225 wystaw cza'sowych, 288 ekspozycji wystaw oświatowych, 6 wystaw objazdowych, eksponowanych w muzeach krajowych, 2216 odczytów oraz pokazano pubHczJnośd muzealnej 3621 filmów popula<r>no-naukowych. Do osiągnięć wystawienniczych roku 1980 należy zaliczyć pierwszą w dziejach Muzeum, własną wystawę zagraniczną pt. "Obieg pieniężny w Polsce w XVII - pocz. XIX w.", eksponowaną w Muzeum Numizmatycznym Narodowego Banku Kuby w Hawanie oraz otwarcie pierwszej w Polsce wystawy muzealnej prezentującej widowiska lalkowe na przykładzie eksponatów etnograficznych, lalek teatralnych i lalek filmowych (wystawa pt. "Od turonia do Colargola"). Zasługującą na podkreślenie specyfiką pracy oświatowej jest działalność dydaktyczna, prowadzona przy współpracy z Kuratorium Oświaty i Wychowania, polegająca �364 Kranika 7. Sikaxb :moll1et po[sikJich i obcy'ch uikxy,ty 'W polioiWie XVII ,WIieku ,w :mie,jSClOiWlOŚlCd Grodziec, WQj. lK,onliln <'ze 'lJ1lwolrÓiW DtiaŁu iNiU,miJzmatYC>2Jl1ego).FQIt. T. iK,a'l"piń,s,ki (arohiIWum Miuzeum ,AJr,(lheologLcllJnego ii EtnlO\grafiJ=e~o iW Łodzi). 8. Koncert łódJzkiej kapeilJi podlw6xk'owej ,,,BallUciaxrz;e" W. IPloIhoreclk:i {Ia,rdlliwrum MiuzeJllm rAJr,che0'lQgicl'mego iW gmachiU iMJuzeum (19'75 :r.). i iE~grad'iIc"JIlJego iW ŁOOiZi). !Fot. �KTCmi1va 9. F.agment ,Pd 'bUlrO!Ilia do C01argQla", ,1980 :M1I2.eUiIIlAl1't<lhe<ll1og!i.cZlIlegIO d Etino~e~ wystawy 365 T. Fot. T. lK;a'l1pińsld w iłJQdzi),. (archiiw;um nie tylko na obsłudze wycieczek szkolnych, lecz przede wszystkim na wygłaszaniu specjalnych lekcji i pogadanek w gmachu Muzeum. Do zajęć tych wykorzystywano zestawy zabytków i przeźrGczy, filmy oraz fragmenty wystaw stałych, bądź też 'eks.po'zycje czasowe. W latach 1956 - 1980 wygłoszono 4047 lekcji i pogadanek dla 131 303 osób. 'I1rzeba rÓlWnież podkreślić, iż Muzeum Ar-cheolo,~cz.ne i Etnograficzne, jako pierwsze w Polsce rozpoczęłe) w 1958 r. organizowanie młodzieżowych obozów etnograficznych, a od 1962 r. również archeologicznych - dla uczniów szkół średnich. Akcję tę kontynuuje siG i naW€t rozszerza, obejmując nią od 1978 r. także młodzież zrzeszoną w Związku Har'cerstwa Polskiego. W latach 1959 - 1962 wybudowano nowych gmach Muzeum, który połączony z budynkiem dawnym - rozszerzył znac'wie jego powierzchnię użytkową. W akcie erekcyjnym, złożonym w fundamentach, napisano m. in. Oby gmach ten przetrwał wieki i przez wieki służył kulturze polskiej". Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi służyło kulturze - a należy dodać, że i w niemałej mierze nauce polskiej - dopiero pół wieku, jednakże jego dorobek liczy się już poważnie w skali kraju zarówno w zbiorach, efektach popularyzacji, jak i pokaźnej liczbie prac naukowych opublikowanych we własnych oraz w obcych wydawnictwach. H'" Teresa Łaszczewskll �366 Kromka SPRA,WOZDANIE Z LV NADZWYCZAJNEGO WALNEGO ZGROMADZENIA DELEGATOW PTL WE WROCŁAWIU (14 KWIETNIA 1980) UZUPEŁNIAJĄCEGO LIVWZD W ZAKOPANEM (23 WRZEŚNIA 1979) LV Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Delegatów odbyło się 14 kwietnia r. w Domu Kultury Związku. Zawodowego Pracowników Slużby Zdrowia we Wrocławiu (ul.' Kazimierza Wielkiego 45). Było ono jednocześnie zebraniem sprawozdawczo-wyborczym, wobec czego zgodnie z ustaleniami powziętymi na posiedzeniu Zarządu Główpego PTL w dniu 8 grudnia 1979 r. w Poznaniu wzięli w nim udział delegaci, którzy uczestniczyli w LIV WZD w Zakopanem. Warunek ten motywowany był faktem nie przeprowadzenia wyhorów na WZD w Zakopanem z uwa,gi na ZIaS'Złepebtl\lr:b~cj'e w dział1a'lności ustępującego Zamądu Głównego, wobec którego w wyniku kontroli agend, dokonanej przez inspektora finansowego PAN i Główną KOimis-ję Rewirzyjną PTL, Komils'ja ta (wybrana na WZD w 1976 r.), nie znalazła podstaw do wysunięcia wniosku o udzielenie wymaganego statutowo (,§ 37, p.d) absolutorium. Zasadniczą istotą tych per~urbacji, zauważonych przez GKR, były niedociągnięcia głównego księgowego w prowadzeniu księgowości PTL we Wrocławiu, wymagające podstawowego uporządkowania archiwaliów buchalteryjnych i usunięcia zauważonych uchybień zgodnie z wymogami obowiązujących przepisów finansowych (prowadzenie ewidencji), a także nie zastosowanie się przez Zarząd Główny do wymogów § 38 Statutu co do powoływania biegłego księgowego. Po zagajeniu WZD przez wiceprezesa prof. dr Dorotę Simonides, na przewodniczącą zebrania powołano mgr Marię Suboczową z Oddziału w Katowicach, która odczytała proponowany porządek dzienny, zaakceptowany następnie przez. delegatów: 1) o'dczytanie protokółu z 54 WZD w Zakopanem; 2) Sprawozdanie z działalności ZG PTL za ubiegłe półrocze (14 X 1979 13 IV 1980); 3) Sprawozdaniefinansowe Towarzystwa; 4) Sprawozdanie Komisji dis "Dzieł wszyststkich" O. Kolberga; 5) Sprawozdanie Komisji dis "Atlasu Polskich Strojów Ludowych"; 6) Sprawozdanie Komisji dIs Odznaczeń w PTL; 7) Odczytanie zaleceń pokontrolnych PAN i zarządzeń ZG PTL w tym względzie; 8) Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej PTL; 9) Sprawa udzielenia absolutorium, ustępującemu Zarządowi Głównemu; 10) Wybór komisji: matki, skrutacyjne~, wnioskowej, statutowej; 11) Dyskusja nad spralWCAZdanliamii zgłaszanie wniosków; 12) Odczytanie propozycji komisji (jak w p. 10); 13) Wyjaśnienie w sprawie przeprowadzenia wyboru nowych władz PTL; 14) Przeprowadzenie wyborów; 15) Zamknięcie obrad. Główna Komisja Rewizyjna, wskazując na zalecenia pokontrolne PAN i niewystarczające zarządzenia Zarządu Głównego jakie w tym względzie wydano, przy pozostawieniu nieznacznych niedociągnięć natury buchalteryjnej, zdecydowała się postawić wniosek o udzielenie absolutorium ustępującemu Zarządowi Głównemu PTL. Zobowiązano przy tym ustępujący Zarząd do usunięcia zauważonych niedokładności. Po dyskusji nad poszczególnymi punktami porządku dziennego sformułowano zapodania delegatÓIW do Komils·ji Wnioskowej: Ustalono podwyższenie składki członkowskiej PTL od 1 stycznia 1981 r. do 50,- zł (normalna) i 15,- zł (ul,gQWla)rocrz.nie, (:'0 sa.]a przyjęła przy dwóch głosach wstrzymujących się. Na nowo powołano Komisję dis "Atlasu Polskich Strojów Ludowych" w osobach: doc. dr hab. B. Bazielich, dr S. Chmielowski, dr E. Fryś-Pietraszkowa, 1980 �Kronika 367" dr K. Hermanowicz-Nowak, dr J. Kamocki, dr A. Tyszkowa, a na ·konsultanta za-· proponowano prof. dr A. Kutr'zebę-Pojnarową. Wniosek ten przyjęto jednogłośnie .. Stwierdzono brak statutowej działalności Oddziału PTL w Kielcach, wobec czego postanowiono Oddział ten zlikwidować przy jednym głosie wstrzymującym si~. Ustalono stan maljąt~owy Biblioteki PTL w ilości 12.000 dzieł zwartych i 26.000 woluminów, oszacowa1nych na ogólną sumę 1.565.449,90,zł. Zasygnalizowano, że z powodu trudności drukarskich w roku 1980 mogą być opóżnione 3 pozycji bibliograficzne. Omówiono istniejące dotychczas wystawy czasowe. W sprawach finansowych: po dniu 14 kwietnia 1980 r. planowano uzyskanif sumy przychodów w wysokości 3.179.700,- zł, z czego wykonano 2.249.023,- zł. Powołano Komisję dis projektu zmian i poprawek do Statutu PTL w osobach: dr K. Marcza!kowa C!przeIWodJnkząca), dr E. Jawo:r,ski, dr J. Kamacki, mgr J. Łapott i dr A. Posem-Zieliński. Wniosek o powołanie Komisji dis ochrony zabytków w programie działań PTL uznano jako zalecenie zważywszy, że istnieje taka komisja przy PTTK. Również jako zalecenie potraktowano opracowanie naukowego i oświatowego planu pracy w najbliższej 5-latce z włączeniem wszystkich Oddziałów możliwie do jed-· nego zakresu tematycznego badań. Wniosek Oddrz.iału =edńskiego, by w 1982 r. pod patronatem PTL, przy współpracy Muzeum w Kaliszu, włączyć się do obchodów związanych z setną rocznicą wyprawy S. Szolc-Rogozińskiego do Kamerunu, uznano za wniosek warunkowy z życzeniem, by wnioskodawcy w ciągu 2 miesięcy przedłożyli plan organizacyjny. Po sprawozdaniu Komisji Wnioskowej przedyskutowano sprawozdanie Komisji Matki. W tajnym głosowaniu, według obliczon;rch przez Komisję Skrutacyjną zaakceptowanych głosów ważnych, ustalono skład nowo obranego Zarządu Głównego PTL w kadencji na lata 1980- 1982 (w porządku alfabetycznym): 1) dr W. Baranowski, 2) doc. dr B. Bazielich, 3) prof. dr J. Burszta, 4) dr S.Chmielowski, 5) dr E. Fryś-Pietraszkowa, 6) mgr E. Jaworski, 7) dr W. Jeż-Jarecki, 8) dr J. Kamocki, 9) mgr A. Kuczyński, 10) prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa, 11)' mgr 1. Le' chowa, 12) dr K. Marczakowa, 13) dr K. Pietkiewicz, 14) doc. dr E. Pietraszek, 15) prof. dr D. Simonides, 16) mgr G. Skalski, 17) mgr M. Suboczowa, 18) prof. dr F. Wokroj. Na zastępców członków Zarządu Głównego PTL powołano: 19) mgr K. Antonowicz, 20) doc. dr B. Kopczyńska-Jaworska, 21) dr K. Makuiski. Do Głównej Komisji Rewizyjnej PTL: 1) dr J. Bohdanowicz, 2) mgr Z. Jeż-Jarecka, 3) mgr J. Jastrzębski. Na zastępców: 4) mgr S. Lew, !l) mgr J. Tur. Do Sądu Koleżeńskiego PTL: 1) dr S. Błaszczyk, 2) prof. dr M. Priifferowa, 3) dr A. Posern-Zielińs'kJi. Na pierwszym posiedzeniu plenarnym we Wrocławiu dnia 5 maja 1980 r. Zarząd ukonstytuował się. W tajnym głosowaniu powołano na przewodniczącego prof. dra F. Wokroja, na I zastępcę przewodn. doc. dra E. Pietraszka, II zastępcę przewodno prof. dr D. Simonides i III zastępcę mgr M. Suboczową. Sekretarzem generalnym została doc. dr B. Bazielich, zastępcą mgr A. Kuczyński. Skarbnikiem został dr S. Chmielowski, jego zastępcą dr J. Kamocki. Po dokonaniu wyboru głos zabrał nowo kreowany przewodniczący, prof. dr F. Wokroj. Podziękowawszy obecnym za okazane mu zaufanie zastrzegł, że jego funkcję winien objąć raczej tzw. klasyczny etnograf i wyraził żal, że profesorowie etnografii polskiej stronią od pełnienia funkcji w PTL ze szkodą dla rozwoju tej placówki. Nadmienił następnie, że działalność PTL w chwili obecnej znajduje się �368 Kro:nika jakby w stanie rozprzężenia, zwłasa't:za księgowoSć. Stan ten wymaga systematycznej odnowy. Na koniec zapoznano się ze składem innych agend Towarzystwa, jak GKR przewodniczący dr J. Bohdanowicz, Sąd Koleżeński - przewodn. prof. dr M. Priifferowa. Zapoznano się również ze składem władz terenowych Oddziałów, zwłaszcza z przewodniczącymi tych jednostek, a to: w Gdańsku - dr L. Malicki, w Koszalinie - mgr A. Mosiewicz, w Krakowie - dr A. Kowalska-Lewicka, w Limanowej - mgr J. WieI ak, w Lublinie - dr K. Marczakowa, w Łańcucie - F. Fronczak, w Łodzi - mgr Z. Neuman, w Mszanie Dolnej - J. Ceklarz, w Opolu dr J. Nijakowska, w Poznaniu - dr A. Posern-Zieliński, w Przemy sIu - mgr T. Burzyński,w Rzeszowie - mgr S. Lew, w Sanoku - mgr M. Marciniak, w Szczecinie - mgr J. Łapott, w Warszawie - dr K. Makuiski, we Wrocławiu - dr H. Romańska, w Zakopanem - dr W. Jostowa, później dr W. Paryski, w Zielonej Górze - dr B. Kołodziejska. O godz. 18-tej obrady WZD zakończono. Opracowali: Prof. dr Franciszek UWAGI DO SPRAWOZDANIA Wokroj, dr Stanislaw Chmie~owski Z LIV WZD Zgodnie z życzeniem Głównej Komisji Rewizyjnej PTL zachodzi ;'konieczność sprostowania informacji Zarządu Głównego .(ubiegłej kadencji), zamieszczonej w sprawozdaniu z działalności opublikowanym w tomie 64 "Ludu" na s. 344 - 350 (doc. dra hab. E. Pia1:ras2'Jka), ~wią:zanej z czynnościami kontrolnymi wykonanymi przez GKR przed WZD PTL w Zakopanem w 1979 r. 1. W wystąpieniu na 55 WZD w Zakopanem mylnie przypisano GKR wniosek o przedłużenie kadencji Zarządu Głównego o jeden rok (do jesieni 1980) z okazji nie udzielenia absolutorium ustępującemu Zarządowi. Wniosek taki zgłosiła jedna z delegatek ze względów oszczędnościowych. Przyjęcie (po głosowaniu) podobnego wniosku GKR uznała za sprzeczne z obowiązującym Statutem PTL, co też ponownie stwierdziła na plenum Zarządu Głównego w grudniu 1979 r. w Poznaniu. 2. Podobnie w rozesłanych do Oddziałów PTL w listopadzie 1979 r. "wyjaśnieniach" ZG w sprawie uwag wysuniętych w rewizji dokonanej przez GKR odnośnie niedociągnięć w działalności ZG PTL (tekst nie został opublikowany w "Ludzie"), gdzie miał być wyolbrzymiony udział członków Zarządu w pracach kontrolny.ch GKR z wykazaniem braku należnej współpracy z GKRze strony Zarządu Głównego. GKR nie uwaŻa tego wyjaśnienia za ,prawdziwe. Brak ten, zdaniem GKR, przyczynił się do uniemożliwienia terminowego wykonania przez GKR protokółu pokontrolnego oraz wniosku potrzehnego do udzielenia przez WZD absolutorium ustępującemu Zarządowi. 3. Główna Komisja Rewizyjna w osobach: prof. dr F. Wokroj (w zastępstwie obłożnie chorego przewodniczącego GKR dra L. Malickiego z Gdańska), dr S. Chmielowski i (po dokooptowaniu członek GKR) mgr E. Jaworski, z braku podstawowych danych, głównie księgowości PTL, dopiero po przybyciu do Zakopanego bezpośrednio przed WZD mogła przystąpić do częściowego tylko sporządzenia wymaganego protokółu, za wiedzą i zgodą nieobecnego przewodniczącego GKR �~69 (dra L. Malickiego). Fakt ten, brak podstawowych danych do statutowego wymogu postawienia wniosku o udzielenie abso~utorium ustępującemu Zarządowi Głównemu, był wystarczająco umotywowany zdaniem GKR. Głównie zauważono nie· dociągnięcia w gospodarowaniu niektórymi agendami Towarzystwa za okres ostatmej 3-letnJiej kadencji, co SlZWJegółowo referował dr S. Chmiel<YW&ki odnośnie księgowości biura ZG. ' 4. Do pozytywów zdaniem GKR należy zaliczyć fragmenty omawianej informacji ZG, gdzie uznano słuszność części zarzutów wysuniętych przez GKR (s. 350). Uznanie to wyrażono we wspomnianym tekście "wyjaśnień" rozesłanych do Oddziałów i członków ZG, które zdaniem GKR nie były potrzebne, ani słuszne, a może nawet szkodliwe z uwagi na bezpodstawne posądzenia postronnych. Prof. Za Główną Komisję Rewizyjną; dr Franciszek Wokroj, dr Stanislaw Chmielowski LVI. WALNE ZGROMADZENIE DELEGATOW PTL I SESJA NAUKOWA W KRAKOWIE W DNIACH 22 - 24 WRZEŚNIA 1980 R. 56 WZD PTL i towarzysząca mu sesja naukowa zorganizowane zostały przez krakowski Oddział PTL, przy współudziale krakowskiego Oddziału PAN. Obrady toczyły się w auli PAN przy ulicy Sławkowskiej 17. Pierwszy dzień obrad wypełniła sesja naukowa poświęcona jubileuszowi 50-leda pracy naukowej i 70 ro.cznicy urodzin prof. dra Romana Reinfussa. Otwarcia obrad dokonała dr Anna Kowalska-Lewicka, która w imieniu organizatorów Zjazdu i ZG PTL powitała dostojnego Jubilata oraz przybyłych gości. Część oficjalną sesji rozpoczął przemówieniem okolicznościowym dyrektor Departamentu Muzeów i Ochrony Zabytków dr Franciszek Midura. Gratulacje i podziękowania za dotychczasową działalność na polu nauki złożyli na ręce prof. Reinfussa także prof . .Y. Burszta, prof. M. Mięsowicz (przew. krakowskiego Oddziału PAN), doc. dr hab. E. Pietraszek. Następnie życzenia składali uczniowie i współpracownicy Profesora, przedstawiciele ośrodków naukowych, Odd'liałów PTL. Tradycyjnym "Sto lat", w wykonaniu kapeli ludowej członkowie Stowarzyszenia Twórców Ludowych dali dowód swego uznania dla działalności prof. Reinfussa. Podziękowania oraz życzenia dalszej owocnej pracy wpłynęły również na ręce mgr Z. Cieśli-Reiniussowej - żony Profesora, Jego długoletniej współpracownicy. Po złożeniu życzeń i gratulacji wygłoszono referaty związane z działalnością prof. Reinfussa. Mgr Alfred Gauda, były uczeń Profesora, w obszernym omówieniu zatytułowanym "Katedra Etnografii Uniwersytetu im. Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinde", scharaikt€lryrLOwał ID-letnią. działa,lność prof. Reinfus'sa jako kierownikil Katedry. W referacie "Pracownia Dokumentacji Polskiej Sztuki Ludowej Instytutu Sztuki PAN" dr Ewa Fryś-Pietraszkowa mówiła o Profesorze jako o założycielu i długoletnim kierowniku Pracowni. W ostatnim wygłoszonym tego dnia referacie mgr Janina Glanowska omówiła ochronę twórczości ludowej, wielokrotnie podkreślając związki próf. Reinfussa z tym problemem. Z powodu wyczerpania czasu przewidzianego na pierwszy dzień sesji wygłoszenie dalszych dwóch referatów przewidzianych programem przeniesiono na dzień następny. Tego samego dnia po przerwie obiadowej. w Wieliczce odbyło się spotkanie towarzyskie oraz nieoficjalna część obchodów Jubileuszu prof. Reinfussa. Byli �370 uczniowie Profesora z lubelskiej Katedry Etnografii przygotowali retrospektywny program satyryczny zadedykowany Jubilatowi. Spotkaniu towarzyszyły występy kapeli ludowej. Przed spotkaniem towarzyskim uczestnicy Zjazdu mogli zwiedzać Kopalnię Soli i Muzeum Żup Krakowskich. W drugim dniu sesji naukowej wygłoszono następujące referaty: "Wkład prof. dra Romana Reinfussa w rozwój myśli skansenowskiej w Polsce" - dr .Jerzy Czajkowski, "Badania karpackie" - dr Anna Kowalska-Lewicka, "W sprawie inspirowania twórców ludowych" - dr Ewa Fryś-Pietraszkowa, "Teoria a praktyka w zakresie ochrony budownictwa ludowego" - dr Jerzy Czajkowski. Po wysłuchaniu przez zebranych powyższych referatów wywiązała się ożywiona dyskusja, która z powodu ograniczeń czasowych skoncentrowała się wokół tematyki skansenowskiej. Za problemy wymagające jak najpilniejszego rozwiązania uznaw) niewystarczające dofinansowanie placówek skansenowskich oraz sprawy zatrudnienia w skansenach. Dyskutowano nad kwestią ?:miany ,programu studiów etnograficznych pod kątem lepszego przygotowania absolwentów do pracy (m. in. w skansenie) i nad kłopotami związanymi z ochroną zabytków w terenie a wynikającymi z braku wyspecjalizowanych brygad technicznych mogących być na stałe zatrudnionymi w piacówika'ch s'kansenowskich. W godzinach popołudniowych odbyły się obrady 56 Walnego Zgromadzenia. Delegatów PTL. W imieniu ZG PTL delegatów powitał wiceprezes PTL, doc. dr hab. E. Pietraszek, przekazując mgr M. Suboczowej przewodnictwo obrad z następującym porządkiem dziennym: 1. Powołanie Komisji Wnioskowej. 2. Odczytanie protokółu z 55 WZD i z zebrania konstytuującego Zarząd PTL w kadencji 1980/1982. 3.Informacje Komisji Statutowej. 4. Sprawozdanie Sekretarza Generalnego. 5. Sprawozdanie GKR. 6. Sprawozdania i plany pracy Oddziałów PTL. 7. Sprawozdania dotyczące organizacji Walnych Zjazdów Delegatów PTL w Opolu i Szczecinie. 8. Dyskusja nad sprawozdaniami. 9. Wystąpienie Komisji Wnioskowej. 10. Zamknięcie obrad. Mgr M. SubocZJowa poi:nformowała zgromadzonych, iż ZG PTL przyznał dyplomy dla członków honorowych: dra K.Pietkiewicza i mgra T. Więckowskiego, lecz z powodu braku podpisu prezesa dyplomy zostaną wręczone w terminie późniejszym po dopełnieniu strony formalnej. Ad 1. W skład Komisji Wnioskowej powołano mgr M. Jastrzębską (przewodnicząca), mgr K. Kaczko i mgr E. Arszyńską (członkowie). Ad 2. Protokół z 55 WZD PTL został odczytany przez doc. dra hab. E. Pietraszka, który również poinformował zebranych o składzie obecnego Zarządu PTL. Formalnie poprawki do protokółu dotyczące ilości członków i zastępców GKR oraz Sądu Koleżeńskiego wniósł skarbnik PTL, dr St. Chmielowski. Poza tą uwagą protókóły zostały przyjęte przez zgromadzonych jednogłośnie. Ad 3. Dr K. Marczakowa przypomniała zgromadzonym, iź wobec konieczności przepracowania Statutu PTL, na 54 WZD powołano Komisję Statutową w składzie: drr' K. Marczaikowa - przewodnicząca, doc. dr hab. B. Kopczyńska-Jaworska, dr E. Jaworski, mgr 1. Wronkowska, mgr J. ł.,apott - członkowie. 3 czerwca 1980 w Katedrze Etnografii UL ,odbyło się zebranie członków Komisji, w trakcie którego opracowano projekt zmian Statutu. Projekt ten został przekazany do ZG PTL, a następnie, po powieleniu, do wszystkich Oddziałów PTL. Jednak z uwagi na to, iź tylko 4 Oddziały zgłosiły wnioski i propozycje do Komisji, co stanowi niedostateczny materiał do podjęcia dyskusji, Komisja Statutowa była zmuszona odwołać przewidziane na dzień 21.09 br. zebranie. W takiej sytuacji przewodnicząca zaapelowała do zgromadzonych, aby bezwzględnie na najbliźszym zebraniu kaźdy Oddział przeprowadZJił dyskusję nad projektem Statutu i swoją opinię prze- �kazał ZG PTL we Wrocławiu do końca listopada br; Po zebraniu wypowiedzi, p~epra'Cowa:ni'U Statutu w opaJrciu o zgromadzone materiały i określeniu strony pI'awnej, KQlffiiiSjaprzedstawi proje:k.t Statutu na 57 WZD w OpOllu. Ad 4 i 6. Sprawozdanie z działalności ZG PTL, ODIE, Biblioteki PTL, Re~ dakcji ŁSĘ, Komitetu Redakcyjnego "Ludu", Redakcji DWOK, informację o sta·· nie "Literatury Ludowej", sprawozdanie z działalności Sekcji Korespondentów Terenowych oraz syntetycznie ujęte sprawozdania i plany pracy Oddziałów przedstawiła doc. dr B. Bazielich - sekretarz generalny PTL. Należy zaznaczyć, że ostatnie sprawozdanie nie obejmowało wszystkich Oddziałów, gdyż niektóre nie nadesłały swych sprawozdań do ZG PTL. Prof. Znamierowska-Pri.ifferowa zgłosiła wniosek do ZG, aby przypomniał delegatom o trybie składania sprawozdań i planów pracy Oddziałów. Przypomniano, że ostateczny termin nadsyłania sprawozdań i planów pracy uplywa w sierpniu przed kolejnym WZD. Ustalono .również, że zaległe sprawozdania za okres 1979- 1980 należy nadesłać do ZG do końca września br. Ad. 5. Sprawozdanie z prac GKR odczytał dr Wł. JeŻ-Jarecki. Ad 7. Delegat szczecińskiego Oddziału PTL, mgr T. Kubiak, zabrał głos w sprawie organizacji 58 WZD oraz towarzyszącej Zjazdowi sesji naukowej poświęconej 100 rocznicy wyprawy S. Szolc-Rogozińskiego do Kamerunu. Mgr Kubiak przedstawił ramowy program obchodów tej rocznicy: 1) Otwarcie Muzeum im. Stefana Szolc-Rogozińskiego w Kaliszu; 2) Seminarium afrykanistyczne połączone z WZD PTL; 3) Ekspedycja do Afryki szla,kiem Rogozińskiego; 4) Popularyzacja ddkonań po1skiej afry1k\a.mstyik.iw minionym stuleciu poczyn,ając od wyprawy Rogozińskiego. Mgr T. Kubiak poinformował zgromadzonych o przeprowadzonych rozmowach związanych z realizacją przedstawionego programu. Do momentu przedstawienia przez Oddział szczeciński ramowego programu, ZG PTL uznał zgłoszony na 54 WZD PTL wniosek o powierzenie Szczecinowi organizacji 58 WZD oraz obchodów 100 rocznicy wyprawy do Kamerunu, za warunkowy. W związku z powyższym Oddział szczeciński uznał przedstawiony program za wystarczający do zniesienia klauzuli o warunkowości tego wniosku oraz postulował przekazanie uchwały do realizacji przez ZG PTL oraz Oddział szczeciński, zgodnie z duchem wcześniej, przekazanych na ręce ZG pism. Oddział szczeciński zaproponował powołanie komitetu organizacyjnego obchodów pod patronatem PTL. Ze swej strony Oddział szczeciński podejmuje się nadzoru i pomocy w zorganizowaniu 2 i 3 punktu obchodów. ' Przyjęcie wniosku zakwestionował skarbnik PTL, dr St. Chmielowski, wysuwając zastrzeżenia co do formalnych i finansowych możliwości realizacji tego wniosku przez PTL. Prof. A. Kutrzeba-Pojnarowa wysunęł~ wniosek o zamknięcie dyskusji na WZD i przekazanie sprawy do roz~.:trzygnięcia ZG. Wniosek przeszedł przy jednym głosie przeciw i jedenastu wstrzymujących się. Wiceprezes PTL doc. dr hab. E. Pietraszek zapewnił delegatów szczEcińskich o poparciu dla inicjatywy Oddziału szczecińskiego w miarę możliwości prawnych i finansowych Towarzystwa. Dr J. Hajduk-Nijakowska w kilku słowach zapoznała zgromadzonych z programem 57 WZD w Opolu. Sesja naukowa towarzysząca Zjazdowi poświęcona będzie monografii folklorystycznej Śląska i zostanie związana tematycznie z pracami prowadzonymi pod kierUJIlkiem prof. D. Sim·onides. Sesji towarzyszyć będzie zwiedzanie Muzeum Wsi Opolskiej w Opolu-Bierkowicach. Ad. 8. Przewodnicząca obrad, mgr M. Suboczowa, odczytała nazwiska zmarłych w minionym roku członków PTL: mgra Stanisława Lewandowskiego z Prze- �312 Kr.omka mY'ś1a, AIIltol1liego Górszczy!ka i Eugeniusza Furdyny z Mszany Dolnej, Czesława Kurka z Opola. Pamięć zmarłych uczczono minutą milczenia. DelegaJt Oddziału Zielona Góra, dr W. Sauter, pI'zekazał wyrazy uznania organizatorom Zjazdu za ogólnie bardzo dobrą stronę organizacyjną, wyraził jednocześnie uwagi krytyczne pod adresem sprawności przebiegu WZD. Wyraził też swe niezadowolenie z powodu nieobecności na WZD prezesa, prof. dra F. Wokroja. Mgr M. Suboczowa wyjaśniła, iż nieobecność prezesa spowodowana jest jego pobytem za granicą. Ad 9. W związku z obecną sytuacją w kraju zabrała głos prof. M. Znamierowska-Priifferowa postulując, aby PTL przyczyniło się do rzeczywist"ej o.dnowy na polu kultury. Prof. Pr.ufferowa przedstawiła poniżny tekst: "Polskie Towarzystwo Ludoznawcze wita z aprobatą i najwyższym uznaniem przemiany zachodzące w kraju, które pozwalają mieć nadzieję, iż kraj nasz wyjdzie z kryzysu moralnego i gospodarczego lat ostatnich. PTL solidaryzuje się z wszystkimi postulatami wysuniętymi przez Międzyzakładowe Komitety Strajkowe i przyjętymi przez Komisję Rządową oraz wyraża podziw dla postawy polskiego robotnika. PTL w szczególności zgodnie z założeniami swej pracy, z naciskiem podkreśla potrzebę ukierunkowania działalności organów terenowych tak, aby sprawy rozwoju i zachowania najcenniejszych tradycji i kultury wsi były we właściwy sposób badane i doceniane, opierając się na głosach nauki i krytyki społecznej". Odczytany tekst, przy jednym głosie wstrzymującym się, został przyjęty przez zgromadzonych w formie wniosku z zaleceniem dla ZG o przekazanie go do Międzyzakładowych Komitetów Strajkowych, Niezależnego i Samorządnego Związku Pracowników Kultury, oraz do Redakcji "Kultury", "Polityki" itd. Wnioski Oddziałów; 1. Mgr M. Jastrzębska zgłosiła wniosek dotyczący rent i emerytur dla twórców ludowych postulując, by PTL udzieliło swego poparcia i pomocy w dążeniu do skorygowania i ujednolicenia wysokości rent i emerytur dla twórców ludowych, przyznawanych przez Min. Kult. i Szt. i ZUS. Obliczanie wysokości emerytury powinno wynikać z rzetelnej i naukowej oceny dorobku twórczego, a nie powinno być uzależnione od wysokości wpłat składek do ZUS. Wniosek został przyjęty przy jednym głosie wstrzymującym się. 2. Wniosek Oddziału Opole, aby sporządzić listę prelegentów, członków PTL i tematów odczytów, które mogą wygłaszać na zaproszenie Oddziałów. Wniosek został przyjęty przy 2 głosach przeciw i 12 wstrzymujących się. 3. Wniosek Od.d;z;iału Rzeszów" aby włąezyć wszyst>kie Oddziały do sieci Korespondentów Terenowych i wyznaczyć pełnomocników do tych spraw oraz opracować wspólny program działania i zorganizować raz w roku spotkanie korespondentów lub pełnomocników. Wniosek został przekazany jako zalecenie dla Prezydium ZG PTL. 4. Wniosek Oddziału Łańcut, aby PTL nawiązało kontakt ze Stowarzyszeniem Twórców Ludowych, Stowarzyszeniem Pamiętnikarstwa Polskiego, ZSL, LSW, Wydawnictwem Lubelskim. Propozycja Oddziału została przyjęta jako sugestia dla Oddziałów. 5. Wniosek Oddziału Rzeszów, aby zorganizować spotkanie zainteresowanych kontYll1lUacją "Atl,alSu PoLs.kich Stro·jólW LUtdowy,ch". WniOGek odrzucono, poni.ewa7. juri: i&tnieje Komisda zajmu'ją.ca się pr~JCami nad "Atla'sem". 6. Wniosek Oddziału Łańcut o wydanie drukiem utworów pisarzy ludowych �Kronika 313 oraz ich biografii. Wniosek odrzucono sugerując zwrócenie się do "Literatury Ludowej". 7. Wniosek Oddziału Łańcut, aby w przyszłości zmierzać do wznowienia nie, których edycji PTL, zeszytów APSL, wyczerpanych tomów "Ludu". 8. Przez aklamację został przyjęty wniosek "Cepelii", który wpłynął do ZG. "Cepelia" wnosi, aby Towarzystwo podjęło starania .w Min. Kult. i Szt. o prawo nadawania przez PTL uprawnień etnografa-rzeczoznawcy. I 9. Zgłoszono postulat, aby zmobilizować Oddziały do kolportażu wydawnictw· PIL, 10. Wniosek Oddziału Szczecin o przedstawienie do odnośnych instytucji wniosku, aby rok 1982 ogłosić "Rokiem Afrykanistyki Polskiej" w związku z 100 rocznicą wyprawy Stefana Szolc-Rogozińskiego do Kamerunu. Wniosek został przyjęty jako postulat roboczy i zalecenie ,dla ZG PTL przy 2 głosach przeciw i 12 wstrzymujących się. 11. J'ednogłośnile pl7JeiS'ledł WlD.io&akOddziaŁu Przemyśl, aby podjąć starania o wprowadzenie do programu studiów humanistycznych WSP rocznego wykładu o kulturze ludowej w Polsce, zakończonego egzaminem i praktyką terenową. 12. Wniosek dra S. Buratyńskiego (przyjęty jako postulat pod adresem ZG PTL do przekazania odpowiednim instancjom): W związku z programem "Wisła", budową wielkich zapór wOdnych, budową kopalni odkrywkowych czy innych wielkich i małych robót ziemnych wnioskuję: 1) by etnografowie, wespół z archeologami, badali tereny czynnych i byłych piecowisk garncarskich. Należy badać przede wszystkim resztki wziemnych pieców garncarskich, jamy odpadkowe, a także warstwy kulturowe na terenie tych piecowisk. Należy zbierać ułamki' ceramiki i ew. rekonstruować części lub całe naczynia, jak też narzędzia pracy lub ich części wykonane z różnych surowców, a także wszelkie inne wyroby czy ich części; 2) by i etnografowie, wespół z archeologami, badali jamy odpadkowe lub śmietniska na terenach podworskich i w pobliżu sąsiadujących z nimi parków, a także w pobliżu zabudowań parafialnych, młynów, olejarni, foluszów, kuźni i w ogóle tam, gdzie występują ślady dawnej czy historycznej działalności naszych przodków; 3) wnioskuję ponawianie próśb, by władze wojewódzkie przydzielały potrzebne kwoty na kupno zabytkowych budowli i wszelkich starych wyrobów. Ad 10. W imieniu delegatów prof. A. Kutrzeba-Pojnarowa podziękowała organizatorom ZjaZdU i przewodniczącej obradom WZD, mgr M. Suboczowej. Trzeci i ostatni dzień Zjazdu PTL wypełniła wycieczka, której trasa wiodła przez Myślenice, Tokarnię, Dobczyce, Dziekanowice. Organizatorzy zadbali, aby wycieczka był.a intere9Ująca mróWlIlo pod W'l1ględem etnograd'k,z;nym, jak i krajoznawczYlJTl.W Myślenicac.h 1JWiedzolllo"Dom Grecki" (dawny zajazd z XlVII w.), w którym obecnie znajduje się Muzeum Wnętrz Mieszczańskich; Muzeum posiada też zbiory etnograficzne z pogranicza krakowsko-góralskiego. W Tokarni uczestnicy wycieczki bardzo serdecznie zostali przyjęci przez miejscowego proboszcza, który od wielu lat interesuje się problemami kultury ludowej oraz współpracuje z Muzeum Etnograficznym w Krakowie. Dzięki jego inicjatywie zgromadzono na plebanii eksponaty zebrane przez misjonarzy polskich w Afryce, Ameryce Pd., Azji i Oceanii. Godny zwiedzenia był również drewniany kościół z pocz. XIX w. otoczony' kaplicami poświęconymi polskim walkom w II wojnie światowej, jak również miejscom męczeństwa. W Niedzielę Palmową święci się tu palmy parometrowej wysokości, a w procesji bierze udział drewniana figura Pana Jezusa na osiołku, ludowa replika średniowiecznej rzeźby ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie, wykonana, jak i wspomniane tu kaplice, przez Józefa Wronę, miejscowego kościelnego. Duża kolekcja jego rzeźb, znajdująca się stale na plebanii, �374 Kronika została· czasowo przeniesiona na wystawę w Muzeum Etnograficznym w ,Krakowie. W Tokarni i w sąsiedniej Skomielnej Czarnej istnieje duży ośrodek ludowego zdobnictwa, wiele kobiet wykonuje tradycyjne. ozdoby wnętrza mieszkalnego ze słomy, bibułki (pająki, kwiaty). Kolejnym etapem wycieczki były Dobczyce, miasto, które prawa miejskie uzyskało w 1362 r. od Kazimierza Wielkiego. W przeszłości Dobczyce słynęły z płóciennictwa i sukiennictwa, później' z garbarstwa, krawiectwa, garncarstwa. Z XIV-wiecznego zamku królewskiego pozostały ruiny, częściowo odbudowane przez grupę "Miłośników Dobczyc" i obecnie wykorzystywane przez PTTK-owskie Muzeum, posiadające ciekawe zbiory. Koło zamku - początek skansenu: karczma "Na zbóju", w niej zbiory związane z miejscowym rzemiosłem i wystrojem izby mieszczańskiej oraz śpichlerz, w którym urządzono kuźnię. Na zakończenie wycieczki zwiedzono wieś Dziekanowice, gdzie na miejscowym cmentarzu zachowały się ludowe, nagrobne rzeźby kamienne z przełomu XIX i XX w., wykonane w lokalnych warsztatach kamieniarskich. Iwona Protokółowały: Wiktor i Maria Niewiadomska KONFERENCJE, ZJAZDY I INNE SPOTKANIA UWZGLĘDNIAJĄCE PROBLEMATYKĘ ETNOGRAFICZNĄ W 1979 ROKU S ym p o zj u m z cyklu "Kultura ludowa - tradycja i współczesność" (Kielce, 25 VI). Organiza'torzy: Rada dis KultuTY StoiWarzyszenia PAX w Warsq;awie, Wojewódzki Oddział Stowarzys.zenia PAX w Kielcach. Referaty: J. Marlewska, Kultura ludowa w 35leciu PRL; A. Kuczyńska-Skrzypek, Chłopska kultura tradycyjna - model i rzeczywistość; M. Pokr/opek, Świadomość zróżnicowania kulturowego na terenach pogranicz etnograficznych -:- jej funkcjej B. Erbet;, Dawna i wspólczesna sztuka ludowa na Kielecczyźnie. Imprezy towarzyszące: VII wystawa Ludowej Sztuki Sakralnej Kielecczyzny. Ogólnopolsikie sympozjum poświę~one dziec,ku wiejskiemu ,Kiraików, 29 - 30 VI). Or.ganizatoJreY: Poihs'.k\i.eTowarzystwo Ludoznawcze Oddział w KrakOIWie, Muzeum Etn'Olg.raficz.ne w Kra,kowie. Refer<llty: W. Wincławslki, Dziecko wsi, polskiej. Problematyka badawcza i jej rozwój; A. Kutrzeba-Pojnarowa, Dziecko w kulturze wsi. tradycja i awans; D. Markowska, Rodzicielstwo w środowisku wiejskim; G. Makiełło-Jarża, Niektóre czynniki rozwoju psychicznego i fizycznego dziecka wiejskiego; J. Sekułowa, Wczoraj i dziś opieki zdrowotnej nad wiejską populacją wieku rozwojowego; D. Tylkowa, Choroba dziecka, ludowe sposoby terapeutyczne; M. Dembińska, Ze studiów nad pożywieniem dziecka wiejskiego w średniowieczu i czasach nowożytnych; K. Dłużniewska, Warunki życia i żywienia dzieci wiejskich. Obserwacje z lekarskich badań terenowych; G. Ungeheuer-Buican, Warunki alimentacyjne we wspólczesnej rodzinie chłopskiej w powiązaniu z systemem zewnętrznego wspomagania; Z. Cieśla-Reinfuss, Na pastwiskuj J. Bujak, Wychowawcze i kształcące funkcje zabawek ludowych; K. Kwaśniewicz, Dziecko w polskich zwyczajach ludowych; D. Simonides, Spontaniczna twórczość ustna dzieci miejskich; B. Bazielich, Dawny ubiór dziecięcy XVIII-początków XX wieku; A. Jacher-Tyszko, Dziecko wiejskie w ikonografii XIX i po" czątków XX wieku; Z. Siatkowski, Obraz literacki dziecka wiejskiego. Imprezy towarzyszące: wystawa "Dziecko wiejskie". �Krcmika 375 O g ó l n o p o l s k a k o nf e r e n c j a s k a n s c n o w s k a (Lublin Ciechanowiec, 1 - 3 X). Organizatorzy: Ministerstwo Kultury i Sztuki, Zarząd .Muzeów i Ochrony Zabytków, PP Pracownie Konserwacji Zabytków, Zjednoczone Zespoły Gospodarcze, Muzeum Wsi Lubelskiej, Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu. Referaty: R. Reilnfuss, Problemy architektury ludowej w mu.zeach skansenowskich na przykładzie Muzeum Wsi Lubelskiej; M. Czajnrlk, Problemy konserwatorskie w Muzeum Wsi Lubelskiej; R. Królikowski, Założenia organizacyjno-programowe i ich realizacja w Muzeum Wsi Lubelskiej; F. Midura, Ochrona budownictwa ludowego w 35-leciu PRL; J. Czajkowski, 'Historia rozwoju ludowego budownictwa mie~ szkalnego w świetle badań prowadzonych w okresie 35-lecia PRL; T. Polak, Udział PP Pracownie Konserwacji Zabytków w ochronie i konserwacji zabytków architektury drewnianej; J. Rutkowski, Współpraca wyspecjalizowanego przemysłu ze służbą muzealno-konserwatorską w zakresie ochrony zabytkowego budownictwa drewnianego; M. Czajnik, Rozwój metod konserwatorskich w okresie 35-lecia PRL w zakresie konserwacji zabytkowego drewna; K. Uszyński, Rozwój koncepcji budowy parku etnograficznego w. Ciechanowcu na tle historii skansenów północno-wschodniej Polski. Jubileuszowa konferencja Międzynarodowej Komisji do Badania Kultu;ry Ludowej w Ka'rpa~ach i na Bałkan a c h (1959 - 1919) (Kraków Mogilany, 8 - 12 X). Organizatorzy: Komisja do Badania Kultury Ludowej w KaTPatach Komitetu Nauk Etnologicznych PAN, Katedra Etnografii UL. Sprawozdania: V. Frolec, 20 let Mezindrodni komise pro studium lidov,e kultury v Karpatech a na Balkdne; A. Primowski, SPrawozdanie z działalnpści Bułgarskiej Sekcji MKKKB; J. Botik, Vysledky a program cmnosti Ceskoslovenskej sekcie MKKKB; L. Foldes, Sprawozdanie z działalności Węgierskiej Sekcji MKKKB; N. N. Gracjanskaja, Naprawlenija Karpatowiedczeskich issledowanij wieduszczichsja w SSSR; M. Gładysz, Działal-ność Polskiej Komisji do Badania Kultury Ludowej w Karpatach; 1. VUidutiu, Sprawozdanie z działalności Rumuńskiej Sekcji MKKKB. Komunikaty: F. Midura, Ochrona zabytków kultury ludowej w Karpatach Polskich; J. Makuiski, A. Rataj, Opracowania i materiały z zakresu kultury ludowej Karpat w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie; A. Szyfer, Małe miasta a kształt k.ulturowy wsi góralskich; T. Dobrowolska, Wpływ osadnictwa przysiółkowego na kształtowanie się więzi społeczno-kulturowych mieszkańców wsi. Referaty: B. Kopczyńska-Jaworska, Pasterstwo wysokogórskie w Karpatach (problematyka syntezy); V. Frolec, Lidove stavitelstvi v Karpatech a prilehem balkanskem uzemi (problematyka syntezy); V. Gasparikava, B. N. Putilov, K problematike projektu syntetizujuceho diela o zbojnickom jolklóre v Karpatoch a na Balkline; A. Szurmiak-Bogucka, Melodie - nuty w muzyce góralskiej na Podtatrzu; T. Komorow&ka, Stan bada.ń nad polskim folklorem zbójnickim. Spostrzeżenia i propozycje; A. Szałaśna, Badania nad folklorem w Bieszczadach; I. Vliidutiu, L'architecture pastorale dans les carpates; N. Dunare, L'elevage bi-pendilaire dans les pays Carpato-Balcaniques;' L. Foldes, Die Uberwinterung im Rahmen der transhumanten Viehleirtschaft im Karpaten-Gebiet; J. Stika, 'Kosar a kosarovani; W. Marinow, Wyrchy njakoj obiczai, magii i narodni pesni u wisokopłaninski; A. Primowski, Wisokopłaninskoto owczarstwo v Bułgarija; H. Raulin, Une mutation economique, sociale et culturelle a.ffecte en profondeur les communautes rurales !les Alpas en pariculier, de la montagne plus generalement; W. Jostowa, Gospodarka pastersko-rolna na polsktej Orawie; E. Zawiejska, Hodowla i pasterstwo na Żywiecczyźnie w XVII - XVIII wieku w świetle trzech podstawowych publikowanych źródeł; J. Czajkowski, Budownictwo ludowe Karpat Polskich. Stan badań i potrzeby badawcze; J. Bohdanowicz, Budownictwo �376 ludowe KromkO Karpat Polskich M. Gladyszowa, w świetle wyników Polskiego Atlasu Etnograficznego;· W. Jostowa, B. Georgijewa, Osobjenosti na nai'odnata staropłaninska kyszcza w Bułgarija; J. Vareka, Ztisah karpatskych domovych prvkoll na uzemi zapadni Mdravy a Cech; E. Bodi, Budownictwo ludowe w górach Zemplen; A. Kun'ĆżyńslkJa-lracka, Mała a·rchitektura sakralna w Karpatach. Wyniki badań i postulaty; J. Olejnik, Povery, predstat:y a magicke tikony v stivise s vystavbou domu a v priebehu byvania v oblasti Vysokych Tatier; U. Lehr-Lenda, Wierzenia i zabiegi magiczne zabezpieczające zagrodę. Imprezy towarzyszące: Uczestnicy zwiedzili Muzeum.w Rabce i skansen w Nowym Sączu. LIV Wal n e Z g r o m a d z e n.1 e D e l e g a t ó w P o l s k i e g o T o w ar z y s t waL u d o z n a w c z e g o i s e s j a n a u k o w a (Zakopane, 19 - 21 X). Organizatorzy: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, Gminny Ośrodek Kultury w Jabłonce, Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem, Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej, Podhalańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Nowym Targu. Referaty: W. Paryski, Muzeum Tatrzańskie: przeszłość teraźniejszość przyszłość; R. Reinfuss, Problem wzajemnych kontaktów ludności wzdłuż i w poprzek Karpat; J. Czajkowski, Regionalizacja mieszkalnego budownictwa ludowego na północnych stokach Karpat; L. Kunz, O gęślich a bassetech z Podhali; Z. Biały, Etos gospodarczy górali spiskich; W. Jostowa, Rolnictwo orawskie na tle stosunków demograficznych i gospodarczych; A. Kowalska-Lewicka, Ziemniak w ekonomice i kulturze Podhala. Komunikaty: A. Bartosz, Kultura Cyganów Podhala i Spisza; J. Olejnik, Z dejin etnograjickych vyskumov v oblasti Vysokych TaUer; H. Jost, Badania nad zagadnieniem techniki chłopskiej na Podhalu, Spiszu i Orawie; S. Wałach, Nazewnictwo lasów i polan górskich na Polslciej Orawie. Sesja została przygotowana dla uczczenia 90~lecia działalności Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem i 25-lecia Orawskiego Parku Etnograficznego w Zubrzycy Górnej. Uczestnicy zwiedzili Podkólne, Chochołów, Orawski Park Etnograficzny, gdzie wysłuchali referatu W. Jostowej, Dzieje organizacji Muzeum Orawskiego Parku Etnograficznego w Zubrzycy Górnej,. obejrzeli występy zespołów pieśni i tańca oraz wzięli udział w zebraniu towarzyskim. S e s j a n a u k o w a pt. "Mit - obyczaj - świadomość" (Bialystok, 23 - 25 XI). Organizator: Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego Filia w Białymstoku. Referaty: E. Feliksiak, Dom a granica świata oswojonego; Z. Benedyktowicż, Kategoria s w ó j - o b c y w morfologii sacrum; L. Mróz, Ludzie i nieludzie. Granice identYfikacji własnej grupy; L. Stomma, Wstęp do magii ludowej; J. Wasilewski, Podróże po strukturze. W poszukiwaniit doskonałości; W. Pawluczuk, Przyroda i krajobraż w śiviadomości lUdowej; R. Torhicki, Antropologia ludowa; J. Leończuk, Hagiografia ludowd; C. R()botycki, Łańcuch szczęścia w pół wieku później; Komunikaty: K. Kubiak, Magia kolorów - symbolika koloru czerwonego; Z. Fijak, Grób bohatera. Założenia badawcze; T. Cwalina, L. Grycuk, Człowiek wobec swego kresu; B. Borowska, E. Rogalewska, Uwagi nad topografią mityczną. Badania nad Rekonesans Budownictwa tradycyjnym ludowe budownictwem wybranych regionów Karpat; Podhala; badawczy. S e s j a n au (Wrocław, 1-2 skiego, Polskie Z. Brynikowski, k o w a pt. "Australia i Oceania. Kultury tradycyjne wczoraj i dziś" XII). Organizatorzy: Katedra Etnografii Uniwersytetu WrocławTowarzystwo Ludoznawcze Oddział we Wrocławiu. Referaty: Wybrane problemy rozwoju społecznego ludów Australii i Oceanii w świetle materializmu historycznego; F. Rosiński, A. Szwedzińska, Prahistoryczne szczątki ludzkie w Australii; F. Rosiński, Struktura antropologiczna rodzimej ludności Australii; A. Paluch, Zagadnienia inercji tubylczych kultur australijskic.h; M. i B. Strzałkowie, Współczesna sytuacja społeczno-ekonomiczna tubylczej �377 ludności Hiroa - Australii jako w świetle polinezyjski A. Posern-Zieliński, Te rangi. A. Kozyra, F. Rosiński, papuaskich Nowej Gwinei; N. A. Buna Novoj Gwinee w XIX - XX w.; danych badacz statystycznych; polinezyjskiej kultury;' Z badań nad organizacjq społeczną plemion tinov, Kultura Papuasów Berega Makłaja M. i B. Strzałkowie, Yaliwanizm nowy przejaw kultu cargo na terenie Nowej Gwinei; D. D. Tumarkin, Niekotoryje osobiennosti etnokulturnoj situacji w Papua Novoj Gwinee; U. Lehr-Lenda,Wierzenia tuby~ców· z Nowej Gwinei; A. Kozyra, Mode~ konfliktu wojennego u kopieniaczych ~udów Nowej Gwinei; A. Surzyńska-Błaszak, Zbiory z Nowej Gwinei w Muzeum Etnograficznym w Poznaniu; A. Ketter-Pawłowska, B. Kopydłowska, Po~acy na Indonezji i w Australii; W. Drapella,. Z dZiejów tematyki oceanistycznej w piśmiennictwie i czasopiśmiennictwie po~skim XIX w. Przeg~ąd i wnioski; J. Komorowski, OceanIa w re~acjach uczestników rejsu dookoła świata na "Darze Pomorza" (w 45-tą rocznicę rejsu w r. 1934 - 1935); Z. Kafarski, Re~acje po~skich żeg~arzy-sainotników dotyczące rodzimej nawigacji w rejonie Południowego Pacyfiku; W. Drapella, Materiały do dziejów osprzętu żag~owego obszaru Oceanii; W. Kujawiński, Wyspa Rapa przed rokiem 1791; M. Wroftska, Kultura megalityczna wyspy Nias. Imprezy towarzyszące: projekcja filmów i przeźroczy. K o n f e r e n cj a n a u k o w a pt. "Trzeci świat w polskich badaniach etnograficznych" zwołana w związku z jubileuszem 50-lecia pracy naukowej prof. dr Marii Frankowskiej (Poznań, 7 - 8 XII). Organiżatorzy: KNE PAN, Zakład Etnografii IHKM PAN, Katedra Etnografii Uniwersytetu im. A. Mickiewicza, Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie. Referaty: T. Lepkowski, Indiańie a naród meksykański: rewo~ucyjny inl1ygenizm Cardenasa t. Lombardo To~edano; K. Makulski, Ko~ekcje meksykańskie w zbiorach Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie; R. Tomicki, Uwagi o meksykańskich koncepcjach kosmogonicznych; E. Siarkiewicz, Dwa nurty poezji azteckiej XV i XVI w.; M. Frankowska,. Meksykańska sztuka ~udowa i jej współczesne przeobrażenia; A.' Posern-Zieliński, Indiańska społeczność andyjska i gl6wne nurty jej modernizacji; Z. Jasiewicz, Kierunki przemian rodziny w Azji Srodkowej na prz'lIkładzie Uzbekistanu i Afganistanu; S. Szynkiewicz, Płatności małżeńskie u ludów Azji Srodkowej; K. Wolski, Z badań nad pasterstwem Be~udżów; J. Lapott, Tradycjona~izm ku~turowy u Dogonów w Ma~i. Maria ETNOGRAFICZNE WYSTAWY CZASOWE ZORGANIZOWANE Niewicidomska W 1979 ROKU Mu zea War s z a w a, Muzeum Historyczne m. st. Warszawy "Szwecja Wjczo.raj i dzi8" Scenariusz: B. Comadson, H. Medelins, M.• Landqvist, M. Bratt, E. SorliJng, oprawa plastyczna: E. Sorili.ng. Elks\pO'Zycja: 24.04 - 22.05. Informato-r. Współorganizatorzy: Muzeum Nordyckie w Sztokholmie, Instytut Szwedzki. War s z a w a, Państwowe Muzeum Etnograficzne �378 "SiZ'Wk'aludicxwa Gór Rudawskich" Scenariusz: J. Jost, oprawa plastyczna: K. Burnatowicz, komisarze: J. Jost, P. Szacki, ok.· 1300 eksponatów. Ekspozycja·: 19.01- 12.02. Katalog. Współorganizatorzy: Muzeum Sztuki Ludowej w· Dreźnie, MKiS. "Kultura tubylców Australii" Scenariusz: B.. Kohutnicka, oprawa plastyczna: L. Kosek, 110 eksponatów. .p~ycja: 24.01- 1.05. Katalog. WspółoTlgaidLzaltor:MKiS; "Naczynia z krajów Eks- egzotycznych" Scenariusz: M. Nowik, oprawa plastyczna: J. Knop, 80 eksponatów. cja: 14.02- 28.02 w KMPiK w Zduńskiej Woli. Współorganizator: w Zduńskiej Woli. EkspozyKMPiK "Sztuka ludowa Palestyny" Scenariusz: J. Shammout, oprawa plastyczna: K. Burnatowicz, komisarze: J. Shammout, B. Kaznowska, ok. 350 eksponatów. Ekspozycja: 2.03 - 1.05. Ka. talog. Współorganizatorzy: Organizacja Wyzwolenia Palestyny, MKiS, Polski Komitet Solidarności z Narodami Azji i Afryki. "Sztuka naiwna w Polsce" Scena·riulSz i opI'lawa plastyczna: J. Tomkkla, Ekspozycja: 5.03 - 2.05 w Muzeum Okręgowym organizator: Muzeum Okręgowe w Pile. "Trony i insygnia wodzowskie J. NiedźwiJedki, 89 eksponatów. im. S. Staszica w Pile. Współ- czarnej Afryki" Scenariusz i oprawa plastyczna: M. Sztrantowicz, ok. 70 eksponatów. cja: 10.03- 31.05 w Muzeum Powiśla w Sztumie. Współorganizator: Powiśla w Sztumie. ;ĘkspozyMuzetJm "Dar dla muzeum" wystawa zabytków ofiarowanych w ramach akcji zorganizowanej przez PME w Warszawie oraz Redakcję "Zi'elonego S·z.tandaru". Scenariu'Sz i oprawa plastyczna: W. Włodarz, 150 eksponatów. Ekspozycja: 16.03- 15.06. Katalog. Wsp6ł· organizator: MKiS. "Polskie ludowe instrumenty muzyczne" Scenariusz i oprawa plastyczna: T. Lewińsk:.l, 90 eksponatów. Ekspozycja: 26.03 - 13.05 w Mqzeum Ziemi Sochaczewskiej w Sochaczewie. Współorganizator: Muzeum Ziemi Sochaczewskiej w Sochaczewie. "Tkactwo mazurskie" Scenariusz i oprawa plastyczna: G. Tkaczyk, 20 eksponatów. Ekspozycja: 19.04- 30.04 w KMPiK w Zduńskiej Woli. Folder. Współorganizator: KMPiK w Zduńskiej Woli. "Kultura pierwotnych mieszkańców Australii" Scenariusz: M. Nowik, J. Niedźwiecki, oprawa plastyczna:, M. Kałużna, 116 eksponatów. Ekspozycja: 7.05 - 31.07 w. Muzeum Okręgowym im. S. Staszica w Pile. Katalog. Współorganizator: Muzeum Okręgowe w Pile . . "Polska sztuka nieprofesjonalna ze zbiorów Ludwiga Zimmerera" Scenariusz: L. Zimmerer, F. Midura, oprawa plastyczna: K. Burnatowicz, komisarz: J. Migdał,·'700 eksponatów. Ekspozycja: 10.05- 22.05. Współorganizator: MKiS. �KroiJ1,i1ca 379 ,,st1"oje Itnidian MeksY\ku" Scenariusz: T. Walendziak, oprawa plastyczna: J. Knop, 10 eksponatów. Ekspozycja: 17.05 - 1.06 w KMPiK w ZduńskIej Woli. Współorganizat'or: KMPiK w Zduńskiej Woli. "Sztuka użytkowa Dalekiego 'Wschodu" Scenariusz: E. Pachciarek, oprawa plastyczna: B. M. Maślikowie, A., Kapica, 107 eksponatów. Ekspozycja: 17.05 - 31.07 w Muzeum Okręgowym w Białej Podlaskiej. Współorganizator: Muzeum Okręgowe w Białej Podlaskiej. Scenariusz i oprawa, plastyczna: E. Pachciarek, 106 eksponatów. Ekspozycja: 24.08 - 31,10 w Mtm:eum Powiśla w Sztumie. W'spół<liI"ganizator: Mu:z-eum W Sztumie. Scenariusz: E. Pachciarek, oprawa plastyczna: A. Zawada, 106 eksponatów. Ekspozycja: 8.11.79 - 10.01.80 w Muzeum w Elblągu. Współorganizator: Muzeum w Elblągu. "Pokaz polskiej grafiki o tematyce Scenariusz: J. K. Choros"X\1cha. ~spozycja: ski Komitet Współpracy z UNICEF. "Bartnictwo UNICEF" 10.06 - 28.06. Współorganizator: Pol- i pasiecznictwo" Scenariusz i oprawa plastyczna: A. Włodarz, G. Filipowicż, 60 eksponatów. Ekspozycja: 13.06 - 25.07 w Muzeum Wsi Opolskiej w Opolu-Bierkowicach. Folder. Współorganizator: Muzeum w Opolu-Bierkowicach. "Rloomiosło Indian Meksyku" Scenariusz i oprawa plastyczna: T. Walendziak, 144 eksponaty, 28 fotogramów. Ekspozycja: 15.06 - 1.09 w Muzeum Sląska Opolskiego w Opolu. Współorganizator: Muzeum w OpoI\!; Ekspozycja: 10.10 - 31.11 w Muzeum Ziemi Prudnickiej w Prudniku, Współorganizator: Muzeum w Prudniku. "Narzędzia rybackie Scenariusz i oprawa plastyczna: 28.06.79 - 15.03.80 r. Katalog. "Malarstwo i sposoby łowienia ryb" G. Filipowicz; 93 eksponaty. Ekspozycja: na szkle Eweliny Pęksowej" Scenariusz: F. Midura, E. Pęksowa, oprawa plastyczna: K. Burnatowicz, komiszarz: H. Olędzka, 296 obrazów, 23 eksponaty. Ekspozycja: 12.07 - 11.11. Katalog. Współorganizator: MKiS. "Kult1.lra Filipin" oprawa plastyczJ:la: B. Kohutnicka, 60 eksponatów. Ekspozycja: Scenariusz KMPiK w' Zduń19.09 - 15.10 w KMPiK w Zduńskiej Woli. Współorganizator: skiej Woli. "Indiani,e Kiczua - górale Peru" Scenariusz: T. Walendziak, oprawa plastyc~a: eksponatów. Ekspozycja: 2.10 - 8.11. Katalog. "Współczesna grafika T. Walendziak, M. Nowik, 150 wenezuelska" Scenariusz: A. Kutrzątkowska, oprawa plastyczna:, M. Kosek, Ekspozycja: 18.12.79 - 6.01.80. Katalog. Współorganizator: MKiS. 68 eksponatów. �Kromka 380 "Instrument muzyczny i strój ludowy na Podhalu Scenariusz i oprawa zycja: 11 - 20.12. "Malarstwo plastyczna: T. Lewińska, i Mazowszu" M. Pol, 60 eksponatów. na drewnie i szkle Vasile Frunzete" Ekspo- (Rumunia) Scenariusz: K. Bałabanow-Zahorska, oprawa plastyczna: M. Kosek, 52 eksponaty. Ekspozycja: 18.12.79- 6.01.80. Współorganizat.or: MKiS. WOJ. BI&U>iKOPODILAlSK.r:E Muzea B i a ł a P o d l a s k a, M u z e u m O krę "Rzeźba i malarstwo 80 eksponatów. Ekspozycja: gow e w sztuce ludowej Podlasia" 23.01 - 8.05. Informator. "Rzeźba ludowa Ośrodka Łukowskiego" ok. 100 eksponatów. nalne w Łukowie. Ekspozycja: "Sztuka Zob. Państwowe 4.04 - 8.05. Współorganizator: użytkowa Dalekiego Wschodu" Muzeum Etnograficzne "Malarstwo Muzeum Regio- w Warszawie Bazylego Albiczuka" 31 eksponatów. Ekspozycja: 2.6.05- 10.07 w Salonie Wystawienniczym w Białej Podlaskiej. Katalog. "Kultura ludowa zachodniego Podlasia i pogranicza przy MDK Podlasko-Mazowieckiego" ok. 150 eksponatów. Ekspozycja: 1.10 - 31.12 w Oddziale Muzeum Okręgowego w Łosicach. Współorganizator: Muzeum Okręgowe w Siedlcach, Oddział Muzeum Okręgowego w Łosicach. "Sztuka ludowa południowego Podlasia i Lubelszczyzny" ok. 200 eksponatów. Ekspozycja: 10.10- 25.10 w Salonie łoruskich Artystów Plastyków w Brześciu. WQJEWÓDZTWO wystawienniczym Bia- BI:ELSKl'E Muzea B i e l s k o B i a ł a, MutzelUmOkręgowe "Malarstwo naiwne woj. bielskiego" Scenariusz: B. Turno, B. Gostyńska-Bielicka, 66 eksponatów. Ekspozycja: 6. 02 - la. 03 w Międzyzakładowym Domu Kultury "Włókniarzy" w Bielsku Białej. "Koronka koniakowsku" Scenariusz. i oprawa plastyczna: B. Gostyńska-Bielicka, ok. la eksponatów. Ekspozycja: 10 - 31. 03 w Zakładowym Domu Kultury "Andropol" w Andrychowie. "Haft na stroju ludowym" Zob. Muzeum Etnograficzne ..Ogólnopolska pokonkursowa w Toruniu tkanina beskidzka jej współczesne adaptacje" �Kromka Scenariusz: B. Turno, B. Gostyńska-Bielicka, 23 - 30.03 w Muz.eum w Ołoonuń'cu. KJaJtalog. 381 ok. 300 eksponatów. Ekspozycja: "DZJieclkow sz.tuce i ludowa zabawka" Scenariusz Ekspozycja i oprawa plasty'cZJna: B. GOIS,tyńska-Bielicka, ok. 50 eksponatów. 31.05 - 27.06 w ZeslpO'le S1Jkół ZalWooowych "Induikta" Bie'l'slro Biała. "Współczesna twórczość ludowa w województwie bielskim" Scenariusz: B. Turno, oprawa plastyczna: B. Turno, R. Wawrzeczko, ok. 250 eksponatów. Ekspozycja: 4 -' 10. 09 w Domu Kultury w Makowie Podhalańskim. Katalog. C i e s z y n, Muzeum "Złotnictwo na Śląsku Cieszyńskim. Zdobnictwo stroju cieszyńskiego" Scenariusz: M. Oczkowski, konsultacja:W. Iwanek, ok. 500 eksponatów. pozycja: 1. 07. 79 - 31. 03. 80. Eks- W i s ł a, Muzeum Beskidzkie "Wystawa ceramiki Scenariusz: konsultacja: Marii Konarzewskiej i gobelinów Jadwigi Konarzewskiej" \ J. Krop, M. Konarzewska, oprawa plastyczna' J. Krop, 50 eksponatów. Ekspozycja: 30. 06 ~ WqJ,EWODZ,TWO L. Konarzewski, 21. 08. BY:DGIOIS<Km;: Mu zea C h o j n i c e, Muzeum Regionalne "Dorobek twórczości ludowej Kaszub Południowych" Scenariusz i oprawa plastyczna: M. Bruska, l - 31.1 w WKS "Mostostal" w Chojnica'ch. "Współczesna 20 rzeźba ludowa Huberta eksponatów. Ekspozycja: Świerczka" Scenariusz i oprawa plastyczna: M. Bruska, 30 eksponatów. Ekspozycja: w Chojnickim Domu Kultury. Współorganizator: Stowarzyszenie PAX. 1. 03 "Wystawa współczesnego haftu kaszubskiego Marii Kopeć" Scenariusz: W. Tyborska, oprawa plastyczna: K. Lemańczyk, ok. 30 eksponatów. Ekspozycja: 22. 03 - 5. 05. "Współczesna rzeźba kaszubska" Scenariusz i oprawa plastyczna: M. Bruska, - 30. 06 w Klubie PAX. Współorganizator: 30 eksponatów. Stowarzyszenie Ekspozycja: PAX. 15.04 Ekspozycja: 1. 05 "Dziecko w rzeźbie i płaskorzeźbie" Scenariusz i oprawa w Klubie NOT. "Pokonkursowa plastyczna: wystawa M. Bruska, twórczości ludowej regionu Kaszub" Scenariusz: W. Tyborska, oprawa Ekspozycja: 25. 05 - 17. 08. "Praca - 20 eksponatów. plastyczna: K. Lemańczyk, 50 eksponatów. motyw pracy w rzeźbie ludowej" Scenariusz i oprawa plastyczna: M. Bruska, 15 eksponatów. w Klubie NOT. Współorganizator: Zarząd Miejski TPPR. Ekspozycja: 26. 10 �Kromka "Motywy sakralne w rzeźbie ludowej" Scenariusz i oprawa plastyczna: M. Bruska, 25 eksponatów. Ekspozycja: - 13. 12 w Klubie PAX. Współorganizator: Stowarzyszenie PAX. WOJiĘWOD,zmwo 13. 11 ELBLĄSK[iĘ Muzea E l b l ą g, Muzeum Okręgowe "Sztuka użytkowa Scenariusz: Ekspozycja: Dalekiego Wschodu" Z. Pachciarek, oprawa 10. 11. 79 - 14. Ol. 80. plastyczna' K w i d z y ń, Muzeum Zamkowe w Malborku "Rytualne kontynuacja A. Zawada, 106 eksponatów. Oddział w Kwidzynie i obrzędowe maski Nusantary" wystawy zorganizowanej w 1978 r. "Sztuka ludowa regionów nadwiślańskich" Scenariusz: H. Sampławska, oprawa plastyczna: 200 eksponatów. Ekspozycja: 10. 06 - 23. 07. "Malarstwo Scenariusz: Ekspozycja: St. Czerny, B. Malinowska, ludowe Ludwiki Domachowskiej" H. Sampławska, 15. 12 - 30.03. oprawa plastyczna: St. Czerny, 24 eksponaty. Mu zea G d a ń s k, Muzeum Narodowe. Dział Etnografii w Oliwie "Współczesna rzeźba ludowa Kaszub i Kociewia" kontynuacja wystawy zorganizowanej w 1978 r. WOJEWODZ,'l1WO G,ORZOWiStKi[E Muzea M i ę d z y r z e c z, Muzeum "Wyroby wikliniarskie Scenariusz: J. Patorska, oprawa eksponatów. Ekspozycja: 22. 09 "Staropolski plastyczna: 30. 09. regionu" R. Patorski, Z.. Bączkowski, 87 piernik świąteczny" Seenariusz: J. Patorska, oprawa plastyczna: R. 97 eksponatów. Ekspozycja: 14. 12. 79 - 3. 02. SD. WOJIEWOD'Z;I1WO Patorski, Z. Bączkowski, KiAiLl!SiKIlE Muzea K a l i s z, Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej "Pamiątki i starocie rodzinne" Scenariusz: J. P. Dekowski, oprawa plastyczna: H. Guzielak, konsultacja: J. P. Dekowski, A. Jezierska, ok. 350 eksponatów. Ekspozycja: 27. 05 - 12. 06. �38J. K1'onHc4 Katalog. Współorganizatorzy: Koło Miłośników Folkloru Miasta Kalisza, Zarząd Towarzystwa Miłośników Kalisza, .Wojewódzka Rada Związków Zawodowych w Kaliszu, Międzyzakładowy Dom Kultury, Redakcja "Ziemi Kaliskiej". Kro t o s z y n, MuzeUln Regionalne "Krotoszyńska Scenariusz: Ekspozycja: H.' Ławniczak, l - 15. 06. oprawa rzeźba ludowa" plastyczna: WOJEWODZTWO Ł. Długcewicz, 80 eksponatów. K,Afl10W[QK,]E Muzea B ę d z i n, Muzeum Zagłębia "Białostockie dywany" Scenariusz: H. Jakubowska, T. Łasocha-Borowiec, oprawa kiewicz, konsultacja: Muzeum Okręgowe w Białymstoku, pozycja: 9.11.79- 26.03.80. Składanka. Współorganizator:, w Białymstoku. plastyczna: Cz. Hacz36 eksponatów. EksMuzeum Okręgowe B y t o m, Muzeum Górnośląskie "Ludowa !l:ul>tura wałaska w półno(my'ch Morawach - tradycje i współczesność" 127 eksponatów. Ekspozycja: 19. 04 4. 05. Współorganizatorzy: w Prirode Roznov. Urząd Wojewódzki w Katowicach. "Kultura ludowa na Śląsku" Oprawa plastyczna: W. Prandzioch, w Klubie w Chorzowie. "Tradycyjne Muzeum 52 fotogramy. złotnictwo Eskpozycja: 15. 05 - 30. 06 cieszyńskie" Scenariusz: M. Lipa-Kuczyńska, 128 eksponatów. Ekspozycj,a: 28. 05 26.06 '",: Muzeum Okręgowym w Białymstoku, 26.06 - 15.07 w Klubie Towarzystwa Miłośników Zabrza. Katalog. "Powstanie śląskie ,w plastyce nieprofesjonal~ej" Scenariusz: K. Kaczko, oprawa plastyczna: W. Prandzioch, 63 obrazy, 11 grafik, 14 rzeźb i płaskorzeźb. Ekspozycja: 5. 07 - 5. 09, 20. 09 - 26. 10 w Muzeum w Leśnicy, 11. 10 30. 10 w Muzeum Śląska Opolskiego. Katalog. Współorganizatorzy: Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach i Opolu, Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu, Wojewódzki Dom Kultury VI. Opolu, Wojewódzki Ośrodek Kultury w Katowicach. "Sztuka ludów Azji Środkowej' w XIX i XX w." Scenariusz: B. Sorokina, oprawa plastyczna: J. Owen, 118 eksponatów. Ekspozycja: 27. 11. 79 - 13. Ol. 80. Składanka. Współorganizatorzy: Ministerstwo Kultury ZSRR, MKiS i Państwowe Muzeum Sztuki Narodów Wschodu w Moskwie. R a c i bór z, Muzeum "Stroje 30 eksponatów. Ekspozycja:' ludowe po konserwacji" lO. 02 - 20. 04. �384 Kl'ofli)ca "Nepal Zob. Muzeum Etnograficzne sztuka i kultura" w Krakowie. "Zabawki ludowe regionu beskidzkiego" 125 eksponatów. Ekspozycja: 6. 06 8. 07. Współorganizator: im. Wł. arkana w Rabce. "Białostockie 36 eksponatów. Ekspozycja: gowe w Białymstoku. Ekspozycja: "Zbieramy dywany dwuosnowowe" 14. 07 - "Ludowe malarstwo 51 eksponatów. 28. 10. Współorganizator: Muzeum Okrę- na szkle regionu beskidzkiego" 1. 08 - 31. 12. zabytki kultury 68 eksponatów. Ekspozycja: im. Wł. arkana w Rabce. Muzeum 8. 12 - ludowej regionu" 18. 12. Współorganizator: Muzeum "Szopki krakowskie" 10 eksponatów. Ekspozycja: ryczne w Krakowie. Tarnowskie Góry, "Malarstwo 21. 12 - 31. 12. Współorganizator: Muzeum Histo· Muzeum i grafika nieprofesjonalna woj. katowickiego" Scenariusz i oprawa płastyczna: K. Kaczko, 105 eksponatów. Ekspozycja: do 11. 02. Współorganizatorzy: Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach, Stowarzyszenie Miłośników ~iemi Tarnowskiej w Tam. Górach. "Rzeźba ludowa regionu w 35-leciu PRL" Scenariusz i oprawa plastyczna: T. Nogaj, 8. 09 - 21. 09. w Siedzibie Stowarzyszenia "Twórcy amatorzy ok. 50 eksponatów. Ekspozycja: Miłośników Ziemi Tarnowskiej. regionu tarnogórskiego" Scenariusz i oprawa plastyczna: J. Modrzyński, 25 eksponatów. Ekspozycja: 29.05 - 31.05 w siedzibie Stowarzyszenia Mibośników Ziemi Tarnowskiej. skiej. Z a b r z e, Muzeum "Sztuka Scenariusz: Ekspozycja: J. Kamocki, oprawa 10. 11. 79 - 2. 03. 80. Nepalu" plastyczna: T. Rosczyk, 300 eksponatów. wO;JF),WOnz,TWO KlQSZAlLIŃSiKlE Muzea K o s z a l i n, Muzeum Okręgowe "Motyw pracy w twórczości ludowej" Scenariusz: Informator. K. Ruszel, 63 rzeźby, 19 obraz9w. Ekspozycja: 14. 02 Współorganizator: Muzeum Okręgowe w Rzeszowie. "Stroje ludowe Polski południowo-wschodniej" Zob. Muzeum Okręgowe w Rzeszowie. 30. 03. �Kronika. 385 Muzea Kra k ó w, Muzeum Archeologiczne "Ludowość w malarstwie Zob. MiUlzeumBudownictwa Kra ikonowym" Ludowego w Sanoku. k ó w, Muzeum Etnograficzne "Zegary ludowe" Scenariusz: Z. Szewczyk, oprawa plastyczna: A. Mściwujewska-Wajda, 170 eksponatów. Ekspozycja: 28. 12. 78 - 27. 03. 79. Katalog. "Twórczość Józefa Janosa ok. z Dębna" Scenariusz: M. Beiersdorf, oprawa plastyczna' A. Mściwujewska, ok. 200 eksponatów. Ekspozycja:, 28. 04 - 11. 06. Katalog. L. Wajda, "Dziecko wiejskie" Scenariusz: H. Bittner-Szewczykowa, oprawa plastyczna: -Wajda, ok. 300 eksponatów. Ekspozycja: 29. 06 - 25. 09. "Polskie budownictwo ludow.e w malarstwie ok. 50 eksponatów. Ekspozycja: 18. 09 Kultury Dzielnicy Kraków-Podgórze. "Rzemiosło artystyczne A. Mściwujewska- nieprofesjonalnym" 2. 10. Współorganizator: Wydział okręgu wielkotyrnowskiego" Scenariusz: S. Popowa, ok. 120 'eksponatów. Ekspozycja: 8. 10 - 15. 10. Folder. Współorganizatorzy: Urząd Miasta Krakowa, Komitet Organizacyjny Dni Wielkiego Tyrnowa w Krakowie. "Tkanina dekoracyjna Srodkowego Wschodu" Scenariusz: K. Wolski, oprawa plastyczna: Ą. Mściwujewska-W-ajda, eksponatów. Ekspozycja: 12. 11. 79 - 6. Ol. 80. WIOIJEWOOZTWO ok.' 300 ~IJlE Mu zea S a n o k, Muzeum Budownictwa Ludowego "Ludowość w malarstwie ikonowym" Scenariusz: J. Malinowska, oprawa plastyczna: M. i W. Sawicz, 36 eksponatów. Ekspozycja: 4. 12, 79 - 17. 02. 80 VI Muzeum Archeologicznym w Krakowie. Folder. Współorganizator: Muzeum Archeologiczne w Krakowie. WO.JEWOOZ'l'WO LUBELSKLE Muzea L u b l i n, Muzeum Okręgowe "Rzeźba ośrodka łukowskiego" Scenariusz: E. Kępa, 70 eksponatów; Ekspozycja: 10. 04 - 1. 07 w Muzeum Regionalnym w Kraśniku. Współorganizator: Muzeum Regionalne w f{raśniku. �Kronika 386 "Malarstwo lud6we na szkle - Zdzisława Walczaka z Zakopanego" Scenariusa:: D. Po,wdłańska-MazUJr, oprawa plastyczna: K. W,itkO'wska, 70 eksponatów. Ekspozycja: 11. 05 1. 07. Współorganizator: Z. G. Stówarzyszenia Twórców Ludowych w Lublinie. "Współczesny haft i ceramika kaszubska" Scenariusz: E. Kępa, oprawa plastyczna: K. Witkowska, konsultacja: K. Szałaśna, 120 eksponatów. Ekspozycja: 20. 09 - 1. 12. Współorganizatorzy: Wojewódzki Ośrodek Kultury w Gdańsku, Z.G. Stowarzyszenia Twórców Ludowych w Lublinie. "Malarstwo Nikifora" Scenariusz: L. Powiłańska-Mazur, oprawa plast~'czn,a: K. Witkowska, 95 eksponatów. Ekspozycja: 20.09 - 1.12. Współorganizator: Muzeum Okręgowe w Nowym Sączu. "Sztuka ludowa lubelszczyzny" Scenariusz: D. Powiłańska-Mazur, ok. 150 eksponatów. w Muzeum Okręgowym w Nowym Sączu. Ekspozycja: 11.09 - 11.10 "Ojczyzna" Scenariusz: S. Dados, D. Powiłańska-Mazur;'oprawa plastyczna: K. Kozłowska, 200 eksponatów. Ekspozycja: 11.11 '- 1.12 w Lubelskim Domu Kultury. _Współorganizatorzy: Muzeum' Etnograficzne w Toruniu, Stowarzyszenie Twórców Ludowych. Muzea L o m ż a, Muzeum Okręgowe "Kurpiowska sztuka ludowa" Scenariusz: W. Pawlak, oprawa plastyczna: pozycja: otwarcie 12.02. Katalog. "Dawne sprzęty wiejskiego B. Naleśniak, gospodarstwa Scenariusz: W. Pawlak, oprawa'plastyczna: Ekspozycja': otwarcie: 12.02. Katalog. świat d2;iecka" oprawa plastyczna: Eks- domowego" B. Naleśniak, "Barwny Scenar.iusz: W. Pawlak, Ekspozycja: ' 15.06 - 20.07. 75 eksponatów. B. Naleśniak, 90 eksponatów. 150 eksponatów. "Wyroby ludowe wojewoo:z.twa łomżyńskiego" Scenariusz: Ekspozycja: W. Pawlak, op~awa 21.12.79 - 18.01.80. plastyczna: B. Naleśniak, 80 eksponatów. Muzea L ó d ź, Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne "Tradycyjne Scenariusz: Z. Pokuta: Eksipozycja: - 15.07 w ZPB im. S. Kunickiego. kowalstwo ludowe" 1.0'1- 5.03 w Zalkładach "Ema-Elta", 26.04.- �387 "Sztuika hucul~a - wystaJWa objazdowa" Scenariusz: B. Wróblewska, oprawa plastyczna: H. Czurko. Ekspozycja: 1.02· - 25.03 w Muzeum Regionalnym w Kluc~borku, 8.05 - 31.08 w Mu~um Etnograficznym we Wrocławiu, 11.10- 18.11 w Muzeum Regionalnym w Radomsku. Katalog. "Chleb w kulturze ludowej" Ekspozycja: 19.04- 21.04 w Przedszkolu "Sztuka ZPB im. Marchlewskiego. ludowa na Podhalu" ScenaaJriUlsz: B. Wróblewska, oprawa plastyczna: H. Czurko. Ek'spozycja: 12.05- 30.06 w Muzeum w Opocz;nie, 20.08 - 30.08 w Muzeum w Tomaszowie Maz. "Len w kulturze Scenariusz: J. Lech, B. Mienicka, zycja: 10.07.79- 10.01.80. Katalog. ludowej" oprawa plastyczna: J. Wieczorek. Ekspo- "Łęczycka rzeźba ludowa" Scenariusz: 1. Bernasińska. EkJSpozy,cja: 17.07··5.09 5.09 - 31.12 w Zakładach "Ema Elester". WDJ:ElWODZ,TWO w ZPB im. Kunickiego, NOWQSĄDECKlE Muzea N o w y T a r g, Muzeum Podhalańskie "Ceramika Jana Rzeczkowskiego" Scenariusz i oprawa plastyczna: pracownik wym Targu, 30 eksponatów. Ekspozycja: Współorganizator: Miejski Ośrodek Kultury Miejskiego Ośrodka Kultury w Nowrzesień październik. Katalog. w Nowym Targu. N o w Y S ą c z, Muzeum Okręgowe "Nabytki Muzeum Okręgowego ok. 40 eksponatów. Ekspozycja: w Nowym Sączu w 35-leciu PRL" lipiec. "Sztuka ludowa lubelszczyzny" Zob. Muzeum Okręgowe w Lublinie. "LudOiWe kowalstwo arty.sty·o.zmeKarpat Polskich" Scenariusz: A. Kroh, Ekspozycja: grudzień. Współorganizator: "Desa" kowie, "Cepelia" - Spółdzielcze Zrzeszenie "Milenium" w Krakowie. w Kra- R a b k a, Muzeum im. WI. Orkana "Rekwizyty kolędnicze z Rabki i okolic" Scenariusz: Z. Rak, Dpra,W<łplastyczna: W. Kopytek, kOnlsrultacja: M. Lechow: SIka-Bujak, Dk. 40 eks'POIIlart;Ó\w. Ekspozycja: 15.01- 15.03. "Malarstwo na szkle dzieci z Raby Wyżnej" Scenarius'z: Z. Rak, oprawa pla&tycz.na: W. Kopytek, konsultacja. ska-Bujak, ok. 120 eksponatów. Ekspozycja: 24.03 - 23.05. "Współczesna zabawka ludowa Karpat M. LecnOiW- Polskich" Scenariusz: P. Piotrowski, oprawa plastyczna: W Kopytek, konsultacja: chowska-Bujak, ok. 110 eksponatów. Ekspozycja: 2.06 - 30.11. 25° M. Le- �388: Kronika "Wystawa Scenariusz: ska-Bujak, ceramiki ze zbiorów muzeum" Z. Rak, oprawa plastyczna: J. Niżnik, konsultacja: ok. 90 eksponatów. Ekspozycja: 10.12.79 - 10.02.80. M. Lechow- Z a k o p a n e, Muzeum Tatrzańskie "Podtatrzańskie malarstwo na szkle z okresu 1948 - 1978" Scenariusz: H. Średniawa, oprawa plastyczna: E. Rodzik, ok. 250 eksponatów. Ekspozycja: 5.02 - 30.03 w Towarzystwie Sztuk Pięknych "Stara Kordegarda" w Warszawie. Katalog. "Jolanita Pęk:a1solWaScenariusz: Ekspozycja: H. Średniawa, 2 ~ 31.05. Scenariusz: Ekspozycja: H. Średniawa, oprawa "Władysław mal~l'stwo plastyczna: Walczak - na s1Z.kle" E. Rodzik, ok. 60 eksponatów. obrazy na szkle" oprawa plastyczna: E. Rodzik, ok. 45 eksponatów. 31.05 - 1'3.06, 2 - 30.09 w Klubie MP,iK w Zakopanem. "Wystawa pasów bacow~kich" Scenariusz: H. Średniawa, oprawa plastyczna: Ekspozycja: 2 - 30.09 w Klubie Stowarzyszenia kopanem. Folder. "Sztuka E. Rodzik, ok. 60 eksponatów. Kulturalnego "Turnia" w Za- ludowa Podtatrza" Scenariusz: Ekspozycja: H. Średniawa, oprawa plastyczna: E. Rodzik, 2 - 30.09 w Galerii - Ratusz w Nowym Targu Scenariusz: Ekspozycja: H. Średniawa, l - 30.11. "Bronisław Z u b r z y c a Gór n a, Orawski Bednarz oprawa - ok. 260 eksponatów. rzeźba" plastyczna: E. Rodzik, ok. 35 eksponatów. Park Etnograficzny "Współczesna sztuka ludowa Orawy" ScenarwiSz: J. Pilc,howa, oprawa plastyczna: J. Kosieczko, stowa, 300 eksponatów. Ekspozycja: 5.05 - 1.09. konsultacja: W. Jo- "Dziecko orawskie" Scenariusz: W. Werner, W. Jostowa, oprawa plastyczna: J. Kosieczko, autor ok. 80 eksponatów. Ekspozycja: otwarcie 20.10.79. "Dworek Moniaków w kręgu odkrywców i przy jaciół" Scenariulsz i oprawa plastY'C21na: J. Pi!lchowa, konsulta'cja: eksponatów. Ekspozycja: otwarcie 20.10.79. Mu z,e a K l u c z b o r k, Muzeum im. J. Dzierżona "Sztuka Zob. Muzeum Archeologiczne huculska" i Etnograficzne fotogramów: w Lodzi. W. Josto,wa, M. 200 �389 ·Kronika wCi;J.EWOnZTWO OS'I1ROŁĘOK'lE Mu zea O s t r o łęk a, Muzeum Okręgowe "Haft i k,oronka kU'I1Piowska" Scenariusz: M. Olszewska, 50 eksponatów. wOJ.EWOnz,Two Ekspozycja: L06 - L09. ~IiLlSlKJ:iE Muzea P i ł a, Muzeum Okręgowe "Kultura pierwotnych mieszkańców Zob. Państwowe Muzeum Etnograficzne Zob. Państwowe Muzeum Etnograficzne Australii" w Warszawie. "Sztuka naiwna w Polsce" w Warszawie. T r z c i a n k a, Muzeum im. Wiktora Stachowiaka Scenariusz i oprawa 7.03 - 22.04. "Zdobnictwo ludowe" plastyczna: R. Lewandowski, "Cieślice, strugi, piły - 7l eksponatów. Ekspozycja: o obróbce drewna dawniej i dziś" Scenariusz. E. Godździk, oprawa plastyczna: E. Goździk, M. Kosowicz, Z. Zajkowski, 200 eksponatów. Ekspozycja: 9.06 - 22.08. wPJiEWO,n~TWIO IPIO\T,RlKiOW~!~1E Mu zea P i o t r k ó w T r y b., Muzeum Okręgowe "Wybrane zagadnienia sztuki ludowej regionu piotrkowskiego" Scenariusz: J. Kucharska-Pawłowska, oprawa plastyczna: J. Kucharska-Pawłowska, Z. Tatkowska, ok. 200 eksponatów. Ekspozycja: 20.06- 3L07. "Wybrane zagadnienia sztuki województwa Scenariusz: Cz. Rutkowski, oprawa plastyczna: ok. 400 eksponatów. Ekspozycja: L09 - 5.10. piotrkowskiego" E. Wołowska, Cz. Rutkowski,. R a d o m s k o, Muzeum Regionalne "Sztuka Jawy" Oprawa plastyczna: Z. Helfener, Ekspozycja: 12.03- 15.04. Katalog. w Krakowie. "Grafika konsultacja: J. Kamocki, 135 eksponatów~ Współorganizator: Mu:o:eum Etnograficzne ludowa ze zbiorów Muzeum Etnograficznego w Krakowie" Oprawa plastyczna: Z. Helfener, konsultacja: J. Kamocki, 32 eksponaty. Ekspozycja: 15.06- 25.07. Współorganizator: Muzeum Etnograficzne w Krakowie. "Sztuka huculska" Zob. Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi. �Kronika 390 Muzea Ł ę c z y c a, Muzeum "Pokonkursowa wystawa Scenariusz: A. Dłużewska-Sobczak, natów. Ekspozycja: 7.05 - 3.06. łęczyckiej oprawa sztuki ludowej" plastyczna: A. Klein, ok. 30 ekspo- "Dzieje oręża w rzeżbie ludowej" Scenariusz: A. Dłużewska-Sobczak, ponatów. Ekspozycja: 3 - 12.09. "Łęczyckie oprawa plastyczna: A. Klein, ok. 80 eks- szopki ludowe" Scenariusz: A. Dłużewska-Sobczak, oprawa natów. Ekspozycja: 3.12.79- 3.07.80. Folder. plastyczna: A. Klein, ok. SO ekspo- P ł o c k, Muzeum Mazowieckie Scenariusz i oprawa cja: 27.01 - 28.02. "Laureaci "Kowalstwo piękne i użyteczne" plastyczna: W. Dowlaszewicz, nagrody "Barw" 103 eksponaty. Ekspozy- im. Oskara Kolberga" Scenariusz: T. Baraniuk, oprawa plastyczna: Z. Samosik-Zaremba, S. Makuliński, 340 eksponatów. Ekspozycja: 15 - 27.06 w Domu Techniki w Płocku, 5- 19.07 w Starej Kordegardzie w Warszawie. "Najważniejsze Scenariusz: Ekspozycja: nabytki Muzeum Mazowieckiego W. Dowlaszewicz, oprawa 19.07- 25.09. Katalog. WOJEWODZT,WO w Płocku plastyczna: w latach T. Zaremba, 1945- 1979" 32 eksponaty. ~~IE Muzea P o z n a ń, Muzeum Etnograficzne "Formy i zdobnictwo polskiej ceramiki ludowej" Scenariusz: R. Lewandowski, 120 eksponatów. Ekspozycja: 22.02. - 14.04. w Muzeum Regionalnym w Międzychodzie. Folder. Współorganizator: Muzeum Regionalne w Międzychodzie. "Zdobnictwo ludowe" Scenariusz: R. Lewandowski, 45 eksponatów. Ekspozycja: 7.03 - 30.04 w Muzeum im. W. Stachowiaka w Trzciance. Folder. Współorganizator: Muzeum im. W Stachowiaka w Trzciance. "Strój i rzemiosło Indii" Scenariusz: A. Surzyńska-Błaszak, 50 eksponatów. Ekspozycja: 20.03- 20.06 w Muzeum Ziemi Wschowskiej, WschGwa; 23.06- 15.08 w Muzeum Ziemi Rawickiej, Rawicz; 20.08 - 1.10 w Muzeum Regionalnym w Miłosławiu, Miłosław. Folder. Współorganizatorzy: Muzea, w których eksponowano wystawy. �391 Kromka "Meksykańska ceramika prekolumbijska" Scenariusz: A. Surzyńska-Błaszak, 196 eksponatów. Ekspozycja: 20.09 - 25.11 w Muzeum Regionalnym w Międzychodzie. Folder. Współorganizator: Muzeum Regionalne w Międzychodzie. S z r e n i a w a, Muzeum Narodowe "Wystawa malarstwa, rzeźby, Rolnictwa grafiki Plastyków i tkaniny Amatorów artystycznej Stowarzyszenia we Wrocławtiu" Scenariusz: Sto Olszewski, oprawa plastyczna: pozycja: 1 - 30.08. Katalog, Współor,ganiza,tor: torów we Wrocławiu. L. Umerle, 134 eksponaty. EksStowarzyszenie Plastyków Ama- "Rol.nik i ,}ego praca" Scenariusz: Ekspozycja: kowie. M. Beiersdorf, oprawa plastyczna: L. Umerle, 238 eksponatów. 3 - 30.09. Katalog. Współorganizator' Muzeum Etnograficzne w Kr<l- PRiZIElMYSKJiE WO,JEWOOzrrWO Mu zea P r z e m y ś l, Muzeum Okręgowe "Obrzędowość doroczna i rodzinna Scenariusz i oprawa 19.06 - 15.07. Kata-Iog. Instytucje w pracach twórców ,pr2iemysk,im" plastyczna: T. Burzyński, ludowych w województwie 139 eksponatów. Ekspozycja: niemu zealn e P r z em y ś l, Wojewódzki "Wystawa twórczości Dom Kultury amatorów Scenariusz i OPTawa plastyczna: cja: listopad. plastyków w !województwie przemyskim" E. Piekarska, WO.1EWOOZTWO ok. 100 eksponatów. Ekspozy- RAiDOMSKIE Muzea R a d o m, Muzeum Wsi Radomskiej "Ludowe zwyczaje i pisanki wielkanocne Ziemi Radomskiej" Scenariusz: S. Rosiński, oprawa plastyczna: Z. Karbarz, 200 eksponatów. pozycja: kwiecień - w Domu Sztuki w Radomiu. Folder. "Ogólnopolskie biennale kowalstwa Eks- ludowego" Scenariusz: S. RosińskJi, oprawa plastyc7Jna: Z. Karbarz, 400 eksponatów. Ekspozycja: grudzień 79 - styczeń 80 r. w Muzeum Okręgowym w Radomiu. Katalog. �Kronika 392 WOJEWOnZTWO RiZmZOWISKIE Mu ze'a K o l b u s z o w a, Muzeum Kultury Ludowej "Polska grafika ludowa" Scenarusz : Zespół pracawJliików Muzeum Etnograficznego w Krakowie Konsultacja: R. Reinfuss, 32 eksponaty. Ekspozycja: grudzień 78 - luty 79. Katalog. "Nowe nabytki Scenariusz: eksponatów. wie. Muzeum Kultury Scenariu,sz J. Kamacki, w Kolbuszowej"' "Sztuka Nepalu" 135 eksponatów. Ekspozycja: "Sztuka Scenariusz: Ludowej S. Lew, J. Tur, oprawa plastyczna: B. Sierżęga, A. Trzyna, 50l) Ekspozycja: marzec-kwiecień w Muzeum Okrę~owym w Rzeszo- J. Kamocki, 135 eksponatów. "Park Etnograficzny Scenariusz: S. Lew, oprawa 16.10 - 15.12. 20.03 - 3.05. Jawy" Ekspozycja: 10.05 - 2.07. w Kolbuszowej" plastyczna: M. Siteń, 28 eksponatów. Ekspozycja: R z e s z ó w, Muzeum Okręgowe "Motyw pracy w twórczości ludowej" Zob.: Muzeum Okręgowe w Koszalinie. "Opieka państwa nad sztuką ludową w XXXV-leciu PRL" Scenariusz: K. Ruszel, oprawa plastyczna: A. Trzyna, B. Sierżęga. Ekspozycja: 12 - 30.07 w BWA w Rzeszowie. Współorganizator: BWA w Rzeszowie. "Stroje ludowe południowo-wschodniej Polski" Scenariusz: A. Targońska, 155 eksponatów. Ekspozycja: 8. 10 - 5.11 w Muzeum Okręgowym w Słupsku, 9.11.79 - 15.01.80 w Muzeum Okręgowym w Koszalinie. Folder. W's\półor.gam'za!torzy: Ml.1'Zea,w Ictó,ryc:h eksponowano wystawy. "Współczesna sztuka ludowa i nieprofesjonalna" 8cenariu.sz: K. RU$zel, oprawa - 7.01.80. Folder. pla8tyczna: WOJ'EwOnZtrWO A. Turzyna. Ekspozycja: 3.12.79- SlIElRA<DZKJE Mu zea W i e l u ń, Muzeum Ziemi Wieluńskiej "Strój ludowy z okolic Częstochowy i Wielunia" Scenariusz: R. Rok, B. Wiluś, ok. 110 eksponatów. Ekspozycja: 24.03 - 24.05 w Muzeum Okręgowym w Częstochowie. Współorganizator: Muzeum Okręgowe' w Częstochowie. "Współczesna Scenariusz: Ekspozycja: sztuka ludowa wieluńszczyzny" B. Wiluś, oprawa 4.05 - 25.06. plastyczna: L. Domański, ok. 300 eksponatów. �Kronika WOJEWODZT:WO SIK!IIĘRN1IEWiI'OK~E Mu zea R a waM a z o w i e c k a, Muzeum "Mieczysław Scenariusz: Ekspozycja: B. Mienicka, maj-grudzień. Ziemi Rawskiej Zegliński oprawa "Tkanina - 15-leoie twórczości" plastyczna: M. Cymbała, 165 eksponatów. w s"tr-oju i wnętrrzu raw9kim" Scenariusz i oprawa plastyczna: Ekspozycja: maj-listopad. zespół pracowników Muzeum, 40 eksponatów. Z y r a r d ó w, Muzeum Okręgowe "Rozwój przestrzenny miasta i kultura materialna Zyrardowa walnych i muzealnych" w zbiorach archi- Scenariusz i oprawa plastyczna: E. Potyńska, ok. 150 eksponatów. Ekspozycja: 16.03- 20.05. Współorganizator: Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Skierniewicach. "Ceramika ok. 80 eksponatów. "Wystawa Ekspozycja: poobozowa - Scenariusz i oprawa 1.09- 12.11. opolska" 25.05 - 4.07. III obóz etnograficzny plastyczna: B. Rzeczycka, "T,ra!dycyjna kultura - lipiec 1979" ok. 40 eksponatów. Ekspozycja: wO!jewÓ'dztW1askiernielWickiego" Scenariusz i oprawa plastyczna: B. Rzeczycka, ok. 80 eksponatów. Ekspozycja: 16.10.- 7.11 w Urzędzie Wojewódzkim w Skierniewkach. Infurmail;{)r. Muzea B Yt ó w, Muzeum Zachodnio-Kaszubskie "Osadnicy Zob. wystawy - wystawa nabytków" c·z.<łs'Ow.e ZJOI1gamizolWa<I1e w 1978 r. ("Lud" "Zajęcia pozarolnicze Scenariusz i oprawa plastyczna: Ekspozycja: 25.06.79 - 3.01.80. S ł u p s k, Muzeum Pomorza 1980, t. 64, s. 381). Kaszubów" K. Szyman-Piórkowska, ok. 200 eksponatów. Środkowego "Dolnośląska rzeźba ludowa" Zob. Wrocław, Muzeum Etoograficzne. "Sztuka ludowa Kociewia i Kaszub" Scenariusz: H. Ostrowska-Wójcik, oprawa plastyczna: 142 eksponaty. Ekspozycja: 8 - 20.09. Współorganizator: tury w Gdańsku. "Stroje ludowe południowo-wschodniej Zob. Rzeszów, Muzeum Okręgowe. H. Wójcikowa, H. Soja, Wojewódzki Dom KulPolski" �394 Kromka ·WlQJEWOD2mWO ·iStu.wtAUllKIE Muzea s u wał k i, Muzeum Okręgowe "Przyroda Scenariusz: T. Romanowski, w sztuce ludowej" ok. 40 eksponatów. Ekspozycja: 20.03 - 24.04. Muzea S t a r g a r d S z c z e c i ń s k i, Muzeum "Rękodzieło artystyczne - srebro, tkanina, Oprawa plastyczna: R. Manna, 163 eksponaty. organizator: CPLiA - Sroze0in. s z c z e c i n, drewno, ceramika" Ekspozycja: 31.05 - 5.07. Współ- Muzeum Narodowe "Skrzynie Scenariusz: Ekspozycja: i kufry posażne na Pomorzu A. Sredzińska, oprawa 7.03 - 17.09. Składanka. plastyczna: Zachodnim" D. Boehlke, ok. 50 eksponatów. "Kulitury Ii11dian Amdó!w Peruw,iański<ch" Scenariusz: J. Łapott, oprawa plastyczna: D. Boehlke, -Zieliński, ok. 150 eksponatów. Ekspozycja: otwarcie konsultacja: A. Posern17.01,7'9. Składanka. TODUŃSmE WPJEWOD~IWO Muzea B r o d n i c a, Muzeum Regionalne \ "Dziecko w sztuce ludowej Scenariusz i oprawa plastyczna: Ekspozycja: 27.03 - 1.06. T o ruń, twórczość ludowa dla dziecka" zespół pracowników Muzeum, 160 eksponatów. J. Kozłowski, 798 eksponat6w. Muzeum Etnograficzne "Garncarstwo Scenariusz: Ekspozycja: J. Łukasiewicz, oprawa 19.01 - 21.05. Informator. Scenariusz: Ekspozycja: H. Mikułowska, oprawa 19 - 26.01 w Elana Klub - "Tkanina ,Dawne budownictwo 120 fotogramów. Ekspozycja: i Ochrony Zabytków. L. Tyczyńska, plastyczna: i haft białoruski" plastyczna: Toruń. T. Nemere. 15 eksponatów. Norwegii. Ochrona zabytków" 26.01 - 18.02. Współorganizator: "Mikołaj Kopernik Scenariusz: - Toruń. ludowe" Zarząd Muzeów w rzeżbie ludowej" 12 eksponatów. Ekspozycja: 19 - 28. 02 w Elana Klub �395 Kronika "Haft ludowy" Scenariusz: B. Turno, oprawa plastyczna: B. Gostyńska-Bielecka, S. Then, 192 eksponaty. Ekspozycja: 10.03~ 10.05 w Muzeum Okręgowym w Bielsku-Białej. Współorganizator: Muzeum w Bielsku-Białej. Scenariusz: A. Błachowski, oprawa plastyczna: L. Tyczyńska, 192 eksponaty. Ekspozycja: 9 - 30.06 w Starej Kordegardzie w Warszawie. Scenariusz: A. Błachowski, oprawa plastyczna: Z. Popielarz, 192 eksponaty. Ekspozycja: 22.08 - 20.10 w Galerii Sztuki Ludowej w Nowym Ta'rgu. Katalog. "Dziecko w sztuce ludowej" Scenariusz: A. Błachowski, oprawa plastyczna: A. Konkol, 203 eksponaty. Ekspozycja: 27.03 - 25.05 w Muzeum Regionalnym w Brodnicy. Współorganizator: Muzeum w Brodnicy. Scenariusz i oprawa plastyczna: E. Bajraszewska, T. Nemere, 174 eksponaty. Ekspozycja: 2 - 15.04 w Zakładowym Domu Kultury "Zamech" w Elblągu. Współorganizator: Zakładowy Dom Kultury "Zamech" w Elblągu. Scenariusz: A. Błachowski, 48 eksponatów. Ekspozycja: 14.05- 4.06 w Domu Kultury w Chełmnie. Scenariusz i oprawa plastyczna: T. Nemere, 100 eksponatów. Ekspozycja: 27.0,5- 20.06 w Wojewódzkim Ośrodku Kultury w Gdańsku. Współorganizator: Polski Związek Esperantystów, oddz. Gdańsk. Scenariusz i oprawa plastyczna: J. Królik, 202 eksponaty. Ekspozycja: 1-15.06 w Bibliotece Wojewódzkiej w Ciechanowie. Współorganizator: Muzeum w Opinogórze. Scenariusz i oprawa plastyczna: zespół pracowników Muzeum w Gorlicach, 137 eksponatów. Ekspozycja: 4.07 - 30.09 w Muzeum Regionalnym PTTK w Gorlicach. Współorganizator: Muzeum w Gorlicach. . "Strój ludowy" Scenariusz i oprawa plastyczna: E. Bajraszewśka, T. Nemere, 58 eksponatów. Ekspozycja: 2 - 15.04 w Zakładowym Domu Kultury "Zamech" w Elblągu. Współorganizator: Zakładowy Dom Kultury "Zamech" w Elblągu. "Wielcy Polacy w rzeźbie ludowej" 63 eksponaty. Ekspozycja: 10.04- 5.06 w Muzeum w Oleśnicy. Współorganizator: Muzeum w Oleśnicy. Scenariusz: A. Błachowski, oprawa plastyczna: T. Nemere, Z. Popielarz, J. Oleksu. Ekspozycja: 15 - 24.06 w Teatrze w Płocku z okazji XIII Ogólnopolskiego Festiwalu Folkloru i Sztuki Ludowej w Płocku. "Kultura ludowa na Pałukach" Scenariusz i oprawa .jllastyczna: I. Wronkowska, 108 eksponatów. Ekspozycja: 15.04- 15.09 w Muzeum w Biskupinie. Współor'ganizator: Muzeum w Biskupinie. "Zabytkowy sprzęt wiejskich Scenariusz: S. Giziński, oprawa zycja: 25.05- 4.11. plastyczna: placówek OSP" Z. Popielarz, 73 eksponaty. Ekspo- "TrndYlCyjlnerzemiosło Wliejskie Ziemi Chełmińskiej" Scenariusz i 'oprawa plastyczna: zespół pracowników Muzeum w Toruniu i Muzeum w Brodnicy, 162 eksponaty. Ekspozycja: 5.06 - 31.12 w Muzeum Regionalnym w Brodnicy. Współorganizator: Muzeum w Brodnicy. �~396 Kronika "Z dziejów rzemiosła" Scenariusz: Ekspozycja: I. Wronkowska, 15.10- 8.11. oprawa plastyczna: ,,20 lat Muzeum Etnograficznego Z. Popielarz, w Toruniu" Scenariusz i oprawa plastyczna: zespół pracowników w Toruniu. Ekspozycja: 15.11- 31.12. Plakat. "Malarstwo Scenariusz i oprawa 106 eksponatów. Muzeum Etnograficznego na szkle Eweliny Pęksowej" plastyczna: A. Pęksowa, 115 obrazów. Ekspozycja: 6 - 31.12. Muzea Wal b r z y c h, Muzeum Okręgowe ,Twórczość Józefa Lurki" Scena,riusz: J. Punka, A. Matusrzldew·icz, k·onsu1tacja: L. Zimmerer, naty. Ekspozycja: 15.12.79- 20.01.80. Katalog. WOJiĘwOnz'l'\WO 152 ekspo- iWŁiOICLAJW5IKiIIE Muzea W l o c l a wek, Muzeum Ziemi Dobrzyńskiej i Wlocławskiej "IV bienna1le f'aj<linsuwłocła,wskiego" Scenariusz: J. Dąbrowska, A. Kocidkowicz, oprawa plastyczna: A. Bisago, ok. 700 eksponatów. Ekspozycja: 20.07 - 30.09. Katałog. Współor.ganizatoQ'zy: MKiS,. Wydział Kultury i Sztu:ki DBB, Włocławskie Zakłoady CeramilkJi Stołowej. WOIJĘWOOZTWO iWJ:liOOlJAW\SIK1'E Muzea W r o c ł a w, Muzeum Etnograficzne "Tkaniny ludowe: dziarugi, dywany, Scenariusz: M. Rostworowska, oprawa Ekspozycja: 2.02 - 24.04. Przewodnik. Scenariusz: M. Rostworowska, oprawa tworowska, 91 eksponatów. Ekspozycja: w Bierkowicach. "Sztuka Zob. Muzeum Archeologiczne radiuszki, kilimy, liżniki" I. Halko, 91 eksponatów_ plastyczna: M. Próchnicka, M. Ros2.05 - 15.09 w Muzeum Wsi Opolskiej huculska" i Etnograficzne "Węgierskie werety, plastyczna: w Łodzi. rękodzieło· ludowe" Scenariusz: zespół pracowników Muzeum w Sopron (Węgry), oprawa plastyczna: Fr. Oborski,. ok. 220 eksponatów. Ekspozycja: 3 - 22.04. Przewodnik. Wsp6łorganizator: Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu. �397 Kr011Jika "Sztuka ludowa Dolnego Sląska" Scenariusz: E. Jęczalik, M. Rostworowska, oprawa plastyczna: zespół pracowników Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku, konsultacja: E. Jęczalik, ok. 136 eksponatów. Ekspozycja: 25.05 - 31.07 w Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku. Współorganizator: Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku. "Ludowe hafty narodów Związku Radzieckiego" Scenariusz: M. Rostworowska, oprawa plastyczna: E. Baczyńska, natów. Ekspozycja: 15 - 30.06. Współorganizator: TPPR. "Sprzęty, narzędzia i naczynia w kuchni i spiżarni Scenariusz: Ekspozycja: M. Golubkow, oprawa plastyczna: 12.10.79- 21.03.80. Przewodnik. Scenariusz: K. Różycka, 51 eksponatów. "Akwarele ok. 120 ekspo- wsi dolnośląskiej" E. Baczyńska, 226 eksponatów. Nikifora" Ekspozycja:2.11 - 6.12. "Szopki ludowe na Dolnym Śląsku" Scenariusz: M. Golubkow, 39 eksponatów. Ekspozycja: 10.12.79- 28.02.80 w Mu"zeum w Oleśnicy. Współorganizator: Muzeum w Oleśnicy. Muzea T o m a s z ó w L u b., Muzeum Regionalne "Sztuczne Scenariusz i oprawa ponatów. Ekspozycja: kwiaty im. J. Petera ludowe regionu tomaszowskiego" plastyczna: 3 - 28.02. Z. Świtka, konsultacja: M. Lorentz, 213 eks- ,~Haft i prace szydełkowe. Marii Wiśniewskiej" Scenariusz: Z. Świtka, oprawa plastyczna: M. Wiśniewska, rentz, 150 eksponatów. Ekspozycja: 6 - 22.05. konsultacja: M. Lo- "Mall:ansbwo ludowe regi'onu tomaszowsIkiego" Scenariusz i oprawa plastyczna: natów. Ekspozycja: 2 - 3L10. "Ocałic od za.pomnienia - Z. Świtka, konsultacja: M. Lorentz, wystalwa nabyt:ków etno.gra·f.icznych 1979" Scenariusz i oprawa plasltY'Czna: Z. Św1tka, 'IoonsultaJCja: M. Lorentz, naty. Ekspozycja: 10 - 31.12. WQJ.EWOOzrrWO ZDElI.JONOGORSiKJIJE Muzea N o waS ó l, Muzeum Regionalne "Formy .piernilkar·skie XVII - XIX w." Scenaa-iusz: K. Bakalarz, 30 ekspo- 70 ek:sponaJtó.w. Ekspozycja: 1.02 - 27.11. 43 ekspo- �KronUca 398 Z i e lon a Gór a, Muzeum Ziemi Lubuskiej "Rękodzieło Scenariusz: B. 480 eksponatów. nym w OchU. ludowe i artystyczne województwa zielonogórskiego" Kołodziejska, oprawa plastyczna: A. Gapińska-Myszkiewicz, Ekspozycja: 20.05 - 30.06 w Zielonogórskim Parku Etnograficz- "Tkanina ludowa województwa zielonogórskiego" ScenarJ:usz: S. Bydałek, 140 ekiSponatów. :Ękspozycja: 10.07. - 10,12 w Zielonogórskim Parku Etnograficznym w OchlL WYSTAWY ZAGRANICZNE ZORGANIZOWANE W 1979 R. Wiedeń "Naiwne malarstwo i grafika" Scenariusz i oprawa plastyczna: H. Olędzka, 40 eksponatów. Ekspozycja: 22.05- 29.07 w Museum fUr Volkerlqmde w Wiedniu. Organizatorzy: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, Towarzystwo Przyjaźni Austriacko-Polskiej. Bratysława "Zdobnictwo metalowe na polskim podtatrzu" Scenariusz: H. Średniawa, oprawa plastyczna: E. Rodzik, 180 eksponatów. Ekspozycja: 16.02 - 6.03 Vf Ośrodku Kultury Polskiej w Bratysławie. Organizator: Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem. "Tradycyjne zdobnictwo cieszyńskie" Scenariusz: M. Lipa-Kuczyńs\l:a, 128 eksponilt6w. Ekspozycja: 10 - 31.12 w Ośrodku Informacji i Kultury Polskiej. Katalog. Organizator: Muzeum Górnośląskie w Bytomiu. Lewice "Sztuka ludowa rzeszowszczyzny" Scenariusz: A. KaiI"clZIl1arzewska, K. Ruszel, A. Torgańska. Ekspozycja: 28.04- 15.06 w Domu Kultury "Drużba". Folder. Organizatorzy: Muzeum Okręgowe w Rzeszowie, Tekovske Muzeum w Lewicach. Martin "Ochrona zabytków architektury ludowej w Polsce" Scenariusz: H. Olszański, oprawa plastyczna: H. Olszański, A. Szczepkowski, konsultacja: J. Czajkowski, 22 plansze. Ekspozycja: 26.04 - 26.05 w Słowackim Muzeum Narodowym. ·Organizatorzy: Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, MKiS. �399 Kromka N it ra "Nieprofesjonalne malarstwo na Sląsku" Scenariusz: B. Bazielich, 39 eksponatów. Ek<>pozycja: 4.07 - 31.08 w Muzeum w Nitrze. Organizatorzy; Muzeum Górnośląskie w Bytomiu, Ośrodek Informacji i Kultury Polskiej w Bratysławie. Pies tany "Nieprofesjonalne malarstwo na Sląsku" Scenariusz: B. Bazielich, 39 eksponatów. Ekspozycja: 20.02 - 15.03 w Galerii im. Ivana Kraski. OrganDzatorzy: Muzeum GÓrnoślą·sikie. w Bytomiu, Ośrodek Informacji i Kultury Polskiej w Bratysławie. Pr e s-cor "Nieprofesjonalne malarstwo na Sląsku" Scenariusz: B. Bazielich, 39 eksponatów. Ekspozycja: 3·30.05 w Galerii Miejskiej. Organizatorzy: Muzeum Górnośląskie w Bytomiu, Ośrodek Informacji i Kultury Polskiej w Bratysławie . . FlRAlNICJA Di j on "Dziecko w polrskiej s~uce ludowej" Scenariusz: A. Błachowski, oprawa plastyczna: R. Tubaja, Z. Ingiot, 476 eksponatów. Ekspozycja: 12.12.79 - 15.01.80 w Stowarzyszeniu Kulturalnym Polsko· -Francuskim "Wa'l'Szarwa". FieLder. OrgarnJi'Zatorzy: Muzeum Etm.ograficme w Toruniu, Stowarzyszenie Kulturalne Polsko-Francuskie .,W,arszawa". "Mikołaj Kopernik w wyobraźni polskich twórc6w ludowych" Scenariusz:· A. Błachowski, oprawa plastyczna: R. Tubaja, Z.Inglot, 78 ekspo. ·natów. EkspozyCja: 12.12.79 - 15.01.80· vJ Stowarzyszeniu - Polsko-Francuskim. "Warszawa". Folder. Organizatorzy: Muzeum Etnograficzne w Toruniu·, - Stowarzyszenie Kulturalne Polsko-Francuskie "Warszawa". NJIEiMIIECXA iREPUBiLliKiA DEM:OKJRWrYC2lNlA Glauohau "Praca i życie rolnika VI dawnej Polsce" Scenarwsz i opr'awa pla1sityczna: A. Bł.alCholWski,78 eksponatólW. Ekspozycja. 4 - 22.12 w Muzeum w Glauchau. Organizatorzy: Muzeum Etnograficzne w Toruniu, Muzeum w Glauchau. Schneeberg "Praca i życie rolnika w dawnej Polsce" Scenariusz: A. Błachowski, 78 eksponatów. Ekspozycja: zeum w Schneeberg. Organizatorzy: Muzeum Etnograficzne w Schneeberg. 19.09 - 18.U w Muw Toruniu, Muzeum �400 Kro1llika REP.UBLIiKA FE!OERALIN:A NI!E}MlEC Brema "Polska sztuka nieprofesjonalna ze zbiorów'Ludwiga Zimmerera" Scenariusz: F. Midura, L. Zimmerer, komisarz: J. Migdal, oprawa plastyczna: W. Fleckhaus, 1240 eksponatów. Ekspozycja: 21.10 - 1.12 w Muzeum Historii i Sztuki. Organizatorzy: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, Muzeum Historii i Sztuki w Bremie. Hamburg "Polska sztuka nieprofesjonalna ze zbiorów Ludwiga Zimmerera" Scenar.iusz: F. Midura, L. Zmune'l'er, komisarz: J. Migdał, oprawa plastyczna: W. neck-haus, 1240 ek:~il;Ó1W. Eksprnz:y.cja: otwarcie 20.1tZ.79 w Muzeum Historii Hamburga. Organtzatorzy: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, Muzeum Historii Hamburga. Kilonia "Polska sztuka nieprofesjonalna ze zbiorów Ludwiga Zimmerera" Scenariusz: F. Midura, L. Zimmerer, komisal'z: J. Migdał, oprawa plastycz.na: W. Fleckhaus; 1240 eksponatów. Ekspozycja: 16.06 - 30.09 w Muzeum Miejskim. Organizatorzy: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, Muzeum MiejskJie w Kd~OO1ii. WIELKlA BRYT.AoN.IA Londyn "Malarstwo na szkle Eweliny Pęksowej" Scenariusz: F. M~dura, oprawa plastyczna i komisarz: H. Olędz~a, 52 ekspona~y. Ekspozycja: 12.12.79 - 15.01.80 w Instytucie Kultury Polskiej w Londynie. Organizatorzy: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, Instytut Kultury Polskiej w Londynie. Archangielsk "Polskie stroje ludowe" Scenariusz i oprawa plastyczna: G. Tkaczyk, E. Piskorz, 663 eksponaty. Ekspozycja: 25.05 - 8.07 w Muzeum Sztuk Plastycznych w Archangielsku. Organizatorzy: Państwowe Muzeum' Etnograficzne w Warszawie, Muzeum Narodowe w Poznaniu, Muzeum Etnograficzne w Lublinie. Ryga "Polskie stroje ludowe" Scenariusz i oprawa plastyczna: G. Tkaczyk, J. Koszutska, 663 eksponaty. Ekspozycja: 28.03 - 2.05 w Muzeum Historii Łotwy w Rydze. Organizatorzy: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, Muzeum Narodowe w Poznaniu, Muzeum Etnograficzne w Lublinie. �401 Kro7IJika Tallin "Polskie stroje ludowe" Scenariusz: G. Tkaczyk, J. Koszutska, oprawa plastyczna: zespół pracowników Muzeum Historii Estonii, 663 eksponaty. Ekspozycja: 16.01 - 11.03 w Muzeum Historii Estonii w Tallinie. Organizatorzy: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, Muzeum Narodowe w Poznaniu, Muzeum Etnograficzne w Lublinie. Iwona Wiktor MAGISTERIA, DOKTORATY I HABILITACJE Z ZAKRESU ETNOGRAFII W 1979 R. :PRACE MAGiDST!ElRlSIK]E Uniwersytet Jagielloński - Kraków GOTKIEWICZ Marek, Ciągłość i zmiana w obrzędzie weselnym repatriantów z Po jana Mikuli, prof. qr J. Klimaszewska. GORNY Elżbieta, Współczesne formy spędzania wolnego czasu w rejonie górskim, prof. dr J. Klimaszewska. MIELICKA Halina, Obrzędy związane z Wielkim Postem. Próba analizy strukturalnej, prof. dr J. Klimaszewska. PYCLIK-OCHĘDUSZKO Teresa, Ośrodek kamieniarski w Ciężkowicach, prof. dr R. Reinfuss. PYLA Grażyna, Zwyczaje doroczne we wsi Konina (gmina Niedźwiedź) w procesie zmian od 1900 - 1977 r., prof. dr J. Klimaszewska. REINFUSS Krystyna, Paryskie muzea etnograficzne, prof. dr J. Klimaszewska. RUDNICKI Zbigniew, Zmieniająca się rola więzi rodzinnych i plemiennych w warunkach współczesnego miasta zachodnio-afrykańskiego, prof. dr J. Klimaszewska. SINEAD IN SHUINEAR, Wędrowcy irlandzcy. Problem odrębności kulturowej i etnicznej, prof. dr J. Klimaszewska. WĘGLARZ Stanisław, Symbolika "złego spojrzenia", prof. dr J. Klimaszewska. WOJNAROWSKA Magdalena, Zabytkowa architektura Krakowa w szopce krakowskiej, prof. dr R. Reinfuss. WOLF Dobrosława, Współczesna tkanina przetykana na Podlasiu, prof. dr R. Reinfuss. WORYTKIEWICZ Piotr, Bednars'1;,woRozto:cza w latach 1918 - 1978, prof. dr. J. Klimaszewska. ZACHURZOK Elżbieta, Zwyczaje doroczne na Ziemi Będz'ińskiej ze szczególnym uwzględnieniem rekwizytów obrzędowych, prof. dr J. Klimaszewska. Uniwersytet Łódzki - Łódź BERNASINSKI Lech, Formy współdziałania gospodarczego dr W. Baranowski. CHLEBOWSKA Gabriela, Wpływ parafii na życie społeczności gólnym uwzględnieniem rodziny, dr W. Baranowski. :26 "Lud" - tom 65 wsi współczesnej, wiejskiej ze szcze- �402 Kroni1«l DZIERZGWA Małgorzata, Postawa estetyczna twórcy ludowego, dr W. Baranowski. GRZEGORCZYK Iwona, Stosunek do ziemi i zawodu rolnika mieszkańców wsi Urzecze, dr W. Baranowski. JACUK Bożena, Gry i zabawy dzieci w środowisku robotniczym łódzkim w okresie międzywojennym, doc. dr hab. B. Jaworska. JURECKA Małgorzata, Rola wytwórczości domowej w produkcji stroju ludowego, dr W. Baranowski. KWIATKOWSKI Jan, Formy rozrywki i spędzania wolnego czasu przez młodzież robotniczą Łodzi do 1939 roku, doc. dr hab. B. Jaworska. MICHAŁOWSKI Michał, Lecznictwo ludowe wsi Złaków Kościelny, dr W. Baranowski. MUCHA Ryszard, Pieśń w obrzędzie weselnym we wsi Mąkolice, dr W. Baranowski. NIEWIADOMSKA Maria, Ludowa wizja Kosmosu, dl' W. Baranowski. PA WLAK Ewa, Zwyczaje i obyczaje w pracy w łódzkim środowisku robotniczym w okresie międzywojennym na przykładzie zakładów K. Scheiblera i L. Grohmana, doc. dr hab. B. Jaworska. PIĄTKOWSKA Krystyna, Postać diabła w kulturze ludowej, doc. dr hab. E. Jaworska. PIĄTKOWSKI Krzysztof, Społeczne aspekty niewerbalnego komunikowania się w tradycyjnych polskich obrzędach weselnych i recepcyjnych, doc. dr hab. E. Jaworska. PISERA Krzysztof, Życie religijne wsi Złaków Kościelny, dr W. Baranowski. SITNICKA Jolanta, Wyposażenie wnętrza mieszkania w domach robotniczych na Księżym Młynie w okrese międzywojennym i w latach siedemdziesiątych, doc. dr hab. E. Jaworska. STĘPIEŃ Teresa, Opieka, higiena, zdrowie dziecka w rodzinie robotniczej w Łodzi w okresie międzywojennym, doc. dr hab. B. Jaworska. WACŁA WEK Anna, Zróżnicowanie społeczne wsi okolic Bytowa, doc. dr hab. J. Kucharska. WIKTOR Iwona, Gospodarcza pozycja kobiety w państwie Inków, doc. dr hab. J. Kucharska. U n i w e r s y t e t i m. A d a m a M i c k i te W icza - P oznań BAUMANN Mariusz, Zadruga w Jugosławii, prof. dr J. Burszta. BOJAN-PIEPeUN Halina, Islam w Iranie i Afganistanie. Z badań nad funkcją etyczno-moralną islamu, prof. dr Z. Jasiewicz. BUCHOWSKI Michał, Tradycyjna religijność ludowa w Polsce - próba model'J i charakterystyki modelowf,j, prof. dr M. Frankowska. BURSZTA Wojc.iech, Claude Lev,i-Straussa koncepcja badań etnologicznych, prof. dr J. Kmita. FLINIK-HURYN Maria, Ośrodki miejskie Majów i ich funkcje, prof. dr M. Frankawska. GABRIEL Marek, Analiza archiwum ludowego Franciszka Kotuli, prof. dr J. Burszta. GŁAZ Andrzej, Srodki oszałamiające. Ich rola i funkcja w kulturze Indian Ameryki Północnej (na przykładzie korzenia ji mson), prof. dr M. Frankowska. KUNIC KI Jerzy, Łużyce jako wyspa kulturowa, prof. dr J. Burszta. NOWAK Krzysztof, Cechy rzemieślnicze na terenie Uzbekistanu w XIX i XX wieku, prof. dr Z. Jasiewicz. �403 Kronika OWSIANA Ewa, Miasto środkowoazjatyckie. Strukt~ra i funkcja miasta w drugiej połowie XIX i na początku XX wieku, prof. dr Z. Jasiewicz. PRZEWOŻNY Wiiold, Miejsce Stowarzyszenia Twórców Ludowych w ogólnopo:lsikim systemie opieki nad sztuką ludową, prof. dr J. Burszta. PSTRĄG-BIELENSKI Maciej, Pamiętniki Skorupków na tle rzeczywistości wsi wielkopolskiej, prof. dr J. Burszta. RATAJCZAK-STRZAŁEK Maria, Hinduizm i sikhizm a miejsce kobiety w życiu społecznym i kulturze Pendżabu, prof. dr Z. Jasiewicz. ST ACHOWlAK Małgorzata, Plemię w Azji Środkowej. Struktura i funkcje plemienia w XIX i na początku XX wieku, prof. dr Z. Jasiewicz. STRZAŁEK Bogdan, Kult i jego funkcje w hinduiźmie i sikhiźmie na terenie Pendżabu, prof. dr Z. Jasiewicz. ŚCISŁA Marzena, Rodzina u ludów rolniczych i pasterskich Azji Środkowej. Typ gospodarowania a struktura i funkcja rodziny, prof. dr Z. Jasiewicz. ŚCISŁY Krzysztof, Bhilowie - kontynuacja i zmiana kulturowa w warunkach intensyv;nych kontaktów interetnicznych, prof. dr Z. Jasiewicz. ŻAKOWSKI Przemysław, Krajobraz kulturalny i adaptacja osadników na Żuławach Gdańskich, prof. dr J. Burszta. Uniwersytet Warszawski -Warszawa AUGUSTYNOWICZ Gabriela, Budownictwo ludowe Woli Zarczyckiej. Forma i organizacja, doc. dr hab. M. Pokropek. DYBOWSKA Maria, Drogi przez wieś i kontakty międzyludzkie. Tradycje i zmiany, prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa. JARECKA Dorota, Pozycja kmiecia w tradycyjnej kulturze wsi na podstawie badaó świadomości historycznej mieszkańców wsi Trześniów i Haczów w woj. krośnieiJskim, prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa. KAMINSKA-RZECZYCKA Barbara, Zabawkarstwo ludowe - tradycja i współczesność - na przykładzie warsztatów zabawkarskich w Leżajsku oraz wió~ skach: Brzóza Stadnicka i Żołynia w woj. rzeszowskim, prof. dr A. Kutrzeba-PojJlarowa. MALAWSKA .Jadwiga, Wiedza potoczna o Ziemi na przykładzie wsi Janowice woj. lubebbe, prof. dr Z. Sokolewicz. MALAWSKI Wiesław, Kategoria inności w strukturze społecznej wsi. Na przykładzie wsi Deniski, woj. białostockie, prof. dr Z. Sokolewicz. NOWAKOWSKA Klystyna Agnieszka, Kradzież obrzędowa, prof. dr Z. Sokolewicz. STANISł..A WSKI Krzysztof, Chlopski konwenan~ dnia powszedniego, prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa. STRf\CZEK Tomasz, Mitologiczne wyobrażenia przestrzeni wsi i ich odbicie w przestrzeni fizycznej (na przykładzie wsi: Stara Huta i Hucisko), prof. dr Z. Sokolewicz. TOŁŁOCZKO .Jerzy, Procesy asymilacyjne a ruch oporu Indian yv Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej, prof. dr W. Dynowski. WITCZAK MałgorzaLl, Kont:1kty towarzyskie na wsi krośnieńskiej w opiniach mieszkaiH:ów Trześniowa i Haezowa, prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa. WOŁOWSKA Małgorzata, Obrzędowość rodzinna, doroczna i życie codzienne a struktura społeczna wsi, doc. dr hab. M. Pokropek. WOŁOWSKI J2cek, Rzeźbiarz ludowy Włodzimierz Naumiuk a jego aspiracje twórcze, 'doc. dr hab. M. Pokropek. �404 Kromka ZMYSLOWSKA Alina, Pszczoła i pszczelarstwo w tradycyjnym światopoglądzie ludności wiejskiej, prof. dr Z. Sokolewicz. ZOWCZAK Hanna Magdalena, Tradycyjne autorytety i ich symbolika w kulturze wsi współczesnej. Symbole związane z historią, religijnością i demonologią wsi Mników i Czerwińsk, prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa. ZULPA Adam, Architektura ludowa i i możliwości jej adaptacji na terenie Suwalskiego Parku Krajobrazowego, doc. dr hab. M. Pokropek. Uniwersytet Wrocławski Bolesława Bieruta - Wrocław JASINSKA Irena, Tradycyjne budownictwo ludowe we wsi Chochołów na Podhalu, doc. dr hab. A. Dygacz. KOPCZyNSKI Kl'zy:sztrof, Indianie północnoolffierykańscy w relacjach polslkich podróżników w latach 1783- 1914, doc. dr hab. E. Pietraszek. KRASSOWSKA-KULA Jolanta, Profesor J. Burszta jako pracownik nauki, pedagog, działacz społeczny, doc. dr hab. A. Dygacz. KUCAB Małgorzata, Drewniane budownictwo ludowe we wsi Dębno w woj. kieleckim, doc. dr hab. A. Dygacz. LACHOWSKA Grażyna, Zycie kulturalne mieszkańców hotelu pracowniczego, doc. dr hab. E. Pietraszek. LASOCHA Te'I'etsa, GalI111JCarstwo ludowe w KTasnobrodzie i lroolonii DąbrOlWa Tarnawacka w woj. zamojskim, doc. dr hab. A. Dygacz. MAZUR Małgorzata, Kartografia w etnografii polskiej, doc. dr hab. E. Pietraszek. MIS Maria, Tradycyjne wesele we wsi Krzywa, doc. dr hab. A. Dygacz. NASZ Hanna, Konsekwencje społeczno-kulturowe migracji ludności tyrolskiej na Dolny Sląsk (szkic historyczno-etnograficzny na przykładzie wsi Mysłakowice), doc. dr hab. A. Dygacz. NOWAKOWSKA Maria, Tradycyjne zwyczaje ludowe związane z wychowaniem dziecka na Podlasiu we wsi Nowoberezowo, doc. dr hab. A. Dygacz . .NOWAKOWSKI Cezary, Ludowe techni:ki i sposoby leczenia stosowane przez ludność Z1emi Częstochowskiej na przykładzie wsi Ostrowy nad Okszą, doc. dr hab. A. Dygacz. PERCZYŃSKA Barbara, Tradycyjne wyposażenie domu chłopskiego w Górach Swiętokrzyskich na przykładzie wsi: Dębno, Wola Szczygiełkowa, Porąbki, Bieliny, doc. dr hab. A. Dygacz. ROMAN lAK-JARZĄBEK Danuta, Kobieta pracująca w dużym zakładzie przemysłowym a jej rodzina, doc. dr hab. E. Piet raszek. STAŃCZYK Zbigniew, Przemiany wzorów kulturowych u chłopów emigrantów w Stanach Zjednoczonych (wybrane zagadnienia), doc. dr hab. E. Pietraszek. SZABLA Aleksandra, Sztuka hafciarska na przykładzie świątecznego stroju ludowego we współczesnej wsi Chochołów na Podhalu, doc. dr hab. A. Dygacz. TROJAN Mieczysław, Ciesielskie i stolarskie zdobienie domów w budownictwie wiejskim wschodniej Polski. Podstawowe reguły plastyczne, doc. dr hab. A. Dygacz. WIJAS Elżbieta, Kożuch jako element stroju górali pohalańskich, doc. dr hab. E. Pietraszek. WOJCIECHOWICZ Elżbieta, Alojzy Niedbała - rzeźbiarz ludowy. Próba mono\ grafii, doc. dr hab. A. Dygacz. ZAWADZKA Małgorzata, Obrazy na szkle w zbiorach niektórych muzeów śląskich, doc. dr hab. E. Pietraszek. �405 Kronika Instytut Historii Kultury Materialnej PAN - Warszawa TOMICKI Ryszard, Kosmogonia dualistyczna w Europie i Azji w XIX - XX wieku. Studium etno religioznawcze, prof. dr M. Frankowska. Praca poświęcona jes-t mitom o stworlLernu świat'a o chara,kterze duaHstycznym, występującym do początków XX wieku wśród społeczności wiejskich w Europie wschodniej i południowo-wschodniej (głównie u Słowian wschodnich i południowych). Poddane one zostały analizie strukturalno-porównawczej. Zespołami porównawczymi były mity kosmogoniczne ludów ugro-fińskich z północno-wschodniej Europy oraz Samojedów. Wykorzystano także dane z mitologii innych ludów syberyjskich. Badania pozwoliły ustalić szereg istotnych analogii typologicznych pomiędzy wymienionymi zespołami mitów. Na ichpdstawie możliwe było wysunięcie hipotezy, że ludowa kosmogonia dualistyczna Słowian stanowiła rezultat przekształceń archaicznego schematu mitologicznego pod wpływem wierzeń i wyobrażeń niesionych przez chrześcijaństwo. Uniwersytet CHEREK Janina, J. Kasjan. Motywy Mikołaja wierzeniowe Kopernika w polskiej bajce - Toruń magicznej, doc. dr hab. W pracy rozpatruje się kilkadziesiąt typów polskich bajek magicznych z zamiarem wydobycia z nich elementów Wierreniowych oraz ustlalleni.a w jalkim stosunku do rzeczywistości wierzeniowej pozostają o<izw~'erciedlone w baśniach motywy. Przyjęta w pracy metoda ma charakter analityczno-porównawczy. Motywy wierzeniowe omówione zostały w czterech rozdziałach dctyczących: zap.atry;wail tradycyjnej społeczności wiejskiej na ciała niebieskie i siły przyrody, ludowych wyobrażeń o duszy i życiu pozagrobowym, wierzeń związanych ze zwierzętami, istot demonicznych stworzonych przez wyobraźnię ludową. W pracy stwierdza się silne powiązanie bajki magicznej z rzeczywistością wierzeniową mimo transformacji motywów powodowanych nieznajomością wierzenia, albo podyktowanych poetyką gatunku. U n i w e r s y t e t i m. A d a m a M i c k i e w i c z a - P ozn ań WOLOS Kazimiera, Obrzędowość weselna na tle 7mian modelu małżeństwa i rodziny. Na przykładzie wsi woj. koszalińskiego i słupskiego, prof. dr J. Burszta. Celem pracy jest odpowiedź na pytanie jak za:howuje się obrzędowość w warunkach zmiany podłoża społeczno-ekonomicznego. Tematem jest Ukazanie procesu przeobrażeń obrzędowości weselnej na tle zmian ~trukturalno-funkcjonalnych rodziny i w warunkach ogólnych przemian wsi. PRAlCE HABLLIITACYJNJ;; I n s t y t u t R o z woj u W s i i Ro l n i c t w a PAN WIERUSZEWSKA-ADAMCZYK po 35 latach. Maria, Przemiany społeczności War szaw a wiejskiej. Zaborów- Praca zawiera porównawcze badania dwóch stadiów rozwojowych tej samej· wsi. Zastosowana metoda pozwala na ukazanie wewnętrznej dynamiki rozwojowej poprzez ukazam.ie zależności pomiędzy strukturą i funkcjami społecZlIlOści oraz �406 \ Kronika jej powiązań ponadlokalnych (w tym emigracyjnych do USA). Zastosowanie syn· tetycznych wskaźników poziomu ekonomiczno-produkcyjnego i poziomu życia ro· dziny ukazało procesy wzajemnych relacji, zależności i determinant. Autorka bada też problem integracji i dezintegracji społeczności wiejskiej. U n i w e r s y it e t im. A. M i IC k i e w i 'c z a - Po z n a ń LINETTE Bogusław, Obrzędowe pieśni weselne w Rzeszowskiem. Typologia wąt· ków muzycznych jako kryterium wyznaczenia regionu etnograficznego. Praca ma charakter etnon1uzykologiczny z nachyleniem etnograficznym. Jej tematem są obrzędowe pieśni weselne regionu rzeszowskiego analizowane metodami etnomuzykologicznymi. Jej celem jest wykazanie związku tych pieśni z funkcjami obrzędowymi oraz przed~tawienie uwarunkowań etniczno-społecznych. Przeprowadzona typologizacja wątków muzycznych stanowi podstawę do określenia specyficznych cech muzycznych regionu rzeszowskiego. Materiał dokumentacyjny obejmuje 110 zapisów nutowych pieśni obrzędowych. Maria Niewiadomska � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/3bfdf2e1df3642f5f5a1aa0516b1555a.pdf cb533e96937f56b9ca5057bbf37e992b Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1842 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1982 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1708 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1982 t.66 Description An account of the resource LUD 1982 t.66, s.359-416 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text v. KRONIKA Lud, t. 6u, 1982 TH~ADYCJA I WSPOŁCZ,ESNlOSC NAUKOWA KONFERENCJA W POPRADZIE W dinia'ch .od 15 - 1'7 w,rzesma 198.1r. odbyła 'się 'W Popl'adz.i'e na Slo.wacgi konfe!encja IlIa ,temait "Tradycja i współczesność" (T!radj.aia a suaasno's't), :z;organizawana przez Slovelllskou Narodopisnou Spolocnost' pri SAV (Słowackie towarz)"S1Jwo ludoznawcze przy ShJ<w,alckiej Akademii Nauk), przy współpracy Narodo.pisnej Spolecnosti ceskoslovenskej ph CSAV i Podtatranskeho muzeum v Poprade. Niemal z irlOlcznY!JTI ,wyprzedzeniem Slovanska Narodopisna Spo.loclnosf, w ramac,h wzajemnego porozumien,ia l(} Współpracy z P'I'L, 'skierowała do ZG PTL zaproszenie do udzi,ału w koruferencji .na'szego przedst.awiciela i wówcza:s n~ zebraniu Prezydium wybór padł na moją osobę, bo właśnie w przygotowaniu miałam stosowny na tę 'CJlkoJiC'ZllOŚć a·eferaJt. Dotyczył on mlianowicie T.radycji i wspólczesruości w ślq.skiej kulturze ludowej, co, jak ,się .potem okazało., <wzbudziło duż'e zaint,e:reso,wanie słuchaczy. Referat mój bowliem w swym 'sposobie ujęC'1a i poit.ral\wlWania tematu odbiegał znacznie 'od res:z;ty przedstaw,i-onych kwestii. Był .próbą synJtezy omawiającej tradycyjne wą:t;ki, jakie uległy zmianie, bądź prwt~''Wały w kulturze ludowej na Sląs:ku .po dzień dzisiejszy.. Natomiast referaty :i dy:s:ku:sy\ilTle głosy słowackich autorów b/iegły .raczej nurtem t I'.3'ktujący,mo .prCJIblemaJtycewy,branego zag.adlI1jenia lub zespo,lu ZJa.gadnień, jak II1Jp.hislt,oifiografii Spisza pod kątem Iludowe'j 'kul,tury 'liuch()wej (dr A. Sulitka), znalcz:enia ży,W\otności :przeja.wów ·tra.dy;cy:jnej ku.Jtury w ŚU'od!kowY'c-h Czechach (dr V. Jii'i'ko'V'ska), ,problemy 'twó.I"CW,śc.i żY'wego ·ośrodka na W!Sliws:ooodniasłowac'k.iej (prom. etno G. Kr,alikova), tr,adycyj:ne oj współczesll1e nlieszkanie na przedmieściach Bratysławy' (dr F. Kalesny) i formowanie repe.rtuaru ludowego 'gawęd'zi3l1",z,a(dr G. KilianoV'a), fo1k1-o.ry.styoc.ZJIle tradyocje we w:spółcz,eSII1ejkulturze za,granicZJlly.ch Słowaków (dr S. 8vehlak), morf.ologicZlTla anaUza zabobonnego wyrarumia na terena.ch słowa·ckLch (prom. etno M. Krupkova), znaczenie tma.dycyjnych ilnstrumerutów muzycznych we wSlpókzesnym muzycz.nym f.oJJklQf'ze (doc. dr L. Kunz), folklorysty'c:zne U'fOlc:zy.stości,pI1z:egllądyi fes.tiwa[le RumulTló,w we wschodniej Słowacji (dr M. Musinka), znaozenie tradycji w. formowaniu stylów rwspMczesnych w)'1rQbów użyt'kolwych {dr J. Paliokorva), .stosune'k współczesny,ch ludOlwych rzeźbiarzy do .trady,cyjnej 'ludowej rzeźby i W1spó!cz.esnych ikulturalno-.społeczmy.ch IpotJrzeb (do'c. dr Ś. Mruskovic), .ludowe tradY'Clje i współczesne teks.tyllne wzorniiCllwo 1(lprom. et'D:. K. Trebac'ova), ludowe oz;doby z Gemera (H. Sz:abov,a), '~połec.zna funkcja weselnego swata (dr p; Porpelk,a), prolbilem zmian dorocznych zwy'czajócw w miej'slkiiJm'ś'rodo'Wlisku (pram. etno L. NeufeLd), 'Przemia~ na Istruiktu'fY olb)'1caaju i obrzędu w południ'owo-czeskiej wsi (dr M. ŚOItol1ova), W!spółc-zesnystan badań kul:tury ,ludowej ,na Słowacji (dr J. Koma), niektóre a.spekty muz:ea1nej dO'kumentacji It;adycji i wspókzesności (dT 1. KlriS:bek), btadal!1l1a ludowej kultury w dobie sClcjaliZlIDui .ich formy do.kumenta;cji (ipr·o:m. etno M, Beda), ochrona i wykorzystanie obie:!dócw ludowej ar<:hit€lktury w Liptovie ~rOlID. �360 Kronika etno L. Kutnilk), znaczenie filmowej tec.hniki w badalniach w:spółczesnych etniC'Zny'ch procesów (dr V. Sv.oibodo,va), działalność ULU (organIzacji fes,tliwalolwej) w Stl'aznicy ja'ko przyczyne'k do &tudió'w nad W:S1półcZJeisną kulturą ludową (pJ·om. etno J. Soucek), olraz tr.ady!cja i wspMc:zesność w rejonie Wysokich Tatr w obliczu wcza'Solwego i twrystyczmego Iruchu (dr ,J. 01eU'nik). Char,a,MerogóllJny, teoretyczny, miały w 'zasadzie tylko diwa 11efe.raly, wygłoszone na początku, w p1ier,w:szylmdniu 'Obrad. Były to przede wszystkim: ws,tępny referat doc. dr E. Horva1thovej - Funkcja tradycji w warunkach socjalistycznego społeczeństwa,oraz A. P,ra'lldy Zm.iany myślenia i stanowisko człowieka na słowackiej wsi. W grupie wlstępny'ch, teoretyczmych ,rozważań lwymienić "trzeba ,także wypowiedź o d1Jamkterze przyczynku do problematykli tr.adycji węfiierskiego de'1e:gata, prro. dr Zo1ta'na UjrV'a'ry'ego. Poza tym wyróżniał się je"zcze referat doc. dr B. Benesa - Pojęcie funkcji i funkcjonalności folkloru u BogatyrieWa i obecny stan badań w tym zakresie, wygłoszony dla upamiętnienia 10 rocznicy śmier:ci P. Bog,atYiriewa. Ogólnie należy stwIerdzić, że ilość referaló,w .i wypowliedzi uwzględnionych w programie była bardzo duża - w sumie 3'9, z 'c,zego 1'1 'nie wygłoszono. Tym niemniej wszystkie ZJaprezentowane wypełniły cza's bez reszty, lecrz nie męczyły słu·chaczy ,SiWądługo'śdią, ZJa,wiŁoś'Cią sfonmulJolWlań,czy drobialZJgo,wośdą szczegółów. Dla 'każdego bowiem ,refer,atu przeznacwno ffialksymalnile 20 minut, a dla głosu w dyskusji 10 minut, co skrupulatlnie przestrz.egarro. Program pr:zewIdy'wał po'naldto wielC"zórtowarzY'ski przy IW1spólnejkolacji oraz ,,"wiedzenie ek's,po:zycji w Podtat.rzań'sk1im muzeum w Spisski.ej Soboitie. MiU'<~eum to, zajmujące zabytkową ;mieszC:ZJańskąkamienicę, ,z dużym dziedziń1cem, preZJentuje częściowo przeszłość histolryczną okolicy, wyrloby miejs'c'o,wych rzemieślników, wyroby z dr.e1wna, tkaniny li stroje, współczeS1ną rzeźbę oraz wa1żn:iej's,ZJe wydal'zenia ostatni,ch .lat. K:a,żdy z uczestmilków korrr.ferenlcji, oprócz progr:amu i zestawu :różny'ch publikacji, otrzymał także Slpis uc:zestnikó'w, :którYich 'MI ,sumie było ,139, Dziękli. temu 'można byŁo ZJomi'ent-orwać !się w skŁadzie osobowym OIraz w insty:tuoja'ch [],aukowo-ba:da'wiczycih, muzeailJny'ch i innych, j.akie .reprezenltowailli. Organiza:tor.zy dołożyli w'szellkkh st,arań, 'aby jlak najl'epiej wypadła zarówno sesja naukowa, jak i siam pobyt przYlbyłych gości. Wszyscy zak:waterowa'ni zl)siali w hoteJu "Gerlach" z pię:klnym Wlidokiem na Tatry, a obrady :odby,waly się 'iWsali kOln.ferencyjnej kilubu fabryki wa,gonów (Vagonka) w POIP:r:adzie. Barbara Bazielich RODZINA POLSKA I JUGOSŁOWIAŃSKA W SWIETLE BADAN ETNOLOG ICZNYCH MIĘDZYNARODOWE SYMPOZJUM W POZNANIU Z inicj,atywy :kier orwnkbwa Katedry Etnografii Uniw·ersytetu im. Adama Mickiewkz'a w Poznaniu zorganiZJowane zostało w dniach 21 - 23 wr,ześni'a 198,1 roku jugosłowiańsko-polskie sympozjum na temat badań nad rodziną. Stronę jugosłowiań'Ską reprezentowało 8 nauk'owców z Bellgra:du, pracowników Kaltedry EtmoIogii Uniwel1sytetu o.raz Instytutu Etno'logii Serbskiej Akademii Nauk. Z Katedry Etnogr:afii UnJiwersytetu PO'ZJnańslkie~o z referatami wystąpiło lTównież 8 osób. Celem ,tego S'potk'anla była wYlmiana doświadczeń w badania'ch nad ['0- �Kronika 361 dzlną, porównanie sto.sowa·ny.ch metod i 'techni'k ibarda'W{~zych.oraz przedyskutowanie ewentual,nej dalszej wspóhpracy w tym zakresie. Uczestników sympozjum powitał prof. dr J. Burszta, a otwa'rcia obrad dokonał Prodziekan Wydz,iału Historycznego UAM doc. dr hab. W. P'a'jąko·wski. Następnie pr.zemówienie :powitalne wygłosił prof. dr P. V'laho-vić, a sprawy programowe i organizacyjne omówłił prof. dr hab. Z. Jasiew~cz. P,rzewodniczącyml czterec.h częśd 5ympo-zjum bY'li kolejno: pmf. dr .T. Burszta, prof. dr \P. Vlahović, doc. dr ,hab. Z, Sta!Szl"zak ora,z doc. drr N. Paovković. Tematy red'eraltów zgrUlpowano 'w tJ.'zoch zespola·ch: I - Omówienie badal'! w Po;lsce; II - Charalkterysty'ka spoleczna i ·kuI.tu.rowa .rodzin; III - Z metodoIO'giiibadań rnadrodziną. Referat wpro'wadzający. wygłosił prod'. dr hab. Z. Jas'iewircz, a poświęcO'ny on był Polskim etnologicznym badaniom nad rodziną po roku 1945. Wystąpienie 0'1niej;sze wy'C.zel'lpal0j.edJnO'cześnlieI grupę red'enatów. Natomiast w .zespole II maina było wyodrębnić blka g.rup t ematyc'znych. l tak referat prof. dr P. V'lahovi6a Organizacja rodziny i żyda rodzinnego we współczesnej Serbii wydawał się być niejak-o :pl'zewodntim dla póżniej.s'Zych wystąpień nauk'o'Mców serbskich. Najw.iększe ,roinicr'esQwa.nie wzbuidziła obrzędowość rodzinna, której poświęcono aż t'rzy referaty. Były to: Obrzędowość rodzinna jako Wy'raz przemian obyczajowości wiejskiej doc. d'r hab. Z, Staszczaik; Transformacja obrzędowości rodzinnej w warunkach współczesnych m,gu Z. Divać oraz Obrzędy (rytuały) rodzinne związane 2 menst'ruacją, weselem i pierwszym porodem mgr M. Mallesev·ić. O s-zczególowym za,gadnie'll'iu z zak.T·esu życia społec.znego ,rordz1ny mówił też mgr D. Drlj,aea p.t. Starszeństwo (seniorat) mał±onki w rodzinie wiejskiej migrantów sezonowych w ostatnich stu latach. O życiu duchowyrrnrordt1ny t.ra.k,to.wały zaś dwa kolejne wY5tą,pienia: dr hab. B. Dinette - Kultura muzyczna rodzin wiejskich w Polsce oraz dr B. Walendowsildej Prze-obrażenia religijności rodzin 10 środowisku wiejskim. Sfera mate.dalna życ'ia rodzinnego zna'lazŁa odidż'więlk w [f,efe.racie dr A. Brencza - Rodzina woiejs,ka a środowisko mieszkalne". Grupę III relferatów prof. dr J. BUl'SZJtamówliąc o WieloaspekDw,a na'stęlPne orpr.acow.ania zwrróciły urwagę Ina dzieje me1odolrogiczny'ch podejść do badań nard zaidr.u,gą oraz na stan w.slpólczesny ty,chże. I tak dOlc. dr N. Pavković podsumował Teoretyczno-metodologiczne podejśaie do badań nad jugosłowiańską zadrugą z XIX i I połowy XX wż,eku, a dr 1. KovaceVlić 'skierował uwagę na Pod,ejście metodologiczne w lWwych badaniach nad zadrugą. Mgr M. Buchowski U'siłOlwlałnań.·OI1Tl!i.a5it prześledzić Systemy warto'ści w rodzinie podej,mują'c próbę OIkreślenia problematyki i założeń teo,l'etycznych. Zagadnienia metadycZJne badań nad rod~iną zna1arzły wyraz w wystąpieniu mgr D. Br,atić na :temat Znaczenia stn~ktu.ry wieku w rodzinie w badaniach kult'ury duchowej. PO'nadt.o w zespo'le III zostały wYlglosz.one jeszcze dwa Ir'eferaty: Problem etnolog'icznych badań mdziny w świetle współczesnych migracji ludności dr M. Ra-dovaJno,v;ićoraz Z badań nad przekazem kulturowym w rodzinie - mgr J. BednaT.skiego. . Po wYJsłuchraniu w/w 16 referaJtów miała miejsce dyls'ku,sja, w 'której wzięli udział pra,wie w.s,zys'cy .urcze.stnicysy;mpo;zjum. Polem1kta ow,a - dotY'czyła czterec,h zakresów: l) teore!ty'c-znego, grdzie zastanaw.iano się m. in. nard pDobl-em-em wie1oaspekitowości badań nad rodziną oraz .osiągnięci.ami w tychże badan.ia,ch, nad możliwo.ścią zasto'sow,ania ,modeli ewolU'cjonistYJczny.c,h w tego typu badaniach ora,z nadnowszYmIi podejściami mett'o'dol0,gkznymi w ba:dalnilalch nad zadrugą; 2) mertodyczneJgo, gdzie poruiszono prdb1em doboru prólby ko'nlt.rolnej do badań, towości etnograficznych zapoczątkował badań nad rodziną. �362 Kronika spos,obu anaJizowal1ia danych st.atysltycznych i możliwości dotalfcia do odpowiednkh źródeł w sytua,cji badań nad tematami 1n~ymnymi raz ważno'ściróżnlic wiekowych w 'Zagadnieniaich zwiąaanych z przemianami; 3) IsZ'czegóło'wego, w którym dy,Sikutanci na'wiązywlali do z.agadnJień jednostkowy'clh pOlTuiSzonychw refex,atach; mówiono m. ,rn. 'o na'stę.pującYlch kwesirac,h z zakresu żyda społec,znego i umysł'owego rodziny: święcie patrona r,odz1ny "słavie", zwy,caaju publicznego ujawniania pierws,zej menstrua,cj,i, wielodzietności na wsi, prak,tyka,ch związanych z pożyciem se'k,sualnym i wspó,lnym zamieszkiwlaniem bez ślubu, świ<lJtopo,g:lądzie religijnym a życiu seksu,allnym, o r'el'acja1ch pomiędzy zadrugą ,krewniac,zą, niekirew,niJaczą ,a rod:ll1ną 'rrJld)"widu,alną orąz o źródłach ksZtałtowania 'się ,tra,dy'cyjnej kultury muzycz:nej; zjawiska przeobraźeń związanych z życiem rodz1nnym przedyskutowano na przykładzie poniższych zagadnień; przekaz tradycyjny a współczesny, pogląd młodych a kierunek przemian, zależności pomiędzy rodzinami mies;z,kającymi na wsi i w mieście, rur.alliza-cja miJa,st, pro'ces il1ldywidua,lizacji ["odzin w Serbii, rodziny "gastarbeiterów" oraz zjawisko posiadania, ale nie używania. Ostatnim, czwartym zakresem dyskusji było omówienie dalszej współpracy. Po'stanowiono, że matertiały prz,edstawi'one na sesji zo,,,taną opubHkowane w Belgraidzie w języku serbo-chor'wa0kim, ,a ,termiJn następneg'o spotkalnia wyznaczono na Jesień 1'982 roiku w JUlgo'słaJwii.,gd2lie tematem przewodnim będzie Kultu.ra tradycyjna w życiu. współczesnych W trzecim kop ols'ce. rodzin wiejskich. dniu (trwania Isy,mpozjum 'odbyła się 'W)"ciecz.ka naukowa Irena po WielKabat STOSUNKI MIESZKANIOWE PROLET'ARIATU PRZ£JMYSLOWEGO W OKRESIE KAPITAL.IZMU KONFERENCJ A W BERLINIE 1911.1 Utworzony w latach 60-tych przy Zen"tral1nsHtut flir Ges1chkhte Akademie der Wissens0haJften der DDR zespół prowadzą1cy bada,n'iJa nad budownictwem i osadn1ctiwem (AHS) zo,ng,aniz.ował wczeI'WCU 1981 r. w Ber'linie konferencję na temat stos.unków mies'zkaniowY1ch proloetariaitu .przemysłOlwego w okresie kapitalizmu.W konrferencjli UicZje:s,tnkzyliniemieccy ertmogmfowie, hi'storyoey ,i ar,chitekci olraz z.a,prO'szenigoście: N. Poliscuk (M'Osikiwa),J. Vlai'.eka, A. Ba.Iaso\"a, A. Plesingel10va (Praga), P. Filerp (Budapeszt), B. Kopczyńska-Jaworska, E. Karpińska (Łódź) J>rogram konierencjiOlbejmOlw;ał dwa bloki 1ematy'C.zne, z których ,każdy .związany był 'Z postawiJonym w tytule problemem. Tematyka wygłoszony'ch pierwszego dnia referatów 'spełnJiała niejako rolę prologu konferencji i dotyoezyła Syltu,a,cji mieszkani'o'wej pro letlar1a.tu wieLkomiejski'ego 2 pał. XIX w. i przełomu XIX i XX W. W red'era'CoiewpI'owad2lają,cym H. J. RahIs ~Ber;Jin) przeidsilawił badania ABS nad kUllturalnym d7Jiedz1ctwem w budow,nic.twie i sytualcji mies'zkaniowej kilas .i 'wa,I's.tw pra'cującycth. Dwó'ch naJstępnych mówców omówiło problemy waru;n,kó,w mieszkaniowych robotniJków ro:syjiskkh w latac,h 1870- WOO (N. PoUscuk - Mos!k:wa) oraz robo1mtków ni,emi'ecikil0hw II .poł. XIX w. (iH. Rohls - Berlin). Na 'zakończenie E. Karalsek (BerlliiJD)przedstawiła zebranym problemy i trudności z.wiązane z urządzeniem wY1stawy w berlińskim Muzeum E,tnog'ratiicznym "Pro-' letariat wielkomiejski - sposób życia klasy" {Groj3stadtproletariat Zur Lebens1 �363 Kronika einer Klasse), którą mieliśmy okazję obejrzeć. ZorganiZJowana w Illiewielkiej sa'li eks pozY'Cia, dotycząca I'at 1900 - 1914, w sposób baJPdzo plastyczny i rzeczowy u'kazała warun'ld bytowe oraz t'reści i fopmy żyda Olby1czajowego prd1eta rj,a,tu. W ciągu n.a'stępny,ch dwóch dni ,przedstawiono 16 ba'I1dziej SoZiczegóIowYlCh refera,tów. Ponadto zagrallliczni go'śaie .ZIapoznallizebrany;ch z prowadzonymi w swych macierzystych ośrodkach ba·daniami ku!ltury Ś<rodowi.$lka robO'tn,i>czego. Refero.ty przedst<llw.i'onQ w mrstępują'c'ej kolejJnośC'i: Domy czynszowe dla wielkdego proletariatu manufakturowego w XVII/XVIII w. ,eW. Vo1k' BeIilin); Malo znane źródla do stosunków mieszkaniowych berlińskiego proletariatu okolo 1840 r. (K. Wernicke - BerQi:n); Mieszkania na przedmieściach na przY'ktadzie Drezna (S. Kube - Drezno); Formy budownictwa patronalnego przedstawione na przykładzie byłej Saliny w Schonebeck nad Elbq (S. Bock Schwerin); Przyczynek do stosunków mieszkaniowych berlińskiego proletariatu w latach 70-tych XIX w. (W. Schroder Lip;;k); Wczesne domy czynszowe z pet01t1L w Berlinie .fA. Niemeyer - BerIiJn); Przyczynek do stosunków mie·szkaniowyr.h górników 'pomtędzy 1850 - 1900 (M. Ebruy Lutheflstadt Eisleben); Mieszkania robotnicze i ich wyposażenie w Łodzi w latach 1870 - 1939 (E. K>arpińska Łódź); Wykształc.emie się specyficznie proletariackich dzi·elnic mieszkaniowych i istniejqcych w nich domach czynszowych (H. J. Naumallln - Halle); Sposób życa i kultura mieszkamowa czeskich i niemieckich robotnlików w pólnocno-morawsk.im obszarze węgla bmnatnego w II poł. XIX w. i na poczqtku XX w. (J .. Vai'elka - Proga); Warunki mieszkaniowe i kultura przemysłowego prol·etariatu epoki kapitar/..izmu 1848 - 1949 (P. F,i1ep Budapeszt); Wyobrażenia klasy robotniczej o budownictwie mieszkaniowym (J. Schulz - Bedin); Niektóre problemy fabrycznego budownictwa mieszkaniowego w dawnym Chemitz (K. Ludwig l(iaJrl-M>aiI"x-Stadt); Przyczynek do TTOZWOjUproletariack.ich stosunków mieszloo.niowych w Ma'Qd,eburgu (B. Mai - Magde'bwrg); Meble robotnicze wg robotniczych projektów do 1930 r. (K. Jungh<lJnns - BerHn); Cele i efekty faszystowskiej poliJtyki mieszkaniowej na przykładzie Berlina I(K. S.che~1 - BerliJIl). Jak z ·s<lJmy'c:.h tytułów ,refer.atÓ:w wynika, główny na'Cislk poIożono ll1Ia.opisy os.i'ed1i robotnilczy.ch. Tylko nieliczni ri to w bardzo wąslkim zakresie poidejmowali pf1oblem.atYlkę wypo'sa'żenia i urządzeni,a wnętrza mieszkalne:go. Wydaje 'się, że szerzej Zlaga'dnienia te będą ulwZJględnJicmew proje'k,to'wanej na W83 r. pr·zez ten sam zespół konfer,encji .poświęconej s!m.ns·enoMli budowniotwa roibotnk~ego. Niemniej uderza ba:r·dzo szeToki mzmach .pww<:vdzonych przez niemie'okk:h 'kolegów pra'c, zwła'szc~ dokum·entacyjny.ch. W·szystk!ie ,refer<lity były bo.gato iluslrowane pTzeźrO'czami. Pożytecznym uzupelnieni'em koDlferencji była ·wydec.zJka po ,s.tarycih, roibotniCZYIchd'zielnicach Berlina onaz wyświetlenie fillmu z la,t GO-tych pokazującego nędzę bytoiWlaJniar,()Ibo.tnlikóww okJresie kryzysu.. Berlińska kcmferencja nie tylko umożliwiła' referowanie szeregu zagadnień związamy!ch z budownictwem i 'mieszJk.alnic1iwem prol1eiaria'tu wieI'komJiejskiego, ale pozwoliła je równi,eż przedyskutować w gronie osób, które mogły .przedsilaw,ić swód punkt w,idzenia, uwagi i wmioski. Biorący udział w konferencji przoos1Jawiciele kilku dyscyplin humanistycznych zapoZJlllali się wzajemnie z_zalkresem prowadzonych badań i pewnymi :z.ał'ożeniami metO'dy'cznymi na gruncie poszlczególll1ych dyscypIiJn. .Na za'koń,czen.ie należy pod'kreślić serdeczne przyjęcie ulczestmiikó.w konferencjJi przez gos<podlaTzy. Or;gani7Jai'o:rzy ZJapowiedzieli wydajnie pełnych materiałów z tei 'konferen1cj,i w mobnym wydawnio't.wie. weise Grażyna Ewa Karpińska �364 Kronika 30-LECIE INSTYTUTU llnslyltut .Serbołużyck.i Bud.yśinje, In.stitut jii.r SERBOŁUZYCKIEGO (1951'- 1001) Ak,ademii sorbische Nauk W BUDZISZYNIE NRD (ln~titut Volksjor'schung in za serbski Bautzen AW ludospyt w DDR) utworzo- ny zv'stał w maju 19'51 r. e jego zadania'c,h i dorobku w ciągu mi.ni·onych 30 lat informude niewiel'k.a, lt~reścioW1aks,iążec7Jka, wyda'na wiosną 19801 r. l II!lJ5itytutten stał 'Slię spad/kab'ieI1cą sel,bołuż)"ckie,go stowarzyszenia nauko1wego Maćica Serbska, założonego w 1847 r. a .zniesionego przez hi'Vlero,wców w l!937 r. i kontynu,ata:rem jego dzial,a,lności w now)"ch wa rUinkaJCJ1.,jakie z:ais'tniały w NRD. P:r'a'ce rJJa·dodrodzeniem d:zi,aŁa;1r1.Olś'Ci naukowej po wojnie zaczęto już Wli!osną 1'94ti 1". W ramach s.eI1boŁuży:okiej a rg,a;niza'cji s;poleczno-kultura..Inej Domowina; w mane'll 1950 !". o~'ganizacj:a ta podjęła u·chwałę o pOlrrzebie utworzenia samodz.•ielnelgo, serbołuży'c!diego instytUltu naukowego w Budz~szynie. Zało'żony rak później insty/tut zost,ał podporr-ządko,wany począt'kowo mini's.te:rstwu .oświ.aty rządu krajo,wego Sat:ffion.ii, a w 1952 r. (pozmiesieniu rządów krajowych) bezpo~redni6 Akademii Nauk NRD w B enl'tnlie. Sie!dzibąins'tytutu je'st niemal od IPO<czątk.ubudynek przy ul. Ernesta ThiiImanna 6. Dyrektor.em ,iootyltutu został dr Baw o'! N owobny (później mianowany prOlfes,orem), a po jego przejściu na .emeryturę stanął na azele iUllstytutu w 11977r. prod'. ·drMartin Kas.per. Nieliczny pOlCząko,wo zes.pół pracowników naukowych (9 w 1954 r.) powiększył się stopniowo do stanu dwudziestu kiLku osób. Dodać należy, że drugą plalcówką bada.wczą a zarazem dydaktyczną, poświęconą 's.a:raibilSltyce,jes.t Il1.~tytut Se:rIbołu'ży,cki Unilwe:nsytetu w Lipsku, gdzie dzialali m. in. dwaj znani uczeni serbołuży'CCy, pr'af. eta Wić,az i prod'. Pawoł Nedo. Iinstytut ibu,dii'sz:yński dzieli się :na tkil,ka mnie}Slzy·ch jednostek or,g,aniza,cyjll)"cłi: zalkład ję.zYkoznaW!stwa, z. hl~slorii, z. etnografii, z. hist,or,ii litel1atury, zespół .stalty's.tyc7Jno-idemo;graflic:zmy,a:r,chiwum serbołużY'cie oraz ceJ1jtra1ną bibl.iotekę ser.bołUiżyoką z pI"alCQ.wniąbibiliOigrafl.czną. Każda z tych jednostek ma nieliczną k.adrę naukową ~<Qd4 do 6o'Sób w zakliadach, 4 w bi,bilJioteee), lecz n.ieIWątpliwie dobrej jakości, dziś przeważnie ze st'opniami doktorów lu:b dOIktorów habiLitowany,ch (wzgl:. doldorów nauk). Już W pieJ'lWlszy,c:h lata'ch swej dzi,ałal.nośei mógł .insty:tutodndt'ować wartośoiowe osiągJnięC'ia. W 1'952 T. zaczął IS'ięu'kazY'Wlaćr,oczni'k 'instytutu, Letopis, wydawany potem w 3 seriach: A (język i .lit.eratura), B (historia) i C (etnografia) - razem 75 tomów w 1980 r. Od 1954 r. zaczęły się ukazywać kolejne 'tomy monografii i studliów w serii wydawniJczej in~tytutu - J'<lzem 55 do 1980 r. W Lalach 1,974- 1979 wyidlaIlo 4-tomową .hiJs.1;<QlTję S-eI'bolużycza·n" oddZiielnie .po ser:bołu.żY'c:ku i po niemiecku. Cel1.1r:alna Biblioteka Ser:bołuży;cka obejmuje dzić pOl1lad 60 tY'sięcy tomów i prolw<ł!dzliwymianę wy.daWUlictw z bl:isko 200 instytucjami nau'kowymi, w NRD (17), w pańlstlwalCh socjalistyczYJ.ych (146, z tego 62 w PoJs,ce) i kapitalistycznych (31). W W5'1 T. było w niej ok .. 3000 tomólw ocalonych ze :zJli'k,widowanej w ltfł37 r. Serbskiej bibHot,eki (lk.zącej wówczas li!l{)00tomÓ\w) i kiJllka tysięcy tomów pozys.k!any,ch z prywatnych bibli.otek iserbołuży,ckich (w tym 500 polskich). Bibliotek.a t,a pełmi dziś fUil1IDcję'serbołużyckiej bibliotekli na,rodowej, choć z jej zbiorów ko'rzystają .głównie pr,aicownicy inslytutu. Instytut współpracuje z niektórym~ insl1:y/tutanni naulkowymfi .i naulkowcami zagrani·cą, iZwłasZlcza w Czechosł<Jl 30 Jahre Institut filr nistwo ,Domowil1la, Budysm sOT.bisehe Volksjorschung, VEB Domowina-Verlag, 1951- 1981, Ludowe nakładBaut2en 1981, ss. 87. �Kronika 365 wacji, Zw. RJadziec'kim i w P.ol's'ce; PQPuJaryzował też niektóre osiągnięciJanauki po~'sJtiiej w baJda'l1'ia'ch nad zachodnią Slowliań's:vczyzmą, m. n. ,publikują'c książkę W. Hensla o począ't.kach miast u S łow,iaru. Interesującoprzeds,tawia się dziaŁaJność ins.ty,tutu w zakife'sie etnogra'fi,i. P'racow:nicy i WSpółpI'a'c,ownicy instytulu (P. NOOo, P. Nowotny, B. N.aW1k.a)t WQifzy'Li na .po·czą<tku I,at 50-tych program serboluży'ckiej etno.g.raJii, postuJując 2'irLalcweposzerzenie go w stosunku do dawnego zakresu badań, który ob ej.mow'ał głównLe folklor 2. Rozpoczęto w związku z tym -systematyczne badania nad serbołużyckimi strojami audowymi, a także nad m"chite:(turą oraz na:rzędziami w t'radycyjnym gos.pod<lJrstw,ie wolnym. W 19-54 r. powalana została komi:sja do badania strojów ludowych i już w tym samym roku ukazał się pierwszy tom z serii atlasu serbolużyckich sl1;'rojów lu do-wy;ch. D.alsze 3 tomy tego atlaiSu wydano do 1964 T., a późntiej w 1ata'ch 1:976- 79 uk0'zalo się da,l'szych 5 rÓŻin)"ch zeszytówatJa,su oraz szcreg a,rlykułów na temat str,ojów serbolużyckoich. S ł,abiej rozwijały się badania nad al'chitelktwrą ludową i zagadnieniami go.spoda'rstwa ohłops.kiego, z po,wodze~ nicm natomiars.t kon.tynuo.wano hadar.lia nad folklorem, rOZJwijano stu:d~a nad nieKtóryrr.J dziedz.ilnami sztuki ludo,wej oraz folklo'rem muzycznym, gdzie trzeba ·odnotować pracc .J. RaUJppa (zar<1zem utalentDwanego kompDz)"tora muzyki poważnej). W'cześn.ie, bo już o'koŁo 1954 I'. TO'Zpoczęto ba'dan.ia nad wspókzesnymi przem~a:1.alTl)iżycia 'W'3i górnołuży-ekkh i proiblemami społeczno-etni.cznym·. Po 'Mie].oletni'ch badaniach S. Musk\:;;a podjęto z koń<:em lat 60-ch .no,we. koonpl,ek:so,we bad:\:nia w gminie Gross Partwitz, gdzie miało się w'króke rozwinąć ,wydalbycie wt:gla bru,natnego (r}odo·bnlie jak u .nas koło Bekhato,wa).. Brało w nich udział, w różnym zakresie, kiJ~kunast'U badaczy, a ,wynikiem by}Ja nie tytko zbi.oro,wa monografia tej gmi.ny, wydalna w 1!}76r., lecz ta:kże szereg artykułów i studaó'w, w tym l1a ,temat hiSoto1ryczny'ch i W'spókzes·nych zmian w ży<:~u i kulturz·e Serbów Łużyckich 3. Bada,nia te dostarczyły także materiałów dla opra-eowania etnografii Serbolużyczan, Iktóre ro'a Iwejść w skŁad zbiorowej, międzynarodowej sy;ntezy etnografii ludów sło'W;j,al·lski·ch.·Ma ono być także wSltępną fazą dla opracowania poor~c:wika elinog:llailii Serbołużycza,n. Od 19'7:1 I'. cent'ralny problem ba,da:wczy zakładu etnografii too "Scrbolużycz.a'ni·e 'W epo'ce soc:jalizmu", lecz na .tle ich przeszłości. Należałoby tu wymienić ró'w'Diież bardzo istotne dla pDznania kultury Serboluży'czan badania językoznawcze ri dialektollogiczne, pr'lwadzo-ne przez zakład językozna'w:3,t,wa (;z~ściowo we w.spółpr,a,cy z zakładE-"TIletr.o~ra,fii. Do 1930 1'. wydano 8 tomó,w ailila.su języka serbolu.ży,ckiego i 'ki:]!ka .zeszytów ilekstów dialektologiczmych, nie liczą'c i,nnych publikacjii. Kont.ak,ty polskich ebnografów z etnogr'a:fami serbqłużylCl!dmi są raczej dorywcze. a utnymall1iie bli-ski'ch kont,alktów Instytutu Sej'lbołużyc'kiego z nau'ką polską dbał ,Slku,tecznrie prof. Nowotny, który S'ludiował na po,czątku Lat 30-ch w Poznaniu i dobrze pOZJnał język polski. Szc'zególnie bli.gka ws,pólpra'ca z'ost.ała .nawiązana z Uiniwersytetem Wrocławskim na odcinku histori:i. kontynuo'wana rówKolejnymJi kierowni'kami zakładu et no'gra f1.i i byli: dr B. Nawka, dr J. R.au.pp, dr S. Musiat, prof. dr P. Nowot.ny i dr hab. F. Fiinsteor (jest kiefoownikiem od 19'17 r.). s Puhlikacje i:nsty'tutu ul{lazYJwałysię w piwws.zY'ch lata,ch przeważnlie pc serbołużycku, ,póź'niej jednaik głó'Wlnie :po niemiecku ze względu na potTZebę wyjścia z tyuni publiika'C'j:ami paza stosun.kowo ,wąski krąg czy t e!l ruików :zmających język serboŁużycki, a zwłaszcza górno-serboło.źyclki. Od 1964 r. ukazuje się po serbołużycku bib1j.ogra.fii,a za kolejne pięciolec1a oraz n\ieliczne ksiąi;ki i artyk~ły. �366 Kronika nież za dyreklcjii prof. K~sper:J, W 1·970 r. prof. Nowob1Y otrzY'mał godność doktora honoris causa UniwEtI1sytetu WrOlc!a'wskieogo'.Mało szans miało na,wiąZJalI1liepodobnej współpracy oWza'krelsie etnografii m.in. ze wzg!lędu na brak o,dpo.wiedniego zali:ntere<solWan~az obu sholn. B~iższe kontakty z etnograj'ami serbołużyckimi utrzymywał o,środek pO'zmań'ski, m.in. zapra.szając ma wykłady prof. Nedo. Stałe kont,ak,ty z i'l'lIsty.tuiem utrzymuje R,eldakcja Dzieł wszystk,ich O. Ko,~berga w Poznaniu.' Biblioteka PTL we Wrocławiu otrzymuje dość regularnie wydawnictwa budz.liszyń'skich etno,grafów. Wrodalwska katedra et,nograilii zorganizowała dwie wyciecz/ki studentów i pmcown~ków na Łużyce, dzięki któ.rym zetknięto się bezpośrednio z ludnością serbołużycką oraz z budziszyńskim instytutem i pracownikami zakładu e'inogr,afii. Wyniki badań budz~szyń'skich etnografów zasługują na za!interesQlwanie, gdyż' uwzględnliają one sku~ki kontaktów kuliturowych z Niemcami dla przeobrażeń kultury serbołużyckiej ,i mogą mieć ważne zmaczenie dla bardziej ogólnych zagadnień konta'któw, wymiany i a<dapt,a'cji kulturOlwej na pograniczu .n~emiecko-słolWliańskim. Na dalsze 3D-lecie chciałoby się ży,czyć zalS!użonemu lus,tytu.towi za serbski lud ospy t w iJ3udzi:szynie dallszej, pomyślnej pra'cy dla dobra nauki serbołużyckiej, nam samym zaś nieco bliższy,ch 'kontaktów z nimi i współdziałania, Edward Pietr~lszek KONFFERENCJE, ZJcĄZDY I INNE SPOTKANIA UWZGLĘDNIA.JĄCE . PROBLEMATYKĘ ETNOGRAFICZNĄ W 19,80ROKU. Kan fer en cj a pt. "Etnogl'aficzna dokumentacja i archiwum naukowe w muzeum - organizacja i udostępnianie" (Toruń, 14 - 15 III). Organizatorzy: Zarząd Muzeów i Ochrony -Zabytków, Mimisterstwo Kultury i Sztuki w Warszawie, Muzeum Etnograficzne w Toruniu, Towarzystwo Przyjaciół Muzeum Etnograficznego w Toruniu. Referaty: A. Błachows:ki, Stan obecny etnograficznych archiwów naukowych w muzeach polskich; B. Kopczyńska-Jaworska, Organizacja i opracowanie etnograficznych materiałów a.rchiwalnych ze szczególnym uwzględnieniem P. SUI,er, Etnograficzne archiwum nauk,owe /() Walaśskim Muzeum L: PfirQdi.i w Rożnowie; G. Skalski, Systemy dokumentaci w Musee National des Arts et Traditions Populaires w Paryżu; M. Par1Dowska, Archiwum naukowe w Państwowym Muzeum Et7wgraficznym w Warszawie; H. Muzalcwskl, Archiwum naukowe Muzeum Etnograficznego w Toruniu; W. Daszykowsika, Organizacja i zasób a.rchiwum Działu Etnograficznego Muzeum Okręgowego w Rzeszowie; G. SkalskJi. Problemy etnograficznej dokumentacji muzealnej. Postulaty i propozycje; M. Znamierowska-Pri.ifferOlwa, Uwagi dotyczące identyjikdcj,i źródeł etnograficznych oraz wartości różnych form ich dokumenta.cji; A. Rataj, Dokumentacja Thaukowa mumuzeów; z.ea[.iów etnograficznych na przykładzie Muzeum Etnog.raficznego w Krakowie; J. Swięch, Karta katalogu - podstawowy element naukowy dokumentacji muzealnej; R. Tubaja, EtThograficzna dokumentacja muzealna obiektów nieruchomych w terenie; A. GĆlLski, Inwentaryzacja zabytków przeznaczonych do muzeów na wolnym powietrzu; K. Tub'aj'a, Dokumentacja zbiorów z zakresu folkloru muzycznego w świetle wymogów muzealThictwa etnograf,icznego. Uczestnicy zwiedziE wys,tlawę "XX lat Muzeum EtnogDa.fic,znego w Torunia". S e G j a ITa u k o wa pt. "Kultura Sądecczy?my. Sądecczy?ma w ku1tU'l'zo: ludowej" (Nowy Są'cz,2J8 - Z9 III), Organizatorzy: Wyższa Szkoła Pe<dagogi\:zJLaim. �367 Kronika Komis,ji Eduk.a,c}i N:ar.od0lWej w Kralkowie, Urząd Wojewódzki w Nowym Sączu. Referaty (dotyczące pmblematy'ki etnogmfic:zJnej): A. KO'w,aLska-LeWli,coka,Pasterstwo górskie Beskidu Sądeckiego, tradycja i współczesność; K. Kwaśniewicz, Tradycja i współczesność w zachowaniach kuLturowych mie6zkańców Sądecczyzny. Spotkanie z folk10rem Kraju Rad (Wrocła.w, 230 IV). Of~nizatorzy: WojewódZlka i Miejsk'a Bibliotek.a -Publi.czna .im. Tadeu:sz·a Mikulsr,{iego we Wwcławiu. Red'eraty: A. Barszczewski, Folklor białoruski i jego problematyka społeczna; H. Romal1;ska, Pogranicze polsko-ukraińsko-białoruskie w kulturze ludowej. P'rzeźrocza z ,komentarzem; Z. Zieliński, Folklor Republik Radzieckich basenu Morza Czarnego. S e.s j·a ph "Perspek:tywy, badań śląsko'Zn.awczyoch w zakresie' łitera:tury, języka i folkloru" (Opole, 13 - 14 V). Organizatorzy: IJnstytut F1iJlolo.giiPolskiej WSP im. Pows1:ańców Śląskrich w Opalu, Instytut Śląs,ki w Opolu, Opo,łskie Towarzystwo KultuT3'lno-OŚiwiatowe. Referaty (dotyczące problematy.ki fol'kloru): D. SimOll1ides, J. Pośpiech, Stan badań i postulaty badawcze w zakresie folkloru śląskiego; E. Dąbrowska, Stan badań nad śląskim dramatem obrzędowym; P. Świerc, Stan badań nad ślqskq pieśniq ludową; T. Hendzel, Stan badań nad samorodnq Literaturq ludowq; J. Nijako'wska, Badania nad folklorem środowiskowym na Slqsku; T. Smolińska, Stan badań nad gawędziarstwem ludowym na Sląsku. S e m i n a r i u ill pt. "Miejs,ce kulitury ludolwej w kul'lurze poLsbej" Cz. L ProblE'my ogólnoteoretyrczne i stnateg'ili polityki kulturalnej (Wa~'szawa, 19 - 20 V). OrganizaJt.o:rzy: Ośrodek Bada!'l i Konsultacji Towarzystw.a WOIlnej WSZeChl]icy Polskiej. Refer,aty: J. Da:mrosz, KuLtura ludowa w zurbaTlJizowanym i uprzemysłowionym społeczeństwie polskim; 1. Tłoczek, Ewolucja krajobrazu naturalnego i kulturowego na wsi polskiej. K o n f e r e n c jar o b o c z a d o t y C 7. ą Ca p r IQ j e k 1:u b a d a ń e t n 0g:rafi·czrnych w dorzeczu Wi.sły {Warszawa, 6 VI). Org.anizatO'rzy: Katedra Etnografii U:ni.we·r.sytetu WarsZJawskieg{). Refera,ty: M. Znamierow,sk.a-Pri.ifrerowa, Roboczy zarys badań etnograficznych wzdŁuż Wisły; Z. S.okolewi.cz, Założenia teoretyczne projektu M. Pokrorpeok, ZaŁożenia gramie Wisla. inwentaryzacji realizacyjne projektu etnogruficznej w programie WisŁa; inwentaryzacj.i etnograficznej w pro- K o n f e r c nc ja pL "Rola Wisły w .pro'cesie kształtowania się, zróżnic~rwania .regional,ne:g.o i koIej.nych prze.ob:r.ażeil kultury łudowej". (Wyszogród, 7 VI). Organizatorzy: Katedra Etnografii Uniwersytetu Warszawskiego, Towarzystwo Naukowe Płockie Oddział w Wysz;ogrodzie. Referaty: M. Pokropek, Rola WisŁy w procesie kształtowania się różnicowania regionalnego i kolejnych przeobrażeń kultury ludowej; K. Braun, Badania etnograficzne wzdŁuż Wisły i jej dorzeczy w obrębie ska; Mazowsza; J. Litwin, Formy M. Zowczak, szkutnicze Historia w świadomości z miejscowości mieszkańców nadwiślailskich szawa; W. Marchlewski, Osadnictwo i budownictwo ludowe na lewym sły (od ujścia Bzury do PŁocka); Formy osadnictwa i budownictwa go/ na Mazowszu i możliw{)ści jego przedstawien.ia w zabudowie Czerwiń- Józefów i Nie- brzegu Winadrzeczne- Parku Etnogra- Uczestnicy zwiedzi.li wy;starwy: "W'isła w Fot,o.gr-a1i-i (ze zbiorów Wojewódzkiego Domu KUiltury w Luhlinie" i "Litera·tura e;Lno'graficzna dotycząca kultu'ry ludowej dorzecza Wi,sły" oraz wYSłUC:l~1'i koncertu Filha:rmoni.i NarOid·owej z W'aT.SZJawy"Wisł,a w .pieśnli .gminne,f'. O'P o c z Y ń.s k a 's e s j a na uk ow a p.() ś w i ę c o n a Q c h r o·n i e z abyŁków eił:nograf'i.cznych (Opoczno 8 VI). Orga,niZJatorzy: P:TL Oddział w ŁodzJi, Wyodział Oświa'ty, Wj'1cholwa:n'ia i KultuTY w Opo'c<z:nie, Muzeum Regionalne w Opocznie, Miejski Dom Kultury im. T. Sygietyńskiego w Opocznie, ficznego w Sierpcu. �368 Kronika Towarzy'stwo P:rz.yjaciół OpoczJna. Refe.mty: F. Midura, Och.rona zabytkó;.v kultury hulowej i jej znaczenie dla kuHury narodowej; S. Rosi ń-skli. S/vansen jako forma ochrony kultury ludowej; H. Swią:tkows<ki, RoZa społeczeństwa w organizowaniu skansenu lowickiego; J. P. Dekawlski, Region Opoczyński; L. Hahnei, PodstawOWe problemy zagospodarowania two ludowe trzeby w zabytków w świetle d~iedzinie materiałów ochrony budownictwa graficznych starostwa miasta Opoczna wynikajqce przestrzennego województwa zabytków opoczyńskiego; z ustaleń i miasta; inwentaryzacyjnych; budownictwa ludowego; obowiązujących planem Opoczyńskie budownic- Z. Błaszczylk, Stan i poW. Baranowskli, Ochrona .M. Gą,sior, Rola muzeów w ochronie etnoB. WojewódZJk'i, Źespół za.b?ltkowy dawnego Z. Neymanowa, Ochrona folkloru w programie działal- przemysłowego; ruchomych; ności kół PTL-u. Konferencja naukowa pośw'ięcona gospodarce bartn i c z o - p s z·c z eJ ia r s k i e j (Radom, 11 VII). Organiz.atoI'ZY: Muzeum Wsi Radomskiej. Referaty: R. Pastwiński, Jan Dzierżoń patron Kluczborskiego Muzeum i jego wkład w nowoczesne pszczela'rstwo; E. Szełąg, Skansen pszczelarski w Swarzędzu; K. PQlgon olw.ska, Rola skansenu pszczelarskiego w upowszechnianiu. kultury; J. Gajek, Radomskie jako pogranicze małopolsko-mazowieckie w świetle Polski.ego Atlasu Etnograficznego; S. Ziclir1ski, Dzieje badaiI etnograficznyc:h w XIX - XX wie·ku na terenie województwa radomskiego; .J. Kailiczak, Wybrane zagadnienia z wierzeń i zwyczajów pszczelarskich z terenów Puszczy Kozienickiej i jej okolic; S. Rosiń:Ski, Radomski skansen bartniczo-pszczelarski; T. Stępień, Sprzęt i narzędzia bartniczo-pszczelarskie w skansenie radomskim; D. G·odlcw,s.kia, Kons.erwacja uli OTaz sprzętu w skansenie bartniczo-pszczelarskim; T. Dcrlatka, Studium urbanistyczno-architektoniczne skansenu bartniczo-pszczelarski£go. Konfen~ncji towla.rzys!zyło otwarclieskansenu ba:rtni:czo-p.s:zczelar.';kiego. Semina'rium Eltn'obotaniczne (KolbusZJOwa, 19-20 VlI),. Org,:mizaturzy: Muzeum KwLtury Ludowej w Ko:lbu'szo'wej, Katedra Etnogr,afii U.niwersytetu WrodalWskiego, Kolo Nau'kOowe Ebnografów, Oddzi,ał Rzesw,wski PTL. Referaty: F. Kotula, Lasowiacy; M. Hensel, Realne podstawy ludowej wiedzy o roMinach; A. P!a.Juch, Rośliny w obrzędach pogrzebowych wsi polskiej; U. Lehr-Lenda, Rośliny jako magiczne środki apotropeiczne w polskiej dl!monologii ludowej; A. Ko'waLslka-Lcwiicka, Ziemniak w kultUJ'ze ludowp.j Podhala; W. Terlecka, Roślinność w parkach etnograficznych badania, projekt, -realizacja; 1. Czerniaws'ka, Ogródki Adonisa; Z. Zeg.aT\Ski, Sposoby i możliwości traktowania fitoterapii w. aspekcie historycznym i wspókześnie; D. Penkala, Rośliny lecznicze w tradycyjnej medycynie Afganistanu; T. Marszewski, Zarys historii o uprawach tzw. prymitywnych form kukurydzy w podzwrotnikowej strefie Azji; J. Pieczonka, Sprawozdanie z badań etnobotnicznych Dzikowiec' 79. Se.sj·anaukowa pt. "Ku1twr.a ludowa Peru" (Poznań, 20 Xl). Opg.amizatorzy: Komisj.a Amerykan1styczna Komiteltu Nau.k Etno;1,ogicznych PAN, Muzeum· Narodowe w Poznaniu. Referaty: M. Para<lowska, Obraz Peru w dawnej Polsce; M. Fr.an'kolW,sk.a, Prehiszpańskie relikty peruwiańskiej gospodarki wiejskieJ; A. Po.sern-ZieHńlski, Kultura ludowa Peru w świetle badań Polskiej Wyprawy Naukowej; K. KlIZa'noWlSk'a, Peruwiańska ceramika ludowa; M. Za.chorowska, Zdo· bnictwo tykw w Peru. Ses-ji t()warzy,szylo otwarcie wystawy "Kultura ludowa Peru". Maria Niewiadomska �Kronika 369 SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOSCI ZARZĄDU GŁOWNEGO POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNA,WCZEGO I JEGO AGEND ZA OKRE."> OD WRZEŚNIA t98<l DO ;WRZEŚNIA 198.1 R. ,W mi'nionym OIkreslie s'Prawo~dalW()zy;m Za'rząd Główny PTL działał w niepełnym s'kł,a.dzie osobowym. Niektórzy członkowie usprawied'liw,i:adi się złym stanean wrowia ,lub służbowymi zajęc:i:ami, bądź jak doc. dr E. Pietra's.zek złożył rezygnację z funkcji wi;cepr·ezesa i tylko ·na usilną prośbę Prezydium zgod.ził się pozos.tać w ZG PTL do ·końca kadencji. Z koń~em maja 1981 r. zmarł niespod2Jiewan:ie dr W. ,Jeż-Ja,recki. Wob.ec taik:iego stanu rzece.y l1!astąpiła konieczność powoł.anta nowego ,wi'ceprezesa i fu.n.kicję tę zgodz!iła się pełnić dr K. lVLaircZ<l'kowa, a w miejsce zmarłego kollegi poproszono dr K. Maku l.s.kiego, przesuwając go tym samym z fu'IlkJcji zastępcy .członka na członka ZG·. W ciągu ubiegłego roku ZG odbył dWla plenarne po.siedzenia, tj. ?;I I 31 ; 10 IX 8l, których przectm'i,otem były m. in. zmia'ny w statu:cie, opr,acowaJlie nowy.ch regulami.nó,w pIlacy dla cz!o':'llków ZG, ich omówienie i uzgodnlienie z posZlczególnymi osobami; powołanie Rady Wydawnkzoo-Naukowej, jej ukons'lytuowanie się na czele z prof. dr .J. Jasit~w\iczem oraz przygotowanlie programu jej działania; z~'.twieI'dzenie nowych czło,n,ków PTL; wy:r,ażenie opiJIlii o przygotowywanej przez Oddział Szczeciński wyprawie "Szlaikiem S~olc-Rogozińs.kiego", propozy,cje badań etnograficznych' Oddziału Koszalińskiego i Poznańskiego, kwestia dof'jnan:so,wania imprez przygotowywa'nych pr-.:ez OddZii,ał Opol.skli; reaktywowani," dzi,ałalności Oddziału w Zakopanem i w Kielcach; udział przedstawicieli ZG w aktualnych zjazdach i .konferencjach nauk'owych w kraju (Warszawa, Kra'ków) i za granicą (poprad); organizacja Koła Ormian przy Oddziałach w Krakowie i Warszawie; nadto mne bieżące kwestie, wymagające decyzji ZG. Pre:zyd:ium ZG odbyło sześć posiedzeń w na'5tępujących termi,nach: 7 X 80. 80, 11 III 81, 6 V 8'1, 16 VI 8L PTZed.mtiOitemtych pOls'ie:dz.ell.było mię.dzy innymi: podział funkcji i przygotowanie nowych regu'laminó.w obowiązków c.złOlnków ZG, które ja'ko ma'teri:ałdo dy:,kusj~ przedstawilii prof. dr F. Wokroj, doc. dr B. Baz'ieJi.ch i dr S. Chmielowski; uregulowanie zaległości finansowych li o'50bllWych byłego głównego księgoweg'o, czego podjęli się mgr A. Kuczyń,ski i doc. dr E. Pietras.zek; spra,wy finansowe i za,trudnienie nowych pr,ac()'),\inikó,w PTL, tj. głÓ'\\1.nego kS'ięgo,wego innerenta f'inanso,wego oraz ;radcy prawnego; u,po:rządkowan'ie spraw perso:na'~nych pracownii'ków PTL i ich secjalnych upl'<lw,nień; dof~!lJans'o,wa'nie Seminarium Etnobot,anlicz:nego organiw·wa.negc przŁ'Z Ka,toorę Etnografii Uniwersytetu Wr,ocławskiego i Rzeszo.w.sk'i Oddzi3ł PTL; przYcSpie'5zenie druku zaległy·ch ze;;zytów Literatury Ludowej, czego podjął się mg:r A. KUCZYI\:5ki;wizytacje Oddziałów; nadto bieżąc:a kOTe5pondencja i odpowiedz.i peten'L(lm. Spr<lJwy, które były przedmiotem pOls'iedzeń ZG i Prezydium, wynrklały z to,ku real'iz,acji wn:ioskÓlw WZD z 1<980 r., real'izacji dotychcz;asowych zaległości i zobowiązań Towarzystwa oraz realizacji aktualiów, w tym korespondencji z Oddziałami i in,llymi zai:n'terEl5oW'cunymiz kraju .i· zagranicy. W sumie Sekl'etarat prz.yjął i wysłał 1240 pi:;m, w których najważniejsze kwes,t-ie dolyc,zyły: umów l$:omisowej sprzedaży wydawnictw PTL; starań 'O włączenie PTL do Komisji PorozU.miewaW':;;zejSk<warzyszeń NaukowY'ch i Twórczych; uzyskania statusu n:adawant.. miana rzeczoznawcy-etn<Y~raf,a, co w świeH.eobowiązującego ustawodawstwa o.kiazało się nierealne; wy,d.aonIiaopill1lii,np. w związku z organizacją no,wego muzeum w Lubiążu, do czego walnie przyczynił się Oddział W'rocla wISki, lub opi'n~i w sprawie ut.worzenia nowych izb regionalnych; organiz:lcji Ko,ła Ormia.:1 pr;zy 8 XI 80, 10 XII ~4 "Lud" - tom 66 �370 Kronika Oddziale Krakowskim i Warszawskim, ktÓre odbyło pierwsze, bardzo udane spottanie w KI'TaJkowie, Ol'aZ .orgaJni:za.cjli Koła Tatarów; odz'rl:.'lczeń dl,a zasłuż:Jny-cn członków PTL; pr,opoz)"cji referatów podejmowanych przez czło.nków PTL, ktĆYre mogliby wygłaszać 'na zapTOiSzenlieinnych oddziałów (wykaz pO'C:Lały tylko Oddziały w Katowicach, Koszalinie, Pozna,n'iu i Mszanie DoIJmej); weryfikacji człornków i urregullowa;nia za:1egłych składek; o~az innych jesZicze drohnliejszy,ch kwestii. Do rera'l'i-zalcjizadań ISta't'utolWy-ehTowarzystwa walnie przyczynliły się jego jednOlS,tki orga,llIizacY'jne i age!1dy, jak bibl~oteka i archiwum ZG wc Wro<:!aw.lu, Ośrodek Dokumenta'Cji ,i Inf'ormacji Etnografizcnej (ODIE) pod k'ierunk;iem pmf. dr B. J,a,worskiej oraz Redatkcja "Łódzkich Stu,dliów Etnog'raiiczny,ch" (Ł..SE) pod kierunkJiem prof. dr K.. ZawistoiWIicz-Adamsk'iej, ,a pratk'tycanie prowadzona przez mgr 1. Le'Chową - o.bydwie agendy z siedzi:bą w Łodzi, p'madt.o Reda'k'cjn Dzier . wszystk.ich QskaTa Kolber.g,a (DWOK) i Redakcja "Ludu" pod kierunkiem pr-I)f. dr J. Burszty, mające ,stałą sliedzibę w Poznaniu. Działalność poz0':3tały'ch pozycji wydawnticzych PTL, ja'k "Pralce i Materiały E'tn.ograJfkznc", "Prace Etnoło.gicz.nc". "ATchiwum EiiIlograficz:ne" ze względu na trudinioŚoCiwydawnicze {;hwilowo Z()l~ta-· la z;awieszona.. W okresie sprawozdawczym u'kazal si~ ZI:J.ległyze~zyt "Literatury Ludo,wej", a w .rama,ch "Afla'su Poils,kk'h StTojów Ludowych" zeszyt stro,jow 1imanowskich i Lalchów od Dobrej, przy,g,otowany przez J. Wlicllka pr:z'e'Sze dł przez pierw,szą reda'kc'ję merytorycz:ną. Z br·a!ku nowego tematu s·o.ndażo'\Vego aktywno.ść Sek'cj.i Ko:rersPQ'ldelOtów Terenowy(',h ulegh osbbieniu. Jeżełi chO'dzJio bibil1iott.kę ZG we Wrocławiu, to w or5tatnlim czasie k"i~gozbiór zwięklszył się o 49'4 volluminy, w tym 344 o.kzyman{) z wymiany wydawnictw. lOT za1<upiOlDo,41 uzys'ka'no z darów i 2 z produkcji wydawn'iczej PTL. Na zaku'p ksliążek wydat:kow.ano 36 9'Zl zł, z czego 27587 zł na książ'ki z impopt'll. W bi-e'1.ącym r·oku z03tał w5Il!rzymany impo-r1 książek z krajew ka,pitahstyc?Jnych i w tej sytu·a,clji jedynym źródłem pozyski·wanlia wyd'alWlnictw pozostała ii:h wymiana. Biblioote'lm prowadzi wymianę ze 188 insty'tucjami, w tY'm 1050to instytucje zagralI'1ilcznei 38 k'rajowe. NajWięcej rozeslano do ni'ch 64 t. "Ludu" (156 egz.) oraz -t.2 egzemplarze róż'nych ·LnnY'ch pub.Jlikacji z lat ubiegłych. Warto do.dać,·~,; z. czytelni i archiwum skorzystało 'POiI1ad1800 osób, a w ramach między bibliotecznych wY'pożyczeń udostępniOiI1o 8 k,sliąźek. Bibliooteka poza stałymil zajqciami opr,a,cowaŁa dla Zakładu Katalo,gów Centlralnyc'h Biblioteki N·arodowej noty bibliognalficznO' czasopiism wpływający:ch z wymi'any z;argranicznej. Zgodnie z lZałoź€niami Ośrodka oraz realnymi możliwościami działalności ODIE koncenŁ>tow.ała się przede W1szyls'tkLmna ddkuiITlentacjli bibliografi'czmej, pracach słowni'!wwych, uzupelnian1i'll kartote;k e\\nide.ncyjnych ora,z opracllwaniu materiałów do Kro'niki "Ludu". Wmmach prac bib1iolgralli'cZlnylchIJpr.acowa,no et:nografi=ą bibliografię selektywną za rok l'!}80 lVliiędzynarodowej nibliografiJi )Iauk S.połecznych wydanej przez Comite I'nternaŁionale pour la Document:ltion de.~ Sciences Sociiales (CIDESS UNESCO) obejmująi: ł42 pozy'cje oraz dla Internaltonale Volkskundliche Bibliographie za lata Hl7,g- 1980, 210 pozy,c}i, na,tomilalS'tw ramach uzupełnień biblio.grafii polskliej przyg-o't-owano m.aiSzy1no-pi·,.; pr.:t.ezna,czo;-;y GO dru,ku, ,a uwz;ględni~jący lata 1'961- 19<69.W kohcu 19,80 r. j:J.1ko.wyni·k pr·ac w tym z'akre3Le ukazała się nakładem Ossoihneum Bibliogro.jia etrwgrafii polskiej za lata 1970 - 1975 przy:gotow.ana. przez E. G. Ka.rpińską. Oprócz tego dla "Demo.su·' przygot'owa'l1o około 30stre,szczell. publikaicji polskich etnografów ujednalica·jąc Wszy1s·tJkiestosoWInie do potrzeb redakcji, k'lÓTCIrówn:ocześnic wyr,aziła ODIE pod2Jiękowanie za poprawne i termino.we opracoiwani.e dotyczące etno<gra!fic-znych muzeó.w polskich. Również dla redakcji "Ludu", przy;g'otowano obszeJ1Dą seniq materiałów do "Kroniki". W zakresie działalnoś,ci informacyjnej ODIE przygoto·wał �Kronika i rozesłał 371 do ka,tedr etnograf'iIi, zakładów IHKM i większych muzeów trzy obszerne komUln~katy o ko.ngreSla.ch i kon.kursie.· Ró,wn'olegle PTQwadz.ono i;ntensYWlfie prace d(~kumen'Lacyjne nad ruchem i życiem etnograficz.nym w kraju i za granicą, zwlas:z.cza w zakresie kartotek~ O's·oboi\\'ejetno.grafów, kartoteki muzealnej oraz wystaw etnografJ1cwych ,i karto'teki materiałów do biblio,grafili dolk1,lmen:tacji i informacji. Prace ODIE łączyły się także z organizacją działalności w zakresie słownika terminów .e.'t.:nOlgraf,j{;ZJnYJch. Redaik,cja "Łódz.kic.h Studiów Et,no,g'rafiicz:nych" kOl1!cen'tnl'wała swą uwagę ,rua pr.zygo,towa,nliu nowych zeszytów, z któryeh t. XXI wl1nien ukazać się w I kwaTtale 1981 r., t. XXII z.aw1erający materiały etnografieZJne z regionu opoc:zYJlskiego przyg.O!to,wano i odidaruo do druiku, a dla tomu XXIII. pośWlięcOtrlegoregionowi skierniewicko-łowickiemu, skompletowano artykuły. Dla uzupełnienia warto zazoo·czyć, że ,od ,kwiietmia l:981 r. u legi zmia,nie ,skład Red'<lJkcjii: zrezYJgnowała bowiem z funkcji sekretarza mgr Irena Lec:howa, wóhec czego jej mieh'ce zajęła mgr Ewa Karpińska, a jako redalktor,zy stanowlt;lka zajmują: prof. dr K. Z.a'Wlist{Jwic:z-Adamska i doc. dr .T. Kuc.harska. Redakcja Dzieł wszystkich Oskara Kolberga wydała do sierpnia 1981 1'. 61 tomów, w tym 25 z rękopisów. W 'osiat,nim roku nie ukazał się jednak żaden z kolejnych tomów ze wz.ględu na trudną i staile pogar,sz.ającą się :sytuację poIskiej poligrafii. Pisma muzyczne t. 62, cz. 2 złożono do. d'Tuku ·na przeł10mie lat 1978179, a ich korekty otrzymywano partiami od października 1980 r. kończąc je przy .intensywnym wkJadzjie pracy w czerwcu· 1981 r. Podobna sytua'cja daty" q.y Opracowania melodii ludowych t. 67, którego druk PWM przewiduje w 19821'. Aktualnie w 'Opracowaniu redakcyjnym znajdują się tomy: 37 - 38 Komentarze cz. 1 i 2; 59 Mate'rialy do etnografii Słowian Pd. i Za'ch.; 67/2 Opracowania melodii ludowych; 68 Utwory instrumentalne i wokalne. W ll'kres-ie s-pi'alw,ozdawczym ró·w.nie'i. ,z powodu ograni.czeó pol;igraf1iczno-papierniczy,eh nie ukazały się dal.sze wznowi,enua DWOK. Pań:stwowe \Vydawrudwo Mu'zY'czne i Ludowa Spóldzieln'ia Wyd,awn'icza wydały wła,s·ny.mi środka'mJi nJie'które wZDiowienia, CZl;ściowo nieste1y w zmienionym formacie i innej szacie graflicz.nej. Wydawrui'Citwa te jednak 'ni'e bQdą raczej podejrriować więcej wznowień. Jest natoma:st na,dzieja na wznoWlienie t. 9 - 15 W. Ks. Poznańskie, których d:rwk Redakcja DWOK zleciła Zakładowi Graficznemu Uniwersytetu Adama 1VUckie,wicza w P.oznaniu. W m'i;nionym roku spraW1O':zidawczymRedakcj.a DWOK za,końc.zyła etap .badaó problemowy~h. w'yni'k'aj~cych z umo·wy z In:styturl.em Situ·ki PAN, or.az podjęła kontynuację bad'lI) (w problemie określanym MR III. 5) "Pomnlik'i ku.ltury źródlem świadomo·ś·ci narodu");. Oprócz tego prace zes;połu Reda'k'cjii DWOK k.oncen/howały się na inwentaryza'cjii materiału rękopi'śmiennego, przy,go!towaniu do druku Komentarzy, pracach reda,kicyjnych, korekt.a'c~, u,zupebnien'i,ach. współpracy z autorami przygotowującymi na':itl;prne tomy. Niezwykle s'kompllikowane i m'Jzo,l'ne jest przygotolWywanie os'L3Itocznej wersji Komentarzy oraz inde;(sów, które, j,ak w przypadku indeksu do t. 62, utrudnia takż~ nierytmiczma praca drukaTll i nieterminowe dostarczanie materiałów przez autorów. Warto dodać, że wszystkie powyższe pracc' są wyni'ki-::m zaangażow,ania 9 praccoO'\vmików,z który'ch 5 O'sób jest na etacie prac·owników naukowo-badawczych, a pozostałe osoby pracują w niepełnym wymi.arze g'odzin. Na pOlsiedze'n:iu w czerwcu Hl81l Komitet Redakcyjny DWOK rozważał m. 'in. pod,nies'ienie eeny DWOK i w tej spra(Wlie zwrócono się do subsk.rybentów. W przeciwieństwie do poprzednich wydawnictw korzysttrliej przedstawia się sy'1.ua-c"ja"Ludu". W milnianym okresie ukazał się t. 64 za ro'k 1'980 i t. 65 za 1!}.81. W przyg.otowaDliu jest t. 66 planowany na 19>82r., którego teka zOlstaia już skom- �372 " Kronika plelowana i obejmuje, jak doitych<CZJas>o'We: s.tudiia roz;prawy, artykuły, omóWlienia i materiały, recenzje, pr~eglądy wydawnie:bw cZJas()lpi,s'm,ikronilkę oraz ,,~n memOI1iam". Na koniec s!prawozdania naleiy poS.WH~c!lCjeslJC'Ze nieco uwagi Oddziałom i człOO1kom. W ó:kresie sprawozdawlC.zym Towarzy;SI1;wo posiadało ZI Oddziałów, za pośrednictwem których prowadziło szeroką działalność statutową. Brak aktywności iWy.kazywaly Odd:IJiały w Kielcach i Zakopanem, dilatlego już na 55 WZD' we W.I1Ocławiu padły propozycje ich 1'ikwidtac·ji. Po rozpaitrzeniu sprawy ZG doszedł jednak do wlniolslku, że należy dołożyć ws'zelk'ich starań, aby oddZJiały te reakty:wować, a innym, słablicj pnacującym, dopomóc w ożywi·cniu uch działalności. Podjęto więc uchwałę o wizytowaniu tych jednostek przez członków Zarządu Głównego i wyprowadzenira ich z zaistn'iałych trudnoś'Ci. T,a,k więc dZlięl,i dr. J. Kamockiemu, który wizytował Oddział w Zakopanem, nie zachodzi już koniec zno·ść jego likowidaJCji - powós'tiał tam no,wy zarząd, kJtóry wypracował linię działania i plany na przyszJ.ość dla Oddziału. Również w :talku jest reaktywo!wania Oddziału Kieleckiego, dokąd udała się dr K. Marcza.kowa. Oddział ten prawdopodobnie przemi·esie swą siedzibę do Radomia, w zWliązku z prorpozycÓą nowego składu zarządu. Ponadto członkowe Prezydiium i ZG wizytowa'li Oddziały w: Gdańsku i Koszalinie, Warszawie, Przemyślu, R!zeszowie i Mszanie Dolnej. Inne Oddziały będą w.iz)"towane w następnej kolejności . . Ze sprawozdań Oddziałów i .sprawozdail powi:zyitacyjnych wyni,ka, że niektóre Oddziały mają duże zaległości z tytułu .slkładek członkowskich oraz dZJiablności sprawozdawczej, rozliJczen io:wej i z,ałeceń ZG. Należą do nich OddZJiały w: Lublinie, Przemyślu, RzesZlowie, Limanowej i Warszawie. Zaległości i niej ednołity stopień zaangażowania oraz wyników tłumaczyć można 'L. jednej strony dużą rozbi'e,żnośdą noś'ciową czlot11kÓIW(są Oddzliały liczące zaledwie' kilku lub kLtkumas'tu czlonlków oraz bark-ie,,gdzlie i-ch iiIość docho·dzi do killkud:zieslięciu), z drugej natomda's,t str,ony róimy jest też stopień ich merytoryclJnego przy gotowa,nia i zaiJnteresowanila. Do najlepiej pracują,cych Odd.iiałórw należą: Oddział w Krako.wie, Łodzi, Poznaniu, Szczecinie, TaTuniu, Opolu ri Katowi.cach, prowa'dzące poza .akcjami popularyzatoTsikimi, także prace badaw,cze i edytonsk!ie, prowadzą kO'lpo,rtaż wyd,awiIl'ictw Towarzystwa (z:wŁaiszcza Krakow, ToruiJ, GdaiJik) i organizują konfer.encje .naulmwe. Li'czba ,człon1'ków we wszystkic,h Od.działach według st3lnu na dziel'! 30 V 8lT. wynoSiiła 972 o'Soby, w tym 9 członków hOf1lorow)"ch kra!jowy·ch i 10 członków l:agra:nicznych OT>a.Z 6 członków zwy'c.zajnych Slo.ven.Slk.oj narodo·pis.noj spull'cnosJti w Bra'ty:sła:w'i·e, z którym ,PTL ma z:a.wartą umDwę o wzajemnej współ,pracy; ponadto jest jeszcze 4 c:złonków prawnych. Do analoglicznego okresu u biegłego roku liczba członków Towa,rzyst1wa wlzro;sła o 57 osób. W 1980 r. na Zjeżdzie w Krakowie nadano tytuł członka honorowego prof. dr R. Rei.nfussowi. Wnrios'ki wysuwane na ost:a!lmim WZD i wynikające z toku biC"i.ącY'chSipra',v po więk,5zej częśd udało się zreaiizować, o czym była jużffilowa. Między innymi u.stalono, że kOilejny WZD odbędzie się w dniach II - 13 września 19a1 r. w Opolu, pńzy,g<J!tOWa:nyprzez ·tamt·ej-szy Oddzliał. Tradycyjnie wię·c wszy.sitkie s prar\.vo;ZJd a.nLa, tj. ZG i' agend zos'tiały zaprezentowane na WZD, a ninriejsZie, jako zbioTcze podane do druku. Barbara Bazielich �Kronika 373 PROTOKOŁ Z LV:n WALNEGO ZGROMADZENIA DiEL:EGiATOW POLSKIEGO TOWiARZYSTWtA LUDOZNAWCZEGO, ODIBYTEGO W OPOLU W DNL<\CH 11- 13 WRZEŚNIIA 198:1 ROKU 57 Walne Zgr.ama!dzenie Delega'tów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego otwoTzył Prezes ZG PTL prorf. dr hab. Franci's2lek Walkrod, k~óry witając delegatów przybyłyICh z różmych .stron kJra,ju o'na'z przedsltawti'ClieH m!ietilS!C'OIwych wł.adz Opola, zwrócił .uwagę :na wieloletnią działalność PTL na niwie rudoznawstwa polskiego. Po przyjęciu porządku dZliennego i otwal'cliu W'aLnego ZgrOlffiadJz.en1iaPrezes PTL udzielii głosu P rorelktoTow i Wyiszej Szkoły Pedagogic:znej 'W OpO'lu, doc. dr hab. F'r:a'nciszlkowi Markowi. W swym prz·emóWfieniiu, nacechowanym wiel!ką serdecznośoią, na,wiązał On do podobnej i:mprezyz pr:z.eszłoŚ\Ci,gdy w Opolu ooClJbyNalo się w roku J963 XXXVIII Watlne Z,gramadze:nie Delegaitów PTL. Wyral:i.ając zadowolenie z faktu g0l5zc;zenij.aprzez WiSP delegatÓJw J::)ietżące.goWZD życzyl pomyśl.nych obrad i dOlbrewo s'a'mo.poClZuC'iana Ziemi Opotl.slkiej. Wyraził też przekonamli'e, :i.e ses}a naulkowa 'zorlganizowana z ins'pir.acji prof. dr hab. Do-roty Simon~des, przyc:zyni się do bJliŻlsze~o rza;pozmam'iajej uCZJestników z pfl'Jiblem,atyką folklorystyczną Sląska, a cennym dopełnieniem do tej wiedzy będ;zie wycieczka po Opolszczy·żnie, /ktÓ'rą zo[',ga'ni:zowalo Muzeum Wisi Opol.sikiej w Opolu-Biierkowicach. Na propozy,cjez 'sali zebranti j'edinomyś'lnie powolali sikl,a,d :Prezydium, do którego wes:zli: prof. dr Z. Jas~CiW'i'cz,dr A. Ko;watllS'ka-Lewicka, dr J. Bohdranowkz, dr .T, Bludiń~ki i prof. dr J. BUT'sżta. Na sekretarza obrad pO'Wołan-o m.gr U. Ko wal ews.ką. Natomiast pI1zewodnictwo WZD o;bj'ęli: pr'olf'. dr hab. Z. JaSliewicz i dr A. Kowalska-Lewicka. Jednocześnie delegaci powołali !komisję wnioskową w s!klauz'ie: mgr K. Antollowicz, mgr K, Kacz~o, mgr Z. Neyman i mgr T. Smolińskil oraz skrutacyjną w skladzie: mgr J, Jastrzębski i mgr S. Lew. Zgodnie z § 22 Sta'tu:tu PTL, prezes prof. K. Wokwj, przelkaz.ał pr,zewodni,ctw.o obrad dr A. Kowal!sk1iej-Lewticikielj, która u·dzieliła głOlsu Selkre!tal"zow'i Generamemu PTL - doc dr hab. B. Bazielich, która odczytała protokół z ostatniego WZD w Krakowie w 1980 roku. Następnie rOĘ)oczęła się dyskusja, przy Clzym przewo.dnkząca ,olbrad dr A. Kowals1ka-Lewicka podała, aby w pI1zyrslzloścli podcza:s pre.zeniOlwa:n!i.aprotokolu :informow.ać jednoczeŚonie, które z podjętych w.niosików na poprziedmim WZD Z)O!stałyzr·ealizo;wa·ne, a które cze!kają na ewentualną realizację. W dalszym ciągu dyskusji mgr J. Łapott prosił o zweryfikowanie rzapisu w protokole odnośnie "Roku Afrykanistyki" (1982) dodając, że ustanowi·enie jewo wiąże się z setną roc7ID.icą wypralWy S. SzoIc-Roguzińl.>kfieg·odo KamerUlnu. NaJstępnie pro'f. F.W,okroj :zwródil u·wa'gę na niewlaśC!iwy pars:sus w pr{)tokole odnośnie jego llieoibecnośc!i na .WZtD w Kraikowie i przemilcze,nie treści pism, !które zalinteresowarny wy!sloa·1na ręce W'iceprzew'ocin1iczą,cY'chZG PTL doc. dr hab. E. PietralSz:ka i mgr M, Suboczowej, z prośbą, by ktoś z wymieniony·ch zoc'hci'aI Z3i!>tą;pićgo w prze:wodn:idwie na W.zD w KJrak.owie, gdyż w tym czaS'ie marją·c wyznaczony pobyt z grurpą pol's·kiicih,nau!ko'w.ców :z:a granłicą (Wiochy) ni,e był pewien terminowego 'powwtu do kraju. Dtla'tego słusz:..'1ąuwagę wniósł podczas WZD w Kra:k,olWie dr W. Sau,ter z ZielOlIlej Góry, !Zapytując dla.czego w obradaCh tego WZD nie brai udz6:ału przewod,niczący ZG PTL, o crzym WiC ześniej [l!~kt z zastępców ulie uważal :za wISkazane podać ddldadn1ie del.egratom znanej im przyczyny absencji. Ponadto ptof. F.. W'oikroj po·~nf.oTmo,wał o zmianach jakie zaiS:zlyw składzie ZG PTL. Wobec zgonu cżłoir1k'a ZG PTL dr W. JelŻ-Jareckiego w WarszaWlie, zgodnie z § 31 Sit,atultu dokocxptowamo z:aJStępcę członk'a ZG / �374 Kronika dra K. Ma.kuJ's'kii·ego!z Wars.zawy, a ·na jego miejsce jajko za'sięoPICG członka ZG prof. dr Z. Jasnewi'CJzaz Po.znania. Z kolei uc'zc·zono ni.~nu'tą cis'zypamięć zmarłych czł,onków Towarzystwa: dr W. Jeż-JareClkiego, prof. dr S. Bąlka ,z Wcr-ocławia, prof. J. Dygiewicza z Krakowa, W. Widuch ·Z Przemyśla, O. PiiJwoI1·s.kiejz Mszany DoQnej, R. RiaJ;;ZiCzukaz Chelmna 'i Fr. K'O'sińskiego ze .Środy. Pr:zy tej okazji prezes ZG PTL przypomniał delegatom o przesyłaJniu do reda1<:cjii "Ludu" krót·ki'ch żyiciorysó;w -zmarłych osób z grana członków IPTL. Tworzy to bieżącą kronikę dziejów TO'warzy:stwa i ludzi z mim ·związaJny'ch. W :kolejnym pUlnkcie obrad doc. dr hab. B. Bazieli.ch - Seikrctarz Gener.alny PTL przedstawiła s:prawozd.an:ie z d.ziała~nośc'i To'warzy.stlWa l jego a.gend za okres od wrze'ś'nia 19130 r. do wYześ'ni'a 10981 r. Naistępnie zabrali głoii Kiero·wnicy Sekcjoi: Prof. ,dr ,ha:b. D. Simon1ides - przewodn'i'czą'ca Sekcji Folklorystycznej działającej przy Oddziale w Opolu - poinf.ormowała zgromadzonych o ważniejszych działaniach tej sekcji. Dr S. Chmielowski przedstawił działalność Sekcji Muzealned z.a7Jnaczając, że w okre:»ie s.pl'awGzciawcc;>;ymSeKcja ta nie wniosła sZJczególnegooży:wienlia do problematy:k'imuzca,lnictwa et'nograficZJnego. Intere'sująco natl,e sproalWo,zdańz obu selkcji wygiJądała prezent.acja drziałalno-ś'Ci "Koła Zai1nteres.olWal'lKulturą Ormian" przy Oddzi.ale PTL w Kra.kowie, dokonana ;przez dra J,anu:sza K':lm'oC'kiego. Koło to gromadzi przede wfszY'stk'im ludz'i pochodzenLa ormial'lskiego oraz os·oby interesują,ce s,ię kultuTą ormi.ań.ską. Zapewnńcnie im poprzez PoLslkie TowaI1zy:s,two Ludo:zmawcze możhwości orga,nizacyjnego działania w zakres'ie papulary:zacjli tradycji 'i kultury nar,odu ormiańskiego jest bardzo wysokie w ocenie ty'ch dudzi.. Po prezentacji prac poszczególnych Sekcji; Specjalistycznych działających przr PTL, ,zabrał ,głos dr S. Chmielowski - Sikarbnik ZG PTL. Przedsta,wił on stan .gospodarki finansoO.wej TQwarzy.stw,a za okres 1980/81 oma.wiając naj:w.ażniejsze PQzycj~ wymagają'ce da'lszego urealnienia. Odnosi się to do proktyki o,płacanJia <składek, k,tóra wy'ka'Zuje dwżą niereguiJamO'ść. Dotyczy to również akJwizy·cji i dy:strybuocji wydaWlIlJictw Towarzystwa, kotóry,ch zasoby - w po.szczegó~nych tytułach - nie zmniejszają się od paru lat. Stan ten wymaga pilnego zajęcia się ze strony Biura ZG PTLi przedstawienlia 'Specjalnego pro-gr·amu akJw;izycji wydawnictJw. SpralWY te (stanowią ważny element drz,iala1ności Towarzy>;;t'wa. W oparciu o nie Wy.d1iilał I P01Sikiej kkadem.i:i Nau'k ocenia aktYJWność we\\.'ITlętrzną T(;warzYSitw afiliowany.ch przy tym W)'ldziale. W ·kom;ekJwenc.ji rzutuje toOlila wiel,kość do,tacH budże'towych, zwłaszcza lila dzialalno,ść wydta;wni'c:z.ą. Stąd też 'w zwią-zoku z zamierzeniami ZoG PTL i.dącymi w ikierUlnku '''\wmoiWienia dJzJialalności wy'dalWnic,zej w :r,am.a.ch POiszczególnych serili, sZJC.zególmi'ewaŻITa iSIt'a.je.się właściwa dy;s.trybu.cja publi'ka'cji. Dr S. Chm'i-e1ows'lc1iomówił ró,wnież projekt preliminarza bu!dże'towego ZG RTL na 'wk 1982., IW k,tórym zna'lazły ;;lię wszylstkie pozycJe fi:nal1lsowe, mające ,poldJsltalwowezna,cLZenie dIa statutowej dziala:lnoś.ci To:WJaTzy,s.t,wa. Po wYlsłuc.ham~u przed!st<lwioOlOych$opr,awOlzdtańgło.s zabrał pI1Zewodm.iczący Komisji Rewi'zyjnej ZG PTL dr J,anu6z BohdaJn<JIWIi,c,z. Pnzedistaw.iając wynilki kontroli Komisji za okres 1980/81 wskazał w ,nich na praIWi:dłową (w ogólnych zarysach) dzj.ałaJ~TlośćZG PTL zarówno w s€!l1Jsieor·gani:zacyjno-f'inall1lsQlwym' }ak też II1awkOlWo-po'Pu,la'ryza'cyjnylIl1.Zdalniem GIKR winna jrona'k naostąpić w prrz.yszłylIl1 .okresie aJk:tywli:za.c,j'aZarządów Oddzialólw w diziała~nośC'.i na rzecrz syJStem.a1.r:czonego .opłacania składek członkowskich. W opinii GKR regulacji organizacyjnych wymaga sprawa dystrybucji wydawniotw Towarzystwa oraz zmiana dotychczasowej polityki wydawniczej, charakterY'zującej 'się dużymi opóźnieniami, gdzie na 9 �Kronika 375 serii wydawniczych ukazują się systematycznie zaledwie 2 tytuły, tj. "Lud" i "Li~rat'lira ludowa". W. dyskusji nad sp-rawozdal!1iami głos zabierah: prof. dr B. Jaworska, prof. dr A. Kuirz,eha-Pojnarowa, mgT G. Sokaliski :i mgr S'. Lew. Były to jedJnaik głOlSY ·n chara:k'teI"zepytań, na 'które udzieIal'i odpowiedzi: dOlc. dr B. B.arz.ieI1ich,prod'. dr D. S imoJrlidCIS , prof. dr F. Wokroj i dr S. Chm'ielowski. W pewnym rz.wUąziku "'-e 'spra'wamii ujętym1i w sprawozdaniu Sekret'arza Genera/mego kOTeSpOiIldQ,wało pytanie dr A. Kowabskie-Lewickiej do"tY'czące zaproszeń na kongresy i zjaU:!y na u,ko'we, }aJkie il1Jadsylane są na a'dres ZG ·PTL. ChodzHo m. ,un. o wyjaś'nienie f.DTmy typowania ·do udzJiału w tych timprezach naukowych. Wedlug udtzi,elające.go -odpowiedZii prof. dra F. Wokroja, dotychczasowa prakty/ka w tj'lill zakre3ie jest fonmą zapewni!ającą obiekJt)'lWlną ocenę kandydata typowamego do talkiego wyj,az,du. Doko'nuje tego ka:ż,doTdlZOWOPrezydium ZG PTL. Pona,dto do u:s'ta:leń GKR nawiązał ·mgr A:ntoni Ku·czyński - Zastępca Sekre"tar.za Generall'nego PTL. l'ntere.sowała go kwestli.a u'st,ale!'l ja,klie GKR pOldjęla w odn.i·esien!iu do polityki wyd,awniczej TowarzYlstWia. W jeg,o opinii ust'alenia te .są wYIstarczają'cym dowodem na stwierdzenie zaJniedbań ja'k:ie w pOllilty-ce wydaWiniczej PTL załistniały w o~-ta.ti!'Iilch lO-ciu l.ata'ch (11970 - 19!80) i to nie "tylko ze w0g1~du na hamowanie dz~ałalności wyda Winic:zeJjze rstrony Po'ls'kiej A:kademii Nauk i NaczellIl.ego Z'arządu Wy-dalwnictw, ale przede wszY'&tklim ·ze wz~lę.du na słabe zainteresolwanie się tymi £'Pra wami dalW'ny,ch władz TOlw.u'z)'lstwa, w tj'lill t,a.kż,e ,kornitetó:w :redaik,cy.jnych posz'c.zegó1ny·ch seri,i wydawniczych, które są bardzo :z.dea'ktualiZJOwa'ne i wymagają pOlw·ołania /nowych .5'kła'dów. Po wyczerpalrllu się lis,ty dyslkutaritów, Pre21es ZG PTL - prof. dr F. Wokroj, przedst,a,wił \Nll1'ioseka przyjęcie ,spmwozdań. Dokonano tego poprzez jednomyślne przegłdsow,amie. W·oblOc-zalkońClzenliapi er,wSiZ ej części zebrall1:ia prowaid:ząca {):br>a'dydr A. Kow.a1S:ka-Le:wkka zarządz;iła prrerwę. W międzY'cza~ie, prze'dlSltalWicieilika Odd21iału Opol'sk1iego PTL, dr J. Ni:j,akow/5oka, podlała 'imforma'cję o planowanej w)T,ciecZlCe oraz innych sprawach organizacyjnych związanych z pobytem delegatów w Opolu. Po 'pnz,erlWie lP'Ilz;6wocLnictwo,o;braid objął prof. dr hab. Z; Jalsiewicz. .Ta.ko priZewodm'CJzący ~'.'-1 Wy'da"'~;'~~~ '>.Tak . · ••··ł Za!k res Jell .. . . . . v '_ 'VV~'"~~v-'l' u' owej . PTL .omOw'l dizLał.aniia ()oraz podkresllł k.cm~ec:zmO'sL ~'1 ~' d f nik: . . . . . .. _. . •. - ~D~zefilla ZaJ£a, Ul ,c'J,ono-wama dZlałalnoSicl wy;d:alWlru.czeJPTL, .k10ra J'~~ to wic:ze~u.:; 'S:twierdz'ił mgr A. Kuczyński, ZJnaljduje $lG w krytYlczmeJ sytwacJI. W'obec takie!go ~","... rz.""7y zda . f J I" . . " nle.rn pro. aSleWIoz.a, i,S"tnieJe po"tnzClba szczególnego lPotrakltowan1ia tej 6pra •.- b h. " _,...• • h .. kt· . k . . "l. Y UlCronlC Pf'Z""-I likwidacją tytuły po:szczegolnyc senl, ore me u azuJą SIę Ul->_;"'m od 9-ciu do trzech la1. SYJtuacj'a ta iW)"ma.ga u.por,zą'dkowani.a pmcy Bium ZG Pl '-' , pC)wiąz.a'nia go kiśIJ.ej ze sprawami pl'ugramowo-,oTgan1lzacyjnymi. R.a<:jonallllym roz'WIiąZJan'iemw 1ym przYlPa!dku <byłoby ZlatTudnien<ie na etade Sekretarza Generalnego PTL, bOlWliemtzw. :&polecZJnafu:nktcja z wyboru nie polZ.wala na pełne włączenie się do działalności TowarzYlstwa ze wz:ględu !Ila ro.zlilcz.ne 'o<bowiąZiki zawodowe osób, dołtychazaJS spna;wują'cych te fUIIl!k:cje.Sprawy 'Le wj'lillalgaJją jeidnak 2lffiiany p06'tanawień Statutu,który jest w 'przygoto.wan~u.P.01Iladt.o, ZJdamliempr:olf. JasieWlicrza, należałoby z członków PrezY1diuan ZG PTL wy1ZJna.czyć ooobę od!powiedzialną za sprawy wy'dawnicz'€, która przeprowadziłaby 'odpowiedni'e r021ezmaniie co do możl'iw.ośd 'wy.d:a!waln!lap~sZC'zególnyc'h serii. WYlPoWliedź tę po:didaJno pod głosowamie delegatów, którrz.y jedino:m1!a.=lie ,opoIWiedzieli s'ię za tatkilm jej 1'0'zWiiąz.aniem. . NaJstępnie prowadzą<:y zebrolllie pr:z.edstalwti sila:n prac zWliąm:ny_ch z pr:z.y- �376 Kronika gO/l;owaln1j,emlI1owego Istatutu PTL. Ostatecznie zakoóczenie tej :kwe:stii opozma S<ięz powodu maJnkamentów w bieżącej pracy c'złml1kó,wKOIffij,sj~St,atut'C}wej, wybranej na W,ZD we Wrocła~u jesZC'ze w WHO r'oku. Proa'ca tej Komisji jest OIpieszała i wylmaga na dzieó dZJisiejlszy rz.alktyw'~zo:walI1ia "ta'k, aby nowy !statut mó,gl być przedłużo'ny .do zatwierdzenia przez kolejne WZD w 1,982 r. Pr:zy tej okazji podać ró,wnież uaJleży małe za'interesowanie s'ię Zarządów Odldzjiałów sprawami opracowa'nia nowego Ist,atultu Towar,zYls'tiwa. W ożywi,óne;j dyisku'Siji ZJabr,ali głos: mgr J. Łalpott, dr A. Ko,walska-Lewicka, dr K. MakUi~slki, prof. dr F. Woklroj, mgr A. Kuczyńs,ki, prof. dr Z. J,as'iewi,cz oralz przewodn1cząca Keomisji Statutowej dr K. Marc!lakolwa. Z wypowiedzi tych wymiikała w :sposób jedinoznacz:ny sprawa waŻ[lo'ści 'OIpraicolw:aniano,wej wersji statutu, wobec Powyż:slzego postanowiono, że w miesiącu pażdzienni1ku odbędzie się w Łodz~ jes21cze jedno zebranie Komisji Statutowej, na którym os,ta,tecznie zestawione zostaną 'WszY's,t'kie popraw:kist,atutu, proponowane do prrzedyskutowalI11ana nas'tępnym WZD w roku 19'8'2. ' Oprócz wYPolwliedlzi doty,czą-cych SItatuitu, d)oskutanci wYPOlwiadal'i s~ę także w sprawie d:zi,ał.alJnościnOlW'oobranej RadyWydawniczo-Nauko.wej, stojąc na etanO'w:is:ku, żeiS'toitnie zespół takli mOIŻe przyczynić się do ożywien1ia działalności wydawnic'zej PTL. PCJlst!aJnowiono spra'wę nowo obroanlej Rady Wydawuicz.o-Naukowej, pod kierownictwem prof. dr Z. Jasiewicza, raz jeszcze rozpatrzeć na plenum ZIG PTL, przyjmują-c jednolcześnie przegłosowane pnz.ez delega'tów ulsta:' lenie, że przedmiotowa Rada podlegać będzie decyzjom ZG PTL, nie stanowiąc nowej placówlJd,' kltóra podlegałaby wyłącznie decyzJjom WZD PTL. W daLszej kolejności obrad prof. dr Z. J'aJsiewl1cz zarządził odczyta'nie przez przedstawic:ieJi Oddziałów PTL spm'wozdań z działalIności, a talkże planów Ina okres bieżący. Sprawozdam,ie t,e składali reprezentamci OddZJiałów w: Mszamie Dolnej, Łańcucie, Sanoiku, RzeslZowie, Kraikowie, Lu:bUnie, Wans!zawie, Łodzi, Wrocławiu, Po,z=niu, Toruniu, KOlsza'linie, SZJczecimi·e i Opolu. Referujący sprawy dZJiałalności Oddziafu PTL w Szczeoinie powadomił zgro:maldzolny,ch, że tamtejszy Zarząd UlchyrrIł swą decyzję zorgalnizowania w 198Q· rOiku WZD w S0Czec'inie i trzeba by pomyśleć o przeniesieniu tej imprezy do innego ośrodka. Przewodniczący obradom proli. !dr Z. Jalsliewicz ponalWlia przy tej okazji WIniosek, aby jedna'l<" b . .. l po d'Ją ł S,lę " , . . W7T" l U 1982. S·lzc,zec~n dotrzyma ł ZO'oWlą,zan zorgamlzowalma . . . . h dl'e~ega'c'l 'sZJczelCln1scy .. . z"'" d ~> .JO •• eU'1 s~ę Jedina'k na przyPo dłuz:szyc.h wa h :uuac nIe '" .. W O'b ec powy'Zszego . się sprawa wyboru nowego Jęme teJ propozycTl. alk't" ~'--", stała . . . D r S . C'h,mle . l'OIW:S' 'k' __ł"1"oponował J3;ko mle]:s'ce przYiSzfego \VZD mIi•'C'Jis.caWZD '. . . k . - .~,Il!sCYnie mo'gli jednaik podjąć decyzj:i, belz 'PorozumieK osza l"'lin. D . el ega.cll " +'J lni człon/kaml Zarządu OddZIału w Kolsza,1IlJl1'le. Wobec me ruk:tuma s'1f~ Z pozO's . i11nn~~.'--J propozycji dr A. Kowalska-Lewilckazapr,opolllow'ała jako mliej:sc{~przyszłego WZD rejon Orawy. W'iękISZO'ŚĆ obecnych przY'ki1a'snęła tej propozycji, jednak brak było olsoby z tamtejls:zego terenu, wobec czego sprawa zOistał.a przyjęta do ewentualnego uzgodnienlia tej propozy'cji z zairrteresowalnymi w OddZlilaJe kwk,owskim PrI'L. W dallsz.elj dy1skiu1s,j1i za:bmł głos mgr J. Łapott z Oddziału PTL w SZJczecinie. Zapozmał 'on delegató'w z projelk::tem Wypra,wy AfrylkalnilstycZII1ej, k1tórą Oddział wspóllnlie z MUlZeum Narodowym w SZlczed:nie zamier:ZJa zo'rgan~wwać dn Kamerunu. Je:dnoclześnie podał, że w tej sprawie OddziałzwrÓicił s~ę do ZG PTL z prośbą o wY'rażenie zgody naoltwlar:cie ikonta, do gromadzen/ia dotac'ji l': i.rustytucji wls.pierająeych wypnawę. Zgody takied OddzJiał nie otrzymał. Jest to, zdaniem mgra J. Łapotta Is,ta:nowis,ko, kitóre nie wynika ze względów fO'l'malnych, lecz z uwagi na osobowe upr,zeidzen1ia Prezydium ZG PTL wobec o,rgaln:irlatorów wyW 'U'1\. 1 ()O. • • • • �Kronika 377 pmwy. W S!pra.wie lej wy:powiadiał s'ię dr S. Chmielowski - skarbnik ZG PTL. Stwierdził on, że PrezydiJum ZG PTL pow;iadomiło .pis'emJnie Odd(Zi'ał w S7.CZecdme o formaąnych .przeSlZikodach w p.rzejędu funkcji współorga.ni,zato'r«l wypr"lJwy, mające:g·o g,rollnadZJić,na ,swym k'oncie dotalCje jlnlSty,tulCjiW1SpierającY'Ch.W tej sprawie btnieje jedin'ozm:acznie negatyWna opiLn~a Bliura F:i=s-o,w.ego Poil.sikiej Akadem~i Nauk. PTL j,ako dDiolw<.lne i :zależne od PAN muiSi :się tej decyZJji podporządkD'wać. W sprawie tej rzabrał rów/nież głos ,prof. dr F.W'Oikraj, Mór y podał, że w alk:tua-I1nejJSytuaoji finansowej k!raju, sta.nowi~ko PAiN wyraż,one 01S0bilicie wobec prezesa ZG PTL. kitóry .powyższą sprawę pr,z-elkazał jej do walkce,p'tDwania, j.cst st,anowi'sk'iem negatywnym ze względu lIla akit'wa1Jną,trudlIlą sytuację kraju i w najbl:i~szym okresie przedJslięwz,ięcie 'to nie rokuje sza'l1JSpOlzylty;wnego zala1Jwie,nia. Uzmlają'c złożone wyj.aśnaem'i:a za wyczeppując'e, ppolW,adzący obrady prof. Jasiewi,oz wyłq;czył 'tę iSprawę z da1srz.ego ro<zpa1tTywalIlialIla forum od'bywają,cego się WZD. a wobec wycllerpan1ia się lliJsty dysku,tantów udzielono gło·su przew'odJniczącej Kom~:sji Wui'osokowej mgr Z. Neymanowej, która przed:s'taiWdłialuźno zebrane opinie i "MniO'skii,nie ma·jące jedna'k charaklteru dokumelntu j,a,k1ipowinien być zatwierdZ!Onyprzez delegatów, a ponadto nie uwzględniający wszystkich spraw, które po·rulszane były podczas obrad, W tej sprawie za,brałzdecydo:wa'n;ie głos Za.st'ępca Sekret,arza Generalnego PTL - m.gr A. Kuez.yńs'ki, wyraź'ają,c zdzJiwiem1ie,że Kom~sja W,ni,osk'owa zdecydowała ,się na p.rzed:sltaw~enliedelegatom tak źle przyg'o,iowanego dO!kum.entu, klóry ,stoi w rażącej dyspropoTJCji z tym o czym mów[.}i delegacji podczas dyskusji, zwŁas'zc-za IW -odJn'iesieruiu do spra,w wydawniczy,ch. Zwródł .przy tyom uwagę na fakt nieo<beC1l1oQści na sali wSIl.y.sltkkh członków Komisjii Wl1'ioSlko!W-ej omz Sełkretarza Genera1'nego PTL - do,c. dr Barbary Bazie1h:h. Ponadw Z:a7IDaclZył, że brak Jest quoTum., wOlbec czego proponuje przprwdC obrady i zwołiać je w nastę)pnym dniu przed sesją naukową. Zgodni" 'L. wnioskiem 'zebranie zostało przerwane, a Komisję Wnio!skową 7-N>cJ'wiązano do przygo:towam.i.a nOlwej uchwały, ze sz:czegóJ[W-' l>'''~blędJnleniem s-pr-aw wydalWlll:iICz)'lch,które IW dzli·ała'1no'ści PTL stanolwiią zagadini'e'DIj'eoQwylją.tkQIWymznaoc;zeniu, W dniu 12 września Hli~1roku, a god'l:in:ie g-tej, wszczęto drugą część obr,ad. Prowadząca je dr A. Kowal'SlIro-LewiJok;v proponuje, aby raz jeszcze wrócić do spr,awy miejsc:a przyJszłego WZD, bowiem na wC'zor-ajszym pos'ied:ze:niu nie zapa,dły w ,tym pr:ze<dmi,o,c'iewiążące decyzje. PT'(yf. WO'kroj pro,pOlTluje, aby kolejne WZD :JdJbyć IW Łańcuc'ie lub rw RzeszO'wie, z sa/lii padają też inne Wlnii'oski, W'szys,t'k'ie jednalk oJkazu.ją się nierea'1ne. Przewodnkząca obrad ppop()J!1u'jedele~a;tom do przegłosowaniia wnios,ek, aby miiejlSlce przyszłego WZD pOlZolsJtawićdo Wyiboru ZarządloWii Głównemu :PTL.,WniO'sek .zols,taje przegłosowany. Z kolIeii ud'zielono głosu KomiJsji Wtni05,k,owclj,(IN imienJiuktórej - pOlnowInie jak dnia popI1zed!niego zabra~a głos mgr Z. Neyma1no.wa. Przedisltla,wiono proljelkt Uchwały W,zD, w której na plan pie,r!W5zy wysunęły się zagadnienia politylki wydawniczej Towarzystwa. Stwierd.zono IWniej między 'innymi,że w okresie ostatniego dziesięciolecia zahamowane zostało wyldawaJnie więklslzo,ści tyltułów (ser'ii) wydawn'iJczyoh PTiL. Przez to PTL utradło moźliitwość pełinej l' earli'za,cj;iswej funk1cji, nau'ko,wej i popularyza,torslkiLej.Nauka i kul'tura poiska poniosły straty naskute:k braiku ważnyich !puiIYl~kaCli o tematyce e!l;nogna.iiczmej. Stąd !też WiZD wzywa Zanząd GłóWlIlY do podjęcia prac zmier:zają'Cy,ch do zi:nlensY,f~kowa,.nJa dzi'ałalności wydawn\iJClZej.a władze P AN i liJnsif;y!tU'c.ji ku-litura1nych do udzieleruia- P-dlskiemu TowarzY's1:wu L:udo=lWCzemu pomocy ,w tym z.a'kres'ie. Po pnregłoo<JIwa'niu u'chwaia zo.sJta1oa,przyjęta, 0. zabierający gl()ls w tej s'pra- �378 Kronika wlle prof. JaiSiew,k~z, .który Qbjął pnzewodni'dwo Zjebrania, raz jes7Jcze podik'reś,hł walgę spra'w wyida'wniJozych oraz weZJwał praoolwnilkó,w naukOlwyc.h róż-nych m-o 5itytu'cOdomz wsz)'lstk1rch członków PTL -do składania do ZG iPTL propozycji, zkJtórych w, ,prz)'lszłościi po,wst,anie pllan wydawniczy. Jedtnoczes.n:ie podziękował priof. dr D. SimolnJiJdes 'za zorgalni7JOIwanie 57 Wallne-go Zgromadzenia Dellegatów i rudzieLił głosu pl' ezeso,wi ZG P'TL. Przemawiają'c Ind ZJa'koiJ,czenie WZD proJ, 'Wdkroj p oldtziękował .golspoida,r'zOImWZD za miłą i ,sendeC'Zmą a't.mosferę, ja1ką potr:afi:li s!tworzyć po:dtclzarsIpobytu delegatów w OpoIu. Czuwlał nad tym cały sztab lud,zJi 'miejlscowy'ch, delegatom częm.o nieznanym, a tak Isprawln:ie !prlacuj~cych paid kierowrna:ctwem prof. D. Simonides. Ten tl'ud ponies'iony przez nich przy orga'nilZa,cji WZD ź.g'romadzeni delegaci nagrodz.>ih długo nie mdknącymi olldaskalmi. Na ty,m '57 WZD PTL zakończQno li ro:z;po,częto zaprogramolwaną sesję ndulkową. ;..*:~ P;r,oitokoŁowała mgr UrszuLa Kowalewska Odidzliał PTL ,w apolu Pr,zygotował do druku Z-'c.a Selkr6t1ar7Ja Generalnego mgr Antoni PTr; Kuczyński' UCHWAŁA LVII W,ALNEGO ZGiRDMADZEiNlIA DELEGA,TOW POLSKIEGO 110WARZYSTWA LUlDOZNAWOZEGO, OBRADUJĄCEGO W OPOLU 'W DNIACH li -13 WRZEŚNI,A 1981 ROKU 57 Walne Zgrom'ald!zen1ie Dplegatów Po,b;kiego Towarzystwa Ludo7Jna,wczego oibr,adujące w dn!iach .11 -13 wrześnu", 1981 ,rdku w Opolu, po s7Jczegółolwym zapozma,niu s.ię Ize spr''alwmz:daniem Sekretarza oo,",pral'nelgo PTL, prot,olkólem Głównej KomiJs-jli R,ew,~zYd'nej,Ispr.awozda;niiem Ska.rbnika Z'b rTf. oraz ,po wysłuchan~u dYlskulsji 'i rOlzpa!tTzen!iu wniios<ków zgla'"z:a.nych przez Oddziały :J:->'''' ~"-";órdza, że: L W okresie s'pra,woizdawczym naiSltąpiŁa7Jnaczma a'k.tylwli·z'aJcjapr'el'cy ZG PTL i jego a'gend:'ltwarzając .warunki dio pe~niejs'Zjeg'o ro!zwoju dzialalnośC'i mery tory,c;7Jnej i orgaln!iza'cy'jnej Bol-slkiego Towarzystwa Lurdozmarwc:zego. Tym s'amym .sku.teczniej upo'Wlszecl1Jni,ania !Siię w kręga:ch ,C'zlonk'Q1W1skiich PTL działalino,ść Pr'zyczylniJając'a ~ię do zna'cIZJniejoslzeg1o, aniżel]i to miało m\iejsce dotychc7JaJs, rozw:ijaniia rÓiżmy1ch,fonm pracy na rze1cz ochrony zabytków kurtury l1udowej, d:2'Jialalności badawczej ,i dokumenta:cyjnej oraz porpu'larYlzat'ors1kiej. 2, Rezulttaty oSlią'g,ane :pn7Je'zPTL w O'kres'ie iiJs1mienia we wsZylsitik'ich dziedzilina,ch \Statutowej d:ziałarllllo'ści stanO'w,ią naj!lepsze potwierdzenie słu!sZIlIOści przyjętyich w laita:c,h pdpnzerdlnich ,plarnólw d2'Jiałania na rzeCiZ ochrony dóbr kultury luido'wej, d!z!ilała,llllości ,pOlpularY2'Jat'ons1k:iej, naukowo-badawczej i edytto,ns'kiej. Uizma'jąc słus1zmo:ść startl1tiowy!ch 'pOls.t:anowlieńodnoszących s'ię do różnych sfer d!zi,alalllno'ści P'o'}sikiego TOW,'a'11zystwaLudo7Jnawczego, 57 W'aJI'ne Zgro:mardzenie Delegatów uznaje, że należy w pełni kontynuować tę działalność, podejmować nowe przedsięw:zJięcJia wZJbogacające rangę i oS'ią,gnięc'ia "Aoils'kiego TowarzY'stwa LudoZJnawclZeg<o . 3. WaŻID)'Im'·elementem d!ziałalno:ści. merytoryczno-.naUikowej Poil:s,kie'go To'warzystw,a LUldo1zm'awC'zegojest prowaid'zona <od szeregu lat działalno'ść wydalwnicza. W okresie lat 19m2 - 19180 dZJiaŁaJlnośćt,a ZJna,clznie olsŁabŁa nlie tylko Ize względu na <CJlkreśloneogranrczenlia ze str,ony Pol,s;k!iej Akademii Nauk oraz Naczel- �.I Kronika 379 negQ Zar<Z.utu Wy.da'Wll)ictw, ale .pr.zede ws'zY'st.kim ze względu na małe zainteresowanie s'ię IspI1awami wyda'wn:i.c1zymi redaktorów pQlS1zcrz;egó]Jllych serii. Dlatego też WZD zobowiązuje ZG PTL do rea'ktywOwaiDiia pebnej dzia~alności wydaWlnieozBj Po'19kiego Towarzystwa LudolZnawczego, dibając o tn, aby nic nie u,ronić z dJoItyc'h'czasowego dorobku w tym za1uCJS:ie. ł. Ze względu ma to, że IkOtiegia redalkcY'jne pOlszC'ZegÓ'1lIly.c·h serii wyuawniczych ZG PTL ISą moonu zdeaktualizuw,ane, ZG. PTL w porozum:ien1iu z Radą Wyda,wniczo-Nau'kO'wą .podejmie stosowne działania na rzeclZ powołaJn:i.a nowych Jmlegiów red.aikcyjnyc·h troszcząc ISię () to, aby w ich ;;rkladlzle z:naleźli s:ię między innym:i !Ci 'spośród 'członków PTL, którzy po:siadają duże dośrw1aidczem.ia w zakresiie prac red3Jk!cyj.ny,cohOI'ta'Zzmają się ,na .poaityce wyda,wnlczej. 5. Zarząd Główny Polskiego TowaI"zyst'wa Ludoznawczego wspólnie z Radą Wydaw.ni·c:zo~NauJkową Isporządzi na r·ok 198'3 plan w yda;wniJczy Towarzys'twa i przed;s.truwi go d·o zat'w:ierdz.eni·a do Dzi'ału Wydawmic-tw .i 8'ihlio<1;,ek'Polskiej Akadem.ii Nauk. Niezależne od tego podejmie stosowne prace O'Dganizaeyjne i wyzna,c'zy Slpuśród czh;lrlIków Prezyd'ium ZG PTL o:soibę od'Powiedzia,lmą z.a c:ałoklszta1rtpo!'ityiki wyda,wlllk:zej Towarzystwa. o. Istnieje konieczność wzboga'cenia informa,cji pub'licys,tyc:zme'j dO'tyclzącej działalności PoLskiiego Towarzystwa Ludoznawczego w 'k,raju i poza jego grarnka'mi, a także szcrszegopopularyzow<lJl1'ia w czas opi:smach ogólnokraj~}wych oraz regi(}na,~nych problema'tY'k!i el.lnogra:fi.cznej, w tym również prezerl!towani.a p():~t'ad histor)"cz;nyeh 'Zwią'Zany,ch z hi:st-onią etno,graf.jj np. Z. Gloger, W. Pool, A. Chę!Jn'i.k, J. Ozetk:anaw3'k.i, -'\. Fi:s:cher i 1runi. W tym celu ZG PTL podejmie okreś'lone· za.dania org,anrza:cyjlne i zaibez;pieczy .pełną ich rea'lizację poprzez działal1ność Ośrodka Ddku.men'llalcj.i i Inf,O'nma'cji Etno'graif1cZil1C'jw Łodzi. I. ZaDządy Odd2Jiałów PoLs'kiego TOlw,arzy's'twa Ludo,Zinawc.zego oizbo,wiązane są do na:d'sył<lJnia,na adres redakcji czasopiJsma "Lud" not,eIk bi:ograficlZlnych zmarły·eh czlonJków P,olls!kiego Towarzyst.wa Lu dOZJnaW!czego,W ten :>po:só:buchroni się od :zalpomn:ienia wiele iJs1otnyc'h dla historii PoIsk'ieglO Towar'ZylSl!;;waLudoZJllJa'wczeg.ofa'k'tów ,i zdarzeń, ,a ta'kże osobistych zasług dkreś>lomYlChPo.sta:c; :z T,o'w.a'rz)"sttwemZJwiązaJnY'ch. 8. Zarządy Oddziałów PTL powin:ny podejmować na swoim terenie działania inicjatywne na rzecz upowszechniania wiedzy o kulturze ludowej :poprzez org.ani'zQwanie różnego Todzaju sesj,i nau.kowych i pO'Pularno-m.au'k,ow)"ch, k,oDlkursów oraz wystaw. D.ziala1:ność baką ZG PTL będzie w/spierał merytoryaznie i finaMo,wo, '9tosOWJniedo po,sia.danych możil:iwo~ci. 9. W 'oc'en'ie Głównej Komi;sji Rewi'zyjnej Biuro ZG P.TL nie prOlWad:z;iralojOlna'lIilej pohtyki ;a!k!Wizy.cy'jnej dotyezą:cej posiada:ny'Ch ,na skI,adz.e maga.zynowym zapasów własnych ;wydawnictw. Stąd też ZG PTL zobowiązany jest do zaktywizo'w,a:ruia tei.i działaJlnośc'i, k1óre,j rezuLtaty £iJnansowe w11nny być dkreślOlile w przyjętym ',nb. począt'ku roku płalnie wpływÓ'w z tytułu sprzedanych wyda'wniclt.w:. ,Walne zgromadzenie Delegatów przyjmują,c powyższą Uchwałę wyraża przekonanie, że pełina realizacja. zawartych w niej postanowień przyczyJni się do dalszej ,alktyw,jZJacUi,pra'cy !Polsikiego T,o.warzY\S1w,aLudozna'WIczego w o'bsz3.r:ach 01'gani zacy j1l1o-meryitory'azny'ch wynikający'Ch ze s,tatUltu. W,alne Zgroma.d'Zem.'ie DeJ.ega1ów Poi,slk'iego T'Qlwal"zysoiwa LudoZJUiawczego Opole, dnia 12 września 1981 roku �380 Kronika ETNOGRAFIC~E WYSTAWY CZASOWE WOJEWODZTWO ZORGANIZOWANE WARSZAWSKIE W 1980 ROKU STOŁECZNE M u.z ea Wa,l' s z a w a, Mu:zeu:m Azji i P,a,cyfiJku ,.Sztuka rękodzie1ni'cza Afganistanu" Scenar.iusz: Z. Ananicz, oprawa plastyczna: M. Janiga. 79-styczeń 80. 155 eksponatów. Katalog, plakat. Ekspozycja: listopad "Tkanimy Indcxnezyjskie w Zlbiorac,h Muzeum Azji i Pat:ytfiku" Sicemariulsz: M. Wrońska, oprawa pl:astY'C7.ll1J'd: K. Bur.n:atówi:cz. Ek1spozy{; ja : łuiY-lIT1a,r,zec. 50 ek!sponatów. Kata'lo'g, ;plalkat. "Ceramtka doliny Kathmandu" Scenariusz: Z. FHars'ki, opI'la1wa pla'styczna: piec. 240 eksponatów. Kalt.alog, pla!kait. "Ludowe M. Jan'iga. Bk:spozycja: maj-li- Malanstwo Indii. -Benga:!, 'Bihar, Orissa" 8cenalr,iuslZ: J. Suliga, oprawa plals'tyczna: T. WaHer. -październik. 130 eksponatów. Katalog, plakat. "Rzemiosło Artysty.czneNo·wej Elks'pozycj'a: wrzesieil-- Zelandii" Scenari:u:S'z: J. S,zelegejd. {~prawa plastyc:lJna: M. Janiga. nik-listopad. 90 eksponatów. Katalog, plakat. EJkspml.ycja: paźdZJier- "Etno:graJfia ii sztuka Oceanii. Ze zbiorów Nicola,i Ni'ch{JU'touchkine" Scc:narliUls;z:N. N. Nkhout.oU'ch1k.ime, M. Wrońs·ka, Oipra:w.aplasty'cZlna: M. J.aniga, konsultacja naukowa: M. Bero. EJkspO'zycja: paźdz.ierniik-'listopad w PańJ9twowym Muzeum Archeologicznym w Warszawie. 400 ektSlponató,w. Kata'log, plalka,t. W'~półorgani'zalor: PańJstwowe Muzeum Arc.heologic:zme w Wa'r5Z>aiWtie. .,Z przeszło9ci Mongolii" "SceD<l'riulSz: A. La1tu:selk, oprawa pIa'styczna: M. Janiga. pad 80 - [ulty 81. 320 eksponatów. Kat'a:i,ag, plakat. Ekis:pozycjn: I1sto- W.a r s z a w a, ;P,ańst:wowe Mu:zeu,m Ar.chealog'i=e "Etnograiia.i S:lItuka Oceanii. Ze zbiorów Nicolai Nichoutouchkine" patrz: W,artszawa, Mu'zeum A'zji i Pacytf~ku. , "Checras - Dzieje Inkas~kiej Prowimcji" S:cenar,iuslZ: S. IWamJiiszeWlsiki,A. KrxCliuows.ki, opraM'a pla.s:tyczna: W. Ławry:nowi'C'Z, M. ZieLińJska. EkspozY'cj'a: 22.09 - 1'5.1'1. 200 elksponatów. Folder, pIaka,t. Współorganizatorzy: Ministerstwo Kultury i Sztuki, Polska Wyprawa Naukow,a'iW Andy. War 's IZa w a, PmllS'!lwoweMuzeum EtnOlgrabc:llne "Przes'Złość ,i :teraźniej-szość NaTodów Azji Środkowej Sc,enariulSlZ: B. Z. Gambur,g, i KClizachstanu" M. D. Penl:iJna, komiJSarz: E. Pachciarek, A. Ko- �Kronika 381 nawa!ow, oprawa plas;tyczna: Cz. ŁącZ!ka. E~po.zycja: 4.0:1- 24.02. 400 eksPOl1JaJtów.K,aitalog. Wspó!or,ga!nizator: Państwowe Muzeum Etnograf.ii Narodów ZSRR. "Mola - 'Dkaniny Indian Cuna z. Panamy" Scenariusz. i komentarz: T. Walen.dziak, Opra:wa plastyC'zna: M. Michalak. Ekspozy,cja: 15.01 - 10.02. 101 eksponatów. "Archite-ktura Kl. GOitowiC'l6, wiejska Francji" Sceonar.iu.sz: N. V. Radot, ·komentarz: .T. K. Ma<kulski, oprawa plastyczna: M. Kosek. E'klspozycja: 22.02 - 22.03. 60 plansz fotograficznych, folder. WS'PółorgaJ1iza,tor: Wydział Kulturalny ,i Naukowy Ambasady Francusokiej w Wars:z..alwie. "Kultura Afganistanu" Scenariusz: M. Sztr:anJtowicz. Ek:spozy,cja: 19.01- 2.03 w Muzeum Śląska Opoilskiego w Opolu. 116 ekspo,natów. Kata.]og. W'spółorganizat-or: Mu:zeum Śląska Qpolskiego w Opolu. Ekspozycja: 15.03- 31.05 w Muzeum Ziemi PrudnicKiej. W.spólorg'anizatO'r: Mu'zeum Ziemi P!'udnickiej. "Sztuka Inaiwna w Polsce" ScenariU!sz: M. OlGdz'ka. Ekspozycja: 1'1.02- 8.03 w Muzeum Pomorza Środkowego w SłupsIku. 1-50 eksponatów. Wspólorganizator: Muzeum Pomorza Ś,radkowego. "TRADYCY J-NE STROJE ŚLĄSKIE" ScenariusiZ: J. Koszul'ska. Ekspozycja: 12.02- 2B..02 w Klub'ie skiej Woli. 95 eksponatów. Ka~alog. Ws!pólorgan:izator: Klub skie,j Woli. MPiK MPiK w Zduńw Zdut'l- "Broń ludów Pacyfiku" Scenariusz i oprawa plastyczna. B. Kohutnicka. Ekspozycja: 21.02 - 31.03 W Muzeum Ziemi Rawskiej w Rawie Mazowieckiej. 68 eksponatów. Współorganizator: Muzeum Ziemi Rawskiej. E'kspozycja: 23.05 - 31.07 w Muzeum Okręgowym w Białej Podlaskiej, 110 eksponatów. Ka,talog. Współorganizator: Muzeum OkrGgowe w Białej Po'dlu5kiej. "Indianie Kiczua - Gó:rale Peru i Boliwii" Scenari·us7.: T. Walendziak Eks<pozy,cja 2501 - 20.03 w lVIu:zeum Okręg{)wym w .1e-!eln'iejGórze. 100 ekspona.tó.w. K.a,t'alog. W'spółorganizator: Muzeum Okręgowe w Jeleniej GÓnze. EJklspozY'cja: 7.06 - 7.07 w Muzeum Okręgowym w Lublinie. W'spółO'rga.ni.zator: Muzeum Okręgowe w Lublinie. ,.Naczynia Ludów Egzoiy.c.znych" Scenariusz: M. Nowik, .J. Niedź'wiccki, opr,awa plals'tyczna: M. Kałuźna. Ek,spozycj,a 7.03 - sO.04 w Muzeum Okręgowym ,w P.ile. 76 ekspOlr1atów. Kat<llog. Współorganizator: Muzeum Okręgorwe w Pile. "Rodzina w Pols,kiej Sztuce ,Lu'dowej" Scenar,iusz: J. M1gdał. Ekspozy'cja: 15.03- 15.04 w Muzeum Rołni,citwa im. K. K,luika w CiechanoW'cu. 130 eksponatów. Pla'!(at. W.spó!orgaruzalor: Muz,e-um Rolnictwa im. K. K1U'ka. "Zwyczaje S{:enar,ius'z: T. Ambroźewicz, wio:;enne w Polsce" B. Ogrodows'ka. Eikspozy'cja: 17.03 - 15.05 w Mu- �Kronika 382 z~u;m Ziemi Sochac'zew.skiej w Sochaczewie, tor: Mm!:eum Ziemi Socha'c.zewskiej. 1'82 eks'pCl'll'atów. Wspóbrg~niza- "P<Jlska lZ.a.b.awkaludowa" Scenariu!sz i komen'tarz: T. Lewiń1Sika, opracowanie Ekspozycja: 28.03 - 118.05. 200 ekspo:natów. Folder. w Domu Kultury w Kielcach. "Trony j insygnia władzy dawnej plasil.yc'zne· Ekspozycja: Cz. Łączka. 31.05 - 10.07 Af,ryki" Scenariusz oprawa płastyczma: M. Sztrantowicz. F.ikspozycja: 3.04 - 15.05 w Muzeum Okręgowym w Łomży. 76 eksponatów. Folder. Współorgani~tor: Muzeum Okręgowe w Łomży. Ekspozycja: 26.09 - 10.11 w Muzeum Śląska OpolsK.iego w Opolu. W'Sipól-organizail.or: MUizeum Śląska Opolskiego;. "Drewniane budownictwo ludowe w fo:tografii Ja,na Świderskiego" Scenariu'Sz: J: 5widenski. Bkspoozycja: 10.04 - 11.05. 45 fo'tografii. WiSpólorgaInizatorzy: Towarzystwo Op1ieki' nad Zabytkami. Odd'ział Wars7.a,ws'ki PTL. "Łubo.k - Rosyjska Grafika Ludowa" Scen.ariUlsz: A. G. Sa'kowic:z, komi'S,arz: K. Bałabamow-Zaho'rs'ka, oprawa pbstyczma: K. Burnatowiocz. Ekspozycja: 18.04 - 18.05. 102 grafiki. KI3,t'l1,og,pla'kalL W,spółorganizaiorzy: MiniJstenst'wo Kultury i SZJtuk,i, Mi:nistC'l's·tJwoKUIHury ZSRR, Państwowe Muzeum StIuk Plastycznych w Mo·s/k·wie. "Amator.ska twórczość plastyczna młodych" Scenariusz: H. Olędzka, komisarz: A. KUI1zątkowska, oprawa plastyczna: J. Drabik E,k'sPQlzyoja: 27.04 - 1'0.05 w Klubie MPiK w Wars2jawi,e. 160 ekc;ponatów. Katalog. W:spółol'gan'izator: Zarząd Główmy ZSMP. "Plecionkar,stwo Scenar,iu'sz: A. Wł,().daTz. Ekspozycja: w Opolu. 50 ek,s-ponatów. Informator. skiej. "Rybołós:two Scenariu'sz: A. Filipowi'cz. w apollu. 85 ekspo·natów. 'ludowe" 19.05- 30.09 w Muzeum Wsi Opolskiej Współof'gainizator: Muzeum Wsi Opolludowe" Ekspozycja: 19.05 - 30.09 w Muzeum W.si Opulskiej Folder. Współorganizator: Muzeum W'si Opolskiej. "Rz.eźby Szczepana ·Mue.hy ze wsi Szale" Scenariusz i komentarz: H. Olędzka, opra,wa pla1s'tyc2jna: K. 8urnatowi,cz. pozycja: 17.06 - 8.09. 106 eksponatów. K:1talog, plakat. "Rzemiosło J.ndianMeksyku" Scenar,iu-sz: T. Walendziaik. Eksp.ozy'cj·a: 18.06 - 31.(}d w Muzeum Sztumi€. 133 eks'pol!1'aty. W:Slpółorganizato:r: Muzeum Powiśl,a. "Sztuka użytkowa Dalekiego Japoński Powl~la w Wschodu" Scenariu's>z: M. Pachcian'ik. Ekspozycj-a: 2.07 - 20.08 w Muzeum 144 c:ksp-ona,ty. Ws,póło~g,aJ1iza'toT: Muzeum w Gliwicach. "Plakat Eks- w Gliwicach. od ePQki edo dD epoki współczesności" Scenariu'sz: Fuu:dacja Japońska w T,O'kio, kumisarz: .T. Skrzyl1'ska, .T. F.ijal'kuw,ska, opra:wa plals'tyczma: K. Burnatowicz. Ekspozycja: 8.07 - 6.08. 176 prac. Katalog. WiSpółoT,g,anizat'or: Japońska Fundacja w TCJlkiO'. �383 Kronika "Kwiaty w ;twór:czości ludowej" Scenariusz i komentarz: T. Am:brożewicz, oprawa wicz. Ekspozycja: 15.07 -,20.09. 222 eksponaltów. "Węgier.ska plasty,czna: K. Burnato- sztuka .naiwna" Scenariusz: Pal Banaszyk, komisarz: A. Kurzątkowska, oprawa plastyczna: J. Kotarb,l, Ekspozycja: 15.08 - 30.02. 100 eksponatów. Katalo'g. Ws·półoI1ga.nizator: Muzeum Węgierskich Artystów Naiwnych w Kecskemet. "Malarstwo naiwne z Solentiname (Nikaragua)" Scenariusz: Ministerstwo Ni'karagui, komisarz i oprawa rZ'ltkows:ka. Ekspozycja: 10.09 - 0.10, 16.12.80 - 10.0UH w 40 pra·c. Folder. W.spółorga,~izator: Min.isterstwo Nikaragui. plastyczna: A. KuMuzeum w Zabrzu. "Tradycje ludów Maghrebu" Scenar.iu',;z; oprawa pla~tyczma: M. Sztria;nt·Q<wicz.Ekspozy·cja: Klubie MPiK w ZduitSikiej Woli. 90 eksponatów. Informator. zator: Klub MPiK. "Dawne pszczelarstwo" Sce;hariusz i kom.is<ll'iat: P. Szacki. Ekspozycja: natów. Katalog. ,,&5 lat ruchu lu-doweg·o. Hi3toria. 13dJ9 - 30.09 30.09.80 - 20.01.81. Kultura. w Wspólorgani- 98 eksiJo- Sztuka" Scenariusz: .J. K. Makul'ski, T. MiE!lniczu'k, A. Za:kl'zew'ski, .komis'arz: .T. K. Ma·kulski, oprawa plastyczna: K. Burnatowicz. Bkspozycja: 20.10 - 15.12. ok. 170 eksponatów. Katało'g, plakat. Współorganizator: Zakład Histo'rii Ruchu Ludowego NK. ZSL. "Moja przygoda w mu'zeum" Scen'ariu;sz: Dział Naukowo-Oświatowy PME, ws'półpraca: H. Olędzka. Ekspozycja: 2.12.8'0 - 11.01.31. 70 prac dzieci j 8 eksponatów. WlspółoT'ga'nizat-orzy: Minis:tel·~two Kultury i Sztuki, Ministerstwo Oświaty i Wychowania. WOJ. BIALSKOPODLASKIE Mu zea B i a ł a P o d l L', S k a, Muzeum Okręgowe ,.Rzeżba ludowa }\,da;ma Werem,cz.u.k.a" Scenariu,;z: G. WTęhia,k, opr,aiwa plalsty'c'zna: M. 1Vla~la'k, A.. Kapic,a. EkJ<;pozycja: 1.03 - 30.04. 48 eksponatów. Oddział Muzeum Okręgowego W Łosicach. SkładaO'ka. "Woj,sko Polskie w rzeżbiei malarstwie ludowym" Scena.riu,sc,>::L. Kowakzyk, opm wla plaJStyczna: M. MaśJ.ak, A. Kapica. E!k,.3POZYc}a: 7.05 - 17.05. Ok. '70 prac. Informator. Ekspozycja: 26.1'1 - 3,1.12 Oddzial Muzeum w ŁOISi-cach.WS'pÓlol'ganizatorzy: Muzeum Woj.s.ka Po11S1óegow Wars'zawie, Muzeum Regionalne w Łu~kowie, Podlaskie Towarzylstrwo Spoleczno-Kulturalne w Białej PodlRskiej. �384 Kronika "Broń ludów Pacyf1ku" .patrz: Pań'Stwowe Muzeum Etnograficzne w W<Hsz'<lwie. WOJ. BIAŁOSTOCKIE Mu zea B i a l y s t-o k, Muzeum Okręgowe "Sztuka Wyspy Jawy" patrz: Mue,eum Etnograficzme w Krakowie. WOJ. BIELSKO-BIALSKIE W i s l a, Muzeum Beskidzk,ie, Oddział Muzeum w Cieszy.nic "Rzeźba Beskidu Śląskiego" S.cenariwsz: B. Reczko, A. Poled.nik, oprawa natów. P1akat. pla.styczna: B. Reczko. luD ekspo- Muzea Żywiec, Muzeum "Zwyczaje Scenariusz: Scenariusz; oprawa natów. K'atalog. "Pokonkursowa wystawa Scenariusz i oprawa 2.10-eksp(]lnatów. INSTYTUCJE ]I/[ ak ó w zimowe na Żywiccczyzmie" M. Meres. Bkspozycja: 6.01- 3.09. Ok. ą? eksponatów. "Ludowe instrum·enty muzyczne" plastyczna: L. Grajny. Ekspozycja: ludowego zdobnictwa plasty'czna: 1.07 - 31.08. BO ekspo- bi'buJ.kowego - M. Meres, A. Zięba. kwiaty Ekspozycja: Żywieckie" 5.09 - 15.10. NIEMUZEALNE P ()d h a l a J1S k i, Spóldziel,nia Pracy "lVIakowianka" "Haft 'Iudo'wy, makaty haftowane, wyroby z drewna" Oprawa plastyczna: M. Iwanowi-cz. Ekspozycja: 1.08 - 15.08 w sali straży ~.arnej w Makowie PodhaoJańskim. 300 eksp(}Datów. S u c h a B e s k i d z-k a, Towarzystwo Po· Miło,śni:ków Ziemi Suskiiej "Ku<ltU'ra ludowa 'i -rzeźba ludowa" Scen.ariusz j OJpTaWaplasty.czna: E:'~pona.tów. WOJ. ]I/[ A. Krzeszowia.k. Ekspozycja: UD - 31.12. 130 BYDGOSKIE u zea C h () j n i c e, Muzeum Regionalne "R!zeźba ludowa indywiduaI,na" Scenariusz: W. Tyborska, oprawa plastyczna: R. Świerczek. - 10.09. "Ceramika S'cenariusz: Katalog. W. Tyborska, oprawa Ekspozycja: 1.05- .Kaszubska" plastyczna: R. Krzak. Ekspozycja: 1.05- 10.9. �Kronika "Twórczość Scenariusz: W. Tyborska, 80 - 5.01.81. ludowa Kaszub" oprawa WOJ. 385 pIastyczna: A. Grys·iak. Ekspozyc}a: 20.09. ELBLĄSKIE K w i d z y ń, Muzeum Za,mkowe w Ma:lboI1ku, Oddział w Kwidzyniu "Sztuka ludowa regionów nadwiślańskich" s.cena,l'iu·sz: H. Samplawska, - 30.07. 212 ekspOOlatów. oprawa WOJ. plas.tyc7Jna: S. Czemy. Eklspozy<:ja: 1.06- GDAŃSKIE :'v1uzea G d ań sk, Muzeum Narodowe "Dawna Oddział Ebnogm.£ii w Oliwie rzeźba ludoiwa Pomorza Gdań:skiego" Scen.ariusz: T. Przała, opr,awa p1a'styczna: D. Boro,wska. Ekspo'zycja: - 3.lO.80. Ok .. 30 ekspona:tów. Koś c i e r z y III a, Kaszubski Park Etnograficzny otwarcie we Wdzydzach "KaJSZUlbskiPark Etnogra!f:i,czny :- wystawa ill1formacyjllla" ScenariUisz: T. SadkoW1ski, opnawa pIa:s,tyczna: B. Kropllewski. Ekspozycja: o'twarcie 1.10.80 w Przedsiębior.stIW.ie Usług s.o;:jalnych Budownictwa - Ośrodek w Gołuniu. 57 eksponatów. "Muzeu'm Gu1:gowskkh we Wdzydzach Scenariusz: T. Sa:dkowski, oprawa 6.10 - 9.10. Ok. 60 Zldjęć ,i dokumentów. Instytucje pla,styczna: dokumemlty" B. KroQ'p1ewski. Ekspozycja: niemuzealne G d a ń;s k, Woje'Wód.zk'i Ośrodek Ku,lltury "K,aszubs.l<oasztuka l,u;dowa" Scenariu,sz: K. S'załaśna, o.pra!wa plastycz,na: B. Pfeil.fer, kOI!1su1ta:cja:W. Bła:szk01W!skJ.EkspozY'cja: 24.a3- 31..05 Gdańsik- WrzesZicz Klub Garnizo:no1wy. <W eksponatów. W:s:półoI1galniZia;1;or: Klub Garniz,onowy. 6.06 - 30.06 OSltr'Ołęka, Wojewódzki Dom Kul'Cury. WspółorgalIliizator: Wojewó:dz.ki Dom Kultury. "Ludowe i ar'tYISitYiczne l·ękodzi·eło 'WISi" Scenar'iuosz: K. SzałaŚ1Ila, opr.awa pl,astyczna: D. Nierzwicki. Eks:po;z;y'cj.a:12.08- 24.09 w Gminnym Ośrodku Kultury w Zukowie. :100 eksponatów. Współorgamiz3t-or: Gminny Oś.r·o:clekKu;Ltury. "Sztu/ka ludow,a P,omorza Gdańsikiego" Scenariu1sz: K. Szałaśna, ,oprawa plastyc'zna: H. Gregor, Eks'pozycj,a: 28.09- 8.10 w Ocho~nkzej Straży Pożaraej w Sulęczynie. 120 ekspon:at ów. W'S'pÓłOT_ galn;izator: Ocho,tJnicza Str,aż PożaI1Ila. 25 "Lud" - tom 66 �386 Kronika "Ry;bak w r,zeźbiie łu:dowe'j i malarstwie na szkle/' Scenariusz: K. SzaŁaśna, oprawia 'pl::rstyczna: H. Greg:oI', konsultacja: a'~ckli, W. Błaszkows,k<i. Ek~pozY'cj,a: 18.10 -7.'11 w Tm:elW&kim Domu 92 ek'spona~y. W,spóło[lganiza:1;or: Dom Kultury. L. MaKultury. "Kolc.fewska Is'mu'klaludowa" SCEmaniUlsz:K. Szałaśna, oprawa pla'styczna: H. Gregor, konsultacja: W. BłalSzikoiWiski.EkispozY'c'ja: 217'.11 - 1'2.12 w TczewskiJm Domu KuU<tury. 8'4 eksponaty. W:spóło'rga,ni'za'tor: Dom Kultury. WOJ. GORZOWSKIE Mu'zea G o I' Z Ó W W i e'1 k o p o 1 s k l, MU1zeum Okręgowe "Rzeźba afrykańska" Scenarliu'sz: L Jasińska. Ekspozycja: ślibo'Tzu. 218elfuS'P cma,'tów. M ,i ę d z Y I' Ze 30.04 - 15.1;2w Muzeum Reg.ionallIlym w My- 'c 'Z, Muzeum "Pokaz pislanek Scenariusz: J. Patorska, oprawa zycja: 1.04 - 20.04, 64 elmponaty. "Wyroby ,j pallm wielkanocnych" plastyczna: R. Patorski, Z. Bączkowski. Ekspo- Z. Bączkowski. Ekspo- w1kiliJnia'Tskieregionu" Scenariusz: J. Patorska, oprawa plastyczna: zycja: 24.09 - 3.10. 083e1k'spolnaty. "Staropolski piernik R. Patorski, świąteczny" Scenariusz: J. Patorska, oprawa 'plasty,czna: R. PatoTski, Z. Bącz'kc}wski. Ekspozy1cja: '116.12.30 -3,,02.81. 89 ekspo'nalt6w. WOJ. JELENIOGÓRSKIE Mu zea B o 11 e 's ł a w i e c, Muzeum Ceramiki "Sztuka patrz: Wroda,w, Muzeum ludowa Dolnego Ślą's.ka" Etnograficzne "Opolska pa,trz: Opole Muzeum J el en'i a Gór Śląska - Oddział Muzeum Narodo,wego. ceram1ka ma'lo'wana" Opolskiego. a Muzeum Okręgowe "Indianie K1c'zua - partrz: WarsZJaJwa,Państwowe górale Peru i BOlliJwii" Muzeum Etnograficzne. "Nikifor kry:nkki" Scenariusz; :natów. oprawa plastyczna: W. Sierka. Ekspozycja: 15.03- 15.04. 100 ekspo- �387 Kronika WOJ. KALISKIE Muzea Kro to s z Y111,Muzeum Regiona1me "Kr,dtOSlLyńJSlka rzeźba Scenariusz: H. Ławniczak. ludowa" Ek'S'p~zycja: ,1.06 - 30.05.120 WOJ. ekspOll1artów. KATOWICKIE Mu zea B ę d zi'n, Muzeum Zagłębia "Mallarstwo niepl'o'fesjooallne" Scenariu:s.z: T. Zalsa,cka-BoroW:iec, .op.narwa plastyczna: zycja: kwi'ecieil-maj. 37 'eksponat6w. Cz. HaczkLewicz. Ekispo- "S2ltuka Jawy" patrz: K r,a;ków, Muzeum Etno:grai'icZlne. B y t ,om, Muzeum Górnośląskie "Powstanie śląskie W plastyce Scenariusz: M. Kuczyńska. Ekspozycja: rzowie. 23 eksIPO'n.aty,Filakat. "Nieprofesjolna'[ne nieprofesjonalnej" 3.02 - 11.05 w Jednostce malar:stwona plastyka w Cho- w Rybniku. 51 eks- Śląsku" Scenariusz: B. Bazielich. Ekspozycja: 8.02 - 26.03 w Muzeum ponatów. Wspolorga'nizator: Muzeum w Rybniku. "Amatorska Wojska Słowenii" Opmwa plastycZlna: W. Prandzioch. Ekspozycje: 2-9.04 - 7.07, 22.0';1- 15.08 w Muzeum 'w Zabrzu" 1.10 - 12.10 w Miejskim Domu KuUury w Ja,worzn.ie, 3.11- 24.111 w MiejlS·kim Ośrodku Kultury i Sportu w Chrza·nawti.e, 29.11 - 14.12 w Miejskim Domu Kultury w Ol'kus'zu. 52 ek1spolOaty. Katalog, plakat. WspółorgalIlizator: W)'1dzial Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzk,iego w ,KatoW:ica,ch. "Węg·ierska .sztuka n<riJwna" Ekspozycja: 24.10 - 23.11. 81 eksponatów. Składan!ka, Mu:zeum Artystów Na;iwnyc'h w Keeskemet. plakat. G l i w i c e, Muzeum patrz: "Tka:ni'na lU'dowa" Wr·odaw, Muzeum Etnograd'k'zme "Sztuka uży'tkow,a Dalekiego Ws·chodu" patrz: War,szawa, ParustwO'we Muzeum EtnogI1alfiocmne. R a c i b óT 1., Muzeum "Ceramika ludOIWa r'eg~onu besk~dzk:iego" Eki~pozycja: 9.02. - W.04. 89 ekis:panatów. "Artystyezma patJ'z: K'ralków, Muzeum 25· tkan1na Srod:k:oiwego W1sdl'Odu" Etnogr,aJfkzne. Współorganizator. �388 Kronika Eskpozycja: Ryb "Pienniki raciborskie, 1Bl.09- 31.12. 95 ekspona,tów. formy odlewy" n ,ik,Muzeum "BiaŁostockie dywany" Scenariusz i oprawa plastyc1zna: H. Piergies-Chlubek. Ekspozycja: 9.04 _ 27.04. 18 ek,spolna1tów.SkładalIlika, plakalt. W,spółorganiza1tor: Muz,eum Okręgowe w Białyms't'0ku. "Współczesna sztu!k,a ludowa Opolszczyzny" Scenariusz: J. Floreńska, oprawa plastyczma: H. Piergies-Chlubek. Ekspozy,cja: 15.05- 14.07. 100 eksponatów:. Skła;dank,a. 15.07- 26.08 w Muzeum w Wodzisławiu Śląls'kim. W,spółorganizaltor:Muzeum w Wodzisławiu. T a l' n 00 w s k i e Gór y, Muzeum "Folklor .regionu tarnogórskiego" Scel1JaI1iusz:Modrzyński, oprawa de 115.03.80.40 eksponatów. plastyczma: "Twórc:wść artystów amatorów M. Muławski. Ekspozycja: otwa.r- Ziemi Tarnogórskiej" 8cenaruusz: Modrzyńlski, oprawa plastyczna: M. Muławski. - 10.09 w SI1;O'waTzyS'Zeniu Miłośni'ków Ziemi Tamogór,slk,iej. Ekspozycja: 6,09_ W o d z is ł a w Ślą s k i, Muzeum "Ku:l1tunamaterialna Scenariusz: na'tów. W. Pierzyna, Ziemi Wodzi:sławsk:iej" B. Kordowska. Ekspozycja: 20.03 - 24.08. Ok. 70 ekspo- "W,spółczeSlna lScz.tuk,aludowa Opolszczyzny" pahz: Rybnik, Muzeum Z a b r:z e, Muzeum "Nik.ifor" Scenar.iusz: J. Pawlas-KJos, oprawa zycja: 24.05 - 30.09. 111 eksponatów. "Malarstwo plastyczna: M. De Goche, J. Kozak. Ekspo- MarE Tarnowskiej-Wójtowicz" ScenariUlsz: J. Pawlas-Kos, oprawa pllalsiyczma': M. De Gache, J. Kozak, kOIl1sultacja: J. Bedna1rSlka. Ekspozycja: 24.05 - 14.09. Ok. 80 eksponatów. Składanka. ,,,ArtYlstyczne rękodzieło wsi" Scenariusz: J. Pawlas-Kos, oOIpr,alwaplastyczma: J. MaC'iej,ewska, konsul:tacj.a: K. Ka:czko. Ekspozycjla: 310.05- 15.06. Ok. 200 eksponatów. Współmganizatorzy: Wojewódzki Ośrodek Kultury w Ka!t'owicach, Wojewódzk,i Dom Kultury w Ka1owkach. "Amatorska plastyka Słowenii" 'patrz. Bytom, Muzeum Górnośląskie. ,,Obrazyhaiftowane Scenariusz: M. Keyha, oprawa 2,3 eksponaty. Składanka. Marii Keyhy" plastyczna: \ Z. Baranek. Ekspozycja: 4.10 - :n.12. �Kronika "M-a,larstwo naiwn.e w Solentiname" patrz: ·W.arszawa, Pań~twowe InstytU'·cje nliemu:z.elalne Muzeum Etnograf1c=e. B ę d 'z i n, Miej.ski Dam Kulitury "DoTo,bek sztuki .ludowej w XXXV-leciu PRL" 23.05- 25.05. 2;00 ek,spomatów. Sc'enariusz: M. Knzew.ień. Ekspoz)"oja: WOJ. KRAKOWSKIE MU'z,ea Kra k ó w, Muzeum Historyczne m. Krakowa "Sizopk:a krakowska 80" Scenariwsz: T. Wrońs~i, oprawa plasty,czna: 7.12.80- 1.02.811.5,9 e PO!l1atów.Pl<akaJt. J.. Bałiba5zewSika. ]ill{.s,pozycja: Kra k ó w, Muzeum EJtnografk:2llle "Tkan~na dekora,cY'jna Środkowego W.sicho'du" Sc'enariusz; ,oprawa [/lasiyczna: J. Kamocki. Ekspozycja: 15.a3 - 2.8.04w Mu~eum w RadbOTzu. 69 ek!sponatów, F·older. E'k'spo'Zy.cja: 16:0.5- 26.08 w Mu:z.eum Kultu_ ry Ludowej w KotlbuIS'ho'Wej,49 eksponatów. "Sztuka wyspy Jawy" Scenariiusz: J. Kamocki, opr-awa plalstyczma: A. Chomcozyk. Ek,spozycja: 15.04- 2:2.06 w Muzeum o.kręgowym w Białymst(]ku. lInformator. Ekispozycja: lilpiiec-paździennik w Muzeum Zagłębia w Będzinie. M y ś l e'n i c' e, Dom Grecki - Muzeum Regiomal'ne "Wień:ce do'żynkowe i kwialty b~bulkOlWe" Scenariusz i oprawa ekspo,naltórw. plastyczma: .T. Koczwara. "Budowniotwo Ekspozycja: I n s 't y t u c j e EkSlpo'zylcja: 24JJ9- 30.10. 106 1udo·we" 24.11.80- 20.01.81 w K,lubie "Ruch" w Bysinie. ID i '8 ,m u ozea l,ne K r.a k ów, Spó!dziCilnia PI1a'cy Rękodzie!a Ludowego i ArtystyCZJnego im. St. Wyspiań'Slkoieg,o "Eksponaty .przy,szłego Muzeum Lal'ki" Scenariusz: M. Jędrzej0:0rka, opra'wa plastyczma: M. Jenner, G. Chunura. Eksp.ozycja: 19.09- 30.09 w .Młodzieżowym Centrum Kultury w KrakQlW1ie. Ok. 200 eksponatów. "Wystawa pokonkursowa IV Mi<;dzynarodowego Biennale Lalek w Krakowie" Scena'riU'sz: G. Basis,ta, op~,awa .plastyczma: M. J el'1J1 er, G. Chmura. Ek.spozy'cja: 10.10- 30.10 w Pałacu SZJtuki w Krakowie. 652 eksponaty. P-lakaty. W,spólorganizatorzy: Ministers'two Kultury i Sztuiki, Związek "Cepelia" w W,al's:z.awie. WOJ. KRO$NIEŃSKIE Mu zea J a.s ł o, Muzeum Regionaline "T,nady,cy,ilne·obrzędy ludowe w twórczości plastycznej" �390 Kronika Sc·enartiusz: A. Sew101, opra'wa .plasXycz,na: A. Sepio!, K. Madej'CZyk. Ekispozycja: 1 5.05- 3.06 w Urzęd<Zie Miejskiian w Jacile. Ok. 250 ekslPO'lUltó;w.Folder, plakat. 1 WOJ. LESZCzyfisKIE Mu zea L e s z 11o., Muzeu:m "Garncarnst'wo województwa leszczyńskiego" .Błaszk:iewicz, oprawa' 'pl a s<ty,czna: B. W.inikJiel, konsult·acja: Ekspozycja: 20.12.79- 23.01.80. 80 eksponatóW. Scenariusz: B. S. Chmielowski. WOJ. LUBELSKIE Muzea L u b l i n, Muzeum Okręgowe "Z,imowe obl'zędy na Lu:bels7JCzymie" Scenariu,sz: K. Kępa, oprawa - 30.D.}.. 220 ·ek!spona'tów. "Rzeiba pla'sty,czma: K. 'Wil,kow.ska.Ekspo'Zycja·: ludOIwa Ale'k:slal11ldra Fijałowsk:iego 10.01- z PIlzy!bysławic" Sc'elllariUlsz: D. Pa:wiłańska-,Mazur, OIprawa p1.3JstYiC:Zlna: K. WWkowsika. Ekspozycja :21.00 _ 30.06. 120ek:spOInatów .. Składa·nka.Współorgall1izator: Stowarzyszenie TwÓT:cÓWLudowych. "Ind1anie Ki.czu:a ,pa<trz: WaI"szawa, Pań'stwowe gór.a:le Peru .j Boliwii" Muzeum Etnogr.aficzme. ,,'DwórezQlśćStalllusława Gralcy z PorOlnina" Scenariusz: E. Kępa, oprawa pIasl,Y'cwa: K. WitkoWISka. Ekspozycja: - 30.08. no ekspOIllatów. Składanka. Współorganizator: Stowarzyszenie ców Ludo'wych. WOJ. 19.06Twór- ŁOMZyfiSKfE Muzea Ci e c h an o w i e ,c, MuzeLLmRolniotwa .im. Krzy'sztofa Kluka "Len - roślina przemy,słowa" Scenariusz: E. Chmiel, oprawia pl:als'ty,czna: W. Bogueki, kOll1,sultacja: Cell1tralne Laboratorium Przemysłu Imial1skiego, Ekspozycja: 18.09.80- 5.01.81. 370 ekspolIla!tó:w.Pł'a'ka<t. Ł o m ż .a, Muzeum Okręgowe "Rzeżba ·i tkan.iJny Kurpiowslkiej Scenariusz: W. Pawlak, oprawa 28.09.08,- 28·.02.8:1.144 ek,spo:naty. "Sztulka J.udowa Pus:oczy Ludowej" plastyczna: S. Kędzielawski. Elkspozycja: KUlIpi()lwS'klejPUiSZJCZY Z'ielonej" S,c.enarim;z: W. Bawilak, op~aIWa.plas'tyczna: T. Czerwiński. Ekspozycjoa: 29.11.80- 3.01.811w Mie.jskim Domu Ku:]"tury w Sier>pcu. 29{) eksponatów. �Kronika N O'1WOg r ó.d Lo mż y ńlski, MUiZ.eulffi KUlipiowsktie fjskansen) \ "Rzeźba Konstantego 391 .chojnowskiego i jego synów Zy,gmunta i Jakuba" Scenariusz: J. Mora'CZewski, opna·wa plastyczna: S. Kędzi.€'1JaJws'ki,A. S:zmfamikJ, .konsultacJa: J. Chę.tIn1kawa. Ekspozyoj·a: 1.,10- SO.1>2.70 ekspona'tów. WOJ. MIEJSKIE LODZKIE Muzea Lód Ź, Muzeum .Ar,cheologi.czne i Etnograficzne "Od 'l1uronia do Colargola" Scena,I1iu.slZ:M. PJniń'ska, I. Lech'owa, ()pra'WJa ·p1aslty,czn.a: J. ZielińoS,~i. E.kispozY'cja: 2.02.80 -,15.{),1.&1. 3·5,5e~pOlOOitóW.Brak at. "WlspóŁczeSlIJjaeeDamik:a ,i ,rzeźba ludowa Po1slki Sroid!kowej" Scenariusz: E. Wróblewska. Ek:Slpozycja: 1'8.0.2- 30.02 w Muzeum l7i6ekspOIllatów. W:spółorganizator: Muzeum w OpoioZl.LJJie. w 0lPocznie. "Naiczynia z drewna, ,słomy ikorzeIlJia" ScenaIliul5z: B. Miennkka. oWŁodzi. 3'Beksponatów. Ekspozycja: 19.02 - 27.06 ,w ZPB 1m. S. Kumickielgo "PIfZ€\Szło'~ći temź,niejs'zoś.ć narodów AlzH ·SrodkOlwej i Kazaohstamu" Scenariusz: pra,c'O'wnik Muzeum w Le niJngradzie, oprawa plas:ty,czna: J. Wieczorek. Ekspozycja: 15.03- 14.05. 355 eksponatów. Współorganizawr: Państwowe Muzeum E'bnograf:ii Narodów zs,.RJR ·w LeniJngradzie. "Ailryk:a 79" Scenariusz: J. NadoLski, J. W()jdechow,s.ki, oprawa p1as'tyczna: J. Wi~cz'oTek, konsultacja: W. NowOl5z. EJkspozycja: 4.10 - 30.10. 420 ek:spona:tó.w. F()ldeT. Współorg<llrl!iZJa:tor: .Kolo Nau'kowe Si1:u'deIlJtówBiolog·iJ UL. L ó d ź, Centralne Muzeum Włó:kioennictw,a "Tokanim.apodwójna - ludowa i .artYJS:tyc~" Scenar.iusz: K. Liber.towrcz, A. TrelLa. Ekspo·zy·c.ja: 1.08 - 10.08 W' Muzeum w Łę.czycY. 4.:10- 10.10 w Fabry·ce Dywanów "Dywilan" w' Ł<lJdZJi,2.'111.80 -,8.01.81 w SDK "Ldka·to[·" IW Łodzi. 38 eksponatów. WOJ. NOWOSĄDECKIE Muza.a G o r l ic e, Muzeum Regionalne "Elementy Ekspozycja: PTTK Zldobnicze wnętrza chaty podgóTzańskiej" 1.06 - ~O.07.. !ł6 eksponatów. L i m a n o w a, Muzeum Ziemi L'im.1aonQWlskiej "V pokonkursowa Scenal1iwsz; oprawa ~latów. Pla,kalt. plas.tyczna: wy·stawa haftu" J. Wielek. Ekspozycja: 2'9.05,- SO.US.630 ekspo- �392 Kronika N o w Y S ąc z, Muzeum Okręgowe "A'kwareIe Nikifora" Ekspozycja: 3.03 - 30.04 w Muzeum Okręgowym w .Jeleniej Górze, 0.04 - 10.06 w Muzeum Okręgowym im.W. Orkana w Rabce (30 eksponatów), 6.10 - 5.12 w Częstochowie, 19.05 - 30.10 w Muzeum w Zabrzu. 111 eksponatów. "Dawne malarstwo i rzeźba ludowa Ekspozycja: 3.10.80 - 22.01.81. "Wspókzesna ze zbiorów Muzeum im. Wł. Orkana w Rabce" rzeźba ludowa Karpat" Ekspozycja: 30.12.80 - 28.02 ..81 w Domu Kultury im. F. Dieriyńskie;go w Tarnowie. 94 ek!s:pcmalty. Z!a'kladów A:zoto~ych R a b ka, Muzeum im. Wł. Orkana "Malarstwo 'na szkle J.olanty PękJsy" Scenariu.sz: J. Pęksa, oC>ipraw,a p1astyczma: J. Niżnik, ,konsu1'tac'ja: Ł. Rak Ekspozycja: 15.02 - 20.0<9. Pla:ka,t. 70 Olbr3i.Zów. "W~stawa prac ,plastycZJny'ch dzieci i mlodzieżv Ekspozycja: .9.06 - 30.06. z Rabki ,i okolic" 30 pmc. ",Mal.a,r;stwona iszkle Jana Fudali z Zako;paneg·o" Scenariu'sz: Ł. Rak, oprawa .plalsty'czna: A. Głuszyńsika, konsulta'cje: wa-Bujak.Ekspo!Zycja: 26.06 - 27.09. 70 obrazów. Plakat. M. Lecho- "Akwar·ele Niikifor.a·' patrz: No'wy Sącz, Muzeum Okręgowe. "Wystawa pokonkursowa kap.liczek" Scen:ar:iusz: Ł. Raik, M. P.s:arski, opra'\va pla~tyc=a: A. Glu,szczyńlSki, kO'ns'uL tacja: M. Lechowska-.Buja'k. Ekspozy'cja: 9.11.80 - 31.02.!l'l. 50 eksponatów. Plakart. Zak opa fi e, Muzeum Tatrzańskie ;,Ludowe budowlIl.i'Ctwo polskie im. T. Chalubińskiego w folografiach Jana Scenariusz i oprawa plastyczna: J. Swiderski, zycja: 19.01 - 24.02. 41 eksponatów. Świderskiego konsultacja: z War.szawy" R. Reinfuss. Ekspo- "SZJtuika,LuidowaPodhala" Scenariusz: 31.03 - 2'0.05 H. Sredniawa,opr,awa plastyczna: M. Gónkiewicz: Ekspozy,cja: w Galerii Cepelii w Nowym Targu. 52,0 ek.sponatów. Folder. "Zdobienie i sprzęt ludu polskiego na Podhalu" Scenariusz: S.Żurowski. Ekspozycja: 1.06 - 1.07 w Muzeum wego w Słupsku. 312 eksponatów, Pomorza Środko- "IvI.alarstwo na ,szk1'e Adama Slo'Wiń:skiego ,z Zakopanego" Scenariusz: H. Sredini,awa, oprawa plastyczna: B. Rodzik. Ekspozycja: w Warszawie, w starej Korde.g,aDdzie. 83 eksponaty, KJtalo,g. 6.08- - 28.08 "Oddział .Muz'eu:m Ta,trzańs.kieg,o - zaibytkawa rniezną" chata U1a Roj.ach z pra'cow-nią cera- Scenariusz: H. Średn:i,awa, oprawa plastyczna: B. Rodzik. Ekspozycja: otwarcie 6.09.80 przy drodze do Rojów k. Zakopanego. 390 c';<.sponatów. Katalog. �Kronika 393 WOJ. OLSZTYŃSKIE Mu zea O l s z t y n'ek, Muzeum Budowlnictlwa Ludowego "Technika dawnej wsi" S.cenariusz: E. KacZImarek, oprawia plastycZlna: E. Oleszczuk EkspO'zycja: L5.05- 25.05 w NOT w Olsztyinku, 11.1<0.80 - 1,5.04.,8'1 w Ga'lerii SZituki w Olsztynku. 94 eksponaty. Kat'alog. W,S'p6łoI1galniza'torzy: NOT w Olsztylnie, Wyidzial Kul'tury i Sztuki. WOJ. OPOLSKIE Muzea O P o l e - B i e r k o w i c e, Muzeum Wsi Opolskiej Ekspozycja: "PokonkuI"!sowa wYlsta'wa krGs'zonek" 270 ekspO'na,tów. 31.03 -15.05. "Pleoionka,rstwo ludowe" patrz:W,af'SZlaWa, Pańistwowe Muzeum Etnograficzne. "Rybołósi!Jwo ludowe" patrz: Warszawa, Państwowe "Malar~twoi Muzeum Etnogra'ficzne. rzeźba nieprofesjonal,na Ek5pozy,cja: 15.05 - 30.09. 70 eksponatów. "Opolsk\l- ceramika Bes'kiidu Zachodniego" Imfo·Dmator. m'alowrama" Scenariusz: E. Baczańska_Kuhl. Eks,pozycja: w Bolesławcu" 206 ekspozycj'i. Folder. 17.07 - 29.10 w Muzeum Ceramiki WOJ. OSTROŁĘCKIE Muzea O s t r o łęk a, Muzeum Okręgowe "Drewno w źyciu Wisi" M. Olszewska, oprawa plastyczna: A. 5.06 - 20.08. :30 ,eksponatów. Folder. Scenariusz: WOJ. Olechowska. EkJspozycja: PILSKIE Muzea P i ł a, Muzeum Okręgowe i'm. S'tanisława "Naczynia patrz: Warszawa, Państwowe Staszka ludó'w egzoty'cznych" Muzeum Etnogra1ficzne. T r z c i ,an k a, Muzeum im. WikJtom Stachowiaka "KultUDa ludowa Peru" patrz: Poznań, naniu. Muzeum Etnog'J:aficzme, Oddział Muzeum Narodowego w Poz- �394 Kronika WOJ. PIOTRKOWSKIE Muzea Piotr,kó,w T ry,lbu1nal1 ski, Muzeum Okrę.g·owe "SZJtu.k'a·dbrzędowa województ,wa 'piatr.kows'kiego" Scenariusz: J. Kucharska-Pawłowska, Cz. Rutkowski, oprawa plastyczna: E. WołoWIska, Cz. RultkowslkL Ek;spozY'cja: 10.12- 28..l2. Ok. 200 ekspona·tów. R a d o ID iS k o, Muz'eum Regionalne "Rolnik i jego praca w twórczości ludowej" Scenadu<sz: M. Beiersdorf, oprawa plasty·czna: ,z. Held'eu,er. EkS<po'zy'cja: 1.04- 213.07.56 e~ponatów. Współorga'I1itz.ator: MU'zeum Ebnogra.fitc:zm.ew Kr,a'kow.ie. "Józef J a:nos" Scenariu'sz: M. Beiers'dor:f, OlpralWa.plastY'czma: Z. HeHeuer. Ekspozycja: 10.10- 25.1i1. 3'1 ekJspona,tÓow..Katalog. W9póło'rg;ani:zator: Muzeum mnotgraficZlI1e w KrUiko.wie. WOJ. PŁOCKIE Muzea Ł ę c z Y'C a, MU'zeu,m "Łęczyckie szopki ludowe" SC'eIl<liriusz: A. SQbczaik, oprawa 'plastyczna: A. K.lein. Eks.pozycja: 7.01 - 10.0'1 w Mieljlskiej B~bl!iotecoe PrUbHcz.nej w Ku,tnie. Ok. 100 ekJsrponatów. Kat<li1og. Współorganizator: Miejska Biblioteka Publiczna. "Rzeźba i książka rolinicza" Sc·enariusz: A. S.olbcza'k, oprawa płastycZJna: A. Kile~n, kcmsulta:cja: A. Pr,asnow.skii. Ekspozycja: 20.02 - 20.03. Ok. 100 eksponUitó.w. WspółoI1gamiZJator: Spół:dzieln1a Kółek Rol'niczy'c.h w Łęczy;cy. "Diabeł Boru,ta w rzeźbie ludowej" Scenar,iusz: A. Sobczak, apmwa Ok. 60 eksponatów. Katalog. pl,alstY'czna: A. Klein. Ekspozycja: 5.05 - 25.05. P ł o c k, Muzeum M,a·zo'wieckie "Dhlibeł ,pol-ski w r.zeibi,e i legendzie ze zbiorów Wik:toryna GraboiWISikiego" Scenariusz: W. Dow,la:szkiewicz, W. Grąbczewski, opraiwa plastycz.na: G. Grzelińs.ka. Ekspozycja: 20.06 - 31.08. 181 eksponatów. InfOTmator, plakat. "W.s!pókzesna szopka ludowa z Ziemi Płockiej i Łęczyck,ie!j" Scenariusz i oprawa plastyczna: T. Zaremba. Ekspozycja: 27 ek,sponatów. Wspólor:ganiza1tor: Muzeum w Łęczycy. 19.12.80- 8.02.81. S i e r p c. Muzeum i PUir.kEbnograJiczny "Sier.peDka 'rzeźba ludowa" s.cenar,i.usz: G. Czerwiń,ska, o'prawa plastyczna: - 2.1.08 w Katedrze Etnografii w Warszawie. T. CzerwiJ1:ski. E'k.spozy,cja: 4.0660 eksponatów. �395 Kronika "CiekalW:sze<nabytki Muzeum i Parku Etnograiic2Jnelgo" s.cerraTiusz i opnawa pl,astyczma: T. CzerwińJs1ki. Ekspozycja: _ 20.09.81 w S'i,erpeClkim Domu Ku1tury. 120 ,eksponatów. otiwarlCie: 5.1i1.80- "S2Jtuka IIUld()lwaKu:npiow.skiej Puszczy Ludowej" ScenaI'liusz: W. PawLa'k, .oprawa pla,sty:czma: T. Czerwiński. - 23.12.80 w 8.ierpeckim Domu Kultury. 250 eksponatów. Ekspozycja: 29.111.80- WOJ. POZNAŃSKIE Muzea P o Zil1alń, Muz.eum EtnQgraficzne, Oddział Muzeum Narodowego w Pooz;naniu. "Kuiltu:na lwdolwa Peru" Scenariusz: A. Surz.yń·ska-.Blasza:k. Ekspozy'cja: 25,0"3 - 25.04 w Muzeum im. W. Stachowia'ka w Trzciance. 10 fotogramów i 65 eksponatów. W5półorganizator: Muzeum im. W. Stachowiaka. Ekspozycja: 29.03 -9.05 w Mu::aeum Regionalny;m w Międzychodzie. 8'7 ekspcmatów i 9 fot og'namów. linformator. W!spółorga'nizator: .Mu,zeum RegiCJ;nalne. S:cenarius'z: A. Posern-Zieliń:ski, A. Sur:zyńlSka-Blaszak, oprawa plasty.czma: L Jarz.yńska. Ek.s'P<Jzycja: 20.11.80 - 4.01.81 w Muzeum Etnogra.fliczmym w PoznalIliu. :wg eksponatów. K-a,talog. "Smu:ka ludowa Hucu'ls'z:czyzny" Scena,riusz ,i opra'wa plasty,czria: R. Lewandowski. Ek/s:poz.YC'ja: 1'5.04 - 1:5.05 w Muzeum Regionalnym w Szczecidku. 1'92 ek spona1ty,. Wlspóło'r.galIlizator: Muzeum Re:gicmaJ.ne. Ek'S\Pozy,cja: 16.05 - 31.08 w Muzeum Regionalnym w Międzyc'hodzie. F01Lder.W,spół'or:gail1liza<tor: Muzeum Regionallne. "if>olska .cer,ami'ka ludowa - jej fOTmy i zdOllmid'wo" Scenariusz; oprawa plastyczna: R. Lewandowski. Ekspozy,cja: 15.05 - 21.06 w Muzeum Regianalnym w Szczecinku. 140 "e\{,sponatów. W's.półorganiza:toI': Muzeum Regionalne. "Po'lskde instrumenty ludowe" Scenariusz: Z. TOI'oils,ki, opr3'wa plastyczna: E. Ba'czyń'ska, konsu1talcja: W. KamińJs,kL EJkJspozy'cj,a: 1'2.06 _ 26 ..10 w Muzeum Etnograficzmym we Wroclawilu. 1'25 ekspolnatów. Ini-ormator. Współorganizator Muzeum Etnogra:ficzme woe WrocŁawiu. "Dawna kuchnia wiejiska i jej wYlP()lsaż,enie" Scenarius'Z i oprawa pla.styczna: Ę. Lewandowski. E.j~spozy.cja: 3.10 - 29.1'1 w Muzeum Reg.ionalnym w Międzychodzie. 96 eksponatów. WS'półorgarni;zaltoI':Muzeum Regiona,~ne. S z r e n i a.w,a, Mu-zeu,m NarQldowe Rolnictwa "Wyc~mlJnkai ,ceraJm1ka ludowa ze ZJb.ioI'ówMuzeum w SzrelIlia'Wie" Narodowego Rolini:ctwta Scenariusz: E. Ryś, .T. Roszak, opraw,a plas'tyczna: L. Umerllt. Etk.s.pozy,cja: 215.02_ 17.03 w Poznaniu w oDmu Kultury Drukarza. 46 eksponantów. Wsp6łorganizato'I': Dom Kultu'I'Y Drukarza. �396 Kronika "Zycie wsi w .5'z-tuoelu,dawej" wystawa objazdowa. Scenariusz: B. Za;melska, oprawa plastyczJila: L. UmerIe. Ekspozycja: 2.06 - 9.06 w Tal1nowie Po.dgórnym, w Ośrodku Nowoczesnej GO'Spodyni. 59 ekspo.natów . .14.07- 28.07 w Rakoll1'iew.icach w Miej'sko-GmiJrl1Ilym Oś!"o·dku KuLtury, 52 ek.sponaty; 1"9.08- 28'.08 w Otorowie .k. Szamotuł w Ośrodku Nowoczes'nej Gospodyni. 52 eks!pOlnaty; 2'9.0<3a<twarcie w Pias·ecznie w OŚTod.ku Tra'dycji Kółoek Rolniczych, 41 ·ekspolllatów. ,,Ma~arsJtwo, rzeźba, grafik.a i 'tkanina artystyczna Stowarzys;zenh\ Amatorów we Wrocławiu" Scenariusz: S. Olszewski, oprawa - 10.07. 146 pra1c. Współorganizator: WrocŁaJWiu. Plastyków plastyczna: L. Umerle. Ekspozycja: 16.06Stowarzyszenie Plas'tyków Amatorów we WOJ. RADOMSKIE Muzea R a d o m, Muzeum W;si Radomskiej "Radomska rzeźba monU!mentaJłna" Scena,dusz S. RO'siń<sik.i, M. Jureaka, 1. Szymczy.k i oprawa plas'tyc:wa: Z. Karbarz. Ekspozycja: 10.05- 25.05. Wystawa W plenerze z okazji Dni Regionalnych "Dni Kwitną,cej Jabłoni" w Grójcu. "Zyc'ie i tWÓI1CZOŚĆ Jalna Ko·chanows;k.iego w rzeźbi·e i mal'a'rs<twi'e ludowym Ina szk>le" Scenadursz: S. Rosiński, M. Jurecka, 1. SZyrmczyk, oprawa plaiStyczma: Z. Karbar,z. Eks.pozy'cja' 24.06 - 9.0a w Czarnolesie, w Muzeum im. JaJna Ko,c.hano'wski.ego; 12.07_ 2..10 w Muzeum Wsi Radomskiej; U.10.80 - 10.10.81 w WaTce w Muzeum im. K. PułaWls.kiego. 80 eksponatów. "Bartnte'two, pasiec'Zmidtwo .ipszczelarstlwo oraz związane z nimi zwyczaije i obrzędy na terenie Zi~mi Radomskej" SceI1al1iursz: S. Rosiński, M. Jurecka, L Szymczyk, baE. Ekspozycja: 1:2.07- 29.1.1.40eks1ponatów. oprawa p:lastyczma: Z. Kar- "Rado,mska rzeźba ludowa" Scenal1iu1sz: S. ROISiński, M. Jurecka, L Szymczyk, uprawa plasty.czma: Z. Karbarz. Ekspozycja: 24.08- 31.08 w Kozienicach, w W.ojewódzkim Ośrodku Sportów Wodnyc.h i Rekreacji. 3,5 eksponatów. "Rzeźbiarze Puszczy Kozienickiej" S.cenariu'sz: S. RO'sii1ski, M. Jurecka, L Szymczyk, baJrz. Ekspozycja: 17.10- 20.12. 100 eksponatów. wOJ. Oipra.wa plas tyczna: Z. Kar- RZESZOWSKIE Mu zea K o l b u s z o w a, Muzeum Kultury "Fajans Ludowej polski w zbiorach MKL w Ko.lbu.szowej" Scenariusz: Z. Kądziela, M. Skowrońska, K. Party:ka, oprawa plastyczna: żęga. Ekspozycja: 5.03 - 14.05. 1'33 eksponaty. Plakat. B. Sier- �Kronika 397 "Tka'nllna de!koracyjna Śr{)-dkowego Wschodu" patrz: Kra'ków, Muz,eum Etnograficzne "Problemy konserwacji Scenariusz: M. Pu.dełko, 1980, 60 eksponatów. drewna konsultacja: zabytkowego" M. Czajnik EkGIPolzyc,ja: otwar'cie lipiec WOJ. SIERADZKIE :vIuzea S i e l' a d z, Mu'zeum O~ręgowe "Rzeźby S-ta'ni'sława Kor\py i J erZiego KaclJmarrka" Sc€.nariusz: M. Kaszuba. Ekspozycja: 24.01 - l.(l'2 w SieradzJkiej SpółdlZie:lJniMiesizkaniow.ej w Sj,eradzu. 28 eksponatów. "WyJ"oby kOlWalski'eStefama Jabłoń'skiego" Scenariusz: J. Kwia'tkowski. £'Ok,s ponatów. EklSpo'zycja: 15.02 -20.02 "Sieradzkie Scenariusz: E. Polińska, ,1óO ekSlj)o.natów. oprawa w PT'I1K w SienadlJu. 12 rzemiolsło ludOlW€" plastyczna: Z. Fiszer. "Sztu'ka i 'ku'1tufa ludów Afryki Ekspozycja: 13.05·22.06. Zachodni·ej" patrz: SzczeciJn, Muzeum Narodow,e. WOJ. SKIERNIEWICKIE Muzea L o w i c z, Muzeum Narodowe "Sztuka lu,dowa - w Warszawie, Oddział w Łowiczu pokazpokon!<,ursowy .trady,cyjnej tkaniny wy-eiJn3Jnkiło,wi'oklej" łowi,ckiej i 'tradycyjnej Scenariusz: H. Świątkowski, oprawa .plastyczna: H. ŚwiątkoIWS,ki., M. Stępm.iews<ki, H. iedzielska. Ekspozycja: 22.06 - 15.07. 250 eksponatów. WspółorganizatOT: Spółdzielnia "Sz<tuka łowicka". "Pięć.dziesięcio'lecie twórc-zości artYlst)"cz.n.ej, ludowej Scell1ariusz; oprawa l>lastycz:na: H. Swiątkows'ki. ponatów. Kalalog. "Broń wyspiarzy paJtrz: Warszawa, Rawa Mazowie,cka, Henryka Burzyńskiego" Ek;spo'zy'cj,a: 20.07 - 6.1Q. 67 eks- Pacyfiku" Pańsitwowe Muzeum Etnograficzne Muzeum Ziemi Raws'kiej ,,,Poliski haft ludolwy" Scenariusz: O. Brydzyńska. Ekspozycja: 24.04 - 5.09. 49 eksponatów. w Muzeum OJkręgowy.m w Zyrardowi'e. 35 eksponatów. "Żyrardowska patrz: Żyr<udów, Muzeum Okręgowe. izba robotnicza" 8.09 - 10..10 �398 Kr,onika Z y r a .r.d ó w, Muzeum Okręgowe patrz: "P'Ol.ski haft ludowy" Rawa Ma:zowieJoka, MUizeum Ziemi Rawskiej. "Zyrardows:ka izba rQbotni1cza" ScenalTiu'8z: B. Rzeczycka. Ekspoz)"cja: 1'5.09 -31.12 ,w Rawie Mazowiec!kiej. 1:20 eksponatów. WOJ. w Muzeum Ziemi Ra'Wskiej SŁUPSKIE B Yt ó w, Muzeum Zachod<nd:o-Kaiszu'bsik'1e ' "Hafty - G·enowef.a Palubi:cka" Oprawa plasty,czna: K. Szyma:n-Piór'ko'wska, zy'c'ja: 10.03- 29.04. 50ek<spO'natów. konsul'tac'ja: P: Cielecki. Ekspo- "Zldobnictwo na K,aszubach" Oprawa plastyczna: K. Szyman-Piórkowska, cja: 14.06.80 - mamec 81. 140 e'ks.po:naiów. WOJ. Instytucje konsultacja: P. Cielecki. Ekspozy- SUWALSKIE niemuzeal'ne S e j n y, Miejsko-Gmmny Scen.aI'iuosz; oprawa ekspo'natów. Ośrodek KU'ltury "Prezentacje" plas'tyczma: M. Karpowiocz. Ek~.pm.ycja: 18.07 - 12.09. Ok. 50 WOJ. SZCZECIŃSKIE Muzea S z cz e c i n, Muzeum Narodowe "Kuatura Indian Andów Peruwiańskich" Scenariusz: J. Lapoti, oprawa plastyczna: D. Boehlke, konsultacja: A. Posern-Zieliński. EkS'pozy,cja - kontynua,cja z 1979 T. zamknięta 20.02.80, ponadto wystawa była eksponowana w Muzeum Okręgowym w Zi'elonej Górz,e i w Muzeum Reg:ionalnym w Stargar-dz1e Gdańskim. Kata'log. "Sztuka i kultura ludów Afry'ki Zachodniej" Scem.ariu'sz i oprawa plastyczma: J. Lapott. Eks:p'Ozycja: 2.07 - 27..08 W Muze,um Okręg.owym w Sieradzu. 2.38 eksponatów. Ekspozyc'ja: 13.n - 311.1,2 w Muzeum !Etno:grarficznym w Toruniu. 3.24 eksponaly. Instytucje S zcz eC niemu'Zealn·e i 'n, Woj'ewóidzki Dom Kultury "W,ojawódz,ka wystawa plaJsty,k;iamators!kiej i sztuki lud'owej" Scenariusz: H. Orska, opr,awla plasiyc:z'na: G. Królikolw1sk'a, konsullta,cO.a:C. Nowakowski, G. Rec'k.Ekspozj'icja: 2L09- 25.10. mo eksponatów. �Kronika WOJ. Instytucje 399 TARNOBRZESKIE nIemuzealne T a r n o b r ~ e g, Urząd Wojewódzki - Wydział Kultury "Sny.cerka ,i .stoIarka artystyema Scenariu5z natów. i oprawa plastyczna: "MaJlarstwo i r~eiba Scenariusz: Heleny Ekspozyca: z cyklu j2.02 - 25.02. 30 ekspo- "Błogosławieni szczero·ścią«" J. Myjak, E'kspo'zycja: 5.02 - 15.02. 19 eksponatów. "Tkanina Scenariusz tów. J. Myjak. Szymuli i Sztukl Jana Widomskli,e,go" ar"ty,sItYlc~naAnieli Bańlki" opraw.a pJ.a5tyczma: J. Myjak. Ekspozy'cja: ,,"Bło,gosławieni szczerością«. Malarstwo 26.0,2- 15.03. 17 ekspona- ludowe Zofii Partyki" ScenarLusz: J. My jak. Eks'po,zy;cja: 20.03 - 15.04. 16 eksponatów. "Dzików w czasach Wójta Słomki" Scell1ariu·sz: .T. Myjak, - 15.04. 40 ekspo'natów. opmwa plastyczna: T. Sta.szeiwlski. E'kspozycj,a: "Pi'sank-a" Scenariusz: J. Myjak, oprawa plastyczna: T. Staszewski, 15.04- 30.04. 140 eksponatów. "Współczesnc malarstwo szczerością«" Bkspozycja: "Wycinanka Barbary Ekspozycja: 15.11- 10.12. 2.')eksponatów. Sccnar,iusz: J. Myjak "Malar~two Teofila Stelmacha Scenariusz: H. Pilee·ka. Ekspozycja: ludowe z cyklu "Błogosławieni Scenariusz: .T. Myjak, 0pl'awa plastYic~na: T. Staszewski. 25 eksponatów. J. Myjak. "Kultura Ekspozycja: 1.08 - 30.0S' Woj'Łowicz" z cyklu "BłogD'sławieni Szczerością" 15.12.80- 15.01.81. 17 ek9ponatów. ludowa województwa tarnobrzeskiego" Scenariusz i (j,prawa plastyczna: J. Myj.ak. Ekspozycj'a: kladowym Domu Ku'ltury w GorzY'cach. WOJ. 30.03- 15.1'2.80- 15.01.81 w Za· TARNOWSKIE Mu zea T a r n ó w, Muzeum Okręgowe "Sztutka ludawa i stroje Tegionu tarno'bl1zeskiego" ScenaI1iusz: A. Bartosz. Ekspozylcj'a: 14.01- 31.01 w Domu KUlll1:u'ryZClJkłaJdólw Azolowych im. F. Dzierż.yńskiego w T,al1now.ie.42· ek5iponaty. "T>aJbOTcygań'ski" wystalw,a ,plenerowa. Scell1ariusz: A. Bar,tnsz. Ekspozycja: maj-październik Okręgowego w Tarnowie: Ok. 20 eksponatów. na dZ1edzińciU Muzeum �400 Kronika WOJ. TORUŃSKIE Mu zea T ·0 ruń, Muzeum Etnoigra,JJkzne Oprawa plastyczna: W. Gęsic'ki. Ekspozycja: 22.01- 8.06 w Muzeum Regional11y.m w -Bro,dnicy. 20 eks·ponatów. W,spółorganizator: MU'zeurrnRegional'ne. "Ku'l:tura 'materialna Pałuk" Scenariusz i oprawa plastyczna: I. Wronkowska. zeum w Bi'skupimie. 'W8 eks.pon:a~ów. Ekspozycja: 15.04 - 15.09 w Mu- ,.,Wycinank>a ludowa" ScenaI1iu'sz: A. Błachow.ski, oprawa - 3.06,. 750 ekspona'tów. Plakat. plastyczna: "Muzea Etnografi.czne J. PietTzak. Ekspozycja: 18.04_ Ekspozycja: 18.04. ZSRR" Scenariu1sz; o,prawa plals'tyc:rna: T. Błachow.SIki, J. Siewak. - 7.06. 162 eksponaty. "Kaiszu<bska 's'iltuka ludowa" Scenariwsz ·i oprawa 'Pla8tyc7Jlla: T. Nemere, E. Bajra.silewS'ka. Ek,spolZycja: 5.05- 8.06 w Świeckim Domu Kultury w Świeciu n/Wisłą. Współorganizator: Świooki DOiII1 Kultu-ry. ,,·W.SpÓŁcil€lSne mialarstwo ludowe na s7,kile" Scena~iusz ·i oprawa ,plastyczna: L. T y c z Y ń ska. Ek.spozYiCja: 15.05 - 3.07 w Muzeum Ziemi Kujawskiej i' Dobrzyńskiej we Włocławku. 222 eksponaty. Współorganizator: Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej. "Współpraca bibHoteki Muzeum Etnograficznego Scenariusz i oprawa plasty·czna: - 20.05. 2113 eksponatów. T. Błachowska, z zagranicą" J. Siewak. Ekispo;zycja: 16.05- "Węgi.ers'kieha±ity ludowe" Scenariwsz' A. SZaJbla, L 'Wron.kowska. Ekepozy,cja: 31.05 - 3'0.GB. 71 ekisponatów. Współor.ganizator: Finoomszerel Veny.gyar Vanaiati Szakiszeruzebi Bizottsag EG;ER; �Kronika jew6dzkim WDiK. Doonu Kultury w 401 Bydgoszczy. 43eksponaty. Współor.gand.zawr. ,,sztuka ludowa Kujaw" Scenariusz i oprawa plastyczna: T. Nemere, E. Bajroszewska. Ekspozycja: 2.11 - 30.n iW Świeckim Domu Kultury w Świeci·u. 78 ek!sponatów. Wjspółorganizato:r: ŚwiecJld Doonu KJuItury. "Kultura i !s'ztuik'aAfryki Zachodniej" patrz: Szczec'iIll,Muzeum Narodowe. WOJ. WAŁBRZYSKIE Mu zea Wał b r z y c h, Muzeum Okręgowe "Formy piernikarskie" Eks'POIZycda:1'7.01-25.0'2. 36 ekspIJnaltów. ",Pisanki 'wielkalnocne" Oprawa .plasty,cma: A. Ma·t'Uszkiewi"cz.EIDs.pozyC'j-a: '26.02- 30.04. 75 eks!po1natów. WOJ. WŁOCŁAWSKIE Muze,a W ł o c ł a wek, Muzeum Ziemi Ku!awskiej "Kultura i Dobrzyńskiej .Ludowa Kujaw" Scenariusz i opra,wa plaistyczna: Z. Pietrzy:kawska. w Ci,ec,hocinku. 150 ekponatów. Plakat. WOJ. Elrnpozycja: 10.05 - 15.06 WROCŁAWSKIE M u z e,a W r o cła· w, Muzeum Etnografi.czne "Tkaniny ludowe - dziarugi, dywany, radiuszki, werety, kiHmy, lLiniki" Scenariusz i oprawa plastyozna: M. Rostwol1owski. Ekspozycja: 10.02- 3.05 w Muzeum w Gliwicach. 92 eksponaty. Ekspozycja: 7.12.80- 20.04.81 w Muzeum w Oleśnicy. 60 eksponatów. Przewodnik,. "Sztuka ludowa Dolnego Śląska" Scenariusz: M. Ros,tworowska, konsultacja: E. Jęczalik. - 17.06w Muzeum w Bolesławcu. 1132eksponalty. Składanka. "Ludowe ,hafty Narodów EkJspozY'cja: 15.04- Związku Rardziec'kiego" Scenar,iusz: M. iRo,stworowska, oprawa pla,styc=a: E. Baczyńs.ka, kO'llsulta'cja: B. Bazielkh. Ek!spo'zy;cja: 16.04- 24.04. 60eks.ponatÓiW. "Ludowe pieczywo obrzęd-owe" Scena-riusz: M. Gołubk'ow, oprawa .plastyozna: E. Baczyńska, J. Bohdanowkz: Ek'spozycja: 7.05 - 16:05. '9!2ek!sponaty. 26 "Lud" - tom 66 konsultacja: �402 Kronika "Polskie li1lliSirumentyludowe" Scenariusz i opraJWa p1a.sty,czna: Z. Toroński. Ekspozycja: 14.06 - 26.10. 125 ekisponatów. Itnfor.mator: W.spółor:gan:izacja: Muzeum Narodowe w Poznaniu. "Malarstwo patrz: naiwne z Solentiname" Warsnawa, Pań,S'twQlweMuzeum Etnograficzne. "Szopki ludowe na Dolnym Ślą.sku" Scenariusz: M. Gołubklow. Ekspozycja: WOJ. 47 eksponatów. 19.12.80 - 2.02.81. ZAMOJSKIE Mu zea T o ill a 6 z·ó w r: li b. Muzeum Regionalne "Garncarstwo Za·majs·z,czyzny" Scanariu.sz: Z. Świtka. Ek.spozy!cj-a: 1<O.{}}- 26.03. 75 eksponatów. Scenariusz: "Malal's1;wo ludOlwe JaII1aSi'do'f.a" Z. Świtka. Ek.spozycja: 1.04 - 21.06. 24 eksponaty . Scenariusz: Z. Świtka. Ekspozycja: •"M.allairstwoludowe WeroniJk'i Raty'czy" Z a m ość, 22.06 - 21.12. 29 eksponatów. MUlneumOkiręgowe "Sztuka 'lud:OlWaZamojsLJczyzmy" Scenariusz: R. Kowa1icka, oprawa plastycLJlla: M. Zalewo, kon.sulltacja: J. Petera. Ekspozy.cja: 1'5.09 - 1,8.09 w Klu;bie Stronnimwa Demokratycznego w Zamościu. 300 eksponatów. Ekspozycj~: 20.09 - 31.12 w Muzeum Rzemiosł Ludowych w Biłguraju. WOJ. ZIELONOGORSKlE Muzea o c h l a, Zielonogórski w Zielon·ej Górze. "Zielonogórski Park Etnog!faficzny, Park Etnograficzny Scenariusz: B. Łakoma, 120 eksponatów. "Sztuka Oddział Muzeum Ziemi Lubuskiej w oezach dzieci i młodzieży" oprawa pla,,,·tyczna: S. Para. Ekspozycja: .1.06 - 20.06. ludowa Środkowego Nadodrza" Scenariusz: B. Kolodziejs:ka, o/prawa plastyczna: S. Para. Ekspozycja: - 20.10 w Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze. :.llO eksponatów. 10.09- Wy:stawy zagrainicnnezoT'ga'nizo'wane w 1'980 r·oku. BULGARIA Ru se "Mikołaj Kopernik w Polskiej rzeźbie ludowej" Scenariusz: A. Bła'chowski, T. Nemere, R. Tubaja, oprawa plastyczna: T. Nemere, R. Tubaja, P. Radalow. Ekspozycja: 17.05 - 29.05 w Galerii Sztuki. 72 �403 Kronika ~k.spon",ty. Orgall1iirz-alt'Orzy: Muzeum Etllwgraftczne i Sztuki Urzędu Woj.ewódzkiego w Toruniu. NIEMIECKA REPUBLIKA w T'ofuniu, Wydział Ku~tury DEMOKRATYCZNA Berlin ,;P<OIIs'~iha£t,ludowy" Scenari!usz: A. Szabla, .oprawa plastyczna: I. Wronkowska. Ek:spozy,cja: 13.11- 27.1J. w Ośrodku lnf-ormadi i Kltl'ltury Pallskiej w BerliinJie. .l{l5 ekSlp'O'natów. OI1ganizatorzy: Muzeum Ebnog~aficzme w Toruniu, Ośrodek lnJ'ormacji i Kultury Pol'sk.ie'j. Drez1t1o "Polska wyóna:n:ka ludowa" Scenariusz i oprawa plastyczna: L. T y c z y ń s k a, Ekspozycja: 17.06 - 24.08 w Museum f tir Volkskunst w Dreźnie. 259 eksponatów. Katalog, plakat. OJ:"ganizatorrzy: Muzeum Etnograficzne w Toruniu, Museum flir Bo·!Jk:skunst. F r.a n k f u r t n/O drą "Polska sztuka lUldowa w zbiorach Muzeu.m Okręgowego w 'Gorzowie" Scenariusz i opratWa ipla.s'ty<:zma:J,. Jasińska, W. Sadowski. EkSipozYiCja:27.06- 30.09 w Museum Viadr~na. 60 eksponatów. Organizator: Muzeum Okręgowe w Gorzowie WI1k.p. "ZdQbnictwo 1Stroju !lud-owego Ziemi Cieszyńskiej" Sc·enariusz: M. K,u1czyńska. Eksporz.ytcja: 1,9.09 - .6.10 w Ośrodku lnform.acdi i Kuiltury Polskiej. :217 ekspcmatów. Składanka. Or;ganiZlatorzy: Muzeum Górnośląs_ kie w Bytomiu, Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach. . JUGOSŁAWIA Lublja,n'a ."Mal'arstwogómlków Scenariusz: Organizacji tomiu, Ślą'sk;1ch" B. Bazielich. Eks po·zycja : 20.06 - 20.108 w Związku Ku·Hu.nlnych Słowenii. 61 eksponatów. Organizator: Muzeum Górnośląskie w By"PowstaJIlie Śląskie W .plastyce nieprofesjonalnej" Scenariusz: M. Kuczyńska. Ekspozycja: 20.06 - 31.07 w Zwezda eks.ponaty. Or:ga1nizator: Muzeum Górnośląskie w !Bytomiu. REPUBLIKA FEDERALNA Lublana. 23 NIEMIEC "Pols.ka Sztu·ka Ni'eproiesjo;na1Jna ze ozbiQ.rówLudwika Zimmerera" Scenariu:sz: L. Zimmerer, aprawapla-styczna: W. F11eckhaus, B'. KrUpp, konsulta,cja: J. Mi.gdał. Ek'spozy.c.ja: 23•.03.- 3'1.05 w Muzeum Wsi 'W Cloppenburg; 1·2.06- 10.07 w Starej Sytnagodzie w Essen; 17.07 - 21.08 w WesUaHsches Lau- �404 Kronika des.museum fiir KUMt und Kulturgesc'hicht.e-Zamek Wolbeck w Mi.iJnoster; 'Galerii "Kobus" w Hanowerre; 21..t2.80 - 15.02.8.1 w SUidt.isches MUls'eum w Getyndze. 660 eksponatów. Katalog, plakat. O.g~nirzatrzy: Muzeum Ws.i w CIo:p.PE\IlIbungiklBremy, Towarzy,,,two Przyjaciół Kolekcji Zimmerera w C~OipIp€IIlibU11gu, !Pańs,twowe Muzeum ,Etlnograficzme-IWacr-szawa. 1.11 - 'HU~ IW WŁOCHY "P,o'lska 'Wyo~nanka ludowa" Scenariusz: A. Błachowski, oprawa plastyczna: R. Tubaja. Ekspozycja: 20.12- 31.'12 w M<:mte CatiJni Tenme. 20'9 eksponatów. Fo:1Jder, pl:akat. Organizato.zy: Muzeum Etnogra,ficzne w Toruniu, Mont'e CatiJrri Tenme. ZSRR Leningrad ,;Po1Jskie ludOlW€malar,stwo :na .swe" Scenariusz ;i oprawa p1astY'czna: A. Kurzą't-kows.k,a. Ekspozycja. 22.10 - 15.12 w Pań'Sl1:wo:wyrrn-MU'~eum Etno·grad'ii Narodów ZSRR, 180 ekos.pon.atów. Or<ganiza'to.rzy: P.ańs,twow'e Muzewn Eitnograficz;ne w W.ar,szawie, MUZleUm w Leni:ngradzie. Moskwa ,,':Dka'nrl:ny1JndonezyjiSk'i'eze zbiorów Muzeum Azji i Pa,cyfiku" Scenariusz: M. Wrońska, N. Czukina: Ekspozycja wrlZesień-grudzień w Państwowym Muz.eum SZJł:uki Nar,odów Wsc.hod'nich. 80 ekJspolnatów. Katal'Og, plakat, Organilzatox: Muz.eum A:ZJjiii Pacyfiku w Warszawie. Iwona MAGISTERIA, DOKTORATY I HABILITACJE W )1'9180ROKU. PRACE U n;i w e r s y t e t Z ZAKRESU WiktalT ETNOGRAFII MAGISTERSKIE J a g i e lOll s ki - .K rak ó w BANDEREWICZ Regina, Miejsce człowieka starego w rodzinie i społeczności wiejskiej, prof. dr J. Klimaszewska. CHOWANlAK Tad-eu,sz, Widowis.ko .olbrzędowe Herody, prof. dr J. Klimaoszewska. HAJDUKIEWICZ-FRYDEREK Ewa, Jan Reczkowski ceramik z Nowego Targu, pr·of. dr R. ReiJnfuss. KONIOR Jacek, Ministerium Męki Pańskiej w Kalwarii Zebrzydowskiej - studium uczes'bniotwa, prof. dr J. Kilimas:zewska. LASOCKA Hanna, Ośrodek wspóh;zesnej rzeźby ludowej w Paszynie, prof. dr R. Reinfuss. MAKAREWICZ-ŁĄCZYŃSKA Danuta, Sew€ryn Udziela - twórca Muzeum Etnograficznego w Krakowie i badacz kultury ludowej, prof. dr J. Klimaszewska. �Kronika 405 SZAŁAPAK Anna, Wiejskie \Wlętirze mieszkaLne jako źródło wiedzy o pogłąda:ch estetycznych jego użytkowników, prof. dr J. Klimaszewska. SZTORC Maria, Kult ludowy pustelni~a Swierada we wsi TTlopie w woj. nowo:sądec'kiJm, prof. dr J. KliImaszewska. SWIĘTOŃ Bar;bara, Rozwój nauket'rl!ol1ogi!c:zmych. we Włoszech na .przykł.adzri.e zaiJni.eres.owań łbadaw,czych wylbranymi d:ziełami wło.slciej kultury ludowej, pTof. dr J. Kilimas·zewska. TRZEWIK Mi'chał, Ludowa ceramika północno-zachodniej Bułgarii na przykładzie ceramiki 2 ośrodków: Businici i Berkowicy, pr.of. dr J. Klimaszewska. TURSKA-SKOWRONEK Kinga, Sumowskie dywany dwuosnowowe, prof. dr R. Reinfuss. Ulniwersyte't Łódzki - Łódź CZERNIK Kamilla, Zwyczaj.e weselne w łódzkim środow.isku robotniczym w okr·esie międzywojennym, ;prof. dr B. Kopczyńska-Jawo:rSka. DOBRZENIEOKA JiUlita, Odpust jako forma świętowania, dr W. BaifCl!nowski. DŁUZEWSKA SIt:anisława, Ludowa wiedz;a medyc'zna ludno,ścli o~{QIl,ic Bytowa, doc. dr halb. J. Kucharska. FRASUNKI,EWICZ J aJnusz, Swiadomość odrębności Ka.s'zubów okolic Bytowa wwyni.ku kontaktów 'z ludnością ukraińską, doc. dr hab. J. Kuchamka. LIBERTOWICZ Krystyna. Zmiany obrzędów dorocznych cyklu wiosenno-letniego w~rni'nie Głuchów, dir W.. BaraJno'wskL MAIK Zbigniew, Rola magii w gospodarstwie wiejskim, dr W. Baranowski. NADOLSKA Anna, Udział młodzieży w życiu religinym wsi, dr W. Baranowski. OLSZEWSKI Paweł T., Wyobrailenia robotniJków łódzkieh o ludziach ze wsi i ich ży<Ciu,prof. dr B. K!opczyńs'ka-Jaw.()rsk,a. PAJĄK Elżbieta, Wychowanie dziecka w rodzinie wiejskiej, dr W. BaraJnowski. PĄZIK Ewa E., Obycozajowość tfodzinna robotników zamiesozkujących osiedle Księiy Młyn, prof. dr B. KJopczyńska-Jaworska. PŁUSA Halina, Elementy recepcyjne w obrzędowości rodzinnej gminy Głuchów, dr W. BaralllOws'ki. RADIUSZKIN Lidia, Wierzenia i ZJwy,czajezwiązalne z narodzinami i wychowat1Jiem malego dziec·k'a w rodzinie r.dbdtnic zej w okresie międzywojennym, ,prof. dr B. KopczyńJska-JawO'I'ska. ROMAN PiotT, Zwyczaje Zlw.iąza·nez hi~ieną i z:drowQltlnością mieszkań<ców Księ_ żego Młyna w lat:aoeh 1'91.8- 1'1)'39, prof. dr B. K'Opczyńs'k.a-Jaworska. SZKLAREK Anna, RepePtuar pieśniowy łódikiego śr-odow1ska robotniczego, prof. dr B. KOiPczyń'5'ka_Jawor,ska. WACHOWSiKA Danuta, Tradycje haftu ludowego we wS'1ach okolic By,towa, doc. dr hab .. J. Ku,c'har.ska. WOJCIECHOWSKA Lilia.na, A'ó<apta,cjalud'ności wiejskiej do wafUlnkÓtwmiejskich (okres międzywoJenny i po zakończeniu II wojny światowej),prcxf. dr B. Kopczyń'5.ka-Jawors~. WOŹNIAK Alicja, Wątki demolllologiC7lllewe wspólczesne!.i wsi łowickiej, -dr W. Baranowski. ZAWIERUCHA MalgoTza1,a, Tradycyjna wiedza !Z zakresu wybranych ,dxialów gospodarki ,pozarolniczej i z uW2Jględnieniem bwenta.rza ku1lr1urowego, doc. dr hab. J. Kucharska. �406 Kronika Uniwer.syt·et im. Adam'a Mic'kieAA'icza-Pozn'ań ADAMCZE,WSKI Jerzy, Etnograd'ia BuŁgarii i jej problemy, prof. drJ. Burszta. BILLERT A:nna, Słowny folklor dzieci 'w wieku szko'lnym w środo,wisku wi'ejs·k·irn na przykłaozie wsi Domachowo i Krobia Stara, prof. dr J. Burszta. BOROWSKI Jamusz,' Etnolo'gia hi!szpańlska. Dz,ieje i s!tan współczesny, ,prof. dr J. BUI1szta. GORECKI Jerzy, Zagadnienia teorii !szrtuki w świetle .probJemó·w ku<!tu'ry, prod'. dr J. Burszta. K,oW ALIŃSKA Ju.s,tym.a, Przekształc.enia emkzno-·kulturowe Mongołów Chałcha w drugiej połowie XIX i XX ,wieku, prof. dr Z. Jasiewicz. KOWALSKI ,z,bi,gniew, F,oll'klor Biskupizny, prf. dr J. Burszt:ł. KOWALSKA Lrena, Budownictwo ludowe Kielecczyzny a Muzeum Wsi Kieleckiej, prof. dr J.. BUI1sma. PELCZYK AJnto'!lJi,KiI'igiZJi.Procesye'tl1li.czne w II poło'wie XIX i XX wi,eku, prof. dT Z. Jasiewi·cz. PIASECKA Aama, Medycyna ludowa a medycyna 'szk'olna. Etnogl'afi!czne studium po{ównawcze lpI1z€lprowadzOlIlelI1a podstawie badań terenowych w okolicach Gniezna, prof. dr J. Burszta. WIEDEMANN Julia., Tradycyjne ideały i wzory wychowania u ludów pasterskich i rolniczych Azji Środkowej, pTof. dT Z. Jasiewicz. WOJTOWICZ Banbara, Wiedza o Inidiana·ch Ameryki Póbnocnej wśród studentów ucze}onipoznańskiej, pr.of. dr J. Jasiewicz. ZIPSER LilialIl<na,Tradycyjna kultura i jej miejsce w żydu współczesnym Ajnów, ,pro·f. dr Z. Jasiewkz. UlI1iwersytet War szawski - Warszawa ADAMOWICZ Maria, Sposoby mierz,enia i pojmowania c'zasu w spoleczności wiejskiej, pl'o!f.dr A. Kutrzeba-Pojnarowa. BARTOSZEWSKI WładysŁaw, Kateg·oria "swój-obcy" w poLskiej kuJ,turze' ludowej (na przykładzie żydowskiej mniejszości etnicznej), pr.of. dr Witold Dy:now.ski. BUNlAK Maciej, Łodzie ryba.c.kie w okolica,ch Czerwińska, prof. dr Zofia SokolewilCz. CIESLAK-SEMENIUK Ewa, Kontynua.cja twórczości ludowej w projektanckich zespołach lj;'kac.kich.IPwf. dr Zofia Sakolewicz. FIS.zER Adam" Wnętrze współczesnego domu m:ieszka1Jne'gowe WISiMa'niowy. Nowa .stl'iu·kJtura!podzi.ału przestrzeni i wzór wystroDu, ,prof. dr AU1>na Ku'trzeba-Pojnaro'-\"a. HRYŃ Renata, Mediacyjny aspekt postaci kowala, prof. d;r W. Dynows'ki. KACZESZMAROW Pety;r, Uroczystości w dniu św. Jerzego a obrzędy przej.ścia (w BułgariJi), prof. dr Z. SO.kolewkz. KARAS Grażyna, Miejsce pieśni w życiu współczesnej wsi, prof. dr A. KlUtrzeba-PO'jnaroAA'a. PAWLIK-ZDZIARSKA Anna, Wy·obrażenia związane z młynem i młynarzem, prof. dr Z. Sokoaewicz. STEFANOW Rosen, Obrzędy zwią'zane ze śmiercią i pog,rzebem w ibuł:ga'rskiej kultur~e trady,cyjnej, prof. dr Z. SoJwJewicz. �Kronika tJ n i wer s y t e ,t i m. B o I e'S ł a waB 407 i e I' u t ,a - W I' °c ł a w CIOŁEK Jolanta, Historia założenia i budowy skansenu Muzeum Wsi Opolskiej w 0pOIlu-Bierkowicach. doc. dr hab. E. Pi'etI'a's!Z!ek. CZUCHNOWSKI Włodzimierz, Stanisław Ciszewski jakio przedstawiciel ewolucjonilzmu, w etnografii !polls,miej,doc. dr 'hab. E. Pieirasze.k. C,AŁĘZA Jamsław, Wydaw:nkza działahlOść w zakr,esie einogratfLi i f,olkloru Sekcji Folklorystycznej ,przy Zarządzie GłólWnym Polskiego Związku Kultul'alno-Oświatowego w Czechosłowacji, doc. dr hab. A. Dygacz. JABŁOŃSiKA-IWAZNY Anna, Zwyczaje i obrzędy weselne we wsi Ceków ,w woj. kaliJski'ffi,doc. dr hab. E. Pietm,szek. KŁOSEK Eugeniusz, Pasterstwo w Górach Kelimeńskich, doc. dr hab. E. Pietra>.;z;ek. KNIHINICKA-HOŁOWNIA Krystyna, Irracjonalne zabiegi lecznicze na wsi polskiej, doc. dr hab. E. Pietra'szek. PIOTHOWSKA Genowefa, Inicjacja dziewcząt u plemion aU!straolidsllóchna pI1zełowli,eXIX i XX wieku, dr A. P,alluoch. SAMEK Alicja, Autorytet w rodzimych społecznościach austraUjskich: rodzaje, źródło, znaczenie, dr A. Paluch. SULTANIA Katina, Greocy emigranci polity'czni w Polsce. Ich odrębność i adaptacja kul'turowa, doc. dr hab. E. Pietra,sze~. SZCZEPANIK Beata, Satyry,czny obraz chłopa w !prasie polskiej .(l95~ ~ 1978). doc. dr hab. E. iPh",tr<lJsz;ek. SZLACHTA Joanna. Pozycja społeczna kobiety wiejskiej pracującej zaWlodolWona przykładzie wsi Jeżów Sudecki, doc dr hab. E. Pietmszek. SZYMAŁA Adela, Udział młodzieży pra'cuojącej w życiu społeczno-kulturalnym wsi Dobrzeń Wi,elk'i, dc}c.dr hab. E. Pielralszek. SZYMAŃSKI Adam, Budownlctwo ludowe w Rodopach Środkowych w okręgu Smoh'an, dOlc.dr hab. E. Pietra'szek. WaŻNIAK Ewa, Więź rodzinna mieszkańców Jeźowa Sudeckiego, doc. dr hab. E. IPietraszek. ZŁOTNICKA Aleksandra, Rzemiosło huculskie na targach w Kosowie, doc. dr hab. E. Pietmszek. PRACE MAGISTERSKIE napisane pod kierownictwem dr W. Baranowskiego w Studium Zaoczmym Pedagogiki Kulturalno-Oświatowej w Łodzi 'w 1980 r. DĄBROWSKA Jolanta, Rola konkursówsztuki ,ludowej regionu rawskiego w upowszechnia'niu kUlItury 'ludowej . .lACHOWICZ Barbara, Formy upowszechniania smukJi ludowej na przykła'dzie Muzeum Okręgowego w Sieradzu. KWI,ATKOWSKA Krystyna, Szopka w Iwidowiiskach teatru ludowego. LEWIK Ryszard, Funkcjaoświalowo-wychowawcza i naukowo-badawcza muzeum regiona,lnego Ina przykładzie Muzeum Zd,emi Wielluń!Skieó w Wieluniu. POSZEP:CZYŃSKA Jadwiga, Życ.ie tow.arzy'sikie łód",kioch robotników w okresiie międzywojennym. SZUSTAKOWSKA Danuta, Rola SpóŁdzielni Rękodzieła Ludowego i Artystye,znego "Sztuka Łowicka" w kultywowaniu sztuki ludowej regionu łowiockiego. WOJCIECHOWSKA-SZWARC Maria, Opieka ,Muzeum Regionailnego w Br:zezinach nad ~,wóI'cami Iludowymi. �408 Kronika PRACE K at ed r a Et n ogr a f ii DOKTORSKIE U n i we r s y t e t u 'P:orz;nań i m. A. M ick iew ic za BEBA Bożena, Tradycje dro'bnamiesZlC'Zańsk.ie wspoł.ec:zmości LklZloo'rka W,e~kj,eogo,,prof. dr J. iBun;zta. małomiasteczkowej Przedmiotem ,pI'<lJcyjest trad)'ICj1a drobnomieszczańska roz:patryw<lJna w mma.c:h społeczności małego miasta - Lidzba'rka Welskiego. Analiza opa,rta została ,głó,wnie o materiał zelbr<lJllypodczas badań terenowych prowadzonych w ,Latach H~7'l- 1976 oraz dokUJmeDJty .pi'sane i 'l'iJteraturę przedmiotu. Pozwo1Jila ona ustalić, że przej.awy kultury drOlbnomies'zczańskiej ,pelznią w społecZln{)ści rolę sty.mulatora przemian .j ,s'łUiżąs,pójności ,i funkicjonalności systemu społeC'Zlnego kul'tury. BRENCZ AJnldrzej, PrzeOlbraż,eniJa środ-owi'ska mieszka[nego :zmańskiem w XIX i XX wieku, prof. dr J. BursZita. rodzin chło.pskic:h WIPo- Zadaniem pracy było ukazarnie wybranych aspektów przemian dokonujących się ;w obrębie WIsi,s:~czeogólni'ew ram'a'ch środowrska mieszkalnego. Naósk połoii:ono na analizę wybranych zagadnień programu użytkowego budynku mieszkalnego, wskalJując na s·po.sÓlbpowiąza'nia miejsea .pracy z miej'scem 'Laani,eSZik<lJnia r.odziJny chłopskiej, :na zmiany funkcji pomieszczeń, podnoS'zenia się standardu mieszkalnego i nar.as,tanie potrzeb konsumpcyjnych .i 'rekreacyjnych. Pods'tawOiWe żródła pracy stanOWlią m'ateri,ały' ze sltac-joll1arnych badań teren{)wych ,przeprOiWadzonych w celowo doibrany'c:h śrOldowi'ska'oh wi,ejskich w latach 197'7_ 1979, w ramach realiZiOwall1ego przez Katedrę Etnografii UAM 'tematu "Przemiany oby'cza.jowm;ci rodzinnej na wsi w Pol!S'ce pó~noC'no-'zac.hodniej". W ·anaHii·e 'posłużono się głównie metodą 00dama fUlilk-Q,j'OlI1a:lny,C'h układów przes.trzen:i. GAWĘCKI Marek, BrzeO'bra'żenia społeczno-kulturowe wsi środkowego '!leg·o Aifga1ruLsianuw XIX .j XX ,wieku, prof. dr Z. Jasiew,icz. północ- Autor ,analizuje przemiany Ispołeczno-kulturowe we wsiach środkowego (górskiego, gospodar'czo 'bardzo ,słabo rO,zJwil'llię:teogo) oraz póhno.cnego (równmnego, gospodarczo bardziej rozwiniętego) Afganistanu. Na podstawie przeanalizowanego materiału wyka'ZalIło, że przemiany zachodzące w społecznościach rolniczych Afganistanu w okresie objętym analizą miały charakter modernizacji Wy.kazano również, że przebieg przemian w różnych społecmościach, często bardzo blisko położonych może wyglądać oomiennie. Poddano analizie czynniki WlPływające na taki stan rzeczy. KRYGIER Romuald, Więzi w rOZipr()szonym kręgu rodziny dużej. Tzw. rody chłopskie w Wielkopolsce - geneza, s'truktura, miejsce w kulturze i życiu społeC'Lny.mXIX :i XX lWiekiU,pr<Jlf.dr Z, Ja'Siewic2'J. Rozpraw.a mieści się w Inur,c:ie .badań nad rodziną, prowadzonY'ch w Katedrze Etnograf1i U!AJM.PrzedstawJ'a jedno z niepodejmowanych datąd zagadnień z.wiązalIlych z rodziną wiejs,ką regionu wielkopolskieg{). Autor zajmuje się w niej głównie dużymi kręgami rodziln rozproszony,ch, które nazywa także "rodami" chłopskimi ze względu na więkls.zą w nich, ,w :po:równaIl1liuz innymi rodzi,nami, ZJna,jomlo'śćgenealogii i siłę powiązań krewniaczych. Rozprawa przedstawia dzieje wybranych "rodów" chłopskich i "rodów" robotniczy.ch .(wyw{)dzących się ze wsi), gniazda tych "rl()dów" cZYll1niki s.prawcze i mechanizmy twórcze krępujące owe "rody" i ich �409 Kronika wzwój struktury i funkcjonowanie w swoich środowiskach, wpływ "rodów" na =jomość genea,logii i powiązań krewniaczych, rolę więzi rodzinno-"rodowych", miej:s'ce "mdów" w ikultul1z.ei żydu społe1cznym XIX i XX wi,eku. MROZ Lech, Proces przechodzenia ,od koczownictwa Cyganów, prof. dr M. FrankoWIska. do osiadłośd na przykładzie Treścią pracy jest próba w miarę szerszego przedstawienia i przeanalizowania różnych [O'l,m życia Cyganów i zmia'n jakiew!chodziły na przestrzeni 'hlistorii od momentu wyljścia Cyganów z Indii - ,w róźny'ch ikraja,ch, pod wpływem różnych kultur; zmian zachodzących do stopniowego zawężania obszaru wędrówek, osiedlania i asym~lacji. ,W pracy auto'r rozpoczyna od rozważań nad zjawiskami migracji i nomadyzmu w ogóle (w ujęciu różnych teorii) i usytuowania na tym tle cygańskiego koczownidwa, nalS'tępnie ogólnie lomawia specyfikę kul,tury i życia Cygainów na świecie. Dalej przedstawia ja:kość zrriiank::tóre dokonały się u różnyc,h grup Cyganów w wyniku oddziaływania administracY'jnego oraz w efekcie wpły,wu społeczno,ści wśród krtórych przeibywal:i Cyganie. PININSKA MARIA, Sztuka dr J. BUI's:ma. ludowa P.omorza Szczecińskiego. Proces zmian, prof. Praca omawia sztukę ludową, zarówno tradycyjną, przywiezioną na Pomorze Szczecińskie przez osadników, j'e.j funk,cjonowalIlie na :przes,trzelIli 3'O-uecia, j,ak również jej formy po:graniczme odbiega'jące od ,dawnYch WZO'fów .. Prezentacji te:j :towarzyszyanaliza pl1zyczyln i bodźcÓlw na .tle socjololgicznych przemian, skŁadających się na okreś'1one oblicze plastyki tego terenu. W opracowaniu zwrócono szczegóLną uwa1gę na nowe Zlj1awi:skali. 'tendencje w pla;styce regionallnej Pamorw S1Jczecińskiego. W podsumowaniu praca zawiera szereg wskazówek d[a dziełaIności opiekuńczej nad 'Sztuką regionalną omawianego terenu. U n i w e'r s y:t e t i m. B o l e 'sł a waB ie l' u t a - Wro cła w JAGIEŁA K<lzimi'el1z,Zróżnicowanie i iunk,cje stępy w kulturach ropy środkowo-wschodniej, pDof. dr B. Kopczyńska-Jaworska. ludOWYichEu_ Przedstawiona praca składa się z części teoretycznej i materiałowe~. W części teoretycznej pra'cy dokonano analizy ,materi'ału i wydą~nięio wynikające z niej wnios·ki. We wstępieznalj-duje się krytyczna prze<gląd 'stanu badań. !Pierwszy rozdział po,święcOtny j,es'1;mater,iałom :i technikom wykonania stępy. Drugi za:sadniczy rozdział traktuje o zróimicowaniu form tego narzędzia, przyjmując za podstawowe kTyterium s.iłę motoryczną przy jego poruszaniu. Uwzględniono w nim również sposoby pOIsŁugiwania .się ,tym narzędz.iem omlz wydajlność pracy. W 'trzeciim rozdziale omów~ono najszerzej pojętą funkcję stępy, kładąc szczególny nacisk na jej rolę w pnzy,gotowan~u pożywienia i obróbce surowców. Wskazano również na jej pow:iązania z 'ró:żnymi działami 'kultury duchowej i ,spoŁecznej. Wczęś'ci materiałowej pra1cy zamieszczono w:s'ZY'stkie wykoTlzyst,ane w nie'j materiały źródłowe, ilustracje i mapy. Względnie pełne materiały pochodzą z obszaru Polski. Odnośnie pozostałych obszarów Europy materiały są mniej komlp~'etne, ,co j'est uwarunk'Owane zachowaniem się ,tego nairzę'dzia 'oraz stanem badań. �410 Kronika PRACE, HABILITACYJNE Uzupełnienia K at e d r a Z LAT ~976- 1978 do not wczeŚiniej publikowanych E t n o g r ,af i i U !l1iw e r s y t et u !PlO zn ań im. na łamach Ludu A. Mickiewicza- 1976 pYGACZ Adolif, Ludowe pieśni .gómi'C1zew Zagłębiu Dąbrowskim. Autor u,porząd'kowal IW ,pracy złoQ:oną pr.ob1ematykę fo'lkaoru te'j ziemi, gdzie do dzi,ś, obok pieŚini wiej s'kk h i miejskich, zachowały ,się w słanie żywotnym samorodne utwory o treści histJorycmej i wreszcie zawodowej, reprezentowane przez ludowe pieiŚ'nigórnk:ze. Jako rnateriaJ dowodowy autor og~asza w ni'c,h 5Q pieśni górnicze, zapisane pr,zez siebie w Zagłębiu Dąbrowskim. Nieiktóre z tych przykładów pośwLadc;wne ,są w urywkowych odmi~all1achjuż w pioruerskiej kolekcji pieśni górnic~mych Stall1isła.wa GieszkowlS'ki,egoz 11886 roku, jednakie większość, dotychczas niez.naną zaliczyć należy do przekazów uni·kalny,ch i odkry,wczych. IlfLlerpreiacja odznacza się wielastwnnością problemów oświetleń i metodolo'gtClznych zabiegów. Autor traktuje pieśni ludowe jako złożony organizm, a więc z jednej shony jako tWÓflCZąrsymJbiozę ieks'towo-muzyczną, czas,em i taneczną, z drugiej - ja,ko realistyczne ,odz.w:iereied[,enie indywidualnych i zbiorowych przejawów górniczego życia. Autor udowodnił, iż pieśni gÓI1nkze poszenzają tematy,kę, krąg świadomo~ki społecznej i zasób środków artystycznej wypowiedzi w po:lskim folklorze pieśniowym. 19177 PARAiDOiWSKA Mar.i.a, Obr.a'z I'ndian Ameryki I . ,Południowej w Połsce 19 wieku. W oparciu o dostępne w 1:9 w. w Polsce ma;teriały (m.in. relacje podróżnicze POllskie i obce, opisy zawarte w podręcznika,ch szkoLnyc.h, encyklopedia.ch, słownikach, kalenda!fzach, czasopismach oraz wiadomościach przekazy,wall1ych przez książ,ki popularno-naukowe, powieści, poez,je) przeprowadzono analizę zasobów wiadomości o Indiaclh Ameryki Południowej, wiadomości rz którymi mogło zapoznać się s.połeczeństwo polskie. Poprzez te informacje w naszym 19-wiecznym społeczeństwie utrwalił się obraz Indian Ameryki Południowej w postaci czterech sterootypó'w: 1. Indianin ja.kosy.mbol waLki Q wOil1nośći ni'ezal,eiŻnQlŚć Nn'kowie),. 2. Indianin w "da:p'k.a1ch"- dobry (Guarall1.i). 3. Indlianin prymi1:Y'Wlny(mieszkaniec Ziemi Oginisiej), 4. IlC]dian.i.ndziki ludożerca ~miesz.ka;niec Brazylii). W pT1acy rozważono 'Problem .powstawania i fuonkc'jonowania stereotypów oraz przyczyn i podłoża ic'h powol:nych przeobrażeń. 1978 STASZCZAK ZoIfia, Pograni,cze polsko-niemiec'ki,e jako pogr,ankze etnograficzne. Praca rozwa<Ż.aproblematykę pogrankza kulturowego na przykładzie konkretnego pogra:nkza pohkO-'ni,emieckiego d przy pomocy środków i metod stosowanych w €'tIno'grafii. Autorka wychodzi z zaloż,enia, że nie ma tylko QbiektY'Wlnych cech pograniczy, są tylko c,echy wynikłe z ko.n'kret:nej, hi'storycznej relJa'cji wchodzących w grę u.grupo-wań etai,oznych,. ilC'hprzemies'zcza!Il'ia, nawCl'Y.stwieńi pI'iorytetów. Jako punkt wy.j\Ś'cia dl.a !Wskazania stopnia przyda1:iności daJnych etno:graficzmych w tym �Kronika 411 zak'resie posłużył zespół maip zawa'rtY'Ch w "Atlas der deutschen Vol~kunde". Podsumowaruie wyników zawiera mapa ZJbiorowa, która ,stanowi nową ,próbę rekonstrukcji dynamiki kultury nie przez ustalenia chronologii (która w etnografii jest częs.to wątpliwa) i nie ·przez typologkzme odtwa'rzanie .ewo1lu·cji, lecz przez stwierdzenie dościowego naw.arstwienia ·zjaiWisk. p.rzyjęto bowiem iż tam gdzie na,waTstwiabo się więcej zjawisk z pewnością związanych bardziej z tradycją polską niż n1emi,ecką, silniej UJtrz)'lmywał się dailly suhstrat etukzny. Maria Niew.Uidomska W.YKAZ ZAGtRANIOZNYCH DZliEŁ ZWARTYCH BIBlJIOTEKIP.OLSK1EGO TOWARZYSTWA LUDOZiNA.WCZEGO W:E WiROCŁAlWIU ZA l1ATiA ,19791- 119'80 AUe Volkskunst aus dem Egerland. ,W,hm t977, ss. 101. Arbe,it und V'olksLe·ben. Deutsche,;' Volkskundekongres.s 1965 in ilVIalibu'l'g.Gottingen '1967, .ss. 442 Arti popullor sltqi.ptar. nrane 1'977 ,ss. 63 Azebrajdżanskije vysivki. Moskwa 19711, 15:S. 39, tabl. 106 .. Babel Antony: La Bessarabie. Etude historique, ethnographique et economiąue. Par,is 1926, ss. 360. Bahaaur K. P.: Caste, Tribes and c.uItu.r·e of India, vol. 1-6, Dethi 19717 Barrow Terence: Maori Art of New Ze,al·and. Parvs 1978, SoS.108 Bedal Konrad: Haus u.nd Stadel. Bćiuerliches Bauen in de:r Oberpfalz. Regel1JSlbu'f'g ',1097'5, ,ss. 104 Badel Konrad: Histol"ische Hausforschung. Mi.iJnst,e:rm78-, ss. 1,86 Benker Ger,trud: Altes bćiuerliches Holzgerćit. Mi.iJnchen 1197.9, s.s. 20'8 Benker Gertrud: Kuchlgschirrund Essensbrauch. Reg,ens.buI1g li!)77, .ss. 8G Berkenbrink Gerd: Wandlungprozesse einer dortlichen Kultur. Wuchenhausen, Kreis NO'r:theiom.Gottbngen 1974, ,5'5.1616 Bibliogra;phie d' ,etudes balkaniques, vol. XI - 1'976, '11.01. XII - 1977, SofU:a Bitterli Urs: Die "Wilden" und die "Zivilisierte,n". Munchen 1.976, .s.s. 494 BjoI1Il<SSOn AI'lni: Icelandic Feasts and HolQ.days. Ceolebratioms, Past 'and P,resent. ReykjavLk 11980, s. 104 Blackwood Beat'rke: The Classification of Artefacts in the ?tiU Rivers Museum Oxford 1970, s.s. '94 Bolonev Firs F,edo,so~ić: Narodnyj kalendar semejskich Zabajkalja. NovosiJbi'rs'k 1<978, .ss. 1<5,7 Borisenko Valentiln.a Kir·iłłoWla: Nova vesil' na obrjadovost' u sucasnomu seli. Kiiv '19719,,ss. 132 Buck C. H., Faiths, Fairs and Festivals of India. New Dehli 19.77, .s. 2@ Caplovic Pavol: Caro kresaneho dreva. Ludowa architektura Oravy. Martin 1977, ss.. 20'8 CaTadzej,nyja kazki. Ceskoslovenska Red. V. K. Baindarcyk'. slavistika v letech 1978 - 1939. Cz. I Oprac. 1197~, cz. II 119713, Mbnsk :Milan Kudelika i inni. Pra- ha 19717, ,55.468 Chard Chester S•.: Man ,in P.rehistory. New York m75, SiS.406 Congres International des Sciences Anthropologiques et Et:nologiąues . . Compte-rendu de la Troisieme Sesion Bruxelles 1948. Tervuren 1960, ss. 277. Cugaj R. V.: Na,roone dekor-ativne miJstectvo JavorivsCiwi. Kii'V 1009 SIS" 141 �412 Kronika Davis J.: People of the Mediterranean. An Essay in Comparative Social AnthroLondon 197fT',ss. 288 peneke Bernward: Volkskunst. Filhre.r durch die volkskundlichen Sammlungen. Munchen 19179,ss. '1'89 Dubois Marie-Joseph: Mythes et traditions de Mare. Nouvelle Caledonie. Paris 197G, ss. 346 Durkheim Emile, Mauss Marcel: Pritmitive classification. Londoo 11963,ss. 96 Enzyklopadri.e des Ma.rch,ens, t. 2, :z.esz.3/4, 5, t. 3zesz. 1, Berlin '197:8- 1979 Ersov N. N., SiroiVa Z. A: Albom odeżdy Tadżiko1J, Dusambe 1969, ss. 34, tabl. 47 The Ethnogrraphy of Malinowski. Th,e Trobriand Islands 1915 - 1918. Lemdon L1.979, ss. 2511 Etnicesk,ije i kultuT1lJO-bytovyjne processy na Kavkaze. Moskva 1!Jr78,S's. 279 Etnografija i savremen'OOst. Red. D. Todorov, SofiO<l11976,ss. 2!715 Etnografski i foUdoristiC1lJi izsledvanija'. V cest na Christo Vakarelski. Sofija 1979, 'Ss. 305 Etl1Wloska grada o Romina-Ciganima u V'Ojvodini. Novi Sad 1'9:7'9,ss. 4'20 Fenlon Alex'ander: ScotUsh .country uif,e. Edi'l1!buI'lgh1'97(7,,55. 255 Fluck Hans-Rtidig-er: Arbeit und Geriit im Wortschatz der Fischer des badischen Hamau-erland,es. Untersuchungen zur Fachsprache am Obe.rrhe·in. F-reiiburg 1974, ss. 573 Folklorat i na.rodnite tradicii v savremennata nacionalna kultura. Sofija 1976, SiS. 200 Fuchs P. Ferdinand: Bau·ernarbeit in Appenzell Innerrhoden. Sachen, Methoden, Worter. Basei 1I9r77, 'SS. 2J4fl Gaiborjim Alice: Unngarische Volkstrachten. Budapest 1969, ss. 72. Gasparilwva Viera: Povesti o zbojnikoch zo ślovenskych o polksych Tatier. Bratislava 1979, ss. 35'3 Gemeinde im Wandel. Volkskundliche Gemeinstudien in Europa. Mumter 1979, ss. 2,15 Georgieva Ba,gra: Narodnata architektura v Bożenci. Ot kraja na XVIII do nacaloto na XX v. Softja 19'79, SIS.l-513 Das Germamsche-Nationalmuseum Nilrnberg 1852 - 1977. Mi1nchen 19.718,ss. 1:242 Gohatn Bika:s'h Chandra: Human sacrifice and head-hunting in :vorth-Eastern India. Gauhati 1\9177, ss. 102 Grigas !{,a,zys: Lietuviu atarles. (Litovskije pOSłOiVky na litovs.kom jazyke). Vilnius 19'.76,s. 3.QJl Gudavjc.iu!S E.: Zymenys ir żenklai lietuvoje. (Matki sQibstvennost i i znaki v Li,tve). Vilnius 1,980,'ss. 129 Gusiev V1k:.'torE.: lstok.i russkogo na:rodnog,o teatra. Letn:iJngrad 1977, ss. 86 Heiding Karl, Gass SOip.hie: Kinder- u,nd Jugendspiele nus N,iederosterreich. Wien 1980, is'S.70 Handbook of Nior,th American Indians. Vol. 8 Calii-oI1illa, WaSlhingtOlll 1978, ss. 800 Ho.ebel E. Adamson, Fr,ost Everett: Cultural and Social Anthro·pology, New York pology. 197\6,SIS.442 Hod'er Tamas, F·e[ Edit: Ungarische Volksku.nst. Budapest 119178, ss. 638 International Bibliog;raphy of the Social Sciences. Vol. XXI - 1'975, vol. XXII 1976. LondOlll 19a,8, 1'979 10th International Congrress of ,s:tr,acts vol. 1 - 3. Dehli .lill178 Anthropological and Ethnological Sciences. Ab- �413 Kronika lsajeva-Jul11U-sova NeUi: Tadżikskaja vysivka. Moskva 11979,ss. 126 / Kahk J.,.S:ii'liva!lk K.: History of the Estonian SSR. Ta!llirm 1979, s.s. 18'2 Kapfh.ammer Giinther: Bmuchtum in den .4JpenłiincLern. Ein lexilrotischer Filhrer dUTch den Jahreslauf. Miinchen 11977,-ss. 335 Kirciv Roman Fedowvic: Etnograficne doslidżennja Bojki1)sći.m. Ki!i>v119i718, ss. 172 Kons·in K.: Kuidumi,<l. Estonskoje narod1lJoje iskusstvo. Tlronyje izdeHja. Talbnn 1979, ss. 93, nlb. 287 Kovacs liona S.: Hirtenkunst aus Ungarn. Leipzig HH7, ,5'5. '1lIlb. 16, :tabl. 22 Kurbova Milada : Bibliografia sLovensk-ej etnografie a folk-loristiky za roku 1970- 1975, BraiislalV.a J0979,:55. 421 Kunz Ludv.ik: Ceske lidove houslarstvi. BI'no 1'978, ss. 36 Kunz LudvLk: Lidove figuralni pećivo. Bnno 197!8.ss. 48 KUiPPuswamy B.: Elements of Social Psyc1wlogy. New Delhi 11973,.ss. 228 La Conference Nationale des Etudes Ethnographiques 28 - 30 juin 1976. Tirana 1'977, s.s. 650 L'architecture rurale francaise. Corpus des genres, des types et des variantes. Franche Comte par Claude Royer. Paris 1'977, ss. 2115; Savoie par Henri Raulin. Paris li977, 5:5. 241; Dau.phine par Henri Rau,Un. Paris 11977,ss. 277; Corse par H. Raulin et Georges Ravis-Giordani. iPa'rois 1191718, '55. 253; AIsace par Marie-Noele Denis et Marie-Claude Grosh.ens. Paris 1'9'78, ss. 2191; Midi toulousain et pyreneen par CLaude Rivals. Paris 1979, ss. 3'47 . Lange Roderyk: Dances from Cuiavia. J,ersey 1'976, ss.. 23 Lajo:s Arpad: Nemesek es partiak Szuhafon. ("Adl:i.ge" 'und "KJ1eLnbauern" Ln Szuhafa). Miskolkl979, ,ss. 71 Latvijas etnoQrajriskais brivdabas muzejs. Riga Hna, S/s. 2126 Leo.pold Schmidt Bibliographie. Verz,eichnis unge.n 1930 - 1977. Wien 11977,ss. 243 Lidova kultura a soućasnost. Ridi Vaclav der wissenschaJtLichen VoroffenH.ich- Frolec. Vol. 3-Lid,ove umlmi a dnesek. Brno 1>977,.ss. 1'82; vol. 4-SoucaSll1a vesnrce. B!'no 1978, 5'5. 234; vol. 5 - Masopu.stni t ra:dJi·ce.Brno W79, ss. 191 Lietuv'iskoji Tarybi1lJe Encilvl·oped.ija t. l - 6, Vi:lnius 19-76- 1980 Laze L A.: Pozdnij neolit i rannaja bronza Lubanskoj ravniny. Riga 1979, ss. 203 Ludvi.kova Miroslava: Moravska lidova vysivka. Bl'no .11979,ss. 31 Mainus Froantisek: Platenictvi na Morave a ve SLezsku v XVII a XVIII stoleti. Ostrava W59, ss. 245 MarciJnkova JaniJna: Dances from Cieszyn. Jersey 1978, ss.. 48 Marcu George: Fold-or muzical Aroman. Bucuresti 19177,ss. 206 Margcxlies Luise, Su.arez 'Maria Ma:ti'lde: Historia de la Etnologia Contemporanea en Venezuela. Caracas 19708,ss. 48 Materiali par arhodogu un etnogrofu 1978 gada. Ri'ga 1979, .ss. 168 Materialnaja kultura kompaktnych etni6eskich grupp na Ukrainie. ZiUsce. Moskva 197'9, 5'5. 138 Mediterranean Family Structur,es. Ed. P,a:ristiany J. G. Camlb'r:idge 119176,ss. 414 Melzer M.: Mod7'l0tisk na M.orave. Olomouc 19717,ss. 912 Menc1 Vadav: Udova architektura v Ceskoslovensku. Pr,aha 1I9iM,ss'. '630 Merk:iene Regina, Mi1iu's Vacys: Zemes ukzo inventorius. (Selskochoz;jajst.vennyj iJnwentar). Vi'liniu.s 1979, s.s. Hl7 Mes,sner Dieler: Ewropii:isch,e Volksliterat1J.,r. Fes,tschrift fUr Felix Karlin:ger. Wlien ,l!980, ss 2'0'1 Michov Lazar; Boże'Tl.d..SOifi'j-a1974, SIS. 104 M10lea lon: Domce Bucovrine. BUQures'!:i 1976, ss. nlb. :12+1521fot. �414 Kronika MYlkytiuk Bohdan Georg: Die 'ukrainischen Andreasbriiuche und verwandtes Wiesbaden 1979, ,ss. 340 Ndisi John W.: A Study in the Economic and SociaL Life of the Luo of Kenya. Up.ps·aJ1:aJ974, ss. 96 Nowak Marga Dei, Durron:t Stephen: The TaLe of the Niśan Shama7l;ess. Seattle and London .1..977, ss. H~2' Osterreichische volkskundLiche BibLwgraphie. Verzeichnis der IV euerscheinungen fur die Jahr 1970, ,Wien 19173,.ss. 138; fu die Jahre 1971 und 1972, Wien 1976, ss. 237 Pavel Emilia: Portul popuLar MoLdovenesc, lasi 11976,ss. 208 Pala-di-Kovacs AttUa: A magyar parasztsag retgazdaLkodasa (Die W:iesenwirtschaft der ungari.schen Bauern) .. Budapes:t 1979, ss. 541 Paques Viviana: Le roo pecheur et Le roi chasseur. Stra'sbouTlg l!f77, ss. 237 Peter'Dsa'k T1v,adar: Hegykoz (Das Hegykoz im Komitat BO'rs,ad-Abauj-Zemplen). Miskol<c 1978, ss. Hr6 Petnadeset godini Institut za BaLkawistika 1964 - 1978. So,fija 1979, ss. 217 BiJsutova Irena: Sueasna Ludova pLasti.ka na Sbovensku. Bratilslava 1,976, ss. 36, ,taJble74, XXIV. PoLevyje is.s-Ledovanija Instituta Etnograf.ii li975. Mo.skva 11977,ss. 232 Polllak-Eltz AJn.geHna: Aportes Indigenas a La CuLtura deL PuebLo VenezoLa,no. CaraJCaJs19,78,ss. H3 Po-Lnische Sagen. H€'Tausg. V. Vildomec. Berlin .1'979,8:5. 200 Radcliffe-Brown A. R.: Structure and Function in Primitive Society. Essays and addr,es·ses. London 1,952,ss. 219 R:addat,z Corinna: Kleidung und Schmuck im vorkolumbischen Esme.raLdas. Bremen 1917(7,ss. 107 Redei Karoły: Zyrian foLkLore texts. Budapest 1'9'7i8,;ss.. 652Reports of the Cambridge Anthropolog.ical Expeditibn to Torres StraJits. Vol. I - GeneraL Ethnogr:aphy. Cambridge 19,35, SIS. 42-1 Robek A., Pe'tr J., Unban Z.: BibLibgrafie,ky soupis praci A.~ad. J. Moraka s prehledom jeho cimnosti. Pr,aha 1979,ss .. 215 Safrono'v Fedot Gri:gO'l'jevie: Russkije na severo-vostoke Azji v XVII seredine XIX v. MO!skva 1978, ss. 257 Saua'l:ier Guy: Akidia, Le maL et L'injustice dans Les chansons populaires Grecqu,es. Dille 1977, .ss. 503 SdtilUi Hermamn: Das Schwo.rzwaLdhaus. 3 Auflage, s.tu:ttgart 19-77, ss. 332 Schmidt Leopold: Gegenwartsvo!kskunde. Eine biblia:graphis.che Einfiihrung. Wien 1'976, ss. 163 Schmidt Re;gine: Die DarsteHung von KinderspieLzeug uwl KinderspieL in der griechischen Kunst. W,ien 191'7, ss. ,I'll Scjacko P-ave~ Vladimir'ovie: BeLaruskaje narodnaje sLovautvorene. Mińs.k 19.77, ss. 319 SiLovar russkich narodnych govorov t. 16, Leningrad 1980, ss. 376 Sorbisch,e<T SprachatLas l. 6, Bauhen 19,78,ss. 29'3 Southeast SaLomon Islands CulturaL History. A Preliminary Survey. WeHington 1976, ss. 287 Stika Jar-o.śłarv: Lidova strava na VaLo..śs.ku. Os.trava 1980, ss. 169 Studien zu.r euro:pi:iischen troditibneUen fischerei. Baja 1976, s. 148 Studii de etno'grafie si foldor din zona Bruilei. Braila 1977, s, 654 Sucasni Ludovi rezb<lri. Martin 1978, 5.5. 16 SrvOlbodo'v:aVlasta: O Horackem modrotisku. Na.ve Mesto 197:1,5'5. 30 Brauchtum. �Kronika 415 Systeme descriptif des objets domestiques francais. Paris 1i977, ss. 291 Tardieu Suzanne: Le mobili er rural traditionneL francais. Aubier-Fl<acrnmarion W76,ss. 216 Tingting bHang mi. Zeitgenossische Kunst aus Papua Neuguinea. Stu'ttgaI1t 1919, ss. 2:25 Tradicijni motivi v u,kminśkij visivci i tkaninach. Nju Jork 1977, ss. 36 TurnbuLl CoHin M.: The Mountain People. New York 1972, ss. 309 Ukrainische Mii.rchen. Herausgegeben von Bohdan Mykytrtiuk. Dusseldorf 1979, ss. 2815 Vachova Zdena: Narodopisne sbirky Slezskeho Muzea. Ostra,va 196,2, s's. 176 Vai'eka Josef, Jii'ikovska Vanda: Stfedoceska naves. Trebiz 1979, ss. 55. Veleva M., Lepav.cova E. 1.: Balgarski narodni nosii t. In, 8olfi:j.a 11979, ss. 3'3,1 Vidy.arthi L. P•.: Rise ,of World Anthropology. Dehh 1979, ss. 180 Vikar Laslzlo, Bereczki Gabor: Chuvash Folksongs. Budapest 1'979, s,s. 579 Volker der Sowjetunion Kultur und Leben.sweise. LeipziJg 1976, ss. 82 Volkskultur. Mensch und Sachwelt. Festschrift fUr Franz C. Lipp zum 65. GebUT,'tstaig.Wien 119'78, ,ss. 353 Vuorela Toivo: Ethnology in Finland Before 1920. Helsinki 1977, ss. 79. Wagner Roy: Lethal Speech. Daribi Myth as Symbolic Obviation. Lo'ndon 1978, s. 270 Weber-KeHermann Ingeborg: Die Familie. Geschichte, Geschichten und Hilder. Frankfurt/Ma,in 1976, ,ss. 347 Weber-Kellerma'nn IngebO'I1g: Zur Interethnik. Donauschwaben, Siebenbilrger, Sachsen und ihre Nachbarn. FmnkifurtfMain 1978, ss. 3198 Weber-KelleI1mann Ingeborg: Das Weinachtsfest. Eine Kulturund Socialgeschichte der Weinachtszeit. LUZeI1Il1978, ss. 23'2 Weber-KeiHeI1ma'nn IrngelbO'rg, Stolle Walter: Volksleben in Hessen 1970. Arbeit, Werktag und Fest in traditioneller und industrieller Gesellschaft. Gottingen 197,1 ,ss" 142 Wilden Anthony: System and Structure. Essays in Communication and Exchange. Ed. II, London 1'980, s,s. 592 Wit:tenbonn R.: The Ama;wn Basin .. Br'emen 1977, ss. 16 Zeleny MniJslav: Contr:ibution a la etnografia Huaraya (Eceje). Pr<l!ha 197·6, ss. 180 A. J. Gerlach-Ktodnicka � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/4586afbc8c3b7ed414f1520e1106d8b8.pdf 2a741b690cea8c7167a9fee10eb37432 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1865 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1983 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1730 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1983 t.67 Description An account of the resource LUD 1983 t.67, s.373-414 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text r Lud, t. 67, 1982: V. KRONIKA 6000 LAT CERAMIKI NA ŚLĄSKU Na po,czątkJu ,liJstopada l!98il r. w Muzeum Archeolo,gkznym we WrocławLu oltwaribo wyiS'tawę pt. ,,6000 lalt cer:a,mm~iIlia Śląs1kiu". Czas wyrażony w itYftul",cyfrą wskazuje n,ie tylko na odległe tradycje rzemiosła garlncalrsk1ego, ale także na cią:gło'ść kuTturo'wą :na tymteJrenie. Dla udokUlmenlt'owaniai w ,miarę peŁnelgo z.o!::l'razowania tych dwu jakże Lstotnych fa'k'tów, onganizatOlrzy w)'ishwy wY'kClI"zy,sitali wyniki badań i z,b10ry MUZleum Nawdowego, MUZJeum Etnoig,ra:fiicznelgo i MUZJeum AmhealOigicznego we WrodawiJu. WY'stawa zatem stała się dzie'łem ilniterdys,cy,plhnarnej mspół:Pracy, tj. aI'cheolO;~i;j,historii Isztukl i etnografii. Widać stąd"że podjęto się uielada przeds:ięw:zięcia, na które można 'było sobie pozwolhć dzięki s,z,erokiej znaljo.mościz,agadnienia i bogatym zbiorem, ja,kiilmi dysponują WSlPomniiane placówki muzea,lne. Czasokires, jakim objęto wystav.;ę, poz,walał spodZliewać s,ię chronodogiczncg'J ujęcia treści raczej bez jakichkolwiek luk i przerw w produkcji ,ceram:1cznej na określonym terenie, co tym więcej mogło wzbudzać zainteres'owanie ,zwie'dz'ającego. Na ogół bow1em bardzo rzadko się zdairza, aby ekspozycją udało się objąć tak wie,lki :dystans cz,aS'owy, a to na 's!kutek niedostatku wiedzy i stanu badań, bądź ek,spozycyjnego malbeJ1rału. Braki takie wyłoniły się np. w podobne,go 'typu wystawie na temat biżuterii, pt. "Nakit na Hu sdeverne Dalmacije od pra,povijesti do danas", jaką zorganizowano ta'kż,e w 1L9llH1'. W Muzeum w Zadarze (porównaj oldręoną recenzję). Wnos'ić więc mOlżna, że w przypadku ceramiki łatwiej było przedstawi,~ chronololg:kzną ciągłość faktów. StaŁo 'się tak zapewne ze względu na balrdz.iej u'tylitarny jej cnara,klter. Ceramika bowiem służyła w życiu codziennym każdej war."iwy spoŁclc,znej ,ró'żmych grup ludnośd, jakie zamieszkiwały określone lerer-y. Na czoło ekspo'zycji w)"slUlniętoC'zas"a w związku z tym i zmienność uwidocz,niające 'Się na konkretnych wyroiba:ch ceramic.znych, które służyły kolejnym pokoleniom l które wykonywalI i mniej lub hardzi,ej wpra'wni wytwórcy i rzemieślnicy O'raz więksi produc'Clnci. Wyroby te były miejscowe,g.o poch",dzenia, bądź stanowiły tzw, importy, podobnie jak sami użytkownicy, kltór,zy zamies,zkiwali te tereny od najdawniejsIzych czasów h~b przylby.l'i tutaj ols'iadając na stałe, a,lbo przechodz,ill tędy w inne r'CljoIl1Y, niosą'C ze sobą swój dOlbyt,e!k.Zależnie od stopnia kultu.ry, potrzeb, wierzeń, praktyk i za.jęć Q1ra,zrodzaju upr:lwia1nej gospodarki, różne były formy i elementy zdobnicz,e ty'Ch wyriotbów, ,ró0ne ich znaczenie i wymowa. Były to naczynia na p()Siłki i napitek, do ioh ma,gazynowania, stawiane bezpośrednio na dnie lub do zawieszania za małe uszka, do umieszczania nad og,niem, nadto cectza,k;. grzałki, butle, flasze, pa'tery, dzbany, garnki i garnuszki, niektóre z nak,ryc.iem, małe i duże, a nawet oubrz,ymich rozmiarów jako tzw. nC1'czynia zasobowe. Poza tym były to różne Qibli'ekty I forTI,y kultowe "raz zabawki z gliny o rozmaitej barwie, �374 Kronika modelowane i lepi,on€ w rękaClh, Na niektórych z nich widoczne jest onnam€n'lowa,nie i malowanie a nawet znakow,alITie znakami garncalr.sk~mi, które sPO'P'ulary;wwaly siię w m'iaTę rozwoju rzemiOisła garncarskiego j'esZJcz'ew ok:e!sie 'Wczesnośredni'Owiec,zny:rn. Istnieje pewna Zibieiność pomiędzy wspomnianymi dwoma w)'l:>tawami n!ie tyLko z racji zaan\gażowaJnia w ic,h przygotowani'e Iróżnychdys'cy:pl:iJn nau:kowy'c:h, al'e także z uwa,gi na re,giona,!nycharakter wynikający ze s,prow<1dzenia tematu do określonego terenu, a ponadto z racji czasu, z którego po'chodzą n,1Jjs'tar,s,z€wpre,zentow<la1e okazy. Zarówno w jednym, jak i w drugim przypa'dku wystawę otwi'er<l młodo sza epoka kamienna - w przypadku pn. Dallmac.ji jest to ews między '6000 a ~O(l lat p.n.e., podczas gdy na Śląsku zwią.w'no go z latami parniędzy 4500 a 1800 rokiem p.n.e. Występująca w tymc'zusi'e '00 Śląsiku ,cen!H1ika była a proporcjonalnych ksztalbch i zróżnicowana co do widko'ści olraz zdobiona ornamentem klutym i ry'lym, Należały do niej wysmukłe wazony, pęka:te dwuuszne garnki lub duże naczynia. bądż kultowy baran z wykopalisk w JordanCJwiena Dolnym Śląsku, nal,eżący do ,kultury tzw. pucharów lej.owatych. Na wY,5'tawie znajduje się kil,ka tego typu figuralnych osohliwośei intrygujących nie tyLko swym wyglądem, ale rów.ntizż brakiem wyjaśnienia funkcji i mi,ejsc<l, jakie z<ijmowały w ówcz·es·l'lej kuJturz,e, omz na jakich terenaDh je wykopano. W·idać stąd, że onga'11Jizatol'om wystawy chodmła przede wS'zY1s!bkimo form~ wytworów i w tym r<l'czeojaspekcie należałoby rozpatrywać c-ałą ekspo,zycję. Faktyc.znie bowiem pokazano tu W'ie~ość kształtów, zwracając uwa',gę na ich piękna, mniej natomiast, przynajmniej w części a'rr;heolagicuiej, wyeksponowano zdobni{:· twa i rodzaje zastosowany'ch lITimteClhnik oraz funkcję. W,ielość form w,zrasta w ka,żdym następnym o.kres'ie prehis.to.rycznym,. Np, w kul'tune lendzieliS.kiej wyróżniają się du'~e naczynia, ta·kie jak: pękaty garniec o małym wylewie i pods!tawie, z czterem<l małymi uC'hwytami do Z<lWiClSZeni<l. umi'eszczony,mi poziomo na brz·uścu, lub gruszkowaty dzban z wyokrąglonym dnen', i z pairoma pionowymi uc'hwytami na ,szyjce, służącymi zapewne lakże do zawieszenia naczynia. w W epoce brązu, przypadającej tutaj na lata 1800- 1450p.n.e., wysh;powaly różnej wielknści naczynia ;j ioh miniatury, a wśród nich .miski i patery na nóozkach Z .:po.ź,na.-ejslZyc'h eza'sów pochodzą TówJn;ież u.rrry twarz,owe, na.dto cerami,k.a gUZOW<l kultury łużyckiej. Z Q1gramnyc,h na'czyń zachowały się częściowo tylko skorupy. Moo-ym dz'lęki zahi'egom k()Jn;serwatorSlkim, po uzJUpe~niieniu, pr,zywróc.nno piel'wotny ·ksz:t'ałt. Obok nich wyróżniają się patery na pojedynczych, lejowatych podstawach, bądź dzba,ny o ostro śC'iętych bokach i sZYijce, ,równe w swyc'h pr(Jporcjacb rt:ak co do wysokości, jak szerokości otwO'ru i podstawy. Wielość form dużych i małych naczyń z ciemnej i brązowej gliny, ja.k garnk: z pokrywą, podstawki, fi.gurki kultowe przejawia się z kolei w epoce żelaza. De 4.00 roku p.n.e. występują ponadto c.zarne kultowe wyrobyk·uitury łużyckiej, o zróIŻ,nieowanych plastycznych k.ształtae,h, jak żółw, wi'elbłąd, naczynie z ptaszka.mi twonącymi uformowane uchwyty, małe czarki j płaskie c.zerpaki z okrągłymi ucham;. oraz wiele innych naczyil z jasnej ghny, malo.wanych, o czarnej kres,cc ornament.; na 'terrakotowym tle. Charakterystycznym tuta'j jeist motyw słońca, linii ukośnych, biegnących równoleg.Ie i .załamujących się pod kątem prostym, bądź tworzącycl~ równoramienne trójkąty. Na czoło wy:suwają się wykopaliska z Wołowa. Wa,rto m' tym miejscu ~od.kl'eślić, że jest to jedna z dwu miejs-cowośC'i wymienionych w te: części wystawy, ws~azująca na miejsc,e pochodzenia wykopali.sk. Druga miejscowosL. �Kronika 375 ]{adłowice, wspomniana w podpusie pOid fotografią, zmana jest z pi'erwszeg-o, odkry'tego na Śląsku w 1I9ijJ4r. pi,eea ga!'n~aTskiego, dalowa'nego na późny okres wpływów r,zymski,e,h, tj. na czas pm:ypacbją'cy między ,poc.zątkJi,em a 'IV wj'e:kiem.·:nas'lej ·ery. Li·cząc od 400 !"o!ku p.n ..e. prz):';:':lda o;kires !a!t.eils'ki, charakteryzujący s'ię w ceramice różmymi formami ant)'!cznymi, znanymi nie ty,lIko z wykopai!isk na Śh~sku. Część ar'c'he(J'lc~giczmązamykają okazy z we,zesnego średniowiecza, -tj. z czasóW między VI a XIII w. P.okazano tutaj dużo rozmai,tY'oh f.orm, więkiszych i mniejs.zych. np. z jasnej gMny i z zie!o,ną g,!alJurą w środ1ru lub zdO'bii'onepoiiomy.rni prążkami, bądż !ini'ami faJis'tymi. Uwagę zwraca du:i:e kuliste, dwuruszne naczynie o wąskiej szyjce, nakryte pokrywą, dziunkowall'le .równ()il11ierni'e nacały.rn brzuścu. Podobnie, jak w pozo,s'lałYCihprzypadtka-ch, brak ok11etślenia joego fUlnkcji i miejisca pochodzenia. Kolejna część wystawy pośw:ięcona jest ,gaI"llIca.rstwu c.echowemu od XV XVII w., nas'tępnie fajansom i k'amiOlnkolJn ma,ruufaklturowym z XVIU ,i XIX w 0raz garncarstwu ludowemu. Najlstarsz.e tutaj wyroby .nawiązują w s-.vej formie i technice glazurowania do wczcsnośredni'owi'ecznyoh. Są to np. galI"rrki z zieloną lub brązową g'!azUfrą, garne~ "Ito, oraz inne jeswz,e naczynia, czy lejowate puchary z 'wa~eczkowY'lJn OJlnam'en'tem, biegnącym poniżej wylewu. Glaz.uroiwanie, jak wiad<JI.:llo,byłQ w 'tym c.zasi~ je;;zcze nie ba.rdzo r·oz.powszechnione, stąd więkJszość wyrobów eharak'teryzowała 3'urowość ,wypa1u. Podob.ne wła.śCilwośc.i .miały kajjJe pię't'na.slto i slzes.nalStow;,ec:z,ne, kształtowane plastycznie w formie niema! kwadratOiWJoh kalSetonów z pos.ta.aiam. święt)"ch, np .. św. Barbary, św. Floriana, św. Marcina. PosiadaJją one ceehy prymi'lyw:nej twórczości, bądź tE'Ż bWT'dziejwprawnej ręki i nie pozbawione są symboIicz!'lej i kultowej wymowy. Renesa'nsowe ka·fl,e są równi'eż bez ,~Ia,z;ury, u ic,h ikonogrCI' fia związana jest ze świecką tematyką; pre.zentuje np. popi,ersie mężczyzny ze sta~annie wymodelowanym odzi,Clniem i szeroką, stojącą krezą koło szyi - odpowiadające współczesnej modzie. W tym -czasie wyrabiano także ka.f,le 7. ornamente:n TOŚ" linnym, k:tó'ry w miarę upływu czasu wzbog2,'ca się i urozmai'Ca kolorową gla,zurą ;,XVII - XVIII w.). Gau1I1carstwo cecho·we XVI i XVII w. oferowało nabywcom bogaty zestaw glazurowa,nyc-h naczyń, cz'ęsto z reliefowym or.na'l11eritem roślinnym, kwiato·wym1<u::l w postaci Ch:rystusa na krzyżu, meda.1ionu, napiJsu. Pojawiają się też naczynia ozdobnie ażurowa:ne, d:zb.any trzy;tl'sxne, czy inne dużych rozmiarów :i z zieloną glaz.uTą, czeg'o przykładem jest sZie,sn,asItOlwi,eellny dz.ban z Gło,gowa. W tej. grupie okazów jest to jedYiny egzemplarz z Olk1reśJ.onąpro.wenjencją. Widać, że podane miej:sce pochodz·cniu 'ffiO'żliwe bylo dopiero dla wY'robów osiemnastowiecznych. Należą do niioh np. faja.nse z manufa:ktury w Pa'ószkowi'e, powstałej w 1763 L, jak: talerze, puzdra. wazy, figurki, charakteryzujące się baJ.'okowymi ~ rokOlk!owymi formami i kolorowymi mo'tywami zd(}bnhczymi, właśdwymi dla dwu pi,erwszydh okresów działalnośd wymienionego ośroc:,a. Późni,cjsze, bardziej proste formy z jednobarwnym ornamentem, nierzadko w pO'staci al'ohitektoniczne;g,o pejzażu oraz kufle z cynowy;m dnem i pokrywą, pozostawały pod w,pływem klas)"cyst)"clJnej mody. Z ośrodka bu.leslawie<;kicgo, sięgającego tradycjami ce.chowynli jeszcze XVI w., pokuzanJ wy,mby z XVIII 'i XIX w. w p·ostud kamionkowych, prążkowanych brązowyc:h dzbanów lub dzbany i na.czynia z reliefowymi białymi motywami kwia:tów. gałązek, serca. Częściową ich kontynuacją ISą późniejsze wyroby, tj. z lat między pierwszą a drug"l wo.jn"l światową i wspókzcsne, pows'tałe po drugiej wojnie światowej. Niektóre, zarówno stanze, jak nowsze, chara,kteryzLLją s.ię Soub:telną lin:ią kSztałtów, czego przykładem może być duży zielony dZba.n dziewiętnaJstowieczmy. oądi flako.ny i wa,wny według projek!tów obccmi'e żyjącyeh plastyków. Na odrębną �376 Kronika uwagę roslul§ują różne kalmkJJtkQwe naczynia z lat między p.i'erw"zą a drugą wojną światową o białej ],ub kiremowej polewie, z (Jha!raktery's'tycz.nymniebieskim albo brązowym ornamentem kwpkowym, do któ,ryeth naWliązują także ws.półcres'lle wyroby·. Z innych wyroibow manufaikt,wwwych p'Oika,zamotutaj jes,zcze porcelanę wałbrzyską w ipOlStaK:i czę§ci ZIaIS,'tiawy -stołoweij, i'a'k f-Hiźamild,.paterę, waz'ę, żardynier.kę z a0urowanym oIhriz.etŻem i złoceniami. W kOlnteklś'cie grupy oeramLki cechowej zgroma'dzOInona,d:to w tej częśC'i wys:la.wy IWY.PQ'by dk!"eśl.OInejaJko "gar:ncaLr'SitwoilJutdoweXVIII ć XIX iW." Nielktóre rz; :ni'ch nawet o dość oS;(JlbJiwyc'hi ni·e ,spo1ykamycih w tra,dycyjnej kulturze Judowej ksztaltach, z bialą poIewą ,i ze st'OiSurJkowobqgatym ornamenteim model.owanym i ma~owanym w .k,olorre niebi~, 2iLelonym, krem·owym. Uwagę zwraca pr,zede ws.zystkLm duży 'ta,llerz o karlbowanym rólwnomiernie oibrzelŻJuz motywem ptaszka i gałązek :na dnie, oraz płas.kie naiczyrn:iez pOlkoliJ.stą śC';ialnkątworzącą wystające oparcie, czdcfuione ma·lunlkiem i k,ooumie:nkaimi na środku i OIbaz·eżac'h.opafClia, z datą 1'723. Na wy'stawi·e brak jakJic<hkOllwiek'blirLs,z'Ydhilnf.orma<:ji, które tłumaczyłyby pojawienire się takiego fenOlmenu. WątpLiwa jest bowiem jego "ludowość". Argumentemnegują'cym jest riie tylko jego osoibl'iiwa i dekoracyjna fOT.ma, aile taki:.e gla,z'llowwame i ·mala wanie, po>d(funie jak w pr.zYlpaidk!upo'z.o:s1:ałychnaczyń umi.eszcz-onycih w 'tej sa1mcj ,ga!bl'ooi'e.Wpr.a,'WIdZliewyrOlby takie mogły być 'wyikon,ane na zamowianie, według 'OIk'ireślonego z góry projek'bu, lecz wydaje s,ię malo prawdopodohne, aby wdr-()żony do pr'od,ukowania staJe ty-Clh slamych naczyó w,iejski garncaifz wykQn<JJ ':rietypow,e dla jego rzemiOlSła, Ull'ilka1:owe,me powta-r.zające s'ię w Jwlturze ludowej formy. Nie jest na;tom'iast wy,kluczone, że mogły się one ,Z/na,],eźćw domu zamQlŻnego kmiecia, przejęte p.o jakimś mi-eszczaniJnie, lub nawe't na!byte celem wizualnego dorównania poziomowi żyC,j'3wyższej społe::znie klaslie. Z drugiej slrony wi<lidomo, że ,ludowi garnca,rz,e S'tOSlUn:kowopóźno zaczęl'i stosować g,laCliUi'OWanie, wykonruljąC nawet do czasólW w'spókz~snych naczymlia tzw. zgrzebne -- surowe. Białe i .kJremowe gil'in:ki,które w;płynęły na rozwój s.zlache1lnej ceramiki, a wymagając(O wyŻiszydh temperat>ur wypału, w owym cza,sie w wiejs.ki·ch wa,rsztaiach nie były w ogóle używane. Jak wykazują badania, grliazurowa,nriena wsi .O:nllnejest dopi.er() od XIX w., 'p(Jldob.nie jak zdobii'enie na.C!zyń o:r:nannentem l o uroil:maiconych motywach rOiś1<i,nnycih i zwierzęcyCh.. S'bre P'QIIsJde O\Ś:wdk;i,jak Iłża, Baliimów, Lążek_ Sokołów, Medynia Głogowska, te\Cihn:ilk'i swoje udroskonaliły dopiero w XIX w., na co wpłynął in~e tytko rozwój man,uf.allct-ur,a .po·tem fattyk porcelany, a,le także fakt zn:i,esi'enia pr.zymusu cech{)wego i możliwość rozszerzenia rynków sprzedaży dla lu· dowycrh wytworów. Podolhna ,sytuacja panowG.ła najprawdopodobnicJj także na Ślą· s.k;u, gdzie wspomniane zmi~lJnYmogły nalstąp'ić ,tylko z nicwi·elkim wyp,rzedzen'i'em .:\fależy zatem pifZyjąĆ, że zaprezenoowane wyrolby, -określone w tej grupie jaka lu· dowe, poc:hodzą z wars.zta'lów cechowY'ch, pracujących w miastach j mia5te_C'zkaci"~ sląskich niektÓirych ok-ohc jes'zcze do crosu pierw:5,zej wojny światowej, a na Górnym i Cieszyńskim Śląs1m nawet n~eco dłuż€!i (np. w RacLborzu., Skocwwie). T'C!1' jednakże okres był też końcowYlm. ~a ws.zystk'iC:hmiej:.;kkh i wiejskich warsztatów garnca'rskich na Śląsku. K-o,ń<:z:yłys.ię wraz ze śmieKią sta,rych r,zemie.ślni.ków, a młoda g,enera;Ctja faohu tego już nile podejmowała. Odciąlgały ją Zdjęcia w wielkim przemyśle lub jes'2icze i,nne, d() który-ch eoraz chę,tniej o.dchod2ii,litakże mies,zkańcy wsi. Dawne wyroby garncarskie, a patem ceram.iczne, zClstępowały p'rodukly: l mińa R. Reinfuss, Garncarstwo ludowe, Warszawa 1955, s. 1-1 - 20; L. Dubiel, ludowa, "Polska Sztuka Ludowa" 1957, z. 4, s. 195 - 207. Cieszyńska cera- �Kronika 377' ;fabryczne, zakładów rozwijających się z powodzeniem w rÓŻtnydh rejonach S1ąsk3 (Boleslawjec, Watb.rzych, Bogu,cj,ce); Dopiero w Latadh po dT,Ug,iej wojnie świat/owej dało się zauWa'żyć pewne ożywienie pr.o'dUikic.jligalI1l1:canstwa wie<jskiiego na S'ląs'k!u. P:nzY'byillina te tereny osadniieY pr;z;ennci1:i.traidycde ze swyc:h rod.z.i.nny'CIhsilron, w tym i niektórzy .garJlcar,ze. Na wYiStawie za:prezen:towano np. wyrooy Jó:ze<fa Tr:zeŚin!iowskiego, zamieszkałego.... " Golędzinowie koło T.rzel!)n'icy, a JronJ1:ynIU.ując.eg:o 't:radycje w,i'l,eńslkie. Wyraibia on z brązOWoe'jglliny naC'zyn~., sitka, małe i 'dUoŻ>e dzjbaJnk'i, pęk.ate ga;r:nce, płaskie garn-o ki, talerze" dwojaki, slmr!bonikii, kiiiel'ilS~i. Obdk iorun starych, traodycy,}nych, paia-· wiają się i nowe, w.zur'owane na pr,odukltadh iaibiryQZlnycih. Tradycje wileńskie kontynuu:je ta:k:że Mjc:hał Podb~p,skl i Janina 8zcz,ul'ek z Wrodawia - KowatLi, wytwaT,zający w }Eidny<mwaTSztac,ie gładk'i'e, szkliste, nieduie naczynia fladrowane w ktolou.ze Cliemno-lZ.ielOlIlym.,brą,zowym i kTemo'wym. Ten spo·' sób zdo~'ienia TI'~gdy ddtąid 'ni,e był stoS'owany prZJez miejscowe war,s'itaty ga~ncar-skie na SIąskiu. Innym przykładem ludowej ceramiki o bogatym wwrnŁctwi,e są wyroby Ka:'.imierZ!a Worin!iaka z Oławy, k{)nty'nUiuiją:c1egot,radyc,je pokmc:k'~e. Są to rOlZmaite natZY'nia o kremowej po'lewi-e z zielonym" brą.zolwym, niebies.k<im i żółtym onnamentem ~'ytym i w)'ipeł.nian-J1m k'Olorową g1~l1:Ikąoraz ma'1lawatnJ1m. Mają one niespoty,ka·ne' 'tutaj formy, np.: bu'bie, f:1a,s'ze. czyli tzw .. czultry, d~bany, talerze i mis:k,i, naczynia na 'bryndzę, ś\\ilieC'zlniikJi jedino~ub iki!lku TamJLeruue, d()lnli,Cle" rup. w ;kJs;:z.talClie bat'all1a or,arz -z.eIsJta:wyIsiolO/WE>,slkłaidają!ce 'Si.: 11. [iilri!żanek, 'ClUik1ienniLcy, ,dzbanJU'szka ::1aŚómieitaITlikę. Stalrti>Z.efor-my rlJaIwiąJ7Jujądo 'UŻylwanych ;pj'6I'wotnie w kulJtur,ze pas'ter,s.kiej j palSlt'erSik.o-.romnczej .. Z c:m:s'em, IZwIa'Slzcm po ost:iaJttltiejwcjnie 9wiiato\vej, aoSiortYl11lentwymbów wZibQga·ctił slię 'o l1JCIW·e 'WZ-D.TY., w ,kitóryc,h ·z,ac.,howanc ~cdnak tradycyjne spoooby zdobnioze. -Od opLsa,ny'ch przykładów zna·cznie różnią sJ.ę wytwory z warSiztatu Stefana Słapczyńskii~g,o, o&iaidł'egrow Doział.oszyq1Jiekoło 2,go.r;ze!ca, a pochodzącego z Lubel-· :,zczyzny·. Mają one jasną poLewę i naI,ep'i{)lny, pll'as-tyczmy o-r,namen,t !fOOllinny,głów' ,nie w postaci ró>ży i pą:cz,ków. Są to większe i 'mniejsze naczynia -oraz mirna-tury,. : roja,cik<i, s:ito .i tzw. szalbaISówki. N.a odrębną uwagę zasługują tradycyjne śląskie wymby g'M.ncarskie z XIX w .•_ jak: podikurzaC'ZJcp:s.ZJczółoraz nip. trzyusZJl1e naczynie z dziulI1k<:umii w do!'nrej części :or;z.uśca, k<tóne w .swej fOf,mie nawią'zuóe do s;ze/Slnastrow.iecZJnego·okaZJu pr()idukcj' <:cchowej. Szkoda, ż.e ta wła:ŚIl1.iegroupa zabytków tak słabo zos,tala wyekis'ponowana , nie zaalkc,entowana jako ostatnie prZiylkłady śląskoicih tlradycdi ludowych, prZJelrwa-· ly,ch jlUż tyI'ko w ZJ~iorach muz'eail.nyoc'h,a nie w warszt-c,towej ikon1:ynua'cj,j, Sz;kod:•. ,'ówni,eż, ż,e nie pokaZJano tutalj, w k'Onte~ścQe ku,Jtu,ry ludowej, WY'DOlbówmalIl-ufakturowyoh, np. glinic!k1ich, rac.ibD!riSkklh, tułow-i'ckklh w pos'taci malowanyc1h talerzy iajal1lsOlWy·cih,a talkże baleJsła!wi'eci~teh kalmiollleik, ,c:zyli bUl1!c,ldk<i,kltóre po,ws",echnc były na wsialC".hcałeg.o Śląska jClSz,cz'ena początku XX w. To Slpla:tanie się f'o.Dm naerzyń ,i wYDobów miejl>cowej prO'dukcj'i z importa~11~ ( wytworami osij'adają'cych tutaj mi~ra-ntów m:.! miejsce na Śląs'j<ju od naj dawniej~zyc.h czasów po dZ!ień dzisiej,gzy. Fakt -ten wplY1llął zapewne na ich il'óżnicawani •." ,ię j szer·oki wa·C'hrlarz odmi,an; róż,ne przy tym było ich przeznaczen;i'e i funkcj:L Szkoda, że w e!kspozy'cU.inie uwz,gIędnriono tego 'tak waJŻ:nego sz'cZJeJgółu.W·i,eIe bo-viem z pr-e:z·entoiwa.n)"C1h oka'Z6w, zwłalSzcza z wc,ześniejs·zych okresów, jest brud· nyeh do zinterpretowania przy oglądaniu przez przeciętnego widza, kitórernu na. pewno nasuwają s·ię pytania, do czego służyły i jaką spehIlr~ały funkC'j-ę w kujturze. Pomiruięcie gor.nośląsk<ich i cieszyńskich QrŚrodlkówprodukcji imanych wa'l'Sozta·· �378 Kronika lów ludowych, nie mów.iąc już o tych, które ·istniały 'tuż poza poł,uciniową granic'~ Sląs.ka i sta.now.iły poP'U!1a.rne importy w niektórych rejonach wskaz'Uje, że orga· iliz.atorzy wy"tawy QgraniczyJ'i s'ię tyJum do obszaru Sląs,ka Dolnego, ac-zk{)lwiek tytuł wyl.Stawy mówi ogólni,e o S1ą sku. Nasuwa s,ię jednak pytani.e, czy wyko,rzys'tann przy tej Sipoooibin.ościwszystkie, a p.rzynajmniej większość wyników ba'dań prowadzonydh na temat ceramiki na Śląsku? W,iaidomo bOtWiem, że zag,adJt1J~elni'em tyli; zajmowały się nie tyJiko różne dysicypIiny 2 nauko'wego ŚirO'dowiska wrocławskiego. Widzowi na1leżało się zatem iO·d,ploWliedinie 'wyja.ś.nienie za'IÓiwno co do is!tanu wiedzy IV tym zakresie, jak też uzrasadnienie Qgranicze'Il:1a dbsza'l'U Śiląska i niektóryc.'h lu'.;: czasowych. Tłumaczyłaby to pominięC'ie w ekslpozy<:jt powstałych wyt!wó'm:i i charakterystyczny.c.h ich znakowań, na które, poza materiałami awheOlIO!gi·cznymi,ni', zwrócono już pot'e:n uwagoi. Na wystawi·e tylko na początku pokazano piec gal'lniĆz.rs!k.i - pi·enwszy, ja.ki odkryto z późnego okresu wpływów rzymskich. Czyż i w tym w,zglęoZJienie n-ależałaby się s-podziewać pewnej k'c>DIs8kwenci'i? Mam tutaj na myśli działalność dotyczącą .strony war,sz'tatowej, czy też JinaJinej produktów, skoro już raz zw,róciło się na tu uwag·ę. Wpraw,dzienawiąwJ1.o do tego jeszc.ze na koń,cu wys:tawy, tj. w ,części etnograficznej, pokaz'ując kol'o g·arncarsk'ie ,i ,suszące s'ię naczynia, aJe uc,zyniOill()tak zapewne bardziej ze wz,ględów c'zysto ekspozycyjnyc'h, a ni·e merytotrycz:ny,c,h. Tyn~ .,pGs·obem główny akoent wystawy spoczywa na rodzaju i zrmietl1Jnościforim wytworów, w mniejszym stoPll'iu - na zdobnictwi-e. Tym'cza:sem warl·o było uwypukiir.: tu·taj takiże tradycje rzemiolsła ganncarskiego i ce:ramicl.neg{) na SląSlku, sięgaaąc,: zamier,zchłyoh czasów, a tak'że fakt, że stanowiły one produkty miejiscowej ludności, bądź pojawiały s'ię jako element nowy, n:llpływowy, nawarstwiający się lub rOl· wijający obok już is,tniejącyC'h. Być mo'że, odpowiedź na garść tyoh uwag autorzy wystawy zamieszc.zają w ·zamierzcmym infonmatorze. N.i'e u:ka-za-łsię on jednak ani na cza.s otwa.rcia wys·mwy. ani w grudniu 1981 r. Zresztą zakłada'jąc, że nie każ'dy ze zw.i'edzającyc.h ma możność korzys'ta.ni'a z ,druk'owanegio informatara, lepiej tak przygoŁ<)W'ać ek;;,po·zycj~ .aby była zrozumiała dla kazdeg·o. Ba rba ra Baziel ich l BIŻUTERIA POLNOCiNEJ DALMA,CJI Nakła,dem Archteologicl:negio Muz-eum i Etnogiraf'icznego Oddzi.ału M.uzeum Nc\' ',(Jdowego w ZaJdarze wydana zootała ostatnio .kJs·iążka Nakit na tlu sjeverne Dalmnclje od prapovijesti do danas (Biżu'teria na terenie północnej Da,lmacj-i od pradziejów do ,dz·iś). Jest to Olbszerny kataJlo'g zabytków przygotowany do wystawy p(}d ty, •., samym tytułem, jaką zO~gtallii'WlWIały obydwa muzea oj otwa;rły w IClzwartek 2.3 lipc, Jg.SI r. o godzini'e lL9 w Muzeum Archeologoicznym w Zadarz,e. Całość opracowa,ni,'\ składa $ię z kzech częśc:i, z których pierwsza, przy,go'towailla przez pięC'iiu auto,rów. z:awiera wstęp i rozprawy, 'c;zę.ść'drruga obslZerniejs'Za od popiI1zedr:iiej,to 'kata,lGg za-bytków, a ozęść: Ik,oIk'owa j·est ,Z)estawern iot-Olgr,a,JJili 'orygina!u1yoh ozdób, Uiwl.blędmonyoh w katalogiU. Dla ogólnej .charakterys'tyki moina śmiało posłużyć slię okreśIc, Porównaj chociażby Ceramika -Górnośląskiego w Bytomiu. ślqska XVIII i XIX w. - informator wystawy Muzeum �Kronika 379 niem, że jest to przykład inter,dyscy,plinarnego opracowania. Omówiono 'tutaj bowiem "Klej'l1oty w pradziejach .północnej Da'lmacj,i" (SlmE' ,Batović), "K'lejnoty w dobie rZ)'irnskieg,o ce5'3<rstiWa"(Bo'r'k; Ilai~(JlVaćl, "Klej'noty w śI'edn:iowieczu" (Rard0lIT1L' Jurićl. "Klejnoty z galery kolo wysepk,i Gnahć z kOll{;a XVI s,tu.1ecia" (BraiIlk.a Jura-gal i ,.,Ludowe k.lejnoty północnej Da'lmacji" (Olga Ostrić). Stosownie do 'h'LstOlfycznyoh okresów, wwzględ!1.ionyc'h w rozprawaoh, przygot,owana zos'tała część katalogowa, w któl'ej jedynie partia o klejnotaich ~redn.iowi'ecznych jest innego autora (Branka Nedved), pozOlStałe opra1cowały wymi'enioue pow)"żej os-oby_ Zamyka ją niezwykle cenna taJblka, PO'Pr.zedzaljąca zestalw iIus¢racj:. na kotÓ'rej rysunkami, w<edł,wgkolejnych pr-zedz,iałó,w czasowych, pr,zeidstalW'iono tY'PY i formy kJ'ejnotów w przejrzystym ukła'dz,ie. Wynika z niej, jakie ozdoby przetrwały niema,l w niezmienio1nej kcmtynua'cji po dZJiell dzi'S.iejszy, ja'kie nie mają odpowiedników w późn~ej'sizyc:h czasach, zanikły, bą'dź są nowszego po'c:hodzen:ia. Brak kontynuacj'i zazmacza się np. w Hbula1dh, spinka'Oh, btra1JlSoleta'ch, podczas gdy niekTóre formy wis'iorków, pi'ericieni, naus,ZJooc prz,elWijadą się przez wszystkie czasy. a paciorkowe naszyjniki powtarzają s·ię od pradz'iejów przez cza'sy rzymski'e, średniowiecze, XVI w. do XIX i XX w., potwierdwne w ludowej kultul'ze północnej Dalmacji. Do przYigotowaruia oma,wianego opra'cowa.ni.a i wysta'wy wykolrzystano za'równ:, matcniały pochodzące z badań wyk()pah~kowydh, jak ze zbiorów różnych muz;eów. Oprócz wSlpomniatnY'ch muzeów w Zadarz'e, ekslpOlIłaJ1;y pOClhodzą jes:Zlcz'ez muzeó'\w SpEcie, S,iibCll-JiikJu, B~oglradu, z m'liZieu;mszJtuki sakrailnej w Zacla:rze, ze skarbc,\ parafii w Ninie i Tkoni'e na Pasmanie. Post3<IWionosobie przy tym za cel nie tylk" poznarrie pewnego wyc<1nka kultury na okrOOlonym terenie, lecz takl,e uka,zanie sposobów lddbJ'enia ludzkiego ciała od naj'dawniejszych czasów do chwih obecnej. rozwój i chalrak'tery,styczme ich formy. Ozdoby w 'pos,taci klejnotów pojawiają się w życ~u colłowieka od najdawniejszych czasów i świa,Qczą o ro:uwoju gosPQldalnki,stosunkach społecznych, o rozwojL: i zmianach narodowO!Ści, wierzeni,aoh ocraz o calok.ształcie żyda i kultury, o obycwjach i zwyczaja'ch. Są także wyTaz,cm ludzk,ilch upodabań i pocz,u.cia piękm;, W nich przojawia się nadto wiedza i stosunek człowieka do otaczającego światii. Pom1mo tego wszystk~ego nie j,est łatwym zadan~eun prz.e'dsbawien'ie takiego kon-,· pendium, które prezentowaloiby formy i Zlmiany hiroterH, za,pożyczenia oraz ,prze .. chodz,erri-e ieh i kontynuację od prehistorycznych do obec.nyoh czasÓIW i w)'ikazani;:.· wielowiekowego trwania na o,k,reślonym terenie. Stąd w ekspozycjac'h muzea.lnyci' trudno uwzg.lędnić całą pl"OIblematy'kę i wyslawy biżillteri!i prez,entorwane są roladk:: i w wąp kim zakres,ie. Dzięki prowa,dzonym badaniom w Półn~}enej Daolmaeji i stałemu powięk.sz;an,_' zbiorów oraz istn1ejącym już kolekcjom, można s,ię było pokusić o próbę uchwyce nia właściwości i specyfiki bii..uteri.i tego terenu ora,z wykaz,ania, któlre jej fOlrm~: są domorosłe, rodzime i trwałe, a któr,e p.rz'ejęto i są 'obc€!g'o pochodzenia, skąr; l j"k tutaj dotarły, w jaki spOiSólbwyko.rzystano oibce wpływy i jak je prze/tworzono stosownie do mie~s.0o,wych upodob<Jń i pCltrzeb, oraz o ile ,nadal one sbużą i cic_'zyć Soiębędą POWOdZiEJniem na przyszłoiŚĆ. Wystawa i oIPr<liC'owaniema posłużyć właŚJl,je miEidzy innymi wSlpólczesnyll'; twor·com i rZJemieślnikom, którzy zajmują się wyroben1. biżuterii i za'chęcić ich d.ko:rzystania ,z wZ()lrnictwa prz,eszł'olki, dla sIPopuaalryzowallia tradycyj.nyc'h wartOŚCi tych okioli'c. J'es't to ważny :moment, zwłaszcza w rozwoju turYiStyki. Zebrane dotą'd materiały nie pozwalają jednak na poka.zall1'ie pełnego zestav,,··i,; '1iźuleroii prr Da.lma'cj:i wszys;1;Jkichczasów. Bira,k n.p. do'kumentacj'i stars,zego oj;srednie- �380 Kronika to o~resu 'epok,j ikam:iennej, jak l'ó\ViIl1ieżz 'śDo-d'kowej :ozęk,i epOi~i ,birązu. Słabo ilillilne· są pr'zylkł;a;dyIZ 'ąk:l'e\SlUkam1eIllno.-«nj;,;Hi:xia-niel§0 i ,WiCZ.€iSIIl~g·o brąZiu, iZ OlkJr€s'Uwędr6.w!k' dU-dÓWm~~dzy V a vn w., pó7Jneg·o śr,eooibwiec'z'a, oraz Oki€'SU między XU a XV w. Z czas'U między XV a XV:III w. znane są tyLko ma:teriały z galery 'ZJnaIezionej w po-ibLiiu wypą>ki Gna~ić (XViI w.) Większość też zabytków z tego CzaBU znajdt:.I'je sie w ,kości'Dłach ik!lasztorac'h bez należy'tej doi~umentacji. Bi'żU'teria i zdob'ien:ie dala ludzki.ego związane są z ludz.ką kUlłturą od jej zarania. Należą do najtr'wallis!ZY'~hPtllZleclimiQtówi 'diLalteg,oprzechowały s.ię całeWlie~i.. Pierwotnie miały margJ:czno-a,potropeiczne zna'czenie i wiaira "IV tę moc prretrwah 'do obec.n~:h czasów, Wiązano ją z za:pewnieniern zdrow.ia i pomy1Śln.ego żY'Ci<.l,płod, no~i, pOlWodaJell1da w łowacih i z zaiP€<WII1ieniernpożY\Wiienia; a .zat€lm ozdoby poma-· gały w slkłalJ1Jianiu sił przyrody, by d:zJiał-a~yna kOl'ZY;ŚĆc'rlOlWi,aka, u:n:iemożi'uw,iały dostępu złym silom iod J~ioh broniły . .stąd też wzięło się, zdaniem autora (Sim-= J3a'tović), pierwotne pojmolwani,e Wiiary. W pradtieaaoh ozdoby były bal'dzo skromn':' j rzadko spotykane. Naileżały do nich: s'ko,rupk'i śl,ima,kó'W, muszle, zęby ZWIerzęce' j kośc·i z'wierząt, ni'ektÓlre kam:ienie nanizane i noszone wokOl!o s-zy:i. Bandziej uroz-· maie-one były o:tdolby z metalu, zwła:S12cza z miedz'i, brąz.u, żellaza oil'az złota i s-rebon młodszej eJpok'i kamieI1JtlJ€j.. Sime Batc)Vić oma)W,i-aj,e w pierws'zej części swego art yUmłu na temat 'ozdób w praodziej:ach pn. Dalma,cji, dzie'ląc przy tym hm czaso,kres :na wcze.sny neolit, czyli fazę sm'ilcióką, -ubogą w ozdoby, śroon.i neoli.t - Llzę danjlską, ul'Olzmaiconą pod wzg1lędem ozidOb j <pMmy,n~o.lj,t - faz'ę hva'I"s'ką, wyrÓ>ŻJ1IiJa .. jącą s'ię 'olz.dolb:nyimislz:pilami" a powstającą p~d wpływem ozdób znanych z BC'śni. Z okresu ll-ais'tępnego kalmienno-międzianego,czy],i eneobtu (2600 - 2,000), znanych jest tylko 5 ozdobnyoh przedimiotów, pochodzącyeh z PrivJaki', Kasića, Djevlrska; są io koraliki" wisiorki i i płytka. Skromne też są znaleziska z epoki brąw - ',vcześniej'sz'ej fazy (2000 - 900)., w przooiwi,ei1stwie do fa·zy późni1ej;s'zej, z Mó:rej zn.anych, jest spOIToprzykłaidĆliW, :pochodzących z 212 stanoWiisk. Są to :fiibule, różme r-odzaj-e n-aszyj:n:tkĆliW,bransoJ.ety sz.erokie otwarte, wąlSkie zamknięte, spiralnie zwinię'te. "'wi:n:ięte drutem, lulb łączone ogniwami., dalej w~si'(Jjnki.przew,a'Żini·e spiralne, igEce. ](,lamrY,z,iarna bum;ztyn u, T;l<a-dk:ieprzy'kła.dy ziaren sz.klanych. Poj edY1Daze priZedm·ioty miały bez wą~pienia symboliczne i magkzne znaczenLe, zwłaszcza w życ,lu' nudhawym. Np. spiralni'e zwinięte wis·lorki oznaczały prawdopodobn:ie słOJ1A:0.Symbo1"amli1S1oń'C'a ;były 'też chybia ipojoedYlllrL1z.e m~;ty'Wy z;dohl'JC;Ze,jak Ik!rąg i ,cz.w(}r'oką~. swa.s,tY'ka i luzy,ż równora,mienny na pochwie z Bil jan a·. UbóstlWia'ni{; słońca był·) hardzo rozwinię'ie w epoce ,żelaza. Skorupy śliJmaków były magicznym środkiem Hil ,płodność. Obok obceg,o piochodzenia, :DOZiWiij.il s'ię tu 'm:iej-s:cowa produkcja ozdób '1,V epoce żeJa'za C9'00 ,p.on.e. do pocz. I w. n ..e.) ozdaby są u.ro;z;ma'i'cOoll'e i liczne, zne1" He z 49 stanowi:sk. Po Wię·~szej części ozdoby wy~ollla:ne są z brązu i bursztynu, l'zadziej z,e srebra i o'!-owiu i 'inlllYClhmater.iałów, jak masa szklana, kość, ka'miel\. gl1na; poj.edyncze przedm~oty są pozłacane. Są też wyr:uby z muszli. Można wśród n:i'ch wyróŻinić 'ozdoby głowy, ·szyi, rą'k, odzieży, jak: nausz-nice, naszyjniki, bransoJet-y, pierśc<i'enie, wiBi'OIrkii, .iglice, s·pony, płyt.k,i, wiązadła i klamry, napierśniki; z bursztynu najiczęśdej spotY:kane były naszyjniki i spony. W całym okresie domiJLOwały motywy geomet.ryczne: trój'kąt, kwadrat, okręg, póloikręg, meandry, girlan· ,ely, zy!gzak, spirale, rogi, krzyż, swastyka, ptak, prążki, a później dochodzą do teg,)· motywy postaci ludzki'ch, zWii!erzęcyc,h j róża. Na'stępnie autor o:maw.ia szcZiegółowo wY'mienione formy ozdób, a na korlcu ich symbolikę i symbOlli.kę 'mo'ty,wów oraz iC.h związek z wierzeniami i mitologią. Ozdoby w okJres'ie rzymski·ego cesa'nstwa są kolej.nyn: opracowani'em, przyg'otowanym prz'ez Barusa I1aikO'Valctia.Oma,Ma je auti;.or stolsolwniedo oigólnie przyjętej: �Kronika ,zasady: olldoby głowy, 'szyi. rąk, 'odz1eży - :tulow.i.a. Opie:ra się :Pl~ZY,tym na '!eriala,ch, jakie pochodzą z wY'kopaH5k dokonanYCih w 36 slt-a.niow1s!kaC'h. 381 mOl- Ozdoby śr,edniowi,eczne oprCl.c'ował RadomiJr Jurić. Aulor stwierdza, że są on;;, nadz.wyczajne IlIie tylko ze wz.g.lędu .na duże zróimicowan;i'e, ale taklźe lukJs.usowy wygląd, który ;był wy;ni'ki,em 9,połec.zny:ch, ,polit)'lcznyc:h, kul'tUJraJlnyc:h i estetycz.nycil cZY<fil1liJków działającY0h na t-erenie pn. Dailima'C'j,imi'ęci.zy Vll a XV wi'ekiem. Dz·iJeli je na wy,T,oby wsiCIh.Gortów !i :wyroby Iz~w.iąrzalI1,e z plracown1,iam.i Mal,i,i. Na r,ozw6j biżu:teri:i średl1'ich wieków duiŻy wpłytw Iwywa,r-ły importy bizantyilskie i frankoństki,e. Od IX w. wszy;stlde formy wyrabiano na miejs'cu, a czym św.i.a:dczą np. znane na'z,wiska zlotnLków wymien'ione w kJri.IDikac!h kJaiSz'tornych orazlnne zapisy a.roh i'WaLne. Ja'ko ozdoby wsdh. GotóW z pocz. ViI w. aut-0lT wymienia: naus:;mi·ce, }.\ll{IOwat,ef'LbuIe spony, klalmry do pas-a. Natomias:t jako :;ta-r·ooho.rwa~kie ozdo\by z Vil'I- X'V w. wymienLa dwa typy nalU:Sznlj.csr€lbl1nyc,h, po·złacanycth i z 'brązu., n <hsizyjln:ik i ze szik:.lalnycJhziaJren, wlilsioriki Sltoi~unkowo r.ZClldk.() używ3JDe, pierścienie w kL!'I{Juwariantach z gl'C1bów klobiecy;ch i dZ'iecin.nY'ch, krzyżyki relikwialrze prz'6warżlnie roboity cerkiewnej. W drU/giej fazi'e, tj. między IX a )GB W., poja'Wi·ają się diaidemy', różne rodwje naus.znic, pier.ścienie z gr.oIbów :nę,sklic:h, k,dbiecych i dz~eciJl1lnyeh,nas'zyj1TlJiikoi, SlP'in:kt,wisionk,i, IS'przączki z męsikiich grabów. W fa.z:ie tr.zeoC'iJej, tj.O'd XI,! do XV w., dominują pteriśdeni,e z kOT,oną, głównie z brązu, mniej z nriedzi czy srebra" lecz. przewa,żnie luik's.u:SiQwejr·oboty. N.iemało jesrt też nau:s:zni'c, s,poty:kanydh taikiże w iliczny'chgI'obac:h innych rej·anów JugdsIaWiii, Cz~hosło·wn-ej,i, Polsiki, ROIS'j'i,Ukra'iillY. Wy'k{)<na.nesą IgIóW.nie ze srebr." lub pozłacane, czy złote, techinli!ką !fi<ligral1lu, glral!llU%c.j'i,aIŻUI'OwaJrri1a, odlewania. 'Obok nausznik pojalWiiają się taklże średnliowieczne pieniądze. Doiklumen-1y pisane wymi'em:i,adą j-es.zcz;e"bQŚni'ackle pasy", 1ecz nie w,ia-domo jak 'one wy;glą dały. Ocij)owiednikÓ'w wymien'j,onyc'h form można się doszukiwać z.da:niiem autora w da-lma· tyń,.ldm etnograJf.it'MJ'ym materiale wcześniejszego ,okl1esu. Zn.alezi.s!ka bowiem rw galarze zatopi,onej koŁo wysepkli Gna1ić w ko·ńcu XVI w., IcJrnówJ'one przez Brank. -Juraga w następnym kiróbkim sprawoz·da'l1iu, !są w zakresie oz;dób bardto skromne i. nie wiążą się z da,lmatyń,ską pwduikcją. Toteż brak właśdwLe j-akichkiolw,iek przY'kłaidÓiw ozdób pn. Da'lmalcji z C·Z3!SUpomiędzy XV a polową XI'X w. Znane :bowiem zabytk~, należące do kultury Ludowej, mimo że przekazy;wane z pok,o'1enia na pokolenie, nie ,~ięgają s'ta'rszyc'h masów. P,isze o tym Ol,g·a Os,tnić w artykule za·tytułowanym Ludowe ozdoby pn. Dalmacji. Oprócz pra'ktycZJneg·o z.nacz'en'ia, ludowa biŻJutenia była zaWsze 'uz<upełni:eniem ludolwego St-TOijUi świadcz.yła niie ty.Jiko o pozycji ~łecznej ,i s.ytuaoj'i ma'jątklowej właściciela, ale takiże o jego wraJŻI'iwo5Ci .estetYC'Zllej oraz o ,upo.dolbani.aC'h danej grupy społecznej, co w prz,eszI-ości szlo w par:z.e 'z ma,gLcZJno-apotr.qpeiczną funikcją ozdOb. Stąd w zachqwanych prcl~dimi-o'taclh, aiemrI-etżJn'ie od ma'teI'iał'u, t Eldh!n:i!kiwY'konania i moty,wów dekora,cyjnyóh przertrlwały, dzięki prZJekazow'i poklo leń, stare traidycje. Ozd{)by te są wykanan" z mi-elEi., ,m'OiSiąidz,u,ołOWliu, CYlny, srebm w połączeniu z,e złotem, ze szklanych pac:iQ!l1'kówkoro.łi, perłowej maci'Oy, skorup Ślhma;ków, oraz z monet. iN,oszono je " na głow.ie, w us;zadh, na szyi, na pieTS'i,a·dh, w !pas·ie i na Irękach. Popularne są wylrolby odlewane i fHilgranolwe. Jedne z nich jako dziełoz,ąwddowych z1otn~ków są wykonane ze sz:La'chetniejLS,zyohmet-alii, jak srebro, złot.o. NOiS:iJlije n'Le tylkCl miesikańcyZadarlU i okolicy, ale doC'ierały do różny.ch nadmorsklilch miejsoowości. nawet do Bośni Z'łotnicy znai1i gus:ly .kujpUljącY'.ohi staraLi s.ię j'e zaspdkoić. 1 DrugągI1l11pę sta1rJJD'Wiąowaby komponowane przez lu1d ·z detali kupowanych pwfesjona,1nyoh wytwórcó!w i prz,etwarzane na własny SiPo:sób. Niekitóre deta,lp. wytwarzali też sami wi'cśrriacy, posługując się t'echn:~ką odlew,l1li{,'zą.W pn. DaJllmac.ji -li �382 Kronika ',vyrozlHa się dwi·e hist,orycz.no-kulturcwe strefy, co znajciuje odbic:,i-etakże w ozdonach, Z jednej s'trony jest to dynarskie, lądo,we zap,lecze, z drugiej - streb adria~.ycka, obejmująca nadbrz,eże i wyspy. Pomiędzy tym występują p.ośredn·ie rejo.ny , kultury, jak Podgorje, wciśnięte głębto:ko w ląd, czy nizina Ravnih Kotar;), oraz .,ąsiecinie plato Bukovilcy, gdzie była b~wiejs'za komumkOlcja o,d morza iW ląd i od·,vrolnie. W czasach turecki,ego panOowania istniała tu o~:yw~ona migracj;) w róż.ne bliższe i ,daLs'Z·eI'ejuny, c,o zna,la:zło także swój wyraz w ozdobac·h. W dynarskiej . trefie typowym zdohniczym elementem były wisijory przy splatach włosów o różnej miejscowej nazwie, s-kładające się z cze.rwonyc·h wełn·ia!n)"ch frędzli, pOlstronków okórzanych i bawełnianyc.h, rza'dziej z jedwabnych wstążek, p;jłąc:z.one z monetami ·ub ocll,ewanymi półkiuli.stymi formami. Pann:.l mloda nagłowną chustkę miała odzobioną łańcusz,kami i zwi;sają-eymi haczyka:ni, !połączonymi z innymi je.3zcze meta;owymi wisiorkami. ,Jako ozdobę ghwy wy.mienia autorka jeszcze i,glice z dużą ,krągłą główką, wykonane z·e srebra lub pozłacane, tl'chnDcc] filigranu. Charakte:'ystyczne były tutaj także ciężkie, fili,granowe nausz~,ice z dwoma lub trzema :cdnakowymi ziarnami. Koło szy'i nos,zon::>na'szyjnik, często po hLka razem. Dziew::zęta mi,uly naszyjni:'<.ize s.zklany.Clh paC'i.oT·ków.PGpularne też były pa,ciorki ZJdchione ema1ią lub z monet o prz.eróŹ:nej nazwie. Pien!iądz€ w tych ozdo':Jach były osiemnasto-lub dziewiętnastowieczne, znane z teHmów niemi'eckich, jjrancuskLch, nawet }a,pońSlkich amerykańskich, a najmodniejszy był talar ::vI'ar~iTeresy. W naszyjnikaeh równie! wyslępowały S'febl'ne zia,rna roboty fi,ligranClwej (tzw. peruzini) .. Urozmaicone były o,zdO!bynOSZ01nena pi·ersiach, a składają(;.e się z prZ'Cl'ozma: tyc,h w~s:iorów. Na:jlczęś'ciej występOiwał W~siQol'z dwu- lub trójd,z;ielnyc'h płytek. przeważnie okrągłyc,h. Pasy, główni'e rzemienne, długie naWiet ponad 3 m, zdobione były odkwa'nyml e~ementam: o formLe greckiej litery "si:gma".. Do pasa dochodziły wisi.oI'Y i łańcuc,hy (sindzir) z kluczami i nożem do krojenia chleba. Łańcusikami związywały :-;:o!bietytakże ,opanki. Do rzadkości natomiast należą oz.doby w połącreniu z ha,fto·.vaną na p.ier$~ch klQ,siwlą. Zacho'wała :się natomiast łukowata zapinka w formie :'ibuli (Ravni Kolari) ze spi'ral1nie skręconymi wis~o,rkam.i. Cie.kawym przykładem z Murteru jest tekis'ty.I,ny plastron ozdohiony skorupkami ślimaków, iktóry nOIsily ',\'dowy okolic: Nina przy sworm stroju. Nat01miast rnężczyżni l1csHi przy ka'mizel;';:ach odlewane z rnois,iądzu lub fihgranowej r'oboty spinki i guzi'ki, ni'ekiedy nawet dużych roo.zmiarów. Ozdc,onym był również p:\;S nabijany gevmebrycznymi lub ro\Śoli.:1:1ymi odlewanymi .motywami, połączony.mi Z'C szkla,nymi ocz,kami. Przy pasie nos'iE ;).ięikn::ezdom/iOlnekaJbury 'i no!że oraz ,k>iesz.QIn!{;i - '$,cho.wadelka (ban. tnjaca, n,u,~njata) o różnym pr.z.eznacZieniu. W st.1"efie adr.ia'tyckiej odz:ież kobiecą uz.up.ełniały srebrne lu::> złote OI.UC}oy, przeważnie ju'hilerslillej r,obo!ty. NagŁowną chustkę przylo,zymywa'l1!() złotą lu:'.) pozłacaną igłą z okrą;głą, fi,ligrano'wą główką, zakończoną nierzadko ptaszkiem, głową człoiwieka albo pąkiem kwiatu. NoiSlO.nOtutaj ponaidto złote nausz,ni'ce clhrączko'wp ,I. wisiorkami pół1ksi'ęży'ca, złote naszyjniki z medaHomem czy szkaplerzem, bądż wy .. konane ze zł-otych fJihgranowych ziaJ'en, nie~zadko z z.iar'lem korala. Do spinania iCOlb:iecyc:h koszml służyły fiili.g:ranowe, w formie kwiatu spinki. Biżu,ter,ię uzupe1nia!y dole pierś'C1ie«lieobrączkQWe. Ozdoby w męsk'im stroju str.efy adriatyckiej :lich spinki odlewane lub fih!1lrano'we a okrąglych są bardzo głów,kach .. skromne. Należały d'} Muzeum Etnograiokz..ne w Zadarze ma w z·oiorach ponad 3;50 klej;J1,OltóW.P'Ciza cym przykłady ludowych ozdób pn. Da,lmacji znajdują się jeszcze w zbiorach koiŚ- �383 Kronika cielnych i kiasztO'rJlych okolic Zada,r.u, na·dto w muzeum w Splióe, Zagr.zebiiu oraz ',v Wiedniu, ~a koniec warto doct:łć, że ka'żdy z ar,tykułów zaw:ł-rtycih w ks'iążce ma krót.kie ...esume w języku fra.n:cu.skim oraz dOjśĆob.siZJennywykaz literatury i ma:pkęomawia,'lej częśc,i Da.lmacj-i z zaz.na·czeni,em zmal,ez~k Równj'eż w części kOl'ialClig'owej są 'Jdsybcz,e do Joiterat,ury, co w ;;u.m:ie świadczy o duż·ej wartc'ści Cl<lłej pu.blikacji : o soL'dnym jej przygotowaniu, Barba Ta Baziel 'ch WYSTAWA - IDEAL" W polskiej szanyźnie kulturalnej wystawy elmo.graficzne przywołują nd myśl ste-reotY'Powe wyobrażenie izby wieJskiej: na środku kołowrotc,k, w kącie piec z ma10wanymi naczyniami, 1awa, stół, święte ,obrazy, pa,siaki; lub skansenu: kilka chałup pokrytych równo przystrzyżoną sŁomianą s'trzeCihą, żuraw s:tu'dzienny, wiatrak, ,V tym w"zys.t.kim zaś panuje kurz 'i trudny dio uahwyc'cnia ropa·ch drażniący powoni'enie, a u co wrażAiwszych zwi,edzających powodiują nuanoś'ci i bóle głowy. Wy.blakłe, ledwo zauważalne afi'sze n1ep;rzekonywująco zachęcają dQ zwiedz.ania, I 'co dziwne, gdziekol:wiek poj,echalby sobie taki {)bywatel, ws,zędzie dostrzega te same lub podobne, w zależno;ki od 'stopnia percepcji, strZleC,hy, a i kotew.ratki "wszędy pIZ'ędą równo", PrzyczYJny t.eg.o stanu rzeczy są zm~rne-- sc'hema'tYZJTIeks!pozyc,Ji, niedostateczne :lwypuklenie j·ej reg·i,olnal'nego charakteru ·o'r·az brak akcEil1,tów ożywiających ')rzed,tawianą n-eczyw,ista-ść. Spróbu'jmy zatem zasita,nowić s:Lę,Jakie walrunki winna spełniać każda wys·tawa, 'Jy zo;;tała odpowie:dnio p.rzyjęta przez ZJwiedzający-ch, Oto niektóre z nich: ie-mal a'tra:kcyjny i w mialrę mOŻJ1,Lwościaktualny, tzn, będący próbą wyjści:ł naprzec'iMT społecznym oczekiwani,om ,ewentualni'e powiąmny z mijającymi rocznicami, okolicznośeiami (ważne joest też podkreślenie s,pecyfi:k'i danego tematu); - autentyczność i :oryginaln:J'ść wystawy, spois,obu eks'Ponowania ułatwiająca datarc,'e do widza; -- właści'wa rek·lama będąca od1Yi·ciemrangi eks.pozy,cji i jej organizatora; częs,to sposób "sprzedauia" dec)'1duje o po,wodzeniu wy,sbwy. Sumują<:, cało'ść winna dostar,czyć od'o'iorcom mnó.s'Lwo oczekiw3Jnych bądź nieoczekiwanych w,raźeń pobudzającyc:h do my,ślenia i dy:skuslji, zaś osoby bardziej za,inter'e:sO'wa:neskłaniać do zgłębienia tematu, Wystawą, w moim odcZ!u-ciu sPie~niającą w,spomnia,ne wyżej wymo,gi, jest ekspo.zycja kru:k:olwskiego MUZEum Etnolg,rafic.znego pt, "Matka Bo,ska Częstocho,ws,ka w p:),lsbC'j sztuce ludowej i popular:nej" (8 X-3D XI 82). ~a'd aktiUa.lnośc:ią i atrakcyjnośdą tematu wręc'z nie wypada się rozwodzić. Obch~dZQny w całej Pol's·c·c jul:>i,leusz 600-I'ecia obecno.ści obrazu Ma'tki Boskiej w sanktuarium jais:no.górs.k,im rodzi w ś'Wiadomoś·ci wielu pytanie: jak dO!szło do tego, iż jed€'J1 z wielu i.stniejącyc:h na pols,bch zLemia<:h wi~eI1uf';ków Maryi zdobył tiobie tak puwszechny kult i odegJrał ni'epośledr,.ią rolę w życiu narodu? Skąd przybył? ·W jaki s;posób następowało przeni'ka'nie, rozs'ze,-zanioC-oraz z'miana kult:.Hcw€go archetypu, którym jest ow.!. ikona? �384 Kronika Obraz ten miał w pr.:res'złosei i pos'iada nadal s.zcz~gó1ne znaczenie dla narodu polsk,ie~o. Dla~ze.g{)? otóż j'e5It to jeden z na'js'tar,s:z)"dh istniejących Maryjnych obrazów kultOiWyclh DJaZliJem'ia.ahplJlk;l~ic!h.J'elgiopochodwnie mviane jest legerJIdą. Wecllug j,ednej z wi·elu wer'Sl.i!i,tej niaj:b.a;ridz!iejmanei, au!1!orem dZiieła jest św. Łuilw:sl.. Z Ziemi ŚWiętej POIPr'zez Kwisltanty.nopoI i RuS ootairł obraz do Polski za sprawą księeia WładYlSława OpolcZiylka, ktory umieśdł wizeTUnek w uf'llridoWianym pr·Ziez s,iebie kla<szJtorze 00. PaullilnÓIWw OzęstochQwie w mlk'll .131812 (zaświ,a'dcZia.ją o 'tym źródła pilsane). Już wtedy Ciągnęły tam pi'e~gl[zYlffi~iz Polsl~i i krajów sąs·i~dnich 'M:iejlSceto I1Jawi~dzał n!ie ,ty.ll~oJ)OOlS:ty luki, ale s~lachta i królowie p'o'lscy, poc,zynając od WŁadysława Ja,giełły. Fakit najbalI:dZii'ej ZDJa'czący w dz~ejac;h kultu częstochOfW.skiej iJkony miał muejlS,cew r;oIlrn 165:6 w katedrze l'wo'Wlski~, w .której to król JaJ, Kazimierz w Uiroczy.stych s-[UjbaicihQgłOiSliłMa'tkę Bos·ką CzęstoClhQ'wSlką Patronką na:odu p.olskiego li jego KTÓIOlWą. W oią!gu szesdu W'i,eków ,~uUu owe s:pecY'fic,zrlJew.ięzy dU'Clhowełączące Po'lakÓ\v z Jasną GÓlrą ulegały ciągłym przeolbrażeniom. ZnaLazło to swój wyra,z w sztuce i literaltur"'-e, l'icZTIY'chleg'eII1!da(!h,pi,eśJlJiaah i zwyczajaeth. P'ow:szechnie wierzono. zwł'a's;zcZ:apo Jl!iooldanej próbie zajęCIia kl$:utQI',u pl1Zez Szw,edów w ok;r'esie Potopu iż jest to Zina/k obeanoodi BoŻ'ej, jaki ·oItr~ymal naród z'a pośr-ednLobwem CzalNllej 1\Jladonny. Zywotina a~k1Jua.lno.śćtema'tu jest więc n!i~odwa.ża;]ny.m a,tutem wy,:S!tawy. Au-tentycZifiość li orY@na'luaść to k'olejne jej plus,y wykiOl'zys:talle przez autorów: AlekJsandr-ę Jacher-Tys.ZkOlWą i Ma·ej'ejla Beirerndol'fa oraz twórcqw ®ra'wy plaS'tyc'znej - Annę MiśC'iwluijews:ką-lWaJj!dę i Leszka Wajdę. Różnowldność wątków formalnych i treściOfWych 'w pol'slldej s,zt'Uce ludowej (w pOIW:iązaniu.z rz'emiolsłem i sztuką cec'hOlwą) jakie narastały wdkół o1>razu Malki Boo~iej C.zęstochowskiej w ciąg!1 wIeków to myśl przewodni·a towarzys.ząca tiwór,com tej u;da.nej ekisipozycji. ,Wysta,wę otWliera i zamyka kQP'~ wizeruniku ja'Sllogórnkiiego (udo:;tę,pni'orkl przez 00. Pauli:nÓtw ze Skał\~i), ibędą.ca jednoc'ześnie punktem c·e-ITtra1nym, od któTe.gO'roZipacz'yna się i k'ończy 71Wiedzanie. Cala za:ś res:uta jest i\.ustracją tego czym był :i czym je5't ów wizerunek w ~ia:dn.mości naJsz'e,g,onarodu. Na wysta1wile zalprezentOlWalnO,w ulk~adzie ohr-onologicznym, e~ponaty powstak WiiekiuXVI:l, a,ż do początku lla,t 80-tyc1h na,s,z'ego stuił!ecia. Pierwsze saile mies'ZJCZąobiekty na.j-~tars-ze (XVll wi,elk), Z'\Vlią.za;ne:ue sztuką kośoielną ·Lpr,zezrJa'c,zone dla potTZieb kUllt'owych (,obrazy wmY/Win:e).Obolk:nich wiszą miedziane, dbustroIlJll:ie malowane s·zkJa)pl'er:z.e ~ ryn:gmfy, pochodzące m. in. z czasów konfe.demcj\i barr\Slkiej,.TypQ'we mala'rs'two częstoohows'kie reprez'enl1;ują obrazy d,wUSlbre£owe (oj,e~, płó!ln:o) IPrzeldstaiwl:aljąoe postać M'atkil Ec.±ej z D,z.ieciątkJiem n. rękJu ,i św:iętych patronów na tIe pauliińlSki1e1gokla,s'ztoru. Ni~t:j'lpQwY'm elkslpana'Uem, Zie wz:gll'ędu na r.za'd:kiość wy"tępOfW'an'ia techniiki i s,ur-owea, j,es;t 'butaj marmur,OIWd pł;yta z wyrytym wizler-un:k,1em Maryi. Idąc da'Iej jesteśmy świadkalmi przeobrarieil. jakim ulegała 1:Jwórcz.ość'tzw. W<łTs'zta!tów częstocho,wskich pod wpływem gustó""ówczesinych odbiorców. Wlliek XIX t() akir-e§ m~lS-aw;ej."produllmj,i" obra'zów wy,k,oil1anyc'h iedlmi1ką wy<sa-dzania i gr,zelbylkowaniJa, zadeITUl,ootrowalną na ~~Ik!u .kiolej.nych. Il!iewykońc:7Jonyc!h ,pra,ca:ch. Zróżni'Co(J'.\T.aI11ie po,d w.Ziględem wielkoścI, odmaczają Sil; ży.wymi kol.aram'i, boga'tą orm:amell'tyką (s.'Ztuczne kiw:ia,ty, złote lub srebrne gwiaz;di~i,itp.). Kalej,ne etapy 'ejwCJIlucj'i mallarstwa t,o prz:ejlście ()Id wiz,erUinków Maryi wykonalnydh na sikJle, PQPfZJezręc=i'e ~o1or-OfWalfi,e miedZJ~orYityi drzeworyty, do również rE~clliniebarw,ionyah .Ji~tag,raftiz początku witeku XIX. w o,kTesie od piel1Wszej polowy Girariiika s:tan:OIWidr~ TÓWn-oOOgiy !rJl\ui p~u1ary·zaCJj'i ku.1Jtu obra;1.u j<ł&nOlgórsidego. BCJlga:ctwowar-iantQ:w grafro:mych ·ukiaz;u'jącyc.ł1wizel!'UJr1ekCza'rnej Ma-ctonny. jego koronac:ję czy dzieje, dzięki mas'OIWej i s,ery~nej produ'kiC'i (dru'karnJie) pozwala �385 Kronika uzmysł<owlić sobie, jak pOltężny był za,sięg oddziaływania kultu Ma'bkti Boskiej Czę- stochOlWlSkiej. Na w)'istawie pokaz,arLo m. in. małe drze,woryty, miedZlioryty tłocwme na pergami~i:e (XVII - XIX wiek), dl'l~ki z m()d~itwami, obrazki dewocyjne drukowane Vi PO:Isce, Fr:anaji, Ni'emczech, Aus'trii, Cz,e'cha'Clh.i na WęgrzeClh. Br,zedstawhmJ'J równi,eż dr.wworyty ludo!we iW poslta'ci OIbrazów tłoczonych (XVIII i XIX wiek). Odr'ębny, ni:e~wykj.e biOlga,tydZli'ał stanowi me'taIOlplastyka: medale r,o,czni,cowe 300 rocz.ni'c'a ślubów Jana Kazimierza, meda~iiki dewocyjne (z doda,tk]em bunsztynu, ..,zkła i parcelany) oraz wSIPókzesn,e ryngrafy z ak,centa,mi pa:tr]oltycznymi. :Pirzykładem wszechobeanoś'c1i kultu częstoc!howski'ej Maryli i przywiąza:nia doń. jest wizerur~ek (}bozowej Czannej Mad:mny wykOiTIany prvez jeclin'ego z więźniów Oświęcimi'\. Na kGln'e: -- współczl's':10Ść. Elcmentem łączącym ją z ~poką milnlioną, jest anonimowo,ś6 twórcÓlw oraz rnas'olwość pows'tają,cyClh dz[,eł. ZaigaldIJ'ien,i,ewSiDókzeSllly.ch pi'el.gll"zyo;nekprzedstawia 'tzw. twómz.ość odpu;,towa, pamiątkarstwo dewO'cyjne, częśc:iow.J inspirowane przez pauliiński ko:nwent. I tu, ni,ema,l ka:l,dy pr,zywołuje w pamię<:,i s,w,je pierws,ze wrażenia z pobytu w Częstocholw,i,e, p'ozna,je starą bu·· telkę na w;)dęze źródełka ~w. BaI1bairy. wypalar-e w drewnie Wlidoki z Jasną Górą, plastikowe z~'a'czjkti z portr'etem Maryi, milCJnliącesię w blasku świateł medaliki. W ruie:jecliny:mą:lhumie prlz'e~h()wywana j1est fnt,()grafia pi'eLgrzyma utmwalona na ekranie w,raz postacią Jasnogól1ski'ej Pal!li'e:nki na t,l:e kl,asztoru z napisem "Pamiętaj o mU1lie!".Dzi:ś ekran ten wUslina śctaui,e (jbył projekt, aby w cza:sie tl'wani:a wystawy spełniał on swą pieflwoitną fUlnkcję - n~estety zahrakło papieru foto:~raficzrreg.o ., .). Wi~półc~estl1atwór,czość ludowla - p1askorz,eżby, oh+'uzy, kapllkzikiWlfaz z do;:;konałymi f'OItolgI"all1lami allitorstwa Adama Bujaika (,;,cenlki rodzajow'e ukazując,p reali:a "pielgrzymo:waOlia do Jasnej Góry G:I)ęstochQIWs'ki]ej'" omz at:mcsferę jarmarku i kramrkbw o'tac,za,ją,cyoh to miej,s:e:e) i ś:p~e'Wpielgrzymów Cidtwalrzany z ma~netofonu pold'kreśla znaczenie i współcz:esną rolę obra21u Matki BClskJiej Gzęslto:oh:0iwsk]E'lj w żyoiu rel'igijnym nasze~o społ,eczeństwa. Elementem łączącym wSlzylstk:~eczęści wysltarwy, prócz ws'polnnianej jlUż kopiLi ,;Jawnej ikony, jest funkcj:a kult'Olwa obrazu ,w prz'eszłości zi,lustrowarJla pOpr21el fotografie mi'edZliorytów, htClgraf'ii i ryc,in pr21ed~tawiającyah Częstochowę jako miejsce hcznych piell~rZJY1mek.Odtwolrzony fr,agment wnętrm rn~e521kalnego z ołtarzyk,ien1 domowym olm,z obrazy z przydl102mylc,h kapti'cz.elk i Isztandary kośCiidne. uwydatniia'ją c:iąrg1eżY'we więzy wiz,erunk1u Pa:Ilii Ja,snogónskiej z polską kultlurą· NaJeży jes:z.cze zwróaić uwa,gę na techn:iczJJ1ą st,ronę ekspozy'c:ji. KHkul:etni okres przygotowali po~wo,Lił orlgalnizatorom na ZigromadZltmie pall"'Uty;s:ięcy obi,ektów z muzeów p.aństwowy:dh, kOIŚidielnych,klas.21tornych, a ta:kri;e z kolE~k:cjipryW.artny'ch. Kolejnym, ni'ezwyk'le waż<nym krokiem były żmudine .j długoitrwa,łe prac.t:' konserwatorrs'kie.. Stan wi'elu eiks'P'on<ltówwy;m~ga'ł natychmiaistowej i gruntownej r'estaura,cji, jzięki której ni.ej:eden oibra'z prvedłUll,ył sWQje ~strlJ!]el1lieoclizYiskując d'lwny bla",k Nie wszys'tlkim obiek'tom mcyŻina było pr:zYWfló"ić i'ah pierwotny wygląd. W,cz,eślJliejs'Ze, nieum:iej:ętnie prz,eprlowadzoIJe zabiegi r.erlOwaoy;jne nj.(~CrdrwTacalilJ:ie zmieniły ich au,tentyc,zną sza~Lę.'ZaJSIt:Ols,O'wany chrOlnololgilc21ny,ukŁad ekspJzyoji podkreślający ewouucję t'ematu i uka:z;ujący prz.eljśde od sz'tu.kti eMarnej do masowej. odpustowo-j:arrmarczn:ej pro,clu'kcji, stanowi ni'ez,alPrz,ecw.1ny walor wy;stawy. Za'demOlJJS:trrorwa:na w wieilu przypadkach te'chnololgia wYCclbu, ('Il(P. PClszczególne eta,py te:dhIJiiki wys'aidZla:nila,przedsta'w:1one na kJirlku n:i'elwyko:ń!czonY'chobira,za:ch) pozwala WlidwWli na pozll1an:ie tajników Ó:wc21esneg.orz:e:miosł!a malarsktiego. Nliezwy:kle wail,!:ym akcen'tern jest ukazanie funkcj;i, j<tką olbraz jaiSi1ogÓl1s,kipełaił w kul,tul1ze :.!5 Lud, t. LXVU �386 Kronika ~ życiu narodu. DOIkła,dne, zwięźle podane i'ruformacje oraz dysikretne oświetl€ll1/ie. w 1P000ąc;renJi,u z mu,zyką (w końcowej c.zęścl ekspOIZycji) dają możliwość sallno~ie'1nej kOil1templacjri tematu. Jedyny manlmment stanowi nadmierne zagęs'wrenic obiektów wyn:il'k1ające ze slkromn)'ic.h war,ltnkÓ'W 1000a~'0'W)'ich.Utl'u'd.nia to w pewnym stOipniu ucihwycmie specyf,iki pos~czegóil.ny;ch dZJiałów ekisipozYClji.Do'1y;czy to sz.cze.góbn,ie ma~a'rs.twa zadmwje ono połoIwę powtief'ZJohni wystawowej gdZ'ie wis.zące "rama w ramę" obnazy za1:rac1ają swój indy1W,iduaiLny,i nJi,epowtanza1lny chaTakter, a boga.ta kiQIQryMy,lm kaŻldego z niiclh ~daje s!ię rOlz.mywać w mnOlgośc:i pnewntowanych obrazÓlw. Ta drobna - w kant~k!śc,iJe całoś0i wys'tawy - niJedosk(}nałoOlśćznajiduj,c u.spralWiedl:iwienie w chęc-i u'kazaruia z,Wliectzają'C)'imW"dżnośc:i i żywotnośd tematu jas.nogó,rs:kie~o, a jeclirJJoc<ześnó.e oogactwa i rÓŹln:ono!dnoŚCli w ja,kie~ objawiało "ie jegQ is,tnoenie w na'Szej kulturze. EkSipCllZyoja'klmJ!rowsika joes't więc ,piJerw5izą w Pols'cEl wysta wą monDgraficzn:i przeooJta'Wia.jącą genez~ i etapy przedbra."Żeń kltl'tu M<1'tki Boskiej Częstoc.how.sk;iej w ikOlnograifiti połs!kiej. :Dodatkowym suJcceslem orgaIllirm'torów wystawy jest QPublli'kowanie katalog'.l ~luSitromanego pięknymi, kdlowwymi repr(Jduflwjami Jacka KUibi,eny i WojcieICha StaS'zk'ie-W1icza,z faK:lhowym kamellltaJrz,em AI.eksalnldry Ja<Ciher-TY'~ZikOlWej. Staranna s,ZJa1tag:ralf1lc'znaplakatu ora,z liczne zapow,iedZJi, a 'tak,że późniejsze, po,zy;1;ywne recreJ:lizjew pras'ie, radii'll i tcle'WuzUliwyisltalnezająco za'I'e'kla,mowały szerokliej puhlliJczności W)'lS,tiawękrakowlS1kielgOMuz..eum Bt!niOlgrn.ficw.ego. Dla pI'Zeciiętnego widza jest ona Ok-d,Z,jądo re111eks'jtinad bogadwem n\łswj lkulilliry t.:worzOiIlle'jna prZlesltirzeni dz,iejów przez ~iczne pokoleni<l pr,wdkÓW. Naukowcy mś Jmłdą jedyną w swO'im I1()IdJza'juoJka:lJjędo przeprowadzenia wJiik.Li'wych j wtieloa'SlPe.kltowj"c:hbadal'l na taik dużej j],ości maleriałów i źródeł, jaką lap,rezentowan() w sa'\.ach dawnego Ra't!usrza na KaZlimierzu. Janusz ETNOGRAFICZNE WYISTAiWY C~\V;E WOJEWODZTWO ZORGANIZOWANE WARSZAWSlKIE Jaskulski W WSI ROKU STOŁECZNE MUZEA W a!J' eSZ a wa, palrz 19m, MU,Z1cumAzji i Pacy,f,~kru Et'!lQgralfiicz,ne wys1awy t. 66. cmJSowe wrgall1,iZUWdnc w 1980 rOiku, Lud "W kręgu kultury L:lO'S'U" :Sc"€iI1arj,usz:A Polnllikliewskii,opra,wa plastye-zm: T. Walt,er. Eksp,o.zy.c:ja: 31. 03 - ~ .. 06 w Galerili NlUsa:nltara w War,!>w:wie, 250 eksponatów. Ka,taI.dg i plakat. �387 Kronika "Ceramika dol1ny Ka:Łhmandu" Scenariusz: Z. FilarsIki, OIprawa plastYlc,zna: M. Janilga. Ekspozycja: 31. 03 - 21. 013 w B.W.A. w GIdyrui; cZ€ll"Wiec-lipiec w Muzeum Okręgowym w Gorzowie Wilelkopolskim. 165 ekSIPona,tów. KatallQlg j plakat. Współol'.galnizatorzy: B.W.A. G,dyn;ia oraz Muzeum Okręgowe w Gol'ZolWlieW i,elkopolskim . .,Sz.tuka ludowa AZ'j>iSrookowej li Kaza{:hstanu" ~enaT,iusz i oprawa plalStyczJlla: N. SyczQIWa. Ekspozycja: 2'4.04 - 10.05 w Central1nym B.W.A. "Zachęta" w WaJiszaiWie; 2{). 05 - 01:5.06 w B.'W.A. w Katowicach. 70 ek:s:pOlna,ww. Katalog i plakat. W,spółoiTIganiza'lolrzy: Państwowe Muzeum S:zJtJu.k:i NaflOdÓiwWislJh\odu w MOL<;ik:wliJe, Oen1JraJ1ne B.:W.A. w WaI1SizatWJi'e, B.,W.A. Katowice. .,Malediwy" &enalriusz i oprowa plas.ty'C'zna: B. Buczek-Płachtowa. Eks!pozycja: 8·. 07 ~ 9. 08, w Galerii "Nusantara" w Wars~a'Wie. Ok. 50 eksponatów i fotografie. Katalog, plakat. War s z a w a, Pań:s'lwowe Muzeum "Sztuka EtnQlgraficzne .i rękodZlieło ludowe Cepelii" Soe.nańUlSz: B. GOI1cz, oprawa plas.tyczna: W. Gałązka, komj,sarz wystawy: H. Olędzka. Ekspozyoja: 1,3.01 - 31. 05. 750 ekSiponarow. Ka'talog, plaikat. W.'iipółorganizator: Związek Spółdz.ie!;."'i R~kodZJieła Ludowego i Artystycznego "Oepelia". ,,Rremi'oslo i s.ztu,ka I-rrdonezji" Sce:oolriUls,z:M. NO'wuk. Ekspolzycja: 1,5.01 - 2:8. 0'2. w Muzeum Regionalaym im. W. StachO'Wiiaka w Tr,z,ciance. H8 ekspol1latów. Fo'lder. Wstpółarga1nii,zator: Muzeum Regiona.l,ne w Trzc'iance; Ekspozy'cja: 13,11 -:n. 12 w Muzeum Okręgowym w .Jelellliej GÓrz'e. 142 elkspona'ty. F'older. Współorganizator: Muzeum Okręgowe w Jeleniej Górze . .,Rękodzieł,o ludów Scenal1iusz i oprawa plast)"czn:a: 94 eksponaty. Kat'al()g. Magjhrebu" M. SztrantowiC'z. Ekspozycja: 27. Ol -:i1. 05, "Gora.lsk,ie zdnibni,ctwo w dr'ewnie" S0enariusz i opmwa plast)'('zTlla: A. W/(>da.rz. Ekspozycja: eks pona1tów. Ka,ta.l'Oig. otwal'cie 10. 02. lQ.3 "Wylstta~l ,prace HaJdelsł<1l11'ydh pI'z.ez l;wómców Ludowych na aJUlkcję na nz€'Ciz' SdUildaiI1ll1OiŚC'i W~:e.i~iJej" Oprawa pJastycz.na: pra'c{J'wni'cy PME. EkslPozycja: 1. 05 -10. 05. Ok. 400 eksponatów. Organizator: Komisja Zakładowa NSZZ "SoLida.rność". "Stroje i ozddby ludówegzotycznyoh" Scenapiusz: M. Nowilk, E. Pachciarek, T. WalendziJa:k, M. Szt:rantow.ioz. EikJs,pozycja: 7.05 -'10.08 w Mureum OkręgowYlm w BiaŁej PO!dla5kJiej. '289 ek.>,ponatów. P.rze!Wodnik. Ws'półol1ganizator: Mu'Z€'um Okręgowe w Białej Podlaskiej. "Re,gi-onaiLne lalki ,świat<a" Scenariusz: B. Golacz. Oprawa plastyczna: I. i K,. Bu rIIlatowic zowie, komLsarz wystawy: B. Ka,zinawska. Ekspozycja: 1- 30. 06. Informator. WSIpÓłmlg,aln:izator: Spótdzie1nia Pracy RękodZlieła ludowego i Artysity~z.nego im. St. Wyspliańs'kiieg'~ w Krak'O'Wlie. 25* �Kronika 388 "Polska sztuka I,udowa" Soen:;rni'lliSz: A. KlU'rzą't~olwSllm. EkSll)'Jzyoja: 2:3..06 -31. 08 w MUZleu.m w GJ.ilwic.mh. 207 ei~onatów. W1S1półongaITi'za'totr:Mu:zeum w Gliwi,oach. "Swiat SC€!Ilia,riusz i oprawa 19'312- 59 foto'gramów. lD1di<llCl Armery.kliLaC'ińiS'kiej" pla::>tY'cZJla: T. W,a[etlldz,'iaik. Ekspozycja: "Pol.S1kie stmje 11. 07. '[,91811- 28.02. ludowe" Scenariusz: G. Tk,ac:zy'k. EkSlpoz)'cja: 4.07 -n,. ()8 w Domu clilnie. 411 ,klclmlpletćlw $tmjów oralz tikatnilny. DnctiOU1ffiaitor. "La 1kii narodów Kultury w Swze- ZSRR" S!ce'l1Jariusz: G. Baiba'jaJ"JC, A. RaUf!likQwa, op.rawa plaS'tycZJna: K. BlIJIlltatowicz. koomisarze wYiS'tawy: A. Ra'1:1nikowa, B. Q~Qdowska. 325 ekJsponatów. Plakat. WSlpó1or,gcllni'za'tor: Muzeum E1mQgrM'ni Nanodów ZSRiR w Lenir.g.w.dzioe "K,uil~um Ad:i~a.n['stanu" Sc:enail' iJu,s,z: M. S,zlrant.aWlLcz. EJklSlpoz)"C'ja: 9... 10 -ilU. 12 w Ml1z'elum Okrę~()wym ga:n:iza,tor: MUł.eum Ok:ręgowe w K05zaillinie. 1132 eksponaty .. Ftdllder. W~o IW KosZ;C\[liJnie. "R~a ludClWia na półJnoC'nym MaZG'ws.ZiU" Sceoo'l1iu;s,z j opraw,a pJa,s1:yozna: H. o.l~dzk.a. ,Eklspozyoja: l'5.!0 .. 1!5. 1'2 w Domu Ku'Ltury w Ciechall1Jawi:e. Ok. 300 eksponatów. WS,pół'I),I]ga:niza;lor: M'L1ze'um w Oifec-hainowie. ,,PoLsJde tkalIlcny poctwój,ne" Sc.enarilusz: G. 'I1kaezY'k. oprarwa plals'tYJC,Z'!la:K. Bu rna,l.owkz. - 30.111. 7'5 tkail1Jin. Kata,log. p1a1ka'1:. EJk5lpc.;,zy,cja:10.. 10 .. ".Bal,skJLe ma,1arsDwo HClii:Wl1e" Scena,I1ius'z: A. K;unzątkowska. EkSlPOz)"cjc\: 219,.110- 1i5.11 w Kl,ulbie MRuK 'N Częstochowie; 24.m - 1:5.,1:2 w KJluiblie M:R~K w By'tomiu. 45 oOIbrazów prezll:mtl.lją.cy'c.h 112 mala,rzy na i'wnY'Ch. IIl1if,onmaiar. ,,9wią:teClZlne zdcibniiictwo wnętrza" Sc€il1aruuSlz: B. OgI1G1dowska, opflalWa plasl)'C2lna: K. Bunllatowi'C,z. ;118.. 112.,1!9tH - 30. OS. ;]982. 30:3 ekSipanaty. KatuJleg, pla,ka1. WOJEWODZTWO BIALSKo:PODL.ASiK1E l\IUZEA 8 ,j a ł a P o d I a ska. Muzeum OklI'ęgowe ,;OilnGidelk ,g<l!r'nc!al1S!lci \'ol BiLaiej fudl~Siki'cj" -patrz: Lu:bl'i'n, M'liz.eum Okrę~owe. "Stroje .pairz: Państwuwe Muzeum i oZJdaby ludów e,gJz,"}ty'cilnyah" E'cllo,gra'hcZlne. WarsZlaw;l. EkispozY'C'ja: �389 Kronika Scenami,usz i oprawa "Tka'l1lina podlaska" plastyczna: C. W,rębiak. Ekislpozyoja: 28.05 - 30. 06. 30 eks- ponatów. plakat. Informator, WOJEWODZETWO BIAŁOSTOCKIE MUZEA B i a ł y s t o k, Muzeum Okręgowe "Sztuka ludowa BiałoS!tocczyzny" Scenamiu.,z: H. JakuibO'WtSka, O(pIfQ1waplastye;zna: A. Szyman1uk. EkJSpazy.cja· 22.02 - '27.03 w Muzeum AJrcheo;JiogJic~nymw PlQlzl1anilu.,3129ekJs\pOlnarow. Eks;pozy,cja: 15.07 - 20. 03 w Muzeum Okręgo'wym w Bialymsltoiku. Pla,kJ~t. "Współczesne patrz: Muzeum LudOłwe malarstwo na szkle" E'1JnOlgrail1cznew T.oI1uniu,. WOJEWODZTWO BIELSKIE MUZEA Bielsko-B~ała "Pszc.zyIisk.i-e zapaski Scem\riusz: B. Turno, "Tkanina Scenariusz: der. haftowane S. Then. ludowa ze zbiorów muzeum B. Twrno. Ekspozycja: W i s Ia, Muzeum Beskidzkie "Rzeźba - i trady-eyjne EkS/pozycja: okręgowego A. Podź.orskiego - w Bielsku-Białej" Fol- w Cieszynie Miec,hówJl:ii z Ustronia" Scenariusz: J. KrOlp, oprawa plastyczna: mUirz.ec-,kwiecień. Ok. 150 eksponatów. "Prace ludowe" 14.11. 198.1- 15.04. 1982. 36 eksponatów. Odd~ial Muzeum Stefana kowaJlstwo 1. 08 - 1. e9. 47 eksponatów. Z. Niemiec, muzeum i etnQgrafa" Z. Niemiec, W. Bękosz. założyciela Scenariusz: J. Krop, oprawa plastyc,zna: czerwi,oc - lipiec. Ok. 150 eksponatów. W. Bękosz. Ekspozycja: Ekspozycja. Ż y w i e c, Muzeum "Wystawa pokonkursowa Scenanii\.lsz: M. Men~s, oprawa 50 ekspoootów. plastyki obrzędowej" plas'tyc1JIla: B. Wrona. "Z'Ciobnicliw:o stroju ,górali Ekspozycja: 23.01 -1.7,03. żywieck1k-h" ScCtnari.usz: L. GIiaJjlIly,opralWa plals/,yczJIlIa:L. G<lQI,jlny, J. GąsiJOrelk 47 eksponatów. �Kronika 390 Instytucje Wado niemuzealne W i c e, Waldowicki Dom K'ultury "WYSibalWaprelc tikJaJni~nyaritylStY'OZJllIej z€lSlPOłiutllroiclklie~opl'zy KluiEtiuJry" WOJEWÓDZTWO Waid:QW!ill\kJiun Domu BYDGOSK,IE ~IUZEA C ho j n i c e, Mu.zeum Regliana'lne "Hafty Heleny Q.raJbk~sikiie;j" Scenariu!Sz i qpra,wa plas'ty,cZlIla:F1. Pa,jj~h. 1(,onsultac:ja: pmcOWlIliky lVLuz,eum EtnOlglrat1ic.z.nego W T,oounri'l.l. Ekspozycja: {l.03 -20. 05. 68 eksponatów. "POikoI1ku:rsowa w~stawa twÓ!~cZiośC'iludowej Kaszub" Sc·enariusz i opra,wa pla~'tYC1z;TIra : K. Lemańcz'tlik. kQIls'u,lil;aClja:pral::awtnJicy Muzeum Etnografkznego W T,OIl'uruiJu.EJkspozycja 6.06 - 2,0.:10. 99 eksponatów. Plakat. WOJEWÓrYZ/r,WO CIECHANOWSIGE MUZEA p u ł t u s k, Mu,z,eum ReigiQIlla!l:ne ,,'I1ka c'two, ha£ty i c,eramiika kJuI'IP!JO'WskiejPiuszozy Bia,łej" ScenariJu,s,z: J. śniegoclk!h, O,pffilWla plastyczna: K. Różańska. EkJSpOzyoja: 25.07-28. OS. 67 e1mponatów. Pla"kat.. 1 WOJEWÓDZTWO GDAt:lSKIE MUZEA G d a ń s k, Muzeum Narodowe. Oddział Etnografii "Rzeźba W Oliwie luidOlWaPomorza" Scenafliusz: T. Przała, oprawa plastyczna: W. CzerJllieWls.ki. Eks.pozycja: oie: 19.11. 320 eksponatów. Lnio:rmatOlr, pl'akJa,t. Kar t u z y, Muzeum otwar- Kaszubski,e "Gal1Ilcarstwo luda,we KaszuJb Srodkowych" Scenariusz: E. Paross'a-Giel'uCika, ko'nsu1tae:ja: T. Przała. W lutym 1980. 76 eksponatów. Katal~ EkspozYlC'ia: otwarCli~ �391 Kronika Koś cie r 'L y n a, Ka,szJUhs,k,iBark EtnQgralHcZiDYwe Wdzydzach "Kals2'Jubslk,ipalrk etnOlgralfi'c.zny we Widzyclizach pa'tT,z: Etno\l?JI'af~czne Wystawy "Ka'szuiby - wyJS.tawa ind',ormacyji1a" czasiQIwe 2'JCJlI1ganli'2'JOWalDe w N~80 r. I..n.Iid1'!Ji8,2,t. 66 z'~emia i Lu,d~i,e" ~wy,sta'Wa fotQ~ra:f,i'::,2'JIlJa) rSoenalriusz: G. Jeske, G. FeLl" opra'wa plaS'ty;cZJIla: G. J,eske. E~siPozycja: - 31. 07. 30 plans'z ze zdjęoiami fot'Qgrailliezny;mi. Plakat .. Instytu.cje IR 07 - niemuzealne G da ńs k, Wojewódzki Ośr'odek Kul,tury "Ws,P'ółc.2'Jesna s'2'Jtuka KaGzub Śroclikow)'lch" Scenarius'z: K. Szałaśna, oprawa p)a,styc:ma: A. Bartk,iew,iIc,z. EkSIPlozy;cja: 5 - 7. 05 w MDK w Kartuza,clh. 100 ek:Slpona'tów; 28.05 - ~li.112 w GiOK w SławQSlzy;nie woj. Gdańsk. 50 eksponatów; 8.07. 119!&1- 311. 03:. 1918:2. 60 ek!spCJlIlaitów. WOJEWODZTWO GORZOWSKIE MUZEA B a r l i n e k, Muzeum RegionaLne "Na.rzędzia Scenar.iusz eksponaty. oprawa "Technika Seena,r[u!Sz i oprawa ponatów. pracy w gospodars'twi1e plasty;czna: J. Krupa. na us.łu,ga{~h·c.zlowielm pla,styczma: J. Krupa. G <Jr z Ó w W i e l k o p {)l s k i, Muzeum "Ceramika patrz: Warszawa, "Nowe Muzeum etnograficzne P-oooań. Muzeum na,bytki "Haft a dZLŚ" maj - sierpień. 1,511 eks- Okręgowe doliny Kathmandu" muzeum plastyczna: ludowa okręgowego W. Sadowski. o tematyoe EtnQ~rafLczne. "Wielkopolska !pa'trz: BOtZnań, Muzeum wczoraj Ekspozycja: w Gorzowie" Ekspozy,cja: 15.05- Regtonalne "Rzeźba patrz: - styczeń - Cozerwiec. 203 Azj,i i Pacyfiku. Scenariusz: 1. Ja.sińska. oprawa - 30. 06. Ok. 80 eksponatów. :\1 i ę d z y c hó d, Muzeum dOIlU'CJIWYIIll" EkspozY'cja: muzycznej" Oddztał Muzeum Narodowego. Ludowa I;2'Jeźba sakralna" Etnog,raf'iczne, Oddział uJ~ra,ińJsk,i Stefanii Muzeum Na,rodow~'O,. ,Korżyńskiej" :Scenariuslz: R. SkŁadkowski, oprawa. plasty,czna: E'ks:p.otZyc.ja:20.. -lO -1~5. m. Ok. 30 ek"pona:t,ów. R. Slkł,~dikolws'ki, D. Schrwendke. �392 Kronika M i ę id z Y if Z e c z, Muzeum "Starqpolskd ,patrz: t. 66.. EWlOIg,ra!ficz.n.ewystawy pienn:ikŚW1iątecwy" czasowe "Poka,z pisan~k zorganizowane W 1-980 r. Lud 1:982, i paLm \Vtielkanocnych" Scenariusz: J. Pator:s1ka, ~prawa plastyczna: pozycJa: 14.04 - 30.04. 711e'kisipona!tów. WOJEWÓDZTWO R. PatQrs:kii, ,Z. Bączko\V!s!ó. Eks- JELENIOGÓRSKIE MUZEA K a m i en n a G Ó if "c z.e,pk'i a, Muzeum T.kad.Wa DolnOiŚląskJiego Śiląsk,je i inne eleme<n'ty Ulaioru kcfuicceg·o XIX w. '. Scenariusz i oprawa 31 ek!Spcmat6w. plastYIC.z.na: praoO'W'IlJicy Muzeum. WOJEWÓDZTWO Ek:!ij>ozycja: li.stcwa;d. KALISKIE MUZEA K a l i s z, Mu.zeum Okręgowe "SwiątkJi krakowskiie patrz: GIJi:wiJc,e, Muzeum. patrz: SzczeclLn, Muzeum Narodowe. W XIX w." "Indi'aiIl!ie Andów i dŻUJngli pemwiańskiej" WOJEWÓDZTWO KATOWICKIE MUZEA B ę d z i ,n, Muzeum Zagłębia ,.KolOlfQWe Za,Li.pie" patrz: ,Tarn6w, Muzeum Ok>ręgowe. B y t o m, Muzeum Górnośląskile "Zdobn:io1:lwo stwlju ludowego Zliemi cies,zyńskiej"' Scenariusz: B. Bazielich,oprawa p!astYClZna: plastyk Muzeum Sląskiego W KatoWlicaoh. Ek.'Ipozycja: 2.03 - 24.03 .. 106 ekJsipOlna:t6w.WSlPóŁong-anizator: Muzeum Uniwersytetu $ląskiego W KatO'W'icac~ �393 Kronika "PmvstalIlia Śląs!kJ1e w J'llalarotWli,e niepr·od"esjoooLnym" Scenariusz: B. IBa.Zliel,ich.EkSIPolzycja: 7.05 - 311,.05. 318 obrazów. Katalog, plakat. "W.SIp6!JC':res,na s:lJ1;,uk·aludOlWa" Scenariusz: M. Kuczyńs'ka, QPlffi'wa p1.a&tycZIIla:J. Szu dIak. EksiPozycja: 1981 - mairzec 196~. 271 eOOsporratów. Ka,ta1<Jg,plakat. grudziei1 G l i w i c e, Mruzeum "Rz,e~ba lrudOlWaw :zbiorach mlUze,um g:J:iwick,i!ego" Scenarr1usz: G. PJ"z)'lbył, oprawa 300 eks.pQil1ai6w. "Swią:tki plastYCZLTla:A Halka. krakows1cie EksiPozYi0ja: 8.01 - 13. 04. z XIX w.'" ScenaI':iUs.z: G. Przj'!był, oprawa plas1yCZlIla: P. Rondaiski. EkSJPOzyoeja: Z8. 05 - .30. (}J) w Muzeum Okręgow)'lm Ziemi Ka.lliskiej. Ok. 300ekJs.poo.atow. Katał,og. WspółOlrgan'i7Ja'tor: Muzeum Okręgowe Ziemi K'a,1.iskiej. "Polska ;patrz: Wal1szawa, Państwowe sztuka ludowa" Muz-eum Etno;gra.fkzne R a c iib ó :r z, Muzeum "Malar.sltw{) Katar.zyny patrz: Kra,ków. Muzeum Ga,włowej" Etl1iOgJrad'kozJne "Str'oje Ludowe w c.ieszyńskiem" Scenariusz: 1. Bukows:ka-,F,I,oreńska, oprawa plastyczna: H. Pi.er.gies-Hl.ubek. M. zaWlisła.. Ekslpozyaja: m. 10 - 31. 12. 230 ek'S'ponatów. Katalog. WspÓ!,ol1gall1'i.zato,r: Muzeum w R'y!bni'lm. Zabrze, Muzeum "Gobeliny Lu:boan.iry SkUil.slkLej" Scell1a,rnus;z: L Parwlas-KOIs" opra,wa pbstyc'zna: W. Pif'alllldzioch. Eiksipozycja~ 8. Ol -219,. OQ. 1'5 ekslponatów. Folder. WSlp6łolnga:l1liza1tor,zy:Muzeum w Chrzanowie, Muzeum w Oh>orz.owile"Muzeum w RybJ'lJilw. "Ma'laT'siw{) EwaLda Gawl,ika" Scena:riiUsz: . I. Pawlas..;Kos, oprawa 23. 1J4 - 311. Oó w Kl'Ulbie Towarzystwa tóJW.In1orrnator. "Temat powstańczy plastyc,zna: Miło$ników W. Pra:l1ldZJioch. Ekspozycja: zaibrza "Pegaz". 5ą eksi[)Oina- w plaS'ty,ce nieprO!f'esljona1.l1Iej" Scenar.iuiSlz: 1. PaJwla.s-K'os, <Dipr'3lwapila.stY'c21oo: W 30. 1J4 - 30. 09.. Ok. 50 ekS(pOTIaWw. ,iPlaislty'ka niep.rofesjona1Jna Brnnd21iOlOh. B)kJs,pJZY'<-1i<L GOP-u" .8ceooJ"iusz: J. Pawlas-Kos, plastY'k muzeaLny z Bierkowlc. EkJsipozycja: 11. 05- '5.08 w MULe\liffi WISi Opolskliej w Opolu BierikO'wicach. M'l &!ij)OIl1atów. Ka,taIog, plaika't. Wsp6łOll'ganlizator: Muzeum Wsi! 0pOIIskdej.. "W świecie ma.J.arzy wd:zjOil'1ierów" Soena.riUiSZ: J. Pa:wlas-Koo, OiP'rawa pla~tj'l(!iZ4la: W. 23.06 - 2'0.1-1, 95 ek>s(ponatów. Skladall1ika. Pratn'<iz'iooh. Eksi>'QZ.y.cja: �394 Kronika WOJEWOOZTWO KfELEOKfE MUZEA K i e ~ ,c e, M,u,zeu:m Narodowe. Dział E1ll1lQg.raif,~1 ,.,Mal:al1Sillwoi rzeŹJba TadeUs'za Zak,a ze wsi Lazy koJo KLek" Sc:ena:rliius:z i Qlpra'wa pl,alstY'c.zma: B. E11ber. E1kJSipozycja: otwarci,e: 1. 09,. 50 ekspanaiów. Katalog, plailmi. "WS{PÓł'c~na Ekspozyoja: r,z.eŹJbaLudowa ze zJb~o:rów muzeum U" Ins;tytucje (}g,. narodowego w KJi,eLcach" w K;1'llJh~eM'AiK Klielce-Cza>rnów. 50 eksponatów. -10.10 nti,e:muzeaJne K 'i e J c e, 'I'QWarr.zys'1lwoPrzyjalCJiół Góf!l1licltwa. HUJllIliJctwai Przemy,słu "Twó.nczoŚć ludQIWa wajewództwa StaJr·C\polis.kiego koiereektiego" G.. LOTI/gowi!k, oprawa .plas,ty'cz.na: S. Derewlatn:ko. E!kJspozyc.ja: Dom Kultu,ry w Kiel12 - 1'3. (}9 w Nowej i.Shlip~. WSlpÓłoI'gJaJniz:aiiou:Wojewódzki each. Scenar1u:s'Z: WOJEWODZTWO Instytucje KOSZALlIllsKIE 'Ililiemuzealne K 0'8 z a, 1ii.illi, W,ojewódz'kii Dom KlUlilUlry ,;TwórClzlośĆ l'U!dowa i pamiąilikiarsikJa woje!Wództwa kos.zalliński,ego" Sc.enalrtiluS'z: R. KOIZ~oWlSlka, oprawa plasty,czJna: R. .KiOtZlawska, E. Dudka.. Ekspozycja: :n. 07 - ,'117..08. 1i30 ekslPonaiów. l<:atalQg. WOJEWOOZTWO KRAKOWSKIE MUZEA K T a k 6 W, Muzeum Etn~aficz.ne "MaJlaJI1S'tw,oKatarzyny ScenaT'Wz: J,. Lodzińs:ki Ekspozycja: Gawlowej" 17.02 - 10. (}4 w Muzeum 25 .eksporuatów. Kattal'Qg. Ws;pó1>Ol'galIliUltor:Muzeum "lU Tl"i-ennale Plastyki w R.a.ciborzu. w RaciJoorzu. Niepwfes.jonalnej" SicenaxiillsfZ.:Z. Biisialk., A. Ja,cik()IWsk~,oprawa plastyc.zna: A. Mści!Wujewska-Waj1daJ.EksiPiozY'Coa:27.04 - Gil:. as. Ok. :?;SO ekSiponatów. Katailog, plakat.. WlS{PÓłong<alI'lJiza1torzy:CteIlltra1ny Ośrodek lVletodykii UpowszeCIhniania Ktultury, MiiIllist€Jrstwo :KJurt'Ulry:i SzililUk1,WojewódzkJi Dom Kultury. �395 Kronika W,spół'czeSiCla poUdka r.zeźJl>a I'udowa" ScenanLu,sz: 1. Łopuszań,&ka, Qprawa p la;s'tycZJlla: A. l\1:ściWiujewska- Wajda. zycja: 1'7.06 - 31'.0S. Ok. 3'00 ek'srponaltÓiw.. F.a,l,der. "LudO'We tkaniny dekoracyjne Ek.siP'a~ w Palsc<e" Sceood-u;:>z: Ii. Bi·tbner-Szewczy.kowa, oprawa plasty'cz:na: A. -Wajda. Elcslp();zycja: 28.09 -16;.ill.. Ok. :1,30 e.k1srpona1ów. FlalJder MściwujeWlSlka- "Dralbly pOILskie rw :kult:wfJze :l11'dowąj" oprawa pla:stya=: A. Mościwujew\Sk-a-Waj.da Scenall'iu,'>IZ: W. Grąlb.czerwski, 30.11LlOOl - 10.03.19'321.Ok. 250 eikl'5'PCII1atów F.olocier. Ekspozycja: Kra k ó w, Muzeum Historyczne .Miasta Kira'kowa "Sz,op.ka kiro:lwwska Soenaniu.sz i oprawa 1:982. 81 eksponatórw. M yś l e ill i c e., Muzeum p1astyc:zma: F'older. J. Janooa .. Katarzy,ny GawŁowej" 2.05 -1,2..06. 20 eksipona.tów. "Rzetby Stanilsława Skomielskilego Eks;pozyoja: 1'3.06 - 218.06. lill5 eksponatów. Ekspozycja: "Włeil'c.e żniwne 1·2.10 - 3.LI.. 20 ekSlpOl1atów. Ins·tytueje 6,1t2,Ii9IH~ 2.02.. 119.02- 30.04. 31 ek s!pcma:t ów. "Mallal'stwo Ekspozycja: Eks\pw:ycja: Regi lYnaJil1e "RzeŹJba Jó,zefa Ekslpoz'yeja: 19181" Bardlbas'ZJewsika. ni.em uzea kwiaty dożynkowe b~bułkorwe" .. Ine Kra k ó w, SpóŁdzLelni'a Procy SJpiańs:kieg o' RękodZlieła ,,Regionalne paM-z: W.aT'&zawa, .państwowe Muz,eum grad'MCozne,Oddzia-l Mu:ooum Na:rodowego. WOJEWÓDZTWO Ludowego i ArtystycZJllego im. St. Wy- lalIci św:iata" E'tnqgra.fliJC'.zne; Wrocław, Muzeum Etno- KROŚNIEŃSKIE MUZEA S a.ill o ki, MuzeUiITl Budowruiciwa Ludowego "Faj.alIlJS,epal.sikJ,e :0IdpołQwy XIX w. ,do po!,qwy XX WI." :S:cena.r~uSlz: R. G.rządziela" oprawa p1<ais,tY'cllna: A,.Szczepklows·k1i. ·otwaT9te: ollerwiec 1980 r. Ok. 600 eksponatów. FoLder. E!ksjpoz'Y'cja �396 Kronika ,,Ikony ze z.b1or6w Muzeum BudownktJwa Ludowego w Sa'noiku" Scena.t'irw~f:: J. Maili~nowska, Ekspozyoja: 115.09 -11',2.112 w Muzeum Regliona.1nym w Ostrowcu Swię1Jokrzyskiun. 45 ekspOln·a'tów. W<sp6!orga!ll'izator: Muze.um Budownictwa Ludowego w SanoikIu. WOJEWODZTWO LUBELSKIE MUZEA L u h J i n, Muzeum OkręgQwe "Di'mQlWeobrzędy lubelszczyzny" SoeIlalriu.sz: D. Bawrilańs·ka-Ma·1JU:r,oprawa plasty;czma: K. W.i:tkQwska.. EksiPozycja: 30.01 -,1'5.02 w Pańsw!owej F-ilha:rmoHiIDLubeJ.slkiiej. 87 ek.s,pona:tów.. "MaIOlWaJnyfajans Scenariusz: E. Kępa, Qpmwa - ~O.03. 150 ekSlp<matów. Plakat. "Ośmdek włocławski" plastyc:zna: garncarsk.i K. W1tkoWiska. Ękspozycja: 20.02- w Białej-Podlaskiej" Scenal'iusz: D. Pow:J.łańiSka-.Maz.u.r,oprawa plastyczna: K. W.itk.owska. EkspO!Zycja: 27.03 - 27.05 w Muzeum Okiręgowym w Białej Podlaskiej. 115 eksponatów. Lnformator, polaka't. WSpw'of!l?)ani,zaitar:Muzeum Ok.ręgowe w Białej Podlaskiej. "KWlia·1Jyw sz~uce luclpwej" Sciena:rtiJu.sIz.: S. Da dos, D. POWii:łańslk.a-Mazur, Qprawa plastyczna: A. Kuśmier,c,zyk-MainJkiil€'W1icz. FJks;pozyoj>a: lł9..04 - 3'0.07. 460 eksponatów. Katalog. WSipółor,gaI1li.zator: StowaTzyszenie rI'wórców Ludowych. WOJEWDDZTWO ŁOMZYŃSKJE MUZEA C lie c h a ill Q IW i e c, Muzeum ,R'oI1ir:u1citwa lim. K. Kluka "BrańJskie dy:wany dwuosnowowe" Scenanru&z: T. Romal!1JQW5:ka, oprawa - Ul.04. 2i8 eksponaww. "Wa.~ory estetyczne Scenau'iulsz: T. ROImanowSika, oprawa 1981 - 1-02.119&2. 244 ekSlponaty .. Ł o fi Ż a, Muzeum tkanin W. BOl?)uClkL Ekispmycja: 8.03- podlaskich" plastyczna: W. Bol?)Ucki. FJkspozycja: lU'2 Okręgowe "Rre:źJba i tkaJl'm patrz: 1;. 66. plastyczna: Etrwgr.ailliczne wystawy Iwnpiowsk·iej Piuszczy Białej" eIllłS<>We zorg"dnizowane w 1!ł80 fOlItU. LlIId Hl&2, �Kronika "Nabytki muzeum Soena,riu,sz: W. IPawbk, -26,.04. 61 eik<stponatów. 397 (n,zęść etnograrnkzna)" opraw,a p\;astyczma: "SiJel'pecka rzeźba - Hn5 - 1!}80 S. Kędz1el,aWlSki. Ekspozy;cja: 16,.03- IUldowa" pa'trz' Si e r:pc:-,Muz·eum i Pa:rk Etl1Jogra,fi'Czny. WOH:wOnZTWO M:IEJSKI,E LO-OZo.KIE MUZEA "LaJllki ! l\'U!kie~ki IiJLmowe" Sc:-en~['ilw>z:A. WoŹJniak. Elks,pozycoja: 30.0L - :!l'kOLw Z~B im. KU!IlliCikii~go w f..lad7Ji. 49 eks'P'oltatćw. ,.50 l,at w s~użblie na'ukii i kuLtury" SCEmdr'iu's'Z: T. Laiszczewstka, oprawa p!a,słtY'c~na: J,. WiJeclJar,ek, K.. Wi'eczorek, J. SzymUlń.,iki"'Glanc. Eks'pozy,cja: aJ,:.01- 9.'10., 500 ek~<matów. Kabalqg, fo1der. "Strój i 1Jk-.anina 11eg)bonówBoLski śroakowej Scenariusz: E. Kró!'ikowska. Ekispozy>cjoa: 20.03 - 10.04 w ~Iu,bie MP.iK w Zduńskiiej-W\)!~il. 1122 ek,sporra'ty. F'Gllder. W'slpÓ'ło,nga;niza,Dor:KLub ,MiPIliKw Zduńskiej-Woh. "PLI'k:at etno()'~mfLc:7Jnyze i~bi.orów MA:i:E w L01d'Zli" Eksp,~z}'cju: 1.06 - 10.06 w M!DK "Lodex" "Demony polskie w w Łodzi;. l O eks'Por.atów. wGdowiJ..."kach lalkowytC:h i £Hmacl1 animowanych" &enaI1i'uSJz: M. Pilnińi~ka. E'kspozYClja: 30.06 -'L07 w B.W.A. w Słu,p"kiu. 107 ~ksp{)nutów., WSlpól,mgan!i.zatO'r: B.W,A, w SllUpsikiu. "Zycie C'odzi,enne w~i polSik:ej w r~eźb1e ScenaJ'ilu~,L. A. PaWl1ikaw~kia, Z. M<ltk. Ek",po'zyaja: nickieg:1 w LUdzi. 49 el\'sponatów. lUIQrJlw,ej" :30..07 - 5"lll w ZPB bm. K.u- "M!iaJry i waJgi w tra'dycyjll1cj kJulltllor-z.e ludmV1ej" SoenaI'iusz: nickieg.) w Pa,wlikawSika, Z. MI<.l'i<k. EkiSlpc:zyej-a: ;)"U -'C~Ll',2 w ZPlB t.A'dz;i. 25 eko;'poootów. A. WO.JEWODZTWO lm. Ku·.. NOWOSĄDEJCKIE MUZEA ;.:[o w y S ą c: r., Muz0um Okręgowe "W'Slpókzeslne maialr...;two ludowe an szkJle!. Palgzy:na" au'l wystawy: M. Kr,olh, oprawa plasl1:yC'zna: B. M, Mag):er'owl'e. Elkspozycj.a: kWLL'\Cieó- lipiec. Ok. UIO ekJSipona1ów. Katalog. K{)nll1>';l �Kronika 398 "KuLturo lou,dowa Sądeoc·zy.zny" ;K,OIniisa.r·zwystawy: E. Dh.lJg,o.,>,z. EkJs.pozyc.:j.a:maj - czerwiec :l.,akIła:dówAwiQIV.'ydh w TaTnowie. 210 ekspooatów. R a b k a - Z id !f Ó j, Muzeum w Domu Kultury lm. W. Orkana ".Wysltawa poik 011!kursowa kap.1iczek" 1 Sc,ena,riuiS~: Z. Ra~. PI'a:kat. B, PS-OWSkiLEks.pozY'cja: ..DG:W1narzeźba Scenariusz: ludowa 1.01. -2.03. Ok. 50 eksponatów. w foiogJratii Jac.kil Kubi,'~ny" J. K.:.JIbi.ena.EkiSpo,zycja: 1.03 - 21.05, Ok. 40 fotQgramów. "Dz,iecika w sztuce ludowej" patr.z: Torun. Z a kop a fi Mu:reum E!.no;g,raficZJ!le. e, MU'Zl€!Ulm Tatrzanskie im. T. ChałubiiliSlk1iego .,Ma.1alnstwa Il!a s,zkLe Zofi:i Gąs.i:enicy-Roj" ScenarJus.z: H. Sredniawa. - l'uty. 54 elmponaity'. ",Malarstwo na ".~Ie oprawa Władysława pla,styczna: E. Radzik. Wa,lozaka Banieckj'ego Bednarza" Sicena,ri,lIJSlz: H.. S.ned:l'iawa, oprawa :plastycz,na: 7.04 w TatrZ!<lJl.sikim Towarzystwie Kulturalnym nutów. "Rzeź'ba .Jalna Sm:igacza, ma,larstwo Scena,rtiusz: H. Sr,e-dniawa, oprawa 34 eiksponaty, ",Dawna oprawa p!a'siyc:t.na: 'i 8..04 - 7.06 RJlicźba W,ojciecha SLtarza" E. Rodz;ik. E.k,.pozycja: ,r.7..e:bba;u,óoiWa Podta'trza ; dawna l'ZieŹibal,udowa Władysława Wernera" Scenariusz: H. Sred:-ri<l'wa, opracowanie - 4.10 w GaJer~i BWA-<Zakopane. z 'u obr Ha,~j,ny ŚmigaczOlWej" E, RDdzik. Ekspozycja: "MaJ;~wsltw<o n,a '&zJklleBarrbary Wat'Cizalk-Baniedd,C'j Screnar,i'Us'z: I-t Srednlawa, - 6..09. 53 eks,PQ:laty, i r.zeźba Bron;i.~ława E. Rodzik. Ek,Sp0LYcja: 4.03· Klub' "TurnJa". 80 ekspn- nil szkle plastycz,na: Elk;;p:JZycja: styezell- plastyczne: P(}dtatna 14.07.- w fatpgTaL: E. R.od:t.ik. E.ksp:J.Zycja: 6,Og- z y c a G 6 r in a, OraW6kJi PaTk Etnalgraf.il'zny "Wys~awa rzeźby Alojzego SmJecha" Scena rt~us.zj O/PT3'1,VIU ,plafsitYCiZIl!a: J. Pi:l.ioh, kO'!1JSu},tucja.G. HerlJig- Wo\'Slka. })ks,pozY<'''j"a:20.06 - 311 ll'O. O~. 2).') ek1s>pcmatów. ,.Pop.lenerowa wys.ta wC! maJar;;twa" 6cena;r:iUS:l j OIpTaWaplastyc'zna: zespół plastyików ucz'estn,iczących ko'ncsuHJacija: G. Her.z;i;g-Wo!:ska,. Ek:Sipa.zy,cja: 29..08 -13l!10. Ok. 90 W,<;>póionga:nizat,OIf: sekcja Ail"chi'te!ktiUryWnętrz ZPAlP Kraków, w pleJ1erze eks.ponatów �399 KTO'ni.ka WOJEWODiZTWO OLSZTYŃSlKNE MUZEA M ,r ą g 'o WO. w O~sz'tYThie. Muz,cum Zi,e;-ni l\hągmvIslkiej. "Dawna wanmnńJska Oddzia'ł Muzeum Warmii rze:źlba ludowa" iSCennr1fUsz: E. Kotlińslro., opraW<! p:lastYl~na: S. I{;u!ś. Ek.sipozy'cja: 20.1.2,l9:80- '7\l O.l!!}Sl. Ok. 60 eks.porl!a:tów. Współonganizator: Muzeum Warmi:i i Mawr w Ołsz:tyni~ .;Tk:ail1ina l'udow-cl na Warmii i Mazuraoh" SCret.'liltrlius.z:E. Kolt1iirska. QplTaW<l p!a&tycZ'na: S. Kuś. Ekspozycja: 20.12.:1000- 7.J0.19i8·L Ok. 60 e:ksi/JQI1J<1·tólWWiS<pólłic~l'ganJizat.or:Muwum Warmii i Marwil: w O!lsIZltyIl'Le. Instytucje ° niemuzealne l s z t y n. Wojewódzki DQm KJUIII~UTY ".s.ztuJ@ Ludowa Warm'Li i Mazur" ScenamuSiz: T. Korowaj, c~awa p]as1yczlI1a: A. WydorsikL EkJspw.Y'CÓa:25.0930.09 w Wojewódz'k1im KUimiteco1e Z.SŁ. 70 ekoSiponaitów Plaka't. WS'PÓbaI1ganLza,tor: Wojewódzki Komitet Z.S.L. WOJDWODZTWO OPOLSK,IE MUZEA K lu c z b () r k., Muzeum ..Piokol1!kursowa im. JCllna DZllerzona wystaw", '.11i fJiJgutrah1y.ch - wystawa plener-owa" SCiooariusz i opmw:a pla~tY'c'1:!ll!a:R. Pastwińis:kJi. Eks:p:ozycija: l7..Q9-25.09 .skwerze obOk pomn:ika ks. dr Jana Dzierż,::ma - Kluczbork 118eks'Pcmatów. ° p o l e, Wystawa Muz,eum Śląska na OpLJ1lslki'Clgio pDkonk>urs{)wa pl. ..,Plastyka inaja Scena.riusz: E. Baczańska-Ku.hL 7.a2 1\69 eik.s'j)onatów. Kata1log. 1u;dowa i amatorska" ]'odz.:iJna" oprawa pIG'styczna: z cyklu R. KowaL .•Mój EkspO'Lyc,Ja dom 7..0:1- "Opoc1silru po.ncIela,na lnal,awana" 'Scena;rti.usz: E. BaczańSlka~Ku;h!.. Qprawa plasltycz.:na: prac,ow.nlcy Działu E'\;.no·!Wilfui. Ekspozycja: 16.014- :2.07 w Muwum w Namysł aWli e. 25:1 e!ksponatóIM. Scenau<lulSz: E. l3at:rońs;Iro. .•KJu'hL dprawa ptla:sty\cZlI1a:M. Mazur., E. W:iJjas-Grocho'lsika. EkSlPOiZycja: 7.07 - HM1 w Mu·ZietUm w G'wd~owie. 251 ekspana-tów. �400 Kron'ŹJw "P.las.tyka Eugeniusza M.aIlca malanstw.o Scenan~~z: E. BaICzańska..JK,u.W" oprawa - 1&.05. 61 ek:spcmató.w. Ktatail~. i rzeź.ba" p!aS'ty.czna: R. Kowal. WOJEWODZTWO Ek.slpo;zycja: 25.04- OSTROLĘCKIJE MUZEA o .. ;t l O ł ~ k a, Muzeum akirę~owe ,;Strój ,Soona'I1itw;.z: M. OlszewskJa, w Ostrołęek,hm 'qprawa kiujl1pioW'Skie" p!a$tY<;'zlfla: L. Solwll. FJkJspozj'lCja: 10.09 -4.10 K!u1itUTY. 3i8 eikJSlponatÓ'w.. Domu "Strój ScenamiUJ:5:z: i tka·ct'Wo i tkact,wo B. SokJołows.ka. ludowe p,U$zuzy Bi'ałej" 2(},10- 'Ul w Wyszkow,skJim Domu K1u!Wis(pÓłoI1ga;n~za;j)or' OddZlia.ł Mu'zeum Okiręgowego Ekspozj'!Cja: tu.ry "Hiu'bU'i'k". 3.5 ekis'ponataw. w WY6lZkJor.vtie. WOJEWOnZ'I'WO plil.~KE MUZEA T r iZ. c i a n k a. M'u'ZJeUJm m. Wiktom 9tad~owi'ak:a "Rzem!Iosłoi pa't:rz: W'aI'SZI<IWa.. Państwowe :s.z;I,U:kaInJdr)l'Jezji" MU7,eum Etr:.(JIgrafiICLl'Je. WOJEWODZTWO PIOTROWSK'I·E MUZEA P .io t r:le ó w T T Yb u n a l s!k i, Muzeum "Skr'zy:nie SC€illl.ll11US:Z i oprawa IOOtÓW. plastye?Jna: Oku'~e l·u:dowe ma;['owan:e" J. Pawł,ows.k:a. Ek:s.palY'oja· ;106 - 10.07. 18 ek:spo- Plalkat. Ra d o m s k 0, Mu'z'€'Um Regionalne "LiJnaryty Jana Nawaika" Qprawa p[,aSltyoZlllli: Z. Heliener'. EkJs.pozyc,ja: 10.01 - ·28.0?. 6:3 e.kJspol1'<lty. 'W"pó10llgam!vzator: Muzeum Eltll!OIgraficzne w Kr-a.k,ow.ie "Mailowane~klrzy;rJie O\prawa plastyczna: Z. Helfener. Katalog. IUJdowe" ElkspOZyCj(l. 30..0:3 - 30.06. ak. 150 ek.:;.ponatów. �401 Kronika Plakat. WspółQrganizatorzy: M.uzeun1 Ziemi Wi.eluńsktiej Muzeum .'\raheologl<:zne w Wd'elu;ndn.J,. "Sztuka 'l EtnQgraflcz.ne w Lodz.i, NepaJ u" Oprawa plastyczna: Z. Helfener, ~Oin:>ultalcja: .J. K'a:mocki. EkslPozycja : 10.07- 20.,1:2. Plakat. Ws,półol1gallliza,tor: Muzeum Ei\)nolgmficzne w Klra~owie. WOJEWODZTWO PLOCKlE MUZEA "Ga,:':"c,Lrstwo ludowe iVl'az·ows.za'· S~0f"'lil'ius ...· W. D:;IWh:ISZ,El\\'~cz,oprawa plas'tycz:'1a: A. K.le:n, Ekspozyej:' : 21.03 -1'4.0G. Ok. :300 ekspcmatów. Plakat. ,,8rań, .•kJie dywmy W. DOIwl,as,ze!wkz. dwu::s.rwWoowl{''' Scenar:iuslz: G. Cz.erwiińs.ka. opmwa p l'a'styCZI".;Cl : T. CzerwLńsk~. - 26.06 w Sire'1'peckim Domu Kultury .. 40 ekl-ij)omatĆlw. Ek.s;pozy·cja: 8..06 .. "Kapl.ic,z;k;j pr:zydroime" Scen<'I'r.1usz: T. Cz·erwiru.'i:ki. opraw<.l pl.astyczma: 30 eks.p(lna~ów. J,. Pio:,;,·O'w3k:i. Eksp:nycja: 1.07 .. - 31.08. "Exllibrysy SłaWOlTIll:a Chudzik,a" Scenariusz: Sł. ChudZlUk, oprawa pla's,tyczm:a: .I,. P!idtTowski. -13.11 w Sali Bibl i.oteki Mii'ej.ski,ej w 9iel'!pcu. 500 eksplmatów. "Sierpecka rz,eźba E~"pozycja: 2.:3.10- Ludowa" ,,.Scenariusz: T. Czerwiń·s:ki, apl·alw.a pla,styczna: B. N"deśl~~k. Ek"pozycja: [·9.H . -'m.,l\2 w MUlzeUlm Okirę~ow.Y!lTI w Lamży. 2:3-0elklSpcJlnatów. W'.'JpOł'OI-g'aJilirzJa1x)[' Muzeum Ok;ręgowe w Łamży. WOJEWODZTWO POZNANSKnE MUZEA P l; Z n a ń, Muzeum Ebnog)ra:fi,czne, OddZJi-ał MUZJeJum Nanodc'wego "Rze:ńb.a liU:dowao tematy1c-e m,uz.ycznaj'· S<:enami.Ll'sz: M. Balumarm, oprawa ;pildlSlYCZJnu:K. Ja.~;ileWli.c.z.EJks-pO'z.y,cja: IO'.OJ,- 31.0'4 w Mtu7.€Ium Regi.ol1iabny:m IW M'iędizyc<hodzi'e. :>2 ek~ona!ty. WS!póŁorgail1ll.rotor: MureUlm Reg;1onatne w Międz)"C.hadZJie. "W.i,elikiolPols1\m'l:leŹJba I'lldOlWa 'o ,t'e"maty,oe .muz)"CZJP£j·' Sl'~mar:il1J."z: M. 8aurn;unn, {~pmIWlapla:sl1:yC',z.al!a:K. JdIS:iewli<cz. E!kspOllYCj.a. 5.05 - 3l.M 'wMUlzeum Re~iona.lnYlm 'w MięrdzJ"ch(J/diz'i~. 25 eksjpc-'ilo:t'tów. W",póbrglll1J1zator: M,UJz.~)1l'm R€,g<iQIKlline'W lVUiędzychaQz.ie. ~ti Lud. t. LXVll �402 Kronika Ęk;s.puzyc.:ja: lUD - 6..12 w W!SIpółor.ganizatOiT: MUZW.111 !tegional.nym Muzeum RegionaJ!rJe "Ba·LslkaClelrn'mIiJl.ru Scenariusz: W.o.l:.<ntYl!1ie. 2,') ek·slponatów. w w W.oilsZ!tynie. R Lewando:wlSkd.. EkS(pozycja: iW K<JIszuta'Clh. lil3 eksponatów. F,older. ,1'UdO'Wd" L06 - 3'1..12 w Muzeum WS'Pó~oingani'Za,tor: Z:iemi Muzeum Śre~iej Zi·emi Sredz- :ki!ej. s z re.n j ..iP:mce Stowarzyszeruia a wa, Muwum Narodowe RJoliruictwa Rlasitykó'w Amatorów tika,n.i'oo, B. Scena.r.i.us:z: Zarrnels:ka. \V.Slpólor.gani.z.atoT: ...RuJa ,Muzeum L. B. Głaz. :M. Olejill:i,C'z:ak. Z.am(>Js!ka, 14 - '23.06 "Zycie B. Zame1sk.a. Scena,riusiz: Kólek gaa, ń!slkJie). P,Qimorw. Grafi.ka. 147 eks:p(>O'atów. we w ochrollJi.e M. Si,erszeńska, pawi.Jomie Ka'taJlog. WT.ot:łklWiu . 7.abyotków oprawa wystawowym ku.ltury plastyczna: Międzyna,rodowych M. kobiety W!iejls!klh~j" Za:radnliak. WkSipozycja: RolJni1c.zyc!h f.POmoIlza w GdaillS<k'ieg'O otwarcie: 20.08 w O,';'wdku Ptialsec,zlni,e .koŁo vnie-wu 42 ekJSipO!llliJ1.y. WLS\PÓłJallgaL'1Iiz.atm: Oś!'o,ook 'I1ra:dyC'j-i Kólek 'UW'vj !tdln·ilC:7.yl'h G dań's.k!i ego. ,.Regionalna wysta'wa ps.zczelarska" B. Z'c1'!l1:('I~ka, K. BQg'(,~nOiW.s,ka, o.prawa Sc'enarius.z: 4 - 9,.:1:2 w zycja: Malal'Slwo, 80 ekis:pona1tórw .. Bozmańislkii'c'h. TlraJdycji w - Amatorów Rol'n!ktrw-d w Szreniawie mar1.eri.al.nej w&i" EkspozY'cja: Targów 20.05 -1'4.08. Ek.slPoz)'iCja: Sitow<la-z)'!S'7..€IIlie Pla·styoków NarodO'w:ego Scenar:iusz: z Wr.oclaWl<l r,z,eźba" cmganiz.ator: U,rzę.dZJie WOijewódzkii Wo:j'ewódzkii.m Zwią~ek w N. Olczak.. plasty'c7Jna: Ekspo- P 0IZ.na'11i;·u. 27 ek,s.pollatów. W"pól- P,s.wzelarrs'ki. WOJEWODZTWO RADOMSKIE MUZEA ] Iż a. :v1lU:zC'um Reg~onaln€" .,Ma:lalfs1.'wQ K oz ,j :1J€lpr{)lies}onalne J. Bu!jaJ1o\V,s1ki. Seemllr:iusz: e n li c e, Muzeum EkJs\pozY0ja: Urzędu z Iłży 48 eksponatów. chloiplski'ejmleSlZlkańców 14.03 - '1'5.04. 30 , .szltu:ki Majdy !tegdca,nalne w żYCiiu i itJ'a,d)'cjii "Koń :Ekispozycja: Jana 7.06 - 30.08. elk~po'l1Mów. w Radomiu, Wojewódzki·ego Puszczy K'(~~i,eni'CIkiej" W.spólorigan.i7..atorzy: Muzeum Ws'i WydZJiał R,ld:)Insk:iej Kultury w R..-'1- dom:iu. R iJ d o m, Muz,wm W'sii Ra.domsikJiej "Ludowe Sc.:e.nariusz: :zyt:ja: M. 'Pisa1nlki Jur,edka. 111.04 - 20.06. Ok. E pa:lmy S. Rosiń'ski, l\\'iel!k;ail1ocn-e oprawa 500 ek1s!pona!\.órw. Folder, z:Lem! r'<Hl!Oll1Islki:ej" pla-Slly.czna: plaka't. Z. Karbarz. Eksp()- �403 Kronika "Ludowe: ("€'Tctm1ka 'ziemi ir-adoms:k1iej" Sol.'ll'lariusz: M. Jurecka, I. Szymczyk, oprawa .plastyczna: Z. Ka,nba:r.z, kOl1;sui· l~1<:j>a:S. Ro/Slińlsiki.Eksjpozy('ja: IL07 - 1'4,.09. Ok. 2150 ekSpCillatów. ,.,Malar.sbwo ludowe na Slzkle Janiny Jairosz z Zakopaneigo" S('enani'Usz: A. Wacławek. A. ·\Vlodar.z., oprawa plastyczna: A. Włodaa'z, kOl1Jsultat'ja: S. Rosiński. Ekspozycja 19..019- ~0.,1O. Ok. 160 eksponatów. Folder, pla,kat. s zy d low "Zabawki li e c. Muzeum muzyczn.e Ludowych ze zJb;in~Ó'w Instrumentów Muzycz:nyc'h Muzeum Ludowych w Szy:dłowcu" Instrumentów MuzYC'21nyc.h S<:en.ar~usrz: M. Josi, o;>rawa .plasityezna: J. Wraniewski. EkJspozy.cja: 5.12.1:931- 30,a6J98~ w Muzeum NarodolWym w Kli~lcach. 60 ekspol1!<ltó.w. Kaictl!Qg. Ws!półonga1l!i.wtorzy: Muzeum Z~'bia'\vkaT'stwa i Mu·z·eum Narodowe w Kiekach. WOJEWOOZTWO S.1ERADZK1E MUZEA S Ie r a d z. Muzeum o.kręgawe .,Bię'KJłn Zoen1.i Siieradzkiej" Scenariusz: Z. Fiisz'er, E. P<)ją:k.. (1ipxawa p!astyczna: Z. Fj'sz'er. Ekspo·zycja: 1.6,.01- - 9.02. 3:212 eklS!j)oiIl.aty ..'Br.ady'cyjn:) ,,'bf'zęclOiW,Q,ŚĆ wsi ·woj. s:ieri1dz~Lego" S.cenaI'1Usz: Z. FiszeI'. M. Kalszu:ba, E. Bająk, opra1wa pbsiyc,zna: Z. Fiszer. 'Ekspozycja: 20.06 - 115.00. Olk. 700 e<k.spoll1atów. Katalog. Współ-orgall1Jiza'ior: Mu7.€'um Ziem! Wiel,uński'eoj \\-, Wf:eJuniiiu. WQ.Jf.WODZTWO R.ZESZOWSKIE MUZEA K oj b li S Z o w a, Muz·eum KJlIltulr~' Ludowej "P.a$-t~.r~.tw.~)K-a'I'.pat Rum-uńs.kkh" Se-enariu.' z: J. P.ieezon\kB. kmllS,ultac:ja: ~35 ekspona tó;w W''''pÓłO:~ldJn:;z:a'wT' K'Ob W'I'oc!;.IW1S'kk·go. Ł <ln c li t, Muzeum "Sz1!l.l~<; iudo.•.. va okolic Scenar.lusz i opraw<l plaS'1y'C'.zr",: .J. Ma,jewski, 2609.1'!li8'1- :31.03.li9~2. 400 eikiS!pomJtów. ~I' A. P.a'luc.ih. Eksprtz)"Cja: L03 - 3:l.0.~. Nau\k-oJWe Etl1Jo~rafów U[lJiwer,syt€'t'l.l Lall'cuta" konsu.Jtacja: K. Rus'ze.!. Ekspozycja: �~04 Kronika WOJEWODZTWO SUWALSKIE MUZEA s u 'wał oki, Mu~eum Okrę,golwe "Dywany Sic.enalrilUlS!z:T. 37 eJksponaltów. clWUOIS,n,)IWoweF'ranoi's~ki Gu'tz,eit. qprawa pla:styeznJa' T. ",'Dka;ni,ny li ,koronikli wO(j'ewództwa Ry1bkowej" :\ilr6z. Ekó>pozyeja: Is!uwalllslki,e~()" SCienari,ulsz: T. Gutz.eit. Ekspozy'c-ja: 1.07 -111.'>.07 w Spółdziell1li HękodZJ~eło AugU!staiwsJ~ie w Am;g]us't'CI\\1Le. Ok. 150 ekspc.matów. WOJEWODZ1'WO !,r U 15.06 - '20.09. Bra'ey LudowE' SZCZEDlr\;SKIE Z EA "S'z'tuka ,patrz: Ii ,kiu1tmra &f["yll<.iZ'aIClholdiniej" EtnqgrafiieZJrue wysitalwy "Ku.[tura ezaSlOlwe wl1galnizolWlne w H~80 1'. Lud 119:82, t. 66. I!n:di1an ,Arudqw Ii dzulng]!,i perUJW'i,aill:i<k,i.ej" Scena,I'iUlsz: J. Lapatt, oprawa plalstyc~na D. Boeh!kie. Ek:S1pozy,eja. 4.,1:1 - :3:L12 w Muz,euiffi Ukiręgaw)"m Ziemi Kal:Lslk!uej w Kal',szu. 202 eks;JDnaty. Sklaidanka. W~poool1ga:nlizator: MuzeuJm Ok!ręgio'..••. ne ZILemi Ka]]s.kLeJ. Ins'lytucj;e Sz C niemuzealne iZEl c 'i fi, W'OIj,ewóclzJki Dom IoCJctItury "Wojewódzka Sc'ena,rilusz: H. Boehlke. wysta'wa plals'tycZJnej twórcznlŚ1C11ludowej i amat()r&kl1ej" Ol'lslka" qpr.awa pla:s!tyezna: E. K1Sliel-Gładkowlska. Ek!s:pozyre'j.a: Ei.l'2 -1(31.'1:2. Ok. tiOO e<kisponatów. Ka'blog, H. WOJEWODZTWO kans':;ltaed.a: pla:ka;ll. TARNOBRZESKIE :\1 UZ EA 5 a nd -o m 'i e r z, Muzeum Okręgowe "Ludowe Eks!pozycja: 9.04 -115,.0.),. w Rnesnowie. Inlsrtytucje illlstr,u,mlenty 78 eksponatów niemuzealne T a r n o b r z e g, WajewódzJk:i Dom ~ul'"ui'Y muzyc.zme" W<Slp6tonga:nimtor: Muzeum Okręg()w(~ �405 Kronika "Błogo,~}aiwieni s.zcZerOSCią malaJI',sltwo T'eJ!fiJ.a Stel.maC'ha Scenau':usz: .J. Myjak.. Ek.spOiZycja: 10,.01-30.Ql W.S.K.. w GnFzyc.a.ch. 17 eks'Poml'tów. K.ataJ1Qg. J. Tunbii" w Z<Jkklldowym Domu K,ul.tl1ry "Sztl\llka 'I:u'dotwa Ii fo!iklOlr ,w,o,jewÓ!dizil.Jwa !tar;ruQb!r.ZJetSiki1ego" (;wy,<;!tawa £atowa.£i'C'lJna) Scenaniusz: .J. Myjak Ekspozycja: 20.011- 20,02 w G.o.,K. w Ha.msil1kac,h woj ta.mobrzook:ie; 2I3l.0i2 -;16..03 w M.D.K. w J·ano;wie LubellskiJm. 40 fotQg,namaw. "Bło>goslawierui s'z<''Zeroo'cią - mala.T's'1lw,oW,wonilki Olesińs!ki<ej z Ossq.L" Myja:k\. EkJSlp:nyoja: 20.02 - Qo..o.3 w w,.n.R. w Tan:i"·J<·z.~gu. Scenarilusz: J. 25 eksponatów. "M.alalr:s·1lwo Teof~la Ek,stpozycja: Stelmacha" Scenari'll3z: natów. .J. Myjak. LOG - 10.03 w MDK w S:taswwie. 1,6 eksfpo- Scenalriusz: Ekspozycja: Scenariusz: EkSlpozycja: J. Myjak, ap.rawa plalstY'c?;na: T. Sta.szer;vskJi, konsu:litacja: K. RJuszel 6.03 - 10.04. 211eik:S,pona,tólw.KatalOlg. J. Myjak, oprawa plastyc.zna: M. Kącka, kons'Ult-a,cja: K. Rusze!. 20.04 - 10.05 w MDK w JanolW1ie LubelskiJm. 2J1eksporuaiów. Katalog. ,.,P,oikOl::lkl\l'l1s,olwa IWySitawa rÓ:Zlg,iw'esiel'nej" "Wyc;itna,nka opoczyń.S1ka" Scenariusz: J. Myjak, ~prawa plastyczna: M. Kącka, konsultacja: J. Łucikows:kJi. Ek<;poz)"Cja: 1.10 - 30.10 w MDK w Janowie Lubelskim. 26 eklspOIllaltaw. "Rzeźba Scenarlius·z: J. Myjak, -10,,1.1. 20 ekspOlI1atów. oprawa ,,63 roc'Znic-aoozyskania Andrzeja Tkacza" plastY'czna: T. Staszewski. niepodległo.śc.i Ek,SIP'02ycja: 15.10· w twór<:zośc'i plastyków" Scena;rii:UI';'l:J. Mytjaik:, Qpra:wa plalStYCJ7.Jna: T. StaJSiz€(W'SlkiEks~ozY'Cja: 9.1.1. -'30..1\L 30 elkisipO(OOliQw. "P,lastyka Scenarius,z: obrzędowa T. Pa:pież. EkJspozycja: Mari,j Mue.hy" 15.11 - 5.12 w GOK w Har::lsiukach. WOJEWODZTWO TARNOWSKIE MUZEA B a c h n i a, Muzeum im. prof. Stanisława "Swięei pańs.cy w obł,okach - Scenarjusz: A. WóJciik, oprawa - 13,,12..43 elksponaty. Ta r n ó w, Muzeum F,ischera ma!.a;rstwo i grafika" plastyczna: M. Wiśniewsk!i. Ekspozycja: 27.10- Okręgowe "Oz.iwny śwjat innej sztuki" Scenm';,uS'Z: A. Bartosz, S.. Potęga, oprawa plas'tyczna: L.0.1 - 25.04. 1'50 ekJsponatów. Folder, plakia~. A. Grabowski. Ekspozycja: �406 Kronika WOJEWÓDZTWO TOR'-JN8iKIE MUZEA 3 r o d!l1 ic a, Muzeulm Re~i,ona:lne "Sztuka patr'z: Toruń, Muzeum ludowa z'~emi chetrn~[ijsk1ej' Etno:gQ"aficZ!l1e. "Pols:kihaft patrz: T or li T·oruń, Muzeum Lu,dowy' Etno.graii·czne ń, MU~UJm Etnograf.ilczne "W1isła w sz,tuce h.Ki,o;'.v:ej" 8oeIllaJrI1us'z: A. Błac.howsk'i, oprawa pla,;.tycZc[M· N. Nicewicz, EkSiPozyoja: 13.G3- 31..05,.7'2 eksparuaty. T. Tomaszewski "Sztuka łudOlW<l POl·tuk" ScenariuSlZ i oprawa plaJStYJc:z,na:T. Nemere. E. Bd.j~<lJSzeWis'k.a. Eks.pozyoja: 1.04- 3.05 'w Św.ieckilm DI)ffi'U Kuft.ury w ŚwiecU'u :~ eksponaty. Współonga,n:i-zator: Św.iecki Dom K ult'UI'y. "Sztuka Ludowa ziemI c;helmlillSk~ej" Scenamius:z: L. TYlczyńska, opl'a:wa plaSJty,clJna.: Li. Tyczyńska, S. Sorgolisikl. Ekspozycja: 2.M - '28.0.4 w Muzeum Re~onalinym w BQ"ocinicy·.24eks;ponaty:. WiS/Półorga!l1izat'or: M,uzeum RegiCllIla,lne w Bl'odnLcy. "W.Sipółcrz;esne IUlc1m~errta'[,ars1.'WIo na sZlkle" Scenar1usz: A. BłachoW1skJi. EkSipozj'cja.: 3.,0:4- '28.06 w Muzeum Okręgowym w Białymstoku. :64ekspona,ty,. W'spółocr;gani!Zalt'or Muzeum Okręgowe w Bla,łymstoku. ,/Ma,larstwo na s:zjkle Wladysława Scenalf!Lusz: A. BroiClhoW1S:k1i. Ekspozycja: "Kultura W.aJlc;za-Bal!1lieckiego" !}.04- 31.05.. 45 ek.s!ponatów. ma-ter,ia1nJa Pa])uk" ·i oprawa ,plaLSlty<CllJl1a: .l'5..M -'f5.()9 IW lVliuJz,eu'll1 IWB:i'Siku\piil1ie. ,1(}8elkspona!tów. WspółoTlgani.zator: Muwum W Biskupinie. 'Sc~l'Iiusz "D?Ji,ec.ko w sztu.oe Ludowej" Saenariusz: B. Psarski, oprawa pl-a,:;,ty.czna. W. Kopytek. Ekspozycj-a: 1.06 - 4.09 w Muzeum im. Wł. OrkalIla w Ra!1::\ce.126ekisipcmal!.ów.WsIPółcxrga.nizator: MU'z,eum im. Wł. arkana. Sc.enari'USz i opra'wa plalS!tyc:zna: T. N.eme:re., M. SłUpeClki. Ek!spozy.c.ja: :30.11-12.12 w Swiedldm Domu Ku.lit!ury w ŚiwiecLu n eksponaty. WiS>pÓ!oI'!gauilza,'lor: Swiec'ki Dom Kultury. "Swiat Scenarius,z: Ekspozycja: dziecka wLej,SikJiego" A. Ba.ranow.ska, K. Skowr'cxnek" lopraw<J plastyczna: 16.06 -l!l.10. 107 eksponatów. P:.laka't. F. M,iohałelk. �407 Kronika "Wy1CJ1nanka palS1k'u" &ena.riusz: A. Bła,chowsJci. Ek!Slpozy,cja: 4.08 - 4.10 w ~luz€lum Opole Bi,el'kQlwj,ce. 105 elk..9pOlruatów. "Obra.zy na szkle Wła.dysba,wa W'si Opo.lskiej Wall:czdk-BanJieekiegoo" Qprrawa ,pJastyoZiIlJa: E. Ba:jlra!szewslkia,. Ek~pQzy'cja: 14.08 -r.ll.09 w ZaikLadQwYIll\ Domu Kultury "Pr:zą.ŚIlIkzka" W TOrl.linbu. :},O ekIsponatów:. "Tka,O'bna ludowa w zbiorac.h Muz·eum E)tnagradij'cZiIlJeigoQ w Toruniu" Scenariusz: J. Łukas'iewi'l"Z, A. Szabla., oprawa zj"Cja: 28 .•10 - 12.112. 1·42 ekspona·ly. pla,styczma: J. Pietrzyk. E)k.spo· "Polski haflt ludowy" Scen<l'l1iusz i O!prawa pl.aJStYJCZJn~1: K. Skowronek. 1. w.r1(JlnkoW!Skla.Ekisipozycj,a 10.12.1191811 - M.03,1'!}32 ,w MUlZeum Re~!O'naWnym w BmciruiJcy. 9.7 ·e\ks<pcma!tąw: W!Spółonga;rulz.ator: !V.lJllJzeumRegli-ana'lin-e .w Ba'Qdn:iJcy WOJ EWODZTWO WLOCL!\ WBK-tE MUZEA W ł o c ł a wek, Muzeum Z i'em i Ku:jaws.bej "v : Ddb:rzyń,;ikLej. bi-enna!'e f.ajansu włooc·lawsk1e.go'· Scenanill1sz: J. Dąbrowska., -opralWa plastyczna: S. LaJckow~ki. Bks.pozyaja: 26.OI.Ul-31.(}L1!98.2. 800eJkslpOilW.t6w. K:ata1'Qg, ,pLaikat. Ws!pół-cxr.gamli!za'tOO'Jzy: MiinilS,terS'iłwo KlUJLury i Sztuki, W~ocłoGl(wSikiteZakł.aJdy Ceramiki St-olowej. Instytucje niemuzealne C i ec h o c i n e k, U.rząd Miej.slci "Rze:źJba ludawa SOenalI'IDslZ i 'OIPr:xW<l pla'styczmJa: "F\romień". 39 eksponatów. K.ujaw" 1. Święch WOJEWÓDZTWO Eikspozj-cja' 7.06 - 14.06 w Klubii'e WROCLA WSKJE :'vlUZEA W r o c ł a w, Muzeum Etnografi'czne "Szop;k!j ludowe patrz: Btnoigra.fite:zne wj'lstawy "Drewniane Scenariusz: t~ra:mó\V. na Dolnym czasowe budoWJ11!ictw-o wiejSlk!ie W S1ą.&ku" zorga:nJi.zowane BOIga'tyJ11li- w 1,980 r. Lud 19812, t. 66 Fotograi~'e K. Różycka, ktOIl!S<ulta.cja: E. JęozaWi,k,. EkSipozycj.a: WsipÓło'l'ganizator: Biur·Q StmHów i Ddkum€lIlitacji J. Waleckiego" 7.09 - 31.051. 32 foZabytków. �408 Kronika "Ule figu['a:1ne II" - wystawa po:k'olnkufls'owa Scenar1UiS'z: M. Gołu:bkow, 'OiPfawa plastycz:n:a: J. Oho'C1U1rslkJi. Ek~polz)"c:ja: 1\6.05- 219,.06w Og:rod~ie Botanlkznym we Wr'Olcław:iu. :?lI eksponatów. Kata,]org. ,,6QOOlart, ceramlilk:i Ina Ślą:slku" Scena,riusz: J. GołubkolW, M. Go~ubk,O'W, M,. Star,zewska, opmwa plastyczna: E. Kosińlska. Eikspozycja: 4.1,11.191811 - 7.031,1,9812 w Muzeum Archeo,]olglicz.nym we W,roc1aWlilU.460 e:ksipoln:a1tów.Katalog. Ws.pólo,I1ganizatorzy: Muz.eum AmheologicZlne, Muzeum NarodO'we. "XVI woj,ewóJdik,i prz,eg,lą:d plastykli amator:ski:ej" Oprawa plas't)"czna: T. WlfOń'ski, komi,sarz: S. Schmidt. Ekspozycja: 5.12.191811- 2IUJt2.119,812 II'. 11912 ek'"pona'ty. Kata/l,olg, pla1klalt.\Vspóło'rganuzat,o.r: Woj:ewódZlki Dom Kultury we Wrocławilu. ,;,Regi1olnaln,el,alki św1ata" ScenaI'1usz: K, Różyclka, o,pI1awa plastyczna: K KOlslińlska, Ik'onsultacja: A Jennerowa,. Ekslpo,zy'c:ja: 1IL12.1193'1 - 2:8.:lt:tW:812 r. 344 ekJ~ponaty .. Inlformatolf. Współorlganimtor: Spółdzielnia Rękodzieła Ludowe,goi Ar'tysty1cznego im. Si. WyspliańskJiego w Kra'ka'WLe. WOJEWODZTWO ZAMOJSKIE MUZEA "J~ejzaż,e biŁgor:ajlskjie wgraf1c'e ,EdmUlnda Sm.libiaka iiobmZla'ch 'PUide~k:iewiclz" !8talrnlsłaiWY Eks!paz)"Qja:3 ..Ql - '115.03.,1:7€Ikispan:a'tÓlw. "Z:ajęclia gOisipo:dars:kJi,ei rzemiosło wiejskJie w rzeźbi,e ludowej" E:ksipo'zY'oja:b10 - 3'L1:2:.14 ekis\ponatów. T o m as zów L u be l s:k i, Muzeum Regionalne Lm.. J. Petera WYlslta\Wapol~o:nJkJU:I1SIOiWIa - "S'zlbulkialluldOlWla z,almo:jl~ZJclzY'Zny" Scen:ariU'sz: Z. ŚWitka,opmwa plastyczna: M. Zal:E~wa.,I~onsultaoja: Ekspozycja: 1.01 - 23.02. 230 eks.poma1ów. Plaikat. "Malarstwo ludowe M. ,Lorent.z:. Ma:ri:i Nowak" Scenariusz i oprawa pla:s'lyczna: Z. Świ:t,ka. Ekspozycja: 1.05 (wystawa dnio:waJ w TomalS,zows:kim Domu K'Ul~:ury. 30 e~SlPonntów. Plakat. jedno- "WYe'inal1Jki Ja1dWli,giKangol" Scenariusz i oprawa plastyczna: Z.. Świtkal. Ekspozycja: 1.05 (wystawa dniowa) w Torna:swwskJim Domu KuU.ury. 40 ekSlponatów. Rlakat. "Mala:r""vwo ludowe Scenariusz i oprawa plastyazna: 1.07 - 31.08. 46 eksponatów. Plakat. Jana jedno- Sidora ,. Z. Ś,Wllitkl<J., tk(~l1Js,ultacja: B. Fus Ek:,>po.zycja: �409 Kronika WYSTAWY ZAGRANICZNiE ZJORGANTZOWANE W l!!~81 ROKU CZECHOSŁOW ACJ A B.ratysława "DZliecko w po.ls!k!iej sztuce 1udo:wej" S:enarius.z i opI'aw.a plast)"Czna: T. NemeI'le. BkS'Porzycj'.a: LI0 -M.i1'O w OśrodkJll lafOil1ma,cj;i ;i KJu1tury Pol:Siki!ej iW Bm'ty;sła'wie. 3,35 'ek~po!Diartów. O~galIlha.t'oil"zy MiuZieu:m EtDiQgll'<:L1:ik::z:lie w TIOTUlJ'lItU, Oś,rolc1<'lkInformacji :i :Kiult>ury P,:>lsiki'e'j iW B:'atyJsłaiwie. NIEMIECKA Ber REPUBLJ,K,A DEMOKRATYCZNA lin "P,ol,sika wYclina,nka ludowa" SCJenar.iusz: A. BkK1hDWSib, ,o:prawa pJ.alStyc,zna: A, BłachO'WlS.ki, R l"ubaja. Ekspozy;c'ja: 6.08 - '25.()S w Ośrocllku Informa,cjli i KultuiI'Y PolsJdie:j w Berliruie. 91 plansz. OT.g,a,niza<torzy: Muzeum Etno~.afi'C'zne w T'orulIl,jill" Ośr<l1cliek Info.rma<.>jij Kultury PoJ.sk.i€'j w Beml~nie. L~ ps k "PiQwstal!ll;"l 'ŚląI9~i,e w placs(y-oe 'I1lt€lpnofe~jlo!na,ln€lJ" S~e:na;l'iuJS'z: M. Lipa-Kuczyńska, oprawa plastyczna. K. Kacz1ko,. EkIS:pozycj.a: 7,.05 -1li6.07 w OŚI'otdku I.nft:'l'ma'cj,i i Kultury Pols,kJiej w Li,pS:ku. 30 eklSpona:tów. I,n;formartor, ka,t'a.lqg. Org,a'Diiza:toJ'ZY:Muzeum GÓI'noś-ląs:kie w Bytomiu, OŚ'fodek Infor;mac.j,i i Kul'tu:ry P<JIl!Skiejw UpskJu. "Lal~i filmowe i :teatralne" Scenariusz: M. Pillliń'Ska. Eik!Sp:}Zycja: 1..0'5 - 30.()6 w Ośrodk.u Informacji i Kul,tury P-oilSikii.ejw.L,i,pslku. 109 ekl;,tponatów. FOI~der. Or:gal1lizato~zy: Muzeum ArcheolOI~i~,z;neli EtJnOlgra:fk:z;ne w LO'dZli, Ośrodek Il1IfOiI'il11u'cji Kurtury Pols~iiej w LiJpSlku. REPUBLIKA FEDERALNA NJ.E~MIEC Brema .,F1clIisidh'UiIlig Klum~ \lIn\d Kiu~tu:r iim W,e~ta[flr1ilka" ScoenurLUl>z: B. Szer<niewkz, W. Fi1tpowi,a.k. Ek&PDiZycja: 111.,1:1.1,98<1 - 4.01.,Bt! w Ubensee Mus'eum w Bremie. 400 efksponatów. ,Katall'Qg, plakat. OIlganlzator: Muzeum Narodowe w Szc.z.ecinie. Lubeka "F1C1lislcihiuIIlg Kiuin~ und KJu1bu;r iJm W'€lSitl3.li~]ka" Scen<wiuJSz: B. Szenn:iew:;cz, W. FLlipowiak. Eks:pQlzy'cja: 1,3.09 - 25,.10 w Mu;z'Elum 'lm Dom w Brtemlte. 408 ekJsponatów. Ka'taJog, plakal 011g\'ł\l1;izaita.r:Muzeum Narodowe w SzczeciiIl.ie. �Krani.ka 410 ZWlIĄZEK SOCJALISrTYCZNYCH &ElPtJBLtK RADZlP:CKLCH LenJn.grad "LailJki i widow,iJsiko,. ,Scenarj,u.s'Z: M. PiJllińi5lka. Eiksrpozyc:ja: 11LO.2 - :3.2.t}:l w Pall;iltwowy;m Muzeum Etnog)rafui Narodów ZSRR w Lel1JiJn,gradz'i,e. 480 eksiPon<l.tów. Ong;a.nizalorzy: iMIU,z,eum AroheoLagiicz:ne i EtnograJii'ozl1Je w Lodzl, Paitstwllwe Mi.lzeum Etno,g)rad1b :Narodów Z:SRR w Lening,radZlie Tallin "Lalki i widow:isko" &-e.'1ariuSiz: M. P:inińiska., A. WoinJi.ak. EksJpozy-cja: 7.l)4 -:~.~) iVLemoria,lllyj Muziej iiJn. E. Vdde, A. Ch. Ta:mmsa,a:re w T.aJ~ill1Ji'e.4180 C~s.pcU1,atów. OI'garl.lZat.Olfzy: Muzeum A:I1chieoilogicz:ne i EtJn()lgra[ri'C.zn~ w Lodz.i. iVLemori.allly;j MuzLej Lm. E ViLde, A. Oh. Tamma~aare w 11aIJ:ini.e . Iwona Grzelakowska AAOTOKOŁ Z LVIII SPRAWOZDA:WCZJQ-vVYBORCZEGO WAL'IEGO ZGRJOMiAJPZ.EN1A DELEG ATO,W POLSKIEGO -rOW ARZYSTW A L'UQOZNAWCZEGO, PRZEJRROWADZONE1GO W KALISZU W DNJACH 10 -liI WRZEśNIA 1'982 LVłlcr Spra,wozdawczo-Wy.borcz.e W.zD odbyło "tę w sali Ośrodka Di}s~(malenia ~aU'azYl(.;ieli w Klal\is·zu. Z.gromadzen1€ otw(Jl'zył Ipr.of. dr FI-anCli:szek WC1kro.j, P;r,ezes ZG. ZalPl'QPOOlidwałnasJtępujący porządek oW-ad: 1) Otwarcie Zjazdu, 2) Powołanie Pr.ee.ytdi'UJffiWiZD .i. KOilllJ~Sljli W,mos:kJowej, 3. Od!Dzyta,ni'epr,otOlkolu Z LVIJ WZD w Opo~u" 4. PrZie.ds.ta'Wlie'J1JiJe sprawoZJdań: Sek:retana Generalneg'o, Ska;rbniika, Głównej Komisj'i Rew.Lzyjn.el, Sądu KOlleżeńis.kiego i Rady Na,ukowo-Wydawni,cZ€'i, 5. Dyskusja nard s:pr;a'W1ozdal1liam~,6. Głosowani'e nad udziele'l'L1em ahsOoltu'l-orium ustępują;cym wbadzOIm ,PTIL, 7. I1rzClp'po!w:aldzenli'e :wyborów crlJOIwytch ,władz PTL na na ,'tępną, 3-1etlnią k<l!denlaję (wyibory K'omis.jii: Ma:tki, ~rutacyjnej), &. Spr,awl>zdani:a Oddziałów PlTl.. i iJrmych jednoot.ek argalDliza'Cy.jnyc·h Towarzystwa., 9. Dy,skusja nad sprawozdall1Ji:ami i z,gła'Slza;n.iiewnios'ków" 10. Sprawoo:dan~e Komis'jli Wni·os.kowej, 11. Wolne 6łC\Sy_ ,ZebiralDli jednogłośnie przyjęLi za'proponowa;ny pOl"Ządek obmd. ProC W>okroj ponuWlnie zalbrał głoo i przedsJtawlił w zarysie dZJiałalność Towarzystwa i jego wład7. w u,pły;wa'jąoej kadencji ·orarz naJjli'stotiniej'Sze przedsięw:zięclia i ikier,unkJi pra,cy. Ad 1 - '2. Zeb11ani wy1JraH Prezydium WZD w następującym składzi'~: prof dr Z, JaSliew:iaz z OddlJi·ału w Poznaniu, dr L. Małok.ki z OddZlialru w Gdańsku : ,p. J. Mkał l. Oddziału w Łańicucie. Powołano tak7..e KOlrnisj'ę Wnios'kową pod !J1'Z€iwlQd."'1Iicitwemdr,J.'l1l1tl'SZa Kamodki'ego z OddziJałIu w Kmik'owlie. Nak'iltę.p,tJ.leponowmue zahrał gŁos prod'. W·oik.raj i przeds,tawił sy.Lwetki zmairlYl'h -ezlOtnków n<lszeg;) Towar.zy:stwa. Zeb.rani ohwilą Qiszy UCZCili ,iJch p:mlJięć. Mówc.a ponowił a'pel o s·kładan1e do RJ~dalkJajiiOzaLs'Opisma "Luid" żydorysqw ii WlSiPO'ml'iie.ń PQ;;'Tlltetrtn.)'lCih u zmarłych o:s'abalch z grona dZJiała,c:zyPTL. Aid 3, PmzoerwQdinilc'twaobrad dbjął prot Z. Ja,siew;oCz. Nacitępmie mgT A. Ku;::zyI1s,ki odczytał protokół z popTZ€'dl1'i.ego, LVII WOW przeprawa.dzor:ego w Ope lu w dnliach 1\1 - H! wneś;ruia 11~81r, Pr'otoikół piI1ZyjętObez zastrzeżeń. Ad 4. Z-ca Sekreitar:za Gene.ralnego, lllig)r A Kuczyńs:k:l, przedstawił zebranym �Kronika 411 sprawozd<lJ.me zbiorcze wszystkkh a:gend PTL, przy,gQ1;owa'JlJeprzez Sekretarza Generalnego, doc. dr hab. Balrbiarę BaZJie~kh. Kolej:ny 11efeR'lf1:t. Ska'rbnik ZG PTL, 'm Stani,s!:aw ChmLel(Jws,~i [)(kzytał slprawozdan.Le fLn.an.sowe Towarz)'lstwa oraz zapo=ł zebJa:nyc,h z preLim,im:arrem budżetowym PTL na rok l,g,83. Pwbl€lmy i zasady pracy Ra,dy Na,ukawo-<Wydaw;nLczej przed!sluiWił jęj przeW!OicJ,n;UOZąCY. pilot'. dr Z. J'~SIi,ew'licz.DaJPCJlZll'lał ZJe!bT~,ch z głólWlIlymi k:ienlNllk<ami doiychczasoWlej działa,lnośl1i Rady, któr·e dotyczyły prrede w,S1Zy,st'kJim 'Ustail€ll"liamożlliwoś,ci dz'ialaln"ści wydawniozej Towarzystwa. Spmwami tymi z l'ami:enia Rady zajmował się mgr Antoni Kuczyński - Zastępca Sekretarza Genel"al<nego ZG PTL, nieeta'towy Bełnomocnik ZG PTL dis Wydawn!iJczyuh, który wniósł wi·ele wy,siłJku w reakt)'lwowanic poszczególnych seni,i wydaw,nikz)'lch Towarz)'lstwa. Dotyc,zyło hl przede wszys:tkim wstawi'elll:ta do planu wy.dawIlJi,cZlągona rok 1:91&:3 pra:cy ·dr M. Gawęc1kieg,o:pl. "Wieś środk,owe.g1oli IpółQ1lOCIIl€lgo Arf'garn:is.tc1Jr!u.PillZeclbraŻiep.ILa s.poleczn:o··kulturowe w XJX i XX w." i LorJl1'cdlI1e z.ałabw.ieniJe wszy.stkk.h spraw związanych z drukiem tej p,racy, które zatatw,iano w Biurze Bibl:ioil,ek i Wydawfliretw BAN, Głównym Urzędz,'e Kantroj,j Prasy. Publ1kaeji i Widowisk oralZ DepalrtalffiencN~ K:siążkii Minii:-;'1;erstwaKultury i Sztuki.. Panadit,o w plani,e t)'lm znalazły Siię jesz,c.ze Praca J. WlioeLkapL "Strój Lachów Dima:nows.kILc,h",mająca "tanow:i'Ć 32 zeszy;t A!1.lasu POilSlk1idh Strojów Ludowych Ofa'Z 'praca dr S. ChmJielowskiego pt. ,.,Geneza, rozwój i zrói.rukowa.ni'e str·ojów ludowy.c'h WilelkiopoJiSlki",przev,..·'i'ciZJiana do druku w ramac·h sel'ii Prace i Materiały Etnograficzne. Zdaniem prof. dr Z. Ja:siewbcza Rad'a Wy,daw,nJic'zo-:Na.ukowaw okreSlie pr;ze}ś.c:iowym mi'ędzy LVII a LVUI WZiD wni,osła duże za.słu:g;i w stworzeIlJi.e o~powi,eclJniieg;ok,limailu na rzeDZ reakty,wGlwanLa dziala,lnooci wydawniczej T.()lWa,r:zyslt.wa,ktÓ'm pOIC'ząwszy od połowy lat ,g;iJedemdZiies-ią:tyc'h s,top.niawo zamierała. ZdaJniem l'eierująoego te sprawy 'Rada wła!Ś'ciwie na tym powillllna zakończyć 'SlWądztLała>lt.ośći jako j.ej przewodróiczący pruf. dr Z. .Jasiewi,c.z złożył rezYlgnację z przewodnktwa RaJdy, ,J'eg,o zdail1iem k'wes'b.i'e da.Ls;zcg·o istnienia RJd.dy ,w:ilI1Jny :smlnawić ,pr.zedmiJot :3lZ'czegó!owydl rozw.ai21ańno,wyoh rwLJJcliz TowarzySitw.a. które w tym względzi'e pov.nUf'.Il1IO jasno sprecyzow.ać swolje stanowiSlkio,totk aby działalność Rady IlJie kolidowała z działalno:śClią tZw,. KClm11ietuRed'~Ik!cyjneglo.~pra:wiUlją::,C'~oin nomine kio()rdymaIQję pmic redalkJcYijnYClhw rama'ch pos'zczególnych serii. W uz,upełni.eniu clo tyc.h k,wes:tii zabrał głas mgr A. lKuczyńlskl - Zastt;1pca Sek'H~tar.za GeneraJlnego PTL, który ·całkowicie popal'! wllIios,ek pilaf. dr Z. JaSli,C'w:iJcza. PioinJO'l~mowal on z,ebranych, że w t1raJkc,ieprzy;gotowywan:ia tzw. "Raipartu o ~tanic wy.daw.n:ictw PTL" pr:zy~otOlWY'Wa.l"Jego na jedno z posiedze·il PrezydLum ze PTL w roku 119&2 nie S1patkał się w dd!ruJmen'1;,acj,irpoB:zc.zegÓllnych a,gend ze P11L z ,jaką:kJołwLek dzialallnoś>cią ze s.trony tzw. "Komi'tetu Redakcyjnego", któ11ego s'kład publ'ikow,any j-eStt kaiŻJdorazOlWow l1'kaz,li'jąc)'leh się pazycjalC!h TClWaonzYl$Jwa. Stan 'ten IzdanLem mgrr A. Kuc,zyńISlkJieg,oj.esll !s'tan'em IDli,enor,mallnY'm i wymaga zajędia jednoznac,zneg;o sitanoWIiska z·e sl1;:ro:nyno'w()wy;br~ne:go Zarządu Głównego. Odnosi slię to rówlllież do s.kładów redakcy;jnyah posZ'C'zeg61nych s,er:ii, któr,e wY'ma;gają ualt!tualnienJb. Na dzi,eń dzisiej.s:zy jest oowi,em 'taka sytuacja, że przewodniczący komitetów redakcy.jnych - .z wyjątkiem ",Ludu", "DWOK"-1u., "Litera,t'Ury uudowej", "ŁódzkiCih Studiów Etnograf!icwych" i "Atl'a'su Pol",kic.h Slrojów Ludowyc,h" - nJie ;prZlejalWlia'jąchęci pracy w ramac,h ty;ch komitetów, a w pewnym seI1lS:ew,inG za zamarcie serii ponoszą również Oni. W :ko,nselkwenc,j,i ,porwstała taka sytuacja, że na Inowo trZleba ·odtwarzać działalność wydCliWn.ic,zą,a no,wowyibrany ZalfZąd uLe powiJnien uronić nic z tego Coona rzecz wydawnictw zrob:ione zosta,Ło przez ust(JiJluijące władz'e ZG PTL pod ikiel'OWI!lIiC'1llwe:m p'l1eze!5'a;pr,o!f. dr F'raonciszka �412 Kronika Wokroja i dotyC"hczasowego przewodmLc.ząe,eg,::J Ra,dy Wydawnliew~N:lu.k,~~weJ prof. dr Z. Ja1Silcwieza. W sJ;>fa(Wieteoj wypowiedz,iał s,i'ę rów:':licż prof. dr Józcl Burslzt,d podkreŚilają'c słu'sZJlloŚĆ dotyahC'zla.slo:wej polityki ustę;Jują'cego Zarządu, uprawlianej na rzec:z wZJ11iOw;i.eniadziala.JnoolCii wydawnicze}, stalfio,wiącej pods'lawowy kierooek pracy Towarzystwa i umolż.tiJwJi'<ljącejmu przez D::Jwej,śtlie ze swoją d.ziiała,lnooc,!ą w .s,zers:zy obii'6g siPoo'6C'znyw kraju i p:::.za je,g:o graU1liJcami. Nas'tępnile zabmł gl,ols dr Longi:n Ma'I~,c,ki, pr.zewodni·czący Sądu Koj'cożc-.lskie'go uDlformując, że do Sądu w ciąlgu os1at.nliej kaldenoj:i nic wiPłyn~b żad!1<1 SI)raWa, wyma,ga j ąca I'OzSltr.zYJg:Illi ęa;a . .Dr Ja'n'lls.z Bo:hdanc'Wlic:z prz€'d awuł Slprawozd.wlie GKR. W)'Ik.aza10 o.no d~:1:>rą pra'C'ę ZG oraz 'vnnydh agemd RI"L. P.odk:reśl'ono konieczność pilnego rozwiązania problemu maga,z.)'Inu wyda:wnlictw we Wrocławiu. Na zakończ,enie dr Bohdanowicz postaWlH wmicLSek o udziJelenlie aib.sQlut~I1iu;mustępującym władzom PTL. Ad 5. P.I'o.wadzą'cy nadal obrady praŁ JaSliewicz podsumował prze'd1S'tawlione sprawo:zda:nlia i otwOlfzył nad ni.mi dYSilwsję. Jako pierw.s,za zabrala głos prof. dr Maria Priifferowa. Wy:gbosfła ODia apel do zebranych, nawiązując bezpośrednio do oIbecnej .sytuacj'i w naiszy;:n kraju. W,ezwala do odnowy działalności T,olwarzystwa, za'chęcając do in'teltllS·y1f~ikac.jli dZJi.ałań, pr.zełam<:Hlila oporów i lęków, które obecnie - niestety s'talle nam tOW'dl'Zys.zą. "P()Win,Di~śmy sobi,e wz·ajemnie !pomóc, aby po obec.'iIlym Zjeź,dZJi.e pra·ca nasza stała się Lejp;5'Za".Na zu'koń'czenie sw~·o wystąp1enia iprof. Piruffel'cywa zaarpelowala a szu:ka'nie dróg pC}f(J.zumienia - gdyż etnogralfmV11e i ludoznawcy mają tu WlleIe do p::;'wiedZJenia - oraz odbudowę wzajemnego z3lUfa.nia. 2')c:~·r;.mina'grodz:i;li wysrt.ąpi.en~e serdec.zny,mi oklaskami. SZ'€Ir,e,g1"1el:s!tępnYldh zapytań i wyp1O(W1i€ldwi cbtYlCizj'iło5:ZCwgółciWych zagn,ru.,lień ponUlillJCf:1Y1c1h w s,pra,wOIz,dal!1ia,ch- glÓW1n:·e'w (~dl'li€lsl~eln~u dQ s'I)<1'alw<xldańtuna,ooCiWYJCih. Wyja!śnJień Uidiz;iel111li pmf. Welkimj., dr St. OhmiellclWlslkii,mg,r A. K,uClzyńJslk<i a talkże gl. kis:ięglQjWYZG p. M. T1eikalf'elk.C'zęść dylsil{lljls~d diClty>Ctzyba I1JO\wejf'<YI1mys;:mzeda,ży s1tUins;Z;Y:C1h .wy!dalWln<i'c1lw PTIL za pCiŚiTeldinliJClt'w!em allltylkiwar1ialtólW.Sroze:gó!lqw)"'."'Ihinform3ic;jń na teb t'emait U'dlZ:i,elIJi ł s,elkTe!t:a'f1Z R:edaik!::\iliUWO K m..~r J. P dlbka. IlllIl1iidyl)ik'lltamlOi ilIliter,esiOjwa.lislię slZJelIiS!zylmJiza~aldn'ienia:mliWY1dUiWlDlilozymi i wsika,zYIw.alli na IkiClnie::;;zIDlośĆ dia'slkdnJalllemlL':l dziia'1allinośc'iP'I1L w lynn zalk1nesjie. Ad 6. Po wY'CZier'Pa,niu się listy dyskutantów 'przewodniczący obrad p~;stawił WlDiiOiS€'k o udz·ielenli-e a'b.s:o:lu:t'Q'I'liU!ffi us,tępujące."nu Za rząd'J'Wli Głównemu, Głównej Komisji ~wizyj:nej i Są.do,wi KolcieńS.kiiJemu. WDliose,k zatwi.erdwno jedn.oglośnie. przy 1 głosie wstrzymującym się. Pio glosoQ'wanliu .zabrał głos prof. dr F. Wokroj - Preze., us'tę;p.ującego ZG - podziękował za życzliwą współpracę i wyraził nadzi,eję, że nOlWe władze Towa.rzystwa pchną jego d21iałal.ność na WYŻ3ZYJesz<:ze po'Ziom. Ad 7. Po p.I1ZJenwiew,znowl1clDOobTaidy, przewodnictwo objął dlr L. MaUcki. De),egad wyloni1i sipośród siehi'e Komi.s'j'ę Matkę z dr S. Ch~e]owskim - przewodniczącym i KJmisję Skrutacyjną., 'z przewodniczącym n1:gJr Kl.tarzyną Różyc.ką. Dr C:hmi'€'lowlSkii przedstawił za,sady przeprowadzenia wybOlrów nowych władz. Rvzpoczę'to na1Stępn:iJe z,głaszaln:ie karndy,datur. W trakcie tych czynności wylon'llo się kilka probl'emów, m. in. czy etait'O'wi pracownicy PTL mogą kandydować do wła,dz Trowarzyst.wa. Spmwa ta w)'lwo!ala ożywioną dyskusję, zUlkoń'czoną pc><s'talVieniem wnioi5iku: "w.s.zys<:ycZ'lo:nk<)wie PTL mają jednakowe prawa wyborcze przy wybora'oh do władz TOW'a;r.zystwa". Ilelegaci wnio,sek przyjęli, przy 10 wstrzym.uJących się i 4 pr.zeaiJwnyoh. W międzycza,s:ie p.rof. Wokroj zaa;pelowHł do o3ób kaadydującycih do władz" by zaw,czasu ka,llidydatury swoje wycofaLi, jeżeli nie Zll1<ljdączasu na czynne ucrestnictwo w pra-each ZG. Pwd'. M. Prtifferowa wnioskuje, aby do- �413 Kronika konać prez'entacj.i k~l=-,.dydatów do władz.. Wn:LCJ6.ckprzyjęto jednogłośni'e. Wszyscy zgłoszeni kandydaci prezentują sit: Z€ibranym, ilI1iO'rmują'c o swej pracy zawlOdO'\\l,e'j, st·ażu w PTL, zainLere . ;.ow.anLIClh badawczych oraz odpowiadają,c na doda.itlkowe pyta,:"ia z ;i.aii. Po pmezel1'ta.c.}i ka'ndydatów OO1eJga,c.i.,w.obec broak>u dalszych propozYlljłi za·.. my;kają l~;.ly wy:oun:z,e przez głriSowaJnLe ~;~g,lo;sy wstrz.). Przewodniczący Kiomisj,i Matki pl..ted..,tUtwil wbrany.m pl'ze,głc,s·Ol\va:n.e],j;s'ty kaJl1ldy;dwtów do ZG" GiK,R i Sądu K~,leż,el·1:.9XJ;iCg;o Oil'a.Z ,z,gkl.>i.l'Siwe ,wąftphuwości 'dc;t.y.ctzącleupraM'il1ILenW)'IbOlf'ClZyc1h !prawwnikÓ'W etatOlwych PTL. KcmiSlja Sk;ru!ta-eyj,na pnz,eprowadZJiła nas'tępniJe wybory. Oddano łącz.nie 67 gk.sów, w tym '1 ni·e\li1a!imy.Do Zarządu Głównego P!TL zos.taL wybrwni: dr E. Fryś-P.ietlraszkclwa, mgr A. KJulc:zyńs.ki, pr«)lf. dr J. BursLJt.a, nl{gir Z. JeŻ-J1au·{ldk.a,dr J. H JjJdulk-Nlija:kO'\vslka.,dr J. Bohd~HlIGIWlilc.z., imgr oK,. AtnturJQW'i,Clz., ~,gr E. Ja:worsk;i, dr A. Kow,a!lslka..•Lewi·cka. dr J. Kamocki, dr S. ChmieJ.ows.ki, lng.r G. Ska,Ls'ki, mgr Maria G:ołuibkc1W, mgr 1\1. ŚC;lsła. mgr 1. Lechowa" n\g;r K. Kac,zko" mgr A. Jacher-Tyszk.owa., doc. dr .J. KlUclh-ar,ska"~~gr .J. P,atikia., dr M. Gawęcki, dr K. Maku.lski, rngr M. PalnnoWlska. Do Głównej Komis'j:i Rewizyj,!'Iej wybrano: mgr .J. Lech, doc. dr E. Pli.ettfaszeik. doc. dr A, Mlikou·L\jczyk,mg.r .M. Kopalcz, mgr S. Lew. D~) Sądu Kolele"~sikieg): ppof. dr A. KUlt:Ilzelba-!P'ljlOOlrqwla., pI'OL. dr D. S~mo.nide" PO(yf. dr lVI. Z'la.mi,emwsika-Pri.iJf1ferowa., dr L. M.al!liClkii, doc. dr M. GładysZiOwa . .Ad 8. ~prawozdallJia swyc'h Odd7!ia.łów kol.ejJno r.erferowa·li prZledstaWliiC.iele OddZ!ialów: w Gd:lń'sku, Krak(JIwie, Kc.s:z:a.hnie, L3oń'cn..uC'ioc, Łodz.i, l\-Ls,ZJ3Jf!lie D()j.ne.L apOllu, Poznan:lu, Byt::miu, 110l'UllIilu,W1ars'zHIWli,e, WI1oc1.aw,iuI,Zak~~pa'!lJem, Ziel,oDlej Gór.z.e ! Lublinie. Ad 9. W dy~k,usH nad ~prawozj-aniamJi. toc:z,cnej pod przew()ldni,ctwem prod'. Z. Jasi'eWl:cza, zebran:1i wn:Lo.'lkiowa,l~m. lin. o pr.ecyzyjn:i,ejsze sfOO'mulQwa<nia, . .Dr Fry&-Pietras,zko",vu za,apelowała o rz.etel:n.e for~,ułolWani,e ,Siprawozldań. Mgr AJ. .ladkiowsk, z:lUważył, że Wc.zęścri "'prU1WQzdal1bra,k je.ilt ialf.or.ma·cj·i o głQwny'ch kierun/kaC'h dz:iałaLnoś'Cl, dla wielu Oddzi·a·łÓiw specyfli'c,ZmYlClh. Dr L. MaLiak<i w dłuż,s;zym wystąpien,iu :;lwi·er·dilił, że lis,t!lILej'ep(j1;neo<! -ustai'en:'a w Oddzi,ał<liDh "'a.'~ldniJcz,egonU1'bu dziaŁa,lno~c;i, odpowiednio do l11oż!liw.ośoi i środków. Zaape10wał równi.eż o w:iększą kOll1:sek'Wencję we wsz.elki<::h dZlia<łani.ach Tow.aT.zys'tw.a.. Kilku mówców pon1JS7.yło pro!':Jll·emy () charakterze OS oihisil:ym, np. jeden z c.zJonków Od,dział.u w Szczec:;,tllie przeds't'3 w.ił 'IWą tl1udną lsytua:c::ję z,wtią:wrną7. przeohowyw,ac"l.;·em dużego ikiSlięg·oZJJjial1U. GI,os wibml następnie dr J. KamclClkii i prZJedslawlił wyniki pr;acy K,Glmisji Wrnio:i-kowej. Dotyczyły one i~tatny·ch dla PTL pl;Olbilemów os'cyl'ują'cy1cih wokół s;pr.aw, którym l po\-V1i.nienzająć ,li<; rH}W()wybI1a,nyZaną,d Główny. Do ",praw tych za Licz'Y!1:()' ożywienie dziablności wyda'Wlniczej, ,podjęci,e szer'szej dz·iała.l.no~ci pU:bli'cysty'czn.ej z\\1iąza't'lcj l. dz·i'ała.lnoś'cią Po,lsk.ieg1() Towarl.ystw.a Ludoznawczego, przj'1g,ot,ow,unie k(~nlc'epej-i (~bc.hodow .lubll'E!u.Sizu gO-leOLa PoL"kiego 'Dow:arzys<twa Lud::'lInawczeg>().,przYPć1iliając!ogo w l'O~U 1~&~, a \-\~ięc piJ.d kClni,ec.ka:dencj,i nowego Zarządu, przY,gotowa'nie pUJbhka,c.j-iukazu'ją'oej oe1<c,zadania l dor{xook TvWa:I1Z)'1s1Jwa, podjęci,e z,onganlizow.anej fOll,my dZ'iała.l:nGlś·Dia1kwLzycyj:nej na r.zecz sprzeda,ży wydu\wri,c'tw wia,s.ny'eh P1'L, tak alby Siianz.apa,;ów ma,gazYlnGwy·ch 00 .koniec: września br. zmniejszył się () 5f1l/o w koń<.lu kadencji wyor.aJl1JQgoZarządu tj IW roku li985. W·l1J:()5lvite zGOi'tały przyjęte przez del~gi:ltów jaJko w,.~kaZ')n~a d) .pracy nawo .. wy.branCI.~'JZarz.ądu. �414 Kronika W trak1c,ie oIbra:d gks zf1;braJlamgr M. Scisł,u. Prezes OddZliału w Kallszu. PrzedstawHa w imlieni.u gOtSp,oda'fZy W,ZD s'Pra,wy Ol'igani:zacyjne" program na nasitępne dni a także z,apo:cnała zelOran)"Ch z Hstą osób, którym wladze Kalisiza p.rzyz.nały "pecjal!I1Ji.e uJ,uJldowa,ne meda,le. wY'bi'u> IZ O!kazjli 100.-looi.: wy:pr<lwy Stefana Szok-Rogozii1iSkieg,o do AiTY.k;i. Medale te pr,z.yznano nas.tępują,cym os'oibom z PTL: dr WitOl1d Airmon, pro.f. dr Maria Franko,wska, prof. dr Anna Ku'tr,:ceba-Pojnar·Otwa. doc. dr hab. Mania PairadOiwska, doc. dr hab. Edward Pietra·szek. pro'f. dr Zofiia Sokol'€'wicz, prof. dr hab.. ~hig!lJi:ew Jasiewilcz., dr Czesław Białek, dl' JanlUsz Kamocki., mgr Maria Zachorowska-Goł,uchQIW~;'lro.. dr Anna KO'wa.lska-Lewicka, dr KJrzy· sZJtnI:Ma:lruJ1'Slkii, mgr Jan Pałka. dr AlekJsa.:ndE"TPo.,>ern-ZJiel:ii1ski. rng.r Ja,cek Łapott. prof. Im FraflJC'iiSlze!k~Vok:,ro(,)i.WAw mCłda,].e otnzynnały również ();;,oby Slpoza PTL. a zaproszone na Zja,zd: proof. dT Wi,tol;d Dyno:wSlki, doc. dl' hab. Leszek Dzięgiel. doc. dn hC1b. Władysław łiilipoiwiak, do,c. dn hab. Ewa No'wick,u-Rusek. doc. dr hab. AJnd!1Z1ejPa~iUch, doc. dT hnb. Słaiwoj .s.zynkiewil8z, mgr Andr;z,ej Wa'Wr~y.niaJk, prof. dr Andrzej Zajączkmv:ski·. Uzas.a!dnien'i·em dl'l otrzym.aniJ medal i były - ()S.ią~nięCfia IW .z;alk;ne:'liJe ert;nlollblgtiiClZI!1ydh bada i1 na'd luod21mjP{)iz'C1,OOi!'<Wejlsik:i:m.i. w I ~lWI(J:ja.l muze-a1njctwa w za.lcresie etnogJr<lfi!i P0;Z<1€'l1J"oOlpej!slkiej lub wkład w poz.n<1.niedz.iejów tych !badań. Ze wz.~lędu na 'bardzo późną po.rę prowadzący WZD zapropol1o'wał, aby wyiYra,ne gremi'a ukonsltytuowf1;ły .s'ię be.zp.o,śTeci,IlIiopo zakoilc.zeniu o::>rCt,di przedstawiły s.kbd Prezy,cIJium ZJG oraz przewodnic,zą(;yc.h GKR i Sądu Knleżel1.s,koiego w clJrri'llnasłępnym. p.rzed sesją nauko.wą. Zebrani jed:nc~gbś.l1ic przyjęh .propozycję· Zmęc:Gen.ie uc.z.es1.nwkówOIhna,ds'Pow,od:(}walo, że brak jUl. był,o chętnych do dalszej dys,kusjli i Ziglaswl1Jia w.nic&ków. W tej ,ytuacji w dniu 10.IX.HlH2 dbnady zaikońc,wlI1o, W dniu 1.1 września w Sal.: Rec:e~(;yjnej Ratu:s:ua w Kaliszu n-tlZpo·częla się [} gudz. 900 ,;esja nal\.lkowa pl. ,.Po!.s.ka af.l'ykan'styk;.l w 100-Ie<:i,e ~lrodz'itO Ja,na Czeka-n:lIWiSlk1iego i 100... ,]<eai€ \Vj~p'ralWYStefana Sz,oo·c...Rogorz.il'\ls!kJiegf'd,) K'J,memnu". P,o otwaTC'i,u ses·ji, w którym uczestniczyli przedstawiciele władz m::ls1Ja i województwa głos z.abrała dn Anna Kowalska-Lewkka. Przedsbwib wyn'ikJi z'e-bruni:, z' w;'ec.z1o,ra 10.IX.lif~812L" na k'tó.rym uiko:1sty:Vu'ował siĘ IUWy Zanz.ąd. Wsikład P,rezydiJum ZG PTL. wyłoniJonego w t:ljnym gł~sowaniu na kaden'cję 1933 - 1'!}85 weszli: dn Anna KowalSlka-Lewicka - Prezes; dr Stani.sław Chrn:iel()wski i dr Mar·e" Gawęcki - Wi,cepr.ezt'l3i; mgr AnItoni Kuc,zyń>'ki - Sekretarz Generalny; d~ Ew" Fry'ś"o'Pietmlsz,kow<l Zastępca Seoknetall"za Generalneg.o; mgr G.rzeg,of;Z Ska,ISlki -Skal;binli:k; dr Jau,usrl Bo'hdano1wicz - Zastęp'ca Skarbnik«. Przewo,dl1'io.ącym Głównej Komisji Rewizyj,ne'j wybran.o - dx. dn hC1b. EdwaTda Pi,etraszka. <l pn.ew·ydniczącym Sądu Kole.!ŻeI1sk'ego - (;)l':Jf. dr Annę Kutr.zebę-Pojna:nlwą. Nowowy;bn-any P,r.eeL€\.<; ZG PTL. dr A. KQiw.allska~Lewi.cka ZICtŻy!'<lserdecZ!l'~ p~dZ1iękowa,nie ustę;:Jują,cym wleldzom PTiL, w "z:czegMn.licści wś pl':J.f. d,' Fra.nciszkow,i W!okn,o.joWli.k'tÓT€D1'Uprzyszło ki.enowac działalnością Tow,l'rzyst \\l'a w bardzo t,ruidny:m okJres'ie. Pro.f.WoknO'j oibdm·'.owany został hukie'i.em kWli,[\tów. a zgwmadZleni uC'zesitniicy WZD on,.z ticZ'n,~,gfoiśc'i:ezgotowali P,r,nies{:r,owi g·:l.rącą owację. Na z,akońc:zen!'e sweg,() wysltąpii€;ni.a dn A. Kowalska-.Lewicka przedstawiła najwa:imiej!sz;e zadania, s·tające pr.zed P,o:!Jski.mTowanzystwem Ludoznarvvczym. Za.pewnita, ~e nowe wł:a:dze PTL dołożą wSZJeJkich -"tamń .. by dOl(~bok naszego TiC1warzyslwd pmnna1żac ,i Qział·aln:ość wszystklk'h a,g·Ęnd utrzymać na jak najwyż;;zyTI pćlzi,omie. N'l tym z,alkończyl0 S'Lę W'ZD w częśei urgani:zacyjnej. Prot O!k,ołOiwał : mgr Ji3:n Pałka � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/bf21bdaa9671ab4e2c85db318a5162ef.pdf ebbb3da6bd77a1012f5cbd8f5e966e95 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1881 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1984 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1745 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1984 t.68 Description An account of the resource LUD 1984 t.68, s.335-414 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 68, 1984 V. KRONIKA JAN ARNOST SMOLER {1816 - 1884) Sto lat mija od śmierci Jana Arnosta Smolerja, a pamięć o tym wielkim działaczu łużyokim jest wciąż żywa nie tylikJ wśród Selribów łużyckich i we wszystkich krajach słowiańskich, ale i w całym świecie. Wiele jest przyczyn tej popularności Smolerja. Niewątpliwie największą sławę w kraju i za granicą przyniosło mu wydanie fundamentalnego dzieła Pjesnicki hornych a delnych Serbow. Ale na wielkość tej postaci składało się całe jego pracowi te życie i bezgraniczne poświęcenie ideom, którym służył wiernie aż do końca swego życia. J. A. Smoler urodził się 3 marca 1816 r. we wSli Łućo (Me>rzdoTf)w północnej części Górnych Łuży,c. Ojciec jego, Jan Karol Smoler (urzędowo - Schmaler), był nauczycielem wiejskim w Łuću, a od 1821 r. we wsi Łaz (Lohsa), gdzie pełnił również funkcję kantora przy ewangelickim kościele. Tutaj Jan Arnost rozpoczął pod okiem ojca nawkę w wiejskiej szkole a l"ównocześnie naukę l"ysunku i gry na skrzypcach. Tutaj zżył się ze środowiskiem wiejskim, wówczas jeszcze czysto łużyckim. Poznawał więc tradycyjne obrzędy i zwyczaje lud Ow€, słuchał pieśni ludowych i niekiedy notował teksty tych pieśni i ludowych bajek. Poważne zainteresowanie językiem i folklorem łużyckim budziło się w młodym Smolerju dOlpiero w gimnalzjum w Budziszynie, do którego "'ostał iP'1"Zyjętyw T. 1830. Pod Wlpływem ,lektury, koleżeńsklich dyskusji i bacznej obserwacji ówczesnych stosunków i wydarzeń politycznych w kraju, budzi się w nim nie tylko dojrzała świadomość narodowa, ale i tragiczna świadomość zagłady, jaka zagraża Serbom łużyckim, ich języ- �336 Kronika kowi i kulturze. To były dla piętnastoletniego Smolerja motywy jego wchodzenia na drogę działania sp'Ołecznego. Za zgodą swych władz szkolnych organizuje wśród kolegów-Łużyczan zespół samokształceniowy w zakresie języka i kultury serb::>łużyokiej. Sp::>tykali się więc, by czytać teksty łużyckie, poznawać gramatykę, zwiedzać zabytki dawnych Łużyc, śpiewać pieśni ludowe a nawet zapisywać teksty pieśni i bajek ludowych. Lektur·a GoHfrieda lIerdera Stimmen der Volker in Liedern pogłębiła jeszcze zainteresowania Smelerja pieśniami i bajkami ludowymi, potwierdziła głębJlki sens zbierania i wniikania w ich sens i f.ormę, skoro "najwyższa i naj,pł.odniejsza mądr.ość pochodzi zawsze od ludu". Poza tym niemały wpływ wywierał na niego nowy pastor przybyły do Łazu w r. 1835, Handrij Zejler, wielki ,poeta i działacz łużycki. On to umacniał młodego Smolerja w jego zainteresowania.ch kulturą ludową i w jego woli działania społecznego. Studia we Wrocławiu Po ukończeniu gimnazjum w r. 1836 Smoley rozpoczął studia teologii ewangelickiej we Wr'ocławiu. Wkrótce jednak, po obowiązkowych zajęciach, trafiał na wykłady filologów i histor)'lków. Słuchał więc wykładów wybitnego germanisty A. H. Hoffmanna, zbieracza :pieśni, w tym pieśni polskich na Górnym Śląsku. Dzięki niemu znalazł Smoler dodatkowe a interesujące z'ajęcie w bibliotece uniwersyteckiej. Uczęszczał też na wyiklady histolfyka A. Stenzela, 'znawcy hilSt:l'rii Łużyc. Obaj pwfes-oT'owie in.'1lkŁanialiSmolerja do 'Opanowania innych języlków shYWliań1skich, głównie polskiego i czeskiego. I tutaj, podobnie jak w budziszyń::>kim gimnazjum, Smoler gromadzi kolegów Łużyczan pr~g'1ących uczyć się jęz)'lka ojczystego. Zes,pół ten przekształcił się niebawem w Łużycko-niemieckie Towarzystwo Badania Dziejów i Języków Łużyckich. SmaleI' został sekretarzem Towarzystwa, a od 1'. 1839 - prezesem. Jemu też :przypadł zaszczytny o.bowiqzek wygloszenia referatu na oficjalnym zebraniu Towarzystwa w ·obecnosei władz Uniwersytetu. Tematem referatu były lużyckie pie.;ni ludowe. W referacie, wygłoszonym w jęz. niem:eckim, Smoler dJikonal z dużą wnikliwością analizy swoistych cech melodii i tekstów pieśni łużyckich, nieco uwagi poświęcił kantorkom okolic Łazu, wreszcie przeczyitał tE:!;~stydziesięciu pieśni łuż)"c!kkh w myg'inale i pf/ze1kładzie na jęz. Iniemrie:oki,bez up:ększeń, na:bmiast ,z tr0':5;kąoo.didanie auŁe'nLyczuego ducha w 'sło'wach łużyckich pieśni. Referat Smolerja był dla Łużyczan wydarzeniem dużej wagi. Po raz pierwszy w oficjalnym wystąpieniu postawiono przed poważnym audytorium a,kademickim problemy ludowej !kultury Serbów łużyckich. Była �337 Kronika to zapowiedź dalszych prac Smolerja w tej dziedzinie a zachęta dla obecnych tam młodych Łużyczan. Wystąpienie Smolerjapodnioslo jego autorytet i pozyskało mu nowych przyjaciół, m. in. znanego uczonego fizjologa, Czecha, prof J. E. Purkynjego. W jego gościnnym dla słowiańskich studen tów domu poznał i za.orzyjaźnił się z polskimi stud-en tarni, pisarzami i uczonymi, ze studentami czeskimi i południowo-słowiańsikimi, tu wreszcie miał dostę,p do bogatej bibli:oteki uczonego. Przyjaźń z Purkynjem była dla Smolerja naj cenniejszą szkołą życia. Codzienne rozmowy z wielkim uczonym i patriotą czeskim otwierały oczy młodego Łużyczanina na dynam:cznie rosnące ruchy odrodzenia narodowego wśród Czechów, S;owaków i południowych Słowian. Smoler dostrzegł przed własnym życiem wieLkie zadanie do spełnienia. Dojrzała w nim zdecydowana wola działania dla budzenia świadomości narodowej Serbjw łużyckich. W tymw duchu nawiązywał listowne kontakty z towarzystwem łużyckich studentów w Lipsku i z budziszyńskim stowarzyszeniem gimnazjalnym, które ;przyjęło nazwę Soóetas słavica Budissinensis. Zachęcał do wytrwałej pracy nad języki€m i literaturą, do zbierania i zapisywania pieśni, gawęd, ,przysłów i bajek ludowych. Budził miłość do wszystkiego co jeszcze żyje w narodzie, do języka ojczystego, pieśni, obyczaju, a szacunek dla dziejów i pomników narodowych. Dawał w listach przykłady odrodzenia narodowego u innych narodów słowiańskich i tym ożywiał za,pał mlodych do działania. Swoje ferie między semestrami poświęca Smoler wędrówkom po całych Łużycach. Poznaje również DO.ne Łużyc€ i tam w spotkaniach z pastorami i nauczycielami wiejskimi przekonuje o potrzebie budzenia świadomości nar.odowej, obrony przed germanizacją, znacznie silniejszą pod rządami pruskimi niż w Saksonii. Pełną zachwytu, ale trafną o,pinię o Smolerju wyraził w swoim liście wr. 1840 zna!ny sl'alwista rlQlsyjski, lzim31ił Sriezniewslki, zktbrym ~rmlJler jako przewodn.:ik wędrował ,po Gó:rnych i Dolnych Lużyca,ch: "Smoler jest przykładem dla dOfoOsłych i młodych patriotów ... Chce poznać swoją Ojczyznę, ale .nie z zewnątrz, a w całkowitym zespoleniu z nią. Dlatego wędruje po całym kraju,a wszędzie czuje się j.ak w własnym domu ... Och, gdyby każdy naród europejski miał po jednym Smolerju na tyle ludzi ile jest Łużyczan i gdyby ci mieli środki po temu, by udzielić światu swych doświadczeń, o i eż szerzej otworzyłoby się poole działania dla historii, filozofii i filologii. Zazdroszczę im Smolerja ... " Pieśni Górnych i Dolnych Łużyczan Zamiłowanie do śoiewu i zbierania pieśni ludowych Smolerjowi od najmlodszych lat, by z czasem przekształcić Referat wygłJszJny w r. 1838 na zebraniu Towarzystwa 22 Lud. t. LXVIII to~warzyszy[.o się w pasję. świadczy już �338 Kronika o jego dojrzałym i głęboko ,przemyślanym stosunku do łużyckieg,o folkloru. Sz'Częśliwy zbieg okoliczności sprawił, że Smoler znalazł się we Wrocławiu w środowisku uczonych, zamiłowanych w folklorze,. m.in. w pieśniach ludowych, w śwdowisku młodych patriotów słowiańskich, którzy wśród ludu odnajdywali nowe, przebogate wartości narodowe. I to w niemałym stopniu sprawiło, że gromadzenie ,pieśni, gawęd i bajek ludowych stawało się dla Smolerja patriotycznym obowiązkiem. W języku ojczystym i w folklorze widział nie tylko bezcenne skarby, które trzeba chronić, ale i tajemnicę trwania i życia narodu. Smoler zresztą nie był odosobniony w gromadzeniu pieśni; zbierali je H. Zejler, J. P. Jordan, B. Markus, a nawet Niemiec, Leopold Haupt, sekretarz Górnołużyokiego' Towarzystwa Naukowego w Zgorz'e1cu. Z jego to inicjatywy Towarzystwo ogłosiło konkurs na zbiory łużyckich pieśni ludowych, w ,którym w r. 1838 uczestniczył bezimiennie również SmJler. Smoley zdecydował się wydać drukiem mo'żliwie pełny zbiór łużyckichpieśni ludowych. Zaczął więc porządkować i opracowywać swoje matteriały, k'or'Zystając z ceI1Jnyeh,~ad Ipr'of. HoffmalI1na. W lecie 1839 r. zapadło decyzja o współpracy z L. Hauptem. Pieśni miały być wydane w języku serbołużyokim i niemieckim, Haupt zatem miał m.in. czuwać nad formą przekładów niemieckich. Smoler z niezwykłą pracowitością przystąpił do uzupełniania zbiorów, do gromadzenia tekstów i m-elodii pieśni, zapisów bajek, opowiadań, legend, przysłów, opisów obrzędów, zwyczajów oraz obiektów kultury ludowej Górnych i Dolnych Łużyc. K,::>rzystałrównież z pomocy swych znajomych i przyjaciół, których odwiedzał w swoich podróżach po kraju. Doskonalił równocześnie swój warsztat folklorystyczny. ZapoZ'llawał się z dawnymi i nowymi wydaniami niemieckich pieśni ludowych, ze zbiorem słowiańskich pieśni ludowych Ce~akowskieg:o, ze zbiorem słowaokim Kollara (Narodne zpiewanky), ze 'zb:'OI'€ImseT'bSlkichpieśni Vwka Karadzića, z pl€'śniaani słoweńskimi, rosyjskimi, ukraińskimi i ,pn.skimi (Wacław z Oleska, K. W. Wójcicki i in.). W latach 1841 - 1843 wyszło w Grymie (Grimma) dwutomowe monumentalne dzielo L. Haupta i J. A. Smolerja Volkslieder der Wenien in der Ober- und Niederlausitz, Pjesnicki hornych a delnych Łuziskich Serbaw. W pierwszym tomie Pjesnicki zam:eścił Smoler 331 pieśni góriIlołużydki.ch IZ 237 melodiami. Popnzed'za je w~tęp, w !którym auto'r, -ohJik og6.1nych informacji o Serbach łużyckich, charakteryzuje pieśni pisząc m.in., że czytelnik ... , w tych samorodnie pJwstałych i wyrosłych a wśród ludu zasłyszanych .pieśniach więcęj prawdziwej poezji znajdzie, niż w tysiącach sztucznie skomponowanych, wygładzonych i wykończonych wierszach dawnych i nowych czasów". Są w nich ... "dźwięki czy- �Kronika 339 ste i świeże, często pełne tajemniczości i głębszych uczuć [... J kwia.ty leśne i polne, którrych barwa i woń upiększają pełną trudu drog~ pasterza i rolni!ka". T'om drugi (Proznicki) zawiera 200 tekstów pieśni dolnołużycbch z 80 melodiami. W obszernym "Dodatku" zamieścił Smoler 18 bajeik górnołużyckich, legendy, przysłowia, ~pisy zwyczajów, obrzędów i zabobonów, sIJ'is grodzisk, informacje o dialektach łużyckich, wreszcie nazwy wsi w jezJ'iku niemieckiJm i w obu językach łużyckich oraz mapkę Górnych i Dolnych Łużyc. Pieśni Górnych i Dolnych Serbów łużyckich wzbudziły duże zainteresowanie i uznanie w kraju i za granicą. Recenzenci podkreślają, że jest to nie tylko jeden z największych zbio.rów pieśni ludowych, ale i pierwsze poważne dzieło z dziedziny łużyckiego ludoznawstwa. A. M:>sbach pisze w "Tygodniku Literackim": "Ilo,ść pieśni ludowych tego małego narodu budzi podziw; przewyższa prz,ecież polskie i morawskie pieśni nie tylko liczbą, ale także różnorodnością. Smo.Jer podniósł wartość zbioru przytaczając identyczne lub podobne pieśni innych ludów słowiańskich ... " Polscy przy jacie Smolerja, W. Maciejowski, R. Zmorski, J. Lampa i inni przyjęli z radością wiadomość ,Q wydaniu pieśni łużyckich. Lampa, autor zbioru Pieśni ludu śląskiego wielokrotnie wspomina o wpływie dzieła Smolerja na jego warsztat foLklorystyczny. Również Oskar Ko~berg zetknął się z Pjesnickami Smolerja, głównie w okresie prac nad monografią Wielkopolski graniczącej dawniej z Dolnymi Łużycami. W tece 39 materiałów Kolberga znajdują si~ przekłady tekstów z "Dodatku" d·o II tomu, z opisem wesela wraz z pieśniami weselnymi i innymi fragmentami. Z bardzo dużym uznaniem pisali o dziele Smolerja Czesi, Słowacy, Rosjanie, a nawet Niemcy. Ta opinia powtarzała się w ,późniejszych i obecnych monografiach Sm:>lerja. Autorzy podkreślają, że tym jednym ogromnym dziełem Smoler zasłużył sobie na trwały pomnLk. Studia filologii s10wiańskiej Zainteresowanie Smolerja językoznawstwem slowiańSlkim rozwinęłc się za.pewne w okresie, kiedy rozpoczął naukę języków słowiańskich IPolskiego i czeskiego a później i rosyjskiego, a takie w trwałych kontaktach ze słowiańslkimi ,przyjaciółmi. I stąd wywodzą się u Smolerja pierwsze próby rozwiązania bardzo trudnych u Łużyczan problemów pisowni. Ewangelicy łużyccy posługiwali się frakturą, przy tym dla odrębnych w tym języku słowiańskim głosek stosowali znaki diakrytyczne w bardz.o dowolny sposób. Stwarzało to w dużym stopniu sztuczne bariery językowe między katoJikami a ewangelikami. �340 Kronika W r. 1839, po konsultacjach z Zejlerjem, P. Jordanem i Purkynjem, Smoler opracował .pierws,zą propozycję zmian w pisowni górnołużycki·ej Opierał się w dużym stopniu' na pisowni .polskiej i czeskiej. Zastosował te zmiany w wydaniu pie3ni łużyckich. W 1'. 1842 wydal broszurę p.t. Krótki wykład ogó~nych zasad pisowni (Krotke wulozenje powsitkowlleho prawjepisanja). Przez wiele lat .powracał Smoler do spraw pisowni obu ję7yków łużyckich, ale już w oparciu o wiedzę zd;)bytą na studiach slawistycznych. W r. 18-12 powołany został na stanowisko .profesora filologii słowiańs.J,;,iejUniwersytetu we Wrocławiu Czech, Fr, L. Celakowski. Smoler skorzystał ze styp·endium i ,po dwuletniej przerwie powrócił do Wr-oclawia, by rozpocząć studia slawistyczne. Pogłębiał swoją znajomość języków słowiańskich, szczególnie języka czeskiego, co ułatwi lo mu nawiązanie przyjaznych kontaktów z .pisarzami i działaczami czeskimi. Smoler zdobył wkrótce przyjaźń i zaufanie Celakowskiego. Toteż na zaproszenie ,pf1o feso:rawyjechał z nim do Pragi. P'Jlbyt w Oz-echach miał dla Smolerja ogromne znaczenie. Chłonął wszystko, c'Okolwiek mógł przenieść na grunt łużyoki. Interesował się działalnością takich instytucji narodowych, jak Czeskie Muzeum w Pradze i założ·ona przez Muzeum Martica C.eska, wydająca dzieła U'c:zOony>Ch -c~eskich. Obserwował aktywnJiŚć czeskich działaczy 'Thaf1O'dO'Wy>Ch, IIlIauc:zyC'i'eli czeskich uczący>Chh2~płatnie języ!ka ojczyst-ego. W Tumowie zachwycał się przedstawieni-eJn teatru amatorskiego z udziałem czeskich studentów. l W służbie narodu Po zakończeni,u letni-ego semestru w r. 1845 Smoler opuścił Wroclaw na zawsze, ch::>ciaż stypendium kończyŁo się dopiero w marcu 1846 r. Trz-eba głęboko 'wniknąć w motywy 'i idee życilowe Smo:erj'a, by Ipojąć sens jego zasikakujących decyzji. Zakończył studia teologiczne, ale nie ;zamknął €Ig!ZamiillemdypllOlffiowym. Wiedział bowiem, że jego życie nie będzie zwiqzane z parafią: postanowił służyć całemu narodowi. RozPacz'lł studia filologii sl'Owańskiej, ale nie -fa to, by zdobywać dyplomy czy stopnie naukowe, do których nie brakło mu zdolności. W rodzinie języków słowiańskich wraz z zabytkowymi tekstami staro - cerkiewno - sbwiańskimi odkrywał z radością tysiące więzów z językiem ·ojczystym. W litefaltura.ch słowiańskich .oonajdywał wątki bliskie jego nar-odowi. Odkrywał je w [pieśniach, legendach, bajkach rudowych ez€skich, słowackich, po:skich, rosyjskich, ukraińskich. Jego studia języldw i litera tUl' słowiańskich, jego więzy przyjaźni z ucz-onymi, pisarzami i działaczami czeskimi, słowackimi, po:skimi i r-osyjskimi miały również swoje głęb::>kie podłoże patriotyczne. Zdobywał przyjaciół dla swego narodu, �Kronika 341 gromadził doświadczenia tak bardzo przydatne w jego działalności po powrocie do Łużyc. Te d:>świadczenia wyniesione z Wrocławia i z pobytu w Czechach umiał Smoler wykorzystać wkrótce po przyjeździe do Budziszyna. Z zapałem kroczył w nurt życia społecznego, nawiązywał i odnawiał dawne kontakty i znajomości. To m.in. z jego inicjatywy spotykają się działacze łużyccy, H. Zejler, J. Smoler, Mosak-Kłosopólski, K. Pful, J. Wanak, M. Cyz i i'nni, w dn. 18 kwietnia 1845 r., by podjąć decyzję o utworzeniu Macierzy SerbJłużyckiej (Maćica Serbska). 8moler podjął się utworzyć i redagować organ Macierzy Serbołużyckiej (Casopis Towarstwa Maćicy Serbskeje). w którym miały być publikowane artykuły naukowe, teksty literackie i materiały folklorystyczne. O utworzeniu Macierzy Serbołużyqkiej i jej zadaniach w organiwwaniu życia społecznego, kulturalnego i naukowego pisał Smoler w "Nowinach Tygodniowych ("Tydźenske N:>winy)"). Dzień 18 kwietnia, pamiętny w dziejach Łużyc, zapisał się w pamięci jeszcze jednym wydarzeniem, przy którym ujawniła się aktywna i twórcza poslawa Smolerja, udzielająca się Jego .przy ja ciolom. Występ chóru na zakoń·c:z,enlepierws:zego zeibrania nasUln.ąłslZtCzęśhwąmy51, by 00 rdku urządzać !P'Ulbjozne k':>noerty, na których wykonywano by sbwiańJSIkJie alei ll1!iemiecikieplewa. Smoler wspó-ldzialał ;z 'orgaln'tzatOlfamiikl().rucelftóiW. K. A. Kocorem, Ikompozytorem i dyrygentem i H. Zejlerjem, poetą, autorem tekstów pieśni i oratorów, wśród których największe uznanie zyskały oratoria "Wiosna" (Nalećo), "Wesele łużyckie" (Serbski kwas) i "Żniwa" (Zne). Coroczne koncerty .nazywane "świętami pieśni" (spewanske swjedźenje) stały się odtąd tradycyjnymi imprezami kulturalnymi Łużyc. W 1'. 1847 zakończyły się prace nad organizacją Macierzy Serbołużyckiej l jej organu, ikwartalinika "Casopis Towarzys1twa Maćicy Serhskeje". Ma,cierz Sebołużycka sku,piała łużyckich u'czonych, pisarzy i działaczy. Jej autorytet wzrastał wśród Serbów łużyckich, szczególnie po r. 1848, kiedy wystąpiła do rządu saskiego z żądaniem wprowadzenia do urzędów i szkół języka łużyckiego. Smoler zdecydował się pozostać w pracy dziennikarskiej, widzą-c w niej najskuteczniejsze sposoby oddziaływania i budzenia życia narodowego. Redagował "Casopis Maćicy Serbskeje" i publikował w nim szereg swoich artykułów z dziedziny ludoznawstwa i językoznawstwa łużyckiego, m.in. Pozostałości starodawnego nabożeństwa u Serbów łużyckich (Powostanki ze starodawneho nabozinstwa w serb. Łuz, 1848), Serbołużyckie nazwy ptaków (Serbske ptace mjena. 1856/57). W r. 1847 Smoler przyjął dodatkowo redakcję słowianofilskich "Jahrbucher ful' slavi. sche Literatur, Kunst und Wissenschaft" wydawanych w Lipsku przez �342 Kronika Jordana. Wkrótce wykupił to rpismo i wydawał je wraz z wychodzoącym dwa razy w tygodniu "Slavische Rundchau", podającym aktualne wiadomości polityczne. W ten sposób Smoler starał się zacieśniać więzy kulturalne swego narodu z innymi krajami słowiańskimi i wiadomości o życiu Serbów łużyckich przekazywać do wielu krajów Europy. W oikresie wzrastają,cej fali Wiosny Ludów, z którą Sm::>ler wiąże duże nadzieje, przejmuje z rąk Zejlerja redakcję "Nowin Tygodniowych" ("TydźenS1ke N::>winy"), a po ,przejęciu w r. 1850 wydawnictwa, przemianowanych 'na "Nowiny Serbołużyckie" ("Serbske Nowiny"). Uzyskuje zatem zna,cznie szersze pole działania, docierania słowem pisanym do rodaków w kraju i za granicą. Nie omijały go oczywiście konflikty z władzami, nieporozumienia i zawody. Nie sprzyjały mu w jego działaniu, nieliczne wprawdzie wśród Łużyczan, środowiska konserwatywne i zbyt lojalne wobec władz niemieckich, nieprzychylnych wobec ruchu narodowego Łużyczan. Smoler nie zbaczał z drogi wiodącej do celów, które s'obie skrzętnie wypracował w ciągu wielu lat studiów we Wrocławiu. Zdobywał tam wiedzę i doświadczenia nie tylko z ksiąg, ale i w długich rozmowach z uczonymi, pisarzami i działaczami, z przyjaciółmi wśród Polaków, Czechów, Słowaków i Rosjan. Był przyjacielem wszystkich Słowian i to manifestował w swoich artykułach, ale nie był zwolennikiem idei modnego wówczas panslawizmu. Smoler uczył się od swoich przyjaciół słowiańskich tajemnicy budzenia życia narodowego, samodzielnego życia narodowego, by jego niewielki naród, owa "zapomniana wyspa" słowiańska na morzu niemieckim, mógł trwać i rozwijać się mimo braku własnej państwowości, a nawet przy nie~pirzyjających mu stosunkach politycznych. Tym ideom służył Smoler w swojej pracy dziennikarskiej aż do końca życia. Dla młodych pisarzy łużyckich zorganizowanych w stowarzyszeniu "Lipa Serbska" stworzył Smoler w r. 1858 przy" Nowinach Serb::>łużyckich" .,Dodatek" ("Mesacny Pfidawk"), a w r. 1860 'organ pisarzy łużyckich "Łużyczanin" ("Łuzican"), przemianowany w r. 1882 na "Łużyca" (.,Łuzica"). W 'r. 1872 roz.poczyna Smoler wydawać organ młodych pisarzy "Lipa Serbska". Pismo to redagowane do r. 1881 przez największego poetę łużyckiego, Jakuba Barta Cisinskiego, miało poważny wpływ na rozwój literatury serbołużyckiej. Zagadnieniom nclUkowym i kulturalnym Słowian !poświęcony był wydawany przez Smolerja i Pjecha tygodnik w jęz. niemieck,im pt. "Slavisches Centralblartt, Wochens1chrift fur Literatur. Kunst, Wissenschaft und nationale Interessen des Gesamtslaventums". Pismo to zjednywalo Serbom łużyokim sympatię i uznanie u wielu słowiańskich działaczy narodowych. Najwięcej troski poświęcał Smo~er w pracy dziennikarskiej ochro- �Kronika 343 nie mJwy ojczystej. Podjął się nawet w r. 1850 nauczania języka se!fhołużyckiego w budziszyńskim gimnazjum, a w r. 1851 wydał dla celów szkoLnych Małq gramatykę języka serbołużyckiego (Mała recnica serbska). Wielokrotnie występ{lwał w {lbronie prawa do nauczania i używania języka serbołużyckiego w szkole i kościele, zgodnie z ustawą z r. 1848. Smiałe wystąpienie Smoleria w obronie dzieci łużyckich nie przygotowanych do konfirmacji z powodu braku łużyckiego pastora wywołało ostry konflikt między pastorem Ri.illingiem a Smolerjem. WlProcesie przed sądem powiatowym w Budziszynie został skazany na rok więzienia za wystąpienie publiczne przeciw władzom ,kościelnym. Na szczę.ście sąd apelacyjny w Dreźnie uwolnił go od winy i kary. To wydarzenie pobudziło Smolerja dD dalszej działalności w tej dziedzinie, m.in. do {lStrego wystąpienia ,przeciw inspe!ktor owi szkDlnemu w Kamjencu (Kamenz) z powodu lekceważenia przez niego ustawy oprawach do nauczania języka ojczystego młodzieży w szkołach wiejskkh. Sprawy kultury i życia kulturalnego narodu były, rzecz jasna, zawsze w cent'rum zainteresowań i zaangaż'owania Smolerja zarówno w pracy dziennikarskiej, jak i jego udziale wżyciu spol'ecznym. Zawsze z entuzjazmem pisał o twÓircwś<::iliterackiej, muzy,czn.ej, o "świętach pieśni". Z jeg.o inicjatywy w T. 1851 ,powstało w Budziszynie towarzystwo kultuti.'alne "Budyska Bjesada" organizująca, na wzór czeski, koncerty, przedstawienia amatDrskie, zabawy, wycieczki. W.zory tego towarzystwa przeszły do okolicznych wsi i przyczyniały się do powstawania chórów ludowych i teatrów amatorskich. Były zresztą popularne takźe wśród łużyckich robotników w Dreźnie i Berlinie. Ogrom pracy nie pozwalał Smolerjowi na dalsze prace nad folklorem łużyckim. Zachęcał jednak do dalszego zbierania i publikowania pieśni ludowych, bajek, opowiadań i wszelkich ,prac z zakresu ludoznawstwa łużyckiego. Przewodniozący Maoierzy Serbskołużyckiej W r. 1872 J. A. Smoler z·ostał wybrany przewodniczącym Macierzy Serbołużyckiej. Do licznych zajęć wydawcy i redaktora przybyły nowe i bardzo odpowiedzialne zadania kierowania tą dużą już organizacją Górnych Łużyczan. Jednym z ważnych zadań była wówczas budowa domu Macierzy, w którym winny pomieścić się bogate juź zbiory, rozmieszczane z kDnieczności w prywatnych domach, biblioteka, obrazy, rękopisy, a poza tym redakcja, dru'karnia, którą Smoler zakupił w r. 1875. sale obrad. Pierwsze zbióflki środków na ten cel nie wysta;rczały. Nieco większe sumy, które wpłynęły z zagranicy, pozwoliły na zalkup clomu w śródmieściu. Ale ten dom tylko w części ,odpowiadał potrzebom �344 Kronika Macierzy. Powstawało więc trudne zadanie budowy nowego domu i szukania pomJcy u słowiańskich przyjaciół. Rozpoczęły się więc podróże Smolerja do Czech, do Rosji,a w r. 1875 wraz z M. Hórnikiem do Poznania. Zwiedzili tu Bazar, wzór dla przyszłego domu Macierzy. Poznaniacy gościnnie przyjęli przedstawicieli bratniego narodu, ale własne trudności finansowe związane z budową Teatru Polskiego nie pozwoliły im na wydatniejszą pomoc. Ostatnia podróż Smolerja do Warszawy, Kijowa, Moskwy i Petersburga w latach 1881 - 1883 również nie przyniosła spodziewanych efektów. Budowa "Serbołużyckiego Domu" przeciągnęła się aż do pierwszych lat dwudziestego wieku. Po r. 1871 znacznie pogorszyła się w Niemczech sytuacja mniejszości naroiowych. Szczególnie zagrożone były planową germanizacją Dolne Łużyce. Toteż szczęśliwym wydarzeniem dla Dolnych Łużyc było założenie w Cho'Cie'bużu w r. 1880 dorlnołuży;ck,iego oc1dziaru Macierzy Łużyckiej. Inicjatywa wyszła od Polaka, szczerego i aktywnego działacza na rzecz Łużyc, adwokata kaliskiego, Alfonsa Parczew1skiego. Niestety, szersz'ej działalnJści w Dolnych Łuży'cach Smoler nie zdołał już rozwinąć. Ostatnie lata życia przyniosły mu niemało kbpotów politycznych i iinansowych trudności. Z ostatniej podróży zagranicznej powrócił chory. Zmarł 13 czerwca 1884 roku. POIgrzeb Smo1lerjla był wie]ką manifestacją żałohną ludu łużyckliego. PochJwano go na Hrodźisku w Budziszynie. We wszystkich krajach słowiańskich pisano z żalem o zgonie wielkiego patrioty i działacza narodowego Łużyczan. Warto w tym miejscu przytJczyć kilka zdań z biografii Smolerja, którą napisał jeszcze za jego życia w r. 1883 wspomniany wyżej, Alfons Parczewski: Smole1r czuwał ... całe życie wpatrwny w jeden cel, natchnion)' wielką, wzniosłą miłością kraju ... Jest coś ni-ezwykłego, posągowego, w tej długoletniej, do jednego celu skierowanej pracy SmJlerja. Im mniejszą i uboższą ojczyzna, tym więcej szanować trzeba wielkość przywiązania do niej... Biedne, nieszczęśiiwe Łużyce niczego dać nie mogą, a przecież Smoler życie całe im poświęcił ... Miłość ojczyzny nieszczęśliwej, zagrożonejzgulbą, wypełniła całą duchową istotę Smo1le1rja... Nie było s,prawy ogólnego znaczenia, nie było pracy narodowej, do której by ręki nie przy~ożył. Życie Jana Arnosta Smolerja zlało się zupełnie z dziejami odrodzenia Górnych Łużyc". Kazimierz Fedyk �Kronika 345 JUBILEUSZ 50-LECIA PRACY NAUKOWEJ DRA STANISŁAWA BŁASZCZYKA W dniu 14 marca 1983 roku w sali renesansowej ratusza poznańskiego odbyła się uroczystość z okazji jubileuszu 50-l.ecia pracy naukowej dra Stalnislawa Blaszczyka zorganizowana przez Muzeum Narodowe w Poznaniu, Instytut Etnologii Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze - Oddzi,ał w Pozna'niu, oraz Spółdzielnię Pracy Wytwórcaw Rękodzieła Ludowego i Artystycznego "Folklor" w PoznaJniu. Uroczyste zebranie otworzył doc. dr Henryk Kondziel,a, dyrektor Muzeum NarD,rioweg,o w Poznaniu, który w imieniu -o,rganizatorów powitał Jubilata, podkreślając Jego zasługi w zakresie badania w:ielkopolskiej sztuki ludowej dzi,ałalności muzealnej. Omówienia działalności naukowej i muzealnej Jubi'lata [lrz,edstawrili: doc. dr Bogusł,aw Linette: "Sylwetka naukowa i dor,obek dra Stanisława Błaszczyka" mgr Zbigniew Toroński: "Działa'lność muzealna dra Stanisława Blaszczyka". Po referatach Jubi,lat został odzna'c7!ony Odznaką Honorową m. Poznania a także ,otrzymał listy gratulacyjne od Wojewody Poznańskiego i Pr,ezydenta m. P,oznania. Również został wręcz-Dny dr St. BIaszcz)"kowi medal pamiątkowy MuzeullU N:a,podowego w Po,znal'liu. Następnie odbyło się skladanlie Juhilaito'wi giratulach i upomi'l1Jków, które ,roz[loclzął w ,ilmieniu I:ns'tytutu Etno;]lOig.i-i UAM prof. dr Józef BUlr:';lta, dzli~ląC ,s'ię ,re-f!eksja'mi ,i trwają'cej ponad 30 lat wIspólnej !pra'cy 113ukowej i terenowej, orl,\,z zo'st'aly otd'ezyrtane nadesłane telegramy gratulacyjne!. Po złożonych gTatulacjach zahrał gło,s Jubi.lat. Mów'ąc a 9wym żyC'iu Izłożył hołd swym lrod,zlicom, k1tórzy wychowa'li ,go w ,duchu pOlszal'lowanJia _pou!slkości'i Ibradycj,i na,wdow'ej. Podz.ięko'wał leż swej żOln,i'ei dzieC'iom, że oienpliwli'e :zno:sJill'ijoego dług.ie wyjazdy oW teren i z,jmowanie \SiięptI!a,cą .na'ulkową. Dr St. Bł.aSizCizyrk :podkreślił, że JegoZCliinteresowania kuliturą ludową 'tr:wały od cza,sów m~()odoś2d,le2Z dopiero po lalach z\\1iązał siię ;profesjemaInie z etnog,raf,ią. Na zakończeni'e Jubiolat wspomniał o problema:ch,których nie udało mu ,stię z-reali'z:o'wać,m. ,~n. ukończenia remontu hudY-l1k u Etnog.rafic:znego w POIzlna.niu. Uroczysto'ść Za.kOllCZCHlO spotkaniem towarzyskim. Z okazji uro'czy:,;tośoi z.organizowana została okolicznościowa wystawa wybranychpublikacji Jubilata, którą przygotowali prac,ownicy Oddziału Etnograficznego Muzeum Narodowego w Poznaniu. Dr SLmislaw Blaszczyk urodził się 14 czeI'wca 1906 1'. W Konam'ch, w dawnym powiec.ie rawickim. Dzi:e:C'iń,s,twoslpędzone ma ,wslimiało wpływ 'W ,późniejszyrn ok,rcsli,e ina zainteresowania etnOrglraf,ic'Z,ne,choć :po ukońc,zeniu glim.nazjum wybrał l.itudia pOllonistyczne, a po stud.iach pracował jako nauczyciel gimnazjalny. Zainteres-owania kulturą ludową spowodowały, że -dr Stanisław Błaszczyk wo:]ne chwile poświęcał wędrówkom po ws,iach południowej Wielkopolski, w czasach których zafascynowały Go przydrożne rzeźbione krzyże i slupy. Tym właśnie "bożym męk,om" p:J:święcił swe pierwsze artykuły. Po II wojnie świato'wej dr Stanisław Blaszczyk związał się z muzealnictwem, .i w tym 'Okresie ukończył studia etnograficzne. F,ormalnie od 1 stycznia 1950 1'. został pracownikiem Muzeum Narodowego w Poznaniu, w którym do końca 1975 re>kupełniłfunkcję kiefoOwnika oddziału etnogr.aficznego. Działalność naukową rozpoczął dr Stanisław Blaszczyk w 1933 r. pracą p.t. Staropolski przekład "Sylwii" Mairet'a, 'Opublikowaną w "Pracach pokmistycznych Studentów Uniwersytetu Poznańskiego" nr 5. Następne jednak !publikacje �346 Kronika wiązały się z problemami JwLtury ludQwej. Do dni,a jubileuszu ukaz.ało :>il: drukiem 120 prac dra Błaszczyka. Należy IPodlkT,eśI.ić,że w ,głównej mi'erzc publikacje dl'a St. Błas:zczy<k,,,dotyczyły Is'ztulki ludowej, j,ej !Pfzeo!>r,ażeń, ·a także !teoo1i wtuikJi Iludowej. Zajmował się J'llhHat ;z'Włals:zcz:a wielikCJiPOl:siką .s'z.tu.ką·l,udową. Wy-dają w 1975 r. proZ'czM·u.zeum Nar·od'Owe w· -Poznaniu mon'Ografua Ludowa plastyka kultowa w Wielkopolsce jest uwieńcz'eniem wielołetnich badań Autora, a zar'azem fundamentalnym dziełe'll o sztuce ludo,wej w WielkopoLsoe. Oprócz tego -dł' S1. Błaszczyk ipubłik,ow_ał 'prac-e dotYCz;lce innych dziedzin' ,kultury ludowej, a także problemów muzealnictwa. Dr Stanislaw Blaszczyk związał się z muze'a'łnictwem od 1949 L, .a formaInie od 1950 r. i w tym zakresie ma olbrzymiezaslugi. To właśn.ie JubiLat, poprzez swój -ofiar.ny wklad 'Pracy, swą pasję zbieracką i znawstwo przedmiotu, potrafił zgromadZJić ,gno's obecnych :muz1ealiów W Oddz:ia,j,e Eltno,gtr'af'iczmym M'Uizeum Naa-odoweg,o w Poznaniu. Sytuacja 'dz1ału 'etnoograficznego po II wojnie światowej .była trag.iczna. Zbiory etnograficzne, które w 1~39 r. wynosiły ok. 3500 eksponatów, faktycznie zaginęły w czasie wojny. W ramach rewindykacji wróciło do Poznania tylko 45 ekspona'tów. Początkowo dzi,ałetnograficzny mial siedzibę w Rogalinie. Tu 24 lipca 1949 r. została otwarta "tala eks,pozycja etnograficzna, nad której przyg-otowaniem współpracowal z 5 osohowym zespołem ·dr S1. Blaszczyk. OtwaroIe stalej wystawy poprzedzone :rostało ba-daniami terenowymi, w czasi'e których po'zyskano eksponaty UJmoż1iw,iające z-org.a.nizowanie ek'spozy-c.jli Z chw,i1ą zallJroudnierm.aow Mu.zeum dr S. Słas'z,czy;k kOiD'tynuO'wał na .sze'roką -skalę badania terenowe, w c.zaL<;Iie których zdobywał przedJrnio'tydozbtioru muzealnego. PO'c:zątk'owo ;był jedy;nym pracown.ikJem działu etnogroaficzne1go, a .dopier-o :po kilku latach powiększał się zespół pracowników w dziale. DZJięki inicjatywie dra St. Błaszczyka ,dział etnogr,aficzny przeni·esiony został w 1957 r. do P'Oznania. Tu ,po kilkuletnich staraniach uzy'skał budynek przy ul. Grobli 25, który od 1964 r.stał się siedzibą Muzeum Etnograficznego. Stan techni·czny teg,o budynku był zły i dlatego od 1972 r,oku rozpoczęły się :prace remontowe, ,któ1"e mają by~ zakończone w 1985 r. i wówczas będZJie można urządzić stałą ekspozycję etnograHczną. Dr Stanisław BłaszC'Zy>kw czasie pracy w muzeum z-onganizowa! sZ€reg wystaw etnograficznych, m. in., wystawę wielkopolskiej sztuki ludowej w 1961 r., która była też eksponowana w Kosza'linie j Lublinie, a także wystawę w:ielkopolskiej sztuki ludowej w 1974 r. z okazji 25 rocznicy otwarcia pierwszej powojennej stalej wystawy etnograficznej w Rogalinie. Oprócz tego Jubilat pomagał 01'g.aniwwać etnograficzne ekspozycje muz'e.alne w szeregu muzeów w Wielkopolsce. Dr Stanisł,aw Bła,sz'czyk swą wiedzę przekazywał studentom pr-owadząc od 1960 r. wyikł.ady z za.kresu sztuki ludowej j muzealInietwa na Uniwe~sytecie im. A.. Mickiewicza w Poznaniu, a także w <latach 1974- 197'1 na Uniwersytecie im B. Bieruta we Wrocławiu. Jubilat brał też. aktywny udział w ·organizacjach związanych z etnografią. Jest długo'letnim czJ.orrkiem Polskiego T,owarzystwa L'lldowGznawczeg{), którego Walne Zg,r'omadz.eJrl'iew 1983 r. na,dało Mu tytuł członOm honorowego. Jest też czł-onkiem Komisji Etnograficznej i Wydziału o Sztuce Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Wiedza, umiejętności i doświadczenie dr,a S1. Błaszczyk-a były powodem, że jest członki-em rad naukowych Muzeum Narodowego w Poznaniu, Narodowego Muzeum Rolnictw,a w Szreni.awie, Muzeum Pierwszych �347 Kronika Piastów na Lednicy, :.l także WojewódZJkiej Rady Ochrony Dóbr Kultury w Lesznie, Komisji Kwalifikacyjnej Twórców Ludowych ~rzy M.inisterstwie Kultury i Sztuki, Tcre-nowej Artystyc?nej Komisji Kwalifikacyjnej. T3Jkże czł,onkowstwo Jubilata w redakcji międzYl1lar'octoweg,o czasopisma etnograficznego "Demos" {Berlin-Drezno) i zespole ba,dań pomników przydr'ożnych austriackiego towarzystwa ludoznawczego świa,dczą o uznaniu Jego głębJkiej wiedzy ,j umiejętności. Dzi,ała'Lność i wiedza dra Stanisława Bł3JSzczyka była zawsze dQceniona, o czym świ·a.dczy ,p()siadanie przez nieg,o szeregu Qdznaczeń państwowych, m. in. Krzyża Ka-wałerskieg·() Orderu Odrodz,enia PO'lski. Przyznano ,Mu też nagrodę im. Oskara Kolberga. 'Przechodząc w 1975 1". na emeryturę dr St. Błaszczyk z'Ostał honorowym ku"toszem Muzeum Narodowego w Poznaniu, który to tytuł nadał Mu Minuster Kultu'ry i Szlufki za ogn}mne za:slu.gi w 'c:za'sie pracy w M'uzeum. Jest to jedyny przypadek w powojennej historii Muzeum Nar'octowego i ,dlatego cieszy ten fakt, że to właśnie etnograf został w ten .sposób 'uhonoro1wany. Na zakończenie niech mi będzie wolno powiedzieć, że Jt.:bilat nadal pracuje nad problemami, które były 'pasją Jego całego życia. Obecnje dr Błaszczyk nadal ws,półdziala przy oprac·owywaniu Atlasu języka i kultury ludowej Wielkopolski, pows'lająceg{) jako ws'pó]ne ,dzieło IJlis!tytutu F1iJllJ'l.olg,ii Polslk,iej ii InstytultlU Etnologii Uniwersytetu im. A. Mickiewicza, ·oprac-owując .kartogramy z komentarzami do kolejlnych 'h~mów. Nada.l służy On ra:dą, lpomocą ,i doś<wiadc,zeniem swym anlo-dsz~'m ko!eog,oan~nacującym w muzeach. Zbigniew XlII EUROPEJSKI KONGRES SOCJOLOGII BUDAPESZT, 25 - 29 VII 1983 TOToński WSI, KO!1ues len zgromadZi iI tr'zy.stu 'kli,lkuodz.iesięoiuuc,zestm'ików ,ze wszy-sbk.ich al'emal państw europejskich ,i kil,ku spoza Europy. Najliczniejsze były r~rezenta·cje trzech państw socjalistycznych: Węgier, Rumunii i Polski, które też dostarczyły łącznie ponad połowę ze 145 zgłoszonych ref.eratów (odpowiednio 32, 23 i 21), przy 9 referatach ze Zw. Radziecki'eg-o, 8 z RFN, a mniejszej jeszcze ich łiczbie z inych krajów. Obrady odbywały się w siedmiu grupach roboczych, glównie 'w jr;zyku angielskim, a także francuskim i niemieckim. Nauki etnol'ogiczne reprezentuwało nie więcej jak kilkanaście osób, w tym z Polski tylko a'utor tego sprawozdania. W kilku referatach zostały uwzględnione treści dotyczące kultury chbpskicj wzgl. kultury wsi tradycyjnej, w kilku lub kiLkunastu dnnych przedstawio.nc zostały różne zag,adnienia sp.Jłeczności wiejskich bl,iskie również za,interesowa'niom etnografów. Niektóre z referatów wartQ więc tu Iprze.dstawić. Rolf; kultury tradycyjnej we wspóJczesnychprz·emianach wsi uwzględnił referat M. Frykowskieg·o(Mass culture and culturaL traditions ot village), zwracający uwagę :na zna-2z;e~,'lekulturowej reil1't~giraocji s:połeC-ZIIl.Q.~ci w,iej-skich. Podab.ny temat poruszyło ·dwóch referentów rumuńskich. C. Radu (Mass media tacteur de changement dans La societe rurale) pod,kr.eśhił ambiwałentne cechy "deruralizasjl" woi i niebez,pi'eczeństwo .kry.zy.s·u jej 'toż:s:amoŚ<ci.kul'turowej. zaś M. Marfea (euItH re populaire et vulorisation critique des traditions et coutumes) zwrócił �348 Kronika m. in. uwagę na fakt, iż taki.e znaczna część mieszkallców rumuńskich miaot puzostaje nadal wierna wiejsikemu obyczajowi i ceni tra,dycję ludową. Kilka referaotów, głównie autorów węgńerskioh, dotyczyło baJrdzo !ils:totmej·problematyki sposobów, i stylu życia oraz systemów wartości ludności wiehkiej. Zespół ,ba,dawcrz.y: E. Ha.J1Iku'S1S, R. Mauchlin, L. Fusotos 'i A. S.zakolcsuy pr:zedslawił wyniki szeroko zakrojonych badań reprezentacyjnych na obszarze całych Węgier. w których wyróżniono szczególnie zagadnienie różnic &połeczno..,ku'1turowych rpomiędzy miastem ~ ws.ią (Interactions between socia-economic factors, way of life and value orientations). Z referatem tym łączą się tematycznie r·ozważania M. Hoppala (Way of life as model and/or cultural paradigm) nad sposobami życia jak,o częścią składową kultury; przy okazji autor wyraził krytycz.ną uwagę o mało dokładnym ujmowaniu pojęcia sposobu życia przez węgierskich etnog,l-afów. PQrównanie dwóch oclJmiennych systemów wartości, jakie 'ugruntowały sję pod wpływem 'PI'OC'e5Umodernizacji w dwóch wsiach węgierskich, znajdujących się w różnych warunkach eko,logicznych, zawier'ał ,oparty 'o badania etnograficzne referat T. Javor (Two viUages two value systems). Typologię robotnLków wiejskiego pochodzenia i chłopów-,robotników w południowo-zachodnich Węgrzech onz propozycje charakterystyki ich spo'sobów życia dał Z. Karpati (The changing way of life of peasant-workers on the way from vmage to town). Ze społ·eczneg'O oraz 'k,ul,turowego pUJIlk,tuwJLdzenia Ln'ter'esujące 'są Wlnio'Sikri 'Z badań na,d świadomo'ścią swego miejsca w społeczeństwie węgierskich r·obotników rolnych, przedstawione 'Przez M. Sozane (Self perception of agricultural workers in Central 1lungary); według autora nie wykazują oni określonej świadomo'ści !klasowej ani wal'stwowej - uważają się z'a żywiC'ie1i .nalI'odu,którY1m :się ni'cźk ,pow'odz,i"tle k'l&rzy są też świadQmi ich niskiej oceny z .powodu ciężkiej i brudnej pracy. Godny uwagi był też referat P. Juhasza i B. Magy.ara (Some remarks on the position of the Hungarian and Polish small producer in the seventies), który dał próbę porównania sytuacji drobnych producentów chlopskich na Węgrz€ch i w P·olsce. Specyficzntie polski temat konstruowaIl1ia przez ludność wiejską, rzemieśl.ników ja,k i rolników, licznych ciągników malej mocy ,oraz narzędzi i maszyn rolniczych od wyorywaczy po kombajny zboż,owe, przedstawił E. Pietraszek (Biiuerliche VerbesserU1~gen und eigene Konstruktionen der landwirtschaftlichen Geriite und VR Polen und ihre soziokulturelle Aspekte); wzbudził on .,;pore zainteres-owanie jako objaw niedowładu przemysłu, ale z drugiej strony uzdolnień i zaradności polskich chł,opów. Z referatów autorów zachodnioeuropejskich warto w~p;)m.nieć referat Szwajcara T. Abta (Landesentwicklungspolitik und Dorfgemeinschaft), który m, in. uwydatniał "niszczący wpływ" postępu materialnego na życie gminy-społeczności wiejskiej, a także referat Fina O. TUQmi (Integration and participation in the village community: discussion on possibilities and limits of classical sociology), który przedstawił ujęty z ogólnego stanowiska problem integracji społeczności wiejs,kich na tle 'krytycznej oceny teoretycznego dorobku s,ocjologii, a takź,e 'historii, etnologii i fil.ozofii. Także ~ilka innych referatów, ·dotyczących m. ,in. zagadnien rodz.iny i :sytuacji kobiet 'Wliej:sk:ioch, było bl'~SikrichwSisiPółczes.nej pmblema'tycc e'tnogr.aficz.nej. Schlepper in Treścią koilku referatów były ważne porównawczo zagadnienia chłopskich "połeczeń.stw Azji i Afryki. Wśród nich wymienić warto referat H. vander Breemera (M. Sahlins et les Aouans de Cóte d'lvoire, deux conceptions difJerentes de sousproduction), ,który omawi.ał z·agadnienie niepeł.neg-o wykorzystywania moi.li- �349 Kronika waści produkcyjnych przez pewne ,plemiona .afrykańskie, ;przedstawi,ając poilemiczne uwagi w stosunku d·o książki Sahlinsa Stone Age Economics. Uczestnicy kongresu mieli też możność krótkieg·o, bezpośredniego zetknięcia się z węgierską wsią w trakcie .półtoradniowej wycieczki na połu·dnie Węgier, do k0mitetu Bacs-KiSlkun. KaŻida ,z pięoiJu ,grup (wg podz'iału Ina autoka,ry) zwiedzała ill,j gminę, zapoznając się z jej gospodarką, .3prawami socjalnymi i oświatą, a także z warunkami życia ro·dzin. Dobrym wprowadzeniem do tej wycieczki była niewielka, ale hardz.o dobra w swej treści wystawa .poświęcona historii węgierskiego rolnictwa i wsi w ostatnim półwieczu, od 1933 r. ('ln . .in. z dobrymi, "etnograficznymi" fotogratiarmi) i dostarcz·one wszystkim uczestnikom zw.ięzłe materialy dotyczące treści wystawy. Po dr'odze zatrzymano się pierwszegJ dnia na obiad Vi dużej g'ospodzie przy niewielkim muzeum wsi węgaerskiej (skansenie) w m.iejscowosci Laj'Osminsze, gdzie podziwiano widowiskowy pJkaz strzelania z hatów przez dwóch konnych p.łL5terzy, .ale do zwiedzenia skansenu nikt nie zachęcał i tylko kilka osób zaglądnęło przez ,okna do oświetlonych, lecz za~kniętych wnętrz. Na drugi dzień, w dużej wsi Hajos, wystąpił niewielki miejscowy zespół ludowy, który przy akompaniamencie dwóch harmonistów pokazał kilka obrazków tanecznych związanych z uprawą wina. Byli to potomkowie niemiec'kich kolonhtów z XVIII w., którzy zachowali je.3ZCz,eniektóre elementy swej tradycyjnej kultury, w tym melodie w rytmie Hindlerów (tu usłyszeliśmy, ku swemu zdumieniu, swojską melodię, znaną u nas do słó..v: Pij, pij, pij hrae:ie pij), ale w gospodarce (bardz'o rozwinięta upr.awa wina), częściowo też w .stwju i języku ulegli madziaryzacJi. Organizatorzy Kongresu zaprezentO'Wali niewątpliwie dobrze węgierską socjologię wsi i węgier.ską wieś w.spólczesną. Węg:ierscy etnografowie uczynili to wcześniej przez liczne swe publikacje w odniesieniu do węgierskiej wsi tradycyjnej i węgieró>kiej kultury lud·owej. Poziom jak i wartość ,informacyjna węgierskich referatów zasługiwały niewątpliwie na 'uwagę, pJdobnie jak poziom gospodarczy ,j ład przestrzenny węperski.ej wsi, hędący widocznym dowodem ciągłości jej kulturowej tradycji. Edward Piet raszek KOMISJA FUTUROLOGII MIĘDZYNARODOWEJ UNII NAUK ANTROPOLOGICZNYCH (COMMISSION O.L'JFUTUROLOGY IUAES) Wśró::i komisji działających w ramach IUAES przej.awia szczególnie żywą działalność Komi.sja Futurologii, utworzona przed kilku laty i kierowana przez etnologa indyj.3kiego B. K. Roy Burmana. Informacje ,0 jej działalności publikowane są m. in. w biuletynach Unii (lU AES Newsletter), redagowanych przez E. Sunderlanda i zamieszczanych .systematycznie od 1982 r. w "Current Anthropalogy". Program działania tej komisji ·ohejmuje śledzenie tych działań i proce.-;ów wspólczesnych, dziejących się w kulturze jak i gospodarce i polityce, które mogą mieć poważne znaczenie w kształtowaniu przy.szłosci. W kwietniowym nume~ze biuletynu z 1983 1'. (5/83) znalazł się podpi.3any vzez B. D. !"Tiller krótki apel komisji do ogółu etnologów interesujących się futuryzmem i1ntropoJ.ogicznym (anthropological futurism), o zgłaszanie udziału w spotk:Ollliach p1nelowych i sesjach XI Międzynarod.oweg·o Kongre.3u NAiE (Quehec-Vaneouver, sierpień 1983). �350 Kron.ika Antropolo:g6w4uturoIog6w określa się jako tych, kt6rzy poszukują właściwych środków w celu a) interpretowania, przewidywania, konfrontowania i uzg3dniauia potencjalnych skutków dokonujących się aktualnie ingerencji społecznych, politycznych, ekonomicznych, ideologicznych technolog.icmych i naukowych w systemy kulturowe ludzkości, oraz b) r'Ozpoznawania i ukierunkowywani,a potencjalnych oddziaływań wzg'1. skutków, jakie mogą za sobą pociągnąć reaJkcje lud6w spoza kręg6w kultury zachodniej na przyszłe kierunki rozwoju politycznego. ekonomicznego, ideoIogicznego, społecznego, technologicznego i naukoweg,o. O działa]nQś.ci tej KO'misj'i na IX Kon:!Tes,ie nie :posi:n,damy jC~'Z.Cizesto,ownych ma'teri,lłów - podobnie jak malteil1iałów dLa całego Kong'resu. Wcześniej, w latach 1980 - ,SI Komisja Futur'Ologii {)I'ganizowała .;potkania i seminaria pod wspólnym hasłem ,,okna ku jutru". Odbyly się one w Indiach, Malajzji, Tajlandii i USA z udziałem gł6wnieprZie~:k;tawicieli trzeciego świ.ata. Tematem dyskusji były zagadnienIa 'przyszł,ości pluralizmu etniczneg·o i nowych ruchów etnicznych, przyszłości plemi'on w systemach państw narodowych, przyszłości religii i nowych doświadczeń religijnych oraz przyszłości ws.i i środowiska wiejskiego w warunkach zagroż,enia cywilizacyjnego. Arualiz·owano też współczesną rolę i potrzeby nauk &połecznych, oceniając krytycznie ich założenia i funkcje. Według s'prawozdania zamieszczonego w numerze 3/82 IUAES Newsl·etter s,twierdz'ono, iż ..obyczaje i ,et,hos ,paUlk spolec"ZJnych uk·s:z't.al'!Kl'\valy"ię w warunkach industrializacji Zachodu, opartej na eksploatacji zas,obów w krajach pod panowaniem ko'łoni,alnym '" Nauki społeczne miały wówczas umacniać r,olę elit. " Współczesne nauki społeczne nie m'ogą być kontynuowane na stary :-;posób. Nie mowa pozO'!31tawi1aćnlieliczil1ym :zJadani,a 'old'Zwi.eroi-edJl:a.n.ia złożoil1)"Ch s'P,aow społeczeństw ... ". P.odobnie krytyczne uwagi o naukach społecznych, wśród nich także '0 etnologii, dały się słyszeć wcześniej na X Kongres,je NAiE. Na posie::lzeniu Komisji Futur·ologii, odbytym w ramach Interkongresu w Amsterdamie w 1~81 r., postanowiono zorganizować na XI Kongresie NA,iE se,;jc; plenarną nt. "Wyłaniający się jeden świat ci preferowane jutro" oraz powołać na tym kongresie komisję antropol,og.ii i jedności nauk o człnwieku i jeg.o środowisku. Przewodniczący ,komisji podikreślH ,potr:zebę innej, 'niż wnie:s,iolna przez Zachód. fil'(),Z'[rfiii życia, obejmującej ludzkość i przyrodę. Przyszłości wsi ipolityoe w stosunku do niej wstała poświęcona dyskusja zorganiz·owana w maju 1982 r. przez Komisję Futurologii i WydzLił Pracy Społecznej Uniwersytetu w New Delhi. Na tle sytuacji trzeciego świata omawian~ głównie problemy Indii. Podkreśl.ono m. in., że przy 'planowaniu rozwoju wsi trzeba widzieć wyraźnie podsystem wiejski w ramach całeg·o systemu sp0łecznego.Perspektywy rozwoju wsi. ujawnione w krajach liberalnego kapitalizmu, ZSRR oraz w Chinach nie mogą być obowiązujące dla trzeciego świata. Zdobycze wsp6łczesnej cywilizacji powinny być udostępniane obszarom wiejskim bez ich fizycznej urbanizacji lub wyludnienia. W różnych miastach Azji obserwuje siG wzrost więzi pierwotnych ,a także proces jakby chłopienia (peasan.tization) życia ml'ejskiie""o. co dowoc17,i siły wiejs.k'ioh zasad życia,. Altema'tywą dla życia w ,duobnych, rozprosz.o.nych wsiach może być nie życie w dużych miastach, lecz w większych ws,iach wyposaż,onych w niezbędne dobra cywilizacyjne. Z,godni'e z ethosem demokratycznym trzeba zachować równowagę między kO!liecznością a wolnością w planowaniu rozwoju oraz kontynuować oparte na idei Gandhiego równo'ległe popieranie przemysłu i rolnictwa bez faworyzowania miast. Zwracano nego rozwoju też uwagę na silną zależność rozwoju wsi od uwarunkowań og61gospodarczego i polityki oraz na ·odmienność i względność wybor6w �351 Kronika dokonywanych na różnych tpozioma(:h. Niektóre n<lrmy ethosu narodowego, jak równości społe(:znej, są dalekie od urzeczywistnienia nawet w ramach samej rzeczywistości wiejskiej, dlatego w Indiach "tra·dycyjne wiejskie s:p0łeczeństwo musi 'umrzeć, aby miUony uciśnionych istot ludzkich mo,gły żyć w po'Czu'Ciu godności". W kraju tym wzrasta ciągle licz,ba bezroliIlej i niezatrudnionej lu,dności wiej"kiej, dI,a której nie :ma też miejsca w miastach, \Perspektywą dającej się przewi'dzieć przyszłości jest r.aczej stagnacja niż istotne zmiany, zwł.aszcza na lepsze. Dzieci głodujących będą także głodować. Zwr6c<lno uwagę na potencjalną rolę młodzieży ·d:la ZJdynamizowani.a procesu r'ozwoju, bez czego "przyszł-ość wiejska może się stać postępującą degeneracją, równolegle do degeneracji miast". Podsumowując dyskusję pf7ewodniczący zebr.ania M. Mohanty stwierdził, że szczególne :ZlooCiZ€l1Iie dla wielkich mas IUId'nośc,iw;iejskuej m:a wtal3ciwe .z:0:r'g<łJ:"i'z·o'W3nie sił społecznych i sprawiedliwy podział zasobów, które mogą w całości wystarczyć dla całej ludzkości, a wyk<lrzystane być powinny tak, aby zapobiec nędzy i różnym formom uza'leżnienia, "Przyszł,ość wiejska nie jest odwf<ltną stl"Oną przyszłości miast, jest raczej odzwierciedleniem przyszłości całego społeczeństwa" - stwierdwno w zakończeni,u sprawozdania. Silne zaabsorbowanie dramatyczny:mi problemami wsi trzeciego świata, skupiającej więk3ZOŚć jego mieszkańców,znamionuj,e nie tylko prace Komisji Futuroiogii IUAES, l·ecz odzwierciedla w pJważnymstopniu zainteresowanie etnologów z tamtych krajów ,losami ich ludów i kultur w warunk3ch zderzenia z kulturą Zachodu i 11arastającymi zagrożeniami ze str,ony cywi!.izacji .przemysłowej. Dominu.je CO'Dazwyraź.n..iej iIl'i,ep~ikój 10 b:iIO'logkzne waJI<u,nlkiiprzetrwania społeczności, plemi'on i 'ludów, dla których perspektywa rQzwojui dobrobytu jest coo najwyżej pożądaną możliwością. Także ku'ltura duchow.a z zagadnieniami wierzeń, mitów, sztuki, f,olkloru ujmowana jest jako własne dobro 6ł·abszych, zagrożone przez cywilizację białych. Etnolodzy je,d:nak, jak to przyp;Jomniano na po,przednim kongre3ie NAiE .. który obradował pod hasłem "Wyzwanie r,ozwoju", zbyt mało znaczą na tym św,iecie, zdominQwanym ,prz'ez wi·elki business, .aby g,o z,mienić, lecz i ,oni próbują coś czynić w tym kierunku, starając się ·przynajmniej upowszechnić wi·edzę 'O ·dramatycznej sytu.acji większ'Ości ludów i k>u-ltur trzecie€o świata. Edward Pietraszek SESJA NAUKOWA NT. ORGANIZACJE POLONIJNE A TOZSA'MOSĆ NARODOWA ZBIOROWOSCI EMIGRACYJNYCH {LUBLIN 21 - 23 XI 1983 R.} Rosnące zainteresowanie dla szer'Oko rozumianej pr,oblematyki poloonijnej przejawia się m. in. w coraz czqściej organizowanych w ostatnich latach przez krajowe placówki nauk'Owe sesjach ,poświęconych dZ'iejom 'zbi,orowości polo"'ij.nych. lich kulturze ,i jej prze:nianom. Owe sesje ujawniają stan i potrzeby badań nad tymi zagadnieniami, przez co dają okazję do refleksji zarówno historycznej, jak i czysto praktycznej; umożliwiają formułowanie i krystalizowanie planów ba,dawczych .na przyszłość. Niezmiernie interesującą sesję teg'O rodzaju zorganizował Katolicki Uniwersytet Lubelski w dn. 21 - 23 listopada 1983 r. Sesh poświęcona była bardw szeroko rozumianym zagadnieni{)m wpływu działalności org,anizacji po'lonijnych (wszelki,ego rodzaj,u a.le 7.WłaS;ZCZia reLLg,ijnych 'i ikulturalnych) .na utr,zy;mywanie się �352 Kronika tożsamości nar·oodowej Poj,oniL N.a 6esji zjawili .się .licznie g-oście z.agranicEni, byLi 'to ludzii'e .zaaJ1Jgażowani w działalność ,po·lo.nijną, ,którzy 'cizJiJel'ild ·się wła,,,nymi d-oświadczeniami i przemyśleniami. Ci, którzy nie mogli przybyć os-obiście, nadesłali tok.sty wystąp~eń. Krajowi badac.ze ,przedstawili maieniały () chau'a'~iefQ:e ba,rdziej systematycznym. Aczkolwiek głównie ·omawiane byly organizacje polonijne Nowego Świata, a zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, znal,azły się także - choć mniej liczne - wystąpienia poświęc·one ,P,olo.nii australijskiej oraz zbiorowo,ściom polonijnym w kraj.ach europejskich. Na se3jiprzedsta wiono trzy wystąpi·eniao ch:uakterz€ogólnym oraz 25 krótszych lub dłuższych komunikatów. Oczywiście, nie sposób omówić tu wszystkich wystą.pień, choć wiele na to zasługuje. Ograniczę sit:: do ;przedst<lwienia referatów '0 charakterze ogólnym. W niezmier.nie interesującym r€fer.acie J. Balka'larz '(Lublin) ,przedstawił doktrynalno-prawne stanowisko Kościoła wobec funkcjonowania -organizacji etnicznych. N-owe prawo kCll:1,or1iJazne (nie zOtSiało jes'zcze wprow.adzone we wszYtStkich krajach) wiele uwagi poświęca emigrantom, ich prawu do zrzeszania się w organizacjach etnicznych, pr.awu do zachowania, rozwoju i obrony dziedzictwa kulturowego. Z tych założeń 'wynika wiele konkretnych i nowych obowiqzków kleru, który włączyć się ma, w duchu uchwał II Soboru Watyk,ańslkiego, na zasadzie partnerstwa (a nie danego z góry autorytetu) w działalność świeckich stowarzyszeń o cha,rakterze etnicznym. P. Taras (Lublin) w rzeczowym wystąpieniu omówił tr'<'ść pojęć kultura nar')dowa i etnicz.na or.az kulturowa i etniczna bŻs3imość. By/'o to niezbędne, gdyż wieloznaczność wymienbnych terminów mogla utrudnić r·ozumienie wielofunkcy jności organizacji pol'onijnych, których wszystkie funkcje w k.o.n:sekwencji zmierzają, jak się wydaje, do zaspokajania -podstawowej pCltrzeby ich cz/onków, .potrz.eby identyfikacji z grupą, identyfikacji z jej tradycjami i teraźniejszością kulturową. Preleg·ent mówił o dziedziczeniu desygnatów kultury, o jej przekaźnikach, zwlaszczao języku. Scharakteryzował identyfikację jako proces i jako stan. A. Brożek (Kraków) przedstawił referat pt. "Historyczne uwarunkowania powstania j f\ozwoju orga,nizacji polonijnych". W swym niezmierni·e interesującym, a .miejs'cami nie wahalm IEI~ęt€l!!() ",'t'W'~erdZJićnQwato·!"skim WY'S:ąpieTI'iu, A. Brożek lJWlróai,łiUWa.<1ęna ,stain świ.aod:omości .narodowej emiglra,ll'tów o;ra'Z na iCth ikuiturę pol:.tYc:ZIną.Czynniki te miały decydujące znaczenie dla ·k!ształtowa:~ia s!ię i charakteru o'l'ga11lizacji p::>JoTJJijnych.POWlsitawały one bądź 'slponianiczU1oie.bądź w spo.sób k;j·erowany; cel ,ich działallnoŚtCi zwrócony był ku Slamej g.pupie, bądź - co było częste - ,ku kratj'ClWliro,::J:z.innemu. Zda·ni·em referenta. or,ga'n:,zacj-e !polon-;jne były w znacznym stopniu rezultatem odtwarzania struktur życia społecznego w kraju macierzystym, ale także dowodem wzrost~1 św.iadom;}ści narodowej emigrantów w sytuacji dias:pJI'Y. Manifestacja tożsamości etnicznej i narodowej pO'przez tworzenie i uczestniczenie w -organizacjach był·o reakcją na niespełnianie rosnącycha.spiracji rzecz imigrantów w nowym miejscu -osiedlenia. Prz·edstawiJne komunikaty dają się uszeregow3ć ze wzglę:lu na obszar, któreg·o dotyczyły. NaJwięcej powiedziano na s'esji o -organiz:.lcjach polćlnijnych w Arreryce Północnej (13 wystąpień). L. S. Malinowski prze:lstOlwił działalność Zjednoczenja Polsko-Narodowego w Brooklynie, J. Gill omówil dzia/llność Związku Podhalan w USA; o Centrali P{)lskich Szkół Dokszta/caJijcych mówi/ J. Woźniak. Dowiedzieliśmy się wieie o akcjach podejmowanych p~zez Centrum Pols-ko-Slćlwiańskie, Katolicki Klub Dyskusyjny i K% Przyjlc:ó/ KUL-u w Nowym J-orku (E. Altmajf'r), o młodzieżowych organizacjach i klubach kulturalno-o·świa- �Kronika 353 towych w New Jers·ey (K. Tarla); o Komisji MłodzieŻJowej Kongresu Polonii Kanadyjskiej (W. Perchał) o polskich ·organizacj.-lch kulturalnych w Bridgport (F. Lachowicz), 'O St·owarzy.szeniu Kombatantów w Kanadzie (M. Szczeciński), o Radzi·e Ko,ol'dynacyj·nej Polonii Świata (J. Kaszuba), czy ·0 Konferencji Księży Polskich Wscho'dniej Kanady (R. Kosi.-lrz). Do najbardziej interesujących w tej grupie należały wystąpienia W. Wnuka (parafia św. Trójcy w Winds·or i działające w ni·ej ,organizacje poJ.onijne), J. Dobranowskieg.o (ZwJązek Polaków w Kanadzie) oraz A. Halasa (Organizacja Polskiego Kościoła Narodowego w USA). W więk.;zości przypadków ,o działalności wymienionych organizacji mówiLi jej aK tywni członkowie, niekiedy zało.życiele czy 'Wli,el,oletnipreze:s.i. O Polonii eurvpejskiej mówiło 10 uczestników konferencji. Kilka wystąpień miah charakter historyczny: T. Musioł omówił ·działalność kultur.alno-oświatową Polonii niemieckiej w latach 1920 - 1939, A. PoniatowSlka (Warszawa) prz·edstawJła wystąpienie n.t. po'lski·e środowisko berliń.<;kie w koncepcjach II Rzeczypospolitej. O współczesnych problemach PO'lonii w RFN mówiła - na przykładzie Hambul1ga - 1. Zwak, {) Danii traktował referat Z. Tko·cza i k'Omunikat W. Zdunka. O Pol.skiej Macierzy w Anglii mówiła A. Podhorecka, o polski'ch organizacjach re1.igijnych we Francj.i R. DzwonkowskL A. Nadolny przedstawi! działalność Związku P'Olaków w Austrii po II wojnic światowej, a jedynymi wystąpieniami na temat Polonii w okrajach socjalisty·cznych były uwagi W. Osajdy o organizacjach polonijnych na Zaolziu oraz T. K.ani o walorach kalendarzy wyd.awanych na Śląsku Cie.>zyńskim jako źródła do badań aktywności Polonii wCzechoslowacji. O Polonii austra'lij.>kiej i jej działalności mówił.a A. Achmatowicz-Otok, a ') T,owarzystwie P,a1.s:kimw BeriS'so {Argentyna) M. Więckowski. Prz·edstawione wystąpi'enia wzbu·dziły żywy oddzwięk, oJecz niestety dyskusja nie mogła siC; rozwinąć, gdyż 'ol-ganizatorzy przesa'dzili z ilośc.ią wystąpień, których było o wiele :wdużo w krótkim cza.>ie. Jak zawsze w wypadku podobnych imprez naulmwy,ch, absorbujących kilku.>et uczestników z kraju i zagranicy, należy zadać .>obie pytanie na ile ziściły .się zamiary organizatorów, czy spotkanie miało konstl'uktywny charakter, na ile poszerzyło wiedzę. Jeśli, w przypadku s,esji lubelskiej, głównym celem miało być poinform.owanie uczestników o różnorodności polonijnych organizacji, ich bieżącej działalności, to cel został w pełni osiągnięty. DowiedzielI,iśmy siC; sporo o rosnącej aktywn<Jści PO'I{)nij amerykańskiej i austra'lijskiej, o niezwykle szerokich planach kulturalno~oświatowych Polonii 'angi'elskiej, o trudnościach organizacyjnych lVe Francji i RFN itd. W wielu przypadkach wypowiedzi przedstawiane na sesji przekraczyly wymiar inf.ormacji, były próbą uogólnienia, niekiedy konkretnymi pr·opozycjami 'pr.ogramowymi. Były gło'sy wskazujące na konieczność zmian prog,'amów działalności. Za najważniejsze uważam opinie mówiące o zmniejszaniu 'óiC;roli j(;zyka pobkiego w przekazie polskich narodowych treści kulturowycho;"az te, które wskazywały na koni·eczność oparcia działalności <Jrganizdcy jnej (ta;)), gdzie je.-;t to możliwe) na szerszy'ch, pona-detnicznych plaszczyznach, np. uniwersytetach, ogólnokrajowych pr-ogr.a.mach ku'ltura:lnych itd. Jednocześnie dominował pogląd, z którym w pełni tru-dno się zgodzić, ż·e w dalszym ,ciągu w wielu krajach podstawowym środowiskiem, w którym przekazywane są i powinny być treści .';!użące poglQbien.iu t·ożs.amości .etni·cz;neji narodowej Pol,onii, jest parafia pol'onijna. W -ogóle problem roli 'parafii w życiu IPolonii w pr7.iC.>złości .i w"pól:'zc'nie wy,daje s·:ę jednym ,z Ikluc:zowych w :S!z·en)ko:f.Qzumi'wnych ba,dam'iach pol.unijnych. W niejednym wystą'pieniu podkreślano zmaczenie folk'loru, j-ego kultywacji 2:1 Lud. t LXVIII �354 Kronika w utrzymywaniu etnicznej t'ożsamości Polonii. Wydaje mi .s.ię jed.nak, te - iak dotąd - zbyt rzadko wychodzono tu poza sformułowania ogólnikowe. W istocie .Q fa[lklllol1z,e paloo'I1JijnymI1Jiewiele wie.my. Fo-l,klo'r przeniesiony przez pierw'sze .pokolenie emigrantów jest już przeszłością. Twierdzę, te powstał na jeg,o bazie ów mał,o nam znany fQlklor polonijny, wielce zróżnic·owany w zależności od kraju, w którym się kształtował. Niestety, procesy przekształcania się folkloru polskiego w polonijny uchodzą uwadze badaczy, co uznać na:leży za niekorzystne zarówno z punktu widzenia teorii naukowej, jak ,i praktyki kontaktów Polonia - :kraj macierzysty. :Sesja :lube1Sika nie wniosŁa nic nowego do ,ba·dań nad dziej,ami org.anizacji pll;lonijnY'<:h.Stała !5lięjed.na:k ,w.aiwą ,pr€7Je:1ltacjąobec,n~o kh :s:ta,nu, u'kazała 'larów·no prężność Pol,onii, jak i jej trudności. Dała wiele materiaIu do refleksji odbiegających od głównego tematu, refleksji o przyszłości Polonii. Być może, działacze JPOlonijni obec:n:i w Lublinie wyniosą ,ze IsiPotkan.ia wskazówki i s.ugeSltie do cta'!szej 'działa,lności. Byłby to jeszcne jeden powód do uznania ~sji za udaną. Ryszard Kantor SEMINARIUM NT. CHARAKTER NARODOWY ,POIJAKOW A ROZNICE MIĘDZYZABOROWE (SZELĄG KOŁO OSTRODY, .30 V - l VI 1983 R.) Instytut History:czny Uniwersytetu Wr-oc!.awskiego Ośrodek Badań im. W. Kętrzyńskiego w Olsztynie z-org.anizowały niezmiernie .interesujące seminarium poświęc,one z,ag.adnieniuistnienia i funkcjonow.ania charakteru n:u·odowego Po'!aków. Seminarium zgr·omadził-o ikilkudziesęcu uczonych, główne historyków, zajmujących się tymi problemami i dało ,okazję do szerokiej dyskusji. Przcdsta wiano 10 ,referatów, .które podobnie jaki towarzysząca im dyskusja dały bez wątpieni.a świadectwo doniosłości problematyki i jej ,aktualności. Łącznic w dyskusji wzięło IU/dz'i.al35 oUc'zestników, niekltórzy wiclolkrQtnic. IStefaln Kienij'cwoicz w wys,tą.pieniu otwieI'ającY'm 'seminarium (Charakter narodowy P01aków. Mit czy rzeczywistość?) podzielił się z zebranymi re(lcksjlmi i wątpliwościami, jakie nasunąć się mogą hi.storykowi(i nie tylko), g.dy stara siC; uporządkować swoją wiedzę na temat charakteru jakiegokolwiek nar·odu, a P.olaków w szcz,ególności. "Ni·e znam metody naukowej - ,pJwiedział mówc,a któraby zdołała udowodnić, że ogół członków jednego nar.odu wyróżnia si!; ()d innych ,określonymi cecha:ni charakteru .. , M1mo to warto zajmować siC; charakterem narodowym, ponieważ przekonanie o jego istnieniu gra .poważną .rolę w historii". Główny walor wY's-tąpJicni.aS. Kieniewic>z'a polegał na ·uświa,domicmiu słuchac·zoon, że jeś'li charakter narodowy istnieje, to jest on zmienny w czasie, a owa zmienność 'W bliżej j,eslzcz'eni'eolkrreśl'ony Slposób wią'i;es.ię z hilstor6ą ra'l'odu-. Jeśli hCl<daInia ,cha;rakteru l1JaTOdowego l1Jie mają :slprowa.dzać Isiędo bada'l1Jia s'tercoty,p6w (w tYlm talkże a.U'to,s;tereO'tyiPÓw),lecz :ich 'I1Ja.duzę-dnymcelem j-es't uczynienie poję<:ia tego kaitJegOI'lią'za.równo wyj,aśl1'ia'ną, jak ,i wyjaśll'i.ają:ą (poprzez hi.storię j samą hilstori-ę), :t,o.nal'eży im dać mocną bazę 'teoretyc:zną i Źiródłową. Jalk dotąd, hisiorycy są od 'teigo da'le-cy, Stef,an Bednarek w interesujący. lecz pozostawiający także spory niedosyt s.po:sób, ukazał słabości rodząc·ej się dopiero teorii charakte.ru narodowego (l'•reto. �Kronika 355 problemy badań nad charakterem narodowym Polaków). Jak to często bywa i tym razem zainteresowanie problemem znacznie wyprzedziło naukową refleksję nad jego naturą. Nie ma zgody na to, czy charakter naukowy jest fenomenem p.sychicznym, czy kulturowym. Czy charakter narodowy istotnie ma być obiektywny, czy tylko .subiektywny. Są to dość zasadnicze pytania; bez odpowiedzi na nie nie spo'sób zajmować się pr,oblema.mi przez seminarium poruszanymi. Jak się zdaje, cZGŚć uczestników spotkania prezentowała pogląd, iż chamkter narodowy ma byt realny i wpływa na dzieje, część, że jest tylko niejako funkcją świadomości narodowej i ci raczej skłonni byli do hadania stereotypów. Wystąpienie S. Bednarka uświadomiło słuchaczom, że używane przez wiele dyscyplin pojęcie "charakter narodowy" nie ma waloru heurystycznego. dologiczne Choć bez wątpienia :uczestnicy seminarium doskonale zdawali sobie sprawę z metodo,logicznego niedopracowania podstawowego pojęcia; poję'Cila wokół którego toczyły się obrady, dalsze wystąpienia ni,e skoncentrowały się na zagadnieniach metodologicznych, lecz ukazywały próby opisowego określenia (czasem tylko zilustrowania) treści terminu, a także przedstawiały bazę źródłową do tego r.()dzaju prób. Jacek Kolbuszewski w wystąpieniu: Charakter narodowy Polaków w literaturze pi<;knej udowodnił, i.e literatura może być pomocna w badaniach autostereotypu narodu, jak i po prostu charakteI'u narodowego, lecz z zastrzeżenim, że będzie zawsze źródłem niepełnym i relatywnym. Literatura artykułuje stereotypy i bywa ich nocs,icielem. Bywa ich kreatorką i rejestr.atorką. Ni,e moż'emy nigdy stwierdzić w jakiej roli występuje. "Poszukiwanie odpowiedzi na pytanie o kształt narodowego charakteru prz,ez pryzmat literatury pięknej siłą rzeczy - podkreślił J. K,olbuszewski - pJlegać musi na pewnego rodzaju preparowani'u tej odpowiedzi, z pełną w dodatku świadomością, iż może to być odpowiedź niepełna i nieobiektywna. WeryHkacja prawdziwości wszelkich tego r,odzaju 'sądów dokonywać s,iGwiGc mw·;j poza obszarem literaturoznawstwa". Grono znanych historyków (J. Molenda, J. Bardach, A. Ga'los, L. Trzeciakowski) pokusiło siG o próbę określenia różnic charakteru Polaków z,amieszkujących wyraźnie wyodrębnione obszary zaborów. Próbowali o,dpowiedz,ieć jakimi cechami różni,!:i się od sicbie Polacy zamieszkujący Galkję, Królestwo Pobk,ie, WielIkopolskę i Wielkie Ksic;.stwo Ltewskie. A także - niej,ako pośrednio ukazywali warsztat historyka, który przemyślenia swoje opiera na konkretnym, przecież jednym z mQżliwych tylko, zespołe źródeł. Wystąpienia były błyskotl.iwe, .pełne znakomitych .sformułowań i pasj'onujących .szczegółów, ale miały według mojego przekonania jedną słabość wspólną. W stosun:<owo małym stopniu uwzględniona zostałaoczywisL1 prawda, że to sytuacja polityczna, ekonomiczna czy kulturowa modelowała zachowania i działania 'ludzi w poszczególnych zaborach, pl)wodowała ujawnienie siG takich nie innych cech w określony'ch ,obiektywni'e sytuacjach. To zaborcy tworzyli ramy, w których cechy potencjałne charakteru narodowego mogły .się ujawnić. Wystąpienie L. TrzeciakoWlskieg,o ukazało obiecujące perspektywy, jakie niesie badanie charakteru narodowego rpo'przez rekonstruowanie systemów wartoś,ci poszczególnych warstw ,społeczeństwa w ściśłe określonym momencie dzie}owym. System wartości nie jest czymś danym lSPOłeczeństwu, jest funkcją jego obiektywnej sytua,cji. J. Żarnowski zajął się w swoim wystąpieniu (Uwagi o przekształceniach charakteru narodowego Polaków w procesach integracyjnych II Rzeczypospolitej) zagadn'enlicm ujednolicenia slię cech na,rodowyeh 'W Odrodzonei Polsce, zaln.iJkalnra materialnych i świadomośdowych różnic między poszczególnymi zabor,ami. Zda23" �356 Kronika niem preleg.enta, które wywołalo po,lemiki, w okresie międzywojennym nastąpil w Polsce wyraźny wzrost samokrytycyzmu Polaków, ujawniło się dążenie do dorównania innym narod,om, zaszł,o ujednolicenie tradycji hi.<;toryczno-kulturalnej ('dz':ęki :';y6temo'W,i jed.nolt:R.go :5!Zlkro'rt ktwa) oraz UiPOW:s,z€chniłosię myślenie 'kategoriami ,interesu całej PoLski. A, Brożek (Elementy polskiego charakteru narodowego w warunkach diaspory) zwrócił. uwagę na fakt, iż w zbiorowościach -emigrantów pol.skich za granicą wyraźnie następowały transformacje cech uZtllanych za należące do pobkiego charakteru narodoweg,o. Transf.orm,acje te przebiegały w dwu 6trdach: w sferze etosu pracy i bytu materialnego ·or.az w sferz,e systemu wartoś,ci ideowych (kultura polityczna). Sądzę, że 'Uwagi te mogą stać się punktem wyjścia do badań nad charakterem nawdowym Polaków () ty1e, że uświada'miają nam, iż c'cchy charakteru narod·oweg·o są wtedy widoczne i łatwiejsz,e, do uchwycenia, gdy występują w kontekście z cechami ,odmiennymi, nieraz skr,ajnie, repr'ez,entowanymi przez inne na'cje. M,o,żna powi,edzieć, ż'e w warunkach diaspory cechy nar'odowe niejako się 'obiektywizują. Na zaJkończenie T. Szarota - rezygnując w -ogóle z 'POjęcia charakteru narodowego - omówił wpływ wojny i okupacji na aut()stereotyp !Polaka. Żał,ować na'leży, że org.anizatorzy seminarium z góry zał'ożyli, iż czasową barierą dla {)IJl1awianych zagadnień - w 'Przypadku wszystkich refer,atów jest rok 1945. Nic je.>t rzeczą możliwą .omówienie wyczerpujące tematyki referatów, a zwłaszcza licznych i pasjonujących wątków poruszanych w dyskusji. I.'3tnieje nadz,ieja, iż materiały z seminarium oraz rejestracj'a oby pełna! dyskusji ukaże się niebawem w ,druku. Na tym miejscu po{nielę ''';ip' kilkoma uwagami i refleksjami, natury zarówno ogólnej jdk i szczegółowej. Sądzp" że seminarium spełnił() swoje zadanie. Ujawnił·o ogrom trudności metodolog.icznych, któr'e należy rozwiązać, aby z pożytkiem dla nauki baodać tzw. charakiter namdowy. UkazaŁo także, że .istm·ieje bardzo s'zeroiki ma,tm,ja! fa·:dog"3ficzny dla tego pr·oblemu, na który skła.dają się rejestracje działań ludzkich i ich rezultaty, bowiem w ten właśnie sposób wyrażają siE:: najczęściej owe r6żni,)ce nawdy cechy charakteru. Gbawi,am się jednak, że historycy - choćby llajśw.ietniejsi - patrz,) na problem charakteru narodowego d-o·Ść wąsko, poprz,ez dosh;pne im źródła. Jako że źró.dłotwórcze były w przeszł'o:ści warstwy wyżS:ZJe,są oni sklol1ni do bad<lJ!1ianie tyle charakteru .narodowego PQlaków, ile r.aczej chdrakteru okreś"lonych warstw: s,zlachty, j,nt,eligencj.i, b<ulfŻ>uazj;i.Aby jednalk mówić o cha,ra:k,tcrze naTo·dowym w sensie dynamicznym, należy zag,~dnienieto wyraźnie powi.)zać z procesem kształtowania sip' nowoczesneg,o narodu polskiego. Proces ten ukazuje jak Polska z pań.stwa, g.dzie .istnia! jeden naród (szlachta), sta'wa!.a siG nar,o·dem wielostanowym, mimo iż pozbawionym państwowości. Cht.opi np. przez stuJ.eci.a ni·e byli częścią nar'odu; 'staIi się nią w oJueśłonym momenci·e dziejowym, wnosząc nie tyl:ko określ·ony kultu.r·owy bagaż, ale także właściwe sobi·e cechy, nawyki, .system wartośei. Dzisiejszy charakter narodowy Po'lak6w - jeśli i.stnieje, a zJd.aniem nauki je"t danie .o,dpmv.iediZlina ·to pytanie - ,ZJdaje>się ,być ,ko.n.gl!omeratem sprzecznych niekiedy cech, co wiązać można z przenikaniem, z.apożyczaniem, upowszechnianiem siG tych cech w obrębie w,arstw, klas i stanów, które tworzyły i tworzą naród . .Myślę, że potrzebne \Są w:SlpóIne badania historyków, socjoł·ogów, psy·chologów i etnografów nad f,ooomenem, jakim jest char.akter nar·odowy. Jeśli istnieje cha·· rakter narodowy i jest zmienny, to istnieją także czynniki możliwe do okI"eśle- �357 Kronika nia, którc owe z,miarny po'Wo,dują, Ujoawn:ie1r1!i·e :ic·h może 'mieć wi'elką Walf'LośĆtakże pozanaukową. Nie cho·dzimi tu o ·plytke S'ocj'Otechnkzne recepty, czy potakiv,l.anie władzy, gdy bł<;dy swoje uspr.awiedliwia np. warcholstwem naro,du, lecz o fakt, iż myślenie a narodzie, o joego charakterze, a histQri.i, je.st zawsze w równym stopniu skierowane w przeszlość, jak i w przyszł·ość. Ni·e jest dziełem przYPJJdku, iż dy.skusjc o c1uralkterz·e narodowym Polaków wybuchały zwykle w momentach dla narodu krytycznych. Ni-oc;ły obok ebpjacji także bardzo potrzebny powiew optymizmu, powiew nadziei. Seminarium w Szelągu J1ie był·o miejsc·em, gdzie rozwiązano choćby jeden problem. Raczej pomnożono problemy. Ogromny walor teg'O spotk·mia tkwi w jego inspirującej roli. W moim .prz'ek·ona.niu bylo to spotkanie Q randze niezwyklej, którą być może w pelni uświadomimy sobie do'piero po latach, spotkanie, ważne nic tylko dla hi.'itorii, alc dla wszystkich dyscyplin humanistycznych. Ryszard Kantor 211-LECIE SKKT-PTTK IM. WINCENTEGO POLA W POZNANIU I ETNOGRAFICZNO-FOLKLORYSTYCZNE ASPEKTY JEGO DZIAŁALNOSCI. " . ° . Patron Koła byl ni·e wizytóWką czy częścią narzwy, ale po to, by mob:illiw'wać, by bŚĆ jego śladami °.. pewnym wzorcem dzialaLnośc'i, a na .polu ·etnografii zachęcal młodzież do zajęcia się .i tymi sprawami ... " Jer:.y ••. Sobc:ak Ta półf"'rmallla g~'upa krajozlnawozych wo,lontarius:zy Licząc.a prrec!iętnie od 23 cie ,19 człorrtków zo'Sltała z.ałożona 17. 10. 1963 of. j jest prowadzona dotąd przez na'llC7.yC'irela, który przc.z~_aczyl na ·tQ znacZ!llą ,część SIWego wo'ln.ego CizalS'U. W przectiągu tych20 lat 355 zmieniających s;ię czlQlników pozo~tawiło P'O S'obie niezł.e dzi-edzljctwo: ~61 wycieczek i 13 obozów wędrownych przemierzając przeszl.o 4500 'km rozmaitych rngionów PRL, uczestnicząc w :różnych po.żytecznych akcjach i imprczach oraz setkach zebrar'l i zbiórek, org<JJl1JizującId!:l'iesiątki wybranych ·tema·tyczn.ie ulroczystych wleczorn.ic ,i 'kilk'a wystaw, mawiąwjąc szc<r-eg ciJ€'kawych -kontaktów, z,dooywając mullum odzJ!l·ak i :k'illk.a:J1Jagród,'1°cdagując stalą gazetJkę gaiblotkową, a od 1979 r. un,ikal.ne 'Pl.s,emko 'krajo7.Jna1wcz,e(:którego wys:zło dotąd 9 numerów), zaś przy 'tym wszystkim llicprucrwanie dokumentując swą ż)"'Notność. Dzialall1Jość kola od-hila ·się echem w .dzies·'ą'[.k.a'ch publik.acji, a nawet audycja~'h PR (7X) i 'wi,dow:is'ku TVP, lecz 'koronnym śla,dem tej pracy j<est edycja "Kro.niki Koła", 'l'eallizowana rękcdziclni,czo przez jeao 'kroll1iiikany, a która może być po['ówl.:oana W pe'w:lym slbpniu ze ś:r·edniowiecZJnymi dziela'mi Benedyktynów, jeś!Ji nie eo do a!f'tyzmu, to na pewno d1akładu .pracy, tym ·t.rudniejszej, ,i:ż jes't tworem - In:ec.ierlplilwej z.aw,s",e młodośc,j, 'wspolma,gal1Jej j-edJna'k 'doświadC'ZJerJ;iem opiekuna Kola. Pracowlioi k,olnikalpze tego "jedncegz:e:illip1a:rzow:eg'o wy,dawni.otwa oiąg!eg'o" zoilustrowai',i i gęsio :zapi·sah przes'zło 2000 s'tron w 10 tomach 4° IZ'Ostawijąc po sobie swo'iJst y 'i erginal'ny, choć wycinkowy ·d:okumOOlt nals'zych czasów. Spójrzmy na Ite, ik.tÓir,e świadną 'O tych a1spektach działalno·śd, nc!szą~ych cechy związane z etnog1raHą i foj,klo·wm. Gr,omadJka tych realnych entuzjastów 'swego k,ra'ju i pożyrtecznergo 5pędlanra woln1eg,o ezasru dIG poznwnia jelgQ oblic'za 'i przeszłości dO'pr·acowała Slię w tym o'kresie swoi"ltego 'i 'S'W(}j~ki'egoze5·polu P'O's,tęP'Owatlliai dzi:ałalności 'rodząc bez- �358 Kronika wiednie wla,Stl1Y "qucus'i-f'o']klor",pows1tały <dzięki ,tw6rczemu i:ndywidual~zmow,j 4 osobowego .zarządu, <like·optowanemu w SiIX)'sóbni,eSlkrępo.wany li spontaniczny przez t-; mini-s:połeczność 'uc'z.niows:ką. W wiekki·erUJnikowych :wiult:eresowania2h z.nala'zło E'lę ni·e tylko zapOZlnal1lieslię z ,dor:ob'k!iem patrona Kola, a,le 'i CZlołowyc,h etno:glf1afów Polsiki historycznej (.główni:e O. Kolber'g) 'z'e >szcz.eg6Iulym - 'co ?Jrowm'iale - uwzględnieniem Wielkopo.ls'k'i.i jej przeboga'te,g,o :f.ol.kl,oI'u. Prz,ed 'każdązz3p'I.anolW3!I1ych ·imprez og;lądan.o 's'laTe wydawnidwai :;p:ewniki. W'.p6'nie uczO'c,o ,,"q i~p'ewano :pieśni ludowe TOZp:1Mywanego aktualni,e ,rogli'onu. \Vklokro~niezwiedzano mUZl';). izby! 6kon.s.eny regio,~all1e, 'spra'wdzająe nabyie .uprzednio w lu7.ny:::'h~awędach i'nformacje 'ju.QIk:rywa·jąc ·dla s'ieb:i'e .nieZlnClneci'okawo-st:ki. z.godnie z chętn,ie przytaczanym w p:s.maoh Vli,n~. Pol.a p')w,jo(~dzell!i'2m:" ... ct haes mcminisse ivxa/;it ... *" Poni·eważ opiekun, jalk ,i niektórzy członkowie Koła :n:e byl.i pozbawieni umi.ejętności muzycz;;o-jp~aSitycz,ny,ch ;PClwls,ta'wały Iswoi!~'le dz,i>CI;k,l,wk.sU1e trawestacJe, a ,nawet Ip~.senoki z·e slowami, bo czyż natchnienie do utwouów choćby małych - nie u,dziela siG głównie w al'mo5·fe'rz,e .ra'dos':1.ej, Il,ics·~,t'ęipo'wanej spontaniC"zlDości. U.prawiano i bardz;j'ej Izaawans'Owo;.nc po.s:Zlukiwanoia 1 (l'op:enie !Znam:on -tol.salmośC'i .p8przez :regiona1i;zm (np. ma'zurs.k,i :\IT. Kajk'i i '1:1.).Chcą~ d,)jŚć . iS'to'iyi ducha rcg.ionu zapomawa>l1Q się !selektywnie z twórc.z,o,śC'i<\pi's.a:rzy i podaniami H'.gionu, <l .nas<ę;p::,ie ·od'bywa.ło sjq je-o 'zwiedz.:Hl:ie .zodnajod:y"wa I:f.''ffi eharakterystyc'znych motywów .i !pl-z-eod!stawic:i·el,i (m. 'i'n. Sital1'Yfl.isa.k, pi~nińsk:i, Eug. Bieol3Jwski z Wejs'un, H. Struta w MOTg::Hl'tlll~).z CZf.ogl(J wyn':J,ały Ol,ohne wi·cc,z"·c·i'ice tematyczne, a na wet oprac.awani.a mOllO·graf,ioz.ne. Wybió-re:zym elementem stricte etnograficz;nY'm było zo'rgani'zowac:iei ,pDzepr·owaldz·ell:i'c 16 dal. ob-m,u wędrownego ze stałej ba,zy w Chockieży po<d iki.ocu:n. :zawod. ·ctu'bo,gtrafam~'l' D. Vva!,j.?6ry a::J.solWel1'tkii UW, ik't6'l1a'wy::nst!".Ulowała mło(»dz,~ż IN terenowych po;;·z.ukiwal:li<1.~hetnogr.-fo,lklo;ry:~·tyC'znyeh. Owo pOZJna~val:,ie z autops,jiruiepowtarrzalnc-go ,piękna swego k,raju p:Jz!stawiłQ tej ,gru.p~e ,ugJ'luntO'wan1ie tO'ż5.amo~c'i1 U1,iez;d!ar;l!e WOIPc1'l1nien,'a:odInail€lz.ienie wla<s:nelg·oik!odu, owocujące ,nadal w ,sla:mo,Dzutny;mz koJej Ikontynuowaluiu pc}Znanego - w młodo.ści - działal1oiiU.Jer,zy Sob-eza,k 118:p'sał Z ja1klj'ejś okazji: " ... dumny jes1tem z tytih l:u·c,zii -to jesl( 'dlla ml1lie najw'ększąsa,tysf.alkcją ... ", a niżej podpi'sany !'lii·e mniej, 'iż "ci ludzie' :nada,i,i mu swe honorowe czlodw'S'two. Można zaJryzylk'O'wać ISIPO'S·t'Tlzeżenj'e, że wdo:Yi'e kOl1oSu.mpcjli,'rozchw:ania idC'aló~v i ,wzorców prz'cdsta'wi'ona tutaj migawk:a dz,iałalności SzkoQl.n~giQ Koła KrojozlTI. TUlryS't. PTTK im. Palla w POllJ:laill].umą)że :stanowić, jeśli nie m-o.dc'I, to ;·p:,.a'w-d.zoalY pm'ktycznie .przy,kla·d insllY'nktu 'samozachowawcze.go ,i ,pożY'teczlUogo, a <.::e:kawego modus vivendi. Czlomek Rady Opi·elkuńerzej "Izby Pami~c,i :Wince-go Pola" w SO:Jiesr,>:ew,je Adam ŻYDZI W TARNOWIE - WYSTAWA MUZEAL. O rKu'II1JUifJz,e J}GIIlSlkJcih Żydów wj'emy dz,iś mniej, świata slta,rożytnego czy ·dalekich kulturach Nowego k~iążki Prz,eunysława J3:uTcharda I .posłużył jalko mott.o ·zeum Okręgowe w Ta'flnowie wys,ta:wy pośWlięco'nej • Wyimek z H01"3cego: " ... I to przyjemnie I Przemysław Bu'rchard, Krok za rogatkt, Pol A. ID'iż o zma·rłych kul;iwrach Swi,ai.a. Powyższy cytat z .zou·'gani:zowanej przez MuŻydom. To druga z kolei jest wspomnieć ... " Warszawa 1964, podpis pod zdjęciem po s. lH �359 Kronika wystawa w ,tym muzeum poś'więoOitlia prezentacji kuLtury mnlle]'SIZ06CilnalfolClowych. PJierwsza do'tyc,zyla ey'ganów w Polsce 2, ta z ko,lei., ukazując Żydów, ZQ.,tala pomyś!,uKI jalko ·ekspozycj.a iJlustru,jąc.a temat w .zasięgu ['·ąg:ionallD.ym.Jako że zarówI'o m'iasto, ja·k ,też 'l'cg1'on bOIg)a,te'są w .paJnią,tka ży-d:ows'kie, natomiast Żydom 'W Po:lsce o,gólnóe p),święcone ,ą ekspo,zycje w Muz,cum J'Udia'~slj;Y'cZlnym w Krakowie ora'z w Żydowslkim Instytucie Histo,rycznym wWars:zawie, takie !po' traktowanie icmatu wydału :~,ięnajbardz,iej iU1'·,eresujące. Podo.):}nic jalk w przypa,dku tematu cyg,ańSlkLego, Tównj'eż u Itematży·doW'Siki lobudzil ogromne za1inter€'S'owall1i'e,nie tyJ'ko 'IN .g;raJllic.ach regiloll1Ju,i nue tylko w g!'anicach Pols-h. Jes.t to ,dowodem szczegó1neg;o 'zalLnteresowanila problematykil m.nlicjs:zości ·etnicz.nych, któr'e wzroslo .po Hl80 To wraz z ser.ią publilkacj:i w polskich czas'opismad1, tra1ktującyc,h teJnat w innym niż dotąd świ,etle. Wystawa tdrnOW"Ka była ,też po<'wierdzen~om, j,lJk !prawdziwą była ref1ekiS'jla P. BUJI'chaTda "przed bli~kodwudz:i-estu lat, Wy<;tawa czyn.nabyław m.ie:;,iącach hpliec WTześi·el\ Hl82. ZłoIżyły :się ind r,.ią g;romadzone o,d .szeregu lot systematyczni'e eks'pona,ty materialn,e oraz zachowany w muzeum dość pO'każny zbiór -dokumentów miejsiki'ch dotyczących spraw żydowskich, .a ta'kż.e zbi-rrry osób prywatnych. Uzupelnieni,em' były 11'ielkzne pr'zec!m-ioty WYip:~życz.Qone z innych muzeów sąsliednich. Losy Ży,dów w Tarna'wi'e byly typowe dla SikutpislkżydowsIkich w imnych Iffi'ia"tach prywatnych RzeC7,po,Slpolitej. Stąd 'leż .it11'10rs'u;jąoe Iffiożebyć blii:sz'e omów.i€nie ich his'ioTij w op<lJr<."iu '0 ek.slp8nowane 'na wys!tawiedoku.menty i przedmioty. Zydzi 'osiedlili się w Tarnowi'e prawdopodobnie w XV w., gdyż z tego ,okresu znalny jest pierwszy do,kument wymieniający Żyda z Ta'rnow.a (Judeu~iU Kolepa do Tarnów) 3. W począ:lkach XVI w. skupisko żydows~'ie -nie było jes'l'cz,c liczne, slkolI"'opod;t.lki pladli wraz tZ Zy,dam'i IkrakOlwskimi i ,ka.Zlimieu'sikiJmi 4. W koń,cowych lra'tach tegoż. wieku jes't j-uż tu jednaJ< slpora gmina ,żydowsIka, o czym świadczy zalożenie \v tymczatsi'e cmentarza w pohl.i:sikiej wsi Po,gwi,zdów (obecnie dzielnica m~a!slta.) O~'az wybudowanie renesaln~'o'Wej .sy na,gogi w pohl!iżu rynku 5. a f.a·kta'l'h P:J'wyżs.zych 'i.n.fo.nrTI-O'wa.ł IP)ś:redn~{) uka,zalny na wystawie ·dokument, w którym ko.lejny wklściciel Tarnow,a (Tar,nów ·do k<ońca XVIII w.był mia.sll-em prywatnym)nad]je ZydQm pewne .przywileje. Dokument .ten wystawiony przez Stanisława Koniecpol'slkiego w 1676 r. jest powtórzeniem wcześniej's'zyeh nadań z l;:.t 1637 i 1581. Odpowiedni fragment 'tego aktu brzmi: "Przejrzawszy pr,awa i .przywileje Zydów ta.r:nows,kich, chcą2 aby niez,gody m'ędzy ch:r-ześctijal~y i ży,dy 1::'rIlows·kich. nie wszczyn.alysię, ale aby Żydzi pa-cifice bez turba6ej ża,dnych zażywać mogli, .przeto umyśliliśmy niez.gody między chrześcijany i Zydy mieszczany ta'mow!slkimi ,us.pokoić i wieczni'e umQ;I1zyć. P~lll1o tedy wejrz,aJwszy w prawa od przodków naszych Zydom nadane, chcemy to ,mieć k,oniecznie, żeby Zydzi do urzędu miejslki,ego pooląani o żadne sprawYl1'i'e byLi, ale tylko ,zamkowemu sądowi po,dlegali. Zeby wszelkie towa.ry przedawać hezpiecmie mogli. Tu,dz~eż 'i g{)_ nalki .palić i 'one s'zy.nk-ować. Talk ·też bóżll1Jka ja,ko kierchal mają być w pokoju za{;howane, czego urząd miejsiki przeSltrz'egać ma" 6. W C'ią~'li tego stul,eda, Zob. Anna Bartosz. 'Jan Lenick, Tarnów S. 32 - 33. 2 • Maurycy Horn, Zydowskie!(o Instytutu • Archiwum • Tamże. Cyganie i ich kultU1'a wystawa, ..Lud" za czasów Lellwttów Iw:) Dzieje miasta Najstat"Szy rejestr osiedli żydowskich His!orycznego", z. 3, 1974, s. 13. Muzeum Okręgowego w Tarnowie (AMOTl, w t. 64: 1980, s. 352 - 3')5. Tarnowa, Tarnów 1911, Polsce MT-AH/D4/52. z 1507 r., "Biuletyn �360 Kronika od nada.ni'a pierwslz>elg,o pmywilcju, iSlprawyżydow:ikie c;z-C'zcg61.nieostro występują ,spo.z.aek:spanowd.ny,ch Ina wYS1t'awie dOlkumentów. Żydzi d'Otma,g.ają :s'ię swy.ch wcześ'ni,ej nadia1n)'JCh !praw, ,m!i,esZJczalni,cstaTająs;ię u 'kolejnych 'dZiied:ZJiców wyjedinać ja!k .najwięcej 'ogranicza'jących Ży,dów a;któw. Ta'k więc jes:zcze w 1633 ,r. ks·i'-lżę Włady'sław Dami'rnk Os'brog,>Ik:i, j,a1kże w iJrm'YJn miejSJou 'SIPrzyjająl.:y Żydom .piISIUI,aby zadowolić mi,cs'ZJozan: "Żydów aby więc'ej nie pnzyjmować ·i aby byl:i j.;:lIkz dawna pod -ju~'ysdy1kcją miej,ską ,i Ipoda:bkli W:Szy·S'tk<ie,'Lak ,k,róleW!slkie jalko 'i mi.C'j-ski,eplaoili, także żeby w Żladne prZJkupsltw,a i handle w mi·eścj.e na ,przeszlkodę innych Imiesz.C'zan ruie uda'wali się" 7. W 1635 r .. mieS>ZiCza'D!i·c 'ta,j",Jl0WiSl.:y,zwra.cają s:ię do rk!s.ię:'ia IZ proścą, aby za'bronił handlu li palenia polf:zahk:i .powołując 's!ię Iprzy tym nla !g.eneralny s,tatuą z 1538 r., :k'tóry 'Po::;.tanawiJał: ",alby Ży:dowie Imimo .paota j-eśh które z imia!s-ty mają, mies.zCiZal1Jam ,ku;pie:twa nie -odejn1JowaLi ,ani .się :niem baw:ih" 8. Proszą dali ej arrie~ZJczani'e, mając nardzieję ,na 00fnrięcie -danych Ży·dom rprzYWilejów: "aby w mieśc.ie na,szym Ikupiectwem sIię nLe bawiLi, ty:llko aby na sramej hchwLe podł.Ulg starego zwyc:zlaju ,z>CJiSltawali" 9. Ks,iążę Władysław potwi'er,dza Imi'es'zclzalnlom pl'lZywiil,eje, o@raniczając je Żydom. Tak ,czynu jeszcz'c klil,k,aik,f'atni,e "IV la'1:a'ch następnych >.ie Z<awsZJe jedrnaik cierpliwie czytyw.ał slUiPloiokd 'jednych i 'sika'rgi drugich. Na 'kokj;ną sikarg<; mieszczan w paż,drzierruTIku 1645 'r. oci:pow,iedz:ilał ·bar,dw krótko: "Zydów ja1k,eśC1ie sami 'dobrowo.1nie ·dro iPfiaw [... j ,przY'Puś'Cibi, talk -d'O c.~z.a'S'u0iel'pieć ·ichmu:S1icie" 10 Na wnLO<S1C1k dU'cho'wieństw,a ·uunowsikiiego w ·s'1:yC'.zon,iu 1654 r. książę Wła,dysław 'ogła.sza ".aby Zydzli żadrnych ,gruntów chrześc'ij,ańsik-ich od dnia 'tegl() 'i na potym ni.e :siku.pyw,aE, wn.i }em żalden ;przedawl3ć <ni,e ważył SIę, nli!cch :'.iię więcej Ini,e fr<OZ'szerzają. Prawa Ii mandata, jakic jeż'eli 'na 'S'zlkodę ,mias'ta ode minic ad mallie na,fEl!la -otrzy.mali, te we wszystikJim ,aa1tihiluję" 11. Przy talk !Ziffiien.ioa'jącej 's:ię łasce pańSikiej .sta!f·ają lSIiGZ)'ldz:i, [liezaoJe'Żl1Iieod Iksliążęcy,ch !prZyWilejów, ,pakJto'Wtać z m,ies·zczalIlami. Obszerną UU11'OWę.z 'rajcam'i Ikl,rno'WJsikiU11Ji Zlawar1i Żydz·i w 1631 r. W ·umowie tej ok,r.eśl·one zo.S1tały 'powi.lllności podta1Jkowe Zydów wyplywające IZ racji 'lliybk'Owa1n.i.a 'cmental'z.a wc wsimiej'slk!Lej Pogwizdów. J!edl1JD'clz,eśl1!ie .za.'; r1aj-cy mTIej.scy ,gwaiI'<lJJ1'towa,j<j ZY'domzachowa;n:ic spoik·[),ju cmenta'rza, który., ja'k z 'treśd u1mowy wyniika, bywał hez:czcs'zc:z'ony przez chrzcśc:ijaln. O !zabezpieczel1li'e ISIPo1koju'k,ieT'chału 'ZJabieg'aIi Żydzi częs'1;o, ,a .gwarancje talkie składane lim były m. -in. 'i przez ik.s:ięci,a KO<lltiet'po·ls.kiego, k'1:ÓTYw~n.nym .nie urs'zan.owania 'miej:soea !kultu ·gToZlił Ikarą 500 !zIp. Prawdopado:bnti-e - malo s1kuteczn.i·e. Do general;ruej umowy z .rruiast€'!11 ,dochod'Z!i w maju 1670 r. Umowę 'lE; wtwierdził książę Alek.sander Jran'uSlz, ,syn Włardysława Dominiika. Umowa la śd,śle OIkreśla s'tOSUlllk.i z cecha,mii kupi'ec'1:wem, 's-po'sób :użytkowania wo,dociągu .miejskiego, podkreśla zakaz przyjmawania 'obcych Żydów, :a p~z,ede w,"zys't'kiTIm {Jikre;La powinnośc.ii ,podatkowe Żydów, 'które są nader wylso,klie. I talk z 13 domów, jalkie posiadają Zydzi .na terenie miasta, placić mają blis'k'O 1/3 wszel'kilch rpodatkórw miejsJk'ich, a ,także kOU1trybuej-i ,na wypardeik 'WJbaT;gnrięcLa'l1!ieprzyj.aciela. Eą to już Ilaj-g-orsz·c lala w histortii :miast'a. T.arnów j-est wYll1li~slzclZonyp:ClżaramIi, najaZJda,mi o.bcych wojsk, z.araJzą· Choć :mi.als'to jes't uWOilniolne od podabków, 'Chyli 's:ię w 'l'U!inę. W tak.i·ej sy;tualQji ŻydZJi Wiidzą !szansę 'wy1k'UljJ!ie.n:ia0puSltoszałych domów 'Czy -placów w oón~b.ie nl'iasta. Zwraoają :Slię do urzędu mliJa'S'ta o Ipoz'w'olenie z<llku:pu domo:st 'i os:iedlenie 1 AMOT, , AMOT, , Tamże. I' AMOT, 11 AMOT, MT-AH/D4132. MT-AH/D41242. MT-AHID41244. MT-AH/D41146. �Kronika 361 się w obrębie murów. W ks,ięgach miel}slkJilchz'a1cho'wały się talkie [lI'oiśby. Oto wlięc w lut)'lm J 736 1". Józef Zelmanowicz [prosli o ,pozwolenie kU[pl11aod chr'zcśe:ijanJina domu przy Brnlm'i'e Pil,zneilSlkiej, gwa1ralntujqc ,płaćk ,poda1tkJi,'k>()ntrybucje, 'cle. proporcjcna,lnie z .iI/mymi mie.szczanamii. Zobowiązuje 's'ię 'również: "bUldynJków ,górnych nie wysli'awiać, tylko dolne według dia'wnego wymverzenia ;placu ii proporej·i Idomów kaitoheki'ch drewlllianych" 12. ,Zgoda mieslzc'zlaln,uzależlllwna była od z,goidy zWlierzohiności za1mikOlwej,do Ik1tórej zainteresowany zwróoił się z odpowiednią 'sulphlką. NiewątplliW'ie dobrze opła,c:olny kS:ląże zawLadomił urzą,d 'r,aidziecki: ",mia'sto ItO przez u'S't,aW'iczne ogniowe ,poża,ry tudz'ież przez inne nieszczęśl'iwo,śc'i diUiŻiojest ,SlpU'sto.szone,i do olSltaltl"liejjuż ,prawi'e przychioidz'i ruiny, że w Im,ieśc.ie zClnnześe:ijarn nli'e Ima Ikto ,prG'Wiie[publliciz,nych pIacić podatków, w'ięc .zapobiegaljqc t'ej dalszej 'ruinie, chcę aby przez większą ludzli, w:przód chrzośdjalll, a ,in defedo tych, iprzynla'jmni'ej Zydów os,iedlić telż miasto ad prisbimulll et florentienelll1 kiedyk'Olwiek przyjść mo:gło Is'tatum" 13. Kolejno Zydzli zajmują opuszcz,ollle ,domy kalt:O'lickie, CiO }ednalk z dawna ZJalmieszlkałym Zydom niezbyt o,dlPowlialda!o. W tymz.rujnowa1llym mieście obaW'i'aIi s,ię konikurencji przybyszów, :toteż ich 'sprz,eei'w niekiedy uci~s'zać musiał samdziedz,ic. Incydent nade.r dramdlt)'lCzny ,zdarzył siG w 17:37 iL, kiedy to pobito nowo >QIs1i,ed'lającego siię Żyda, 00 barwni'e 'rela'cjonuj;e tC!kSltks.iążęcego oSitTzeżeni;as'k~erowane:godoslPołeczności żydowskiej. "Sta'flsii ży<diows'cyikahału dowiedziawszy się {) kOrl'trakc,ie, z l1'i'el11awiści temuż Samuelowi Ahralmolwiczowi ku,pować tego.ż domos1tw<a ,zlalkaznl.i, 'a ,gdy tego odstąpić nie chciał, napr:zód zna'c'znie zbiWlszy więz:ić w ikunlie, a p01tem ikląlwą na n'iego ciGżJką wydali i w hOiżnicy ją pflZy świlecenliu świec cza'r1rl)'lchi Itrąbii.erl'iu w trąbki publilkowal,i" 13. Mimo to w latach losliemdzlies'i,ątych tegoż wieku było już w mi>cście 30 żydowskich domów. I choć Zydz,i z'Clwi'Stnie pilnowa1'i swych iinteresów prywaltnycih, 'DOj'edinaiki la'S micesta nie był im oc,·.jętny. W,idząc jeg{) opłakany sItainsami deikla'rują ,p~:mO'cf.jnalnsową. W rOiku J 738 z:awalrta z,ositała nas'tępu,jąca "Umowa ,między ,m,aglilsl1Jr1a't,em Tarno'wa a całą s'Y'1la,golgą": .,Pirzy ta1kichmias'ta Ta,rnowa podulP:udłego dolegll,ilwo'śC'i,a,ch,gdzie wlsizędzie pustek pełno, (jedini) pDwy'micTa'h ludzie, (drudzy) T'z,emiosł,a popr.zes1tali tI"obii,ć,ja,ko też 'z mia'sta powychodzi'wszy pUSlto place, ,dOimy, ka'm'ienioe pozostawiiaH. 'Tudzież nakupcolch wcale ,zeszło, żadnych hanldlo1Wców, Ik'upieetwa 1 j.aik'i:egoikolwi,ek pożywieni'a ubog,i,e chrze.;djańlstwo nie ma. Wlięc sama 'synagoga ta'rnows'ka uwa'żając i zm'iarkowawszy dDibrze, że talk ,podupadłe m'iasto Ta'rnów nie może wysllarczyć do za.spcikojenia C1ięŻJk,jego podatku, OpTÓCZzłoItych polski,ch ,dwuset porzwa,lajq złotych dwadzieścia punktualnie O'ddawać" 14. Żydz,i czynią to w 'interesie mia:sta, ,aile też swoim osobi,śde. Oto bowi.em podejmująstarall]i,ao ,przyjęcie .swej młodzieży do cechów, ,na 'co nlie godzą Siię mieszczanie. CzłOil1!kowiecechu -rzeżn'ików, na propozycje Zydów, odpowiadają p',smem z',ltytuł'O'wćlilly,m:"CzeJnu Zydzi nie ,mają ;z nam,i w rzem'io,śle przys:tojlnlie li ;gruntowlllie P11I'tiClUPOW:aĆ". A oto wyją'tek Z teg'o ;p::slma: "g,dyiby Zy,dów w cecihu !swYim mieJli, :k't6Tych jalko świat stoi niikędy ,nie było nigdy ,i nile maiSZ 'ich w żadnY1m cechu opis,any'm do tego cza'su. Albow:ie'm czeladż wędrowna nalsza wlzlgrarr:dzona by ,była i 7Jarz,ucliwsz:y 'im to, że z Zydemeś :się pzemiosIa uczył, za czy;m maj ąc my takąs<wmotę mu:s'ieEby'śmy nie uczyć cz,e'ladzi li nie posyłać do Iudz:i" 15. Aby AIMOT, Tamże, " AMOT, " AMOT, l! 13 Acta cons. Tarn. p. 223 - 224. MT-AH/D4/2C,2. MT-AH/D4/464. AD 1730 p. 222. �362 Kronika swe racje ·tY1mmocl1Iiej po·dlk,reślić, IzaZ!naczalją .mi.eszc.zanic "dłużej Ichrzcścijanl1liż Ży,dów w Tarnowie", koilc<zą zaś ży.czen;iem, "a.by 'ich lkoiedy'kolwiclk Z;,I IrKljmniejszą okazją z lITI'i«ls·tajatko :Z Bochni i PilZl11:a,·00 daj Panie Bo'że, wypędzono" 18. MilITIa tyc·h zalb:egów od lat czterdz;iestych XVIII wiekuz.aczynajq w T.u'!1o·wi·e pows'ta.wać ·żyd'O'w'slk:iecechy .Y1zem:ieślnicze. Zajęcie Tarnowa przez Austri'J.ików, .po:7.bawiel1lie odz.iecizlicz·nychpanów praw prywalinych do mkllsta, powo'duje usbanie wzajemnych korespondencji. Życie Imiasta, a także Żydów, regulo.wane jeslt generaJny'mi ustawami lPai1.c;twO<:lwym:i. ReguIO\Va!ne ba'rdzo ;sz.czegółowo. Rząd ausltri:<J.'ck'inakazuje Ży,dom przybranie llaz\\"is!k o niemieckim brzmicni,u, r€lguluje ,s!t,o'sun'ki/kah.ału :z miG.stDm, a t'a,k~c I.yc.i'e prywatne Ży.dów, m. '~n. sprawy zawier.Mlia n.ałżeńSltw,.przechodze<ntia na wi,,,,q ~-{atolic:ką, s:p:oawy meJ·dowania 'S:ię,c'3lz'ko:l.nictwai't·p. W ,dobie a'U'~on()UTIkzlł1ej, w drugiej poł,owie XIX w., mics'zczar,ic żydowscy zasiadają w rudlZ!ie .miejSlbej i Vi każdym urzędei,c mają swych prz,c<ci's':aw'icic'!-i pTOpOlfcjQlnalnic .do ,chrześcija11. Wla,dz.e au,itriack.i,c staTają s:ę dbać o ,slPlkój ·i bBzpieczcil,5rtwo Żydów. K'ic-ciy wybuchająroozfuchy antyżydowsJkic, r'opolrty policyjnc pełne 'S4 uwa,g odnośni'e ,de1,j'k:atrego !agodZlClJ1lj,a mapięc,ja, wyłapywania agi1tato.rów antyżyocio'wskich, uśw:iadam:iania 'społeczeństwa, 'zwłaszcza na w:;,i i 11a prz-N;micśc.j,ach. W I,alt.ach Isiedemdz,ies'iątych przez Galicję IPrze<t<l'C1za 0S'jęfa-Ia uC'iokitnierów z :Rosji, ,gdzie wtedy 'Sz:cz-ególin1ena's.lili!y ·stiępo·gromy żydowlSikic. Częić Z)"dÓw zn.alazła s'Chil'oJ1Ji€ł1':-e w Tarnowie oj okol,icy, aczk{)lwielk policj.a ni.eehę'bn'i.e wi.działa te napływają::e elementy, m.ctjąc ,do';ć pro'b!];emów rz wł.asną lu.dil'o;c;ą· W dru'g!iej poŁowie XIX w. bo,g,aci Zydziza!k:laodajcl szereg fabrylk, ~I~l'c:pów, powsitajes!ZiPital ży>do'\Vostki. Buduje się 'też o'lbTzym'ą .sY1na.goę. której budowa t~wu z prZJerfw.ami 'kilik,a'ci'zdes';ątklit, a ulkollC701l10ją -ci-opie'ro w 1903 r. Był 10 jeden z ibaTdi?JiejcharaJkte'rystYlC"Z.nych elementów architektury mia5.lt:1 do 1940 r. W tym też czasie .pols'taw,io:no s:ty'l.olwy :budy,nek mikwy, który ocalał z ,pogrom'u niemie::ic:iego. Okres dzi€'więtm,a:sto<\Vic!~:~nejhistori'i reprezen'!Jowalny był na wystaw·je skifomniej niż wielkii wczes.n1iejos'Zc.Były oto główil1lie zdjęcia bożlI1icy (Nowcj), oraz jej pa'oj-ektów, 'od kltó,rY1ch'o'Staltecz:n:ieodstąpiono; łaźni 1 domów w dzielnicy żydowskiej. Były ,też d01k'llJmenty obra'Zują~.e udział Zydów w żydu miars'ia. J·edna ,Slala po,święcona była maTtYI'o'logiitarnoW's'kiC'h i oko'licwy'ch Żydów. Kiedy nadszedł wrz;es,i.eń 1939 L, W T:arnc'\vie zam:eszkoiwaŁo 25000 Zydów, co stanowił·o pona·d po~owę mies.Z'kańeów m.iasta. Ich 1'05 był z Igó.ry prz.ez Ni'emców przygoltowany. Eksterminacja POSltępowala stopniowo, aż do :zupełnej za.glady s'poleczności żydo'Wskiej. W paź·dziel'llIilk'UToku 1'939 na!kaz,ano ll'(),s<'ćO'pa"I!<.i'Z gwiaz·(ą. Ko'lejno o:gra'l1liocz:anoich ;najpro,'its1z,e prawa i swobody - :zakaizal1Jod1!o·slz·enia futer, po,dróżowm1'1a, ehoodzern:ia -ehadnilkami, z;ablokowanoich konla bankowe, narka,Z'<.1inO OZl1JrukoWRITie 'sklepów żydow'Ski.ch .gwia,zdcl, zam'knięto sZikory ,żydowskie, wp;,owcudwno ·obowiązek rCiężJkjej pracy. DlaszczegMneg.o .po'gnębienia Żydów spalono w początek h~tQ;pa'dta w.szy:;tikie boiJll·iee, domy modlitwy i bibliot.ekG. Tny dU1:i pło;nę!a NQlW<aSyna,goga, któ.rą m·a .koniec wY'.sa,dzol1lOw powietrze. Żydz·i mielii w po"c:zątkaeh 1£40 r. q)u~dć mies'zkl<J,nia przy 'głównyc'h ulicach 'miast:!' Ich m:en~c ze'stalo Ha:o'owalne przez Niem'ców. Ponieważ ,nokazano Żydom rolniko'm clprowadzel1'ie się do mklls1. wydz'ielcnych dla Jepsz,e~o lich kontroJowall1lia, w czerwcu 1942 r. w Tarnowie znalazło siLę ok. 40000 Żydów. Wówcza.s o·dbyla s~ię 'krwawa lilkwi,dacja p:Jłmvy tej ludnr.,śei. Prz.ez tydziień 'od 11 - 28 czerwca mordowano Żydów n.a tarnoWSlkim ·k'ircho.J.e, bito i TOZII! Tamże. �363 Kronika strzeliw,m" na Ryniku, ulicach i w m,j'eslzlkan'iach. Część ich wy1wi'eziolJlQna ś,m,i,erć do Bełżca. POIzOl,stołych20000 zlamknięto w utwoTz,onym w dniu 19 cze'rwca getde. Terror. ciężka pra'ca, głód, ci,erpienia towalrzy'szyły życiu ,na :terenie getta, poza którym groziła natychm,ia:S1towa śmierć. M'imo, iż za ,pomoc Żydom gr'o,z:ila rórwnież utratażyc'ia, poma,gano i,m w m'iarę m'o,żJ.iwośd. Dc'starczano żywnmić, leki, zaop,ltrywano w fałszywe dokumenty i świodectwa chrztu. Znaczną pomoc w tym za'('!'e,s:icświadczył urząd pa'wfialny przy ka,tedme talrnows:ki'ej. :\rie było to jedna'k dz,iałan:ie 'S'kuteczlne na większą ska.lę. Ko'lejne a1kcje HikwidJcyjne odbyły się we wJ';Zcśniu i j,i's'topadzie 1942 1'. Ponad 9000 osób wywieziiono na śmiicrć do obozów zagłady. Kolcjnohkw'idowano getta w okolicy Tarnclwa i ,tu spędzC\,no rcsz,tki :ludności żydowsIkiej. W lecie 1943 r. byIo na 'Z;mn:iejslzolJlymobszane gett<.l blis;ko 12000 Żydów. Ich osta'~eczna za,głada nastąp.ła we w.rześniu tego rOiku. Ci, którzy nie 7Jginęh na miej,scu podcza,s przygotowywan;i,a tiranspoJTtu, przeżyli r;'iewie!e dłużej. Cel,em i,ch podróży był Oświęcim ,lub PIa,,,zów. GettQ ,tarnowskie przestało i,stnleć 17. Z tego okrutnego cza,su pochodziły eksponow2ne fotogrMie prze,dlSltawiające Żydów w ta:rnoWSlkim ge!tcie, obwieszicz,enie niemieckie grożą2e Polakom śm;erClią w przypadku po,mo!cy Żydo'm, liczne dokumenty jak: :spisy :z:arekwiirowanych Żydom s.przc;tów, spilsy 9puszC!zO'nych pmcz ,nichm'ieS'zkml, :k!sięg:i ,meldunko'we iVp. llu:;tracją tego cza.su było() duże zdję2'i,e wnęVrzaspa,lonej bóźnicy z XVI w" z której do dziś zachowała się mO'cno zniszczona, murowana bima. Część wys'larwy prz,ez:naczono na wyeks.p~)Qowal1'ie kultowych aikcesor,iów, ,k'ló,re po cz(;.ści zachowały :się w zbiora.ch muzea,l,nych, częśeiowo z!Q!s'1aływypo,życzone od o,sób prywa'lnych, a :także z ,obecnie funikcjonującej bóżnicy ta1rnows'ilkej. W jednej ::ali, z .zabytkowym'i renesa,nS'owymimalowidłaini, zaa'ranżowane zo's'tnło wnętrze bóźnicy, 'z bi,mil, ,pilrechetem, świeez.nika.m:i, pulpi,tem na 'księg:i i tacę WTaz z jej przybraniem. W gablo'la:ch znalazły slię atary, ta,sy, tef1l:iny, s:w1'all'Y,zwoje Pisma Swię'ego itp. Oddziel,nie POlkilZ3)J10domowe 2:kces,(J'ria Teł:ig:ijne: la'mp'ki i świeozil1iiiki'hanukowe. kubki 'kiduszo'.v'C, serwetkę pod 'macę, balsaminki li inne naczynia ,i .prz.edmioty. C,lłość wys1tawy li'lustf'Owana była o'bralzami i ryslunkami o trp,śC'i żydowski'ej autcrstwa tarnowslkioch ma'la'rzy: AIQjzego Majchra i Ju1:i,ana Grabo'W's'kiego. ZW'i'edz:lj ącym tO'wa!:'zys'zyły o,dltwarzanle z ta:śmy malgneto.fonowej pieśni żydowskie. W efekcie dużego za·interesowanlil3 tematem wysltawy wszczęto stara'nia utworwni2 na terenie woj. t2rnowsJkieg'o muzeum żydows:kie;.',o. ISltnieje szansa na utworzenie takiego muz,eum w :Cą''}'rowie Ta,rwllwsiki'ej, gdzie aiktualn:ie TemO'll'tuje się je'dyr ą na 'tym terenie :Sy1J1.a,go.gę z polowy XIX w., .pierwotnie z przeznaczeniem n? dom ku'ltury. Adam ETNOGRAFICZNE ·WYSTAWY CZASOWE ZORGANIZOWANE Bartosz W 1982 ROKU MUZEA War s z a w a, Pańs!twowe Muzeum Etnograficzne "Swiątecz;ne zdobnictwo 17 Aleksandra Pietrzyk, Z dziejów zagłady "Zeszyty Tarnowskie", 2: 1970, s. 14 - 21. ludności wnętrza" żydou;sklej w regionie tarnowskim, �364 Kronika Scenariusz: B. Ogr,oidowska,opr,awa ,Plastyozna: K. Burnatc)<wicz. 'Eb!po:(ycja: 18. 12. -81 - 30. 04. B2. Ok. 400 eksponatów. Katalog, pJa1kat. ",Po'ls>kie shoje Judo.we" Scenal1iu'sz: G. Tka,czyik, E. P.i1s'koOrz.E'kSfPO'z)'cj-a: MU'zC"um Ok.rę·gmve Po'dla,s,j,kej. Ok. 350 e!ktSlponatów. KatnJog. "Stroje Judowe lindiian Ameryki Łac:iillsJkiej" Seoena'rius'z: T. WalendJZJiak, Oiprawa plastyczna: 03 - 40. 05. Muzeum Etno'gr.aficzme w TOl'uniu. "Kultura "". Ei·alej A. Bednarek. Ekspozycja: ~6. Afgani!Stanu" SC611<lJri;u:s:z i ·opraw.a plaSJtycz.nla: M. Sz'tral1i-ow;i'c.z. Elk,<;<pO'Zycja:.maJ"zec - C'Ze<fwiec Muzeum .Ok1rę.gowe w Radomiu. Ok. 150 ek'sponatów. F:OJder. 'W"półolfgaTlJiza'Voof:Muz·eum Oklf(~g'owe w Radomiu. "Wie'1k'anocne Scenal1~usz: T. kwiec,ień - 'ilmpres'je" Amhf'o:z,iClWi!clz,,opTawa maj. 800 foto'gramów. "Broń plalS'tyczna: K. Cho'j.nacki. Bk'PDzycja: wyspi,a1rzy Pa'cyfiJku" SCCllw':riuJSJz:B. KohutDlic'ka. E!kspozycja: 16. 04 - 15. 07 w Muzeum EJtn()~rafi.oznym we W,roiCławi'u. 116 ekslPonatów. ln,f'or,mao1Jo,r. W'slpóJO'r.ga'llJiza'tolf: :VT-uz·cum Etnograf'iczne we \V'f<Odawiu. "lVla!<lu's'UWoi ,rzeŹJba T.adeusza Żaka" Scena.rl'1.ls'z: B. ETber, A. Kurzątlkowslk,a, OIpr@wa plastyczna: R. Gryga. Eik:~zyc'j.a: 25. 06 31. 08. 45 ekSIPOIlaltów K.a ta log. W.s,pólor.ganizator: .:'vluwclm -Narad,owe w Kielclach. ,.Naby!iki po-zaeu<rorpe<j,Slk.iePań.S'twowego MWZC<U'll1 Ebnogra<f;jc'Zl1<elgow WaTszawi;e z lat 1972 - 1r!l82" Scena!l'iusz: B. Kohuil1Jiclk.a, !oprawa pkł1s'tyczna: zycja: 9. 07 - 30. 09. 435 ekspol1latów. Katalog. "Malowanki Powiśla H. GałąZ!kl<l, R. Gry'ga. E;,'s;po- Dąbrowskiego" Sc,ena:rius'z: Z. Sz'ewc'zyk, komisarz wystawy: J. Mj,gdał, opra.wa pla·,;.tyczna: K. Burna1Jowi'C'z. EJkspo<zycj.a: 8. 10 31. 12. Ok. 170 e!k;;.po'na1ów. Ka'ialog. WS!pół-or.g.a;ni.ZJa<t'Or: Muz·eum Ebnogra£icZine w Kra'kowi,e. Departament Biblriotek, Domów KUltUTY. "Twórczość partrz - Plock, Muzeum .rzeźbiarska "DoToberk ar'tj'lSityczny - Wla:dysla!W.a Wójc·jka" Mazowieck.ie Odd:ZIiału Mazowi'eC'kiego Scenariusz: H. Ma,ntol'S!ka, ()prawa 30. U. Ok. 60 ekslPOl1atów. WOJEWODZTWO BIELSKOPODLASKIE MUZEA B i a l a P o d I 'as k a, Muzeum Okręg'owe ,;Polskie pa'tirz - S T L" .placS'tycZil1<a:R. Gryga. s1roje ·PańtS1wQlwe Mu,'Z'eum Etnograficzne, luodoowe" War:;.z<lJWa BkSlpozycja: 15. 11 �365 Kronika "Tkanina podla'sika" Scenariu;:z: C. Wn;biaik. Ek'spozycja: ;lego. 18 eksponatów. 19 - 20. 06 i\'k'c1demia Wychowania WOJEWODZTWO Fizycz- BIAŁOSTOCKIE :vrUZEA B i :1I y s t ej k, :v1uze'Um Ok!ręgowe "Ludowe ,obrzędy bialo,&tocczy:zny" Scenariusz: M. Łobacz,oprawa ,plaIS1tyc,zna:W. Cieśla. Ekspozy,cja: 28. 05 1. 06. BieNk,i Dom KUltUTY. Ok. 60 eksponatów. W:srpółorgani:zator: Biel s!ki Dom KuHiUry. "Sztulka 1udO'wa białostocczyzny" Scenari:usz: 15. 07. 81 - Jakubowsika, opralwla pl<lJstyczna: A. SZYima1niuk. Ekspozycja: 4.04.82. Ok. 300e!ks,ponatów. Pla,k·al\. H. WOJEWODZTWO BIELSKIE MUZEA B i e ], k o Bi a I a, Muzeum Ok'ręgolWe "Ludowe 'tradycje Sce:Jariusz: teatru B. TUT!1Jo.Ekspozycja: ludowelgo :na Podbe:s1klidziiu" 14. 05 - 14. 06. 60 eksponatów. "Lalka aDli'ffiowa:na w zbiorach Muzeum Archeo.J.og,icznego i EtnOlgrai,icZJnego w ŁodZii" Pi1trz - Archeo'l·O'gkzne i Etnograficzne Łódź, Muzeum "W.spółczeslll.a sztuka ludowa województwa ka,w'wic.kiego, opo1s.kliego, częstochowslkiego i bielskiego" pa tn - Bytom, Muzeum Górnośląskie. "Najnowsze :naby1Jki Muzeum Okręgowego w Bielsku - Białej z lat 1974 - 1982" Scenariusz: J. Konio'r, konsultacja: 83. 2.')0 eksponatów. Plakat. "Rzemiosło B. Turno. ludowe "Sztuka ludowa okresu Ekspozycja: 28. 09. 32 - 10 -20. 11. Z.S.Z. Induk,taBiel- Swoiąt Bożego Narodzenia" 18. 12. 82 - 28. 02. 83. Z. S. Z "lnduk,ta". C i e ' z y ~l, Muzeum Scenariusz: 3. 02. i jego wy'roby" ScenC;l"lusz: M. Dlok, J. Kc.nior. Ekspozy·cja:7. ,ko Bi:lla. 70 oksponatów. Scenariu:c;z: J. Konior. :lG eksrpona'tów. Ek.spozycja: .,Zdobnktwo ciie:i:zyilsfkiegostroju :ludo,wego" M. Oczkolwslki. EJksIPO,zyCj.cl: 1. 07. - 30. 08. 202 eksponaty. �366 Kronika W lis ł <li,MuzeU!m Be:slklidzlklie "Ob11Zędo.wIQ;5Ć Bo,ż,o-Na,rodzeniowa i Noworoczna w tw6rczo;5ci PawIa Dr.agoa»a" 1'5. m. 81 - 2·8. 02. 82. 28 ek'Sipo'nar1.Ó'W. Ekspozycja: ż y w i e c, Muzeum "P'ClIklcm1kunslQwa wystawa ludowego zdoblli£'twa KJwiaty żyw!~ec,jde 19B1" bibutkowego Scel1JaiI'iU!SlZ: M. Mer·es, opraJWa plastyclzl1la: B. ROIsiek, J. Gołąb. Bk::jpozycja: 23. 02. 82. ,180 eks;poalJar1.ów.Wc,;półOlrgan'i'zator: Spółdzielni·a P'racy .RękodzieŁa Ludowego i Artys1Y'cznego ."Milenium" w Kralkow,ie. 28. 12. 81 - "Po'kO'nikuI1SOwawy:s1:awa J'z,eźby l'udowej" Scel1la:riu:SIZli ,oprawa plastyczma: L. Grajny. Ek~p'ozycja: 2. 03 eksponalt6w. WSlpó1-0I'gan'Lza:tor: 'fuwanYJ5t!wo Miłośn:ików Ziemi w ŻY'wou. ,;Po'kOlnJkulf:Sowawystawa 18. 0-1. 140 Żywi1eck1iej malar.Sltwa na sz'kle" 8cenari.UiSz: L. Grajny, 'O'Poow1apła.stycrzna: K. W'i:łc:zyńsl1d. L. GrajalY. Ek!Spozycja: 20. 07 - 5. (}9. 136 ekspona1t6w. Ws[pÓłorr.gall'1iJz,a,toT: WojewódZlkli Dom KultUiI'Yw Bliel'Slku Białej. INSTYTUCJE NlEMUZEALNE S u c h Cl B e s Ik'i d 'zk a, Tow<lTZys'lw>QMiłośnJilków Ziemi Suslk'iej "Wys1t'Clwa twórcZQśC'i l;u'dowej i e1kiSponatów etno,glra.fkZJnych Ziemi Sltslkdej" Scel1JariUlSlZ oprawa p'la:SJtyczna: A. K'rze~z.orwSJki. Ek~pozycja: p0'l1at6w WOJEWODZTWO 1. 05. 150 e:,~- BYDGOSK[E MUZEA C h o jn i c e, Muzeum Regionalne "Pokonkursow'a wys1;awa twórcz o;5ci ludowej 1 Kaszub" Scenari'UJsz W. Tryborsika, OpJ'alW<l'pla.",tyC'zna: Ł. Wa'rpił1sika. kOllo;uHacja naukowa: MU!lZeum Etnograficzne w Torun~lU. Elk's;po'zycj.a: 30. 05 - 24. 08. 100 eksponatów. Pla'kat. T uc h I() I a, Muzeum BOifÓWTuchOlIs!ldch "Hafot kaszubski z IterenóM' Bo'rów Tucholskich" Scenalr!iuslz.: M. 15. 06 - Rioisentf'l~t,er., opr,awa 30. 09. 29 ek,slpona,tów. pkls'tyczna: "RzeźJba ł'udowa ze zlbior61W M'uzeum SCe'llJari'US!z: M. Rosentreter, 5. 10. - 31. 12. 23 eksponaty. opr.awa Eo OlszeW's,ka. E'k!5iPOzycja: EtnOlgJ"aficwego w Toruniu" 'pl'astyC'z.na: E. Olszews'ka. EkWc'Zj'cja: �367 Kronika WOJEWOIlZTWO CHELMSKIE MUZEA C h e ł m, Muzeum Okrę,gowe "Rzeźba ludowa li ;L'kull'ina z a'egjOll!uśrodikowo-'W<>chodini·cjPol'siki" pa1rz - Luib\lin, Muzeum Ok,rę:gowe WOJEWOOZTWO CIECHANOWSKIE MUZEA P u ł t u s Ik, Muzeum Regiiona-lne "Twón:Z'ość Kurpiów Białych" Scenari'usz i konsuHacj.a: J. Śll1Jiegocki, oprawa Ekspozycja: lipiec. 97 ekl'lpona:tów. Plak'at. WOJEWODZTWO MUZE <pia:stycz:na: M. Ru.tkielwicz: ELBLĄSKIE A E l b l ą g, Muzeum "Meble i sprzęt domowy na Żuławach" ScellaTliusz: K. LasikoW'S'ka, orpra,wa plastyczna: A. Zdan:owslka-Hosbeli'll. Ekspozycja: 11. 10. 81 - 25. 02. 82. 82 eksponaty. W·s:p6łorgani·za'to·r: Dział Et'l1ng'raficzny Muzeum Na:rodQwego w Gda ilsiku. K w i d z y 1\. Muzeum Zamkowe "Ceramika w Malborku, DQliny Kathmandu" Scellal'iul;z: Z. Film'slki, olpra;W,1 plasil.yczna: - 31. 12. 226 ek:spon:,lty. "Rzeźba sakl'<\,l'!la twórców Scenariu'Sz: Oddział w Kwidzynie H. SamploW'ska, oprawa - 15. 12, 75 eks:ponalów. S. Cz,erny. ludowych 15. Oi) Dolnego P.ownśla" plastyczna: WOJEWODZTWO Ekspoz,ycja: S. Czerny. BkspozyCj.'I: 1. 06 GDAŃSKIE MUZEA Gda 1'1 s k, Muzeum Narndowe, Oddział Etnograf'iJi MI Oliwie "Rzeźba ludowa Pomorza" "Rzeźba ludiOwa Pomnrza" Socl1'a'l"iius'z:T. PrzaŁa, oprawa pl'astyczna: 81 - 20. 06. 82, 300 e1ksponaotów. Plalkat. W. Czern~iew:ski. Ekspozycja: 19. 11. �368 Kronika Koś c i e ź yn a, KasrZiubslki Parnk EtHlolg'raiiczny we Wdzydzach "Współczesna ,patrz - sztuka ludowia Wdzy!dz i olkollk" Gdial1s!k, WOjewÓdZiki Ośrodek INSTYTUCJE KwHury NIEMUZEALNE G d a ń s ik, Wojewódzki "Rzeźba Ośrodek Kultury WhldYlsława Licy z. Wdzydz Tucho'l:slkich" SCeina1riuC'z: K. SZiałaśna, Oipra'wa Iplalstycz:na: H. Blaszko'w:ska pozycja: 16. 05 - 28, 07. 55 eiks[)olnatów. "W'S'półeze'SlJ1iaSlz!tuka ludowa Kaszub - Gregm. Eks- Środkowych" Scena'riusz: K. 8załaśna, o,prawa :plalstyczna: J. Śpiewak. Eik,s,pozycja: 24. 06 ~ 31. 08. Miejski Dom Kul.tury Kairtuzy. 120 eikC1pOIll<l.tów. Wspólorlganiz:ltor: M,iej siki Dom Kultury. "Współcze".na~ztulka ludolwa Wdzydz Ii okoli<c" Scena'riusz: K. Szala:śna,opriawa plastyczna: J. Spiewak. Eksipozycja: 22. 07 - 31. 08. Kalszubsiki Pank Etno;gr,af,icZlny we Wdzydzach. 52 e'k,sponaty. Wspólorganiz:a10ir: Kaszubs:kii Pa'rlk Btnolgriafilczny. "Rzeźba Izajasza Rzepy" SC'eJ1~riusz: K. Szala,śna, 'Cypr,awa plaistyczrna: - 31. 08. 80 eklspolnlCltóW. "Drewniany świait Zygmunta J. K. SzałaśDia, O[lr'<lIwa pla's:tyczna: - 15. 11. 35 ekspoml.Jtów. "Betlejem Ekspozycja: 31. 07 Ek'spozycja: 16. 10 Bu:kowskiie.go" Soenariuslz: pa'trz - Śpiewaik. A. F:ularczyk. poll~ki'e" Torul1, MUlzeUlmEtn,ogr:ai'iczne WO.JEWODZTWO GORZOWSKIE MUZEA Go r zów W i e I k o P o I s k i, Muzeum "Dziecko patrz - Torur1, Muzeum M i ę d z y r z e c z. Okręgowe w sztuce ludo,wej" Etnog,raficzne Muzeum "Pokaz pisanek '.i pahn wielkanocnych" ScenarliiUsz: J. Pota,rslk,a, oprawa plasityczna: pozycja: 3. 04. - 24. 04. 82 ekspOIllaJty. R. Po!ta'Hski, Z Bącz,kow,;'ki. EK.-;- "StaTop:J10ki pi:enl'iik świą tecz:ny" Scena'r~itl!Siz:J. Potarsika, oprawa plastyczna: pozycja: 21. 12. 82 - 15. 02. 83. 96 eksponatów. R. Polarski, Z. Bączk'Ows,b. Eks- �369 Kronika WOJEWÓDZTWO ,JELENIOGÓRSKIE MUZEA B O l e s ł a w;i e c, MuzeUim CeraD:lli!ki "Ceramika B.o'lesł:awa Roman()IWekiego" Sce'I1.<.lirÓ!Uf;z: T. Wo1aJl11in,QiP'rdIwa plas1y<:Wkł: S. Wo}da. EJkspozycja: 21. 08 - 8. 11. 58 ekL';lpOlIl.aJtów.Fol<der. W:SlPÓł<Xl:gall1izaJtorzy:Sp6Mziell!1lia "CeramiJkJa Art ystyozna". BolesłJawiCl1d Ośrodek Kultury. MUZEA K a I i s z, Muzeum Oklręgowe Ziietnli KaJriJsiIciej "Jano:S'ilk W S'ztuce ludowej KoI"O'Illka W'j'rOby 7. liści kuk'lllrY<lIzy" Sc€in:a:riluISZ:M. ŚC'isł.a, A. Ja!błoń:slka sik!L EkSlPOZycja: BiluI'o Wystaw H. 05 - Artystycznych Wa~ny, oprawa iPlast~a: P. Rondial<eIks!P<JlTható\V. Plakat. Wsp6łorgaJIlli:za(toT: w Kall,is"Lu. 15. 06. 300 "Haft patrz - Toowl, ludowy" MooeumEtrJiogJrafioz:ne "IOO-Jecie wypnawy Stefana Szo1oa-RogozUńs:ki~o do AfTy~i ZacihoolIlJiej" Scenariusz: M. Susła, M. Zoacha<rowslka G<>łuchow&'ka, o.praw:a plaSltyczna: P. RoncJ.alli;,ki, T. W'aJI"da. EkslPOlz)"Cja: 14. 09 - 7. 11. 15,9 ek,slPOnat6w. Pl.afkat. W'1P6łolI'lgaJl1l~z,at'Or: Muzeum Etno~af1iczne w Kra!kowie. w reg1oll'liie ikaLisik~m" "Sztu!k:a 'ludowa Sceooriu:s!Z: B. F'i,mn,gier, <JiPI"<lwaplastyclZlllJa: M. Czyżalk, kOllliSultacja: M. SCIi.;:la. Ek~pozycja: 18. 11 - 22. 12. Wojewódziki Dom Kul1un-y w KaJLiISzu. 5'9 elkspolill'tÓW. W'SlPÓłorga'l1Jizator: Wojewódziki Dom K'llIltlUiry w KaJliisrzu. "Tradycyjna ISIZO!Pkaikirakow6lka" ScenaJ'riu~,z: A. JC'ZJi,erska, OIpr,aw,a plastYCiZllla: W. OzWmil!1J3.Ekspozycja: 20. 12. 82 - 16. 02. 83. 17 eksponaltów. K,altalqg. P'L3Jka t. WSlPÓło!l"'gantirza~Q1r:Muzeum HistorH Mias1a KmikolWa, 1 WOJ"EWODZTWO KATOWICKIE MUZEA B Y t () m. Muzeum GórnośląJSikie "Wsp6łc'Z,esna sztuka liUdo'wa" Scen<!'l'iu;;z: K. Kac7Jka, M. litpa-KU!Czyńsk.a. EkJSipozycja: zeum G6l1nof>ląslkic w By;tomiu, 1'8. 06 - 18. 08. Muzeum 1ł Lud, t. LXVIII 12. Ol - 26. 04. Mu- Okn:gowe w B.iellSiklU �370 Kraniku BiJałej. 404 ekó;iponalty. Karta'log. PIraika,t. W~6łmganiz,at(Jrz.y: MiniJStersrtwo Kultury i Sztuki w Wars:z.,awi'e, W)"dział Kultury i Sz,tulki Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach, Spółd:z.,ie1JnJia Rękodzireła Ludowego i Art)"S1yc-znego "Cepelia" w Wams7Jawie. "Powstall1lia Slą'Sdde w plastyce n~rofesjonalllcj" SCe1W.TVUrSlz: K. Kaclzka, ikQmislarz: E. Pa'ld.cy. ~kSII)(nycja: 19. 02 -25. :zreum w RybniJku. 52 ekspona!ty. Ka'talog. Plaikalt. W:sp6łmganiza'tor w Rybniku. G łJ wic e, Muzeum "SZ't:U!ka ludow,a Scenalllvusz: G. P'f'Zybył, qprawa 347 eksponatów. R y b n i ik, MuzeUlffi Śląska 01eszyńsiJde.go" plasltyczmra: A. Ha~ko. EkiS[)ozycja: "POWlstamia SIą:sJde w plastyce paltrz Z a b J: Z e, Byitoim, Muzeum nieprofcsjona'llI1ej" M'u:zoum ,;Obralz Sląslk;a w malarsrtwi'e nrleprofes'jolnallnym" "z naszych Ekspozycja: roibotruiczycrh tm,dycji" ScenariJuLSlZ: J. Paw1as - K,OrS, oprawa pla:stYC'Zlna: J. Kozak. 09. 82 - 27. 02. 83. 1'12 ekS!POua'tów. Itnforma101l". EkJS!PO!zycj'<I:24. NIEMUZEALNE K a t o 'W li,C e, :K;a1owicikie Towax:zySliwo ;,Biały SpołcoZil1lO-KuHul'ahnc haft śląski" Soonoo:U!SlZ: Oz. Rzuoidlo, opraWia pl,astyczlla: J. Przy:pkowslki, A. Dy~a'c:z. EkspozYC'ja: 17. 05 -31. 05. 25 eiksipo:na1t6w. Ka,ta'l'og. WOJEWODZTWO INSTYTUCJE 27. 07 - 3. II. GóTHOŚ'ląslkie SoenariUiSIZ: J. Pawlas - KłUS',oprawa plasrtyc7_11Ja: W. Pr,awdzi'och. 2, 03. - 17. 07. 98 eksrpona1ów. Ilnfmmat'oT. INSTYTUCJE O·L MuMuzeum konsulta<;ja: KIELECKIE NIEMUZEALNE K i e l c e, Tow.axzys1Jw;o Przyjaciół PQ,Jsklilego "Wystawa Gónniotlwa, Huinic:t wa 'i Prz,emy.slu S1.a,ro- twÓirCÓW lrt.VdQWychIkielecczyzny" S'CieJOOJrilUJS'z i opralWa plaSltycz,na: K. SC'iwLarsika. Ekspozycja: 4 - 5. 09, !'iOWd Słupia (wystawa w plenerre). Ok. 300 ekLSipOIl1>aJtÓW. Współ<lU"ganiWatOlr: Wojew6d'Z!ki Dom KuJltury KJielce. �371 Kronika WOJEWÓDZTWO INSTYTUCJE KOSZA.LINSKIE NIEMUZEALNE K () s z a l i n, WQjewódzJkJi Dom Kultury "Rękoa:uiJeło lrudO'Wei tWórC1ZJOść pamiątlktalrSlka" Scenariusz i oprawa rpllastY'c=a: R. K,oołiorwSlka.EkstpozY'cja: 9. 07 - 10. 08 153 eksponaty. Katalog. WslPÓłorg,a.nizartorzy: AIf,t RegliJoll1- Sopot, Kosl'z.al.iń:ski Odamał PTL, Mf\l:ueUlm0Ikrę-g;orweKosza.Ji'l1. WOJEWÓDZTWO KRAKOWSKIE MUZEA Kra k 6 w, Muzeum Eltinogra:fiiCzllle "Dialbły W poiJJsikJiejkf\lllJtumzeluJdowej" S0cma:rtiu!Slz:W. Grąocz;ewsikJi, oprawa ,plastY'Cwa: A. MścriwujeWSlk,a-Wajda. konJSultacjJa: M. Beier:sclJ<J;rf.EJk!SlpozY'cja:30. 11. ,8.1- 10. 03. 82. Ok. 200 ekS(pO~ l1Iat6w. PlaJkalt. Folder; 1'6. 03 - 3. 05. Muzeum RegiOll1a1nJew MY1ślel1liJca~h.78 ekspoll1a:t6w. "Ma'jjka Bosika Częstochowska w SlZtuce ;ludu ,polsk,iego" Scenari'UiSz: A. Jacher - TyszJ.!:O'Wa,M. Be:ierr:sdod, opra,wa plastyc:z.na: A. Mściwujewska-Wajda, L. Wlajda. EkJSiPozycj.a: 8. 10 - 5. 12. Ok. 1200 eks\POnartów. IGtalog. WystaJwa z Mu':ueum Zabawek z Norrymber:g.ii "Nolfymber>ga w KrakIQW,ile" ScenaJ1i:us:z: L. Bayerr, W. Schmidt, oproawa plastyczna: F. Oolrier, Ikonsu,ltacja: W. Schmidt, M. Bcierrsdorf EkspozY'cja: 20. 12. 82 - 10. 04. 83. 1253 ekSpOfr1alty. Kata'log, foLder, pLalkat. WSlPÓłoI1ga:ruiJzatorr: Muz;€Um Zrubarwek z NOIfJ'1ffibergi. Kra k ó w, Muzeum Histo:rY'czne Mias'ta Kr<l1kowa "S:oorpk:ikmko-wskiJe 1'982" SCeI'1a:r'iJUiSZ: T. PetrY'k, oprawa - 30. Ol. 83. 87 eksponaltów. IpLalstycz'oo: A. za,Jińslka. EJkspozycja: M y ś l e :n lic c, Muzeum Reg10nalllle "Di<libły w lPOl~kiej kultu'l'Z€ ludowej" patrz - Kraików, MUZJeum Et:rrograf.1cz.ne "Tkani,na dekorracyjna Ek.9!pOzycja: 5. 06. - 29. 06. 54 ekSipO'Iliaty. WOJEWÓDZTWO MUZEA J a s ł o, 24* Muzeum Re~ionaLne w Polsce" KROSNIENSKIE 5. 12. 82. �372 Kronika i WS{pÓłcz€tSJIla iI'Zeiba "Dawoo Scenariusz: 06. Jasielski K l' w z'bior.ach M'llJZeum K. A. Stwirui, IQIPI"awa iPlas'tyczna: Dom Kudtlury. 60 ekspo-naJt6w. Reg1OinallJn€ogo w J.a,ś;]~" MaC!iej'Szy1k. o S iI1 o, MiwzJoom Okiręguwe ,,Rzeiby hllOOWIe WłJaidysława z K1aarilie'Illicy Górnej" Chajca Soonarirusz: A. KoS!iek, Qprawa pl,a.sltyc=a: K. Rusiżel. F)k,spozycja: 09. Wsp6łorrgaIt1iz3ltor: MU!Zeuan Okręgowe R~eszów.. . Sa 5 - 25. EklSipozycja: iI1 o ik, Muzeum fudO'WU1ictwa en - 12. Ludowego "Stara SceTIJa["!.iusz: 23. miedź" R. Gnzą'dz.ie'la, -<JIP!'aWia plaS'tycm.a: A. SzcrepkoW'Sikli. fEkisIpozycj.a: 30. 05 - 30. 10. 428 ek5/P'OilQif.y. Katalog. WO,TEWÓDZTWO J. Wójw"\V'1cz. LUBELSKIE MUZEA Lubl'in, Muzeum Okręgowe "Ludowe wyroby dre'WlI1liail1e" ScenaIl1iusz: E. Kępa, oprawa plast)'C'Zna: K. Wlitaro~a. Ek\SlPOzycjl<l: 13. 04. . - 30. 05. 130 oeIklSlP<Jll1i<łrtów. Składall1lka. W.sa>6łor.gall1!irzattor: StoW.aTZysiZen1e 'Dwórców .LudowyOh. .,Rzeźba ~ likiMliina Polski" z iTe~on'UśrodkOlWO-WlSChodflli.ej E. Kępa, D. Powilańs!k:a - Marvur, qprarwa p1<wtyc;z,na: K. WdrtJkowSIka. BkspozY'c'ja: 5. 08. - 2łi, 09 w Muzeum OkręgowY'!ffi w Cheł!ffi~e. 220 c'k,,,po· Ina't6w. K'a1taiLog. Wsp6łorga'IllizatJoir: Muzeum Okręgowe w Chełmie. S0enariUJ.';Iz: Ł ę c z 'n a, MUZiewm Lu'bellJS/kiego Zagłębia "Lęcz.na &enamUJ.sz: ~ycja:l0. W ęg1owe,go ośroclIkliem ił: Sliooz.ibą 19a1I'TIcarstwa" J. Pa!luch, opf;aw:a plastty~zl1.'a: H. KobiałJm, 09 - 10. ;12. 38 eksponatów. Suda.danlka .. ' WOJEWÓDZTWO w Lęc-z.nJej kO'!1sull".lC'ja: J. Gurba. ŁOMZY&SKIE MUZEA C i e c h a n o w li e c, Muzeum Holndctwa im Kl'Zys'ztofa Kluka "Si€lT'pe'C'ka rzeźba ludowa" Scenari·usz: T. Czerwiill,-ik!i, oprawa .pla15tycz.na: - 10. 04. 202 ~k.s{p()(lllity. Ws,p6łOlf,ganJ.za'tor: w SieI1pCll. L o m ż a, W. Bo<gutdki. Eksrpozycja: 15. 02 Muzeum ;j, Pal"lk Etnograf,iczny Mu~eunn Okręgowe "W.spółczesne lu<iOlW€ m'ala.rstwl() na szikle" �373 Kronika patnz - Toruń, Muwuan EtrnlQlg)rai1i.<:me "WytwórozOiŚĆ !domowa. KuriP.1dwSlka Puis=za ScenaTium: A. BłachO'wsllci, oJ)1'awa plmstycz.na: 20. 07 - 1. 10. 1'15 ekJsip<mat6w. WOJEwOnZTWO Zielona" S. KędZJielaWBIki. Eksp0zycj:a: LOnZKIE ~UZEA Ł 6 d ź, Muzeurm A.rchOOlQgkzne i Etno~ficZll1e "ZbLo!fY Dz:ia~u Kultur .MiejslkiJch MuiWUllTIA!fchoologlicznego Ii EtnogrrafLc:ZIl1ego w wOOi" ScenariUlSrZ.: E. Wła-dylkowa, 2a. 01. - 18. 04. Folder. Muzeum 0(pl<łiWIa:p1a:SltY'cz:na:Cz. Chmnc7.y1k. Eks[pO'Zycja: "Nowe naibyjjki Arrcheologicznego ci E1m.ognrl!iczmego w Łodzi 1981 ('ot1wtg1!faiia)" EkS[pOzycja: 28. Ol - 18. 04. "Rzeźba lu!dowa P'oWsikd. Środilmrwej" Scenar,iru.'>Z: B. Wróbtlew$ka. E!<;'S[pOzY'cja: 30. 03 23. 05 w MUlZJ€iU1ffi w ~ezinacho W,~p6łoll"~ndzaitOT: MUIZeUIffiw Brzezli!nach. "Lal!k'a alllJi'ffiowall1aw z.bllioll"ach Muzeum Archoologicznego i Etnoglra,fiiczrnego w Łodzi" ScenaLrius,z: B. Mienicika,OIPrawa plastY'czna: A. Łabieniec. Eksrporzycja: 22. 05 - 13. 06 w Muzeum OkiI'ęg·owym w Bielsku Białej. 140 eks[pOnaitów. WslP6łO!fganizatm: Muzeum Okręgowe w BidSIku Bi!ałej. Muzeum "Hafty chiń~kie w zbiorach ArcheologicZIllogo i Et:llJograficz.n.ego w Łodzi" SC€!l1a,riusz: W. Nowom. ,EkS!PQzycja: 1. 06 - 09 w i Aparatury Trakcyjnej "Ema-Elta" "Sztuka Fahryce Transforrma1oir6w Chin" Sc'enarriusrz: W. Nowos'z, oprawa plastyczna: J.ZieHńslki. - 13. 12 IW Pańslllwowym Teatrze La/lek w Łodzi "Arlekin". "Sztuk>a i rękod~ieło Ekspolzycja: 1. 09 - EkS!PQ'zycjG: 14. 10. - 5.' 11 w' ·ludowe Podhar},a" Sce<nan~UJsz:L Bernasińska, A. TwaroowsOm. KMPiK w ZdJuOOkiej-Wol.i. FoldeT. "Kultw,az.bLiJża narody" Sce'nGIT"illi<;lZ: W. Nowosz. Ek's,pozycjla: 6. 11 - 30. 11 w DzJi'eln:icowej Bibll~otece Publicznej Łódź Śródmieście. "Wiej'S!kie zwyczaje i obrzędy vimowe" Scena['Q!U'SiZ: Z. Ma~k, oprawa plGlStycz.n.a: J. ZlieHńs!k!i.ElklS[pO'zycja:15. 12 - 18. 02 Teatrze w,lek w Łodzi "AIl"lekriln". w Państwowym �374 Kronika WOJEWÓDZTWO NOWOSĄDECKtE MUZEA N <lW Y S ą Cz, Muzeum Okil"ęgowe "MalarstW<l Ni/krifoa.-a" SCeIlJarrws:z; T. ,J~błońJslk.a, ,oprawa plalSityC7.i11a:J. Czech. Th6tporzycja: 16. 02 - 31. 03 Muzeum 'DartrzańSlklie Zakopalne. 57 'eksponatów. Wsp6łorr,gani.rz,atoT: MUZieum 'Da:tr'zańsk'ie im. T. Chałubińsik:iego Zaikolpane; SCea1arirusz: Z. Tatikow.sfkra, O[pl'awa plas'tycZiIlJa: J. DUlborwkz. EikSlpolzy{~ja: 17. 08 - 15. 10. Muzeum Ok,ręg'owe Pi'ott.r!k6w TTybumalrS1kli. 141 ekrSpoO'naJtów. Proik.at. WSIP6lorganiJro'tor: Muzeum Oklfęgowe P101Tików Try.b1.lJl1aJ1Slk':i. "K<JtrO<l1Ik:i &>IOOws:kie" Scena'riusz: M. Brylaik - Załllisika, opTaJWa 'plastyczna: B. Nalgierow.a, M. Kroh. Ekspozycja 1. 06 - 30. 00. Ok. 70 '€Iksporiat6w. Ka:ta,log. pla!ka1. 16. 07 - 30. 09 Szczal\WtiK:oaMuzeum Pi€ll1liń;Sik:ie,o;pralWa .płaSltyczna: J. Bien:iaik. "Swiątki z Paszyna" Scenal';iusz: A. Bartosz. Eks.pozycja: ,1i:piec-SJierpień Muzeum Okręgowe w Tairnowi€'. Ok. 100 €Ikspo:nat6w. Wsp6ł'or'~all1:izart;oT: Muzeum Oklręgowe w Taa'no'\ville. "W !klrę,gJuTeof1iJa OCliepIki" Sce!l1a'ri'UJSIZ.:A. Kroh, S. WiJsłocik:i, oprawa plastyczna: A. KTOh. Ek'Spozyc~a: 10. 07 - 31. 08. Ok. 40 €lkSfPO:nat6w. KatalO;g. Ws'1JÓrorgJallli.zaiorzy: Kr,aikoWlSki OddZ'i~ł PTL, Wydział K1uJiwry i s:z.tuki Urzędu Mliasta Kra/kowa. "Współczesna Oprawa plasty.=a: - 30. 09. Sądecki Muzeum Okręgowe tlkaJ!1Ji:naludowa rogiJOOlu Pi,OitJr!kowrSikri.e~" B. i M. MagieooWJie, M. BTyla1k-ZałuSlka. Park BtnOrgJffid'icZl!1Y.Ok. 40 eks.po:nat6w. w PiQl.rikOlwi€ TrybulllaJSlkri.lffi. Ekspozycja: 1. 09 Wsp6~olrgatn.izatoll": "Po kOilęd>Z.ie" SoeIllalI'1us:z: M. KI'oh, oprawa pl'asrf.yclzna: M. Kroh, B. i M. Maglierorwie. pozycja: l. 12. 82 - 31. Ol. 83. ak. 80 ek,sponat6w. Katalog. Eks- R a b k a Zd r 6 j, Mil:Leum im. Wł. OTik:ana "Szopki ikolęd'Illicze" Scel1~I!"'i.USlZ:Z. Rak, B. PSalfsiki, oprawa 20. 01 - 25. 03. Ok. 20 ekspoJ1at6w. "W spółc7.esna Scena'flius:z: Z. Rak, B. Psaa'siki, 4. 04. - 30. 06. 35 eks,p<lII1a t6w. plastyczna: W. Kopytek. :rzeźba ludowa" oprrawa pla6'tyczna: W. Kopyttelk. Eks!pOzycja: / 1 S :z. c z a w n i c a, Muz,eum P1enińsiklie .gowego w NOlWym Sączu Ekspozycja: im. J. S z<l,lay:a. OddJzilał Muz,t'"um OkTęgO- ••KQironikd BobowsIkie" paw:z. - Nowy Sącz, Muzeum "Rob6tkri Okręg·owe ręezne ZofiJ. Wiercioch" Oprawa plastyCZl!lJa: J. B~eniek. B. Węglarz. ek.srpona·t6w. "Haft regionalny Heleny Ekrspozycja: Zachwieji" 2. 11 - 30. 11. Ok. 40 �375 Kronika OpraWia .pktSJ1.ycz.na: J. B:iJell1iielk,B. Węglanz. 20 ek,spOlIl.at6w. BkiSjpO:zyc}a: 1. 12 - 30. 12. Ok. Z a ~ o p a n e, Mwzeum Ta'brz.ań.sikrieim. T. Chałubińslk!iego "Ma:lalrstwQ na s:zlk.lieAnny P'i:toń" Scenall'jusz: H. Sl"C'dJniawa, qpI'aw,a ,plas'tycznJa: E. Ro,clJz.ik.EkISiPO'zycj;a:2. 01 - 15. 02. Ok. 60 eIk'SIPO!Ilat6w. "M.aJamtwu pailrz - N.iJkifrojf,a" NOlwy Sącz, Mu:z€U!Il1Ok['ęgowe "Z,dohienue UlhioT/ugóraJi na P.oidJtaitr·zu" Sc€lI1a.rllusz j <:lIpr.awa.plastyczna: H .. i S. Zurow.sICY. EJklSpolZycja: 1. ·10 - 30. 10; 6. 12. 82 - 27. 02. 83. Ok. 150 elksponaftów. Z ubr zyca G ó If n ,<l, Mu:zeum - Orawslkj P;aTik Etnoglfafk:zny "D M<mi3ików i w Dz:iedJii.nie" SC€ll1all'1ius.z ,i oprawa pla.styczl1la: J. Piłiah, konsultacja: G. Herziig - Wolsik'a. Ekspo'zycja: 3. - 30. 04. Miejs~i Oś'radek Ku1tury w Nowym Ta,r'riU. Ok. 80 L'ksponatów. Katalo'g. W.spółOifgaruizator: Miej,slki OŚT'OideikKJuI;tu:ry w Nowym T.argu. "Helfódelk: li.j.eg1orzeźby" Scena'r:iJuS'z oprawa plalstyc,Zlllił: J. Pilich, Ekspozycja: 19. 06 - 30. 12. 65 ekspon1atów. INSTYTUCJE ,kioll'lJSułtacja: G. H.erzig-Wo/lsfi!:a. NIEMUZEALNE M a ok6 w P o d h a l a ń s koi, "Makowi-auika" wego i ArtY\Sltycznego "Białe hafty Sp61dzJielw P.rocy Ręlkodz'iela Ludo- lfeg'ionaJne" ScenaTiusz ,j IQpra.wa plastyc:zna: H. Czerny. Ekspozycja: 8. 06. - 15. 10 dw6r w StryszoW'ie ,k/Ka,Iwar,ij Zebrzydow:slk:iej. 103 ek5Jponaty. F101der. WOJEWOnZTWO OPOLSKIE MUZEA Opo l e - B Ii. erik o woje e, Muzeum Wsli OpoLskiej "Opolslk.Le k'ro'S'zonki" ScenariuS'z i qpr.awa ek.sponatów. pla.styczna:E. wystawa Michna. pokOUlikU!f's'o'Wa E>kQpozycja: 2. 04. - 1. 05. Ok. 100 "Opolsikii SItrój llll,dowy" Scenalriusrz ,j oprawa plastyczna: E. Plr6chniClka. Ekspozycja: -144 eksponaty; 17. - 31. 12 MUiZ€'U!Il1 E:ta1ogn-aficZd'J.e Wrocław. ° po l e, Mu'zeulll1 Sląslka o.po-lskiego "EJ.emenrty zdQhniczie kobi'ece~oSlb'o.ju na Opolszczyźnie" ludowego 20. 06 - 15. 10. �376 Kronika ScenariuSIZ: E. Wljas-CkoohoJska, oprawa plliasitYClZna:M. Coc, E. WdJas-Grocholslka. EkSlpOClycj'a: 10. 116 - Hl. 12. MUQ:eu:In w NamYlSloWlie. 143 ekSiPQll1a'ty. "Gody li 7JapUi5.tyna Opolszczyźnie" Scenailin.llsz i qpT<aJW<l. pla:s<tycr.wa: E. W'ijas-GrochoJiSlka, M. Goc. Elk..<;ipQ.7.ycja: 15. ;12. 82 - 31. 03. 83 Muzeum w Namysłowie. 57 ekSlPcm.a-tów. "Qpo,lsika ceramika ma,!jowana" SaenarilUJSz i 'QIpI'"awa plastyczna: E. W:ija:s-Groc'hOllska, 15. 12. 82 - maj 83. 121 ekSlPCJlllatów. WOJEWÓDZTWO M. Goc. Ek\;ipoz.ycja: OSTROŁĘCKIE MUZEA O s etr o ł ę ik a, M!l1,wum Okręgowe "KJwr;piowslka IP'las.tylka obrzędowa Łyse 82" SC€lnaTiusz: W. Pawlak, M. Ols'zew;s;k'a, opr,alwa ,p1<lJstyczna: A. 01ech{)wiSiki. .EJkspozycja: 4. M. ZbirOlI'ClZaSZJko,ła Gmill1lllla w Łysych woj. Ot."kołęokie: 100 eksponatów. W:;półOlI'ga[lli,za,t()[':MllJZeum Qk'ręgoWle w Łomży. "Tk,aCltw{) i ceraaniJka [la KUiI1Piach" ScenaTilusz: M. 01srLElws:ka, OPTalWla pIaJs<tycIZJna:A. czerwiec-lWrzesień. 20 eksponatów. Olechowsik'i. Ek:spozj'1cja: "KUiI"'Piowsk:aSlZ1'uik:aludowa" SoonarilUiS:Z:J. Ki€'lialk, opraw,a p1JaSJ1;yczna:A. OIe<:ho'w:Slk:i.Ekspozycja: -UstQPad Muzeum RegionaJ11l1ew PI'ZlaJS[lY'szu,50 ekspoIl1.atów. WOJEWÓDZTWO liJpli'eC- PILSKIE MUZEA P li ł a, MUiZeUimOkręgowe dm Stanisława StasrLica ,,,Sztuka ludowa 'i amaioTSk:'a wojewódz,1.wa pilsikiego" 8cenarillJSlZ: J. N'iedźwiecl<Ji, oprawa ,plas'tyczJm: M. Kałużna. Eks:pozYClj,a,:20. 01 - 15. 04. Muzeum im WiJdora Stacholwia'k,a Tlr:zcLanki. 90 ek!>ponat6w, WiSipółorganizator: M'u,z,eum im. Wikltora Si,achowia.lk'a TrzCiitCll!1Jka. T ,r z c i a n k a, Mwrewn im. Wilktora Staohowiarka "S:z:tu:ka 'ludowa lP'at.Dz.- i ama1or:s1ka wojewódzJtwa Pila, MUZieum Okręgowe im Stanirsława pH'S!kieg<o" StasiZica •.Ludowema1la.fl5Jtwo na .szkle" patrz - Poznań, Muzeum Etnogralliczne "Od kłody ScenariUSlZ i oprawa plastyczna: ek;wonatów. Inf·ormator. do komody" G. Cybu.lska. Eks}XYzycja: 11, 07 - 21. 11. 359 �377 Kronika WOJEWÓDZTWO PIOTROWSKIE MUZEA Op Q C Z 11{i, Muz~um Reg,ionarlne "Sztulka liudowa OpocZlIlliatn" Sce.llJum'USJz:J. P. Delk.olWsiki. Elk:sporzycja: 22. 04. 82 - 15. 0-1. 83. 190 eokspclII1<1- t6w. Pio 1.r k ów TIf Y b U!Ila l li k .'i, M'uzeum "Wybrane OkIręgowe daJie~ny ,W'o,jewódiztwa srl,tu/ki ludowej ,piO't:rlkow\Slkirego - (rzeźba, rg,ar;ncalf'S/two, !k<>walSltWlO" Scenari'l1iSz: plalSi)'lCllll1'a: J. Dubowicz. Z. TatkoWISika. 16. 06 15. 08. 167 ek:S!PO'na.tów. Ploalkai. W:sIpóŁoiCIgawatoTZy: Mu- Z. EJk~poi.yeja: zeum Tail.ilmwslk<a, OjpI<iwa v; ToonaiSZQfWlUeM:afZO'W1i.elClkim, Muzeum Ręgiomallne ..Ma'larstwxJ part.mz- W Opocznie, MUiZeum Nowy Sącn, Murzeum Nilkli1'ora" Oktręgowe "Sier-a<drz/ka l'zeźba P'iJW'OilSika, opracowanie Ludowa" ~diapltacja: J. 27. 11. 82 - 18. Ol. 83. 63 eks[pO!I1aty. Plakat, "Wl'q)Ólcze'Sna t'ka!1iiJna iud()(wa pa.ttrrz - Regiiooa1lne w Rad<>ms!ku. Nowy R a d o cm li k 0, Sącz, Muzeum plaISltyc~: J. DUJbrowl~cz. EJkspozycja: f:O'Lder. regionu piJo'tlI1kow,<;Ikriego" Oklfęgowe MUiZeulffi Regiona:lnie .•POItSlkat!kaJ1!ink'l luoowa" Qpra'\\t1;l ,pla.<;t~zna: Z. Helfleue<r. 'EJkSlPOrzy'C'ja:30. 03. - 5. 05. 54 ek;siponaty. WS(pÓl00'ganJiJzator: MU7Jeum Etnolgraf.ic1JI1e IW KraikVW'ie. "Rzeźba Oprawa ludowa plastyc7Jna: WSlpółOlfga:n~artor: regionu wieLuńslk:ieg-o Muzeum ZLemi Wieluńlslkiej, "Ma1l<lJDStwo KatalrZYUły OpraWIa plalSltyCIZJna: Z. "Rzeźba He!lfeuer. pl,astyczna: Z. Helfeuer. Gawlowelj" 15. 06 - 2. (}7. 20 e!k~'>IpOll1attóW. BtnOrgtI'afiC'znre w 'doziedJzi!Ily twórczości pJ;astyc:ZJOO:Z. Helfeuer. Muz.eum Muz'euIffi Eks;pozycja: wojewód:z.twa Oprawa OkręgOlWle w Sieradzu. ~udoWia Z1iemi RadomszczańSlkfiej" "Wybrall1e Wsp6ŁorgarJIilza1orzy: Muzeum Bk:S\POZycja: F{)ildea-,p11aik1ait. W~pó~oI1glanJizaltor: Oprawa i siemdik.iego" EkspolZ.ycj1a: 20. 04. - 3. 08. 126 elkspolllJai6w. Z. Helfeuer. Kralk:,Q'W'ie. 4. 08 - 6. 09. 60 ek:s'ponratów. ludlowej piotT.ko\ViSkiiego" Eik's;pozycja: Okrręgowe 5. 08 - W PLo:trkowie Regronalll1e 'W OpoCZ'l1!iJe,M,UiZeum w TOIffiastlowie 30. Q9. 100 eik:SipOll1aiów. TrybunalSlklim., Muzeum Ma.ZiOWiecikdro. "Ii!1diall1rie A!1Jd6,w i drżiungl'i peTlUwiań.s'k!iej" Sce=i'U.<;tZ !i oprawa pla.sitycwa: J. Łalpot1. EJkSlPOzycja: 2. 12. 82 - 10. 02. 83. �378 Kronika 114 eikspo!l1Jaltów. Fo,Idel!". WSIPÓłolr,gal!l:ilz'aitor: MUlzet\m S:zczeai;nie. T '0 m a s ·Z NaT()dowc Oddz:iał w ó w M a ·z o w i ·e c k~, MI\lZetlJ!11 "Ludl()I\VG,tlk,amna Tawska Ii brzezil'ls1k.," SC'e'nalI1i;usrzi O\PTawa plastycilIl1a: M. Ja,strzę.bslka. Ek",pozycj.a: 16. 02 - 31. 03. Ok. 35 €lkSIPoll1art6w. W~półorlgJall1ii,~atiQT:Spółd~i'eln:i,a Prz€ll'IlY'słu Ludowego i Ar· rtysltyccZlnego "Twórczość Mazowielclk,a" Tomaszów Maz;owi.eck'i. "SzJtUJka lUJdowa wo:jewódzitwa p1ortrlkows.kieg·o "Tzeźba i CeT·alln1ka" Scena"-,h.L.";z: W. BoigUiTa1t, ooprawa pla~ycZi!la: !K. Ka'Ciilk. Ek~pozycja: - 11. 11. 111 e1kCSlponaltów. WspÓłorgi3l11Jirzalt0lf: 'MuzeUJm Okręg{)we Tlrybunałcslki. WOJEWOOZTWO 15. 10 - Piotr;k6w PLOCKIE MUZEA Ł ę c rzyc a, M:uzeuan "Rz;eiJba w d['ewrruk K'alZimi,erza Kowal~kI1ego" Sc.el!lUlriUiSz i olpraJwa plastyc'Zl!la: K. Kowaiski, W. Grabszewski. 23. 06. -26. 09. Ok. 70 ekslpolI1atów. Katalog, plakat. "PQfPlenerowa wystawa rzeźby Ekspozycj':1: GrotmliJd' 82" SClell1Ja;rliusrz.:A. DlJużewslka-SOibcza1k, oprawa plaistyciZJla: ip<lzycj.a·: 12. 10 - 15. 12. 17 ekspOlna:tów. Płalkat. S. Staniis<zewslki. Eks- P ł 'o c Ik, MUlZJoom Marz.iowieclkie "Kultura lUido'wa re.gionu gąbiń.sko-sa!l1Jilidd.ego" SCena1T1U'SIZci. Qprawa plastycZ:I1Ja: W. Dowlas:zewicz. Ek.'lpozycja: 29.04 - 20.05. Murz'eum ,i Pail"k Etnog'rafi.crmy w Sierpcu. 72 eks,p()lł1;aty. Ws:pólorgJ<J:rJ'iz.ator: MuIleum i Pa,rk Etmogr-aficZll1Y w Si:erpcu. "Twórczo,ść pa:tmz - TZJeibiar:s:k,a Władysława WaiI'S!zJalwa,Państwowe Wójci'ka" Mu.z.eum Etnogll'afic'zne "Dwyczaje 1 obrzędy ·okresu :z:i<mowe,gQna Mazowslzu" Scenall"iusrz: T. Baraniu'k, <ltpr.awa .pl.ac9tYCZll1a:Z. Sa m••itk-Zaremba, 140 eksp01nat6w. Katal'Olg. T. Za.reunba. S rl, e r 'P c, Mu:z,eum i Paaik EtnQ,grafie'ZII1y "Sztuk'3 !patrz - PłOClk, Muzeum "R'zleźha ludowa ludowa iI'eg;iOił1I1\l gąbińsko-l~,all1iC'k'iego" Mawwie(~kie w prywatnY'ch .vb'io['a'ch koile,kcjonerów sier:peck/ich" Scenari:uslz: J. PiQltrQlwSlki, oprawa ,plamycrzlllu: K. Pieha, k,oU'l;$Jultacja: T. CzerWJńSiki. Bk'Sipozycj.a: 26.05 - 17.07 w Si·erpec'kLm Domu KUJ1tUTY, 107 ekslPOIJJa1ów. "Po1J.Slkaepokii .piastowskiej" �379 Kronika ScenartiJUlsoz:T. Czerwirrslk'i., oprawa p1astycZJnJa: J. PiOJt'l"oWSlk:i. Bhpozycja: 7.06 - 30.08. 24 ekspona'ty. "Mala:r:9two lila szk!lie Ha,lJill1y BLei!1ieik" Sce.nariuSiZ ,i o:pl'uwra plaSltycrnna: G. CzerwJiitsikra, !koll1,s:u<1tacjla:T. Czerwińsiki. Ekspozycja: 28.09 - 5.11 w Sierpeclkim Domu Ku,lil:,UlI'Y.70 €Ik.spoll1altów. Katalog. "Rzeźba l'Uido<waMawwSlza" SCe'nmiusrz: T. Ozerw'ińslki, Oip:mrwa iPlasltyc.zna: T. Bochell1, ik'ons'ult,aci'a: F. Mtidwra, FJk.'i/POzycja: 23.11 -23;1'2 w Bibl.iot€ce Miejslld'ej w Sierpcu. 18 eikslPOtJ'18,tów . .,Swlpkti ś'WIiąteeZJTIe" Scenalri,usrz: T. Czerwiń~d, opraWia plasttyczoo EkSjpOzycja: 21.12.82 - 20.01.83. 40 ek'spona,tów. WOJEWÓDZTWO ~ !k<msu1tacj:a: M. Pro/kopek. POZNAŃSKIE M U Z Ec\ P o 7.na ń, Muwum Ei!Ilo~l'afic.zne, "Ludowe Oddiz'iał MIUiZ€'um Nra!flodowego W POZilla'n'iu mailaI'Slttwo na s.zJlde" Soenari:USlz i oprawa pla'srtYC'U1a: M. Ba'Uiman. Bks.pozycj'a: 311.04 - 31.06 W Muz.eum im. W. Sta'chowialka w T'r'zdancle. 76 elkISlpO!Ilartów.Folder. WSlpÓłOlI'gianlizator: Muzeum tum. W. StachąwiiJa!ka w Tll'zcrialnce ",Rzeźby Pawła Brylińsikiiego" Scenatriusrz.: Z. Toro ń-sild, M. Ba1uman, OIpraWia plas'tye'z'l'lla: K. J<lJs:iewim. Ekspozycja: 31.08 - 3.11 w W ielkopoll&k:iJm Partku Etnog!ra'iicz:nym - Muz.eum Pi€ll1Wszych P.iastów na LecLrbi.cy. 20 e'kL'5lP'Q1Ila1tów. ,,Plasiylk:a lu,dowa P'oZillianJia d ok-ollie" ScerltaTiJUSIZ:M. Ba'Utrna'il, oprawa plaJS,tyc~na: D. Strzelookla. EkSJp()'zyC'ja: 25.09- 5.10 w O:ilro'diku Kul!tulrY dl,a Miasta i Gminy W Mos:illlie. 43 eksponaty. sz ,j' e n i ~\ W a, M'UJzeum Narodowe Rolmtictwa "PI'laJCe Stowarzyszenia Plastylków Scenalrliill:Siz: S. Ols'z'ewski, o,prawa - 31.08. 183 eikS\POO1Ja>ty. KataJo,g. A!ffialtOlI'ÓiW 'z Wrocławia" plasltycJZlna: R. Fab,iański. E!kspozycja: 20.07- "Po1stk'ie wiatraki" Scenari·usz: M. SielrSJz.eńs.ka, op!raw,a plaJ5Jtyczna: R. F'a1biatrlJOWSlkii,Jm'IlJSultacj-a: F. KlaczyI1s,ki. Ekspozycja: 21.09.82 - 31.01.83. 60 ekspolnatów. W r z e Ś n i <l, Murz.eum Regionalne 'um Dzd,eci WT7.eŚ!rIieństkich "Rzeźby Scena,riusz: Ekspozycja: ze Swiętego" Z. Łąkow5!k'i, oprawa 13.11.1!,2 -15.05.83. plastyczna: 45 eks.ponatów. WOJEWODZTWO MUZEA R a d o m, Murzeum Ok.TęgOwe B. Musiał. RADOMSKIE �380 Kronika "Życie i t.wÓJrczoŚć J. Klocha'l1JoWSlkiego w rz.eźbfue i ma'lalI"sltw,ie lu'C!QlWynn" A. Wadawedt, -oprawa' ,plaSltye:vna: A. Waclawelk, R. Poglone1ska-Wojtaszek. Ek'SlPO'z.ycja: 24.06 - 16.10 w P.UJ!1IkClieWys.tlaf\VlOlW)'mw Zwo!'€'ni:u. 78 eik:s(poo1.a tów . Kaltalog. Soena.rtiI\l.SlZ.: "V tRejoJWIWy Prr";zegJlą!d:PJa!SltY1kiN:i€pr.ofesjona1nej" ScenariruJslz: J. Mamu[", G. KwapiJS>iewiJCz, oprawa ,plastyC'Zll"1a: J. M~uu, R. PoIgorzelslm-W{)ljtasz'edt. Eks[pOIZycja: 20.10 - 15.12 rw PUJ!1Ikde Wystawowym w 'ZJWI(}'leniu. Ok. 70 e1kSiPO!naltów.Ws\pólocgamzat<xr: Mliejsko-GmiJnny OŚirodek K,UIlltu:ry w Z'WJOIlen<Lu. R a d o m, Muzeum Wsi RadO!IIlSkiej ,,Rzeźba ludowa Stan:i5ława Den'kriewdcz.a" Scien<llI'li,u:sz:S. Ros,ińs1ki, A. Waclawek, <JiPI<liWlaplaS'tyc.z!l1a: A. Włodau1Z. \{(JIJl1ii'sam: M. Ju["ecka. EkslPoz)"cja: 3.04 - 30.06. 151 eikSIPo'l1la,t6w. Kata1log. Elk5IPorzycja: l'ipiec w "Starej Ko:r,degalrdJzrle" w Wa·f'S<z.UJwie;s:ielr,piJeil w M UJZeunn Mi<asta Zgierza w ZglieTZ!U. "CeraaniJka ludowa Ziem~ RadomSlk,iej" S<:€lrlmtiJusz: M. J'ul'ooka, qprawa plastyc'z11 a: A. Włod.aTo'z. EkJs.porzycja: 1-1.06- 5.07 w Gm:iJnnym OŚlI"OdlkiuKu:lrtwry w PirzyslUJs:Ze. Ok. !lO €Ik.SiJ)O<I1aiów. I "II-e OgólnOlp01skie BienJnalle Kowalstwa Ludowego" Scenariusz: S. Ros:ińslkli, opmlwa plaSltyc'zJDa: A. Wł,od-anz, komiL5lalflZ:A, Wacławelk, M. JUTec'ka. EJksporzycja: 3.07 - 30.0'9. Ok. 200 e1kSJPOna.t6w. Ka'l-a'log, .plak,at. EksipOZycja: paidziernJiJk liSltopad w "Stalrej KO'l'degalrdzie" w War.srzawie, g1"u,dJz.ień82 - styczeń 83 w Muzeum Miasta Zgierza w Zgierrnu. INSTYTUCJE NIEMUZEALNE Ił ż a, WojewódJzika Sip6łd~ieln!ia Pracy Prz.emysłu Lu'do'WegQ ,.Chałupnik" ,,LUJd~lwa 'ceralmiJka w pr'aicorwn~ach. młodych galfnca1rzy" SCena;rtuSiZ: S. Roffiń.s<k:i, opmwa pia.s<t:yc7Jna: Z. Pilasek. EkS/pozycja: w Muzeum Etnoglr.aficwym w Iłży.' 110 ekSipona1ów. Ka1taJlog. S o I e c nad W.islłą, Gminny Ośrodeik 1{,U'ltulry "R~kodrzieł() Scenarrliusz: M. Bolikowa, - 10.07. 6 eksponatów. Z w O :1e ń, Ośrodek qpra'Wa 2-l.11 - 28.12 naszych ikob'iei" plaSityc'z:IlIa: A. Ka~yńsika. Elks<pozycja: 31.05- K.utlltmy "V Re,giOill3ilny Ptrizeg'ląd Sztuikli Nieprofesj'OI1a'ln-ej" Scenariu'SiZ 'i Qlpr,awa ,plas:tycz'rJJa: J. Ma7Jur, G. Kwa.pisiewicz. ElkSlPOzycja: 20.10- 6.11. w Punkoie Wy:st:aWIOWym w Zwoien:i'u. 120 ekspo;na,t6w. Platl<:at. WOJEWOOZTWO RZESZOWSKIE MUZEA Łań c ( lU ,t, Muzeum Zamek "SztuJka ludowa d1rolic Lańouia" �381 Kronika Srenaxtius'l i oprawa plaS<1;y<.-m.a:J. Majewslk:li, zycja: 27.09.81 - 3'1.03.83. R z e li IkO'.ru>Uf1ta!cja: K. .RuszeJ. Ek~- rz 6 w. Muz.eUlJ11 OIkll:ęgQfW1e "Ma'LM"S/two Antoniny JalkuJ:jiczlkowej" 23.03 - 26.09 w Muzeum Ok:ręgrywym w 59 C'kSjpO(l1attów. W\5PÓ~OO1gall1lizartoll': Muzeum OkiI"ęg(JfWe w Krośnie. Sctma[''iI1]~z: KJrośnie. K. RUSlZel. ElkslPOzycja: ,.Ma1aif::nwo Scenariusz: lu<CllolWa XIX wieku" i llWeiba K. RU&LeJ. EkSiJXl'Zycja: 20.06 - 6.10. 250 ekspo,r1!ilIt6w. WOJEWÓDZTWO SIERADZKIE MUZEA Wi e J u 11. Muzeum Ziemi Wieluń:sk:iej "Rzeźba Scenariusz ek~t6w. j ludJow,a RegiOJ1U Sieradzkriego" oprawa pJa.9tyclZI!1a: B. Wihrś. EksrpozY'cja: 9.08 - 12.09. Ok. W'SiPÓłorgani2atOT: MulZeuJlTI Okręgowe w Sieradzu. WOJEWÓDZTWO 200 SKIERNIEWICKIE MlJZEA L o w : c z. Muzeum NarrodOlwe W WarszalWlie, Odd:ziJał w LoW'iczu "Dywany pat"·z - Touul1, Muzeum dwu,oslI1Qwowe" ErtnOlgrajjiozme "Ad<llPtaJCja ludJawego ha,fi!Ju łowickiego" Scenariusz: M. ClZyżC'WSik,a, H. Niedz.iels1ka, oprawa pła,srtyczna: Sz. Sz.klliP. ko'1lsuJ'!.acja: H. Swiątkowslki. EkSlPO:ZY'Cja: 30.07 - 8.09. 95 e'ks,p<.lil1a't6w. Kalta,l'O'g. WSJpół()lrga1JlLzator: Sp6łdz:ie1niiJa ."SIZ1!U!ka Łowicka". zyr a if d Ó w, Muzeum Okręgowe ..50 lat Amat'Orsikic.go Zespołu w Lipcach Re.gionaluwgo lim. WI. Reyanoll1rt.a Reymoll1toWiSlklich" S<:cllarius:z: B. DzierżanJo:w;;~a, E. Po,tyń~ka, opll'a'wa ;pl,a:~tyclzna: M. Za.k[·:zews~i. EkspoiZY'Cj<a: ortlWalr:C'ie 19.09. IW lzJbli:eRerg:i'OII1alnej w Liirpc,ach ReyanO'l1ltowsik~:ch. WOJEWÓDZTWO SŁUPSKIE :\'1 U Z E c\ By t ó 0),', :Y.!uzeua11Zach{)dllLo-KaSiZUbsiku€ Scen.aritlSlZ d QlPrawa "Sztulka 1udowa Kas'Zoub" pla:styc'ZJIla: P. Cieleoki, J. KOiPy,dło'WlSik'i.Ek~rzycja: - 241 1. Ok. 140 e1kSJPO'natów. 26.06- �382 Kronika WOJEWÓDZTWO SUWALSKIE MUZEA P i s z, MUOOUJnReg!i,olt1allD.re "Sztuika hlldo'W.aIWojewództWla SlUw.alslkiego" Scell1!a1rfiu:s1Z i oprawa 84 ekSlPO'naty. INSTYTUCJE plastyczna: M. Kulęg1orwSikIi.Eks,po'z)"Cja: s,tyczeń-I:'.necień, NIEMUZEALNE G i ż y c iko, Miej,Siki Dorm Kulltwry ,,1 Wystawa P'oiko'l1lku:reorwaPllasrtytki Obrzędorwej 10 tematyce zimowej" Opraw.a pllaSlt)'czna: B. Chludzińslka-Grąz:iewicz, ikonJS'Ultacja: B. Chru{}zińska-Grąz'iew1 CZ, Z, J8Jrosz,ek. Efi<::slPo:z)'cjla: 5.02 - 12.02. 230 eksponatów. W",półorga'l1JiJroItOIf: WojewódZlki DQm KuJtwry w Surw·ałJkach. I S e j n y, Mli,ejs:klo-GmimlllyOŚlrodek Kultu:ry "pi[,ezlenltacje'8:2 - Przegląd Scena:rilUslz i Qpmwa elk6ponaliów. p:rac twórców ludowych plast)'ClZlt1a: M. Ka!npowicz. WOJEWÓDZTWO i ,plastyków BkSIPozycja: aJIrul'torow" 26.11 ~~U1. 91 SZCZECIŃSKIE MUZEA S'Z C'Ze c i Ill, Muzeum NaTodowe "KuHu!l'a Indian Andów ,i dżunigLi IPe:ruwiańsJkiej" ScenaT~u"z: J. Łapott, oprarwa plas:t)'lczna: D. Boehlllke. Ekspoz)"Cja: 7.11.811- 18.04.82 w Muzeum O'KU"ęgOWymZJiemi KaIi'slkiJej w K,a:Lislzu;29.06 - 14.09 w Muzeum Okrr'ęgowym w Sie:radzu; 17.09 - 17.11 w Muzeum Ziemi WieluI1slkiej w WielunLu; 20.11.82 - 3.03.83 w Muzeum Hegiona1nym w Ra;dom~ku. 221 dkLSponatów. Forder. INSTYTUCJE NIEMUZEALNE S z c z e c i n, W,ojewódiZlki Dom bCuIltu['y "Wojew6dZJka Wy:st,awa Pla st)'lcznej Twó[,cZJości Ludowej i AmarU)[;:iKiej" Seelllariu6lz: H. Ore.>lk:a,olprr-arwaplastyczn,a: S. Wojda, lk-orlJSult.acja: Dział gtJl{)gralf'ii Muz€lU'm NalI'Cl'doweglQW Szczecinie. Bks:pO'zycja: 1.12.82 - 9.01.8.'3.300 ekspolIlaJtów. l WOJEWÓDZTWO INSTYTUCJE TARNOBRZESKIE NIEMUZEALNE Ta'l'nobT1ze,g, WQjewódJz:ki DQm KultUTY "Ogrody z modej W)'lQlbra~nIi- malarstwo E1eo.nory Bery" �383 Kronika Scel1i3rJuSlZ:J. Myj~;k. Eks,pozycjoa: 20.01 - 20.02. 20 ek's.ponattów. "Dawna 5z'OjplkaklfakoW'Slka" Scenami'l.l.5!Z:J. Myjaik. o;pra,wa .pla$tyc:zna: H. Bilecka, T. Sl.a:>iz.ewSlki.EkSJPOzyeja: 1 - 12.03. 16 eksiPo.nat6w. Ws!pćło1)gtanJiza1<olI1zy: Mu7.e'UIffiOkiTęgowe w Sam.do.miemu. Muzeum Hi'SJtolfy=e w K.ralkow1e. ..BLo.gosł<llWienis7.az.el'O<Ścią- malalrstwo Jana KaZ[1.oc:k~ego" Sc(),n.aril\.lJ$z:J. Myj,aik. EkspOIZycja: l - 30.03. 25 cc1{s!pO'l1a:tów. Ws/póło:rgall1li.za.tor: WojewócWk'i Dom Kulltulfy wRzeSIZowie. "BłogQf;łialw:ienislzczerościią -żhiol'owa wystaJwa malalfzy tzw. naiwmych" SeetnalfllU'SiZ:J. MyjaJk. Ekspwycja: 16 - 30. 03 w Zakł,aJ<io.wym Domu KuLtu'ry w GOl'!Zycach; 10 - 30.05 w S'tas<wwl'iJk'imDomu KJu,ltUlfy w StaSJZflwie. 15 eksponaltów. W,,,półor,ganizal1.·omy: Zakła,do:wy Dom Kultury w GO!rzy:ca'0h, StaslZowski Dom Kultury w Stm~!Zo!WIie . ..Błogoslawieni Isxczeroścuą - ma,lalfs1!wo T'eo.fila Ste'lma,cha" Scenaa:ulU:>z:J. Myjak EksJPO'zycj,a: 9.04 - 20.05 w Domu K,ultUlfy w J'a11JOWlie LubeblkJm. 20 ckSJPOnatów. W,s,półol'lganlizaJuOfI':Dam KuIWil"Y w Janowie Lubelskim. "SZ.tuk;'1 ludOIwa i fo~k,l·o·rwoóewódJZitwa tamnooI'zeskiego" Scen.ari·lIJSIZ:J. My}ak. EkISiPO:zycj,a:1.05 - 30.05 w Gminnym Ośrod1ku Kułtury w Zdziłowicach. 30 foto,gTatlili. Wsp6łol'ganirzator: Gminny O§,rodek Kultury w ZdLilowicach. .,Aktualny s,tan kultury ludowej w wojewód:ztlWlie taTnobr.zesildm" ScenamiJu'SiZ:J. Myj-aJk, o,prawa plastyc.zna: Ekspozycja: 2 - 15.05. 60 eks.ponat6w. M. Bob<rorwiSlka,M. Pi'leclm, J. Gawel. "Nas.:ze S'UKCesy na Og6olno'PO<lsik:imFelSltiwalu kapel w Kazimienzu" i śpLewaikó,w lu'dowych Scenall'i'IJsz: J. Myjalk, opraw~ plta:S1tyc;zna:M. KąCika. Eksrp<)lZycja: 10 - 30.05 w JanowSlkim Domu Kulrtu.ry w Ja'nowie Lubelskim. 50 C!k:sponatów. Ws.półoTga'l'lri;zator: J~,nowsik'i Dom Kultury w Janowie lubel.sl]dm. "WIanki sob6tkowe" SeC>llaaWiS,z:J. My'jak, oprawa p],aiStyczna: T. S1.arszewski, konsulta.ej,a: .';izeJ..Ekspozycj<l: 20 - 24.06. 15 ek'spOJllatów. K. R'Il- "CeiTam1ka figur,a,lna Ka.rol,a TtomczY'ka" 8cen:ari'UJS:zi ~plfaw,a plla's'tycZlla: J. Myjak. Elks[)Ozycja: 1 - 15.07. 30 ,ekSJPO!l1aiów. "GusŁa 1aiSowlaclkde" z wridowi'slk,a follkUorys~yc;zn(),gofoloifC\polfltaż Mamialna ŁaibiJSrza Scen:ari'll5JZ: J. Myjaik, oprew,a plasty=a: H. FiJecka. Ekspozycja: 1 - 30.09. 30 fotO:gr.afii. "SzJakami kultulfy !JuJd.owejfutOT~taJŻ Janowskd·e" &e.nal'ius'Z: J. Myjafi<.ElkSlPO<Zy:cja:1- 30.10. 40 ·f'CitografiJi autorotwa: A. DY'la, M. ObaiTIZaa1lka. M. ŁabiJsza, �384 Kronika WOJEWODZTWO TARNOWSKIE MUZEA T a 'r fi 6 w, Mtuizeum OkJrę,gowe ,,Mala(l'Sltwo na saJkle Joilanrty Pęlksowej" ScenalI1ilu.sz: A. Bartosz. kat. EkSlp<o<zycja:30.01 - 1.9.04. 266e1kJsipomatów. KattJ<-l<1og,pla"Świątkd patrz - NOf\\o-Y Sącz, Muzeum z Paszyna" Ok!l"ęgowe WOJEWODZTWO TORUŃSKIE iVIUZEA B il"o d fi i c a, M urz.eum Reg.iJolnawne "P'OISlld haft patirz - TOIr,uń, Muzeum ludowy" Etnog:raficrme "Podha;la~ m.a'la,rst'wo na szikle" pań:nz - TOil"uń, Murz.eum Etnog)rati'OZ'Ile Gr iU d IZ i ą d Z. Mu.zeUlll1 "Po;ls1kiihaft ludowy" patrz - Toruń, MU2etlJ1l1E!tn<~grafic;l111e T o il"U ń, Murzeum Etno.glliad'icz.ne "W,isła w :sztuc,e ludowej" Scena[·riusa.: A. Blachow.siki, oprawa plals'tyczna: J. W.a,Ś\ko. Ekspozycja: 13.03- 205 Muzeum Z~iemi KiuoawsJkiej i Dobrrzyńsbej we Wlocła'wlku. 83 elkSpoill<l.lty. W'SIPÓło.rganlirz.art'Oll': M'urzeum Ziemi Kurjawrsudej i DoIbirzyńsikliej we Włocławlku. Scena'riusz: A. BŁachOW1sikri,opralwa p'!-aISJtycZlna:H. Masrzkiiewicz. Ekspozyoja: 21.07 - 23.09 Muz€lumE1mo,g'raDicznym w ZiielOl!1ej Gó,rze z sri€ldrz,ibąw OChlli.. 88 ekiS!PCIDatt6w. Wsp6łolliganizatoil": Muo?}eum Etnog1wfiicz:ne \II ZieLornej' Górze z siedrz.ibą w Ochli. SC€lllarius'z i 'Oprawa plastyczna: A. Blachow:Siki. Eksrpo;zycja: 15.10 - 4.11 TQII,vanzysJtwo Sztuik P,ięknych - stalI'~l KOIrdegaTda - w W a,rsza wie , "Tw6rczo<ść Srtallli'Słiawa Korr;py" SC€llla.riusz: A. BlachoWisiki, 0iPTawa pJas1yciZ;na: A. Bednarek - 30.05. 93 ,E'k~a1:a;j;y. ImlOn'martoL "Dziiedko w sztn1c'e ludowej. Tw6rczość Eks.poz.ycja: Hl.O:l·· dla dizi:ecka" &ena[Wum: A. Błachowslki, CJlPiI'aJWa plastyoma: EikSlporzycja: 20.03 - 4.05 Mu:zeum Otk.ęgorwc w Go:IZowire W'iel:koopol"ki'm 112 e:kspOlllal16w, "SlJroje Ii ~doby part'rz - W·,wsza'\'Ja, Państwowe 1nJdiaJn A.merrylki ŁaCJińls,ki-ej" Muwum "WSpólczes1lle ludowe EitJ1JOIg1raficzne mala!"Stwo na szkle" �385 Kronika Scen,}rius,z i oprawa plaiS1tyczlla: A. Błacho'\Vslki. 'Ekslpozycja: 2.04 - 10.05 Muzeum Okręgowe w Łomży. 43 eksponaty. W:spółorgaDliz,atm: Muzeum Okręgowe '.v Łomży. "Dywany dwuos'no'\\Towe" Scblariusz i o!pi'awa plastyczna: K. Tursika-Skol\\'If1onek. Ekspozycja: 5.04 - 26.07 :\Iuzeum w Łowiczu. 34 ek!srponaty. WSpółO!figanizaltO'r:Muzeum w Łowiczu. Scenariusz: K. TUfSika-Skowronek, opr'arwa lpastycz'na: Z. Fiszer. Ekspozycja: 12 - 28.10 Muzeum Okręgowe 'w Simadzu. 33 eks;pona1ty. V!siPóh:~rga'!1izator:Muzeum Okręgowe w Sieradzu. "Haft ludowy" Sc<'nar'iu.sizi oprawa pla~tyczilla: K. TUfSlka-SkO'wDonok,.Eks'pozycja: '14.04 - 14.06 Muzeum Oku'ęgowe w Przemyślu. 63 eksponatów. Ekslpozycja: 24.07 - 15.09 MuZl'um Ok'ręgowe w Kaliszu. 70 ek:spollla,tóW.WS\lPółorganizator: Muzeum Okręgowe w Kaliszu. Ekspozycja: 24.11.82 -15.01.83 Muzeum IW GruchiądJzu. 82 ekspo,laiy, Wopółmgalni,zalto'r: Muzeum w Grudziądzu . .,Kultura Ilnaterialna Paluk" Scenarriu:s,z i Olp1"awaplastyczna: 1. vViron:kow:;lka.Ek.sipozycja: 15.04 - 15.09 Muzeum w BiJslku;piu.108 eks!pona1tów. "Malarstwo ludO/we na szkle" ScenarilU!sz ,i oprawa plas!tyczna: A. Bla,chorwslki. EkslpOlzycja: 15.04 - 15.09 Muzeum R€lgliorna,llne w Brodnicy. 47 ekspo'natów. "M. C.llIrie-SkłodO/wska w rlz:eźbie ludowej" ScenariusiZ i OipDawa plaIS1tj!1C~na: T. Nemere. ,',la'wowa nr 8 w TOTuniu. 9 ek:slpon~\tów. Erkslpozycja: 'l - 30.06 S~oła Pod- "WyClinanlka ludowa w P1oI1Isc,e" Scenariusz i oprawa plas1tyc:zna: L. Tyczyńs.k,a. Ekspozycja: 2.06. - 10.07 Muzeum Okręgowe w Zamo£ciu. 91 ,eksponatów. Ekspozycja: 11.06 - 2.07 Zakładowy Dom Kultury "Przą'mkzka" w Toruniu. 28 eks,ponatów. ScenaU'iusz: A. Błacho'wsk,i, opraw.aplastyczna: T. Neme'l"e. Eklspozycja: 18.11 - 9.12 Klub "Pegaz" w Toruniu. 36 eksponatów. Scenariusz: L. Tyczyńs1ka, opDawa plastyczna: F. KukHński. EkstplJiZycja: 6.12.82 - 6.01.83 Muzeum Ziemi Kociewskiej w Stro.ga'rdz'ie Gdańs.klim. 78 ekspona'tów. W,~półorogarnizaitm: Muzeum ZiJemi Kode'MSkiej w Starogardzie Gdańslkim. ,.Malowany fajans wlocławsiki wCizoraj i dz:iś" Scenariusz: J. Dąbro'wsika, J. Łukasiewicz, oprawa plastj!1c'zna: J. No,wierslk,i'. Ekspozycja: 11.06 -10.1. 566 eksponató:w. WspółOlr:ganizato[': Muzeum OkręgO'\';'e we Włocławku. Plakat. "Współczesna rzeźba Ludowa Pomorza" Scellarius'z i oprawa plastyczna: B. Dudarewiclz. Ekspozycja: 23.09 - 4.11 Muzeum Ziemi Kociews1kiej w Staro,gardz.ie Gdańsk,im. 57 eksponatów. Ws'półorganizator: Muzeum Ziemi Kodews.ki:ej w Starogardzie Gdań,s.klim. "Rzeźba ludowa Borów Tucholskich i Kalslzub" Scenariusz: A. Blachowsiki. Ekspozycja: 5.10.82 - 31.01.83. Muzeum choli. 64 ekslponaty. Współorganizator: Muzeum w Tucholi. "Białoruski '25 Lud, t. LXVIII haft ludowy" w Tu- �386 Kronika SC€lnaa:iruSiZ i orpraJWuplastyoz11a: K. Tuns\ka-SJmwrOll1'ck. Ekspozycja: 40 Msponatów. "Betleem ludowe" 15.10 -15.11. Scooariusz: A. Bła'chowski, oprawa pl,as'tyc-zna: K. SzałUtSna. A. Fulaa·czy;". E"$!pozycJa: 10.1282 - 7.01.83 Wojewódzki. OŚirodek KuJotury w Gdań:S!ku. 30 C'bpO'na\tów.. WSIPÓłIQlrgaTIliJz<lJtorr: Wojewódzki Ośrod€lk Kultuil'Y w Gdańsku. "TwórcZoQ'ść rudowa ScenariJUsz i oprawa ,ponatów. województwa to'ruńsik1c.go" plalSl1.yc:Zl1Ja: L. TyczyńSika. Ekspo:zycja: "Tra.dycyjne 13.11 - 5.12. 90 c'k, węd'k<lQ's1lw,ow Pol~ce" Scenaa-iruslZ: W. Ous'zewsiki, o<pI'aw.a !plastycZJl1a: J. Pietrzyk. - 15.03.83. 250 eksponat6w. Plakalt. WOJEWÓOZTWO Ekspozycja: 1112.32- WLOCLA WSKIE MUZEA W 10'c la w'elk, Muzeum Ziemi K'uJja<w"kic.j,j DabI'zYI1slki~!j "Wisła Ipalt:nz- T,()l'UI'], Muzeum w sztuce ludowej" Etnograficzne "Sv\urka J,udowa Kujaw ~ Z.i€lm:iDohrzyilsJd-ej" Scoooaa'iusz: I. SW'ięch, oprawa plasty,c7Jna: J. Now,i·erski. Ekspo'Zycj.a: 15.07 - 20 250 eks'Poll'lat6w. Katalog. 09. Ok WOJEWÓDZTWO WROCŁAWSKIE MUZEA .,Reg·ionalne palr·z t. 67 Etl1Jogl'a:£icZineWystawy !patrz t. 67 Etoog:rafiJc7IDe Wys.tawy ,pa'trz t. 67 Ebnol~aficzne ,,6 tysięcy "XVI W.ojewódzki la.lki świata" CZaJSlowe.zoI'gani'zowane lat ceramiki Czasowe L .lJU·d 1983. z.org.a.rn.:wwa.rl!cw 1981 1'. Lud na Sląs,k'u" Prnz-cgilą-dPlastyiki WySltawy Czasowe "XVII Wojewódzki rw 1981 1983. Ama,\olfsrkiej" 7Jorrg.anoi.z-owć\iI1Je w 1981 r. Lud !l983. PrzegIląd Plastyki Armatorskiej" Scenanirus:z: S. Szmi,dt, oprawa plaJSltyc'Una: T. W'wńsJki. Ekspozycja. 18.09 - 17.1 O. 180 eks'PQnatów. WSlIJÓł,o([lglani,zatQlr: WO'jew6'dz:k'i Dorm Kuhtu.ry we Wrocła·wiu. "Broń paltI'rz - Warslzawa, ;patrrz - Opole - Wyslpiaorzy Pacyfiku" Pa]lstwQlwe Mu.z,eum Etnograficzne "Opolsikie slrroje ludowe" Bier!kO'W'ice,Muzeum Wsi Opolskiej �387 Kronika WOJEWOOZTWO ZAMOJSKIE :VIU Z E A B i l g o raj, M~lf,OOIffi Rzemi,osł Ludowych "MaLaTSliwo Ludowe zamojszczYZJ1Y" E,kspozycja: 1.03 - 15.04. "Zdoibnictwo obrzędowe" WOJEWOOZTWO ZIELONOGORSKIE MUZEA Z i e lon a Gór a, Muzeum Etnograificme 'z siedzibą w OchIi .,Rękodzieło ludowe i artystyczne wojetwództwa z1elonogórs1kiego" Scenariusz: B. Łakoma, Ok. 250 eksponatów. oprawa plastyczna: S. Para. Ek'spozycja: 15.05 - 15.07. "Wisła w sZltuce ludowej" ,pM'rz - Toru l'!, Muzeum Etnograficzne ,.Ludowe obrzędy i zwyozaje dOlrQlcznew zlidonogórC<"iem" Scenariusz: 82 - 23.05.83. S. Bydalek,oprawa plas1tyc'Zna: H. Maszkic,d·cz. 285 eksponatów. Katalog. WYSTAWY ZAGRANICZNE ZORGANIZOWANE EkSlpo:zycj:d: 15.10 W 1982 ROKU CZECHOSŁOWACJA Bratysława "Miikolaj Kopernik wpolSlkiej rzeźbie ludo-wej" Scenari:ulsz i oprawa plastyczna: L. Tyczyńsika. Ekspozycja: 1 - 14.04 Ośrodek Informacji i Kultury Polsikiej w Bratysławie. 74 eksponaty. W'sp6ło.rgan>i2:ator: Ośrodek InformacH i Kultury Polskiej w Bratysławi'e. "Pol,ska wycinaJlIka ludowa" Scenariusz i oprawa plastyczna: L. Tyczyńslka. Eikspolzycja: 1 - 14.04 Ośro,dek informa'cji i Kultury Pol:sk<iej w Bratysłaiwie. 95 eksponaltóv,,'. Wsp6łorganiiZa·to'r: OŚirodek Inf'ormacji i Kul,tury Polskiej w Bratysławie. Zilina "Milkołaj KopeT111kw polskiej ScenarliUSiz 25' oprawa irZeźbie ludowej" pl1a.styczJlla: L. Tyc'ZyńS!ka. Ekspozycja: 10.04 - 4.05 Dom �388 Kronika Związków Zawodowych. 74 elksponaty. i Kultury Polskiej w Bm1tysławie. W:;półoTlganizat01': O~ode[k Informacji "Polska wycinacr1Jka~udowa" Scenaa-,1u6z i oprawa pJa:s1ty'C:Zna:L. Tyczyńska. Eks;porzycja: 10.04 - 405 Dom Związków Zawodowych. 95 eksponatów. Współorganizator: Ośrodek Infmmacj,j i Kultury Polsbcj w Bratysławie. FINLANDIA; Oulu "Dzieciom poprzez lalkę" Scenariusz: M. Pinińslka. Ekspozycja: 7 - 27.07 WspółorgaQ1!~za'tor:BLb!l1otelkaMiejska w Oulu. Val's BiblJi<Jrt.eUl:a Miej'Sika w Oulu. a "DZiiedom poprzez lalkę" Scenar1usz: M. PinJińs1ka. Ekspozycja: Wsp6locg.ankaioT: Muz,eum w Vassa. NIEMIECKA REPUBLIKA 3105 - 27.06 MUZCiUlffi w Vassa. Folder. DEMOKRATYCZNA Berlin twórców "MalalI'sltwo nadwne województwa katowickiego" 8cenar1U1S1Z:K. Kaozko. Eikspozycja: 21.07 - 9.08 Oś,mdeik Infotrmacji i Kultury Polslkiej w Berlinie. 49 eksponatów. Katalog, ilnfocrunatolI'. WspółoTganizator: Oś.rodek In.folrmacji ,i Kultury Polstk1ej w Bea'linie. Iwonna Grzelakowska KONFERENCJE, ZJAZDY I INNE SPOTKANIA UWZGLĘDNIAJĄCE PROBLEMATYKĘ ETNOGRAFICZNĄ W 1981 ROKU M i ę d z Y 11 it r 'U d o wa 'Se s j a n a u k o w apt,. "Ku:J1tura i slZtuka lu,dów raddeckich republik Azji Srodkowej" (Warszawa, 23 - -6 kwietnia). Or~anizatorzy: Muzeum Azji i Pacyfiiku w Warszawie, Zarząd Muzeów i Ochrony Zabytków Minisrterstwa Kultu1ryi Sztuki. Referaty: Z. Ja s,jeWlic:z,Sztuka stosowana Uzbekistanu a procesy przemian spoleczno-kulturowych w II pol. XIX i w XX w.; N. Syczowa, Sztuka dekoracyjna ilzji Środkowej i Kazachstanu; J. Ps~rusińska, Sztuka bylych �389 Kronika do historii sztuki wspólczesnej narodu kirgiszbiorów Muzeum .1zji i Pacyfiku z kręgu mu<.ulmańskiego Azji Środkowej; T. Majda, Wątki literackie w malarstwie miniaturowym Azji Środkowej; Z. Nowak, Odrodzenie Bibi-Chanym (stan obecny i możliwo.~ci rekonstrukcji słynnego meczetu Tamerlana w Samarkand=ie); F. \\'okroj; Właściwości populacji nomadów nad Amurem przed. półwiec.:em (z badań prof, S. Poniatowskiego); M. Bero, Wkład Leona Barszczewskiego do poznania kultury ludów Azji Środkowej prezentacja zdjęć i przcźroezy; Z. Now.a·k. Tradycje Omirbeka w.~ród. Karakałpaków; E. Ro:sochacka, Kolekcja rod.:iny Kulczyckich .icrko źródło do badań nad kobiernictwem orientalnym. Sesji row·aU'lzyszyŁoo~warcie wystawy w "Zachęc·ie" pt. Sztuka ludów Azji Środkowej i Kazachstanu l.organizowanej przez Min. Kultury ZSRR, Min. Kultury i S:ztuk'i PRL, MLbzewrn Sztu:ki Nal'odów Wscho'du w Mos;k'wie, Muzeum AzH 'i Pa.cyf,i:k)l w 'Warszawie i CB\VA. Uczestnicy sesj.i wzięli udJz,1ał w wycieczce do Krakowa gdzie o'g.ląciali Q-rienta'1ia w Państwowyoh Zbiorach Sztuiki i w,z;ięLi udział w Spotkilliliu 'Z prof. Jerzy SzabloO"\vsikimora.z do Zakopanego gdzie oglądano koIc:kcję dywanów ze zhiqrów rodziny Kulez.yekich z'najdującą sdę w Muzeum Ta'trzails'kim. afgańskich kiego; Kirgizów Z. Ananicz, - przyczynek Komunikat n/t i e S e m i n a J' ,i li m E t n o log i c z n c ,po,ś\vięco,:~ fitoOrga.n.iza.torzy: PollStki'e Towar.zy.sJtwo Ludo-zlla\vcz(' Oddzia-l Etnograf H Un:irwersyt€·tu W'l'Ocła'l'\'s!kie~o wr,8Z z Kołem Refer.aty: H. Bwrchał"'d, Możliwości archeologii w ~lJk"'.'sie badań nad ziołolecznictwem w pradziejach; J. Dąbro'W:~ka, Ziololecmic:wo w .~wicCle "Flora Silesiaca" H. G. Mattuscki; R. Sa,chs, Ziołolecznictwo ślqskie w ś'wietle "Stirprium et Fossilium Silesiae (1600 r.) K. Schurenchjelda: W. Ci"ov.'ski. 1\. Paluch, Surowce kumarynowe stosowane w ziololec,:nictwie ludowym na lerc'rtie Pol~ Skl; T. Mars.zewski, Problem identyfikacji i pochodzenie rnalabathrum; A. KowalSika-Lewi'cika, Znajomość zióŁ leczniczych i ich użytkowanie wśród ludności wielkiego miasta w 1981 r. na przykŁadzie Krakowa; E. Szychow.sk8- Baebel, Elementy II O g ó 1 n ,o p o 1 s k terapiii ludowej (1,8 VII). w Rze~zow'ic, Ka,t-edra N<lJuko'wym Etno'grafów. magiczne fitoterapii ludowej Terlc;:ika, Wykorzystanie .:iół na przykŁadzie w medycynie Kujaw ludowej i poludniowych 'W K(ts,~'(b, W. Lubelskim. S e s j a p op u l a r 11 o 11 a u oko w a pL "Fo,liklor Górnego Sląskn" (Op<>lc ;~ IX). Organizatorzy: Oddział PTL w Opo'lu. Opolskie Tow;:hJ.·'zysi1.woKulturalr.o-O.Ś>wiatowe, Muzeum Wsi Opo·!skiej. Referaty: D. Simonides, Zadania i drogi rozwoju folkloru na Górnym Ślqsku; H. Wewł,owska, Obrzędowość doroczna na Górnjjm Sląsku; T. SmoliilJ~k<\, Przemiany w sztuce gawędziarskiej (na przyklGd:ie folkloru śląskiego); J. Hajduok-Nijakowsika, Świadomość historyczna w tradycyjnym 'olkU)r:e ślqskim; B. Zura:kows!ki, Wartości estetyczne folkloru. JugoOslowiańsko-polski-e sympozjum pt. "Ro:dJzi.!ta PO],.->K,l i: jugoslawiailska w świetle badań etnologicznych" (Poznań, 21 - 23 IX). Orgaul.iJzatQl',zy: Katedra Btnogrr-afi'i UAM w PoznanliJu. Refemty: Z. Jas'iewicz, Polskie etnologiczne badania nad rodziną po roku 1945; P. Vlahović, Organizacja rodziny i iycia rvdz'innego we współczesnej Serbii; D. Drljaca, Starszeństwo (seniorat) małżon.kl w TOdzinie wiejskiej migrantów sezonowych w ostatnich stu latach; Z. S,ta.szC!Zlak,Ob"rzędowość rodzinna jako wyraz przemian obyczajowości wiejskiej; Z. Divać, Transformacja obrzędowości rodzinnej w warunkach współczesnych; M. Malesević, Obrzędy (rytualy) B. Walendows:ka, rodzinne związane Przeob1'ażenia z menstruacją, rpligijności rodzin weselem w i pierwszym środow'isku wiejskim; porodem; B, Li.- �390 Kronika nettt', K,tU ura muzyczna rodzin wiejskich w Polsce; A. Brenc.z, Hodzina wiej:;ka u środO'wisko mieszkalne; J. Bursata, Wietoaspektowość etnografic.:nych badcni nad rodziną; N. Pavković, Teoretyczno-metodologiczne podejście do badait nad jugosŁowiańską zadrugą z XIX i pierwszej polowy XX wiekn; L Kovacević, Podcjścz.e metodologiczne tv nowych badaniach nad ::adrugą; M. Rad'Ov<llllOW·ić, ProbLem etnologic: nych badań rodziny w świetle współczesnych mirjracji ludno,~ci; J. Bcc1l1ars~~i, Z badań nad pr::ekazem ku.lturowym w rod:inic; D, Bra-lit, Znaczenie .~Iruktury wieku w 'rodzinie w badani.ach kultury duchowej: M. Bw::h(J'IV,,'ki, Systemu teartości /0.' rodzinie. Próba o~;reśLcnia problematyki i .:all)~dl /porctyc: nych. Ses~a mu,zeologiczna pt. ,,50 lalt w ,;lui-bie ll<:\luki i j,ulhlry 193\-1931" {ł-<ó-dż, l Xi. OrgaJlJi7.atorzy: Pallstwowe Muzeum Al'chcJogi,czne : Elnoglrafi'cznc w Łodzi. Referaty: B. RymaS>7.cwSiki, Nauka jako ins/ntment pracy mu:eów polskich: K. lVIaku:.sk:, Teoretyczna koncepcja wspó/c:csnc[1O mu.:eum etnoflrafic:nego; /\. Kanwis.zc':·, Muzealne pracownic Iwnserwuu;1'skic, icl,. cde i ::adanin; M, Piniil.''ka, LalkG widowiskowa w mV:'cum T. Ła,,;cc7.ew,;I~a. 7.:n.by/r'l.: mu:'ect1n.l1 IV ró.::n)<ci! aspektach cL ;lllalności wychotva wczej. S te m; ;1 a kr Gljo z n aw c z c p.Jl .. ,Sladam.i WiJ;cc:l\lte-go Pola w WielOrganizatorzy: Komisja Kr,ajo7.Jlawc:za ZWPTTK. K·omitd Osie<iłowy Gdal'll;k - Sob~es'zewo, O dd'zi'ał PTTK StOCZl1i G·d'Il'rs1<icj. Rada Opi'C'kuJ1C:Z;1 Izby PamiĘCI: W. Pola. i<opois-ce" l' ,i u m (29 Xl). S e s ~ ,{ p.t, "S.wiat 'DJadzmysło1wy w p{);bkiej k'UJtouJ.'zc l,udowej" (K,raków, 30 XI). Or;gaJ'lLzato'rzy: PoLslkie Towarzystwo Luo,olznawClzc, Mu!zoul11 Etno·g!raficzn.e w Kra!kowie, Referaty: U, Lehr, Zmora, strzyga i wampir w wierceniach ludowych Beskidów: A. Szyfer, Demony donwwe i inne w Polsce Północnej; B. Buranu'wS!ki, "T>1orou:a Polski d:iewica" i SrocJ.1.wwej; A. roznosiciele KowaIs:ka J. Kamocki, ludowych: Świętokr:yskiego. \V K"rkow.ie Sesji .:ara211 W -Lewid<a. Zycie pozagrobowe towarzys,zyło wier:cniach ludowych Wllobrażeni.a .':mierci tv w!er.:eniach o~warci,ewy""tawy ziemiach wierzeniach mics:kańców w Muzeum w poJsil<ic'j klll·lU'1~I.C' lu·drnvc.',i. pt .. ,Diabły na w re:ionv Etno,gYaf.icz,nym Z;lg,a-dn.i('nW d("mono,]ngi<:zne ~\'Vku1ttli~'Zt? hlc1()/\\"ej:'. Z e b:' r..,j ,; Komisji EtnogTaficznej Oddziału P_-\:--; w Krakowie: D. Tylkmva, Farma.kologia ludowa mieszkaitców wsi /-:.ur])ack icll CG Polsce; ;\. K0',\'aLska - Lewicka, Cz:osnek tv kuchni, medycynie i m.anii, 2-4 fI J. Kłimas,zewsoka,1Hetoda geograf'iczna i .iej~astosow(/71i(' u: et/loomjii. ó n r. :3: III. nego Folklor Cz. Robotycki, 28 IV. l\I.Ko·n:-ec-ki, badail ;;lanll i stanu kresu budolcnictwa !II. Pak ropka. czasu strajkn. Problem syntez.y zachowania; ludoweoo. UJ 26 V. L. Dzi~gi,el, łVspó/.czesna cje bu.downictwa Polsce. Omówienie polityka rozwoju tv .'wiell<' ludowego J, Czajk'o"Nski, Najnowsze książek prof. rolnic:cgo akwa/- publikacje: za- 1. Tloc:ka i doc. Libii i jej implika- Ewa Karpiil.ska kulturowe. 14 X. .\. 7 xn. Fento:l,' R. RCliillus" Scotland's Postać changing lemkowskiego countryside. znachora - baczy, Grażyna �Kronika ZARZĄDU 391 SPRAWOZDANIE GLOWNEGO POIBKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO ZA OKRES OD IX/1982 DO VIIJ/1983 ~a 58 Walny:m Z'grQlmadz.eniu Delegatów PTL, obJ·a·drującym w dui.ach 10 -12 wrześn·:a 1982 r. w Kahszu, wybrano nerwy skład Zaną:du Główneg.o w o'soba'ch: dr A:1:1;: Kowa,l.ska-Lewicka - p.rezes, di!' St:mi:sław Chmielowski, dr Ma'rek Ga\Vqc';": Niceprc~zesi.mgr Antoni Kuczyll,slk,i sekcr'e!ta.rz 'generalny, dr Ewa Fryś-Pi.t...tra.szkOiwa - z-ca sekretaa'za genel'alnego, mgr Gr,z.egorz Skalski - ;;ka'fh:1ik, ck J:mus.z Bohdano'wicz - z-ca slkar1:Jln,j,ka;członkowie ZG: prof. dr Józef B:.<rszla, mgr Zofia JeŻ-Jarec.ka, d!f Janioo Nijakowska, .mgo[ KaLina A11!tonQWd'~'Z, mg':' L.lgen~u<:z Jawn:'ski, dr .Janusz Ka,mook'i, mgr Ma'r:ia Gołubiko'W. mgiI' Marzena Sc:iisła, mgr Irena Lechowa, m!!ir KrY'Sltyna Kac'zko, mgr Aleksandra Tys,zkowa, doc. dr hab. Jadwiga Kucharska; z-cy członków ZG:mgr Jan Palka, dr Krzysztof .:\1a:'<:u1.',;';:. mgr i\1aria Parnowska. Główna Ko,misja Rewizyjna: doc. da: hab. Ed'walrd P·ieLa'szl'k ,-- pnewodniczący, mgr Józef Lech - sekret'arz., ,doc. dr hab. !'.·n:drzej ;V1i,k(jL:jC'lY~ - członek, mgr Magda,lena KOipac-z,mgr Stefan Lew - z-cy człol!1ików SlId Ko-leżeibki: p,r·of. dr Ain.na Kubrzeba-P.ojnarr·Oiwa - przew'OodJniczący, pro·f. dr Doro·la Simonide-s, prof. dr :Yl<uriaPriiffemwa - człoJliko-wie, dJ: Lo'ngin lVIa,Licki, doc. d:', hab. i\'Iari.a Gladyszowa - z-cy c,złoa1,ków. \V o::\1'e"ie s:pr:nv(ndawczymodbyło się s,iedem po'siedizel1 Pre'ZydiiUm ZG PTL, \vi-;tórych ~lczes,tlliczyła większa ..ść cz!-oników P,re:zydium. W oikresie tym odbyły się :ówllież dwa po,siedzenia Za.rządu Głównego. Na SIledem Prezydió\v ZG PTL dwa odbyły <ę poza tCirenem siedziby Zarządu Głównego. Od S'tyczJlia 1983 roku ze \\"Zglęc!u :1,) póJro'CZny pobyt skarbHiika ZG PTL mgr e. Skalskiego na stypendium z:lg;',micwym, w czynnościach ·urzędowych w ramach Zarządu ,zaS'tęp()1wal go dr Janu<;; B'Jhdanowicz, statutowy zastępca skarhl1Ji,k,1. \V styczniu lS83 ]'.odby!o się w ł,odz.i wyja·zd<Ywe Prezydium ZG PTL. podczas i;ló;'cg., Z;lp'JZnalll) sil; szczegółowo z pracą O';'1"od!ka 1nforma~ji; Dokumenta.cji Etnog,'"ficz!;ej i wspólllio przedys1kutowa.no plan pracy tej jednosItki na rok 1983. Ostat:,;c w okresi(' sprawo,zdawczym .posiedzenie Prezy,dium ZG PTL odbyło -s'ię 7 ',VU('ś;','a J ga3 ,. \V Lat'1cucie, na 'którym omawiano przed,e wszystkim sprawy z:.vią;:~',.~ćz bieżącym W;llnym Z.gromadzeniem Delegatów. Tym sprav,mm poświęcone był" leż 'l'>tatnie \\' okresie "prawoozdawczY'm pO'siedzenie Z3Jrządu Głównego PTL 8 ·.\·:·ze21i:1 ł983 r .. na którym Zarząd zapoznal slię do:kla'dllie z pracą PI'CZy-di;,m~. ";:ccpldwał ją : zaleci! do . .;'Z,zce-gólowegr)przedstawienia 'N,l1ne:nu Zg.romc..ldzelJ:u Dl'1egalów. Pj~:"dlo czlonkowie Prezydium ze PTL wizytowali dwukrotnie redakcję "Ludu" i ..Dziel \\'szys-lkich Os.kara Kolberga" oraz Ośrodek Dokumentacji .l Inf-oormacj: El:wgraficzncj \V Łodó, redakcję "Literatury Ludowej or·az -.I Od'dzialy tef.C1II)\\·e l'TL. Wi'zytacje te miały na c,el,u bliż-sze z,,'po-znanie "ię ze ,;pccyfiiką pracy :ych age-nd Towarzystwa, poz,naalie ,i·ch kł01po'iów i bieżącyc,h problemów. Na Prezydiach ZG ohradujących siedmiokcr'o<tn:ie :om,aw~3'n.obieżące slprarwy Towarzystwa i jego agend, do których m.in. n,\!leżały: sprawy wydawnie,ze,dys:trybucja wyda'-.vnie:w, sprawy osobowe, polityka finansowa Towarzystwa, działalność biblioteki i ODiIE, \vi'zy:lacje Oddzi,ałów, orgaln.izacj,a Wa'lnego Z.g'f'oma·d:zenia Delegatów, sprawy IO'Kaluwe -biura i 's'ekn:"talfiatu ZG PTL maIZ Bihl,io'teJki i A:rchhViUJl1Nauikorwego, �392 Kronika działaaność naukowo-<popuuacr·yzacyj.J1ia, wreszde k'westia nowych człol1Jkó\v :]"J1Orowych Towar.zyshv,a. Ponadto us'taloil1o, ż'e po.s:zc,zegóLn;ic.zlol~]k()lw,ieZairządu"bcjmą opiekę nad ~~g€lndami Towa!!',zys1wa. I 'ta,k prac.ami Oddr,dal6w opi,c.kuje ~ię dr EW<l-Pietras·zko·wa, \vydawnic-twamJi mgcr' An'toni KUC:':Y(lSlki,bibl,ioteką dr Marek Ga1vlięClki,ODilE 'mgr Grzegor,z Skal'SkJi, opiekę nad u!!'ch.h,,"um n:loll-kmvym powic'J'Zi!no mglr B. Jankows:kiej, a ,dr P. Dekow~k,i ·slprawuj.e orpi.cUi:ęnad Kołami Mil<:.'ników FolkloT'u, 'W 0pocu1i'e, Łodzi i KaJ,i:szu. Sprawy, które były przedmiotem po,slicdzeil ZaTÓ\WlO ZG, j,li1~ ; 1'1'c'zydiuil1l, WY1llikały częściowo z toku .rea.li.zacji wnJioslk6w \V.a.l!:C1goZgl'O'ma-dzenia D:.'IL'g~ltóW z l'O:kU 1982 O1'az były wyzn.ac.zane 'koniecznością po.rząd'iwwaJllia bieżących ~rudnQsci, a tafkże stanowiły reallizację sta'tUltowych 7..adia(1Towa'rzystwa. Prz)bliżaj'lc niektó.re z tych soprawmających ważące znac.zeni'e ,dla pracy TO'walrzy.,iwa i jc'go agend należy .podklfeślić, że zal'ówno Prezydium jalk ,j Zarząd Gł6wny 'uzn;lly za taką kwesJtię ba,zę lokalową Za.rządu Głównego Towarzystwa i j('go w'!'{Jclu·, ••• ·<dch agond. W 'tym przedmiocie i.sitni:eją howie'll z:rhl'cz.ne zaniedbania .. Starano ;;Q(,: zatem Zllik".':ido'Vv,ać . Je zabiegając u mi'cj-sc'owych władz adrniil1i5ltracyjnycih ;niasta i wojewódZJtwa W1"ocław~kiego, a talkże w Oddozia,le PAN we Wrocla'\VILu oraz \V Uniwersytoci,e W1'odawSlkim 'O 1'0., aby w remontowa:JlY.J11 obe{:,nie -budy:';';u przewoidzianY'm dla Kat0dry A·rchO(Jlog.ii i Kalted,ry E·!;no.grafi· Uniwersytetu W"ocła,\"Sikiego pl'Zewidz.icć ,również pewną powi·enchni(,: dLa potrzeb Towarzystwa. ::włas·ze.za j{'go Bibl,io:wki, Archiwum N.lukowego o'naiZ reda.kcji po,;;zc7.egól':·;Y':!J.cerii wyda'wl1Iiczych. \v <,kiresie :-:.prawozci:a'wc,zym dokonano również rogulacj.i placowych -,vobe'~ ".cób <z'3hudn.lonych w poszczególnych a,ger]da:ch TowarzyS'twa, tj. \V bi'urze, ODilE OT"Z dwukrotnie w Rodakcji DWOK. Uposa.żenia praco'wni:ków zatl1udll1io'l1ych ',\' To'\vaPAN i opierają :j.ię ina t.abelach pla'c 'Obowiązujących a'ldualnie ie p,lacó\\·ki. PolSik.ie Towa'r'zY'stwo Ludoznawcze należy do gru·py l.o'l.•. m;rzys'tw dZ:~ILljącydl pod olpieką m.erytoryczną Pols:kiej Akademi,i Nau.k. Jeg,o cele to: prace ba ci·a"\'cze, IPLl'bl,i;kowa'l\,j,eetnog.raficznych pmlc llau.ko'wych 01"a,z l'(Jz'Pow~z.echniallie ·.\·ie<J,zyo .rzys,twiic ni,eodbiegają od wynag,rodz'eó jalk,ic sltos.Qwaillc ;;ą przCiz inlIC' placówki !kuI:tuTze ludowej i konieczności jej ochremy. PTL li,czy obecni:e 1128 l'zbnków, "kupionych w 22 Oddziałach: Gdails,k, KaLisz, Katowice, KOMa,lin, Krakó·s. Lt·.'zn~. Limanowa, Lublin, Łarkut, Łódź, MSiza.na Dolna, 0pOole, PoznalI, Prz.cmy~l. RZt,,:zÓ\\". Sanok, SZ'czeci,n, T.OToUf1, Wa'rs'Zawa, Wro'C!aw, Zakopane, i Zielona GÓn. Towarzystwo działa w op,uciu {) statut, któ.rego picrw'asza .pow(lje!ll:.~i 'xeL-;ja zostala opracowana w 1~47 1'. Po szere'gu drobnych 'zm.ia.n, dos,tosowuj;jcych .go do aktual:nej sytuacji, .obo'wiąz.uje ostatnio ~tatu<t wydany 'IV 1·970 Toku. Xatomia,t nowa wersja statutu znajduje sdę w przygo,towa1ni:u i po ostatec.znej konsultacj,; z Biurem Organ~zacyjno-pNn\111YI!TI PAN zostanir rprzcdłoożQn.\ Walnemu ZĘl'n·;n;,d7.eniu do zatwi€'I"dz·e-nia. 2. O -d -d ozi 'a I'y ·t e l' en owe Oddziały terenowe PoliSikiego To'wacr-,zystwa Ludoznawozogo skupiają członków zamie:srzkałYich wdanej miejs'cowości i okoHey. Różna jest ich J.i'czebnuść, różne także - w z,aJeżności od zain1eI'e:s'owoar'! czlo,nk6w - metody pracy. Je-d'ne prowadzą działalność na,UJkową inicjując i orgaln.izując bwdan·ia terenowe, publ,j'kują rezultaty własnych ba'dail, U1rzą'dzają 10lkalne l'ub ogólnopoL kie sympo.zja rproblemowe. 1I1Jll'€Odd:z.iały srpccjalizJują &ię wpo.puJ.aJfyzacj.i wiedzy o KuJ,tUJf,zeludJo.wej, orga- �393 Kronika niz:ują odczyty i ,po,ga,danku, zajmują ""ię O~hTQU1ązabytków sz'iu'ki i budownictwa ludowego, prowadząporadnidwo z z.a;kresu folkloru, zbierają eksponaty dla muzców czy i'lb pamiątek. Wiele Oddziałów wsp6ł,pracjue ści.śle na tym polu z innymi miejscowym.i ,insty'tuc}'1m:i ku 1ltura,lnymi i spolec.ZJl1ymi. Szc:z.egółO'w.e :o<prawozda1nia z ,d:z.iała,hwśc:i Od'działów 'Pil'zedstawuonc 'loiS1tały Walnemu Z-g.nJU11a,dzclhiu przez ich pnoostawiC'ieli. W o,p'inii,i P~'ezydium i ZG PTL tyliko część Oddzi-ałów prowadz,i IpraVv-iJdłową odziałalno·ść. Nidkiór€ Oddziały nie .przeolrze.gają tc,nmiinów ·rea,lrizacj:i o.gólnie kierowarnyoh 'Pism ZG, aIe mają talkż.e duże 'la);egloŚor:liz tytułu n.ie!pklccni.a slkładeik coz1'oU1ik:owsikich, 'nie nadsyłają Siprawo'Zdali, p!,anów i nie utrzymują bieżącego kO'!1ltaiktuz ZG PTL. W tym wz;ględz.ie wyrr..ienić należy Oddziały: koszalllińs.k,i, lim anowsk,i, przemYiS1ki, '"a'nocki, s"Lczec.ińsik.i. Do naj lepiej pra,cujL}cych Oddzuałów n'a'leżą: KLl:\uwi<ce, K,ra'ków. La ńc.uft, Łódź. Opo,le, Po'wali. Utrapicniem wręcz w d7.iralalności niektórych Oddziałów jest sprawa bieżące'go o!placan.i,a ,'kladek c złonko ws'k ich. W przedmioC'i€ tym największe z:'1l~gh)l~oi po,siadają Oddzialy: Limanowa, Lublin. Przemyśl, Sanoik, Szczecin. Wa,rszawa. :3. S ck c j c p r o b lc mo \N c 'l K ,ol a Z a i n l e :1' e , (l wali Sekcje 'te \wOol'zą ezłO'lukowie PTL\ IkltÓQ'ychłąoz,! wspóLne zainlerersO'wania naukowe, bądź też dorr'aźna po.\rzeba opracowania jakliego'ś k01nlk,rctne·go zo'gadil1Ji'enia, przy czym Sekcje plYwstają p'JlZa sltruktUlrą Od:działów, natom~ars't Kola Zai;n,lere-s,owaĆ1 - pl'zy po'szczególnych Oddzi,ałach. Nue mają one stałego cha'rakt'eHl, zawiązują s,it: wówc,zas, kiedy jest na 11,i-e:za.po'\rz:ebCl'wa:n.ie"p<)1c-c,z,ne,a prZJesl\ają isrLn,i'Cć, 'K,i·codyzaimkrcs'QoW<lnici zapal uClzC'sr(ni'kówosłabnie. W~róct kół n~ja'k\ywniej w o';1atnich k1J1achdz<iala'ją Koł·a Zai'nter·C'SlQwań KultUr<j Or-mi.a-n przy OddJZ.ia.le Wars.zawsJkum i Kr.aiki{l'W"kim o·raz Kolo MilośTl.ików fol·kohJlru Łodzi 'Przy OddL.,ia!e Łód",kim. SZlCzególna u'waga należy się SekcJi Korespondentów TetreI1owych. powstałej w 1976 r. N,deżą do niej milo::'nicy ro,dzimcj ku.j1Uiry (-nie tyl:ko czlm~k(;'wie PTL), dz.iałacze społeczni i Iku!.turahl.i, J.ud7Jie,róż.nych zawudów (wielu ·rol'ni!!ców), Tóżncgu wiC'~u i wyksztalccnia, których łą~,zy wspólna idea utrwalania dla ;potomności wszelkich przejawów tr·adycyjnej kulltulry ludowej. Obc'Dnie Seikcja ta zrzesza około 170 kOlres'p<):Ildcntówz 42 województw, a ich praca 'Dopa·rtaj'C'SJtwyłączl!lJile na działaniu spole,cznym. Sekcją Ko,respunden1ów Te['enowych uip.iekuje sdę 'ohecnie Oś'rodek D01kum~mtacji i Informacji EtnCl'g,ra'ficzlnej PTL w Łodz.i, u,], Jar,a'cza 7S. 4. S praw y 'w y d a W]l i c ze Przewijająca s.ię przez obra'dy poprzedniirch Walnych Zgcr·o:ma.dzeń Towarzy,stwa spraw·a kryzysu wydawl1Jic.wgo pa·djęta 'Zos'tała pr-zez aktualny Z'a·rząd Główny i w wyntiku .przepr-owa dz,onego Toz.pol7Jnania pos'tanowi<Jtl1o dzial,a'lność tę rea1ktywować podejmując szereg przedsięwzięć organiza,cyjnych, :zarówno wewnętrznych ja'k i zewnętrznyoh. Z p:l<przedniego ra:po'tu o sta;nie wydawlll.ictw PTL pr:nedJ.oiŻ'one;go na Wa,lnym Zgromadzentu w Op<).J.uOI1'.a,z 'kontynuacjli tego problemu pl1z€wijająceg-o s'ię przez obrady ostatniego WZD w KałlisrZJuwynikało w sposób jedn'07J1ae.zny, że katasU'ofa1l!lJa wręcz sytuacja w zak['e"ie polityki wydawniczej Towarzystwa wymaga jeooo'Zl1acmegoQ ·j.ej f.07Jwiąronia. W ·tym kioer'U'nik:uszły też po~zC'zególil1e punik:ty �394 Kronika Uchwały 58 Wa.l<neg.oZgromadzeni.a Delegatów, obradującego w 1982 roku w Kaliszu, z'obowiązujące nowy Zanąd Głów,ny do pod'jęahl ra·dyik:a·lJ1ychdzi·alań w tym względzic. Stąd też :SJPrawom tym poś'\lnięco-ne zo.~tały drwa Pre-zy;dia ZG PTL, na: których tpr,zeanaliJzowa:no dolkładaxie zaistn.iałą ~y;tuacj<;. Okaz.ało s'i<;, że na 9 s'e.rii wydawruic'zych, ik1óu'ymi dys.pOlnuj'e ZG PTL, tyko ciztery ikomi,tcty Tcdakcyjne ty'ch .serii, a więc "Ludu", "Dzi,eł W:szystklk:h Oskara Kolherg/a,', ,.Liter·atury Ludowej" i "Ló·dzkich Studiów Etnograficznych" pracującf;ektywnie, w wyniku czego poSizczególnc tomy tych serii ukazują siię w miarę systematycznie. OpuJ1'ov,:alJlaz09tała sj'ltuacj,a k,ryzysowa w wy;da'waniu .,Literatury Ludowej". Równie '(l.ptymi,styc1zlnieksdaltuje Is,ię Lsytuacja w redakcji "LódZikich Studiów Et no.g;raf.ic·mych". W ,dkres'ie sprawozdawczym ulka.zal soil; 22 tom tych "Studiów" za rok 1!l82, na,tomias't w produ:kcj;i znajdują s,ię 'vomy 23 .i 24, a różnym siopniu wiawa.n-sowania -pr.ac wyda'Wll1iczych. Na ,"zcz'ogólne podkrc~lC'nil: 7.as!u·guje t:utaj (Jperaty"""ność zC'S'polu redakcyjn:eg<J "Lód,z.kich Studliów Et-nogra licz.nych" w zakrcs'ie zabe.zp·ieczania s{)bic ~'roodik6wfinalls.owych lnu wydal1li'c pos'zc.z0g61nych tomów. lam gdz.ie jeodnak .powstaną o,kroeśl'o;netrudnośc.i w zak,resje pchwgo ,IXikryela :kosztów dI'lu!ku, ZG PTL s!ua!ra! s,i<;będz!i'c łagodzić jc po,przez do'Jacje wlasnl', u"~y\\'ając na ten cel środki wygospodarowane .przede wszysvkim pCJprzez sprzcda;j '\\'yd~lwJlijC'tw Towa,rzystwa i dalszą ich sys'iema,tyczną or'az plaJ1io'wą akwi7.ycj,;. POSltępUOący ciągle s'tan zaawanJSowall1ia prac .redak'cyj no-edytol'sk,jch występuje rów·n;ież \To.' redaik,cji Dziel Ws:ystkich Oska.ra Kolberua,kicr.owalwj przez prof. dr Jó,zefa Bursztę. W o,k,rcs.ic s;prawo,zdaw.c:zy;m .nic uikazał się jednak żaden tom DWOK, w drulk'1.lnatomias1 znaj-dują s.ię tom 59, cz. I zatytulowany }'v]ateriuly do etnografii Slowian Poludniowych i Zachodnich, cz. 1 - Łużyce o'raz tom 67, cz. I Z3,tytułoW'a~ly Pieśni i melodie ludowe w opracowaniu joriepi.anowym i jest to ta' a sama sytuacja WY'ciawnic za , jaka pr'zeti'slj;aw:iona byloa na 5B Wa,i-nym Zgromadzeni,u w KJa·lis<Zlu. W rama'ch wznowi·eń DWOK dorbj,og,ają !końca ,prace polii,grafic.zmc nad calośc'ią 7-·tom(~wego wz,llowier:;ia Wielkiego Księstwa Po::nańskieuo,a ll3Jklad 1500 ko·mplclów po,sli,ada pe~nc 'obłożenie z'amóv,lien,i><lmi.W Pracown.i Kolbergowskiej t,'wają prace redakcyjne na ,tomem 37 - 38 DWOK, nad tamem 47 Che!mskie-Pr:c7Tl);skie, tomcm 59 cz:. II Materia./y clo ctno[/rafii. Słowian l'oludniowych i Zachodnich, tomcm67 cz. II Pieśni i melodie Ludowe w oPJ'Ucou;(milt fortepianowym, tomcm 68 pL Utwory woka!.ne i wokaLno-instrumentalne "'I'a,z tnml'm Gil Utwory instrum<'nia!.nc Oskara KoLberua. wyniku szczegółowej analizy sy-tuacj'i \-vY'dawniezcj w ramach po~zczególnyeh ser.ii oka!zalo 'Się, że tyt'uły scr;ii:.,P.race Etno log,j,c.z n c", ,,!'r'l;lCe i Ma:terialy Etno.graficzne", "A-LIas Polskich St.r·00ów Lu d'O>\vyc h" , "Arehi1wum Etnr;graficznc" i .,B.iblinteka P.o;pula!rl1onaukowa" po's!ia,da!y za,leglośe-i wy·dawn1icze od 9do ;) lat. Teki red:llkcyjnc były pus·te, brak bylo rz.eczo'l.v'cgo zaintl'Te'S'ow~lln-iasię ich pr:.\Ccl prze·z po,przedni,c kolegia redaik,cyjne. W wyni<ku ta,biej sytuacji zdecyduw;1ll") się na zmianę tych 'komitetów redakcyjnych powołu'jąc nowych rl'dakt'JT'ów na~zcl';1ych poszczególnych tytułów. Aiktuałnie redaktorem nac·zcJnym "Prac Etnologicznych" j.es't pr·of. d~ hab. ZbigJniew J·as.icwi'ez, "Prac i Materiałów E.tnog'r,aficlJnych" - doc. dr hab. Edwa,r,d Pielra's,zek, "Biblio·telk:i POJpu!31rnonau kowcj" - doe. d;' hab. LC.'izek Dz.ięgliel, na1'cmiast "A,rchiwum Etno·graficmego" - dr Janusz Kam·ock,i. W okresie s;prawo·zd.awczym zais·tniJa'ła również zauia,na na stanow.j,s.ku red<lJktora naczelnego "Łódzkich Stl1d.iów Etnografioznyoh" i funkcję 'tę pelrui doc. dr hab. Jadwiga Kucharska. POiZ'ostal:c reoda1k'cje iklierowal1Je są przclZ byłych rcdaktcorów, tj. redalkcja ..Ludu" i "Dz.iełW'slzys-tok.ich Osikara Kolbeng·a" pTz·ez prof. ,dr JÓ'zlefa B\l!l1sztę, re\"1 1 �395 Kroniku ..Lj'lenl·t.ury Ludowej" pr.zez pro1. ,dr hab. Czesława Hernasa" a redalk!Cjja "Atlasu PolskLch Str'o,j6w Ludowych" pr,z,e,zdo'c. dr hab. Ba,rharę Radelich. T,alka obsada pcsz.crz:egól'nych iTcdakcjli PiTzedłożona xl()'stala przez Prezydium ZaiTządolWli Głównemu PTL w dniJu 20 Jis1wpa,da ub. r,olk'U i uzyskał'a jego ,ail~,cepta·cję, przy czym postanowiono, że w skład pos7.c7ególnych !kOllnoi,tetów.redakcyjnych wejdą z ramienia ZG PTL dwie osoby, lj. prezes - dr Anna Kowalska-Lewicka i sekrelarz gcncraJllY - mg.r A.nton<i Kuczyt1~kj, by na hieżąco uczes.ln;iczyć w polityce wyda,wrLic7.ej i ra.u~m z 'ko,mitetami red'alkcyjnymi pl.anować ją i do.s:kona,lić. Ca!:J,scio;1,vopoJi,tY'ka wydawnicza PTL, jej J'ozwój bieżący i iPe'l1s'pktywy ounawiana byLi .na specjalnej na,ra,dz.ie reodoa!ktolrów pOls1zczegó.jlnych sCirii, która o'dlbyła się .; marCa 19H3 ro,ku. Wówczas ,też za'twierdzono plan wyda;1,\"n.ic,zy na rok 19ę3 i przyj<;lo pewne ustaleni,a na lata iruJ.S tę,pnc. Alktua.hni·e w prodUlkcj,i znajduje się X tum ..Prac Eolnologicznych", zatytułowany Wieś środkotvego i 61nocnego Afganistarw, autoi'stwa Ma,rka G:n.vt:;c:ki,ego. Planuje ,<;,ię,że t-om ten uikaże się w rOiku b-i<'ż;lcyrn. W przygotowaniu redakcyjnym dO<:.dr L. Dz;ięgoiela znajduje s,ię Xl 1'om .,Prac Et'~'o,!o.gic,znY'Ch"pl<lIHJWany do wy.dania w <[\)Ik'u19'8-1, zawielrający materiały ;'. .'e,'.:; nau;,owej, i<,wa.rzys,zącej 58 \Va,lnemu Zgrromadzen'Lu De.Jeg'a'lów w Karhszu, uzupel:J'.):,yo artykuły prozellJ!;ująoe W:Sipółczesl1e !badal\1.i~ !i ,obserw.acj,e et'nog:·aficz·:;(' prłHva'ozone przez Po,ła.ków w różnyc,h rejonach świata. Na tom ten ZG PTL pooiada .dotacjt:; w sumie 200 tys. :zł., ,pr'Z'eka,za,ną prze!z Ureąod Miast.a K,ali:sza. POl1ac!t', 'W ,ramach "BibH()itek,i PopularnonaukO'\vej" u:każe sliEl w roku 1984 praca doc. dr hab. Jacka KoHl'u'szeW:Slkiego,zatytułowćlna Wiersze z cmentarza. /lnaka ;vs)Jólc~esnej e)JląraIiki nagrobnej, w nakładz1c 10 :tys. egz. Oprócz lego w ra:nach ~ej boibohotek i pla'nujc .s.i~ wy'dać 'W Jatach następnych następując'e .prace: Wi::,~ ,I.' krajobra:::ie Janu.na Bogd"nowskiego. Budownictwo i s:::tuka Górnej Gralcy :\larialna KO'rI1L"C.kit'.go,Encyklopedia wiedzy o kulturze kulinarnej ludu pO{Sf:'l'(IC, Ja:\a De.kowskiego. Polskie :::abawki llLdowc na tlp e1~ropejskirn .]"·1'I:1 BU.'a'~a i Bogdany PlicholVs.kiiej. Do ..Biblioteki Popula,rno'lla,ukowej" ,planowa.na jeslt na roik 1985 praca ,red. 'vIaig'}rzaty GoliClki.ej-Jabłorls.kie:i, poś'w,ięcQna sylwetkom pols,k>kh etnografów, będąl'a z!):":'E'm esejów op:\rtych o wywrj·ady z wyhiklY'm:i, wSlpółczesnymi dnograrbktii1 f:1111:. DopcJ:,'ając ionformacj,j o <1ziala.lno·sei wyda\vnLcz.ej w ukresie; ;;proawozdawezym 'cI-'a)·.',"' nalata na;sotęplle podać jes'zcze Q1'"leży, że w roiku UJ83 wydano Ku1uiur: cq;(/((wlliclwo P'1'L o,ra;z informator dz.iałaJllO':;C~Pol!lkie'g'o TOW,ll'Zystwa Ludo,::;::·,'.·cl.e:;o,klóry z:tpewne przyczyni się ,do żyws,zego zainl.e.resowania naszych czrn~:I;,Ó"\- iJ.;-acarn.i na uk()I\,\,y=m i i -o;rg.aniz.~~.cy}n~tmi To\var-zy.st'vva. AK tua":)" s'tan zaawansowan.ia pr-ac 'l'eda'kcyjnych ':Jraz auior<.;ikich pozwa,ja '-I'-AicrdLić. i.e w."t,:\\\·iOIlC do planu wyda.wnkzeg·o :n.a ro:k 1985 ,prace .pt. Strój pod}wie{!!.'};: "amach serii ..Atlasu Polskich Strojów Ludowych" i Warmińska wieś Brqsu;aic/ u; woj. OIS:::tYlisldrn w l"'<l'mach "Archiwum Etnoog:rafiJCz;negoo"ukażą się "\. pl<l!~"'",1!)yomterminie . ';:·;.l/_ ° '1,' .J. D\!' :,' y b u c j a IVy d a \V n ic t w Podając oec-ni'e dotychcz.a.,ową pralktykq w zalkTes,ie dy'sirybucji wydawnictw wjasnych PrezY'dium ZG PTL uznało, że pr'owadz.o,n.a była ona w la'tach ubie.głych nic zawsze planowo i chalraktery,zorwała :się d'Użymi łuk.am·i w 'za/kresie na·sycenia pote:lc.i:,!:~ych odibior'Ców j'niol1macjami o możliwO<icia,ch zakupu Ik'S'iąże!k wydawa- �396 Kronika nych lprrzezPTL. Wobec tak'iej sytuacji w pr'zedm.iude tyrn opracowa::'J "ze;'eg przeds.ięwzięć 'o~'ga[liz;a{;yjnych a cha,rakte:i',ze akwizycyjn)1m z.ubu'wi<l~ująC przy tym Bh1TD ZG PTL we Wrodawiu ·do prowad.zen.ia tej dz,iałalnośc.i \V Slposób :<y.-i(~matyczny ,i o;pera'tywny. InfOol"1macjea1kwizycyj.ne rozesłano ,do s·zeregu placów€<;';:nau!kowyc·h, kullturallno-.oświatowych, muzeów, 'lQlW,llrZystw regiun;lillych itp. Pona,dto objęto nimi przedSJiębiolrs~wo "Dom Ks,jąŻJki" ·i to ,zarówno w ,.ieci k"·:ęg~l:r,;.k;(;j;a~ i anrtykwa,ryczn,ej, a w po,rozum,ieniu z dyreikcją "Domu Ks,iążiki" wc WToclaWri~ stworzono stały punktsprzedraży wydav,nnictw PTL \v K,s,ięgarni Naukowej ~.\'e Wroc1aw.iu, eo l'ównież przyczyni S!ię·do w.zros'tu ;z,bytu na,szych tytulÓw. W Q'alInach ,d.z,iałaLnuści akwJizycyjnej zo.ragniZ'Owa.no alkcję pod na z,w'! .,Każdy Członek PTL poslia1dacz.em b ibl.iotec 7.ki etno'gl'·af.i'cz:nej", w cr'amo;lc,hktórej paprzez Oddzklły skiero,wallloo do nasrzych członków Ust akwizycyjny wraz 'z "ata logiem. Akcja t.a była realizacją Uchwały 58 Wa.lnego Z.g;rO'lTIa.dzL'Clli1a De!ega-ló\\' l'ol<-:ie,!?,o Towarzys!twa Ludcl'Zmawczego, obradującego w Kali.szu, zobowiązującej Biuro ZG PTL do pojęcia slz.erszej dzi'aalliności na rzecz a!kwizycj>i wyda wniet \Ii ,właSllych. których zapasy były dość waczne, s'twall'z.ając przy tym l'>woistego irodzaju:rudności magazynowe, W ooC'enieZG PTL akcja ta prowa,d.zOlna sysLeInatycu1ie od <paź,dz.iern~k~,1982 r. przyniosła poważn,e re-z'ulta'ty, a zapasy ma.gaznowe \V n.iL'!których tytuLlch :zmalały ,dl()'.:w,ieLk;olścrl. 1100 egz" tzw, żelaznego .Zapa,iU. Ważne są 'rez'u!taty :f.:::~l!l,,{)'\\"e proward:z,onej .akcj,i, które z,amY'kają s,ię sumą ::l45 tys. zł.. ~'kła,dającą się z \\'pływów w IV kwartale ,roiku 19,82 wynoszących 123 tys. zł. rJralZ z wpłY\lió\\' l pólro,'za 1983 r. wynoszących 122 tys. zł. PklnO'W<lny zyslk oZ tytułu ,sprzedaży wydawnictw o1ue~l'(r.llY zastał na wk 1983 wielkością 1 520 tys, zł., a stan jego wy;i-:o()nanh na dzierl 30 czerwca 1983 r. wynosi 722 tys. zł, tj. 47,5% założonego planu. Dr,tycr:czasowe wpływy s,tanow·ią najwyż.szy wskaźJl1Jik ,ze ~o.;prze(k\ży.ja:ki uzy;;kan', ..,. n-;u'l',ie ost.a,tni,ch lat dz,iałałnośc.i alkwizycyjnej. Przy okazji dys'trybucji wydawnictw ws.ponU1i-eĆ!1~t1.L'ży, że w orkl'e«"p,'a\\'ozdawczym zlikwidowanym został ciągnący s'ię o,d szeregu lat problem n;('I,Q,p'J\\·ied· n:iego magazynowania książek w jednym z pormie,zczet'l magazynowych. ',\-"bec po,djętych sta,rail na,stąpiło przem.ies.zclzc-ni,c książek z tego ma-ga'zynu do 'P'Jmieszczcń przy uL Przyby5'zews1k,iego, dzimża.w.ionych od Uniwersytetu Wrocł,l'.\· ...i;::ego, g'dzie w'slkutek 'Z.a.insblowania 'Dowy-eh regałów wygus'po,dar-owano dodat:·;·',·.\·ą powierzchn,ię .stwa,17..ająC,poprawę wctlf\unkÓrwmagazy.now~'!lia \Vycl~n\'n;ct··.'.-. 6. O,ś~'ode:k Dokumentacji ,i Info:rmacrj i EtnogTaficz:',e; O~rodeo'k z sie·cliz,ibą w Łodzi prowadził .diZJiała,l'l1ośćstaiutowaą zgodni,c :. planem pT;acy, zatw,ierdzollym przez Prezydium Z.arrządu Gl. PTL. W okrres·ie lS,prawozdawc'Z,Y'Il1w ramach ,pracy Ośro·dJka, pl'zy wSlpól'Pl'a~y Kom!iJtetu ~,a<U'kEtnologicZlllych i jego fL.'1ansOrwym ,popa.rciu, u:końcwno drugą część btibliogr,afi.i et nogtralfii po:lsik,iej za la'ta 1961 - 6'9 i prz.ekrazano ją do druku oraz rozpo,częto prace na,d bibliro'gJrafią etno,gorafii polslkiej za lata 1976 - 79. I'o::wdto na,da'l gr,omadzoHoO bi1bliog'rafię T'eirospektywną za lata 1926 - 1939 oraz ukohcZl,110 bibIi-o,grafię zawa:rto·ści "Literatury Ludowej" za laia 1957 -1982, a talkże podjęto wslG>pne prace ,zwliąz.aJllJez .przygotowaniem inooksów ·doo-biblio,grafii etnogT,afi.i p(l!sk.i'ej za lata 1961 - 69. Za:r;ząd Główny wid.zu pilną po1ll'zebę uk,ioerunlkowan.ia dals'zej pracy Ośrordlk.a w -przedmiocie do·klUmentacji bibliograficznej etnografi.i 'PO·1s1k,iej z c<wentuałnym objęciem tą bibHogrra!£ią cza.sopism tal~Lch jak: "Zi·emi.a", "Wisła", "Bi:blio- �397 Kronika teka \\\WSizawstka"i innych. Sprawy te, talk ważne z punktu widz,enia wa,rsztatu nauKO'wego, będą szczegółowo uzgadni,ane ,z Kie'[Qwnictwem Ośrodka, przy planowa,niu pracy na r'OiKUJ84 j łata nasr:ępne. Dopełniając tych informacji dodać należy, że w ramach współpracy z ODiIE Ośro,dck przygotował dla "Demosu" 35 st:reSlzczeń aU'torsUd:ch po,lskich o:prac,owań etnograficznych o'rn zwmyitikował 22 ni'emieck,ie tlumaezeni'a i przy,'otował 160 pozycji dla International" Volkskundliche Bibliographie za lata 1981/1982 w liczbie 200 no'lck bibliograficznych. Oś"odE~lkwspółpracuje sŁale iZ Komitetem Nauik Etnologicznych Polskiej Aka:lomii Nauk i na jego zlecenie prowadz:i prace nad 'slownik,iem etno;g;raficznym. W okresie sprawolzdawczym prace Ośrodka w tym zaikresi'e koncentrowały się nad 6 tematami: budownidwo, 'wnętrze, st'rój, 'f'olni'C!wo, pożywienie i cera'm,ika. ŁącZlliie zgromadzono 200 nowych haseł ,maz 1010 wypisów z Uteratury. Ponaldto Ośrodek prowadził działalność doikumentacyj1no-inf'o1rmacyjną w zaik,resie działalnośći etnograf,icznej w Polsce ();l'az przygotował d]'a kroniki "Ludu" mater,j'ał na temat etnograficznych sportkail odbytych w 19'31 roiku, a ta,kże koordynował (prace redaikcyjne na rzeclz fra:nc:uskLego pisma "Świat w obi€iktywie". 7. B i b I i o t e k a N a u:k o wa cim. J. C z e k a n {)iW S k ieg o Integralną częścią Towalrzystwa jest biblioteka ZG im. Jana Czekanow.skiego, mieczcząca się we Wrocławiu. Nad działalnością hiblioteki z !f,amienia ZG op:ekę sprawował dr Marek Gawęckti. W oikresŁe sprawo,zdawczym Iksięg·o'Zbióa-7.l\vięks:zył się o 456 vo1uminów: - .zakurpi'O'no126 voluminów -z wymiany otrzymano 30'9 vQlum'inów - z ,darów 7 voluminów - z p,wduikcji PTL 14 vo<1llminów Bibl,iolteka '11i.czy14555 vol. czasopism Ii wydawnictw ciągłych olra'Z 15775 vo,luminów dzieł zwa1rty:ch. Na']eży pod:kreślić, że biblioteka nie miała trudności z finan/Sami na zakup książek. Wydat,kowano na ten cel 39726,zł, a pOlna1ditopostanowiono brać udzjał w aukcjach antykwary'cznych, ktMe dają możlirwość 'uzupełniania zbiorów bibliotecznych. Pods.tawą po'więks'zania kSlięgolzbio,ru, obok za'kupów, jes't wym.i,ana wydawnictw. Biblioteka prowadzi wymianę z 40 instytucjami krajowymi 160 ,ins'tytucjami zagranicznymi. W ostatnim okres,ie nawiązano wym.ianę z 10 nowymi placówkami za granicą. Należy podkreślić, że wym.iana zla'grankzna jest w zasadzie jedynym źródłem pozys,ktiwania czasopism e'tno.g["afkznych i wyda'wniotw ciągłych. Tą drogą otrzymuje TCl'czn:ie 160 tytułów. Publikacje wy'dawa1ne przez PTL ,d0'2Ii1e:wją poprzez wymianę do 36 k'rajów świa ta. W tro'Sce o zabezpieczenie cenny:ch zbiorów hibliotecznych OIprawiono 133 voluminy ks,iąże;k, a dz,i,ałalność ta będzie kontynuowana. Na wniosek ZalfZądu Głównego PTL mgr J. Kło<dnicka opracOi\vała nowy schemat katalogu rzeczowego, który po merytorycznej ocenie będzie podstawą nowej klasyfikacji zbiorów bibliotecznych. mgr Antoni Kuczyński Sekretarz Generalny Zanądu Głównego PTL �398 Kronika PROTOKOŁ Z 59 WALNEGO ZGROMADZENIA DELEGATOW POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO, ŁAŃCUT 9 - n. IX. 1983 R. WZD o<dlbylo się w s'aH DOImu K\.IJHury w Łańcuc,ie. Obrady oL\',,"arzyi Kierown:ilk Rejonoweg'o Oś.rodJka P:ra'cy Partyjnej w Łailcucie Rys'za'rd Fus, 'który w imieniu .gospodarzy powoi/tal Prezesa PTL, Zalrząd Gł6wny Towar;zystwa, ticzestnuk6w WZD or,a,z zaproiSlzonych gości: Wicewojewodę Rz,eszow5:kiCtgo - Józ,eia Kr6l,a, Dyrektora Wydz. KultUlfY i Sztuki Urzędu Woj. - Adol'fa Gu:be:rnatta, Z-cę Kier'G<wIl'iik.aWyd,z. l Ta,uki Oświ'a'ty i Kultury KW PZPR - KrzYSlz'tofa JDdllak:icwicJZa, Naczelnika Miasta Łańcuta - Władysława Gwi,z,daka, a także przed.,tawideli radia i prasy. Nas:tę,pn,ie głlos zabrała :dr A. Kowails'ka-Lewic'ka, Pr'e<zes Towa:r:zystwa : ~aproponolWała na przewo<dn:isc;ząccg'o Walnego Zgromadzenia prof. dr J. BUrsztę· Do stołu proezydial:nego poprosiła ['ównież prezesa Oddzj~llu Łailcuckie.go Franci-sz'ka Frąc:Zlk-a,deleg,ata :z Łańcuta J. Micała oraz Rys:za'rda FU$a. F. F'rączek d,dękującza wY'rói;nieni'e popros>ił ozwo,lnienie go z uczes,lnictw~\ w PrC'Z.y.dillrrllZjazdu zoe "vvzględiu na liczne zajęc,ia, wyni,kające <Z ob'O'wiąvków ·goS!poclar·za. PIraJ. dr J. Bu:rszta otwor.zył WZD ws;pomruen.iem o zm.,n·łych czło~~:kac:hnac.zego Towarzystwa. W ostatnim roku odeszli od nas: - Wand,\ Cie.siC"lsika'l Kola M.iłośn1kÓw FolkloiJ'u 'z Opoczna, mgr M.iros!a'wa Jas'lrzęhstka z Tomais.zmva ~IClz,.. doc. Fm:n:ai:szek Kotula z R,zeszowa, mg,r Aurelia M,io,doucho'Ws:kaz Wa:rszawy. mgr Aleksander Oles'zezukz Lublina, eLr KClz.imj'erz Piet-k:i<ewiczz Wa-rs:za!wy, Jal'~ PIIJCil'ISikiz Zakopanego - m~ Edyta Star·ek z Wars.zawy, prof. dr Be-r.na.rodSych1<J.oz Oddziału Gda ilsJd ego. Zebrani chwi.lą cisrzy -uczcili ich .pamięć. P·rof.d[' J. Burszta pono,wnie z<lJbTał.głos i .zaproponował 'n~\prz·e\\·().dl~jc;:ąceg() Komisji Uchwał i Wniosków d:r J. Kamocik.i1ego IZ Oddziału Krakow~'kit·.g(!. Delegaci zatwierdzili :kandydaturę. Pona,dto do komis'ji weszły: dr KrystY'n,~ :'>brna'k z Lublina i mg'r Ursz,u],a Zębalslka z Kraikowa. Ko,lejnym .punktem obrad było odczytanie przez ,dr Stanisława Chmielowsk<ie,goprotokol-u z 58 WZD. Protokół ·został przyjęty hez zastrzeżeil. Sprawo:z.danie z rocznejdziała]ności ZarządJu Głównego i a'i~eoJldT,-jwu-rzystw.a przedstawił SekretJa:r.z Gener'alny PTL mgr AMoni Kuczyilski. ?-.'astęp;1ie mgr Ma,ria Niewiadomslk.a zlo'żyła spraw-Oozdan1e z pracy Ośr-odka D(;kumentacji EtnOografiaznej PT'L w Łodzi, a mg:r Jan P.ałka 'Z działalnoś·ci Red.a·kcj.i DZ'ieł Wszys,t,kiochOskara Ko']berga w Poznalnlu. Sprawozdanie finansowe odczytał Za,stępca Skalrbnika PTL dr Jamuslz Bohdanowicz. Przewodniczący GKR -doc. dr E. Piei\Jraszelk pr,z.CJdstawi! sprawoz·danie Głównej Komisji Rewizyjnej PTL. Stwierdził, że roc:zny bilans działalności Z:.trządu Głównego wypadł pozytywnie. Do wł.aściwe·j ~·ea.J.izacji planów i o's:ą<:\a,nia pomyślnych rezu]'tatów podejmowanych powa,żnych przeds,ięw'Zięć przyczyniają sIię: duże zaangażowanj'e i aktywność Prezyd,ium, dobra ()Irgan.ilZacja i przyjE;ty styl pracy oraz systematyczna wsp6łpralca Prezyd1um ,z. Biurem i agendami Towarzystwa. W 'dalszY'm cliągu 'ohrad s.prawo'Z.da·nila zlo'żyli przeds,tawiciele Oddz,iałów: :gdails'iikegoQ,ka:lL~k.1eg'O,katowickiego i ikra:ko:ws1kiego. Na tym pieil'Wszą Część obrad za,koilczon<J. �Kronika 399 W ewstic .przerwy ueze&t.nicy WZD 'zrw;j,edz:i'lJi wysJtawy w MiejskJi'ej B,jbliQ'Łece Publicznej: "I~udow,a twórc.zo'ść literack'a H!,gioml łańcuck,iego" i "MalaTstwo gnlpy "Ziemia" ", Po przerrv,'lie do'żyl,j sprawozdania p.rzedslawic~ele Oddziałów w Lesznie, Lublinie, Łańcucie, Mszanie DO'lnej, Łodzi, Opolu, Poznaniu, Wr'Oc1aw,iu, Rzes~owie" Wa,rszawie i Zakopanem. Na tym część ;"pr'~woz:dal\vczą WZD z,aikoilc:zono. P!fzysl!ąpiono do nas1tępnego pUil1Jk,tuWZD - nadania członk06twa honQrowego PTL ,du'oWliSia\lli·sla'wowi Blasoz,czy:kow.i,proof. ck Józefowi Gajikowi i prof. dIr FT,amci..'iozkorwi Woikrojoowi. Prof. dr J. Burs:zta ,poi'nfonmOlwał ze1:Jlr,a,nych,że OddJzia,ł Poznański PTL przedłożył Zalnządow.i Głównemu wniosek o nadanie :go()ldno~k,ihonoroweg,o' człoQnka PTL doktOifo,wi Stanisławowi Bła:szc.zyiko'wi. Dr Stanisław Blaszczyk (ur. 14. VI. 1906) jest dlugołetnim i za,służonym czloniki,em Towarzystwa. Wiele 'lalt pracował w Zarządzie Głównym PTL. W ,pełnie<l1Iuu'swy'ch fun:kcji wy,kaizał wysolk1e umiejęlności onganizaocyj'ne, :sumienność i kompetencje ,w sprawach Towarzyst.wa. Jest znanym i cenionym specja1>istą w dziedzinie kultury 'ludowej, głóW11Ji'eWiielkopolski i Ziemi Lubusli-;:iiej,zlw!as'zcza w za,k,res:ie ~'>ZJiuk,i ludowej. Walne Zgroma.dzcl1Jie zatwi€troClziloten w.niose!k jednogł,o,śnie. NalS'tępnie dr A. Kowa'lska-Lewicka po-inforrmowała, że Zarząd Główny PTL uchwalił zI,v,róc,ić się do WZD z Iwnio'sikiem ,o nadanie członikoiStwa honorowego p rofe'ioOlf owi ,dr Jórzefowd Gaj;kowi. Pr:zedstaw,iła zehranym sylwetkę pro.fesora, . .JÓzef Gaje'k (.ur. 12. II. 1907 r,) wiele llflt życia pO'ś'więc,ił pTacy w T()Iw"drzys'tw~e. W ,19415 T. IN Lublinie wraz z iJlTIym.iczłon:k,a:mti dawn.ego Zia'r,zą'du reaktywował Towarzystw'o. Dzięki Jego ",tail'aniom pTlZewiez.iono cenną biblio;Jeikę ze Lwowa do LubIlina. Niewą~pliwą zasłu!:'ą pf'ofesoira było u'twolI1zeni'e 6-ciu nowych serii wydawniczych: .,P'wc Etnolog,ilcznych", "Biblioteki PQPularno:na'U1kowej", "Atlasu Polstkic:h St'rojów Lu.dowych", "A,rchiwum Etnolglroad'icznego", "Literatury Ludowej", "Łódzbch Studiów Etnograficznych". W okresrie 22 lat działalności wyg'zla większość wydawnidw Towarzystwa. Spo,śTód wieilu inicjatyw J. Gajka nal,eży wymienić pomysł j'eedycj.i Dzieł Wszyst.kich Os:ko'ra Kolberga - jes't redaiktorem pi,enN's,zego tomu. Waios'elk przyjęty zo,sltał jedno,głośnie. Dr Stanisław Chmiel'O'Ivs:k.i przedstawił sylwetkę prof. dr Franci'SZlka Wo'kroda. Prof. dr F. Wokroj (ur. 1906 r.) ·jest dbugo'le1Jnim i zasłuż'onym czł'0n.kiem naswgo Towarzystwa, Przez 40 lat aiktywnie uccze,stn.ioczyłw pracach Zarządu Główne,go i Komisji Rewizyjnej PTL. W latach 19,80-1982 ,pełnił funkcję Prezesa Polskielgo Towa'rzys-iwa Ludl(),znawczeg'o. W ok,resie tym patronował wys,Hkom Za1rządu Głównego, zmierz,ającym do ożywienia działa'lno'ści wydawniczej Towa'rzystwa. Walne Zglromadzenie jednoglo,śnie za,twierdz.lło wniosek. Prof. Burszta poi.nformO'wał, że Ina'sltępne Wallne Zg,romadz1clnie odbędzie s.ię na Kurpiach w {.;omży lub Ostrołęce - z'wiązane będJzlie ,z ulfoczY'S,t'Olściami100-lecia urodzin Adama Chętnlilka. W części dyskusyjnej obr,ad głos zabrała drr' A. Lewiclka. Podik:reśliła, że Oddziały PTL są ważnym o.gniwem dz:iałalnoŚCJi Towa,rzystwa, informują o pracy człon'ków we wszyst.kich 'rejonach kmG'u. Zarząd Główny. pra.gnąc nawiązać bliższy kontaikt z c:złol1Jkami, opracował iniocmMor o działa.IlJ1ości Towa,r,zyslwa m'az Katalog Wydawnictw PTL, które to mateniały otrzymał ka,żdy członek. Z tych też pobudek 8 w,r'z'eśn,j:a br. o godz. 17-tej o'dibylo S1ię S[poVkanli,eczłoi!1ków ZalI'ząodu �400 Kronika Głównego() z przedstawicieliami Oddziałów. ?-l,a z.cbrau1iu nic byłodelcga'tów :~ dzicsięc,iu Oddziałów. Prezes zaapelowała o czł'onJków o ścisłą więź i rzetelne ws.półdziaałnie ,z Z.alfządem Głównym, pClPrzez regulan1e o.pła'ca.nie ~'klad€ok, telrminowe składanie rapOlrtów finans'owych ,i sprawozdań z dz.iała,lnol;;ci oraz z.głasz3ni,(' &WOich bolączek .i -kł0iPO'tów. 2'<astępnje głos zabrał dcl,egalt z K'r<likowa ,reprc:zclnL\nt Sekcji Ormian 'IN sprawie wys<okościs.kładk.i czło,nkows:kiej. StwierdzH, że składka j.est bardzo niSlka i proponuje podwyżs,zyć ją na 150 zł roczini,c. Pndziqkował ZaiI'Ządowi Głównemu !za opiekę <nad ś'rodowi,s,kiem .miłośników kuHury ormiań,k;icj i polinform.ował a ,przygotowywaniu II Zjazdu Ormi,aU1. Przegło<sowano wysokość składka ciZłonJk.oiWskiej 150 zł wn.iosc'k urpa,dł. .:'a tomia-s,t ;propo'zycja prof. BU'rs1zty, ,alby sik1adlka ro·czna wY'IwsHa 100 zł zQstała przez W,a.lne Zg.poma d.zeil1ie za'a!PI'obowana i będzie Obo.Wiiązywać {J,d l stycl.'1ia 1984 r. Mgr Malflia Parnowska zabrała głos w spr,awic nowehzacji statutu TowarzySitwa,. W odpo'Wiedzi Prezes PTL po.informowała, re Prezydi'um ZG z,decydowaIo, że ·projekt zmian ,<;tatutowych zostanie przedło7.JOny Walnemu Zgl"O'rnadiZ<cniuw 1l'Oku przyszłym. Wcześniej prDje'kt sta'tutu z po'Pr.awlkam.i zositanlC pnzesłail1Y do .zaDpiniowalnia do Biu'I'"03Organ.liZJacyjD{J-Prawn.eg,oP AN. W końcowej częśai (Jbrad ·d!!' Janusz Kamoelki .prz.C'd'Sl!.<lWił 'w omieniJu Komisji Uchwał i Wnjo'Slków 'P'rojekt uchwały 5·9 W,a,JU1ego Z,g.romaodiz€lnia Dele·g'atÓiw. Uchwała ta została jednQgło'&nie przyjęta. Z iko·łei ,da' Ewa Fryś-Pietras'Z'k'oW03 tPI'zypomniała zebrmlym uC1hwałę z Ka'!isza o wpłatach pien.ięŻinych na konsetI'wa'cję na.grobka Oskar.a KO'lbeq~a i Pa:uJogo Zegoty. Wlieczorem odbyło s.ię sipotka,n.ie tDwa[,zySJkie Illcizes'tniik6w WZD. W czasie spotkania tPI'zeprorw,adzono ,zbió["'kę pilenięŻl1ą na !konserwację w/w gT·o,bów. Zebrano 10 tys. zł. O g'odr.>:.l7-tej luczestnicy WZD spo1Jkal,i s'ię nla wys:tępach z.esipołów foJlkJorysltY'Ciznych. Wystąpił Zespół Pieśl11.i ,j Tańca "Gro,r],zlisz.c,zaki" z Grodziska Dolnego oraz Zespoły Regionalne z K,rzemienicy, Futomy i A;Jbitgowej. Hl września odbyłas'ię wYClieczk,a etnogTaf.iczna na tmsie Mcdynia-ZaJesie, Raks,za\\'a-Kąty, Brzóza. Zwiedzano praco1wll1liegarll1ea['slkie i zabawka,rskie. 11 \\.rześni.a odbyła się Sesja Nurkowa .po,d na1zwą: "ProbJema:tY'ika sPOłeczU1{)-'ku1tuLt'owa Ziemi Łańcucki,cj" z nastę.pując)'1mi irefera,talmi: - doc. dr Maroia Biernac!k,a, Oświata a spoŁeczne i kulturowe pr::eobrażenie wsi łańcucko-przeworskiej; - -doe. dr Józef PółćWlia['telk, Przemiany kańców - mgr wsi okolic Andrzej Łańcuta w warunkach na przeŁomie Karczmarzewsiki, XIX Wspólczesna życia i mentalności miesz- i XX wieku: obrzędowo.~ć cyklu rocznego na Rzeszowszczyźnie; - .dr Kr:zylSztof R'uszel, Kultura l'udowa wsi łańcuckiej - problemu i potrzeby badawcze; - mgT Stefan Lew, Markowa jaką znam; StaJl1Iislawa Piekło, Ośrodek garncarski w Medyni GŁogowskiej; Jan Micał, Ośrodek wytwórczy zabawkarstwa w Brzózie Stadnickiej. Pr'otOlkołowała: Protokołowała: A. J. Gerlach-KŁodnicka �401 Kronika UCHWALA 59 WALNEGO ZGROMADZENIA DELEGATOW POLSKIEGO TOW,ARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO, OBRADUJĄCEGO W DNIACH 9 -11 WRZEŚNIA .1983 R. W ŁAŃCUCliE KOIli';"'ja uchwal ,i w!1iios:ków wybrana na 59 WZD w ,,'kładzie: d~ Janusz Kamocki - ,przewodniczący dl' Krystyna Marczak - ezło'nek mg,r Urs,zu!a Zęba Iska - czł<Jllek po ,,:czl"gólowym za,pc;-znal1liu .s.iG ze s!pr<1'wo'Zldaniem Za'rządu Glównego PTL z.t okres \lD IX/lfl'82 do VIII/1983, wYlgło:s,zo'nym .prz.ez Se;k,rC't'arza Genc'J'alnclgo {l,raz wysłucJlaniu dy,s.kusji i uwz,glęc!Jl1Iieniu wruiosllcÓlw.złożonych do :komisji, stwil"rdcz<! że: i. Walne Zg,ro.madclcUlie Deleg.atów doc'enj,a dQltychcz.a;sową 'lJT,ucG03Tu'dika Dokumentaeii i Info'rmacji Etnu,graficz:nej w .za:k,res,ie O;pracowywal1li'a b~bliografii etnograf!: polskiej, przy ścislej ws,pMpracy z Komitetem Nauk Etno,logicznych, RoZ'.'vijaj'lc dotychczasowy zakr,es plrac bibLio.g,[',af,jcznych ,; dokumentacyjnych !pQ"()\vadzonych w ODiIE, Walne Z,g,romadzenic Delega,tów ·z,obowiązuje Ośwcieik do przed,ta\"jcnia sz'c'zególowcg,o programu działalno·ści na rze~z op£aco'\vania bj,b1:i>ografi.i ozawar·!ośc'i etnfJ!grafic'znej cza'sopism: "Ludu", "Wi~ły", .,Zolemi'·, ,.\Vędrowca"itp. Bib,liogJrafie te będą publiikowa:ne w rama.ch 's'er,ili "Archiwum Etno,g.raficmego" . 2. Wobcc li ieSikuteczno:ki wciąż iPonaWiia~lYClhap€lli o pun.ktualne 'l'e'gul(}wal'1ie :"kładek, Walny Zjazd w'leca, aby pr.zy wy.z,n,acz.al!1liu}.imitu delegatów .po·szczegól·ny·ch Odd;~iałów na Zjazdy Towa'r·zys.twa, brJ';aa1opo'd iuwa,gG jedynie licz'::Jc: C.Zh:i"ów Odclziaiu, który mają a,ktualil1iie opłaconą sikł,a,dikęc>złon:k'olWOSlką. 3. \V:tiJlY Zjaz.el Delegatów uważa za stosowne wydar',ie materiał6w ses~j nau](0\\'(') Proli[emaiyka s]Jolec:no-kuLturaLna Ziemi Łańcuckiej stanowiącej ,integra'.ną cz';~ć JoraeI 59 Walnego Zgroma·dzenia Delegatów, wzbogaconych 'pr·zez zap;.' impa'z ~"\\'ilrzysz<)eyeh temu spotkaniu. W pr;z'edm'io.c.ie tym na'iei.y Po!/,o5ta'wiĆ ill'LlcjalywG Oddz.i,alowi ŁaIiC'uc'kiemu, przy jednoczesnym wspieraniu go ;nery to:,yewic i. 0rgan:wcy}nic prze? ZG PTL. -l. \,' ~\V'iązku z 'przypaellającym w ,r·oku 1905 jubileuszem gO-lecia Towa.rzy~t\\'Ol ; ·;I)-lecia wZllowienia jego dz,ialalno.ś ci :po drugiej wO'jn,ie ~wia·t<J\'·ej a Z«raze:n pnyjęcia jego dl)jsicj~z.ej nazwy, WZD widzi pilną potr.zebę -,>zczeg61owego oprac,,',':"::i:i pro'gramu tego juhileu'szu ·i z'aalkc'entowa11iu w nim ro,li PTL w h'stori: ·i ~()ZW(]ju c;tnog'l':lfii po l's,kkj. Obcho,ely ,te p~iwi.nny odbywaćs'it; w Lublinie. do :có:'cgo Towany,two zoslta!-o przeni'es,ionc ze Lwowa i gdz,ie 't'ec:ktywowałc· swoją d;ć;al:l1n(}~ć IV HH'i r., twonąc tam ,z:a:razem pierwszy oddział PTL po \\rojnie. W,L:ni~Ć tego jubileuszu wymaga o,pr,,",cowania przez ZG szc,zegółowego programUJbl:hi"clów ii przedstawienia go do z:wtwicDdzcnia ina (iO-tym \Valnym Zgromadzeniu Dc!·ega'tó,w o,raz powołaruiahom.orowC'g{) Ko.mite1u Obchodó\\' 'tego jl1bilel;"'~" 'poś>ród za'służonych etno'grafów, Prz€'w()IcJ;niezący Komisji dr Janus:: Kamocki 2~ Lud, t. LVXIII �402 Kronika WYKAZ ZAGRANICZNYCH DZIEŁ ZWARTYCH BIBLIOTEKI POLSKIEGO TOWARZYSTWA LU DOZ?'IAWCZEGO WE WROCŁAWIU ZA LATA 198<1-1983 Ang'.<lIraoo Fl'aIl1C€scO Antonio: Firel'czc 1973, ss. 353 Vita tradizionale dei e pastori contadini Calaon'si, A.rta populara aromanilor din Dobrogea, BucUlr,esU 1979, ss. 38, tabl. Bmanova Magdalena: Zemed.elstvi starych Slovanu, Praha 1980, ss. 395 Bern,ci.t R. M., BeI'IlJdit K. H.: Mir pervych Avstralijcl'v, Mo:s:kva 1981, ss. 444, 11. BibUographia Ethnographica CU1·patobalcan,ica. Sva:e!,' 1 Lid,ova architektura, Brno 1981, 5'5. 119 Bibliogmphie d'etudes balkaniques, vol. XII - 1978, vo-1. XIV - 1979, vol. XV - 1980. Sof,ja 1980 - 1983 BibUographie der Ungarischen Volkskunde 1978, 1979, 1980, Bu'dapest 1979 - W81 Bidea Ovidlu: Istoria folcloristici romdnesti, Bucaresti 1974, 5'5. 586 Bos'ić MUa: Ribarske sprave i alali u Vojvodini, NOVri Sad 1982, ss, 127 Brautigam Herbert: Gefas:; und Figur. Keramik aus Amerika und /lsien. Dresdea 1983, ss, 100, II. Brom lej J. V.: Etnos a etnografia, Brotis,lava 1980, ss, 332 Braml'ej J. V.: Sovremennyje problemy etnografii, Moskva 1981, ss. 388 Br,ounlej J. V .. Kasuha M. S.: Brak i sem'ja u narodov JugoslClvii, M()l-;'kv,( ,9a~, :ss. 2,37 BrollZJini Gi0VCllHli B<J,ttista: Cultura popalare. Dialettica e contestualita, Bar: 1980. ss. 301 Bulgarische Volksmarchen. Hrsg. Vadav Frolec, Diisseldorf 1971, ss. 293 CataloCjo illust1'ato deUa mostra etnografica Siciliana ordinata da Giu:se;p.pe Pi'\!'!\ , '1 ,P'a'!ermo Ul68, ss. 94, il. Chozjajstvo 1'979, i byt zapadnosibirskogo 246, i1. i lamai,:m 55. Christianstvo 1( korennogo krejstjanstva naselenija Sibiri X\'II-nacala (XIX XX 1'" ;\luC',f,\'<1 - XX), Lening,rad 1979, ss. 225 Chri!Aov Crur.b:ł.o: Bolgarii 1300 let, SOLia 1980, ss. ,271 Dancu J'wJ.i:ana, Daneu Dumitru: Die bauerliche Hinter[Jlasmalerei in Humanielt, BerJ,i1l1 1980, s:s. 156, ta,bl. 150 Dadu lor d,an , Stwesou S, G.: Dictionarul folcloristilor. Foldorul lite[·ar romanesc, Bu;cur,eS'Li 1979, ss. 5lJ;1 Demo Ondrej: Z klenotnice slovenskych ludovych piesni, Bra,tis 1,\'va l 9.H 1, "," ,108.i l. Dite a tradice lidove kultury. Ridi V, Fralrec, Brno 1980, ss. 183 Du;nare Nicolae: Arta populara din Muntii Apuseni, Sibhu 1981, ss, 97 DudCikova Maria; Presporsky 2von. Bratislavske baje, povesti a historicke obrd:ky, BrM.iSll,ava 1981, ss. 176 Egenter Nold: Bauform als Zeichen und Symbol. Nichtdomestikalcs BClu.en im Japanischen Volkskult, ZUrich 1980, 56. 421, H. Elements de tradition orale et h:istorique en Boudhisme Tibetain bo'UiI"g 1980, ss. 87 Enzyklopiidie Etniceskije des Mćirchens t. 3, zesz. 2/3, 415, BerI.in 1981 processy iEtnografija v stranach Juznoj Ameriki, Mosikva 1981, ss. 531 i archeologija Srednej Azji, Mos.kv,a 1979, SIS, 178, il. Etnografija Karakalpakov XIX-71aca!o XX v., TasZkeJ1it 1980, ss. Sakya, St~·<l.-;- �403 Kronika Ewers John -Apache C.: Murars in the Round. Painted Tipis WaschingtQlI1 1978, ss:. 55, tabl. of the Kiowa and Kiow(J- Indians, Fochi Adrian: Coordonate sudest europene ale baladei populare romdnesti, BucUJresti 1975, ss. 270 Focsa Gheorghe: Tara Oas:ului. Studiu etnografic. Cultura materiala vol. II, 'Bucuresti 1975, ss. 437 Folklor i istoTi.ia, SO'fia 1982, ss. 29'1 Folklor Moldovenesk. Bibliografie 1924 - 1967, Kis'inev 19'68, SIS. 122 Folklor stran Magriba. (Alzir, Marokko, Tunis), .'\nnotirova.nnyj btiblLogTafiees!kij ukaz:a!tel, Moskva 1979, ss. 133 Die Frau in der Bauernkultur Pannoniens, Za,greib 1982, S5. 159 Gedenkschrift filT Leopold Schmidt (1912 - 1981) .::um 70. Geburtstau, Wien 1982, '55. 100 Georgieva L, Moskva D.: Zenata v savremennoto balgarsko selo, Sof.ia 1rli31,ss. 16~ Geschichte der Sorben. Band 1 - 4, Bautzen 1975 - 1977 Getreidebau. in ost- und mitteleuropa. HISlg. L Ba1ass1a, Budarpes,t 1972, s,. \,5:3 Grebonscikov S. M.: Belorusskije tancy, Minsk 1978, ss. 239 Gribova L. S.: Dekorativno-prikladnoje iskusstvo narodov Komi, MOSikv,a 1'980, ss. 237, i1. Gunda Bela: Ethnographica Carpatho-Balcanica, Budapest 1979, ss. 426, iL Guseva N. R.: Chudozestvennyje remesla Indii, Moskva 1982, ss. 237 Holban Eugeln, TomaseLli-Bo1ban Angela: Arta populara din judetul GaZati, Galati 1974, ss. 285 30 godin Institut .:::aFolkLor "Marko Cepenkov", Skopje 19 80, ss. 87 30 Jahre Institut filr sorbische Volksforschung 1951 - 1981, Bautzen 1980, ss. B7 Interetnicke 1!ztahy Vo folklore karpatskej oblasti, Bratislava 1980, ss, 351 International BiblioUraphy of the Social Sciences. Anthropology \'01. 23 - 1977, London 1981, S'S. 5,69 lonesc'll Grigo're: 11Tchitectura de teritoriul Romanici de a lunuw. veacurilor, au-o cu:resti l 9'82,s..<;.711 Is lietuviu etnogenezes, ViLnius 1'98:1,ss. 115 ,Jauabeva Tatjana: Petr Dienkov. Biobibliografija, Sofia 1982. fiS,.289 Jerabek Richard: Plastika lidovych tvllrcu., Praha 1981, s:s. 70, il. Jerabek Richard (s kolektivem): Promimy jihomoravskć vesnice (Nci.rodop!sne stu-die.:: Brumovic), Brno 1981, ss. 189, iiI. Just Johannes, Kail"pinSlk;iJi..irg'en: Siichsische Volkskunst aus der Sammlu-J1.g des Museums filr Volkskunst Dresden, Le~pz.ig 1982, ss. 314, il. Kaarrma Melanie, Voo1maa Aino: Eesti rahvaroivad. Estonskaja narodnaja odezda, Tallinn 1981, ss. 461, il. Kerba.ge Toufi:c: The rhythms of pearl diver misic in Qatar, Doha b.r. "".81 Komorovfilka M,lrta: Slovenske crpaky, Bratis,l.ava 1980, s:s. 143, d.l. Kompleksnyje problemy istorii i kultury narodov central naj i jugovoStoC1Wj Evropy, Mos~kva 1'979,ss. 287 Kostjum narodov Srednej Az:ii. Istorikoetnograficeskije ocerki, Moslkv(ł Hl79. 'ss. 237 Kratovo stara architektonsko urbanisticka sodrzina, Skopje 1980, :'IS. 1'1<3, H. Kulturno blago Vojvodine. Etnologija, NovI Sad 1980, ss. 37, 11. KU1'o.glo S. S.: SemeJnaja obrjadnost' Gagauzov v XIX- nacale XX V., Kiś'inev 1980, ss. 135 1 26* �404 Kronika Lal1l. J(J"eI: Krippenknnst Marburg ,in Schelsien, 1981, IS.>. 199, populaire Yougoslave, Belgrad 1980, iS'S'. 113, il. peuples ouratiens. Leur culture, leurs traditions. Vart Lcs 1980, SIS. 372, i1. Lidova slavebni kultura 198J, s'S. 3711 Ludovc śperky a o:doby Ludovy v ceskoslovenskych Magyar SIS. Karpatcch Martin na Slovensku, rextil. Martin J 981, Nepraj::i Lexikon, Red. uj. Pete:r Haj-dlu, Budapes,t a pfilelllych 11:emich, BnlO 1982. s.'. 100, i1. 48, Q'1. Red, Or,tutay G yllllla, T. l A-r~, T. 11 F-Ka, Budapest -1977 - 197f} M"ly'e'l' AÓ',ian C.: Peasants Berkeley 1973, S'5, 233 Mead Si,dney E,: The Old in Ute Reliuion Pacific, in A the of F.;ji S/udy Brave RUiraI Soc·C'1.y, Illd,iCl7l Berke'ley .'Vew World, 1977, Sf'. 189 Medan Medan Melzer V'1'/9i1: Cintcce epice, Cl:uj-Na:poca 197!\ sos. 717, Vi'rgil: Folklona copiiiar, Cluj-Naip:lca 1980, ss, 32ll M,il<lś: Sbirka vysivek : Jizniho Kyjovska ve tondu Krajskeiw Vlastivedneho .'I1u.z:ea v Olomonci, OJomouc 1980, ;;.>. 40, iJ. M e'moria Saecnlaris Sakari Pii.lsi. AuJz·eichllungen V{l11 ei'ner For,schun,gsre.ir.-;e nach del' nord-lichen Mon gQiIci im J.athr·c 1909 '!'Jcbs,! Bibliogra.phie-n. Bearhe,itct Harry Halen, Helsinki 1982, s's. 202, i1. Melllghin \Vilfried: Kellen, Romer unrl MU:lchen l'9ll0, ss. 299, i1. Museums of Etlw,ographic SocioloUicol MU2ej ukrainskoi kulturf. .;::.5. lO.)~ dL Oored! i obrerlen folklor. Ondrejka ;';:limenl.Povesti u Sviclniku. Sa<;t. T. I. ZJvkov, a :::resti :' rIolin Germancn Nat.ure . .l\rchaolo(Jie in Homania, Putivnik po Sibiu ss. 179, i1. Sv,idnik 19&1, J971, (·kspo:ic·ii. Sofia 1981, ss, 347 stredoslol"t"Tlslqjch, Geschichte, lmd MarliJn 1981. ,-s. 147, Pa'P'ah'1.gi Tache: 1\ilic dictionar folkloric, Bucurest,i 1979, SiS. 545 Pecsch Rei;ihDird: VolkskulIsl. Uwmd/ im Spicr!!'l ]JO[JH!.cir(')' l3i!nerc! (les 19 Jahr/iu)!derzs, Berl'~n 1978, ss, 164, i1. Phil:.ip" Ge,)o)'ge Hanvoud: Chiefs and Challcn~Je)'s. /",!ian U"sis/nnc(' rind Cooperalion in Soutiwl'n California, Berkeley 1975, :;s, 225 fJirinsky l; raj. Etn<>grafs'ki, folklo.rni i jcz;i,kQ\'j :proućvanija, Sof.ia 19ao. ,. 687, il. Polcryje isslerlovanija InsUtuta Eino[}rafii 1978, MO'Slkva l!l80, ss. 26~ Problemy is/orii i etnourutii Ameriki, Mos'kva J979, ss. 278 Probierni! sla vjallskoj etnoorafii (k 100-letiju sa dnia r()~rknUe. ci C)lU korrespmzdent,,; A:V SSSR D,J(, Zeleni71[JJ, Leningrad 1~17:1, ss. ~:39 I'remc?1!! :~tr1or1Jch traelicli 1" s11casnosti. T. 2 Socia!islickć /cTCijiny. B!'aUslava 1978, neportoiTp. s:" 331 ,l'efuc!!':; qu·cs (x\r s. - balkail.iques 1945), Sofia 1966 - 1975. T, 1 - lIis/oire (;t's peH))lt's balK:ani- 1983, ss. 571 He'Volucni promeny jiiwmoravs/cćho venkova. Red. V. Frnlcc, UnlO 1980, ~S, 23'1 Savić :VI.: Istorija na bal[Jorskija narod. FotO'lipno iz:danie, Sof ja 1981, ss. 128 Schindler !vIargot: Die Kucnringer in Sauc und Legende. WiEln J9981, ss. J59 Seliscev A. ;\1,: Polog i negovoto balgarsko noselenic, Fotot. 'iz,danie, Sofia 1981, ss. 439, il. SeEsccv A. ~I.: Slavjanskoto naselenie 'V Albanija, Sofia 19~1, ss, 352 Seme,jnaja obr.7adnost' narodov Sibiri, Mosuwa 1980, ss. 237 �405 Kronika Stein.i'tz Wo,Jf,gang: Ostjakologi.sche IV - Beit rage ;wr Spracr,wisit. Stories of Men. Reports on the Ainu Folklore. T. II, Sapporo 1982, ss, 2'65. Szlilagy,i Miiklós: A Hemad halaszata. (Die Fischerei am Fluss Hemad), Musikole senschaft und 1980, ss. 89, 'ii. Wyn: A Bibliography Thumas Band Arbeiten. Budapest Ethnographie, 19BO, ss. 493, Br,idgend 1982, '>S, 160 GembloiUx 1979, 'Ss. 292 Tryzna D. S.: Belaruskija dyvany i gabeleny, M.i>nsik1f}Bl, ss. 126 Tschechische VoLksmii.rchen. Hrslg. J<lJI'omir Jech, Berli:n 1961, ss. 5911 Tuwinische Volksmii.rchen. Hrsg. Erilka Taube, BerlliJll 197B, ss, 412 USltinova M. J.: Semejnyje obrjady latysskogo gorodskogo naselenija L' XX V., MO>Sikva1980, ss. 164 Vajgand G.: Etnografija na Makedonija. F'o·tot.i.pno izdanie, Sofi.a 1981, 35 104 Vaprosi na etnografijata i foLkloristikata, Sofia 1980, ss. 197 Veleva M'<""ia, Da:nceva-Bla,g'ojeva Sneżana: Bulgarische Volkskunst. Trachien und Schmuck, Saha 1981, ss. 174, H. Viehwirtschaft und Hirtenkultur. Etnogruphische Siudien, Budapest 1969, ss. 9Q3, li. Vikto,rova L. L.: 1\1olngoly. f'roischozdenie naroda l istoki kultury, Mosk;'u 19S0, ss. 222, il. Vuo're1.a Toivo: Kansanperinteen sanakirja. (A Dictionary of FoLk Tradition) He1'Slinki 1979, ss. 542 WU·iam Eurwyn: Traditional Farm Buildings in North-East Wales ;550 - 1900, Caerffi.li 1982, ss. 334 Wy,pych Konrad: Deutsche I~ehnworier in del' polnischen Bergballsprache, Gissen 1976, ss. 267 Za zivota a bojov Lud!l Uhrovskej doliny. Narodopisne studie, BratLslava 1977, s.s. 504, :il. Trends in ethnic group Traditional relations in Asia Music and in Wales, Oceania, 11. J. Gerlach-Klodnicka MAGISTERIA, DOKTORATY I HABILITACJE Z ZAKRESU ZTNOGRAFII PRACE Uniwersytet PRASOL Jolanta, Obrzędiowo,ść J. Klimaszewska. MAGISTERSKIE J.agieUońSlki - K,r·ak6w 1979* Bo'Ź.ego N.ar·odzenia w Rabce-Słone, pr'of. dr 1980* BANAS Ewa, Obrzęd weselny ,i pierwsze etalpy pożycia małżel1s!kiogo 'Dla f'o,]slbm Spi,S:zu w XX wieku (ze szczególnym uwvględni'eniem aspe!któw makowych). Studium wsi Łapsze Nliżne, prof. dJr J. KI,imas:zewska. BĘBEN Euvenia, Monografia Spóbdz"ielni Ręko'dz:ieła Ludowego i Artysitycz.nego "Opols,ka" w Opolu. Ocena dz.iJałaIności, prof. dJr R. Reinfuss. BIAŁAS Irena, Obrzędowość lna'rodizinowa w aSlpelmie rece!pcyjnym, ,prof. ck J. Klimaszewska . • Uzupełnienia z lat poprzednich. �406 Kronika DUDZIK Krystyna, UrządZJetrlie wnętrz i mebla:rsiwo u Lach6w Sądeckkh, prof. ,dr R. Reinf.llJS,s. DYBA Olga, Społeczno-kultuJ1X>lWeuW<llf'U!l1lkowan:i<a i znaczen.ie ffiJUzy;kina SpiSiZU. prof. dr J. Kl:i.masz,ewsku. MlRGA Andrzej, Stereotyp -górala we wsp6łc.zesmej społeczności cygańskiej na Polsk,im Spiszu. Studium ooi,edla eygańSlkiego w Cz.a~:nej G6rze, prof. <k J. Klimaszewska. NOWAK-WOŁEK Elżbieta, Pożywienie pOltomk6w oSlu,diniik6wz PolSlkoiwc wsiach Derenik i Instvanmajor 'na Węgrzech, prod'. dr J. KJ,imuszC'wS!ka. RAJ-HERI.-\i'T Li,diu, Obr,zędy naiTodzrinowe i zachowania zw,iązane z ,dziećmi i w:e,zJesną młoc1ośc-ią na Polskim :SpitSZfUw XX WIieku ze s,z,<:zc-g6Inym uwzględnieniem aspekt6w zn3Jkowy'Ch. Stu,dlium wsi L3IPsze Niżne, prof, dr J. Kliima:s.zewSika. ROBOTYCKA Mar,ia, Zamagux.ze Spisikde w pracach () ah.aiTaiktC1fzckrajoznawczym ,i etno,graficznym, pr'o£. di:rJ. Klimaszewska,. SOBCZYK Ma'ria, Formy ,dysta,nseu społecznego wśród mieszik:al'lc6w Nidzicy, prof. dl' J, KI iJna:sze'W5'ka, CABAN Danuta, Da~' w oibrzędowości naiTOdzrill1owej,(pcr"of.dr J. Kl,imaszews'ka. CYBULKO Zona, AnaIiza mechaniZJffiutwo.r,zenia się, trwaJ11aa i wygasani,a utoryte tu (na przy,kładzi,e autoll"ytetu diział'acza), prof. ,d:r J. Klima,s'zc\v'.,;ik:a. GĄSIENNICA MAKOWSKA SANKUNAS Barbal'<lt, Wsp6łczCS1ne kowa,llStwo w Zako.panem na tle tradycyjnego kowałsltwa po,dhalal1l$lkliego,,prof. dr R. Reinfuss. JOST Ma,ria, K.uJ.turowa i społec:zna roJa odpustów na PoL<;:ki:mSpi~'Zu w XX rwieku, prof. 'dr J. Klimaszewska. SIKaŃ Jacek, .Kaplkz5ki, '!<'rzyie, figu'ry przydrożne. Ana.liza strukturalna zjawisk z ZJa;kresu świa,topoglądu rel<igijnego, prof. dr J. Klimaszews'k,a. SŁOWIK Francislzek Ka,zimierz, W,ielki Odpust Lipcowy w Tuchowie. Amalka wybra:nych zjawisk, prof. dr J. Klimaszewska. SMOLICKA Anna, Ośrodek kamienia'rs,k,i w Łys,inie, prof. dr R. Reinfus's, STARZEC UnSIZJUI'a,Ro,zw6j Ikol,olrys'tyc:zny z,alPask;i występującej na w:schód od Kielc, prof. dr R. Reinfuss. SZLACHETKA Ewa, Udział społeczności wios:kowej wsi Zawoja (woj, biel",koiel 'w obrzędz-ie 'weselnym od 1~20 ,do 197,9lI'OIku,prof. odirJ. KlumaszC'WSlka, 1982 DOLIŃSKI Wojcilech, ZbieractwO', łowiectwo, lI'yboł6wsiwo na P'olsik~m SpiJszu w XX w. na przykładzie 'Wsi Łapsze Niżne" pr'of dr. J. Klirna~ze'Ws:ka, DUSZEŃKO Elżbieta, Pobaba fo,rma pomo'ey sąsiedz:kiej ,na przykładzie prac budowlanych we ws,i I'steboo w Bes'kidz,ie Sląs1kim, ,pro,f. 'dr J, Klimaszewska. KOZIOŁ Iwona, Kultu.ro.wa interpretacja dewiacji, prOof. ,dr J. Klimas'Zew~lka. MIODOWICZ KODlsta,nty, Wspólczesne koncep~je problemu lolkaJ.i,zacji pie.rwotnych ,<iedZJibSlowian, prof. dr J. Kl<imaszewslka. POBIEGŁY Elżbieta, Zwyczaj stawiania "maja" i jego funkcje społeczne w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem Orawy, prof. dr J. Kl~maszews.ka. SKRZYŃSKA Urszula, Swiadomosć his,toryezna mieszkańc6w wsi na WZY'kładzie wsi Wielopo,le Skrzyńskie (woj. rzeszowskie), prof. dr J. Klimaszewska. �407 Kronika SKUP HenTy"k, Wi,enenie w urOik'i na Podhalu li OTawie na Ue poróWll'1awczym Pol~ki, prof. dr J. Kl.imas·rews,ka. \;\;EWIOR Te.rCó;a, Tkanina ,pa:siaiSla w Częsltochow.5lk,i<em,prof. duo R. R.e1nfu.s'S. Uniwersytet Łódzki 191H DOMIE0lIK Malg,orzata, Ziwyczaje ,i obrzędy w żydu ITodzinnym i zawodowY'm ludności 1<aswb~k,i'ej CJikolke BY't,owa, ·doc. dr halb. J. KuchaITsika. GAWROŃSKA Dan'uta., Poglądy na miłość, małże.ńs,1Jwo, l"O'd·zi,nęmieszk,ańców wsi Zabo's,t6w Duży, dr W. Ba,ranows,ki. H:\CZKURSKA Jolaln<ta, Budownictwo ,1Judowe j'a'ko Wj'lznaczlniik społeCiZne,~o zróżnicowa'n<i'<1wsi (na przY'kładzi'e wsi Łaźnilk.i 'W ,gminie Z,duny, \V wojewódz,twic S1ki erni·ewidkoim), dr W. Baranowski. :vIARKIEWrCZ Andrzej, Po'stać fabrj'lkanta w oczach jego pracovv"U'1ików- r~'Zywistość i wyobrażenia, PI'o!f. dr B. Kopczyńslka-J-aworSlka. NARCZEWSKA Anita, Tr,a,dycyjne wyposażenie domu m1ies,Zik,a,lnegowe 'Ms'i SŁupia Stara w woj. kieleckim na ,prZiełomie XIX/XX .wieku, dr W. Baranowski. NOWINA-SR.OCZYŃSKI Stanisław, Ro,la ,ta'rgów IW .go.sipo,ct<ar.Sl1:Wlie wiejsiklim, ·dr W. Bar,a.nowski. PAWLIKOWSKA Aleksandra, Funkcje zabeZJpi'eczające magii, dr W. Ba:ranolWiS!ki. PĘDZIK Ba.rbar,a, Emigracja sezonowa Kaszubów bytoWSIkich w dr,ugiej połowie XIX i w pierwszej połowie XX 'Wiei<u, doc. dr hab. J. Kucha:rska. ZUBRZYCKA Teres'Cl, Działalność ka.5'zubSlkich zespołów amatorskich we. wsiach okolic Bytowa od ,okresu międzywojennego, doc. Idr ha.b. J. K u<:har ska. 1982 AZIS Sylwia, Wierzenia demonoJ.ogic.z,ne. ludnoścJ kwszu:bs:kiej ,(lokolk Bytowa, d,(lc. dr hab. J. KucharsIka. CZERNIK Piotr, Roloa i zlnaczenie a<lk'Oholu we współczesnej kulturze ludowej (na .przykładzie reg'ionu opoczyiJs,ki.e~o), prof. dr B. Kopczyńska-Jaworska. KWINTKIEWICZ Sławomka, S·pędizanIie c'Z,a.lSU wolneg,o przez młodzież cr"obo,jm:iezą -dzielnicy Widzew w dwu.dzi.esto,l'eci.u międzywojennym, :pro-f. dr B. Ko.pczyńs>ka Jawors'ka. MISZCZYŃSKA Elżbieta, Studium os,obowośei ,garncalrza i dzialacza ~łecZJIlCtgo Stefana Konopczyńs:kiego, dr W. Bara,nowski. PAWLAK Elżbieta, Rola ik<ościoła w życiu ŚI'odowiSlka ·robotniczego w o:kre-sie m'ię.dzywojennym - na przykł,a.ctz'i'e par,aiii św. Ka~imierza w Łodzi, prof. d~ B. KopczyńSika-Ja'worska. PIRA Teresa, Zmiany obrzędowości i zwyc,z,ajowośoi weseLnej (:na przyfida:dzie ws,i Michowice), dr W. Baranowsk.i. PIWOŃSKA Jolan!Ja, Obrzędy widowis,kowe cyklu ,'Zimowego na przy<kładz'ie swpk.i zakopiańskiej, prof. dr B. Kopczyńska-Jaworska. SZCZEŚNIAK Tomasz, Tradycyjny model wychowania w rodizlinie Ikasz.uhslkiej ",kolic Bytowa, doc. dr hab. J. Kuchars;k,a. SNIADECKA-KOTARSKA Ma.gdalena. Tkani;na w 1mperi'um Inków oraz wśród Indian Quechua i Aymara Andów Peruwiańskich, doc. dr hab. J. Kucharska. WALASZCZYK Malrek. Walki zwierząt w Afganistanie, dr K. Wol-ski. �408 Kronika WALCZAK Anett'a, Społecwnść SirkJhów dawniej a dz.iś, ,dr K. WOII.sik<i. WĘGLIŃSKA Dorota, Pozycja społec!zno-rordZJintna zamężnej kobiety Ipracującej IW ,wodowiI:Jk!uł6dlJkim, ,prof. dtr B. KQPczyńs1ka-Ja,wQrslka. U 11i wen, y t ·eIt ~m. A od a ID a M i c k .i e w i c z a Pozll1ań 1981 GRZELIŃSKA GrażY'na, Kul,t "Huaoas" - il11liejsce i funkcja duchów 'Jpie:<ullczych w wierzeniach Indian Kecz.ua, prof. dr M. FrankowSIka. HENICZ Bożena, Ba,datnua Lucjana Tu;r<kows'kie.go nad .ku Itur"ll11i lud(J\V)'lffii BlUsIk,iego Ws'chodu; lie szc:zegól'nym uwz,~IGdnieniem 'kultury rolniczej P,a]cs'ly.ny, !prof. dr J. Burszta. JANCZ-KOSTUCH Ba l' b<łJr,a , Ceramika IkrasZlUbsllwda'wnnej icLz,iś, pmf. ·dr J. B'.IIr<i'z'ta. JAROSZ Wa,lderualf, Tradycyjne z,awody .wędr1"Owneow Polsce i ich 1,\'sl)()1czesne lpr.zeobrażC!llia (9itarze, ,kłódkarze, obroażni,cy), doc. dr hab. Z. Staszczak. KAŃCZUGOWSKA Gabriela, Przesllrz'ei1 w kulburz:e ludowej w aspekcie :;,'eli,gijnym ·i magicznym, prof. dtr J. Burszta. LACHOWICZ Regi'na, W's;półc'z,e5na 'Obycz.ajowoŚć mie"z:kallc6w ws.i CZ<ln:lI!i:owic 'kolo Poł.czY'l1Ja-Zdlfoju,prof.. dr J. Bur:szt,\. LECZYCKA Wuktoria, Badrania na'd sytJuacją kobiety w Ra,dz,iecKiej Azji Środkowej ,i w China.ch. Próba ,reko:ns'truikcji założei1 balda'Wc:zych, prof. dT Z. Ja",iewdcz. LEWANDOWSKA Jolanta, EkotY'P klUH:urowy Pałwk, prof. dr J. BUl'szJa. MICHALIK JAN, Ork.ies,tra W~uściańs!k,a Ka,mla Namysł'owSlkiego jalk0przy'klad folkloru mUlY'Cznego Zamojsz;c'ZY?JIlY,prod'. dr J. BursZita. OLSZEWSKI Wojciech, Dystans etniCtZny PO'Joacy- Cy,ga:n.i-e1l<1prl)'lklad7.ie ,dziel,nicy Poznania, doc. dr hab. Z. St<lJs\Zczak. RAFALSKI Mardn, Wędkarstwo ja'ko zjawilsk,o kulturowe, pwf. dr J. BUL'zla. SOBCZAK MalriJa, WierlZerua ,llud6w Afryki Gw1nej,Slkiej w proces'ic lPl'z.emialr; reI1igijnych :i slpoleczno-,]mltwrO'Wych, prof. dr Z. Jasi,ew,i,c,z. ,\10,' AWRO Elżbieba, Islam <1:kultura i żyC'ie Slpo1ecwe Iranu między 'wa·dY'Cjąa mooderniz.aeją, pmf. dr Z, Jasiewicz. WOLNIEWICZ-KUKUŁA Elżbieta, Stereoty;py etnografk1!l1e j etJ1Jiczne w polskiej literaturzeetnograficz.nej XIX w., prof. dr J. Burszta. ZAWIDZKA Iwona, Badani.a nad !kon.taiktem kulturowym na terenie AmerY'ki Południowej. Próba .us·ta.le.niaSlta'l1'OIwiS!kbada'Wc:zyc,h prof. ,dr Z. Ja'Sliewicz. 11982 BOBECKA AlekSlandNI, Z~pół regliorn<1llny "TorŚ'tok.i" l ·PięcZJkolwa. Monografia etnograficzna; ,prof. dr J. Burslzta. BUDZYŃSKA Violetta, Malarstwo na szlkle w Pa.szynie, prof. dT Z. Jas'iewicz. BUDZYŃSKA-RYBIŃSKA Barbara. Fo-lklor na anterenie l'Oiz,gł o'śn i Pols.kieg'o Radia w Bydgo'sz.czy w okresde Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, prof. dr J. Burszta. GEMBICKI Pdotr, Re:g·ionaliz;acja Szwecji w 'świetle atlasu etnograficznego. (Atlas over Svensik Fo1kkultur, z. 1, 1975), doe. drr hab. Z. Stasz.cz.ak. �Kronika 409 KOSICKA HainIDa, Wybrane elementy poży'wienia i lich stereo'iypowe zalSlz!ereg{)wanie etniczne 'w Europi'e, doc. drr halb. Z. StalSzc'Zalk. KWASNIEWSKA ADina, Enkulturacje dziee:~a w rodzilni'e wliejskliej. (Na podstawie badań we ws;i PUka), proef. du:-J. Burszta'. MORZY Ma ł,gona ta, Gru,z,ińslk'a rodz,ina wiejska ,drugilej [pOlowy XIX wiieiku i początku XX w., prof. drr' Z. Ja's,i,erwi.cz. PASŁAWSKA Mał,golrza'ia; ŁOPATKIEWICZ Tadeus:z, Małe formy arch~te;ktury sakralnej w łClmkow:~kich W1s,iachBeslkidu Nliskiego, prO'f. dr J. BurSlz,ta. RODOWSKI Mapek, Uczestnictwo w kuliturz;e wybranych kat'e:gm"ii rodzin. Na przykładz'ie mia:sta Wschowy, prof. eLl' J. Burrszta. ROSOCHACKA Ewa, Kol'ekcja Włodzimlierz'a K'ulczY'cki'ego w zbiora'ch Muzeum Tairzails'kieg{) jako źródło do badar1 nad kobiernk,bwem orientalnY'm, prof. dr Z. Ja:siewicz. SCHMIDT Jocek, Pc}chodzenie ludnośc,i PoIinezjli, pr{J'f. dr Z. Ja,sieewicz. SCHULZ Stefan, Koncepcje ludowości w rrneblamtwie poI/skim, prof. dr Z. Jasiewicz. WAWRUCH Ha:IllJla, Przeobrażenia obQ',zędowości wes'ell1lej na wsli lubalr,tow:s'kiej, doc. dr hab. Z. Staszczaik. Uniwersytet Warszawski 1981 ANDRZEJEWSKA Dorota, Ana,liza 'obnzędu weselnego z punktu widzenia jego forma2ji .społecznych oraz roLi ja'ką pebni w procesie !inte~racjli społeezno,ści 11,()lka!;ncj. Iprof. dr Z. SOlkolewicz. DWORAK Janusz" Smierć i obrzędy pogrzebowe w 'kultuTZle tradycyjnej społec1z'Ilości wi'cjskiej. prof. Idr A. Kutn.e!'::Ja-Pojnalrowa. GODZIMIRSKI Jalkub M., Post w polskiej kullturz,e ludowej XIX i XX wieku. prof. dr Z. SOlkolewiez. JAWORSKA Grażyna Z., Symboliczne ,funkcje pożyczki w pols/kiej kulturze ludowej, prof. dr Z. So!kOlle'wlicz. KORULSKA Ewa, Przemiany wzorca elstetycznego. Wzory, poglądy, modele, Na !prof. drrpods'iaw:e anaillilzy urządzenlil<1' Wls:p6łezesnego domu :wiejskiego, W. Dynows:ki. KOZŁOWSKA BaQ'bara, Pr.zestrzei1 dO'ffiu próba anaHzy pozafwnkcjonalnych zna'czdl, czynności i zdarzer1, prof. dr Z. SOlkol'ewicz. KUREK Mirosława, Real,iz;acja jednos,tkowych po,i,Dzeb estetycznych we w.s[pólczesny>mweslelu we ws.i Sta'rog,ród, do,e. dr hah. M. Po!kropek. MARCHLEWSKA Magda,lena,Św. Piotr w tra,dycyjnej kultur:ze ludowej, prof. dr W. Dynow9ki. NATANSON Maria Anna, Pocho,dy m'alslz,ka,rw 'tradycyjnej 'ku1turzc ludowej, proef. dr W. Dynowslk-i. NIEMCZUK Henryk, Tradycyjne budowniC'iwo wsi Klon li prohlemy Ije!go ochrony, doc. dr hab. M. Pokwpek. OLSZEWSKA Bożona, Tradycyjne kontaMy ha[]jdlowe 'i ich przemi'a'ny we wsi płd-wS'ch Polski (na przykładzie wsi Tnalśniów woj. k'ro,śnieńsikie), ,prof. dr A. Kui.rzeba-P'ojnarowa. PIOTROWSKA Barbara, Symbolilka codziennego pOSIłku, prof. dr Z. SOlkolewic'Z. RATYŃSKA Bożena, Rodzina a społeczność lokalna, prof. dr A. Kutrzeha-Pojnarowa. �410 Kronika TRAWKOWSKA Joauma, Z. Sokolewicz. Znaczen'ie darów w obr,zędowości rodz,innej, prof. dr 1982 CIARKA Ryszard, Sposoby zabijania zwierząt, prof. dr Z. SOlkolewicz. EIZELE Wanda, Karczma w tradycyjnej .społeczności wiejskiej, prof. dr W. Dynowsiki. JACKOWSKA Aleksandra, Sztuka ZaJ.ipia, prof. W. Dynowsk'i. KWIATKOWSKA E·wa, Sylwetka twórcza, życie i OIsoho'wość Jana Berna,siewicz'l. iT!Zeżbia!rzaze wS'i Jaworznia Ik. Kielc, doc. dr hab. M. Po'k,ropek. lVIANTORSKA Hanna, Tendencje rozwoju W'spółc.zesnej rzeźby ludowej na przykładzie Ludwiika, Adama ·i Malr,i'i S'zczepaniaków, doc. dr hab. M. Po;kropek. ORZEŁ Danu1;a Anna, Plecionkarstwo na terenie rpołudnioW'o-w:schodniego Maz'O'wslza,doc. dr hab. M. Pokropek. ROGALSKI Ry'szaird, Budo·wnidwo inwentalrskie we wsi Wola Żarczycka, doc. dr hab. M. Po!k:ropek. SZKIŁŁĄDŹ-POROWSKA Małgolrzata, Postać kowala w polsk,iej bajce u.udowej, prof. dr Z. Solkolewi cz. WASILEWSKA Wiesława, Demonologia domu na tle ['oku obrzędovrogo, prof. dr W. Dynowski. Uniwerstytet Wrocławski B'olesława Bieruta Wrocław 1981 W roku tym nie złożono prac magisterskich. 1982 BODANKO Krzysztof, Satyryczny wizerunek chłopa ,i urzędnika w prasie polskiej (1971 - 1981), doc. dr hab. E. Pietrasze:k. BOHDANOWICZ Renata, ZWYClz'ajezwiązane z urodzeniem i wychowaniem dziecka w latach 1945 - 1982 (:na przykładzie wsi Zachowioc, gm. Kąty Wrocławskie), ,dr H. Wesołowska. BUCZAK Alicja, Pieśń ludowa we wS'i Kraśnica Wielka w woj. Wl"odawsJkim, do'c. dr hab. E. Pietraszek. MARCIŃCZYK-SIDEROPULAS Dorota, Realia etnografkzlne w folklOil'z,e WaU'mii i Ma,zuU',doc. dr hab. A. Dyga·cz, dU' J. Łu!'owska. PAŹDZIOR DOil'ota, Wiejskie sposoby ,leczenia i pielęgnacji kobiety cięiaunej i dziecka w wieku niemowlęcym 'U La SO'Wiaków,dr A. Paluc'h. SZYMCZAK Andrzej, Karol Piegza jako przedsta'wiciel samo'rodnego nurtu ba,dań nad kulturą ludową Zaolzi,a, doc. dr hab. A. Dygacz. PRACE Uniwersytet DOKTORSKIE Jagieloński Kraków 1982 MAJ Małgorza'ta, Wesele jako 'obrzędowy przejaw obrzędzie. P'romotor: prof. dl[ J. Klimaszewska. więz,i społecznej. Rola daru w �411 Kronika W pracy ,pa,djęl'o pr6bę Oik<reślenia i'Sto!1;y~ Zlnacz,enia ,daru otb.rzędOlW€lgo,a 'więc p:'lC'kazywanego w ."ytuacji szczegóLnej "przej1ściowej, Ikiedy koniecznym staje się s,c,a,icllie sprzeczności po,wstających ilek<foĆ 'na:s.tępude IZJffiim'1a"·SJuanu". Scalenia dokonuj·e się poprzez szereg dz,i,ałań iryiualnych. Pr6by tej dokonail1o na przykładzie we,c!a, dJ'am.a,tycznej projekcji sytuacji jednolstlk.i i gI'UiPy w 'k'onfrontacji z "ohcym" (zar6wno w wymia,r,ze społecznym jak i na granicy - ISpoleczll1'ośća ota,czają~y ją orbis exterior). Pr,zywr6cenie r6wnowa@i w rel,acjach "swo,i" - "obcy" na ws.zyst:ki.ch plas1zczyzn:ach odbywa się poprzez daJ', co sia.rano s,ię wy/kazać a'nali'z:ując rytuał da:rzel1'ia w poszc'zeg6lnych f.azach akcji weselnej, krąg os6b w tym ucz;elstniczących, a talkże .przes.1!rzeń 'Olbrzędową w jalki.ej się to real.izuje. Bazę ź<ró.dłową pracy stanowiły publ,iikowanc opisy obrzę,dów weselnych w Polsce .z ~'3t od poł.owy XIX wieku do chwi·li ohecnej m.az ma1te.ri:ały z ba'd.ań ·t.er,enowych prow.adiwlnych we wsiach ka:rpacokieh. Un.iweirsytet Ł6dzJ<i 1982 GRi\BCZEWSKI Jaoek, W·iz.eruil1€1k Maitk·i BOlsk1ej w Iwyob['ażeniiach lludu po:lisk'ie1go. Promu,tor: prof. ·dr B. Kopczyóslka-Ja'Wo['ska. Praca jest próbą z.asto:sowa'nia mebody f.enomenologicznej .i s[['uk,tuTaJnej <:!lla rekonstrukcji jod'nej z form ś'W'ia,domości ludowej.PrzCtdmiotem :pmcy byłla po<sl1:ać Matki Boskiej - sl1:wol'zen.iemożl'iwie pełnego ,O'brazu ltej postaci w jej ludowym wizerunku. Praca ,po.wstaŁa w oparciuo maJteri.ał źródłowy taki j:ak prace publilkowane i nic:pubHko'w.ane, wywia·dy. Rozważania og:mrucw:ne były do teren6w PoDsrki w jej przedu·.ozbioTowym iksziałóe. W pierwszej części pracy pr:zedstawi()lDy jeslt zarys historyczny !kulItu 'maryjnc:go <lo chwili obecnej. Dalej auto.r omawia święta doroczne .7,e wSlkazall1'iem ich elementów charak<terrystycznych, tworzqcych .pewien obraz świata - ludowy wilz·erunek Maiki Boski,ej. WY'kazano wiele archetYIPO'wych icdei izwiązanych 'Z Matką Bos,ką .takich ja'k jej pa·t['onalt iro,ln.ioczo-wegeta'cyjny, rodzinno-macLerzyil.slki. Inr~ą część ana,Lizy Izajmuje 'rozpa1orzeni'e przekaz6w języ1kowych dla 'lJlJallezieni'3 tOipOSówtakkh j,alk: Malfiii Ws'ta.wiennicZJki, MarLi WS'PomO'życ'ielki, Flory. A'nal,iza Iludowych dOI'ocznych Ohl1Zędów m'3:Tyjnych j.alk !powstałych przekazów uja.wniła poszczeg6lne wą1Jki, jakie złożyły się na ludowy wiz:erunek Ma,t.ki BOSlkiej. Wątki te tworzą pewną c,ałolść, Ikió,rą mO-rna ,okreśLić }alko kionotety·· czny konst.rukt jednej z form ślwi:a:domości l,udowej. PIOTROWSKI, Malrcin, Zespoły follklo<rystycme w życiu WSiPółczesnej W1s>i. Studiium wybr<1·nych zC'SipolówPo] s,ki CentraJlnej. Promoto,r: prof..d~· B. KOIXzyńska-J,a:w,oJTSlka. Praca omawia funkcjonowanie ,zespołów fo,lklory.stycznych w życiu wS'i, ~ch ramy organiz,acyjne, miejsce w społeczności loka]'nej, znaczenie dla różnych form życia zbiorowego we ws·i. Obok tego zajmuje się cha1rakteryslt)'lką członlk6w zespołu, ich motywacją do pracy w zespole, sytuacją ro·dzinną i za'woldo'wą. Omawia sytuacjq w trzech wyhranych zespala'ch - w Lipcach Reymontowskich, Mąkolkach i Lubochni. Gł6wne ,różni·ce w fU'l1lkcjonowaniu ,zes,połu ,poleg.ają na ZJir6żnicowaniu o:'ganizacyjnym i co za tym idzie i finans'()w)'lm zespołów a także pewnej specyfice wyni.kajqcej z różneg·o s,topnia autentyczności <fepertuaTowej. CzłonJkowie zes:połów to ludzie przede wszystkim mlodzi, aktywni, społecznicy żywQ u'czestniczący i w innych formach aktywności s.poleczmej ·i politycznej. Is't'o.!'ne dl.a funokcj.onowani'a zespołu jest -lalkże posiadanie prężnego an.imatora - kierownj'ka, .którego dzialalno:ić \\<Il'ull!kuje żywnotn.ość pracy i trwania ze5połu. W za·koóczeniu autor zawiera �412 Kronika wniosdd dla 'OIf.g·an.i'za'torówżycia :kruItlulI"aUnegow.d mają;:,e na celu u.spra wnicnie tego dział:ania poprzez więk:szą elas'tyc'ZlTIoJŚći poparci-c ,dl'a od'dulnych ir:.icjatyw miesz:kańców ,wsa. U n i w e II",s ylt e t :im. A oda m a M i ,c'k lic w ~c Z Poznań d - 1981 MONIAK Andrzej, Dwie slpołeczności wiehkie a traidycja kultu,rowa (z bado!1 w województwie ,kosz.all'ińSlk,im).PrOlmoto,r: !pro'f. dr J. Burslz:ta. Pl13Jca jest typem antr'clpol{)gic:znej rrnOIl'olg'r,af,i'ipr-ooOJ.emowej 'i .do,tycz.yo",vóch S\POłeczi!lośc.i lokal'nych na 1erelnire woojciwóodztwa ikoosz.aliós,k'iego. Pods:II,l'wowym problemem ba,dawczy:m .poodejmowany,m w 'Pracy jeslt oklwślenie mcchan.izmu trw·ania i funkcjonowania tra dycH krur!rlurowej o'm:z jej wpływu n.a io"",pólcZCIs<ną neczywiJstość wiejską. Badania au'tora ·dotyczyły dwóch '~'Pr.lcc;Z'ności wiej,;;kioch. ·które przeszły od 1945 roku ten .sam etap ,roIzwojowy. Naczelnym ,zalg.ac!Jn.icnicmjC",;".tradycja ku.l,tur-owa Ifoz;patrywana w powiąza.niru z całokształtem 7.jalwi'sk 'g"'SPOd,ll'czych ·i :Sp<J·łccZiIlo-,ku)ilwrowy'Ch. SADOWSKI Wojciech, Tradycyj.na ,k,u:!t'u·raregionu pOCiho-dzcl1iaw życiu \\·.;półc.zcsnym 'rodziny osadnoitków z Biralolfm,·i na w.si w Gorr.z.owslkiem. Promotor: pronf. dr Z. Ja.s'ierwicz. Celem rOZJważań autora }cs:t ,przedstawiJell'ie przeob.rażcl1 wku.Jtur.ze ~ życiu QPnłecznym o·sadników 7. Bialo-rusi zamiesz'kałych w Gorrzowskicm. Wniesiona przcL noich Ikul.tura lI"egi~:mupochodzenia, {)Ik'reśhła bowiem proc-cs adapta<:j'i ·do Eowych w3Jrunków i Jntegra.cji ,z .innym.! grupami osadników. Zmuszeni też,zo.,t'lh do ardaptacji .i fUlI1.kcjona.Ineg,o[)orW'iązania wielu ,elementów :Slw'O'jcj'kultury l nowym :tery10'riwm i nowymi WarriUillJkam.i spolec 7Jnymi li poLitycznymi. Istotnie do \'larlości swoj-ej kuHury. Dokonano tym .samym próby analizy przyczyn j nasu zanilkania jednych wątków kuM,urorwYoCih, 'przy równoczesnym ożywieniu i 'rozwoju ,l1rugiich. Zamiarom tym towm:zysizyla chęć pokazoan,ia stopniolwego procesu dosloiSowania s'ję t,radycH do w:spółezesllo1ści, dos,tarcze:ni,e ,danych dla teoCJlr'i,i przemian ~p()łeczno-kultu,rowych. l Uniw·ersylet Bielfuta Wrrocławski Boleslawa W.rocław il'979 *' KUREK Jlan, Obrzędowość ,doroczna i rodz.inna we wsia'ch Besu<;,idu Sląslk,iego. P,romotor: pr·of. dr Z. Scikolewicz. Celem pracy joest ·próba OIpi·sa.ruiaprocesu oibrzędowego ·i ukaz·ania jego !Stlałego schematu (wzoru struktur.alnego), obow·iąz.ując·ergo w większoścli 'obrzędów a wyprowadizonego z analizy 'Cl!brzędowości dorocznej .j .rodzinnej. Zgodnie z zas'adami stru.ktura1neg,o Po&tępowa'nia badawczego, autor dąży do wyodrrębni,enia z całej akcji obrzędowej najmniejszej jednos1t:ki zonaeząc'ej, tzw. "zdarzenia obrzędowego", zaś .strukturę oblfzędu modeluje z cZlterech :stałych elementów, ·tzw. fa'z. Jedno• Uzupelnleni'a z lat poprzednich. �413 Kronika cześniepDdda'noana[i,zie wierzenia, opowl'escl, balj'ki, modlitwy i pieścr1Jioklreślające, najogóln,iej mówiąc, świa>iopo,gląd górail'i beslkidzkilch. Łączn.ie :z dz1ałaniam,i obrzędowymi, przekazy 'te sltanowią, ~danem aU1tolra, wielosystemowy 'i w,ielolP'o:z,iomowy te<kot ::Cl1iotyc:zny, w którym z,arkodowana jest ludowa wiedza o świecie i c:złowieku. Praca opiem&ię 'na wynikach badań aut'ora prowadzonych w Hesk1dz'ie S'ląlskim w latach 1970 - 1976 jak również na publirko'wanych ma'terialach opisowych odnoszących "iG do lalt'1898 - 1920, czyli do O'k'reslu IPoipr:zedzają2e:go na tym terenie istot ne zmiany ty:puekono,m'iczHego, polityc'Z'ne,go i adminils1t'ElcY'jn.ego. PRACE Un i w er s y t et HABILITACYJNE J a g ,j e l IQ iJs k i Kraków HJ80 * ZA:\IBRZYCKA-KUNACHOWICZ Anna, Zwyc,zajawe formy współżycia społeezneg'il, Studiu:n ws'i Ows'i,zc:ze na Slcl'''ku Opo1:skim, P,rzcrlmiotem za1:ntcre:s(}wania autoTk'i jest pro·blem kszitalto'wainia s,ię z'c\:sad w;;p61życia między ludźmi i jego przejawów ku:iturowyoh. W Oipracowaniu po·djęta zoiS't;t1apróba zweryfikoiwonia hip;)tezy. że n1e zaW'ize 'i nie wszędzie narastający naci-;k czynni'ków .po:zalokalllych mnsi zdominowaćinte@rujące dizli,ałania czynnilków Jokalnych, tym s,amym wywołując rO'Zlluźll'ienilc ,Qotychcz.a.so,wego współżyda w spDłeez!Io,ic: wiej'skiej. Micszikańcy wSii ,majclc o'd la't liczne i róź'noroid:ne Ik'olntalkty poz;l!I).ka1'l(' mogą poz,o,talwać zS'oibą w .z,alcżnościach mających ch:arkter brwały i unorm',)\\';r:Jy, kt6re Tealizują s,ię w olkreślonych kręgach s,połecznych. Należą do nich ;.;:reg' k rewniacze,.są.;iedzkiie. rówieśnic7Je mhJ>u:zieży, współpracujących go.spodarcz0, w.spó!:lic rpr,acujących za'f()bkowo 'i członlków zrzC'szeń. KaŻJdy iZ tych k'ręgów został opisany po,d kątem taikich cech jalk: mOitywy ,i zasa,dy doboru partner6w kontaktó\\'. liczehność iP:rirtneTów, charakter lko'l1'talk'iów (codz,iennc. o:dśviiętne), sytuacji ',\' jakich następuj,] oraz ich treśC'l. c\naLwjąc W7.0Ty zacholwaiJ obowiązujące w każ.dym .z krę,g6w przyjęto, że na \\islpÓłczesllY ich wyraz skbdająs,ię równieź treści uksz:taHowane w pnc'S'złości. Odwol;ll:', ,ię zate·m do nkładów istniejących wprze.szlcici za'równo w badanej .;polccz:""','; jak też po"::ukująr iln<rlo·g'i'iw publi'ko\i\'anych materiał:1ch z regionu Ślą~;":a 198Z Hy .swrd, Ubiór --.strój ;';'0's1iu111.Funkcjc odzienia w tradycyjnej .spolecz:.",ci wiejskiej w XJX \Ii. i w puczątkach XX wieku na obslzarze Polski. W pracy autor poprzez ukazanie ·twoL.;enia i zmiany funkcji ludovvcgo odzienia. próiJli,,' akazać przyczyny po-'.\".;tawani,;l 'w ok,rcślonych warunkach systemu symboliczneg", ;:H'ln;ącegoszcn'g istotnych fun:kc,i'i. który w zmienionych układach eko:lOmiczlh-'po!eczllych i p..sycholugicznych uległ ,daleko :i,dącej ,redukcji. Prac",;-;'kla,da się .: utcl'ech :rodziałów; w I przeds,taw.io;Jlo zalrys sianu badań na,d odzieniem ludowyn~ ~\. Pobce i wypunktowano te 'sJabości, które 'Sprawiają, że analizo funk~j:i odzienia "cit zabil'g'iem w wielu pun'ktach hipotetycznym. Rozdział II traktuie o gone.zie. :','zwoju ,i ,zn1ier;zchu .stroju Iudowog,o, przy czym najwięcej uwagi po'święcuno z;lgC\dnieni(]lm k;zta1tOlwania :s'ię Ha hisitolrycz.!1'o-spolecznego 11::1którym za,rY1sowano g\\'a1towny rozw6j a potum i 'upa,dok 'odzienia !]:udowego. Ro,z:dział II wY'PeJ, KAi\TOH • Uzupełnienia z lat poprzednich. �414 Kronika niły ro'Zwa.iJania na -temat .str>uk1tury funtkcj.i odzienia ludowego. SprL'CYN\WU:0 w nim pojęcia: ubiór, S'trój, k06itium a 'taiIde TO!ZJpatrywa.no'sytuacje ~poleczl.ne !p(Hiczas !którY'ch iUjmvniały się f.ulIltkcje odzienkl. Rozdział IV przynosi uwaigii ~1;a -temat 5U)OłecZl1egożycia otrodY'Cyjnej ;s,poł€cZiIlośe<i\,,"iejSlk.iejw <!<:'ontekściefunkC:')no"""ania odZJien'ia ,ludowego. U n iw e r s y t e t i m. A d am a M 'Ic ucie w i c z a Pozn<lń 1982 DZIĘGIEL Lesrz.eik, Wieś wsiPÓkzeSiIl€lgO KU1r.dY'stanu .iJraClkiegou .progu ,:1oJoQ'0rJllz.a.cji. Plfaca 'lirak'tuje o ,gos!p[)darce i życiu 'COdZiiennym ws!pólczes.nego chlo'pa Ku'r,dyjslkieg'o Regionu Autonomicznego w Iraku w m'omencie, kiedy na wieIŚ srlY'bko zaczęły ,doderać ludogo<dni,enia c~m,iZlacyjiIlJe i dobroby'tw wyniku ilfaekiej koniun:ktU1ry na.fto'wej 1<11;70-tych ora.z świadomej promocji gos[po,darczej tClgO ob;;zaru dokonywanej przez rząd z ;przyczY'n pol.itycZQlych. Hrzełamywanie się ,tu'udycyj,;Jych form bY'towanila i ich częścliowa co il'1ia,jmn.iejl!TIOdwnizacja ,iłustrorwanc są '::0 przyikŁa,dach z doz.iedziny !produkcji i kOll1:SiU'mpcji. Część l zawiera 'o.p.is geCJ;g.raficzny badanego 'O'bszaru GPf'Owincjc Arb;,:, Sulnja·· nija, Do huk), jego zaludnienie i hisltorię a takl.e język i ['(:l.igJię Iu.dnosc.; zamiesztkującej te 1eroClIly.Anal.iza dawnych .i współczes,nych struktur a<gu'a,rl1yc!:stallo<\\"i wprowadzeniie do częsCli II, w której ,a'UtOifukazał ro,lnictwo z punktu wi.dzenia wiesnialka 'kurdyjskiego i jeg'O zoa'g!fodę.Ta cZGŚć .pracy obejmuje Illa's'tępują(:l' dzialy: upr,awa l'oś!'in, chów zwierząt, dieta i wyżywienie w pf'occSlie przemi,an, zagroda wiej sika (plany, techniki budowlane, f!unkcja poszczególnych elemen1ó\\·.I. '.\'JlętTza domów mie'S,zumlnych i 'budowli ,i:nwent.al~sk,ich; Ubiór, .higcl1a i kosmc.ly:"a; Ręlwdz,ieło j handel; Tradycyjne wychowanie w ['odzinie 'kurdyjskiej i rol'a :;zkoJnictwa, sytuacja mężczyzny ,i kobiety w Zlm.i'ooiającej ,s'ię rzc'Czywisto'ści Jiraku pólrwcnego. MonOigrafia powyższa pows'tała w wyniiku badań terenowych auto'ra w 80 wsiach i miasteczkach, w Lrzech sezonach ba.da'w'Czych: 1977, 1978. 1980 a .ponarllio ,:1.<1 bazie liter<:ltury i ni,epubhkowanych eac.spC<1~tyz terenowych, Maria .Viewiadom.,i-;'J � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/9cafea7d5275faba3f678bb7ce1ca28f.pdf 355a7c18cb3c7636c73e19e1dbe59117 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1920 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1986 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1782 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1986 t.70 Description An account of the resource LUD 1986 t.70, s.355-387 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 70, 1986 v. KRONIKA KONFERENCJiA NT. PROBL£iMY KLASYFIKACJI I INDEKSOWANIA CAŁOŚCI EIDYCJI "DZIEL WSiZYS'DKLOH" OSKARA KOLBERGA \(poZNAŃ 19 LISrrOp ADA li9i8i5) Prace nad pełnym opracowaniem i wydaniem całości materiałów rękopis:11:"'-inych Oskara Kolberga doprowadzone zostały do takiego momentu, w k:Ó:'y';l zagadnienie indeksów stało się problemem niezbędnym do rozwiązania. Pr'1'.'/idłowJ skonstruowany zespół indeksów pozwoli na pełne wykorzystanie tego gigantycznego dzieła jako źródła naukowego. System źródłowy, jakim jest to dzieło, musi być zaopatrzony IV odpowiednio szeroki, o odpowiednim stopniu szczegółowości, czytelny i praktyczny aparat informacyjno-wyszukiwawczy. Czynione do tej pory próby skonstruowania takiego systemu indeksów dla DWOK nie daly zad·owalających rezultatów. Sztywne i nieprecyzyjne metody nie mogły sprostać ogromowi samego dzieła. W końcowym etapie prac wydawniczych konieczne stało się wypraco,vanie nowej koncepcji indeksów, która maksymalnie odpowiadałaby samemu dziełu i jego odbiorcom, Z p.owodu braku moźliwości opa:'cia się na gotowych i sprawdzonych metodach indeksowania tego typu materiałów, koncepcję taką stworzyć należy specjalnie do tego unikalnego dzieła, Jedną z pierwszych prób ruszenia z miejsca była zorganizowana 19 listopada w Redakcji Dzieł wszystkich Oskara Kolberga w Poznaniu konferencja poświęcona tej problematyce. Ze względu na zlo;i;oność .poruszanej problematyki, do udziału w konferencji zaproszono naukowców reprezentujących: etnografię, etnomuzykologię, filologię polską oraz folklorystykę ~ dyscypliny naukowe, dla których dzieło Kolberga jest jednym z podstawowych źródeł wiedzy. Obecni byli: zespól fołklorystów z Lublina pracujący nad Słownikiem Etnolingwistycznym Folkloru PoLskiego (doc. Jerzy Bartmillski, mgr Grażyna Bączkowska, dr Jan Adamowsk:): dGc. Tadeusz Kłak oraz dr Dionizjusz Czubala z Instytutu Literatury P.olskiej Uniwersytetu Sląskiego w Sosnowcu; etnomuzykolodzy - doc. Ludwik Bielawski z Wars/awy i dr Aleksander Pawlak z P.oznania; etnogra£'owie - doc. Zofia 5taszezak i gr Irena Kabat z Poznania -- redaktorki Słownika EtnoLogicznego oraz mgr C:zegorz Skalski z Poznania i mgr Maria Niewiadomska z Łodzi. Całość spotkcaia Pi·zy;otował zespół redakcyjny (mgr mgr Agata Skrukwa, Danuta Pawlak, Hanna Pa wIak, Elżbieta Miller, Jan Pałka i Witold Przewoźny). Zap. 8szonyeh go.~ci powitał i przedstawił Redaktor Naczelny Redakcji D\\'OK prof. dl' Józef Burszta. NasItępnie mgr Witold Przewoźny wygłosił dwa referaty: "Zarys metod indeksowania możli wy ch do wykorzystania w DWOK" oraz ,,;VIateriał etnograficzny w DWOK", W pierwszym przedstawiono cele i zadania systc .. mu indeksów ze szczególnym podkreśleniem niezwykłości całego przedsięwzięcia. Indeksy DWOK powinny \)0wiem objąć całość dzieła Kolberga, scalić różnorodny mate] iał w pewną całość źródła naukowego przy jednoczesnym uniknięciu ujednolicenia go. Indeksy powinny równieź odzwierciedlić specyficzny charakter dzieła przy jednoczesnym uwspółcześnieniu terminologii i klasyfikacji. System indeksów ~nusi dać maksymalną liczbę odp-owiedzi na wiel-okierunkowe pytania niejedno·racine j grupy {;dbiorców (musi zaspokoić wymagania naukowców różnych dzie<lzin humanistyki, jak i odbiorców zadających pytania w mniejszej skali uszczegóło23' �356 KRONIKA wienia, m.in. regionalistów, działaczy kultury, sympatyków folkloru i etnografii) Omówiono nasItępnie różne metody indeksowania - za pomocą klasyfikacji i haseł przedmiotowych. Za najwłaściwszą uznano metodę indeksowania współrzędnego z zastosowaniem deskryptorów. Jest to metoda umożliwiająca budowanie otwartego, szerokiego i nowoczesnego systemu informacyjnego, który może być wykonywany konwencjonalnymi ręcznymi metodami lub przy pomocy komputera. Metoda ta polega na charakteryz.owaniu treści dzieła za pomocą współrzędnych, dających się swobodnie kombinować, słów kluczowych lub deskryptorów. Języki deskryptorowe posługujące się indeksowaniem współrzędnych są obecnie powszechnie stosowane i wydają się być najnowszym sposobem indeksowania. Pozwalają one nie tylko na uzyskiwanie stosunkowo najlepszych wyników wyszukiwa wczych, ale jednocześnie indeks taki jest dość prosty w użyciu dzięki posługiwaniu się jednostkami leksykalnymi równoksztaltnymi z wyrazami języka natur<Jlnego. W dalszej części zwrócono uwagę, że wszelkie ustalenia teoretyczne wielu dziedzin humanistyki, obejmujące zagadnienia językowe, klasyfikacje i systematyki, problemy definicyjne i pojęci-owe oraz wszelkie problemy powstałe podczas bezpośredniego procesu indeksowania, muszą znaleźć rozwiązanie dzięki stalej współpr;,cy z szerokim gronem specjalisltów. PrzedstLtwiono również propozycję podziału prac na szereg etapów: 1) pogłębienie konstrukcji teoretycznej poszczególnych indeksów i dojście do ustaleń wy jści-owych rozpoczynających konkretne prace; 2) stworzenie odpowiedniego aparatu naukowego - utworzenie zespołu indeksowegG - etnograf, muzykolog, folklorysta-filolog, informatyk; '3) gruntowna analiza poszczególnych części dzieła, jak wstępy, poszczególne rozdziały, przypisy, mate.riał etnograficzny, folklorystyczny i inny, pod wzgłędem jęqkowym, ukrytych i jawnych struktur, podziałów i klasyfikacji. Celem tej części pracy byłoby wyszukanie wewnętrznego kodu informacyjnego całości dzieła i je-go .przeanali~owanie; 4) przystąpienie do budowy tezaurusa DWOK, wyznaczenie poszczegółnych kategorii ich zasięgu i szczegółowości; 5·) po wszechstronnej analizie skonstruowanego tezaurusa można przysląpić do właści wych prac indeksowych. W drugim referacie przedstawiono schemat za wartości merytorycznej całDści wydanych dotąd tomÓ·,v. W schemacie tym uwzględniono układ samego Kolberga, a 'N niektórych przypadkach dokonano koniecznych modyfikacji. Material podzielono na 1-6 części, od WSItępÓW,poprzez poszczególne rozdziały, po materiały uzupełniające i pomocnicze. Omówiono również najważniejsze problemy porUSZ::lne w poszczególnych częściach. Na zakończenie za.prezentowano wybór materiału leksykalnego obrzędu weselnego, wyodrębni·ony na podstawie opisu 15 wesel z różnych regionów Polski. Wybór taki pozwala przyjrzeć się charakterystycznemu słownictwu i dokonać analizy całego materiału informacyjnego. M<Jteriał ten daje się szeregować i klasyfikować. Zaproponowany wy"bór słownictwa i próba jego analizy był jedynie materiałem warsztatowym i pomocnym w ukierunkowaniu dyskusji. Dyskusja: Wszyscy zebrani potwierdzili konieczność realizacji wyjątkowo trudnego etapu w pracach Redakcji oraz konieczność wypracowania własnej m€ltody indeksowania. Głosy dyskutantów podzieliły się na dwie grupy: zwolenników maksymalnie szczegółowego indeksu oraz minimalistów opowiadających się za indeksem przekroj-owym ze stałą listą gotowych haseł. Do pierwszej grupy należ.al doc. J. Bartmiński z zespołem. Zaproponował on oparcie indeksu deskryptorowego �KRONIKA 357 na dwóch rodzajach haseł: a) deskryptory wybrane z tekstu, b) deskryptory oparte :Ja metajęzyku - języku powstałym w wyniku interpretacji badacza dla opisania ·.vartości symbolicznych. W samym metajęzyku należałoby wprowadzić kilka kategorii: funkcja tekstu (kategoria zewnętrzna); intencja tekstu (kategoria wewnętrzna); gatunek genologia; temat -- przedmiot dzieła; postać. W dalszej części dyskusji doc. Bartmil1ski Z\vrócił uwagę na różnokierunkowe i głębokie pCJtraktG',vanie dzieła Kolberga i s,iworzenie nowoczesnego i czytelnego systemu inforn~:\cyjnego. Nowoczesny i szczegółowy system wcale nie mu'si oznaczać, iż będzie on mniej użytcczny - wręcz przcciwnie. Doc. L. Bielavvski zwrócił uwagę na znakomitą intuicj<; i doświadczenie Kolberga w dziedzinie systematyki i klasyfikacji. Jego ujęcie zagadnil~nia S till1owić mOLe doskonały klucz do budowy indeksów'. Według doc. Biclawskiego w pracy nad indeksami należy wyjść od układu koj·, bergawskiego - nicco zD1cdyfikow3nego -- sprawniejszego, zbudowanego przy pcinym wykorzystaniu olbrzymich Lloświadczeń Reeakcji w znajomości samego dzieła Zaproponował wyprac{lwanie klucza - modelu całości DzieŁ wszystkich, budowanego w dwóch etapach: 1) klucz ogólny, 2) klucz szczegółowy obejmujący sy.ste. matyki i klasyfikacje szczegółowych problemów. Do konstrukcji indeksów i ich opublikawania w zupełności wystarczy oparcie się na kluczu ,ogólnym. Da propozycji tej dołączyli i inni dyskutanci op·owiadający się za mniejszą głęb0kością przyszłych indeksów. Jednak podcza's dyskutowania propozycji przedstawionej przez mgra Wi,to!da Przewożnego udało się uzyskać kompromis pomięcfzy .':tronumi. Oka;:alo si<;, że naldy zbudować model całości materiałów w rozumieniu Kolberga, a nasi<:;pnic dokonać burdzo szczegółowej analizy poszczególnych części. Dyskutuj'lc nad p<;szczcgólnymi punktami drugiego referatu zwrócono uwag~ na koniecznoś(- pn:Ccm;,;liwwunia kategorii regionu. Do bud-owy słewnika geograficzmego po~rzebny jest przynajmniej dwupozi{)mowy system KonfrontQwania dany·ch. Kolberg operował centrami regionalnymi i wolał nastawić się na analizę centrów niż p()grclllicz<l. W indeksie miejscowości należy zróżnicować miejscow·c;ściopisane Vi td(ście od tycI:, z których pechcdzi dany materiał oraz miejscowości tylko wymienione w tekście. Pozo3taj~1 także miejscowości wzmiankowane jako miejs'cG\'ł.};ci mitologiczne _.- nazwy fikcyjne. D:llsza część dyskusji oscyl0wała wokół poszczególnych części zapr·oponowanego mocelu Kolbergowskiet;o. Omówi·ono więc po kvlei rozdziały dzieła zwracając uwagę na naj waLniejsze problemy wynikające ze specyfiki tematów tam po·ruszanych. Głównym i nielozwiązanym problemem, który przewijał się w dyskusji, był zasięg i glębokość indeksowania. Ten węzlowy problem dla samej konstrukcji indeksów wymaga dalszych spotkań i dyskutowania JUL szczegółowych problemów w wąskim gronic specjalistów. Najbliższe spotkunic poświęcone indeksom maleriałó\v muzycznych wyznaczyli sobie etnomuzykolodzy. Najważniejszym efektem lego spotkania byłu włączenie się Redakcji do ogólnopolskiej dyskusji nad systematykami i klasyfikacjami materiałów folklorystycznych i etnograficznych oraz rozpoczęcie współpracy przy two·rzeniu padwalin teoretycznych pod przyszły system indeksów DWOK. Tylko współpraca z szerDkim gronem specjalistów może zagwarantDwać sukces w tej pracy. Spotkanie to przyniosło również cały szereg bardzo konkretnych wniosków, częściowo tylko tu przedstawionych, a wytyczających kierunki prac w najbliższym czasie. Budowa modelu całości materiałów kolbergowskich i jego gruntowana analiza przyniesie już warsztatowy materiał, który służyć będzie do szeregu następnych spotkań i dyskusji, Witold Przewoźny �358 KRONIKA WYSTAWA PT. "INDIAN-I:E AMlBRYKI POŁUDNIOWlEJ" Rzeczywistość muzealna ostatnich kilku lat nic jest bogata w wystawy o tematyce amerykanis,tycznej. Indianie kontynentu południowoamerykallskiego nadal stanowią zagadnienie niezwykle interesujące nie tylko etnografów, ale i przeciętnych odbiorców (adresatów wystaw). Hasło "Indianie" w odniesieniu do Ameryki Lacillskiej koja'rzy się najczęś'ciej z cywilizacją Inków (Machu Picchu, quipu), Azteków (skarby Montezumy) czy Majów (świątynie-piramidy), Indian zamieszkujących bezkresne obsarzy lasów tropikalnych utożsamia się z krwiożerczymi "łowcami głów", Jivarosami, zamieszkującymi niewielki skrawek zachodniej Amazonii. Powyższe, sterootypowe wyobrażenia kultur indiallsk~ch hispanoameryki (szerzej patrz: Paradowska M., Obraz Indian Ameryki Południowej w Polsce XIX-go wieku, "Etnografia Polska", t. 215 i 216) nie wytrzymują próby czasu. Dostęp do fachowej literatury, a także coraz liczniejsze badania tereno'.ve etnografów oraz przedstawicieli innych dyscyplin naukowych pozwalają na konfrontację i korygowanie owych wyobrażell, Istotną rolę w procesie powszechnej edukacji naszego społeczcllstwa mogą odegrać m.in. krajowe muzea etnograficzne posiadające zbiory amerykanistyczne. Czy w istocie ją pełnią'? Dokonując pr'zeglądu wystaw muzealnych lat 70-tych i 8,0...tych można dojść do niezbyt optymistycznych wniosków, Ilość ekspozycji nieprzekracznjąca li ezby dziesięciu, jest nieproporejonalna nie tylko do istniejącego zapotrzebowania na tego typu wystawy, ale - i to sklania do smutniej'szych refleksji _. w stosunku do kolekcji amerykanistycznych, upchanych wsl(ydli wie w zakamnrkach magazynów. Doprawdy, zadziwiająca jest w tej mierze niechęć (?) czy też "niemo'c" (?) części muzealników do pokazania całego bogactwa zbiorów amerykanistycznych. Wyjątkiem są tu wystawy monograficzne poświęcone współczesnej kulturze Indian Andów peruwiańskich i boliwij'skich (Warszawa 19'79, POzn<Jll 19'80, Szczecin 19'80) oraz kulturze Indian P<Jnare z dorzecza Orinoko (Warsz<Jwa 1'98~). Ekspozycją zasługującą na szczególną uwagę, ze względu na specyfikę powstania zbiorów oraz ich zakres tematyczny, jest wystawa pl. "Indianie Ameryki Pcludniowej" z fotografii i zbiorów Borys<J Małkina, przygotowana wspólnie przez Muzeum Okręgowe w Tarnowie i Muzeum Etnograficzne w Kr<.lkowic. Wystaw<J tu jest dopiero drugą próbą (pierwsza miała miejsce w l\!fl.)K \\' 197·7 roku) prezentacji bogatej kolekcji obiektów etnograficznych obrazujących życie codzienne autochtonicznych miesz~ańców kontynentu południowoamerykaI1skiego. Szczególnie cenne m.in. ze względu na swój kompleksowy charakter są zbiory pochod ,ące od Indian Urubu, Tucuna, Cofan czy Noanama. Autor zdjęć - Borys Małkin - jest postacią niezwyklą. Polak, obywatel amerykal1ski, ukończył po II wojnie światowej dwa fakultety, uzyskując doktorat z zakresu etnografii i zoologii. PierWSze kontakty z Indiana:ni Karaja znad rleki Araguaia, Kuikuro i Waura w Alto Xingu w Brazylii (rok 1957) zapoczątkowały wieloletnie studia nad kulturami Indian Amazońskich. Wielokrotne wyjazdy w teren umożliwiły B. Małkinowi dogłębne poznanie społeczności tubylczych. Spędził wśród nich łącznie około 10 laJt swego życia, poznając ich zwyczaje, życie codzienne i obrzędy (bliżej -patrz: "Poznaj świat", nr-y z lat 60-tych i 70-tych; Burchard P., DżungLa za progiem, rozdz. pt. "BOIRY6", Warszawa H¥Nl; wywiad z B. Małkinem w "Widnokręgach", nr 5, 1976). Wśród różnorodnych zajęć terenowych - prowadzenie badań oraz gromadzenie etnograficznych i zoologicznych materiałów m\[zl>.:alnych dla placówek w Zurichu, Bazylei, Wiedniu, Antwerpii, Calgary, �KRONIKA 359 Phot'nix i innych - sporo czasu i energii poświęcał na zebranie wszechstronnej dok;;mentacji fotograficznej i fiłmowej. Efektem tego jest zbiór liczący kil kadziesią1 :ysi<;cy zdjęĆ', a lakże 22 filmy etnograficzne, nakręco:1e dla Instytutu Filmów Na~Kowych w GC<tyndze. Część z nich - kilkaset f-otografiiaraz obiektów Borys Małkin ofiarc\V:lł \\. ],,\ach 70-tych Muzeum Etnograficznemu w Krakowie. ,prezentowana w Tarnowie (I - IN 19'8'5) część eksponatów, zgrorr,adzonych przez B. !\'lałkina, z wielkim trudem mieści się w kilku salkach parterowego dworku. Ek~p'Jzycję otw;cra kilkadziesiąt fotogramów prezentujących fragmenty zamierzchk.\ przeszlości cywilizacji andyjskich oraz środowisko naturalne (selwa, sawanna) II~d;;.;n Amozonii, Gran Chaco, Mato Gr·oss-o i Ziemi Ognistej. Mapa Ameryki Poludn:nwej z naniesionymi nań razwami ,plemion (okolo 30) pozw;lają zwiedzają(y;~; :n zl.okalizo\\·cmie pochodzenia każdego obiek.tu i zdjęcia. Przy takiej prezentacji materiału można zauważyć, że pomimo pozornie jednoL~cgo środowiska, w którym żyją tubylcy, ich kultury są lokalnie z·różnicO\vane. Ind·~J.nie żyją w społecznościach liczących od kilkudziesięciu osób - jak Tapirape x 3;azylii, do kilku Jivaro w Ekwadorze i Peru, czy kilkunastu tysięcy j"k Vanomami z pogranicza Brazylii i Wenezueli. Generalnie, typ gospodarowania - ':'rzedstawiony w sali czwartej - pozostaje wspólny. I tak osoba zwiedzająca wyc::;wc; zauważ;;, że większość; Indian zajmuje się kopieniactwem, łowiectwem ~v;JołĆJwstwem. Nieliczne już dziś grupy zajmują się wyłącznie zbieract\vem : ,:-,yśliwstwenl. Ziemię up;-awia Się .przy pomocy zaost:-z·onego i hartowanego w .'·?niu drewnianego kija-kopaczki przeznaczonego do spulchniania, po uprzednim "'\"Y;:~':'c~o\Van:u Podstawę uprawy stanowi maniok, banany, trzcina cukrowa. anan:1S. pap;;ja. tytoń i bawel-na. Zawieszona na ścianach sali brot'!, jakiej :Jży·,'.·ają Indianle do polowań, to różnego rodzaju luki, oszczepy i dmuchawki z z"trutymi ser·zalkami. Połów ryb odbYvva się przy pomecy k{)s~y, zastawek. cscicni, zatru·"'··ania ''vGdy lub haczyka i linki. Uzupelnieniern diety są 0'.\'0C2, n<1~::,n.-.,grzyby zbicrane w lesie . ..sala trzecia pr'zedstawia przedmioty co.Qziennego uż.ytku, takie jak kosze, .plecion~;, gliniane naczynia, warsztat tkacki itp. Są one przykładem niemal peb'~ j ;;ar.;c..wy3tarczalllvsci pa'i~czególnych grup indiaóskich. Charakterystyczne' uhory i stroje oraz elementy życia obrzędowego ~,n. in. j'1,trc;:nenty m,nyczne) wybranych spokczncści, szczelnie wypełniają ścbny drugiej z knlei salki. Uwagc; zwraca obrzędowy pióropusz Tapirape z barwn'jch piór papu~.:ch, a także korona Urubu również z ptasich piór. Martwe zdawał·oby się plT_dmioty ożywają \V \<1ńcach i obrzc;dach zarejestrowanych na kliszy (szk-oda tylk~), iż ze względów technicznych jak i z powodu wysokich kosztów nie było możliwe przedstawienie odbitek kolorowych). Istotnym aspektem przewijającym się przez wystawę są zmiany oraz skutki, ~p().''-odowane gvvaltownym zetknięciem się świata indiańskiego z cywilizacją współcZl>ną· 'Sumując, całość, mogłaby pretendować do miana pełnego przekroju współczes"Y2h kultur Indian Ameryki Południowej reprezentowanych przez około 3,0 grup et'-"'J-lingwistycznych, które za kilka czy kilkanaście lat zostaną wchłonięte przez nieustannie napierającą cywilizację. Niestety, duże zagęszczenie fotogramów i obiektów. w sposób \",-yrywkowy i nie pełny, zaledwie sygnalizuje pewne problemy czy zj;;·.·:iska. Podal nie rzecz ma się ze skromnym, lecz o ciekawej szacie graficznej, inf(,rmatorem (tu: drobne korekty Indianie Yanomami, do których B. Małkin je~zczt nie Jotarł, zamieszkują pogranicze Wenezueli i Brazylii, a nie jak po- l,,~'-l. �360 KRONIKA dano w tekście, pogranicze Brazylii i Surinamu, - Indianie Oyana zajmują oh"z.clr połużony nie przy ujściu rzeki Marowijne, lecz w jej górnym biegu). Z powyższych względów wystawę w tarnowskim Muzeum Okręgowym należy traktować jako sygnał-zwiastun ekspDzycji zapowiadanej od dawna, a mającej zaprezentować całość kolekcji Borysa Małkina przekazanej w darze krakowskiemu Muzeum Etnograficznemu. AutorDm wystawy. Marii Zachorowskiej i Jackowi Kubienic, życzyć należy, by w najbliższym czasie zamiar ten zre<:!lizowali. Pobieżnie przedstawione zbiory B. Małkin<:!, wzbogaC::lle m.in. XIX-,viecznymi ekspontami kolekcji K. Jelskiego z terenów Gujany, są unikalne nic tylko ',v skali naszego kraju. MożlivvOŚć dalszego ich powiększania i uzupełniania sugerowałoby zorganizowanie stałej ekspozycji amerykanistycznej. Jan1(S~ DZIEŃ MUZUŁMAŃSKI Jaskulski W PIENIĘŻNIE iDnia Z8 IX 198'5 r. w Misyjnym Seminarium Duchownym K,ięży Werbist~ w Pieniężnie miał miejsce Dzień muzułmariski. Z tej qkazji przybyli muzulmanie p:;lscy z Warszawy, Białegostoku i Gdailska oraz zaproszeni goście. ,Dzień rozpoczęto Mszą św,' nec której byli obecnie wszyscy uczestnicy sesj'. Mszy św. przewodniczylO. Stanislaw Wyparło SVD, misjonarz pracujący od 20 lat w Indonezji. Przedstawił konkretne przyklady współpracy mi(~dzy katolikami a IllUzułn~::mami, jak: pon',oc przy budowie obiek,iów sakralnych, uczestnictwo duchownych obu religii \v \viGkszych ś'v'v~i~tacb, czy to chrześcij::dlSkich, czy islarnskich OLcjalnego otwarcia Dnia muzuhnaóskiego dokonalO. dl" H. G:oelb, dynJktor studiów Misyjnego Seminarium Duchownego w Pieniężnie. Puukreślił, iż płi1.szczyzną jedności i dialogu jest wiara w Jedynego Boga. O. dr E. Śliwka, dyrektor J\lIu:ceum MisyjnD-Etnogl'afic:cncgo Vi Pieniężnie, zapoznał zebranych z genezą tego nidypowego spotkania oraz nakreślił plany pe,'~pek~ywiczne spotkail tego rodzaju. Przedstawił również cele, j'!.kie miała wystavva Koranu, ze zbiorów muzułmanów polskich, któ;'a była prezentuwana IV muzeum w Pieniężnie od 15 VI 19'85 r. Podkceślił również, iż islam, podobnie jcck chrzE'Ścijailstwo, nie uniknąl podziałów wewnątrzreligijnych. Żywym tego przykładem jest obecność na sesji muzulmanów sunnitów (islam ortodoksyjny) oraz ~nuzulmanów Ahmadi (modernistyczny prąd religijny odchodzący wyraźnie od 011llldoksji sunnickiej). W dalszej części głos zabrali prelegenci. Jako pierwszy wyst,wił imam mgr Mahmnd Taha Żuk, reprezentant grupy muzułmanów A'hmadi. Ukazał, iż hlam to nie tylko religia, moralność, ale l"ównież system prawno-spoleczny oparty na świętej księdze - Koranie oraz na Sunnie, czyli tradycji muzułmaliskiej, Przedstawił artykuły wial"Y oraz zasady, kitóre musi wypełniać pra',vowity muzułmamn. Nakreślił także historyczny rys islamu. O wspólnotach Tatarów polskich w latac:l 1918 - 39 mówił dr Ali Miśkiewicz, przedstawiciel grupy muzułmanów sunnitów, adiunkt Pracowni Badań Regiona'lnych Instytutu Historii Filii Uniwersytetu Warszawskiego 'fI Białymstoku. W Polsce północno-wschodniej okresu międzywojen ' �KRONIKA 361 nego Tatarzy tworzyli jedną z najmniejszych grup etniczno-religijnych. W granicach całcj Rzcczypospolitej było ich ok. 6 tys. Kulturalnie zbliżeni byli do Polaków , Białorusinów. Odróżniali siQ od nich obrzędowością religijną. Inteligencja tat:,rska mówiła jQzykiem polskim, a znała także francuski i rosyjski. Pozostali mówili po białorusku lub używali dialektu kresowego. Mł.adzież uczęszczała do polskich szkół, gdyż wlasnych Tatarzy nie posiadali. Języka arabskiego i Koranu dcwno w szkołach przyświątynnych. W 192'5 r. zwołano do Wilna Ogólnopolski Zjazd Muzułmanów. ::\'a Z]eWZle powolano Muzułmailski Związek Religijny Rzeczypospolitej Polskiej, zry\vając przy ty:n wiQzy z zilrządcm duchownym (muftiatem) w SymferopJlu. Utworzono autokef<llię związku uniezależniając go od jakiejkolwiek władzy religijnej muzułmanów za granicą. Powolano także organ zarządzający zwiclzku -- muftiat, po\\'icrzając godność muftiego doktorowi nauk orientalistycznych Jakubowi Szynkiewiczowi. Siedzibą muftiatu i nowo utworzonego Związku Kulturalno-Oświatowego Tatarów Rzeczypospolitej Polski zostało Wilno. W 19'3:6r. utworzono w ramach l;) Pułku Ułanów Wileilskich szwadron tata;:ski. Walczył on w kampanii wrześniowej, a potem w II korpusie Polskim na ziemi włoskiej oraz w I i II Armii Wojska Polskiego. Związek kulturalno-oś.',·iatiJwy organizował świetlice tatarskie, biblioteki, amatorskie zespoły artystyczne. Wydawano także: "Roczniki Tatarskie" (3 tomy 19'3C:'., 3\5, 3,g), miesięcznik -"Życic Tatarskie" (1. 19'3'1- 38) oraz "Przegląd Islamski" (kwartalnik, lata 19·30- 37). Ogromnie ciepło przyjQta została przez słuchaczy jedyna kobieta wśród prelegentów - D;~ennet Dżabagi Skibniewska, z grupy muzułmanów sunnitów, p2cagog, rcdaKtor, działacz społeczno-kulturalno-religijny. Z wicIkim zaangażO\vanŁem cmocjonalnym opowiadała o życiu muzułmanów Warszawy 20-lecia mi(~dzywojennego, gdyż wią7.ało się to także z jej osobistymi losami. Dżabagi Skibniewska jest córką Wassan-Gireja Dżabagi, redaktor'a naczelnego "Przegłcldu Islamskiego', który to pismo przcznaczone dla społcczności muzulmailskiej wydawa.l w ~WarEziF\';e. Osoba W. G. Dżabagi nadawała ten życiu inteligencji tatarskiej w stolicy. Wokół jego domu zbierało się jej grono, do którego zaliczali siQ imamowie, dyplcmaci, literaci oraz takie osoby, jak ks. Z. Choromailski, późniejszy biskup sekretc:rz Episkcpatu Polski, czy prof. Alfred Górka, orientalista, kierownik Instytutu WschJdniego, ktÓI'y w tym czasie miał siedzib(~ w Warszawie. IW godzinach pop~oludniowych uczestnicy Dnia muzułmailskiego zwiedzili wystawę Koranu zc zbiorów muzułmanów polskich. WystawQ objaśniali: imam mgr Mahmud Taha Żuk o'raz dr Ali Miśkiewicz. Na wystawie zgromadzono: teks,ty Koranu z komentarzem; Sunnę ,Alego zawierającą wypowiedzi Promka dotyczące modlitwy, małżeilstwa, nauki itp.; podręczniki, przy pomocy których dzieci muzułmańskie zdobywały \v szkołach przyświątynnych znajomość języka i pisma arabskiego oraz próbki pisma tychże uczniów z terenu Polski okresu międzywojennego. Inną grupę stanowiły przedmioty związnnc z kultem muzulmańskim. Wśród nich znalazły się m.in.: namazłyk - dywanik służący do modlitw, który ma wyrażać skupienie i cderwanie modlącego się od otaczającego świata;obrzędov;e nakryc' e głowy imama mULulmallskiego; tazbich - różaniec o 9'9 paciorkach, na którym odmawia się 1919imion Boga zawartych w Koranie; chama ił - zbiór modlib: rytualnych; korzeil z Mekki przywieziony na pamiątkę przez pielgrzymów oraz muhiry - ozd·obne wersety z Koranu. Prezentowane były także pamiątki i zdjęcia dotyczącc islamu wraz z czasopismami wydawanymi przez polskich muzułmanów. Dzieil muzułmailski był również dniem zamknięcia tejże wystawy. Zwiedziło ją od chwili O'~W"';~laponad 20 tys. osób. �362 KRONIKA Po zwiedzeniu wystawy wznowiono sesję. Wiceprzewodniczący Gdai1skiego Oddzialu Polskiego Towarzystwa Orientalistycznego, mgr Maciej Konopacki, z grupy muzułmanów sunnitów, zapoznał obecnych z waI1tościami polskiego orientu. Na północnym wschodzie IRJzeczypospolitej można było spotkać mozaikę religijną: kat{)licy, Zydzi, muzułmanie. Pośród róż'nych religii przyszły, szeroko pojęty ekumenizm kreślił swe niepisane zasady. ,Ta osobliwa aura Wilei1szczyzny oddziaływała na twórców, np. na Słowackiego, który wyraził to w poemacie Beniowski, czy na Cz. Miłosza. Korzystanie z dziedzictwa więcej niż jednej kultury i gromadzenie wartości z kilku jednocześnie :Hębów cywilizacyjnych za wsze wzbogacało ludzkość. To co muzułmańskie, nie łączy się z tym co polskie w sposób mechaniczny, poz\valający na rozgraniczenie dwóch części mówił Ahmad Misbah, z grupy muzułmaów Ahmadi, z Warszawy. 'Przedstawił duchowość muzułmanów polskich w aspekcie spotkania -clwóch kultur. Uwagi jego mialychar<lkter hipote,tyczny. / Opierając się na analizie pisma "Al-Islam" (wydawanego w formie biuletynu P,'Z2l muzułmanów Ahmadi w Warszawie) próbował wykazać budowanie swego rodzaju subkultury łączącej w sobie d wie kulturowe tradycje. Uważał, iż bad:mia poró',\,nawcze z muzułmanami innych kręgów kulturowych pozwo.liłyby uzyskać to, co sprawia, iż muzułmanie polscy różnią się od swych współwyznawców z z-agrtinicy. Poruszył także problem Polonii muzułmai1skiej, twierdząc, że tożsamość polskich muzułmanów okazuje się trudna do utrzymania poza granicami kraju. Jako ostatni z prelegentów wys,tąpił Selim Chazbijewicz, z grupy muzuln~anó\' ... sunnitów, literat i poeta, który przedstawił myśl mesjai1ską muzulmanów polskich. Wszystk:e kierunki mistyczne zakładają, iż nosicielem tajemnicy, która daje wręcz nieDgraniczoną moc, będzie Mesjasz (Mahdi). On przygotuje ludzi do wype1'lienia się cLasów i sądu' ost.atecznego oraz zaprowadzi prawo Jedynego Boga: Podczas swego ',vystąpienia wskazywał na przykla-cly istnienia tradycji mesjańskiej w polskiej poezji tradycja mickiewicz.owska. Mesjanizm tatarski ma swp korzenie nie tylko w idei religijnej, ale także w idei współistnienia i \\'spółpl'zenik'lnia dwóch kultur: azjatyckiej i europejskiej. Jest pro,pozycją kuntcrnplacjI własnej natury w relacji ze światem, Kończąc swoją prelekcję powiedział: "Żyde polskich Tatarów jest przykładem na to, że można być w każdym calu Europejczykiem, zachowując rdzei1 islamski - na dnie duszy ukrytą tęsknotę stepu". Wystąpienie to wzbudziło ożywioną dyskusję, po której głos zabrał mgr M. Kcnopacki. Podzielil się swoimi refleksjami na temat Dnia muzułmańskiego Of'll w imieniu prelegentów podziękował organizatorom za zaproszenie. Podsumowując, ,o. mgr M. Faliszek, rektor seminarium, powiedzi'lł, iż tego dnia spotkaliśmy się z jednym wielkim świadech/em wiary, :Na zakoi1czenie wystąpi! o. dr K. KeJer, wiceprowincjał werbistów i z'lznaczył, że dzięki temu wyją::kowemu spotkaniu mogliśmy pogłębić pojęcie dialogu. Stwierdził, iż "Demon nietolerancji i fanatyzmu dzieli i niszczy wiele spoleczności. Dlatego dob,Zl' byłoby, gdyby to spotkanie nauczyło nas tolerancji, która jest punktem wyjścia do wspólnego działani,a ludzi ,o różnych zapatrywaniach". Sesję ubogaciły modlitwy muzułmanów i katolików oraz wieczorny film na temat islamu. Wystawa oraz Dzień muzułmai1ski zostały zorganizowane w 20 lat po ogloszeniu przez Sobór 'Wa1tykai1ski!II deklaracji o stosunku Kościola do religii niechrześcijańskich (2:8 XlS65 r.) i byly konkretną realizacją uchwal soborowych, Organizatorom chodziło o zapoznanie uczestników z islamem oraz Koranem i przez to ułatwienie wypacowania postawy swcunku i tolerancji wobec wyzn'lwców innych religii. Wystawa miala ukazać przeszlo'ść tatarskich wyznawców Allaha od .sao lrt zamieszkujących Polskę, których liczba obecnie nie przekracza 3 ty.>. Dzień �363 KRONIKA m:.:zulmański slużyl też m.in. przygotowaniu kleryków seminarium misyjnego do przyszłego już bezpośredniego kontaktu z wyznawcami islamu w krajach nmyjnych. Uczestnicy żegnali się z nadzieją na przyszłe tego rodzaju spotkania. Więcek SŁawomir WS,pOLPRACA 1M. A. NAUKOWA !VIICKI@WIOZA NAUKI I SZTUKI MIĘDZY A INSTYTUT8M 1NSTYTUllEM ORAZ E'I1NOLOGII BTN10LOGJ;I KATEDRĄ EllNOIJOGIl Syn UNIWERSYTETU SElRBSKIEJ AK'A:DEMII UNIWERSYTETU ,W BELGRADZIE Rezultatem współpracy zapoczątkowanej we wrześniu 1981 r. w Poznaniu! byl, drugie sympozjum, które odbylo się w dn. 15 - 22 X 198'2 r. w Prijepolju, x ,:ugosla wii. Kluczowy problem podjęty na sesji dotyczył znaczenia kultury tradycyjnej .•.. iyciu wspólczesnej rodziny wiejskiej. Z tym zagadnieniem były związane w za:,acizie wszystkie wystąpienia etnografów jugosłowiańskich i polskich. \V,prow,adzenie do sesji stanowił referat prof. dr hab. Z. Jasiewicz<l pl. Tradycja :() zyciu rodziny wiejskiej jako przedmiot badait etnologicznych, który za wiera! Pi'opozycje dotyczące zakresu, celów i założeń badań rodziny wiejskiej ',v kon~ek~cie różnego ujmowania pojęcia tradycja .. Wspomniane propozycje wstaly za!)~"zentowane na materiale empirycznym uzyskanym na wsi wielkopolskiej. Pozostałe referaty udnosiły się do różnorodnej tematyki, toteż dla celów roooczY2h można je omówić IV czterech grupach. I tak w zespole pierwszym trzeba "'·y::'.ienić trzy wystąpienia. Prof. dr -N. Pavković w ·re.feracie Tradycyjn€ prawo :1 '<spółczesnel rodzina wiejska mówił o tej części .pr.awa zwycz<ljowego, któl'a re.g:.:l.)wala stosunki prawno-własnościowe w rodzinie. Następnie dr A. Brencz w wystąpieniu Tradycja a wspóŁczesność w wyposażeniu wnęt.rz próbował ·odpowiedzieć ca j)ytanie, jakie elementy tradycyjne przetrwały do ch wili obecnej w z,akresie ""y;>osażenia mieszkań, zestawiając dwa wzory, jeden odnoszący się do p~'ze3i;r·ści - opracowany na podstawie literatury, drugi - współczesny - zbudowany na oazic materiałów terenowych zebranych w Wielkopolsce. Natomias;t ,problem .\Ia.:li.a w życiu rodzinnym zreferował dr M. Buchowski, który porównując dwa myjele (częstotliwości oraz treści praktyk i przekonań magicznych): zrekonstruo",",,;'1Y (w oparciu o XIX-wieczne przekazy) i współczesny, wysu wal konkluzje co d) :niejsca magii i praktyki magicznej w życiu współczesnych rodzin wiejskich. Tematyka grupy drugiej związana była z ,obrzędowością rodzinną, z ukaza;Jiem z jednej strony treści tradycyjnych, z drugiej natomiast przemian dotyczącyó analizowanych zachowań obrzędowych i rytualnych. Prof. dr P. Vlahović \\' ·.,·ystąpieniu pt. Rola zwyczajów i świqt w życiu współczesnej rodziny serbskiej zAl'aca! uwagę - poza ową rolą - na s.amą kwestię rozumienia zwyczaju i święta w e:nologii serbskiej. 'Referat mgr ,M. Malesević i mgr D. Bratić odnosił się do ! "Lud" t. 66, 1982, s. 360 - 362. Rezultatem naukowym melle tradiclonalnom porodlCnom żivotu u Srblji "Posebna izdanja kniga" nr 25, Beogard 1912. tego i Potjskog, spotkania pod red. jest P. publikacja Vlahovića, PrO, SANU, �364 KRONIKA Obchodów urodzin w Serbiti, ze szczególnym podkreśleniem funkcji obrzędu uradzinowego w zróżnicowaniu na jego dwie fazy: starszą (z lat 50-lych) : współczesną. W końcowym wystąpieniu z tej grupy dr I. Kovacević dowodził m;n. dl:.lczego można obrzędy świętojańskie traktować w pewnym sensie jako obrzędy przejścia. Następny zespół referatów dotyczył, generalnie rz·ecz biorqc, aktywno~ci kulturalnej rodziny wiejskiej. Pro£. dr J. Burszta w wystąpieniu pt. Przemiany folkloru rodzinnego podkreślił wlę f.olkloru, jego przemiany oraz scharakteryzował współczesną postać folkloru i jego funkcję w życiu redziny. N<Jtomiast na Specyfice aktywności kulturalnej w rodzinie chlopskiej skupił uwagę doc. dr hab. B. Lnctte ukazując, jak przejawy aktywności kultur<Jlnej uja wni<Jją zależności między uwarunkowaniami społeczno-ekonomicznymi a potrzebami kultur.alnymi i ich -realizacją. Dr J. Bednarski zaś poruszył kwestię konsumpcji kulluralr.ej \V rodzini2 badając ten problem w kontekście traDycji. Os;tatni blok tematyczny poświęcony byl roli tradycji w rodzinie jako grupi'2 społeczno-kulturowej. O Zmianie w strukturze wspót<:zesnej rod::iny 1()iej~kicj w Serbii mówiła dr M. Radovanović analizując porównawcze zestawienie rodzin wiejskich z lat '50-tych i 'SO-tych. Dr D. Drljaca zwróci! nalomiast uwagę na zjawisko łączenia we wschcdniej Serbii nicspokrewionych pojedynczych rodzin w większe zespoły, podkreślając przyczyny tego zjawiska i wydobywając jego cechy charakterystyczne. Mg·r L Kabat mówiąc a Doborze małżonka w spoleczności wiejskiej wysunęła trzy kwestie, które mogą rzutować na wyniki badań: wkres wykorzystywanych źródeł, modyfikującą rolę przymusu społecznego wobec krY'tcr:ów doboru malżellskicgo i na ekonomiczną stronę zagadnienia oraz trudności z odróżnieniem wyborów malżeilskich podyktowanych zaangażowaniem emocjonalnym b'ldż pozacJsobislymi uwarunkowaniami. Natomiast mgr Z. Divac poruszyla zag<Jdnienif stosunków społecznych malżonków w rodzinie. Podstawę ,malizy stanowily dwc: rnDdelc rodziny: tradycyjny i współczesny. W ogólnej dyskusji zwrócono uwagę na następujące zagadnienia: tcoretyczm·. tj. dotyczące samego rozumienia modelu rodziny tl-adycyjnej i współczesnej oraz. systemu wRrtości w rodzinie wiejskiej i sz·czegółowe, związ;Jne np. z pozytywnym i negatywnym sankcj-onowaniem 'Przestrzegania regul świątecznych, a także dyskutowano kwestię wpływu emigracji zarobkowej na stosunki rodzinne. Osobną uwagę na sympozjum poświęcono omówieniu dalszej współpracy n,\Ukowej. Ustalono, iż materiały z tego spotkania zostaną przygotowane IV języku poLkim i opublikowane w P-oznaniu. Dalej podkreślono, że po etapie wzajemnegG informowania się o Dotychczas·owych osiągnię·ciach, cZ<JSjest przejść do ctc:pu nastQpnego, tj. równoległych badań w Serbii i Wielkopolsce. B<ldania le pro\','udzcne byłyby w oparciu o wspólnie przygotowany kwestionariusz, którego tel-'1aty szcz'~gółowe analogicznie realizowałaby zarówno strona serbska, jak i polska. Poza sympozjum etnolodzy wzięli także udział w nastQpujących spotkaniach w Belgradzie: 1. w posiedzeniu plenarnym Instytutu Etnologii Serbskiej Akadem~; Nauki i Sztuki z okazji jego 3!5-lecia, na którym prof. P. Vlahović wygłosił referat poświęcony tej r·ocznicy. 'P.odczas uroczyS!tośc i Profesorowi P. Vlahovićowi w imieniu J'M Rektora UAIM Profesorowie J. Burszta i Z. Jasiewicz wrQczyli medal "Za zasługi dla UlAM"; 2. z pracownikami :Muzeum ,Etnograficznego, zapoznając siG z działałnością i wydawnictwami Muzeum; 3. z pracownikami Katedry Etnologii Uniwersytetu, ktllrzy referowali osiągnęcia naukowe i dydaktyczne. Trudno oddać w sprawozdaniu serdeczną i koleżeóską atmosferę, jaka towarzyszyła orr,awia"lemu sympozjum. :Złożyły się na nią dodatkowo zarówno miejsce �365 KRONIKA obrad, tj. Dom Kultury z pięknymi wnętrzami, wycieczka zorganizowana szlakiem miejsc i obiektów zwązanych z dziejami i kulturą PrijepO'lja i okolicy oraz zwiedzanie zabytków Belgradu. * * * W nawiązaniu do postanowień H sympozjum 2 doszło do !trzeciego spotkania 2'6 V -:) V,I ] 9184 r. w Poznaniu, same obrady zaś odbywały się w odtworzonych wnętrzach zabytkowej bażantarni w Czerniejewie. Trzecie sympozjum skupiło si~ na dwóch 'blokach tematycznych jako prablem<1ch porównawczych badań etnologicznych: ]. obrzędnch przejścia i 2.. kulturze miasta. Otwnrcia symp-ozjum i wpl"Owadzenia do problematyki dokonal prof. dr hnb. Z. J<1sicwicz. Punktem wyjścia d{) pierwszego zespołu referatów było wystąpienie dr M. Buchowskiego -- Obrzęd przejścia. Próba .int:erpretacji najW:lżniejszych koncepcji et:lIologic:::nych". Kilku naSltqpnych referentów wskazywało na konkretne obrzE;dy, które mogą być: kwalifikownne jako obrzędy przejścia. I tak mgr Z. Divac mówic;c o adopcji jednostki oparła się na opublikowanym materiale z II poł. XIX i I poł. XX \':. konstruując dwa formalne modele tego obrzędu: adopcję jako obrzęd rodzinny : kościelny i wyodrębniając jednocześnie w nich te elementy, ,które wskazywały na ad{)pcję jako obrzęd ·przejścia. Na obrzęd pogrzebowy w P{)lsce zwrócił li wagę dr A. B;'encz naświetlając go z punktu widzenia teorii obrzędów przejścia i podkreślając społeczne znaczenie tego ·obrzędu w trzech k{)ntekstach: zmarłego, jego t'{)do;o:iny i społeczności. Profesor dr N. Pavković wskazał na pojedn<1nie w krWawej zeE1ście jako na obrzęd przejścia i trwania analizując trzy fazy pojednania w modelu s,tworzonym na bazie dwóch opisów żródłowych z XIX w. Wreszcie mgr D. Bratić w referacie Podział zadrugi jako obrzęd przejścia poddała rozważ,':1iom tradycyjny obrzęd, który towarzyszy rozpadowi istniejących i tworzeniu nowych kolektywów rDdzinnych. Posłużył temu materiał z XIX i pocz. XX w., na podstawie którego skonstruowano modeł idealny tradycyjnego obrzędu z punktu \vidzenia {)brzc;dów przejścia. Powyższe wystąpienia nie wyczerpały tematyki. Także niektóre aspeklty obrzędu weselnego zostały poddane analizie. Dr. L Kovacević w miejsce lud·owej interpretacji zjawiska niszczenia przedmiotów w obrzędzie weselnym zastosował postq.powanie mające na celu wyodrębnienie trzech f.az charakterystycznych dla obrzędów przejścia, w których niszczenie przedmiotów podkreśla p~zechodzenie z jednej fazy do drugiej. Natomiast mgr L Kabat w referacie Obw dn. rzędou;ość weselna jako Wyraz przemian statusu społecznego mężczyz.ny i kobiety próbowała odpowiedzieć na pytanie, w jakim stopniu obrzęd \veselny oddaj·e rze·czywisty status spoleczny mężczyzny i kobiety na wsi, a w jakim jest on tylko przejawem przeżytkowej ideologii. Z kolei na Obrzędy przejścia 11 Polal(ów w Jugosławii zwrócił uwagę dr D. Drljaca, który poprzez ukazanie selekcj: elementów w obrzędach rodzinnych podkreślił żYlvotność i kontynuację naważniej-szych z nich, analizując je jednocześnie przez pryzmat teorii obrzędó.v p,zejścia. Doc. dr hab. B. Linette zaś w referacie Nowe obrzędy przejścia we lcspólc.zesnej kult:urze polskiej przedstawił - na przykładzie dwóch zachowań obw środowisku wiejskim 'Rezultatem II sympozjum jest publikacja Kultura tmdycyjna w życiu WSPó!czzsnej rodZiny u:lejskiej. Z polskich i serbskich badań etnologicznych, pod red. ·Z. Jasiewicza, P. Vla.hovića, UAM, Poznań 1986. . 'Referat ten został opublikowany w "Ludzie" t. 69, 1985, s. 63 - 73. �366 KRONIKA rzędowych (komunii św. i absoJu1torium) problem powstawania nowych śW.leckich f.o~·mobrzędowych związanych z faktem przejśda i zmiany statusu społecznego. Zamknięcie niejako pierwszego bloku tematycznego stanowił bogato ~1'1strowany wykład prof. dr S. Knezević pt. Symbolika lU obrzędach przej:icl(1 ,w ,dyskusji zwracano uwagę na wiełe kwestii szczegółowych. Poruszono ll:,.n problem żałoby w polskiej kulturze ludowej i u Słowian pd" zagadnienie wy tączenia zadrugi ze społeczności lokalnej, sprawę relacji zabójca-rodzinn of.\ry w krwawej zemście, zagadnienie genezy symboli w obrzędach przejścia czy KweitlĘ pJstrzegania nowych znchowal1 obrzędowych. N.a drugi blok tematyczny złożyły się trzy referaty, Dr M. Radovanović mówiła o doświadczeniach wynikających z badań porównawczych nad współczemą rodziną w mieście, osiedlu podmiejskim i na wsi w pd.-zach. Serbii. Doc, dr helO. A. Szyfer w wystąpieniu pt, Problemy einolog,icznych badań nad malymi miastami lU Polsce wysunęła tezę, iż małe miasto jako swoi'stą społeczn-GŚć lokalną o określonej kulturze tradycyjnej, można badać metodami etnologicznymi. ~at<>miast peof Z, Jasiewicz wskazał na Wielkie miasto jako przedmiot badań etnologicznych. W podjętej dyskusji mówiono o sprawach metodycznych związanych z tego rodzaju badaniami: znstanawiano się nad zasadami kwalifikowania terenu do 'Jadań oraz doboru próby, zwracano uwagę na zna'czenie uwnrunkowań historycznych w badaniach małych miast, debatowano nad przyczynami zainteresowania sic :e:nologii kulturą mias ta, Do tradycji omawianych sympozjów należy już planowanie i uzgadnianie PCf)gramu dalszej współpracy. W wyniku rozmów sporządzony został protokół, który stanowił m.in. o tym, że strony pozytywnie oceniają dotychczasową \\'spółpr3c~ i postanawiają, że swoim macierzystym instyrtucjom zapraponują: l. kontynuo'NaGie współpracy naukowej, 2. opubEokowanie referatów z IlIsympozjum, 3. przystąpienie do przygotowania programu porównawczych badań poświęcony'ch etnologii miasta (teoretyczno-metodologicznym problemom etnologii miasta, kulturze miasta, etnologicznym badaniom nad rodziną miejską), 4. przedyskutowanie i ustałen;e za1ożeń i procedury badań porównawczych nad miaSitem na kolejnym spotkuniu naukowym w Jugosławii, 5. tworzenie warunków i zachęcanie dD pDdejmowaniu pr=tc \V post.aci wspólnych opracowań naukowych, 6. informDw:mie o pro',vadzonych wspólnie pracach w zespole polsko-jugosłowiat\skim w czasopismach nau:wwych obu kr,ajów, !Uzupełnieniem tego spotkania naukowego były wycieczka bryczkami d07.abytkowej zagrody leśnej, zwiedzanie stadniny koni, muzeum pojazdów ;';onnych i p::tłacu w Czernieje wie oraz z\".'iedzanie Torunia i Kruszwicy, Irena 2'0 LAT ,POI>YPLOMOVv'EGO STUDIUME1T.NOaRAFH Sprawozdanie z sesji naukowej UMK W Kabat TORCN,W Dnia 7 wrześllia 1935 r, na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Tonniu od· była się sesja naukowa na lemat: ,,20 Jat Pv,dyplomowego Studium Etnograf:; \\7 as,pekcie zaspL kajani,a kuJ:Ulalt:ych potrzeb społeczeń'stwa" połączona ze zjazde;n absolwentów tegoż Studium. Po<typło'llr.ve Studium Etnografi zostało powołane do życia zarządzen;e:n Mi- �KRONIKA 361 nisterstwa Szkolnictwa Wyższeg'o z dnia 12 kwietnia 1!}65 r. z inicjatywy p:-of. dl' Jadwigi Klimaszewskiej, ówczesnego ,kierownika Katedry Etnografii UMK. Do chwili obecnej jest to jedyne tego typu Studium w Polsce. W odróżnieniu od innych studiów podyplomowych, k,tóre mają na celu pogłębienie wiedzy słuchaczy w z"kresie swojej specjalnosci, Studium to kształci osoby nie posiadające wyksztalcenia etnograficznego, a związane z etnografią poprzez swą pracę zawodową. Do roku akademickiego 19812/83' Studium to było dwusemestralne. Obecnie nauka na Studi um trwa 3 semestry, a zajęcia odbywają się raz w miesiącu p~'zez 3 dni. Warunkiem ukończenia Podyplomowego Studium Etnograf! jest zdanie trzech egzaminów końcowych (ze wstępu do etnografii, z etnografii Polski oraz do wyboeu - z muzealnictwa etnograficznego lub z folklorystyki) i przedłożenie pracy seminaryjnej opartej albo na wlasnych badaniach terenowych, albo na literaturze. Kandydaci na Studium reprezentują głównie 4 grupy zawodowe. Są to mianowicie prucownicy muzealni, nauczyciele, pra-cownicy domów i ośrodków kul:ury orn pracownicy "Cepelii", chociaż p'zyjmowani byli także pr7.cdstawiciele innych zawodów, np, dziennikarze, pruc·ownicyRadia i Telewizji czybiblioteka,ze. W ciągu 20 lat przez Studium przewinęlo się ISRl osób rekrutujących się z terenu całego kraju, zas 13'5 c.iób otrzY<11ało dyplom ukoi1czenia Studium. OkJio 10 osób ze 13i5 dyplomantów przybyla na jubileuszowe spotkanie, Uczestników sesji powitała doc. dr hab. Teresa Karwicka Kiero'Nnik Zakładu Etnografii UMK i Podyplomowego Studium Etnografii powierzając prze\\'odnictwa obrad doc. dr hab. Włodzimierzowi Winc!awskiemti prorektorowi Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Po powitalnym przemówieniu prorektora i odczytaniu listów gra,ulacyjnych referaty wprowadzające do dyskusji wygł-osily: prof. dr Jadwiga Klimus~ewska, prof. dr Maria Znamierowska-'Prufferowa oraz doc. dr hab. Teres3 Karwieka. Prof. Jadwiga Klimaszewska w referacie .,Integrująca rola etnograf:: w studiach nad kulturą" zwróciła uwagę na powiązania etnografii z innymi dyscyplinami n<Jukowymi, takimi jak archeologia czy socjologia i na pożytki 'Nynikaj'lce z tych rJJwiązań dla kultury. Prof. Ma: ia ZnamierowsKr.-P',·ufferowa w referacie .,W poszukiwaniu słusznych dróg" wskazala na potrzebę energicznego i systematycznego rutowania zubytków kultury ludowej w terenie i na rolę jaką w tym względzie mają do odegrania działacze kulturalni, spośród k,tórych w dużej m'erze rekrutują się absolwenci Studium. Doc. Teresa Karwieka w referacie ,,20 lat Podyplomowego Studium Etnografii. Założenia, -cele, realizacja" przedstawiła Za-letnią historię Studium omawi'ljąc rodzaj i liczbę prowadzonych zajęć w poszczegółnych latach, anulizując s.kład osobowy słuchaczy Studium ze względu na reprezentalywno~ć poszczególnych grup zawodowych i zasięg terytorialny, z którego słuchacze się wywodzili ar·uz zasygnalizowała trudnosci, z jakimi boryka się kierownictwo Studium wspominając m.in. o zbyt szczupłym zaopatrzeniu biblioteki Instytutu Archeologii i Etnografii oraz o niemożnosci zapewnieni3 słuchaczom Studium 'locI ;,;ów w Domach Studenckich. W kolejnym punkcie programu prof. dr Jadwiga Klimaszewska odebrała z rąk p~'orektora UMK "Medal za z,asługi położone dla rozwoju Uczełni". Na zakończenie pierwszej czę~ci obrad wręczono dyplomy ukończenia Studium absolwentom z roku ak. 1!HM/S'5. W ·toczącej się po przerwie dyskusj.j wypowiadali się absolwenci Studium Jraz. zaproszeni goscie: mgr Jerzy Kwiatkowski - artysta plas,tyk z Warszawy, :ngr Benedykt Malinowski dyrektor Kaszubskiego Parku J':Łnograficznego '.ve Wdzydzach hi~zcvskich, mgr Ba'rbara Zabel pracownik Muzeum Oręża Polskiego. �368 KRONIKA w Kołobrzegu, mgr Józef Daniel będący jednocześnie nauczycielem w Liceu;n w Grudziądzu i pracownikiem Muzeum w Grudziądzu, mgr Roman Tubaja 'dyrektor Muzeum Etnograficznego w Toruniu, mgr Teresa Stokowska - pracownik "Cepelii" z Wars·z,awy, mgr Zdzisław Zgierun - Konserwator Zabytków z Torunia. mgr Hanna Serwińska - pracownik naukowy W:S.P w Bydgoszczy, mgr Barb:lra Chludzińska - pracownik Ośrodka Kultury z Węgorzewa oraz mgr Wucław Łukaszewicz - pracownik Spółdzielni Rękodzieła Ludowego i Artystycznego "Rzut" w TOTuniu. Starano się znaleźć odpowiedź na dwa pytania: o ile zdobyta na S,\udium wiedza przydatna jest w wykon:ywanej pracy zawodowej oraz w jaki sposób k,;ztaltowa(~ program zajęć, aby dostarczyć słuchaczom najpotrzebniejszych wiadomości. JakD zagadnienie do dyskusji postawiono też sprawę wykładów ze wstępu do etn')grafii dotyczących zagadnień teoretycznych z ;~akresu kierunków i metod etnolog:; świcrtowej i polskiej. Doc. T. Karwicka podkr2śliła, że skoHl absolwenci .studium zajmują stanowiska należne etnografom, mUSZ'1 posiadać podstawowy zasób w'adomości dDtyczc>.cytej dyscypliny. Wszyscy wypowiadający się absolwenci zwracali uwagę na elllŻą przydatność zdDbytej na Studium wiedzy w swojej pracy zawodowej i n,\ ogół hyli zgodni C,) do tego. że w dalszym ciągu w niezmienionym wymiarze g:Jdzin powinny być prowadzone wykłady ze wstępu do etnografii. Niektórzy dyskutanci sugerowali, aby większą u\\'agę zwrócić na z-ajęcia praktyczne, takie ja,k spooób pozyskiwania eksponatów w terenie i 'chopracowywanie. W dyskusji proponowano też, aby w miarę możli waści program zajęć ksmałtowany był każdorazowo w zależności od zainteresowań słuchaczy. Na przykład jeżeli na Studium więkswść stunowią muzealnicy, należałoby ·rozszerzyć zajęcia z muzealnictwa, jeżeli zaś przeważają pracownicy ośrodków i domów kultury, większą uwagę zwrócić na zajęcia z folkloru. Trwająca około dwóch godzin dyskusja zamknęła sesję naukową. Zjazd zako!1czyla spotkanie towarzyskie, które miało miejsce w godzinach wieczornych w kawiarni "Damr·oka" mieszczącej się na terenie TorUl1skicgo Parku Etnograficznego. Janina Cherek O SIEISiJiINA TE:MArr CHAIRA:K'DERU NA:RODOWEGO POLAKOW "Komunikaty Mazursko~Warmińskie", nr 1 - 2' (163 - 164) 19<84, ss. 219 . .W dniach :l10 V-l VII 1198'3 r. w Szelągu koło Ostródy odbyło się seminarium poświęcone charakterowi Polaków "w świetle sukcesji pozaborowej". Sesję tG (patrz "Lud" t. 68: .10984,s. 3'54 - 3'57) przygotowały Insty,tut Historii Uniwersytetu Wro-eł-awskiego i Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie. Prze'bieg seminarium wykazał wielkie zainte'1esowanie problematyką, ujawniając jednocześnie ogromne luki metodologiczne i żródłowe na obecnym etapie jej uprawiania. Ożywiona wymiana poglądó.v w licznym gronie badaczy, głównie histeryków, dala już pewne konkretne efekty. Wydany dość szybko tom materiałów pJkonferencyjnych w ramach serii "Komuni,katy Mazursko-Warmińskie" nie jest po prostu przedrukiem - niestety z niewyjaśnionych powcdów zabrakło kilku ważnych wypowiedzi - wygłoszonych w Szelągu referatów, lecz \\' większości przypadkóv,; jest to prezentacja nowych, już krytycznych ich w:'es ji, wersji, które wyrażnie {Jddaj'! duc:h t dyskusji. �KRONIKA 369 Eorzystaj~lc z faktu, iż seminarium został{) już wczcśn'ej omówione w ,Ludzie", ':c'JlcentrujG siG Jl'I przedstawieniu najogólniejszych wniosków wlasnych i d.) , ,vnego stopllia także reda,ki{),ra tomu i współorganizatora seminarium, Wojciecha :zl'::iió.-.:kiego ~ \vyplY\Vajlłcy<.:h z san1ego selninariun1, dyskusji DCl nilu i obecEi~ :J' ';zent-!wanyc:h lllaleriaJ{l\v drukowanych . •Za najbardziej isloln<j, ch{)ć z pozoru negatywną w wymowie konkluzjG u',y;;i. ,n stwierdzenie WojciecIw \Vrzesil1skiego, iż: "Nauka historyczna nie może dL,.j sformułować Nlpowiedzi na wiele podstawowych pytall, tyczących charakte:'u ';.,'od'nvego PnIaków, jego treści, dynamiki, przemian, a nawet samego islnien:J. jnakżl: znaczenie tych ustałeil dla pogłębienia wiedzy o pTocesach historycznych ;~J11sekwefl(:je ich niedoslatku dla kształtowania świadomości historycznej współc:· o~lych pokole!'! wywoływalo w środowisku historyków przekonanie o potrzebie ': ,:diów nad lymi problemami". Potrz.:ba laka st<lla sit; tym b<lrdziej paląca w świetle dającego się zau';:<lżyć -, z..\'l<lSZCZ~I, <lIe nie tyłko - w publicystyce, manipulowania pojęciami w rodzaj\.:: "l-"lar<lkter ll;lroduvvy" czy "meotalnośćć narodowa" i uzasadniania nimi najzupel"'.j <lrbitl',illlie takich l:Zy innych zjawisk życia społecznego, skąd krok ;tyl.ko d) ,I ',-'Z\\'ł,1S:lo"v(jlnil~liia spo1l:czei1stW<l z powodu jego rzekomych cech aspołecznych, np. '} ,:'cholstwa, ar1<lrchizmu, totalnego lenistwa itd. W tej sytuacji nic od rzeczy byL' :. "Z('m i wobec stwicrdzić, co zrobiono na seminarium, iż historia jako nauka \'.',' "historia" - in;;trumenl dzi<llm'! ideologicznych) nie może dać żadnych nauko·,'.';ch uZ<lsadniel\ podobnym próbom, choćby u ich podstaw tkwily cele np. konscJacyjne. Z drugiej jedliak ,trony, jes,t rzeczą oczywistą - iż należy w zgodzie z rygc... ,.ii Ilaukowyrni d;.jżyć do określenia treści pojęcia "chara.kter narodowy", do uję,>: tego problemu w wymiarze czasowym (pytanie o historyczne uWclJ'unkowanie " "'c;t!lo\var1ia sit; ch.',rakteru narodu i jego zmienność) oraz do znalezienia spos.('G'V na jego obieklywizacjG, by jednoznacznie odr'óżnić badania nad charaktereJH ",:'odowyrn od b<ld,\l\ nad stereotypami. Dow'JQzono w trakcie dyskusji, że badania nad charakterem narodowym Po.,~()IV slanowi;l wislocie czt;ŚĆ szeroko rozumianych studiów nad dziejami polskiej ,·:..}!ury i \\' ich r<lmach winny być prowadzone metodami wypracowanymi prze: ", ':e liii. hi~lur'ia _.- ta nie ma zbyt wielkich osiągnięć metodologicznych w tym E.·::·e.,'e dyscypliny humanistyczne, przede wszystkim socjologię, psycholog:ę r1tr(Jp:)I(jgi(~ kulturuw<!. O:;obiście największe perspektywy metodologiczne widzę pogłębianiu, Il:ej<lko uhistorycznieniu, bad<l11 nad tzw. osobowością modalnz;, .. poli{cz(,!Iiu z b<ldaniami styłu życi<l, systemów wartości, czy IV ogółe etosu ID:.. 'lu, IV ujGcill dyn:lInicznym. Pewnym dla mnie jest, co uważam za istotny wpływ omawianeg{) zbioru art y>: "iów pisanych przez -- niemal wyłącznie - historyków, że sensownych bada(l :.; J pr'ublemem dziś umownie n<lzywanym charakter narodowy Polaków, nie da <', prowadzi6 bez: <l) poglĘ'bieni<l refleksji metodologicznej; b) poszerzenia pola ·,'>(']'wacj: w st'n~ie z.lrówllo perspektywy historycznej, jaki objęcia ową obser:,cji "-'oOzystkich warstw narodu; c) zastosowanie perspe.ktywy porównawczej '.,<lm tu na myśli obserwację mniejszości narodowych współżyjących z Polakan,i j1lZl"trz"Jli dziejów. a lakże obserwacj~~ naszych s<1siadów): dl ścisłej wspólp)'a~:: ;:nych dy,'cyplill n;H!Kowych w rozwiązywaniu pytaó, jc!kie b:::dani,a takie przyt. Ur:",allit! ,;c: mall'riałlll\' ',;l!w. le;;.1 lo bez "';.jtpieni;! z :seminarium powal.ny krok 'N Szelągu u\vażam naprzód w badaniach za niezmiern'e nad charakte- �KRONIKA 370 rem narodowym Polaków, a co najmniej za doskonały dla nich punkt wyjśc. SpocIziewam się, że pomimo stosunkowo niskiego nakładu (SOD egz. to doprawd.; mewiele) publikacja ta, niezwykle interesująca i stanowiąca żródlo Ienomen,łl1 W,"ęcz zarówno jeśli chodzi o fakty, jak i wywołujące refleksje wnioski dotrze do wszystkich zai:lteresowanych zagadnieniami w niej prezentowany" Ryszard KOŁO ZAINTEHESO'vVAŃ KULTURĄ ŁUŻYCZAN W POZNANIU PRZY Kantor ODDZIALE P.T.L Koło to powstdo w dn. 2'6 lutego 1985 r. Założycielem Koła byli l'tnog,'aIll\\ wespół z filolDgami i Dsobami interesującymi się dziejami, językiem i kultu' Serbów łużyckich: prof. dr J. Burszta, prof. dr M. Gruehmanow,l, doc. dr ;yr. Konaszewski, d A. Kócka Krenz, doc. dr R. Leszczyński (Łódż), dr T. Lewaszkiewic' płk. St. Marciniak (Warszawa), doc. dr E. Siatkowska (Warszawa), mgr A. Skrukw, dr T. S. 'Wróblewski, mgr K. Fedyk. Poznańskie środowisko naukowe wykazywa\ v; minionych latach duże zainteresowanie kulturą Łużyczan. Tu, w Uniwersytec im. A. Mickiewicza w r. 1965 wykladał gościnnie na temat folklDrystyki zachodni" slow,iańskiej wybitny etnograf łużycki, prof. dr Pawoł Nedo. Zagadnienia kultur: sel'l>ołużyckiej pojawiały się niejednokrotnie w pracach Instytutu Et'10logii U.A.~" i P07nailskiego Oddziału P.T.L. Również prasa poznańska publikowała artyku:, {) dzi ałaczach społeczno-kulturalnych Łużyc (J. A. Smoler, M. Hórnik, P. Nec Jan Cyz i inni). Koło zainteresowań Kulturą Łużyczan skupiło 2'5-osobową grupę czlonkó P.T.L. Wybrano zarząd Koła z przewodniczącym (mgr K. Fedyk), zastępcą prz wodnicz. (dr T. S. Wróblewski) i sekretarzem (mgr A Skrukwa). W ciągu rok. l!:lS5 odbyły się 4 zebrania, w tym 3; plenarne. Tematami referatów były: "Wydarzenia kulturalne v; Łużycach w minionym ID-leciu", "Festiwal Kultury Serbłużyc kiej w Budziszynie w r. 1006", "Kroniki polskie żródłem słowiańskiej insp· racji dla łużyckich pisarzy barokodowych", "Życie i działalność społeczna i lit·racka dra Jana Cyza", "Życie i działa~ność pedagogiczna i kulturalna Micha; Nawki". Poza tym członkowie Koła byli informowani o wydawnictwach łużyckie: przekładach z jęz. górnołużyckiego oraz wydawnictwach polskich dotyczących dzie jów literatury łużyckiej. Na jednym z zebrań wyświetlono film na temat falkI,)) Jużyckiego i eksponowano obraz M. Skibickiego: "Ł.użyczanka w stroju dolnoh· życkim". Członkowie Koła opubli-kowali w prasie polskiej i łużyckiej szereg art:kułów związanych tematycznie z kulturą Serbów łużyckich. Artykuły na temat działalności Koła Zainteresowań Kulturą Łużyczan Ivzbudzij. zainteresowanie u wielu działaczy P.T.L. w Warszawie, Łodzi, Szczecinie', Zielo)1': Górze, Wrocławiu i Katowicach. Pod koniec 19815 1'. powstały K{lła Z~,i:1ten:so·." Kulturą Łużycką w Warszawie i Szczecinie. Zgodnie z porozumieniem na Walnym Zjeżdzie P.T.L. IV Lublinie \Ie wrzcśn:. l'9S5, członkowie Kola przygotowują materiały do jednego z numerów "Literat u; :: Ludowej" w r. 198,6. Na życzenie redakcji "Rozhladu", łużyckiego miesięcznika sp;· Jeczno-kuJturaJuego w Budziszynie, Koło będzie przesyłać informacje o swej dzi, lalności. Kazimier',:: FedYK �KRONIKA III 371 KONFERENCJA POŚWIĘCONA BADANIU MNIEJSZOŚCI NARODOWYC:-;: BEKESCSABA (WRL) 2 - 4 PAŻ'DZIERNIKA 1985 Na konferencji tej Polskę reprezentowały dwie osoby - autorzy ntnleJszeg, komunikatu. Obrady otworzył Josef Becsei - przedstawiciel władz wojewódzkie':. komit.atu Bekes oraz Janos Sasala - przewodniczący Miej.skiej Rady Narod<lwc' w Bekescsaba. Referat wstępny wygłosił Bela Kopeczi - minis,ter oświaty WRI.. N<.1 pierwszym posiedzeniu plenarnym, wspólnym dla wszystkich uczestników W:'głoszono trzy referaty: Ivan Balassa: Problemy teoretyczne i metodologiczne bada,'. mniejszości narodowych; Jurij Bromley, P. Puczkov: Procesy etniczne w ZSRF Problemy typologizacji; Emi,lia Horvatova: Kultura duchowa Słowaków zamieszk),.jących północne rejony Węgier. Następnie w ciągu dwu dni wygłosz·ono 144 ref;> raty w trzech sekcj.ach: 1) Wzajemne oddziaływanie na siebie mniejszości i więk~zości narodowych, 2) Analiza kultury jednej z mniejszości narod<lwych, 3) Ogólr~ i konkretne rezuJ,ta ty badań etnograficznych mniejszości narodowych. IZ problematyką polską wiązało się pięć odczytów: w sekcji drugiej: Georg·; Nellemanna "Obecny stan mniejszości narodowych w Danii" (jedyna mniejszo< zamieszkująca Danię, a posiadająca swą organizację kulturalną, wiążącą się zreszt j 1 kościelną, oraz utrzymująca kontakty z krajem ojczystym, to Polacy w liczb:·~ ·L":. )000 potomkowie sezonowych robotników rolnych sprzed l wojny śViatnv;ej, w niewielkim stopniu późniejsi emigranci) i Erzsebet Bodi "Poży\ovienie lucir:ości we wsiach polskich na Węgrzech; w sekcji trzeciej: Janusza Kamockieg: ,.Rekonstrukcja grupy e1tn<lgraficznej na przykładzie Ormian Polskich" i Ewy S,.(:'}Nskiej "Polskie muzea na wolnym powietrzu poświęcone mniejszości<lm narGnowym" oraz Dagmar Burkhart "Procesy akulturacji gastarbeiterów w Berlin:~ Zachodnim" (m.in. Polaków z nowych fal wychodźctwa, badania dotyczyły wszy5,kich grup wiekowych). -Referatów było zbyt duż<l, także w odczuciu <lrganizatorów konferencji, n.; następne sympozjum, które odbędzie się za pięć lat, zmniejszy się ich ilość i ograr,iczy tematycznie, Uniknie się w ten sposób prac przyczynkarskich. Teksty wy"tąpień będą wydrukowane w językach konferencji to jest węgierskim, niemieckir .. i rosyjskim w ciągu najbliższego roku. Trzeba podkreślić, że z małymi wyjątkami była swoboda wygłaszania referató'" w językach ojczystych. Tłumaczenie było symultaniczne. Referaty węgierskie tlumacwne były na język niemiecki i rosyjski, w tych też językach i nadto serb:chorwackim otrzymaliśmy streszczc'nia większości referatów, natomiast teksty wygłaszane w językach słowiańskich tIumaczone były z reguły tylko na węgiersk. podobnie jak referaty niemieckie. Tłumacze nie byli pr'ofcsjonalistami i nie mieL wcześniej do czynienia z tłumaczeniem tekstów o tematyce etnograficznej. Wspomnieć należy i to, że organizatorzy konferencji za mniejszości narOdONio. n;e uznali np. Żydów i Cyganów, jak<l grup etnicznych nie utrzymujących stosunków z krajem ojczystym, oraz w przypadku Węgier, nie używających już sweg'. języka narodowego i nie mających własnych organizacji kulturalnych . .Na zakończenie obrad uczestnicy konferencji zwiedzili w miejscowym muzeun', hl. Mihaly Munkascy wystawę tekstyliów trzech narodowości zamieszkujących ko:nitat Bekes. W Domu Kultury Pionierów im. Gyuli Kulica, który był miejscem. posiedzeń sekcji wystąpily zespoły folklorystyczne: węgierski, węgierskich Niem~ów, Slo\\/aków, Chorwatów, Serbów i Rumunów. Pokazano także filmy i wideokasety o tematyce etnograficznej dostClrczonej przez uczestników np. o Serbolużyczanach ze Spreewaldu. 24' �372 KHON1KA Trzeciego dnia konferencji zorganizowano dobro\\'olną wycieczkę p:)ł'1CZ;;,~ z objazdem miejscowości zamieszkałych przez mniejszości slowacką i niemicet;;, (;',l zwie,dzanie domów kultury i występy zcspolów ludowych), rumuilską (zw:~'dZelnie lokaInego punktu etnogr,aficznego, ekspozycja historii regionu i XIX-wiecz-· nej apteki in situ). W programie było także zaznajomienie :;ię z procesem produkcy.inym fabryki opakowaJ\ blaszanych oraz Pai1stwowego Gospodarstwa 'Rolne?') o profilu h<Jdowlanyr.1. Jedna z grup (studencka pod opieką dr Vilmos,a Vogt:J zUni wersytetu BudapesztaJ\skiego) zwie,dziła nadto Muzeum Sztuki Nai W!JeJ \\. Kecskemet. Org;miza~orami III Kontcre:;cji poświęconej badaniu mniejszości narodowych byli, jak uprzednio przedstawiciele: Węgierskiego Towarzystwa Etnograficznego, T",\'arzystwa 'Wiedzy Powszechnej oraz Demo,kratycznego Związku Słowian P:1ludniswych na WęgJ"Zech, Demokr'atycznego Związku Słowaków n~l Węgrzech, WejC'.vódzkiego Komitetu Frontu Narodowcgo, Wydziału Kultury i Nauki Wojewódzkiego Komitetu Partii, Komitetu Miejskiego Parlii, Wojewódzki Oddział To"":,rzystw Naukowych działający w Bekes, Związek Muzt'ów Komitatu Bekes. KONFE'RSINCJE, Janusz Kanwcki Ewa Sadowska l INNE SPOTKANL\ UWZGU;:CNIAJĄCE ET'NOG'RAFICZNi\ W 19E3 l 19B-! ROKU ZJAZDY Pl'WBLEMATYKĘ 10983 r. Konferencja pt. "Aktualne problemy polskiej etnografii" (Łódź, 2!-!- 26 marCeli, O;'ganizatorzy: KQmitet Nauk Etnologicznych Polskiej Akademii Nauk, Kaledra cil10grafii Uniwersytetu Łódzkiego, P<Jlskie Towarzyst"vvo Ludozna wcze Oddzi<;i 'II' ł,<Jdzi. Refera,ty: Z. J,asiewicz, J. Bednarski, Badania porównawc:e nad kultu rą rod:in europejskich, ZaŁożenia, problematyka, do,tychcz:lsowe wyniki; W, Czapra':, Rola wspóŁczesnych więzi krewniaczych na wsi dolnoślqskiej; L. Mróz, Cyganil': T. Strączek, Badania polsko-macedońskie; Z. Klcdnicki, Pogranicze polsko-nil'mieckie w św.ietle atlasów etnograficznych; Z. Szromba-,Rysowa, Metody i kierunki bad aft w Karpatach polskich Ze szczególnym uwzględnieniem problematyki biesiad v.:iejskich; A. Paluch, Etnobotanika badania terenowe wśród Lasowiaków; J, Bogdanowicz, Wybrane problemy Polskiego Atlasu Etnograficznego; Z. Poniatowski, Aktualne problemy etnoreligiocnawstwa w Polsce; B. Beba, H. Murawska-Kopro :.s;;;:a, Ma/e miasto; B. KopczyJ\s,ka-Jaworska, Badania klLltury robotniczej duieucmiasta; J. Hajduk-Nijakowska, 13:ulania nad świadomościq historyczną w folklorze; ::\1. Drozd-Piasecka, Spo/ec,me funkcje sztuki ludowej w Polsce; T. Dobrowobk<:, Kulturowy wyraz więzi społecznej; W. Burszta, M. Buchowski, Kultura symboliczTlG 7..(; badaniach etnologicznych; E. Pietraszek, Wspólczesna wynalazczość nJ wsi ]):)1skiej; E. Gożdziak, Komunikowanie niewerbalne, Rozważania metodologiczne; K. K~niows-ka, Dychotomia natura kultura. Szczególny problem etnolooii; L Kabzi11s~:a-Sta warz, Zachowania bdyczne w kultU1'ach pastuokich; E. Nowina-Sroczynsk,:, Swięto i formu świętowania; A. Zambrzycka-Kunachowicz, :'/1. Maj, Dar w )):,1- �373 KRONIKA skicj kulturze ludowcj; Cz. Robotycki, Myślenie typu ludowe!:'o w polskiej kultllc=e n;asowej. Sesje' naukowa poświc;cDna pamięci Profesora Stunisła \Va Bąka i Profes;ć'a S:,mlslawa Rosponda (Wroclaw 2;8 maja). Organizatorzy: Uniwersyt.et Wrocła\Y>~;: Ul. BDlcsława Bieruta, Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Powstańców Sląs.k::h 1,\' OP<JJu, Instytut Języka Polskiego Uniwersytetu Słąskiego w Katowicach, Wnc~,1\vskie Towa!·zystwo Nuukowe, Opolskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Insty"Jt S:ąski w Opolu, Komitet Językoznawstwa Polskiej Akademii Nauk, Komitet S'Jw:anoznawstwa P:Jlskiej Akademii Nauk. Referaty o tematyce etnograficznej w:;g20.'ili: J. P.ośpiech, Profesor StanisŁaw Bąk j:rko znawca i popularyzator lu60'::'wwstwa polskiego; F. Pluta, Badania ślqskoznawczc i działalność społeczna Prof.:sora Stanisława Hospollda. KolcJkwium polsko-fruncuskie pOswlęcone historii klasy robotniczej w Po), c'.' ',\'e Francji (Warszawa 10 -11 VI). Organizatorzy: Instytut Historii Polskiej A;·:.odemii Nauk, Zakład Dziejów Społeczeństwa Polskiego .x:rx i XX wie·ku. Refer:",y rn:ęd:,y innymi wygłosili: A. Zarnowska, Kobieta w rodzinie robotniczej; M. R,,b:C-rioux, Culture ouvriere: culture d'atelier?; E. Pietr;::szeń:, Glina i duch. UUYY.'Ji o etosie polskich robotników na przelomie epok; W. L. Karwacki, Tradycje nan({cHCe LU Indturze politycznej robotników. 5·9 Walne Zgromadzenie Delegatów PTL i sesja naukowa pi. "ProblcmatY~;"l :;):Jleczno-kulturowa Ziemi Łańcuckiej" (Łańcut 9 - 11 IX). Organizatorzy: Pols"~ie Towarzystwo Ludoznawcze Zarząd Główny, Polskie Towarzystwo Ludoznawc=,ć Oddzi:::ł w Łańcucie. iReferaty: M. Biernacka, Oświata ::z spoŁeczne i kulturo '.:'2 pr.::eobru:::enia wsi IU'1!cJLcko-przeworskiej; J. Półćwiartek, Przem-iany w warunkach życia i mentalności mieszkańców wsi okolic Łańcuta n:1 przełomie XIX i XX ~".: S. Piekło, Ośrodek garncarski w Medyni Giogowskiej; K. Ruszel, Kultura ludol;'a wsi łailcuckiej -- problemy i potrzeby badawcze; S. Lew, Markowa jakq "no:n; J. :Wcal, O,~rodek wytwórc::y ;.::aba'wkars/.wa w Brzózie Stadnickiej; A. Kan:m,c'!~e·.',:,ki, Wsp6łczesna obrzędowość cyklu rocznego na Rzes::owszczyźnie. Konferencja naukowa pi. "Wiedza o kulturze wsi a polityka kulturalna i kszt,icenie kadr" (Siedlce, 23 - 25 IX). Organizatorzy: Instytut Kultury w Warszav:.ic, \Yyż,za Szkoła Rolniczo~Pcdagogiczna w Siedlcach, Wydział Pedagogiki i Kultl'7 '.Ysi, lVIinistersLvo Kultury i Sztuki, Departament Bibliotek, Domów Kultury i Dz.> ialnosci Spoleczno-Kulturalnej, Ludowa Spółdzielnia \\,ydawnicza. Referaty: M. W·~rLlsz"wska-Adamczyk, Tworwnie kultu'rowej tożsamości wsi zadanie dla lWli':i. i praktyki; J. Damrosz, Teorie kultury wsi' :1 ich praktyczna konsekwenc ju: T Aleksander, Stan kadr działających na polu kultury na wsi; B. Falińska, Mi,'i:;ce kultury języka w kul/urze ogólnonarodowej; J. Gardzińska, Zagadnienia s)nkC?1lego zróżnicowani:r współczesnego języka wsi i nw.łych miasteczek; M. Droz:l·?iasecka, Wspólczesne funkcje sztuki ludowej; F. Midura, Wychowawcze funk,~':,' k.i!tnry ludowej na pr:::ykładzie Kurpi; J. Kuźma, P. Z;;bnTny, [(sztalcenie k:"r Il:a pot rzeb kultury na wsi; M. Strąk, Zagad~ienia ekorwmiczne ?,Lpows:::echnic' 'a �KRON1KA 374 W. G<>liński, Możliwości wykorzystania wyników badmi w pra~:kulturalnej; B. Gołębiowski, Problemy wsi w ośrodkach ma':'w'~go przekazu; M. Chrzanowski, Problemy kultury wsi w środkach masowe[Jo) ;:c;:ekazu; K. Luc, Udział Luaowej Spółdzielni Wydawniczej w życiu spoŁeczno-politycznym wsi; 1. Bukowska-Floreńska, Tradycje kulturowe a potrzeby kuLti...~"Ine współczesnej wsi górnośląskiej; A. Kaleta, Uczestnictwo w kulturze jak;) ,~Ładnik jakości życia młodzieży wiejskiej; J. Lutze, Ekolo(jiczne uwarunkowa-,?ia :Cdtury na ",cznej dziaŁalnośei wsi; .c·;mkcjonowania i.nstytucjonalnego :;'c'rEki, Uniwersytet -wania, Ludowy perspektywy. systemu w systemie Ponadto odbył upowszechniania oświaty się panel i kultury na temat: kultury; wsi. Stan A. Ś',vi- W. obecny, Czy kultura ocze- ludowa je~t ,~:.d<Jl żywa? Sesja naukowa pt. "Australia i Oceania: Kultury tradycyjne \vczoraj i dziś. naukowo-badawcza Bronisława lVlalinowskiego (le84 - 1942)" (Wl'~c;,;w 26 - 27 XI). Ofganiz.atorzy: Katedra Etnografii Uniwersytetu Wroclawskieg0, ?c,lskie Towal'zystwo Ludozna\'Vcze Oddział we Wrocławiu. Referaty: W. A. DrcCz. 2. Działalność ;>]a, Tematyka obszaru Pacyfiku XVI - XX wieku. Przegląd '.1·iśnowskiego (1841 - 1892) '::. kultury ludów hnciborskie[Jo h:lskie Australii (1863 - 1917) koncepcje w piśmiennictwie polskim i 'w języku i refleksje; E. Lisowska-Szleszkowska, jako pierwsze etnograji.c,zne żródlai Oceanii; w osadnicze Muzeum na Oceanii J. Kamacki, Zbiory Relacje w języku indonezyjskie Madan'l w Krakowie; K. wieku; J. Komorowski, Etnograficznym w XIX polskin SY(jurda poLskIm Zielnicct, Polskie G. Kubica~Klyszcz, Bronisl:Jw Malinowski mlodcy/ska indywidualność anglosaskiej nauki; A. K. Paluch, Badania terenou;e Drc-l' ,olawa Mali.nowskiego i funkcjonalna koncepcja kultury; Z. Mach, Rozwój metod'l iIC 'ensywnych badal'/. terenowych; H. Aleksandrowicz, W. Aleksandrowicz, Dzic;e>lOść Bron,islawa Malinowskiego w wysiłkach na rzecz powolania IV 1942 rokIl. F<:,lskiego Instytutu N::mkowego w Ameryce z siedzibą w Nowym Jorku; J. Tittc~:·ó c";l n, Problematyka wŁasnoki w pracach Bronisława Malinowskiego; A. Kozy;','., F, Rosiilski, Ceremonialna wymiana handlowa "Moka" na Nowej Gwinei; W. Cz,',,») ;;n, Struktura społeczna ludów Melanezji; E. Kłosek, Sily prawa i porzr;dk'! j: społeczności plemiennej w ujęcu BronisŁawa Malinowskie(jo; A. Kozyr<l, TrQCl1,c,.ine przywództwo u papuas kich plemion Nowej Gwinei; J. Litwin, Problematyf:a E~ ~:utnicza w pctblikacjach Bronisława Malinowskiego; M. Mikołajczyk, Problemc.,~ka f'tnkcji m:lgii w pracach Bronisława Malinowskiego; W. Kowalak Filozofic~ '1'~ jJHlstawy kargizmu ną Nowej Gwinei; A. Posern-Zieliński, Polinezyjskie utO!Ji~ rkby kolonialnej, ich spEcyfika lokalna i aspekty uniwersa17w; F. Rosi11Ski, StruJ't': ra genetyczna rodzimej ludności .4ustralii i OCEanii; J. Schmidt,Kompleks ku> l','owy Lapita i Polinezyjczycy; B.Kopydłowska~Kaczorowska, Ośrodek kulto'''':I c:: Opoa- na Raiatei i jego znaczenie w życiu Polinezyjczyków; W. K~;awiI1.skj, P':edeuropejskie związki Rapa z wyspami Polinezji; H. Romaóska, Tradycja lod~i •..·,.!Qmah" w twórczości polinezyjskiej; H. Romańska, Z poezji polinezyj,'dcj. Tn,c',"yjna twórczość mieszkailców Wyspy Wielkanocnej; A. Kcttcr-Pmvlowsr'a, SZtlC!,;11 ~",,!le na Oceani,i 1976 - 1983; ';"sk:llna ludności Anstralii. Zebrania Komisji Etnograficznej Oddziału PAN \\. Kl'<lkowi ~:2 I M. Kornecki, Problemy pejzażu kulturowego wsi. 22 II M. Maj, 1'\ar weselny w Polsce. : ~II ,R. Reimuss, Zielnia biecka -- materiały etnf)grcfic~ne z kchca p • ;;: d redc:kcjr., Seweryna U dzieli. XIX wic kl.1, �375 KHONIKA ..., IV A. Kowalska~Lewick<l, Obrzqdek pogrzebowy w tradycyjnej . ' IV L Bukowsk<l-Floreńska, Przeobrażenia społcczno-kulwrowe ,przemys!owionych Górnego kulturze na Karpat . terenach Ślqska. '., V J. Klimaszewsk<l, Z prac nad Atlasem Etnograficznym Pomorza Gdańsk'iRgo . • XI R. Wcinhold, Etnographische und Folkloristische Forschungen an der AkImil' cler Wisscllschaften der DDR. Sesj<l naukowa pL "Społeczeństwo i kultura w procesie przemian zorg<lniw.,na dla uczczenia Jubileuszu gO-lecia Prof. dr hab. Kazimierza Dobrowolskiego "~raków, 17 II). Organizatorzy: Oddz,iał Polskiej A,kademii Nauk w Krakowie, Ko·,tet Na uk Socjologicznych PAN, Instytut Socjologii lJ ni wersytetu J agielloilskieg.), J-, 'Jmisja Socjologiczna Oddziału PAN. Referaty: W. K',vaśniewicz, Kazimierz Dc·· '" owoIski: życie i dzieło; S. W. Dobrowolski Kazimierz Dobrowolski jako społec:k; A. Kłoskowska, Typologia kultury ludowej Kazimierza Dobrowolskiego na tie Irównawczym; J. Ziółkowski, Pluralizm kulturowy a integracja narodowa; A. K;;,·· ~cba-Pojn<lrowa, I'rzys,zŁość kultury wsi w świetle jej przeszłości; W. Markiewicz, ./!tura polityczna a zmiana społeczna; H. Kubiak, Charakter narodowy: miiY ~ rzeczywistość; J. J. Wiatr, Naród i państwo w polskiej świadomości społecznej; i~ Siemier\ska, Kontynuacja i zmiana systemu W2rtośc:i społeczeństwa polskie[Jo; i Sztompka, ProcesiJ żywiolowe a rozwój społeczny; J. Jerschina, Potoczna świc;j mość historyella. Konferencja naukowa pt. "Tradycyjna . , ckicj" (Nowy Sącz, 24 - 2:6 II). Referaty: i współczesLa kultura ludowa wsi kZ,lJ. Bogdanowski, Problem tradycji regw1lnej w projektowaniu budownictwa wiejskiego; A. Kurpihski, Tradycyjny i wspór·"sny kmjobraz wsi polskiej na przykładzie osadnictwa Karpat; J. Czajkowski, /,;[ladnienia ochrony zabytkowego budownictwa wiejskiego w Karpatach; M. Korcki, Budownictwo sakralne w polskich Karpatach; R. ReinfUss, Zajęcia pozarol('::e na wsi karpackiej; A. Kowalska-Lewicka, Gospodarka pasterska i hodowlana polskich Karpatach; J. Bartmiilski, Literatura ludow:l polskich Karpat; J. KlI·· ..•szewska, Zwyczaje i obrzędy w polskich Karpatach; A. Bogllcka, Muzyka Indow<1 . polskich Karpatach; G. Dębrowska, Taniec Polskich Górali; Z. Szewczyk, Zo;>clnienia strojów luelowych w polskich Karpatach; A. Krah, Sztuka plastyczna UJ .·iskich Karpatach; A. Bartosz, Kultura Cyganów w polskich Karp2tach; K. Bo·· 1. ',1mska, Dziu/er/ność "Cepelii" na terenie polskich Karpat i jej wp/y w na zacho·· ;;nie tradycji kulturowych; B. Kafel, Ruch folklorystyczniJ; E. Hanak, Zwyc.zaje br2ędy aarurne w polskich Karpatach. Sympozjl:m pt. "Zbiory po,zaeuropejskie w pailstwQ'.vych i kościelnych muz~a'21J ,·"ograficznych w Polsce" (Pieniężno 7 - 8 IV). Organizatorzy: Muzeum Misyjno· . . Lwograficzne Semin<lrium Duchownego Księży Werbistów w Pieniężnie, Kated:'a 1 Lstorii i Etnologii Religji KUL. Referaty: K. Makuiski, Zbiory pozaeuropejskie ,ui;o nośnik informacji i wiedzy o obcych kulturach; J. Kamocki, Zbiory afryka n·· '"ie w 1Y1uzcum Etnograficznym w Krakowie; J. Łapett, Z problematyki badcń (.} rykanistiJczJtiJch Muzeum Narodowego w Szczecinie, L. Woliński, Profilaktyka :'nserwatorska obiektów etnografieznych; E. Sliwka, Pozaeuropejskie zbiory etn'J~,'lficznc w pol,skich mU2eaeh kościelnych; H. Zimoń, Działalność misyjna buddy,> / UJ l\zji; W Kowalak, Wierzenia religijne Melanezyjczyków; A. Latusek, Szt!.ka �376 KRONIKA .~tikralna lndów w zbiorach 'Nik, Badania ność ivluzeum pozaeuropejskich w terenowe Muzeum nad Azji B. Kohulnicka, i Pacyfiku; polskim kulturą wystawiennictwie duchową Misyjno-Etnograficzno w W8pó/("~eslla et.no!7roJicnym; w latach s~tll"r, vV~c!·'·· J. Stcrsz, Działc na Z1mojs::c:,yźnie; P.ienięźn·ie J. - K . .lal' . 1973 - 1983; s.wwski, Metodyka dokumentów zbio'rów na przyklacl:ie Muzeum A:.h i pacyfik, Jubileusz 50-lecia pracy naukowej prof. dr Józefa Gajka p:;!<]czony z sc"., flaukową pl. "Problemy kartografii etnograficznej" (WrocL1w -1 V). Organiz;l\o:'l." Zarząd Główny Polskiego Towarzys-twa Ludoznawczego, K<ltcdra Etnografii Ul"wersytetu Wrocławskiego, Pracowni'a Atlasu EtnograficZlll'gD IHKM PAN. Rdcra\ . .T. Bohdanowicz Profesor dr Józef Gajek twórca Polskicpo Atla8u EtnoarafieTl.f'(JO; M. Pokropek, Regiony etnograficzne a zróżnicowanic kultury 1.lulowe j ;:'f)./sce; S. Kovacevicova, Oblasti a regióny Slovenska na podklade E!.nofJrafick&i·) .Jltlasu Slovenska; lVI. Trojan, Pogranicze etniczne a .,różnicowanie klllturowe' .~'Oietle Polskiego Atlasu Etnograficznego i Atlas dc'r deu/schen Volkskll'll(; < Z. Klodnicki, Problemy typologii w prac1ch kar.tograficznych. 60 Walne Zgromadzenie Delegatów PTL i sesja kurpiowska poświc;c.Jlla pa,n:;ej Adama Chętnika (Marianowo-Nowogród 31 -23 IX). Organ iZ'llor7.Y: Zarz': j G~ówny Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, Polskie Towarzystwo Ludozn<l"c:ze Oddział \V ł~omży. Referaty: E. Korulska, Przemiany upodobaii. es/et!/C'~ny':' hclności czyk, kurpiowskiej Przemiany przestrzeni na repertuaru przykładzie L. Woźniak, rytua.lnej; urzqdzenia obrzędowego na Twórcy wnę/r::a Kurpiach ludowi mies::kalneflo; jako między H. Sw':- des:lkrali:acj' "Cepelią" a własny ::naki l, środowiskiem; D. Godlewska, Z. Sędziak, Prace historyc.::no-monollrafic::ne Adan< Cnętnika; T. Żurowski, Adam Chętnik prop1galOrem badalt archiwalllo-historyc'- B. Kosmo\\<--ska, Zainteresowania bursztynem UJ d:::iaŁallto.~ei muzealno-o"Adama Chętnik'a; B .Kunicki, Adam Chętnik lU muzea/nidwie po/skinI: Z. Sęd,ziak, Adam Chętnik jako piewca kultury kUl'piowskiej; H. Białobrzcks}' Adam Chętnik jako dziaŁacz społeczny; M. Miodudhowska, Wkład Adama Cllętni~ '; nyeh; (}.(jwczej u' zorganizowanie ży i rozwój ruchu m/.odzieży wiejskiej w Polsce (Zwiqzek Młodzi·- A. Dobroński, DziaŁalność patriotyczna A(bma Chętni,· .., Ogólnopolska konferencja pt. "Polska etnografia ll<l tle kicrunków etnogra' ś',,'ia,towej" (Kraków 8 - 11 X). Organizatorzy: Katedra Etnografli Sło.,vian UJ, K -G1itet Nauk Etnologicznych Polskiej Akademii Nauk. gderaty: Z. Solwlc'.vic' A. Zadrożyńska, Fenomenologia, psychoanaliza, semiotyka niektóre problen" an:Ilizy i interpretacji tekstó1.v kulturowych; Z. Bialy, Model świata i etos. lnspira_ji' Tartuskie; K. Piątkowski, Perspektywy zastosowania metody semi.otllc::nej efnografii; Z. Benedyktowh:z, DoświQ;dczenia fenomenoŁogic::ne '" etnowa!,,: Cz. Roboty-eki, Etnologiczne interpretacje zjawisk kultury masowej; J. Bursz', Aspekt historyc2n'y badań o'tnologicz.nych; E. PictraszE'k, Socjol.ortic:::ny historY~~"l w ośrodku krakowskim; M. Wicrusze'vska-Adamczyk, Socjoloaic.ene ill-'pir~J(:je if tadaniach etnograficznych; Z. Staszcnk, Pog'ranic:::e efno!Jmjic:::ne a problemy p.;{jraniczy etnicznych; K. Kaniowsk<J Perspektywa ewo/1Lcjonistycna i ek%gie::;'" Wiejskiej, Junactwo); 1 Ie polskiej etnografii powojennej. Konferencja naukowa pt. "Rozwój jqzyka a kullur,\" (ł,ódz, ~ - 7 XI). Org ,-C2zatorzy: Katedra Historii Języka Polskiego i Filol:Jgii Slowi;lll.,k'llj. J\LC;dzy i'lfJymi wygloszono referaty: J. Kucharska, K. Piąlkowski, Ję::yk jako w!rnac:::nii: cdrębności kultnrowej (Ziemia Bytowska, okolice Kościer::yny, Kanw/n.); M. K<l'ni;:~;ki, MOTfologia i funkcje komponentów werbalnych i niewerbalnyclŁ wpiSJll)j' w strukturę obrzędu. magiczllc:go a tzw. synkrety.zm ch r.::dcijll'I:;klJ-i;wqicmy tury siedemnastowiecznej (Iw przykŁadzie praktyk. pO:::llcu'Łski('h czarou;llic). i, ku'- �377 KRONIKA .II Ogolnopohka wy,·:] \Kr,lkóII', ';,',K:"I:,,::oll·ll'. Sl'mill,1l'ia :0 lV KOl1fl're'~Il'ja 9 XI), l'lnograficznl' problematyce Polskie :\'luzeum jignraLna w i slrojó\\' w Odd: IV Lo::' Polsce środkoL":";. Corclillicra dolinach lu Ludozna\\'cze, i Etnograiic,z-nego p!astyka i ro:nictwo !'nS,l'!"st!i'O ubiorów TUI\'<lrzystwo ArcheologicLncgo Ludowa :VI. Libc'rska-;vl'lrilllJl\'. :8 X B, Ta,s:'lrL'!-;. nO':IIl' !Joświ<;colla Organizatorzy: BL:wca (P6'- Peru). E. Szczcśniak, U Los 8 XI ;vI. Pinitlsk;l. I'OS skans<'lI - FoLldory:m. Zebrania Komisji 22 II Zambrzyck,I-Kunachowicz, ~li III ~k:·,-(Jo. .'\. Elnogr Paluch. L. DziqgiL'1, ..\. ,1frllkallislyc:1If.' 2',) X U, Johansen Titicaca. lalkowych, Pf~N w Kl'akowie, Oddzialu Pr-:cobrażenia jako badania Z ludm; Nic-CJ/oanie :\lirga, ••~icZl1ej \VaLi{Jórski ,\ :1 \' A, 8;ll'losz, je:;;iorem Ludowe tkactwo dekoracyjne w PoLsce środkowd. I'robLemn.t.yka spolel'zc'iist1.L' pierwotnych w(~ współc:::e.··,;(,j ~9 XI 8, Królikow,;k,l, 1:3 XII W, Nowosz, A, nad w widowiskach naJ ilndrzeja przeszŁościq l1ill't'l'~yiet myśLi wsi MalinG;v- WaLi.gÓrskiego. Cyganóv.J . Cyganów. AntropoLogia IV Kolonii), społeczna Grażyna ,sPIL\ WOZDANIE wsp6łcZ'esTld Bronis[awa i [<:raźn'ie,;szościq /(" ,~lCiadomo.ki i opinii. ( kuLturowe kontynuator Z DZIAŁALNOSCI ZARZi\DU Ewo w RPS, Karpz:iskn GLO\VNEGO POLSKIEGO TOW AHZYSTWA LlTOOZNA WCZEGO Ze\ OKRES OD 1 \\'RZESNIA 1981 DO :31 SI;F~RPiNI:A 1'9,85 ROKU \\':l';tJ~e' L,lg;ldniel'l ~1;Inoll'j'lcych pl'zedmiot dzialalności c:,~""<l' sP'·'l'.\'ozda wczym "I'ymaga ujęcia ich IV pewne mc:ch ty~h grup r<!alizoWl1l10 ,J;ueślonc przcd,;ięw;cięcia j(:~'d] na poprzednim Walnym c:ich pOCl'zeb i Konlakióll' <.J::~cja DWOK, ODilE. i S;:tu;,i, P'II'1 . .;lwowyrn ';\;:'I~Cł<lII'iu, muzeami, i .~1..:ty~u~~\lnjP\llskil'j l. D:c';l l,] l Z;I;~!'l" lej l-y;orycz:lych, z;:gadn'C'rl, !l o Ś c: z ,1gcndnmi ())'ilZ Polską .-pośród \\."yd<l"I·nictwem :,tn:ejl' GlÓlvnego oraz z innych Oddzialy, redakcje Nauk, Ministerstwem Nauko\l'ym, Urzędem regionalnymi, katedrami W pl' I', c,:.... bi<::':'1serii, f':Kult,.'::: Wojewódzkim '., '.' uniwersytecie ~\k{ldt'~n;i Naui\:.. \1' c' 1\' II ,1 t :' z () k~ón'ch 2t, które' l' w~'ni:',ll 11'Y:'Il;pO\\.'aly :la ny;,:'1 li:'••.·c:'! ie' 1l;)Grz~!dkO\\',1I1;;1 t2!",:il Delegatów TOIVal'zysi\l'a Akademie; tOII'al'zy,;twami dzi,ll,lll1o~l" którc Zgromadzeniu Zarządu grupy problemowe. wynikające z ustaleń grupuj,) g a n iz ;1 Cy j n a z określonych 1\' okresie czoło p:'ac)' wybijały Oddziałów 1149 potrzeb o:-gunizacyjnych spr'lwozdall·'czym. czlonkól\·. się IV grupie Towarzystwa, 1l1)ŚĆ członków i w;,,-.; Dotyczyly one spraw organizacy Aktualnie ogółem Oddział:; IV To\''''· ~,,' �378 KRONIKA ; ::.ystwie kształtuje si~ na poziom~c ubiegłego roku. Przy jęto wielu nowych czloll,:';ow, jednakże było też bardzo dużo skreślel1 ze względu na niepłac€'l1;e ,;idadd.: {·:Jonkowskkh. Zwraca się pr,zy tym uwagę Oddziałom na konieczność uważnegD .':ypełniania deklaracji członkowskich z poda\vanit'm \V nich określonyc.:h motywa'. ,l. stanowiących a przystąpieniu do To\varzyst\\'a. Deklaracje bez tY'ch motY\\'<tL':i, :);eraz pozbawione opinii Oddzi<ałów, były odsyłane dD uzupcłl1~cni~\, Realiwj"lC 1;,nkcje statutowe Zarząd Główny P.TL oraz Prezydium zbier~\ły się nil posied:::·, "ach poświęconych określonym zagadnieniom. Zarząd Gló\\'ny odbyl dwa p05~c'" ;:.enia, natomiast Pre;<ydium obradowało 8 razy, Ponadto odbylo .się jedno p." .f.'dzenie przewodniczą'cych komite'tów redakcyjnyc.:h czasopism i serii poświęcone 'mówieniu polityki wydawniczej towarzystwa i konkretyzacji planu na rok 19'ih '/,' kontaktach z Oddziałami przeważały sprawy natury organizacyjno-Jil\~\nso\\'l'j, Pl zeprowadzone analizy pracy Oddzialów wykaz,lly istnienie zn'lCZn)Tl1 zaległ()~ci :. opłacaniu składek oraz brak dzialalności organizacyjnej. W z\\'i<jzku z tym RUi,) i;ATządu Głównego podjęło, jak co roku, okrcślone p:'zedsięwzięciil llil rlt'CZ U!"" ':'.,lowania tej sprawy. Mimo to n'c wszystkie Oddz:ialy \\'y\\'iqzały <C; z tych pod .. ',' ,\IVowych obowiązków statutow:'ch i nie nadt'~bl~' w bL rapol'tó\\' finanso\\'ycil ':,'az sprawozdall z ·działalności. S" to Oddziały \\': Kaliszu. Prll'lllyślu Hze~zo\\'i·;. Lc;cwi€ wartość nie op!aoanyc'h składek członko\\',;,;ch \\'g stanu na dziell 3·0 Vi : ~::B5(bez roku bieżącego) zamyka się kwot'1 Z~~'ł5.- z1. W przyp.\dku jJo\\'tarzan:.J ',', tej sytuacji rc,zważona zostanie zasadność postawi('nia tych OddL'~11ó\\' \\' 5::'1I !~,C ',vi,da-cji. W zale;ŻJności od licz€bności j zaintereSO\V~II\ czlonkó\\' rói.nc są n1L'tociy , j'ormy pracy Oddziałów, Jedne prowadzą dz;ablność nauko',\',! inicjuj~lc b:H1an:.J :' ,'enowe, publikują r€ zu 111. a ty wJn<;nych badal'l. urządz,1ją lokałnc lub ()gólnop01; ,~;e sympozja. Inne p{)pularyzuj:c wiedzę o kultlll'zl' ludo\\'ej, ~lllimLij,! Konku;'.-y ~.tuki ]udo,vej, pr'o\'~'adzą poradnictwo z zakn',,:u folkloru. strojo\\' Judo',\'ye:l, ,\ ,)Joldziałają IV organizowaniu zbiorów dla muzeó\\' i izb regionalnych, nóżna j('<:.t :,.dywność Oddziałów w tym zakresie, wyraźnic jl'dnak \\'yróżnjaj'l ,ie: Oddzi:l!)' Kaiowi'ca'eh, Opolu, KrakowiE', P.oznaniu i \\'roe!<m·iu. Wspomniana ;)Cl'\'y±c.: ~iywność urealniła si~ ważnymi imprezami () randze nauko',vej, których pL'I:-,; bicie znalazło się w sprawozdaniach poszczególnych Oddzia:ów p!'l,l'lJ..;t~1\\'jU)'l~',",1 ,i:: \VZn, Z8rząd Główny natom7.ast koordyno\\',1ł prace organizacyjlll' 2\\'jilz':::c, .ć przygotowywaną przez PTL :vriędzynarodo\\',! Konferencje; Etnog~'diiczml pL. jęconą problemom innowacji w sposobie żywieni,\, \\' której \\'l'żm:t' udział '34 ~.'.zonych z całego świata, od Hong-Kongu po S.tHny ZjednOCZOIH'. Kon!'l'l'L'n':j:1 ',;J ć>d nazwą ,,Inowa·cje w zwyczaj,ł('h pożywien~o\\'~'C'h" odbe;dzie sie; \\' ci!\;ach B- ~'; "ździernika 198·5r, w KarniowicDch kolo Krako\\"ł. Ponadto wiele dzi<:rłaó org<lniz:,'cyjnyeh podcjmO\\',ll Z<ll'Z~ld Gló\\"lY ',V z'.·;'ą:;.. .~" z Jubileuszem 90-lecia Towan.ystwa oraz Waltlym Zgrom"dze:l'icm Dd,'g,\;ll'l.' ';csją naukn\'ą pod naz\Vc1 ,,90 lat połskiego ludoznawshva", pudcza; której \\';1g'''3zone zostały referaty: "Polskie To\\'arzys~\\'o Li.ldozna\\'cze, jego llIiejsc.:e x ży'.,;'; naukowy:n i kultura'lnym kraju" dr :\:111a KO\\'abka-Lt'\\'icka: "R(~:i"O\'"j ;, ~skiej kultury ludowej" prof. dr Józef I3Llr~zta: "Horyz')nly \\·,;póic.:zc:i!l<i ":'Jografii polskiej" - doc. dr hab, ł\'la1'ia \Vic;'LlSzcw:iri:a; "Pror\ematyk" e ·Jwg:'J,',.zna Lubelszczyzny" prof. dr Roman Reinfu;,;; ,,-±O-Iecic Oddziiliu PTL 'I.' L"blinie" - dr Krystyna Marc.:zi1k; "Etnografia p0bk,1 \V ba·danii1ch lud ()\\' pun·· ; "ropejskich" dr Marek Ga weeki. Obrady l<:' oraz sesję nau kml'<j uświe::,;;y '~,\'ie wysta wy okolicznościowe, Pierwsza ukazuj'll'a dziaialnośl' \I'yda \\"lin.; T-J' :.• ;rzystwa Vi okresie gO-ciu lat, druga natomiast prl'zl'ntuj'lca l'X li!);';,.: t'\i\'.~g:'j;,',zny i jest pierwszą ekspozycjcl tego typu \\' Polsce, �KRONIKA .f. Dział'alność 379 wydawn'icza Przy jęty przez ZG P1'L kierunek aktywizacji dz'alal:1c;ci \\7dawniczej p:') .. Jdwny jest z dużą troską o reaktywowanie poszczególnych serii i pełniejsze ich ly\vienie. Dotychczas po uporządkowaniu spraw \\. skbdach komitetów red:l:-c,yjnych serii i czasopism czynione są starania o pozyskanie wr.rtośóowych tyLe . ."·N, które ożywiłyby działalnoś·ć wydawniczą Towarzystwa. Aktualnie bO'N:e:n .amy t8ką sytuację, że mimo reaJl1ych mo,żliwości wyda\\'niczych nie posiadamy teczkach redakcyjnych większej ilości prac przygotowanych do druku. Pozy· -ywne zmiany zaszły jednak w częstotliwości ukazYNania się dwumiesięcznik.! ".;teratura Ludowa", który powoli wychodzi z wieloletnich zaległości. Obecn,) .'tu,lcja tego pisma jest taka, że \vszystkie bieżące numery za rok 1985 są prze· ~awne do druku i powoli regulowane są zaległości \\'yda\\'!1icze z lnt poprzed·,r:h. Planuje się, że pismo to wejdzie w normalny tok \\'ydawniczy w rck'l · :86. Dużą troskę o uregulowanie tej sytuacji nie zawinionej przez reoaKc.(~ ":z realne trudności poligraficzne - przej'awia redaktor ;1aczelny dwumicsic;cz:';.:. -J pl'OL dr Czeslaw Hernas, pod redakcją którego pisIno ukazuje ;:ię od l ft;:~ ·,ku IV nowej szacie grnficznej jako ,dwul1iiesięcznik DClukowo-literack:. "Lite:-,.·· :i:'<) Ludowa" posiada staly krąg odbiorców wywodzących <ę z :'óżnych śroD'-"'i~k, a jej naklad WOO egz. rowhcdzi s:ę c<llkowic-ie w ramach prenumen:.;' ,prze-daży indywidualnej prowadzonej przez Biuro ZG PTL Draz w drodze \\-y. J.any krajowej i zagrani-cz>l1ej. PO'dkreślić należy wyjątkov\'o dużą wymianc; z>· ;'. iJl1icZJ1qpisma od chwili objęcia jego redakcji przez prof. dr Czesła wa Herna"c:c', · ~óry zgodnie z nowoczesnym pojmowaniem folkloru ukierunkował jego problem,,·. i<ę na różne zakresy żywej. popularnej twórczości ludowej, podejmując tym s<>,ym badania w reglilonach z8niedbanych dotychczas przez humanistykę. Zapcw .. .. ·!o to pismu szerszy obieg społeczny oraz szereg pozyty\\'nych recenzji każdegc). ,eomalże zcszytu. Dążqc do poprawy rytmicznoś'ci ukazYI':ania się pisma oraz jeg·) ·,ytorstwa - dzięk'i wydatnej pomocy redaktora naczelnego postanowiono od ·.;<u 1935 wydawać je wspólnie z Państwowym Wydawnictwem Naukowym O<~,..;alu we Wrocławiu, co w żaden sposób nie elimir.:.lje PDlskiego TOWiL'Zyst·,,:,} ::.udozn,n\'czego jako gló\\inego wydawcy. Szukając optymalniejszych form zapewn'f; .. a pismu szerszego zainteresowania poza granicam' kraju, postanowiono cd ku 19i!-ł wydawać co pewien czas mC>l1ografic.zne zeszyty poświęcone określc;"c.i obIema tyce, Tak więc zeszyt 4/5: 1985 poświęcony jest folklorystyce fińskiej, przygotow~miu natomiast je'st zeszyt uwzgll';dniający przede wszystkim zasL·· ,i B. Pdsudskiego w badaniach na·d kuHurą Ajnów oraz zeszyt poświęcony fc;l·· · ·,.,"ystyce łotewskiej. Z problematyki krajo',vej wymienić należy zeszyt maryjr.:>' 193-ł oraz zbiorczy numer 1/6: 19811 poświęcony zjaviisku kolędowania ukazując,! '.; pod oddzielnym tytulem "Kolędowanie na Lube!szczyźnie". Szereg przedsię·· .:::ię<'·organizacyjny'ch mających z'abezpi,eczyć "Literaturze Ludowej" sukcesyv,:ne ;·:azywanie się oraz szybkće zlikwidowanie zaległości spovv'odo\\"l!o, że poszczegól·· .' zeszyty pisma druko\vane są przez różne zakłady poligraL·czne, StwarzCl :'l \ą sytuację, że zaległe numery wychodzą nieraz w różnej kolejności. Po ..•.. o·· .• jc to tylko pozorny chaos, bowiem redakcja czuwana bie·żąco nad rychłY:~l prowadzeniem pisma w norma'lny tok w)"dawniczy, Toku tych prac nie prze:·w<lia. · _,wet :::hwiJo\\'a zmiana na stanowisku sekretarza redakcji "Literatury Ludowe~"', marcu 19815 roku zatrudniono bowiem na tym stanowisku literata i krytY6:a ,".era" :-:ieg<>. i\ndrzeja Falkiewicza, w miejsce dotye:11czasowego sekretarza red �380 KRONIKA M,Ei; Boże!1Y Kuczyl1skiej. Wskutek szybkiego jednak zauv,'ażenia przez Prezydi ;) ZG PTL opieszałości vi/wymienionego w prowadzeniu spraw redakcyjnych, zdc .. 'Ć'owano s;ę na rozwiązanie z nim umowy o pracę, powierzając nadał pr,)wadzc' lćO'le ..kcji jej dotychczasowemu sekretarzowi, red. MarE Bożenie Kuezyńskiej. kto, przez lata dźwigala ciężar wyprowadzenia zaległości wyd,~wn;czych pi.'lna :-::ę~;".' cy~h Vi pc\\;nyn1 okresie na 'łv'et 4 lat. Podobna sytuacja w zakresie uregulowania rytmiczności ukazywania się lJ n-,a występuje w "Łódzkich Studiach Etn::;graficzny·ch". W okresie Spl <'l".I'[)zda czym ukazał się 24 tom tego tytulu Z<1rok 19·82. W produkcji notomiasl znajd e ''-',ę to:ny .25: 19S'3 i 213: 1;;'::4. Podobnie j<1k tomy popc'zednie, druk pokryty ;: ,,:a01ie z dotacji zewnętr.znych i tylko Vi wypadku uzasadnionyc'h potrzeb fin;' .. SJwany będzie przez ZG PIL. Znajdują'ce się w redakcyjnym ptzyg.:'towaniu k L'jne tomy 27: 19;35 i 23: lSSG posiadają również zabezpieczen'e finDIU)\Ve OPt(;;}nc będą przez Związek Spóldzielni PrzemysIu Ludowego i Artyslycznego .,C·, pclia" ,oraz Wydz;al Kultury i Sztuki UTzę-du Wojewódz:{liego w K<.l~:';zu. P,,~k,'e£le-n:a godnym jest fakt wiclo~ell1iiego już wydawania pismD w Op,1l'C;U {) ci tacje zewnętrzne, co jest potwierdzeniem nie tylko jego rangi i potrwb środo'.' -skowych, lecz także dużej operatywności społecznego komitetu redakcyjnego. któr:: (,;t<ltnio kie~u.ie doc. dr hab. Jadwiga Kucharska, Mimo tej operatywności ganizacy jnej i merytoryeznej, ZG PTL widzi pilną potrzebę uregulowania ;--Jc'glosei wydawniczych dotyczących "Lódzk'ch Sludiów Etnograficznych" i wvo.'. tizenia pisma w bieżący t'elk ukazywani<1 się do końca roku 1,98-6. Dopełniając L)rmacji charakteryzującej sytuację istniejącą w redakcjach czasopism stwierd, r.ależy, że tradycyjn,ie już -nie posiadamy jakichkolwiek zaleglości w uk<lzywau fię rocznika "Lud", którego redaktorem naczelnym jest prof. dr Józef Bursz podejmujący wielokierunkowe starania o staly wzrost rangi naukowej tego pis:~' W<1żnym ogniwem w działalności edytorskiej Towarzystwa są serie wyda'nicze. Po wieloletniCh przerwach w ukazywaniu się tytulów w ram<1ch poszczcg(, nych serii wznow,iono rytmiczną pracę edytorską w lonie "Prac Etnologicznycl,' k~órych red'aktorem naukov,;ym jes't prof. dr Zbigniew J3siewicz oraz ,,8:b1-:o\.< PJpalarnonaukowej", kierowanej przez doc. dr Leszka Dzięgla. Równoczcśnie ll--"'. -Jq prace na rzecz ożywienia serii "Prace i Materiały Etnograficzne", "Atlas p .. f..~·;ioCh Strojów Ludowych", "Archiwum Etnografi'czne". Jeżeli uda Się urealnić p: r.o·,vane mmierzenia edytorskie w ramach tych serj'i, już \vkrót-ce uk<1żą się \\'art •.. ciJwe pozycje wznawiające ich działalność. Wspomnieć tubj n,!leży, że IV rama. "Archi.wum Etnograficznego" - zachowując dotychczascJ\vy charakter publikacji planuje się - o czym mówiono już na WZD w Łomży -- wydanie bibkog!";;. Tawartości dwumiesięcznika "Li,teratura Ludowa", rocznika ,;Lud" oraz treści etr graficznej innych czasopism, takich jak: "Wisła", "Ziemia", "Wędrowiec" itp. Pre' 1\' tym zakresie będące kontynuacją dawnych zmnierzcil prc)wadzone przez Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi. W lym też k ..E1I)ku pójdą dalsze starania ZG P'DL nadające tej pracy charaklc'r systern;llycu',,' p,j",v;ąwny z pla:1arni wydawni'czymi zgłaszanymi do Biura Wydawnictw i Bibl i,-,k Polskiej Akademii Nauk. Pozostając iJ:'ZY sprawach serii wydawniczych i planowanych Z,;.-.l;erzcIl '.\'>:' v: tym zakresie pozytywneg:> dla edytorskiej działalności Tow<1rzy.;;twa wnosi G (;akcja Dzieł wszysik.ich Osk<1ra Kolberga, której zakres działalności daleko \\ kracz,: poza ści,:e red;:kcyjne zajęcia. Obejmuj2 ona bowiem żmudne prace naukowe ~calaj'lce dorobek tego Zł' k')ll)it('go l>adc:cza kułtw'y ludu polskiego. Jest to praca, która w opiJ.ii Zarz;]".' o o 'o o �KRONIKA 381 CIJwnego zasługuje na szczególne wyróżnienie, i tak jak do· tej pory, pr'Ol1lowana ':q;zie w sposób szczególny w ramach działalności edytorskiej Towarzystwa. WnOSi ;, bowiem niezaprzeczalny wklad w ochronę dóbr kultury staropolskiej i lud,:,,jara<: przyczynia siG do naukowego i edytorskiego opraco\v<mia zbioru matŁ.iów żrodlowyc.'h w zakresie etnografii, folklorystyki, etnomuzykologii i hisll1l':l rylko ludu polskiego, lecz również sąsiednich grup etnicznych LUŻYCZ,li~, c.<lińcóv;, Lilwinów i Bialorusinów. Pl'uce zespolu pracowników zatrudnionych R"C:,,~cji D:iel wszystkich Oskara Kolberga z każdym rokiem wzbogacają dzie·:"caycji i cdycji dorobku lego znakomitego badacza. Są to prace wielowątkcIV klórych kumulują si'<; wysilki archiwisty, bibliografa, e;lnografa, historyk:;, ",iClI y;;ty, muzykologa itp., rozpoczęte na początku lat sześćdziesiątych przez; "L dr Józefa Gajka, póżniej zaś prowadzone przez prof, dr Józefa BursZię, p:;j ,·;·cgo nauk,)wą i redakcyjną opieką wydano dotychczas 03 tomy "Dziel wszy'ch" O.-;ka;·a Kolberga obejmujących reedycję i edycję jego dorobku. Wkrótc~ ibśc lo mó v•.' ulcgnie zwiększeniu, gdyż w różnej fazie edytorskiego i typogr:;cnego opracowania znajdują siG tomy 67/1 i 67/2 Pieśni i melodie w opraCOlCf!fOTwpiJnowym i tom 68 zatylułow<lny Kompozycje instrumentalne Oskara Ku'rua. Zarząd Główny PTL zdaje sobie sprawę z f<lktu, że tok żmudnych pr,;: ':itorskich nad poszczególnymi tomami tego monumentalnego wydawnictwa kic,c siE; logiką wewnętrznych potrzeb rl<lukowo-dokumentacyjnych, mimo to wi. :: jcdna;';: potrzebę przyśpieszenia prac poligraficznych tak, uby przekazywane d,) ,,;~w przez ReclakcjG tomy clzieł O. Kolberga nie czekaly lalami na wydruko. ;1:C, Tuk zarYSO\N<lny charakter polityki wydawniczej Towarzystwa jest pJ\vo~i :lniany i wprowadza coraz nowe pozycje na rynek wydawniczy, W okres:'", . ,;.\\oozaawczym ukazalo s,ię p·jęć· zaleglych zeszytów "Literatury Ludowej" :~~L, :: 19813, 2: 198-3, 3: 1903" G: 19'83. Ponadto przeka.zano do drukarni pon~,c'. <;;ku,;zowy t{lm zalegJ.ego roczni'ka za 19'81 r., który wyjdzie w roku 1986 pod ~;iłem "Kolędowanie na Lubelszczyźnie" w zwiększonym nakładzie 31000 eg~. :_ :e:'i1tura Lud{lwa" ukazuje się w nakladzie 1000 egzempla,'zy) oraz kontynuo\\':')race redakcyjne i edytorskie nad bieżącymi numerami, z zamiarem Wpl'D\\":.:",ia pisma w roku 1'9'8,6 w normalny tok wydawniczy. Podobnie k:izlaltowała się sytuacj>a w "Łódzkich Studiach Etnograficznych", " :ych 24 l'llr. za rok 19-812 ukazał się w okresie spra wozda wczy m, a prace nad 'J,;-;,aly;11.: tomami są w różnym stopniu zaawansowania. Jak co roku, równ;eŁ ro~u 19,85, przed Walnym Zgromadzeniem Towarzystwa, ukazal się kolejny 69 ':', rocznika "Lud" zav..'.ierający interesującą problematykę i bogaty dział rc';cj:. O;:latnio wprowadzono także na rynek wyd<lwniczy zapowiedzianą wcześniej .,cę J<icka Kolbuszewskiego pt. Wiersze z cmentar2a. Anali.::awspólczesnej epi"fiki na(Jrobnej, J.9'85 Wrocław, wydaną w nakładzie 10000 egzemplarzy jako IX ..,: w serii "Biblioteki Popularnonaukowej", której tom poprzedni ukazał ".~ :'Liku 197:J. Po dwunastu latach przerwy tomem tym wznowicl1o dzialaln':ćć :,:, któnl rokuje systematyczny rozwój, optujilc w kierunku c;eka\\'(~go katalogc, .llów zapewniającego jej dużą poczytność. Zgoonic z przewidywaniami ukazał się także kolejny, tj, 39, cz. I lom D::id : ystkich Oska ra Kolberga zatytułowany Ma.teriały do etnografii Słowian Za(jdnich i ['obldniuwych", cz. l ł.użyce, Wrocla w---'Poz n a!'J 198\ dopełniający zbio" ,ej il1teresującf~j serii. S"1c2·~gó!o:'·:I;\~-i pcdkr('ś:L'n~a \vyn1agn \v roku Jubilf'll';Z\.1 90··l{)C'~a Polskiego To- �382 KRONIKA • V.'cl:'zy.stwa Ludoznawczego ::::cjatyv;a \\'yclawnicza Towarzystwa, jaką jest ukaże.[J':e s'ię w okresie sprawozda v,'czym repóntu trzech książek Adama Fischera pi Poiabianie, Ł-użyczanie i Polacy, z cyklu tzw. opublikowanej przez Niego "Bibliotc}:i Słowiar'lskiej". W l1:icie skierowanej do Czytelników wyjaśnia s.ię szczegółow, r;}oty~y wyd'ania tej puotkacji podkreślając między innymi, że zasługi A. Fisch",ra dla Towarzystwa Ludoznawczego były szczególne. "Wybrany w roku 1910 n,' sekretarza TL p:)Zostaje nim przez 3'3 lata, aż do swej (przedwczesncj) śmierc: Przez cały ten czas był równocześnie redaktorem "Ludu", skarbnikiem i bibliote, karzem TL. On to właśnie st\vorzyl bibliotekę Towarzystwa, istniejącą do d,zi. i zasilał ją glównie poprzez wymianę z "Ludem" - czasopismami i pozycjam; zagranicznymi". Był to Człowiek, o którym wielolcltni póź.niejszy Prezes PTL z:1akomi'ty uczony Jan Czekanowski pisał w "Ludzie", 19-16: 316, że "Towarzystv:" Ludoznawcze - to był Fis·cher i tylko Fischer". Było ono wówczas "emanacją in, aywidualnoś·ci Fischera" i tylko ,.jego niesamowitej aktywności zawdzięcza Towarzystwo dosłownie wszystko. Jedynie dzięki niej mogło ono przetrwać wielki:· wstrząsy spowodowane przez katastrofę dwu potwornych wojen". Tak więc Zarząd Główny PYL postanowił uczcić gO-letni jubileusz TO\varzysewa nie szumnymi obchodami, lecz wydaniem tych trzech niew;;elkich książel'zek Adama Fischera, które są wartościowym przypomnieniem Jego ws,zechstron· r;ej działalności na n:wie Towarzystwa i skromnym należnym mu hołdem. "Dab· Tze się stało, że Czytelnicy otrzymują do rąk wspomniane trzy prace A. Fischera - pisze we wspomn:.anej już rwcie do Czytelników prof. dr J. Burszta tak pnecież rzadkie w bibLotekach etnografów. W układzie, jaki był wówczas pow .. nechnie stosowany, tj. w PDdziale na kulturę materialną, społeczną i duchową oaje on zwarty pogląd na charakter kultury materialnej tych trzech grup etnicznych, podana zaś w każdym rozdziale literatura orientuje czytelnika w stan:\." wiedzy etnograf'icznej przed pół wiekiem, Zapewne każdy z Czytelników z przy, jemnością i z pożytkiem zapozna się z ich tre,ścią". Poza seriami i redakcjami czasopism kontynuowano również prace edytorski,: nad specjalnym tomem pCś\,;iqconym działalności naukowej Adama ChęŁnikll. Wydany on zostanie przez Lomżyr'lskie Towarzysh\io Naukowe im. W'agów prz}' udziale merytorycznym Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. W jego skład wejdą referaty wygłoszone podczas sesji naukowej poświęconej pamięci Adama Chęt]';:'::a, towarzyszącej 60 \'1alnemu Zgl"omadzeniu Delegatów w Łomży (WS4). Ni,." ukażą się natomiast włączone do planu wydawniczego na rok 19'8:5pozycje: A. Ko· "-<lIska-Lewicka, Strój podhalański (APSL) oraz P. Dekowski Encyk!opedia poży 'Wienia !udowego (BP) ze względu na n.:edostarczenie do redakcji maszynopisów 1ych prac. Niewywiązan:e s:ę autorów ze zobowiązań wydawniczych spowodowak przyjęcie praktyki, że do planu wydawniczego PTL zgłaszane będą tylko te pozycje, które otrzymają pozytywne recenzje i na ;'ok p:zcd piaY}-.\·a:;ym wyda:1iem zbżone będą reda~cji. Przedstawione kierunki działalności wydawniczej Towarzystwa korespondują bezpośrednio ze wskazc~n:ami uchwał 5'8 Walnego Zgromadzenia Delegatów w KaL;zu, podkreślającymi szczególny charakter tej pracy, mającej 'Nprowadzić książke: :ćtnograficzną w szerszy obieg społeczny i stworzyć dla profesjonalistów możliwości publikowani'a swych prac w wydawnictwie prowadzonym przez PTL. Dzisiaj jednak, gdy pienvsze kr'oki organizacyjne zostały zrobione, gdy nakładem sił społecznych reaktywowano działalność wydawniczą w ramach serii, nie można poprzestać na tym. Dalsze rezultaty na tej ni wie zależą od planowego i zintegrowanego działcp.:'il. To jed!1ak wymaga stworzenia specjalnej agendy wydawniczej przy �383 KRONIKA E:u:'zc Z:ll'z<jdu GIÓ\\'llego To\\';:rzystw<I, jeśli chcemy, aby dziablność ta rozwija;:"! iii; dalej, Równolt'gll' z bieżącą dzial,l:no~cią \\'ydawniczą prowadzona jest dys'trybuc11 \\:yda\\'n:ct\\' WL15l1ych, Obejmuje ona szeroką śieć pla'cówek kulturalnych tj, b'bliotck, sz~ól. muzeów, tow:lrzy>'tw naukowych i regionalnych, katedr uniwers~'\ec;C;ch itd, Ta szeroko zakrojona działalność akwizycyjna obejmuje przede wszys~~'11 \\'yd<l',\'11'ct\\'a, które ukazały s'ę \\' latach wcześ,niejszych, Wówczas bowie:·' Towarzysb\'ll n'e prow<ldziło wlaki\\'ej dzi'ałalności promocyjnej swych książc"~, ;,;,;ąd też zapasy magazyno\\'e były znaczne. Systema'tycznie prowadz,ona począwszy .;;i roku 192,2 dystrybucja wyda\\'llict\\' i działalność akwizycyjna spowodowaly, Ż, 7_,-,:czn:e z!1lal<l1 st<ln zapasów m<1g:nynowych. Niektóre tytuły zostały całkol\'le: ... ';yzedanl', np, spośród Atlasll Polskich Strojów Lndowych, Dziet Wszystkich Osk,,T" Kolberg;) czy "Biblioteki Popul<lrncj", inne natomiast uległy znacznemu zmnil';szeniu, Ten kierunek działalncśc: akwizycyjnej prowadzony będzie dalej C~ c:łkowitego \\'yczerp<lnia zap<lS,) \\' nl<1gazynowych. Dużą rolę do spełnienia w tyn u,;':!'esie posiadają Zarządy Oddziałów Towarzys'twa, które powinny aktywnie' 'I1'lączyć się do sprzedaży wyd<lwn:ctw własnych, zwłaszcza że uzyskane środk z :ego tytułu pozostają n<l kOlle'e tych jednostek, Aktualnie notki bibliograficzn" c c.\'Szystkich ukazujących się tytułach w ram<lch własnej dzi<lłalnoŚ'Ci wydawniczej TO\\iarzystwa ukazuje} się IV Zapowiedziach Wydawniczych "Domu Ksiqżki", a poszczególne tytuly promowane są poprzez kierowanie ich do recenzji na łamach pisn~a ,.Nowe Książki", popularnych tygodnikó\\i i miesięczników krajowych oraz piSi" 5pecjalistycznych, Skutkiem aktywnej polityki dystrybucyjnej powiększały się akt y';.'a finanso\\'e To\\'arzystwa w o::;tatnich latach, a ciekawe książki trafiły do cz)'klnikó\\', Ponadto rozwiązany został ciągnący się od lat problem magazyn;)\\':: Sytuacja w m;lgazYl1'ach uległa znacznej poprawie, książki posiadają odpowiedni-c warunki składowani'a i nie niszczeją, ~a ogólną ilość 24!3 tytułów wydanych p:'ze: lo-,,'arzyst\\,o począwszy od roku 1915, aktualnie w sprzedaży znajduje się wle,d\\'> 6'9 tytułów. W okresie spra\\'ozda\\'czym, tj. od 1 ViII 84 do 30 ViI 85, na ko:lt, PTL wpłynęło 9,93 tys, zł z tytułu sprzedaży wydawnictw wlasnych, co w pe\\r.:.-m stopniu obl'azuje rezultaty prowadzonej dz:-ałalności, biorąc pod uwagę :1::,kle ceny książek wydawanych przez Towarzystwo. Ten zakres prac akwizy'cyjnyc", b,;-dzie prowadzony nadal, zwłaszcza poprzez sieć muzeów, IV który'ch nasi czL,!'> kawie zorganizowali dobrze funkcjo!'lujące punkty sprzedaży. Dotyczy to przede·,\'.::zystkim :'vluzeum Okręgo'"ego w Lublinie, Pal'lstwowego Muzeum Etnografio:nego \v Warszawie, Górnośląskiego Parku Etnograficznego w Chorzowie, MuzeuI:1 Rzemiosła Ludowego w Biłgoraju, POlla,dtQ przyjęto w Qstatnim okresie zasad,: ;i,e wszyscy nowo przyjmowani do Towarzystwa ezłonkO\vie otrzymują "Katak::, wyda\\'nict\\' PTL", a praktyka t,l :--,1Z-szerzakrąg odbiorcó',\' naszych ks'iążek. az EL Oś r a d e k D 0 k u m e n t a c j1 Informacji Etnograficz:1,-'j D0kumentacyjno-informacyjna funkcja Ośrodka wyzna;;za w zas'adniczym s:,'p,,:u jego dzialalność. Kierowany społecznie przez pr'of. dr hab. Bronisławę KG})czyńską-J<l\\'ol'ską zatrudniał w okresie sprawozdawczym dwu pracowników -dr E. Karpiilską i mgr M. Niewiadomską. Ich praca koncentrowała się przede wszystkim n••d zagadnieniami bi,bliograficznymi. Zgodnie z wieloletnią już pr<łk1yką, opraCJJwano w ODilE selektywną bibliografię etnograficzną za rok 1'9'84 jl. Uięd:l; 'loro iawej Bibliografii. Nauk S.polecznych wydawanej przez Comi'te Inte:':,3~ �384 KRONIKA ;:ale paul' Documentation 19'8:3/84 dla Internationale z rcdakcją ~~)graficznych "Demosu" przekaz<1no i ;l'O zweryfikowanych Charakter oC/Tafii ~ ",1 prac Nauk. ,':i"czone zostaną 'H,lga za PTL .:"~'ademii l.ata w W związku prace na zóaniach ODilE t'cznyeh, .:yzny 'icznych z publikowane innych prace prac nad będą :;:)szących dla prac wstępnymi ·;::.sto dokument;,icyjnych slownika prac dane na :erialowe, ,\~skiej. .)m nauk oraz l-Y::1.'-:.L: tej zak.esic je,go on ODilE n<1 zlecenie mgr kultury do maz C, biblioteki - W okn'''.e Sk:llskicgo zalożc'Ze osobowych \\yk:u i zagranicznyctl, zc\granicznych. z nicj .ściślt' : ze speej:\listycznego \\~ calej antropologii, studenci Czqść co czyni tyc'h T~Z,\sooy obrzędowości z niej rang..; oraz Dlli wersytl'tu pbl'l)\\~kq TO',\-:L'ly~t\\'~l PTL charaktl'ru Polsce clrclwologii L'tnografii z ctz,~C'jalni podkreśli.11Ll dotycząC<] spr:)'!'" etnogru,- sporz,jdzooo kr,\jowych d,,;- usta1L'nia ży- C z e k a n o w s k i c g () etnografów folklorystyki, pokrewnych, Z\viązana dzialalno~ci wynika kręgom nJ- Komik:\! m,\1L'rialnej, kartott:k ankit'\q J a n a i m. ,ksl wymienić Lódzkieg{J. i rolnictwa instytucji na być: opr,\co\\''':;~ progl',lmowy konferencji odpowiedz.i kDrzystaj'1 kierunków _=c ::::,czcgólnyjn. Musi \vykonyw'll1e przez etnograficznych szerokim pokrewnych '.zerDkim ,··':,go Że] kartach SlowiaiJ,- pl'C\C bibL.'- Etnogr:ti'iC7.111:go", i habilit,1cyjnyeh, katałog nurt XIX- P'J1L, polskiej doktorskich roku, rĆJwnież Ten Kompletnie lJ ni wersytl'tu uzupełnienia sprJ.- Cz,\sopism utrzymany. ..Arch:\Hlil1 z opracowanymi N a u k o w a ranga S !l.l 1984 być' ceramiki etnograficznego wszystkim 1 'J ~ B; b l i o t e k a które Etnografii n,\ic'r.y w d(J "Ludu" vy formie tzw. KrolliU. Sekcja Korespondl'ntów ankietq dotycz'1cą demonologij or'l? porz:jdkowano jL'j przede Szczególna polskiej, wykonano w ~: nych przekazano J L ~,.()wych rozesłała charakter tematów: lnagisterskich, muzealnych .. "pelniano (Joe zwi,]zku Vi ::~. 'ni , \vykazu Kakdry dotyczyły .'. go programu sbly etnografii Ośrodk,) jak ś\\i,)ta~ dzialalności 0<:,,- uZUpelllil1!!Cl Elnogrclficzlll'g,"', polskich Towarzyst.\\:l. serii kUmcj, L'a z Lt skLlsyfikowano pr,lcy Polskiej, powinien ramach w wydawniczej Etnograficznych etnografii i pierwotnych m,L'C'j za sygnalizow,mych etnograficLIll'j Ośrodek w w z wcześniej wydc1woiczymi slownikiem ",nyozda\vczym taw przez plan,lIni priorytetowe do ludowych PTL \\' \\'n,) ezaSiJpiSlll ..Archi WUln dominantq jednej materialy lnvl'lendy kj koncepcji \vydawcy lE9j - 198-1, redakcji z,\\vartości kultur prowadzonych ~,:,iografie ?\: Jk bibliografii obcych spójny ~ , zadanie Z zakoJ1ezenie zawierających oraz '~nież 1986 do stanowiącym b:bliografi: rl'tj'(),;pekty ZG 1;.lta są Pol';;,,'!j ustalOlll'j przek,IZan,) bibliografią za do \\'Cześniej zlecenia "Ludu" zost<1nie Etnologicznych i uw,)żnej wcześniejszego przekazana rok nad 1)ibLioQrnci,i wykonywane Komitl'tu Zmiana opracow:f1 zakollczl'nie Nauk zost,mie prace polskich bibliografią ustaleniami poszuki\v,ltl zawartość biblicJgl'<lficznym ,zględn1ć .. _ W ramach 198,5, obszarze Komitetu która są również l1'<1d t,j 1981 - 1984. żmudnych bibliograficzn'l :oeznik lata prowadzone .:~~cdzywojennych. Vi zlecenia publikacji, Ponadto Prace z {)statnimi za '_5 - 193:9 wymagające ',2nie obejmowal 1976 - 1980, ramach uzupelnic:nia roku, 27 streszczeJ1 ,lutorskich tłumaczeil niemieckich. bibliografkznych polskiej planem ; :c6 des Sciences SQciales oraz selektywną bibl'iograh~ za Vol.kskundliche BiblioC/raphie. \V ram,lch \\·spólpr3.- t:~l uslugo\\''l Bibliotek;) lnapll' jej zbi,)- przedst<1wiitp. P,)Jl:ld:) \Vl'ol'I~\\vo Ch:ll'il:'- Z~1\\-."Zl' Ll)\\'dl'ZY·< \\ c_~·- n:);'.,;- �KRONIKA '·lJwych. Ta . ;lukową zgodna rangę. na"tę'puj,!ce tym ilośc,i na kr<ljowej {<mo 15 pozycji. nie akcjach o im '.vymi"nić (QILicaJ/iai )c,;JO: S. :'-,Ilszawa Tradycja o szczególnym Biblidek,t yrn: prowad/.i np. C' -- przy I.: Stuttgart; .i'o.':mlU".I:n ·.;;hk'.'7'C; \vyrni~ltH~ z 6-ciolTIa 2) 3) Insiitut z ',vymianę jak od w ludowego wyd3.w.- roku w unikalne 1928; udzia!u i z ubioru, architekturze malowane, zbioró\v I:i:-:t:tuLl :\Jl'{) za katedry Kraków 1928. i pozyskiwania krajowym : z 170 uniwersyteckie, tej no \\;ylni Vnlkskunde In"titut Naucznoj Haitien wymiany. Udz'ał w icb placó"vkan1i la graniCrJl'ni Akademji Culture et n,n·· spraw{)zd~,,;/·· naszego \Vi.irttcmbergischr.:s Informacji de okresie poza - zagran:c:- towarzystv;a W Stuttgart i Folkl{)rist~ku Filologiju K,'c'.·· polskiej, des Lan .. Nauk Arts, prije Inst:'tut za bow:etTl przy kontaktów jest w S:SSH Bureau d'Eth:1.)-· HC'jJublique d'Haiti; 4) The Ethnological Fundation of J<lpan, Tokyo; /~t Etllo1ug:jo Filoz·oL:)ka FJ.ku1tet.a, Ljubljana; 6) Z2vod za Itrażivanje <le}: \\'0.;':" dzisiJj 1. Domey).;:.), historii w pozy- zasada tym Kraków wy·- konsenvJ·· działalności lat zł, Z daróv; i ich dwu Zarys instytucjami filr NaL,mal n<ltomiast Błotnicki, powiększania Landesstellc ]) zł. 5LI; naukowym. muzea, polityce 65835,- na Syberii, T. skrzynie z 40 naukowe, stalej 11: 'vViąZ';J.no tj, wyrniaEQ 'nsty:tuty sumę bibliotekę gromadzenia charakterze na również budownictwa zasadą 14l2i61,- i podobnie Polacy 19'60; Krakowskie j1l7. stah, kwotę Przyjęta wzbogaciły Janik, Wilno łączną książek, kontynuowana które M. mies~kallcy, jest d:lc1 pc;zycji ajl), była o J2.i troskę po ',vif{kszył na pozycji, zakup Towarzystwa pozycji, S;yllcr, 300 na i stałą księgozbiór pozycji prioryltetowy. 1~1]7; T. Sl>weryn, ,;ukcj,lch ~ynl wpłynęło charakter nulcży: jej Biblioteki poprzednich, 186 wydatki w budżecie sit; zakupionych ·iążki, oJh" Wszystkie antykwarycznych .l'j';zych rozwój łatach zakupiono z<lgranicznej j nadaje w księgarskich-antykwarycznych limitowane 5" gwarantowała jak pozycji: ,Iukcjach .,i,my czej, syrnbioza Podobnie 385 5) Od·· F(_,l·~ lhnjetno.st, N~irodnu ag:eb. Cieszy szc!ególnie oll,l:i c;k(J\v dewizowych .!!i} ,ym 7.ródłen, pozyskiwania ukresie poszl'rzenie cznych, tych do fen na k.tórych jc·c1n~.Jstl'k jej o s,ieć pismo, ,I- prc\vadzi '.vyrniany -,;dku sit; scri(\ch 'ch zau ''v<lżenia ..ira\\'ozd;J\VCZY1D cI ZlUto;'ÓW, nadal, bibliu[jliki. ',-.1a::;1':.('go "Ex Ponadto .. ykazy .az Lb:-i:~u", czaSup~:im B;b;:ctcki 1"\·l'ż<.lc'l :;:; "Lud" - t. 7C się i,-lkżc scl na cdu starania o pDsiadaniu dowartościowują także kLól'yn1 Akademii ksic:goz1Jioru, iNdcjcl na ;..;ygno\vane pro wadz'i będą działalność do zbioró\v. bibliotek: l1:1 CZd·~ zycbodzącyc1J \\"' \'/y- \V okfl\s.e D.utOgl"8fó-,// ta prowadzu:ca nadając im przez cha- B:biictekę i przekazuje Centralnych były się to zbiory, w Warszawie. kontynu{)\vane naUkiY:,<I'y oi."lki. Pl'C1Ca pozyskania \vłasne Pl pozyskiv.rania rzecz rzecz iN l-:~t~- Etncg.·.· zbioró\v. Biblioteki. informacyjną Katalogów Nauk na ła:nach zgl0,szelliu j('tkic3 uzupełnien:e zbiory starania czy pG'·.:\/-st:-::;,ly .. zag!"3- p;Jzysk2:-:.e na -otrzyrnuje;-ny ustalenie, nie dz,iałalność w po najbLz : Studió\v E~,;)jątek okresie jedy· . v: Ks~ążld :'eccnzji systelTIatycznie czasopism jJodejmuje k{)ll~t'l' \1yTostJ.tnirn mające zagranicznych 1-'olskil'j ':'\\' i wypOŻYCZC'il ... Y1Yl Ofdi: prace rezultaty Biblioteka pornnaż'lć. nurnerach Poc1jQto do się kTDjowych recenzyjne. kier'O\\'ać' Anthropology", książ,ki ,t jej ';<;dzie . "kler ofenty br,~~:u praktycznie Planuje: placóviek wydawniczych aktualnym "Litel'atury Ludowej" i "Łódzkich że Biblioteka stdnoYvi szczególny i)l'O\VdUZ()nO których zagranicznych. będzien1y t~O tl'Ż b(1dź forma zostanc1 skier{)\\l~ne Pl'Cl1'..1111C'(dló',.v "Current :tę ta pozycji o:'ganizacyjnyC'h i 11,dcl_Y stale wymiany, książek cennych _ych cZ<lsopism, tj. "Ludu", ;~/nYLh~·. LT',.\'a~~~ull'y' bOYv:c'ln, TU\''''~12'Zy:..;t\\"d rozwój zakup Oprócz prace Zorganiz,o\vano CDrocz;~ce Rblioteki nold także Narodo\,'2j pozyskiwcmia kd talogiem akcję zb:o·· rzecz)·· przekaza,nifl �386 KRONIKA do innych bibliotek oraz do sieci antykwarycznej sprzedaży bibliotec7.1lych d 'J-letów wyselekcjonowanych z księgozbioru w latach poprzednich, W przedmiotowym sprawozdaniu ujęto najważniejsze kierunki prac org'ln'; - . cy jnych, wydawniczych, naukowych i bibliotecznych, które w okresie spra ","ozd,,; czym wystąpiły w działalności Towarzystwa. Wiele z nich znalazło swoje p';niejsze odbicie w sprawozdaniach poszczególnych Oddziałów, przedslawionych prl '. czas 61 Walnego Zgromadzenia Delegatów w Lublinie w dniu 21.09.1985. BOg'lct'. lc:<alnych inicjatyw kulturalno-oświatowych, wydawniczych, popularyzatorsk, i naukowych wskazują na wyraźne ożywienie działalności Towarzyslwa w ob;;z'l ochr<my dóbr kultury ludowej i dokumentowania jej różlwrakich przc'j;.l'.V(·) \\'. mQT Antoni J<uc2yitski, Sekretarz Generalny Zarządu Głównego PTL � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/12727c47e1042713275a8207efe17316.pdf e2442c073cf8da8ea9ae2f3cd4853e1c Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1942 Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PIA Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1987 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1803 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1987 t.71 Description An account of the resource LUD 1987 t.71, s.373-448 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 71, 1987 IV. KRONIKA KONFERENCJA "METODOLOGICZNE PROBLEMY WSPÓŁCZESNYCH BADAŃ NAD KULTURĄ I TRADYCJĄ" W dniach 2'2- 24 maja 1986 roku w Toruniu odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa poświęcona współczesnym problemom teoretyczno-metodologicznym etnologii. Organizatorami sesji byli: Zakład Etnografii Instytutu Archeologii i Etnografii UMK i Komisja Metodologiczna Komitetu Nauk Etnologicznych PAN. Podczas sesji wygłoszono dwanaście referatów, których treść objęła niezwykle szeroką problematykę, daleko wykraczającą poza tradycyjnie rozumianą etnografię; wielokrotnie były więc to rozważania nowatorskie. Jako że całosć materiałów z tej konferencji ukaże się drukim w ramach wydawnictwa Uniwersytetu M. Kopernika w Toruniu, w naszym sprawozdaniu traktujemy poszczególne wystąpienia w telegraficznym skrócie: Czesław Robotycki (Kraków) podważył pokutujący w polskiej etnologii paradygmat "chłopskiej kultury tradycyjnej", wykazując jego zmityzowaną naukowo postać. Krzysztof Piątkowski (Toruń) w szkicu Tradycja a racjonalność dokonał konfrontacji obu tych pojęć i zaproponował własne ich rozumienie i wykorzystanie w refleksji etnologicznej. Natomiast Wojciech Burszta (Poznań) w wystąpieniu Kontrowersja: relatywizm "obiektywizm" w badaniach nad kulturą zanalizował różne odcienie relatywizmu kulturowego i pokazał ich zobiektywizowane zaplecze epistemologiczne, niezbędne do podjęcia jakichkolwiek badań nad kulturą. Podobną problematykę podjął Michał Buchowski (Poznań), który omówił proces historycznego krystalizowania się ograniczeń poznania w antropologii, wyznaczonych pojęciami: europocentryzm - etnocentryzm - scjentocentryzm. Stanisław Węglarz (Nowy Sącz) w referacie Etnologiczne i etnograficzne rozumienie kategorii "kultllra" zaprezentował własną koncepcję dwóch sposobów opisu rzeczywistości kult'Jrowej. zwolenników których obrazowo określił mianem "etnografia-portrecisty" ! .etnologia - karykaturzysty". Z kolei Katarzyna Kaniowska (Łódź) zajęła się mało u nus znanym probłemem wpływu surrealizmu na kształtowanie się założeń teoretycznych francuskiej etnologii. Z perspektywy archeologa głos zabrał Andrzej Bokinicc (TorUJl), zastanawiając się nad wykorzystaniem dorobku amerykarlskiej antropologii kulturowej do rekonstrukcji systemów kultur prahistorycznych. Marcin Piotrowski (Łódź) w referacie Metodologia a metodyka w badaniach etnorJraficznych poruszył zagadnienie wzajemnego stosunku założeń teoretycznych badacza do ich realizacji w trakcie badań terenowych. Zbigniew Libera i Adum Paluch (Wrocław) ukaz::lli w tekście Kłopoty z barwinkiem, czyli refleksje nad metodą w etnobotanice przydatność procedury semiotycznej dla analizowania symbolicznego wymiaru klasyfiku·cji ludowych. Równi>Ciżdo 'semiotyki isięgnęła Gabriela AU'g'usty:nowicz (Warszawa) przedstawiając spojrzenie na współczesną kulturę poprzez pryzmat modelu transformacji wewnątrztekstowej, wypracowanego przez najnowszą semiotykę radziecką. Ewa Sroczyńska (Łódź) w swoim Szkicu do "właściwej" antropologii filmu zasygna lizowała ten zakres refleksji z kręgu teorii filmu, który może być przydatny dla etnologii. Na zakończenie Hanna Burszta (Poznań) podjęła próbę zasto- �374 RECENZJE sowania założeń społeczno-regulacyjnej teorii kultury J. Kroity do badań nad światopoglądem typu ludowego i związanych z nim wartości moralnych. Treść wygłoszonych referatów i reakcja kilkudziesięciu uczestników konferencji z calej Polski wykazała niezbicie potrzebę samowiedzy naszej dyscypliny, szczególnie w obliczu zmieniającej się rzeczywistości, która zmusza badaczy do krytycznej refleksji nad przedmiotem dociekań etnologii współczesnej. Wydaje się, że etnografia z tradycyjnie określonym polem badań należy już do przeszlo~ci i najbliższe lata powinny zaowocować pracami, w których odzwierciedlone zostaną obecne tendencje i poszukiwania. Hanna SESJA POPULARNONAUKOWA POSWIĘCONA (1&86- 1986) i Wojc;ech JĘDRZEJOWI Bursz/owie CIERNIAKOWI Zjednoczone Stronnictwo Ludowe (woj. Komitet w Tarnowie) i Zakład Historii Ruchu Ludowego w Krakowie zorganizowały w dniu 17 maja 1986 roku, tj. w przeddzień Swięta Ludowego, interesującą sesję popularnonaukową poświęconą działainości i pamięci Jędrzeja Cierniaka, wybitnego działacza ruchu kulturalnego wsi, zamordowanego przez hitlerowców w Palmirach w 1'94.2 roku. Sesja odbyła się w rodzinnej wsi Cierniaka, w Zaborowie (dawny powiat brzeski) tak rozsławionym nie tylko przez jego działalność, ale także dzięki - powszechnie znanej wśród etnografów - pracy K. Zaw;stowicz"'Adamskiej Społeczność wiejska. Sesja, która odbywała się w zbudowanym w latach trzydziestych Domu Ludowym, będącym ideowym dziełem Jędrzeja Cierniaka, zbudowanym ze składek Zaborowian-emigrantów, żyjących i pracujących w Chicago i dzięki pracy miejscowych chłopów, zgromadziła szerokie grono działaczy-ludowców z województwa tarnowskiego, w tym także dawnych towarzyszy pracy Ciernika oraz spcre grono badaczy, zajmujących się fenomenem, jakim był Jędrzej Cierni ak. Nie brakło także mieszkańców wsi Zaborów i innych miejscowości okolicznych, dumnych z faktu, iż tak wybitna postać ukształtowała się w ich okolicy, na nizinnych, nadwiślańskich, ubogich terenach. Na wstępie sesji, poprzedzonej występem miejscowego zespołu tanecznego, doc. dr hab. Kazimierz Przyboś przedstawił dzieje Zaborowa, rodzimej wsi Jędrzeja Cierniaka, liczącej dziś już co najmniej siedem i pół stulecia istnienia, przechodzącej zmienne koleje losu. Historia Zaborowa była pasją Cierniaka, absolwenta filologii polskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego, nauczyciela, zainteresowanego od dzieciństwa dziejami rodzinnych stron. Z kolei doc. dr hab. Maria Wieruszewska-Adamczyk (Akademia Nauk - Warszawa) przedstawiła referat nt. Myśl Jędrzeja Cierniaka o rodzimej kulturze lltdowej. Referat ten w bezpośredniej formie, adresowanej do wszystkich uczestników spotkania, podkreślał niezmiernie istotną rolę myśli działacza, któremu sesja była poświęcona, w kształtowaniu nowoczesnego myślenia o ludowej kulturze, jej roli w kształtowaniu kultury narodowej. Myśli Cieniaka, szczególnie dziś, w okresie postępującej dezintegracji zbiorowości lokalnych, zdają się odżywać; przynosz'i nadzieje na przyszłość, ukazują logiczny i pragmatyczny związek przeszlości i te- �375 RECENZJE raźmejszoscI, stanowią źródło, z którego powinni czerpać działacze i myśliciele współcześni, wierzący w moc źródła - ludowej tradycji. Następny referat przedstawił dr Emil Orzechowski (Uniwersytet Jagielloński). Treścią jego wystąpienia była próba ukazania działalności Jędrzeja Cierniaka propagatora nowoczesnego, ideowo bogatego, teatru ludowego, na tle działalności teatrów amatorskich, chłopskich i robotniczych w Małopolsce. Uznając wyraźną orygir.alność koncepcji Ciernika, autor ubolewał, iź nie została ona w istocie' wprowadzona w życie i wciąż pozostaje mało poznanym źródłem inspiracji kulturowej. Wedle jego przekonania, źródło to jednak zachowuje wciąż świeźość i może stanowić odskocznię dla inspiracji na przyszłość. Na zakończenie sesji doc. dr hab. Ryszard Kantor (Uniwersytet Jagielloński) przedstawił referat nL Organizacje Zaborowian w Chicago a dzialal.ność Jędrzeja Cierniaka. Jf';clrzej Cicrniak bowiem, choć nigdy w Stanach Zjednoczonych nie przebywał, odegrał ogromną ideow<l rolę w kształtowaniu się działalności organizacji założonych przez emigrantów z parafii Zaborów w Chicago. Jak wiadomo, dawny powiat brzeski stanowił przez dziesiątki lat jeden z najbardziej ważkich rezerwuarów dla fali emigracji zarobkowej do Stanów Zjednoczony:::h. Emigranci z Zaborowa i okolic zorganizowali szereg klubów w Chicago, których zadaniem było niesienie pomocy dla macierzystych wsi. Działalność tych klubów wyrastala ze wspólnych idei; idei formułowanych i propagowanych przez Jędrzeja Cierniaka. Dzięki jego wpływowi, jego osobowości, Zaborowianie w Ameryce nie oderwali się od rodzimego pnia; wprost przeciwnie, stali się świadomymi obywatelami i dziećmi małopolskiej ziemi, jej dobroczyńcami. Kult postaci Cierniaka, który od lat utrzymuje się w Zaborowie i okolicy, jest także wyraźnie widoczny w Chicago, wśród zbiorowości emigrantów. Po przedstawieniu referatów wywiązała się dyskusja, wielce interesująca i ożywiona, dzięki której postać wybitnego działacza ukazała się w jeszcze pełniejszym świetle .0 jego życiu i dokonaniach mówili zarówno współpracownicy, jak i uczniowie. Jeszcze raz okazało się, że w miarę upływu czasu, wielkość Cierniaka zdaje się krzepnąć i wzrastać lecz nie w sposób monumentalny, koturnowy; jest to wciąż postać żywa - dostarczająca inspiracji i podniet najbardziej naturalnych. Sprawdzają się zatem słowa jego rówieśnika, Stanisława Pigonia, który uważał działalność i myśl Cierniaka za krynicę dla wszystkich, którym przyszłość wsi i jej kultury nie jest obojętna. Ryszard Kantor PIENIĘ2NIENSKIE SPOTKANIA Z RELIGIAMI DNI JUDAISTYCZNE 16-,17 IV '86 r. Prawo do wolności religijnej jest tylko następstwem wolności sumienia, która ze swej strony opiera się na godności osoby ludzkiej. W deklaracji soborowej o wolności religijnej czytamy: "Obecny Sobór Watykański oświadcza, że osoba ludzka ma prawo do wolności religijnej. Prawo to jest rzeczywiście zakorzenione \V samej godności osoby ludzkiej, którą to godność poznajemy przez objawiane słowo Boże i samym rozumem. (DWR 2). Każdy człowiek więc, zgodnie ze swoim �376 KRONIKA sumieniem wybiera swoją wiarę, za którą jest odpowiedzialny. Jeżeli więc człowiek o swej wierze decyduje w sumieniu, które musi być szanowane i respektowane, to wynika z tego, że .należy z szacunkiem traktować osoby, które maj'! inne przekonania religijne, innymi drogami dążą do Boga. Sobór Watykański II idąc w tym kierunku wysunął konkretne wnioski, czego wynikiem jest Deklaracja o stosunku Kościoła do religii niechrześcijańskich. Szczególne uznanie obok innych .r'CI!igi'iznajduje w loriej -reilligiażydows'ka', jako że chpze·śdjanie i Żydzi mają wspólne "wielkie dziedzictwo duchowe" (DRN 4). Wypełniając niejako zalecenie soboru w Seminarium Duchownym Księży Werbistów w Pieniężnie, rozpoczęto organizowanie Pieniężnieńskich Spotkań z Religiami. Spotkania te nie mają na celu przekonywanie, która z religii jest lepsza czy bardziej prawdziwa. Chodzi w nich głównie o lepsze poznanie religii, a przez to o nowe spojrzenie na własną religię. W roku 1985 miało miejsce pierwsze tego typu spotkanie z wyznawcami islamu. W dniach 16 - 17 kwietnia 19<86 1'. odbyło się spotkanie z kolejną religią, tym razem judaizmem. Wy jątkowość tego spotkania tkwiła w tym, że korzenie Kościoła katolickiego tkwią głęboko w religii judaistycznej. Głównymi organizatorami Dni judaistycznych byli: z ramienia Seminarium w PJi:en.ięŻIlie- ks. E. Śliwka, dyreJmor lffiuzeUlm oraz Z1es!trony żydoW'slkiej państwo M. i St. Krajewscy z Warszawy. Już długo przed sympozjum n"pływały zgłoszenia osób chętnych i zainteresowanych tą problematyką. Ostatecznie w spotkaniu, poza mieszkańcami seminarium, wzięło udział blisko 140 osób, choć zgłoszeń było o wiele więcej. Dni judaistyczne rozpoczęła Msza św. koncelebrowana pod przewodnictwem ks. bpa E. Piszcza, przewodnicącego Komisji Misyjnej Episkopatu Polski, administratora apostolskiego diecezji warmińskIej. Ks. biskup dokonał także otwarcia okolicznościowej wystawy obrazującej życie religijne wyznawców mozaizmu, zorganizowanej dzięki pomocy Muzeum Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie i Muzeum Synagogi w Tykocinie. Zebrano na niej między innymi przedmioty używane w czasie świąt żydowskich, takich jak: szabat, Nowy Rok, Dzień Pojednania, Pascha, przedmioty kultu używane w synagogach. Obok tego zaprezentowano malarshvo. Po krótkiej przerwie rozpoczęto właściwe obrady. Licznie zebranych gości i gospodarzy, wśród nich braci Żydów, przedst.awicie1i środowisk naukowych, studentów, dziennikarzy, księży i kleryków z kilku diecezji i ~'eminariów zakonnych, powitał ks. dr E. Śliwka SVD. W swym wyst,jpleniu zachęcił wszystkich uczestników do tego, aby to spotkanie m;ało charakter dinlogu i odbywało :;ię w atmosferze wzajemnego zrozumienia i poszanowania przekonai\ innych. Nawiązując do ucLwał Soboru Watykańskiego II stwierdził wyj'łtko\Vo~<' tego spotkania na drodze poszukiwania "vłaściwych rozwi,]z.al; probJcm()\v w,;pó!czesnego człowieka. Pierwszym pre'egentem był ks. mgr lic. M. Magda SVD, wykładowca :\·lisyjnego Seminarium Duchownego Księży 'Werbistów w Pieniężnie. W kierl(lI,'{1( d'alogu judeo-chrześcijaf<skiego to tytuł jego wystąpienia. Ukazując szansę dialogu między religiami, mówca przedstawił historię stosunków, jakie panowały ;n:ę:lzy wyznawcami chrześcijal1stwa i judaizmu na przestrzeni wieków. Stwierdził, że diaJog m.a być środkiem apostolstwa, narzędziem jednania umysłów, nie ma być jednak w żadnym wypadku taktyczną grą prowadzącą w koilcowej jego ~'azie do konwersji. Na tej bazie przedstawiona została problematyka antysemil.yzmu, która wzbudziła dość burzliwą dyskusję. W dalszej części wystąpienia mówca przedstawił elementy łączące chrześcijan i Żydów, wśród nich: wiara w jednego Boga, mod- �KRONJKA 377 litwa. nadzieja. moralność. Dowodem na zbliżenie, to rozliczne komisje mieszane chrieścijaiJsko-żYdowskie, spotkania Jana Pawła II podczas jego podróży apostolskich z wyznawcami mozaizmu, a ostatnio, 13 IV 186 r. pierwsza od dwóch tysięcy lat wizyta głowy Kościoła katolickiego w synagodze żydowskip.j w Rzymie, i w świecie w ogóle. Ko:ejny wykład przedstawił ks. dr B. Wodecki SVD, wykładowca Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie i Seminarium Duchownego w Pieniężnie. Mówił o poglądach religijnych judaizmu, jego genezie, etapach kształtowania się, doktrynie i jej zasadniczym zrębie. Podkreślił znaczenie etyki, a w niej rolę Tory i literatury sapienejalnej. Sporo czasu poświęcił założeniom doktrynalnym Talmudu. Ten sam problem, ale od strony judaistycznej przedstawił dr Si. Krajewski z Warszawy. w referacie pL Trzy filary judaizmu. Te filary, to Tora, służba Boża, dawniej ofiarnicza, dzisiaj ofiara serc, czyli modlitwa oraz dobre uczynki, czyli etyka. Są to zarazem środki do osiągnięcia trzech celów: sprawiedliwości, prawdy i poko,ju. Sesję dopołudni~wą Ipl'owadZlił i,maan Taha :Żuk z Walrlszawy, jelden z głównych organizatorów ubiegłorocznej sesji muzułmańskiej w Pieniężnie. W części popołudniowej, rozpoczętej modlitwą przedstawicieli obu religii zostały wygłoszone trzy referaty. Zb. Targielski z :Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie omówił elementy składowe żydowskiej modlitwy porannej. Mgr K. Gebert zaprezentował liturgię domową szabatu, dnia, na który czeka się cały tydzień, dnia, który - jak powiedział - jest dla Izraelity świątynią w czasie. Ostatnim tego dnia było wystąpienie dr A :Żuk z UMCS w Lublinie na temat głównych idei chasydyzmu. Istota tego kierunku religii judaistycznej powstałego Vi XVII w. na Podolu polega na przekształcaniu głównych idei mozaizmu na kategorie wewnętrzne. Chysydyzm i wyrosły z niego cadykizm kładzie nacisk na rolę religii serca. Wypływa stąd szczególna teoria radości i smutku; radości, jako podstawowej wartości życia, i smutku, czyli czasu odsunięcia się od Boga, by później jeszcze bardziej się do Niego zbliżyć. Obrady prowadziła doc. dr hab. B. Bazielich, pracownik naukowy Katedry Etnografii Uniwersytetu Wrocławskiego. Na zakończenie pierwszego dnia, w godzinach w'eczornych odbył się przegląd filmów judaistycznych. Dotyczyły one pomników kultury :Żydów polskich oraz martyrologii ~al'odu Wybranego w okresie II wojny światowej. Drugi dzieiJ spotkania z judaizn'lem. podobnie jak poprzedni, rozpoczęto również Mszą św. koncelebrowaną pod przewodnictwem prowincjała ks. dra K. Kelera SVD. Obradom tego dnia w części dopołudniowej przewodniczył dr St. Krajewski, a po polu dniu doc. dr haD. E. Pietraszck. pracownik naukowy Katedry Etnografii Cniwersytetu Wrocławskiego. Pierwszy referat pt.: Stanowisko prawne lndności żydowskiej w Rzeczypospolitej Polskiej od XV do XVIIIw. wygłosi l dr A. LeszczyiJski, adiunkt :Żydowskiego Instytutu Historycznego w Vlarszawie. Drugi referat prof. M. Horna, również pracownika naukowego :Żydowskiego Instytl.1tu Historycznego w Warszawie, dotyczył kultury umysłowej :Żydów w dawnej Polsce. Oba wystąpienia uzmyslowiły słuchaczom lćardzo dobitnie. że stosunki Żydów z ludności[) polską nie układały się pomyślnie. Dzieje bowiem znają przyklady wzajemnych antagonizmów, nienawiści z obu stron. Polska jednak hyła jedynym krajem europejskim, z którego Żydów nie wyrzucano, choć ich sytuacja społeczno-prawna była mocno skomplikowana. Troetę refleksji filozoficznej dostarczyły uczestnikom sesji dwa następne referaty: dr A. Żuk na temat mesjanizmu żydowskiego i polskiego oraz dra B. Kosa z Warszawy na temat kabały - tajemnej nauki i mistyki żydowskiej. Mesjanizm, tak ctarakterystyczny dla po:skiego romantyzmu, stanowi zdaniem prelegentki �378 KRONIKA interpretację filozoficzną mesjanizmu żydowskiego, który swoje oparcie znajduje głównie w religii. Co zaś tyczy kabały, odbicie w niej znalazła mistyka religijna judaizmu. Kabaliści twierdzili, że świat materialny jest tylko odbiciem boskiego świata idei, i metodą czysto spekulatywną wyodrębnili aż dziesięć sefirot - promieniowań światła boskiego pomiędzy światem zmysłowym a Bogiem. ;Okrasą drugiego dnia był wykład M. Krajewskiej, artysty-plastyka na temat symboliki cmentarzy żydowskich, ilustrowany zestawem przeżroczy. Często zapomniane, w większości zniszczone cmentarze żydowskie, to skarbiec i świadek kwitnącej niegdyś kultury żydowskiej na ziemiach polskich. Maceby nagrobne, to zabytki sztuki zdobniczej i kamieniarskiej, architektonicznej, żywcem przeniesionej z żydowskich synagog. Wykład M. Krajewskicj, to efekt jej kilku1eŁnich badań, poszukiwań i działalności w Społecznym Komitecie Ochrony Cmentarzy Zydowskich. W trakcie obrad pierwszego, jak i drugiego dnia, toczyła się du;ć burzliwa i gorąca dyskusja. Najwięcej kontrowersji wzbudził problem antysl mityzmu. Balast przeszłości, długie lata wzajemnej wrogości, a także lata milczenia spowodowały, że w dyskusji można było wyczuć wzajemne uprzedzenia oraz chęć całkowitego, za wszelką cenę odparcia jakichkolwiek zarzutów, przez obie ze stron. Mimo jednak różnicy zdań atmosfera spotkania była bardzo serdeczna. Każdy ze świadków tego niezwykłego religijnego wydarzenia wyszedł zeń wzbogactny o kolejny zasób wiedzy o człowieku i jego l'eligii, o nowe doświadczenia, także będące swego rodzaju uczyszczeniem narosłych pozaracjonalnych i pozaempiyrcznych opinii i twierdzeń. Na zakończenie spotkania zabrał głos ks. dr K. Keler, prowincjał werbistów w Polsce. Dziękując wszystkim organizatorom i uczestnikom, wyraził zadowolenie, że takie spotkanie mogło się odbyć. Stwierdził, iż judaizm omówiono w całej jego szerokości, jak i głębokości tematu, choć go nie wyczerpano. Były poruszone bowiem problemy natury doktrynalnej, liturgicznej, kulturalnej, a wszystko to odbywało się w atmosferze dialogu, tak bardzo ważnego w każdej dziedzinie życia, również na gruncie szeroko pojętego ekumenizmu. !Atmosfera spotkania udzieliła się wszystkim jego uczestnikom, nawiązano wiele kontaktów, znajomości, Wiele z nich może stać się początkiem do dalszej działalności, do szukania tego co łączy i pomaga współi'Sitni,Ę"niu dwom talk ll'óŻJny'm,a j€'dnocześruile 'ta,k bHlskim sobie :reltgiom. Oby takich spotkań było coraz więcej. Janusz Walerowski SESJA svn NAUKOWA PT.: "ETNOLOGIA WOBEC WSPOŁCZESNYCH ZJAWISK KULTUROWYCH NA ZIEMIACH ZACHODNICH I POŁNOCNYCH", KOSZALIN, 12 WRZEŚNIA 1986 R. Obradom 62 Walnego Zgromadzenia Delegatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Koszalinie towarzyszyła w dniu 12 września 1986 roku sesja naukowa pt.: ,;Entologia wobec współczesnych zjawisk kulturowych na ziemiach zachodnich i północnych". Otwarcia sesji dokonała wicewojewodzina koszalińska mgr Anna Trzemberska witając przybyłych przedstawicieli władz politycznych i administracyjnych województwa, honorowych członków PTL oraz pozostałych uczestników zjazdu. W swoim wystąpieniu A. Trzemberska podkreśliła znaczenie �KRONIKA 379 problematyki sesji dla całej, kulturowo zróżnicowanej społeczności ziemi koszalińskiej. Z kolei głos zabrała dr Anna Kowalska-Lewicka, prezes Zarządu Głównego PTL, dziękując miejscowym władzom za umożliwienie przeprowadzenia 62 WZD PTL w Koszalinie. Następnie powołano prezydium obrad, w którym miejsca zajęli członkowie honorowi PTL: prof. Maria Znamierowska-Prufferowa, dr Jadwiga Chętni kowa, prof. Józef Burszta i dr Andrej Sulitka. Przewodnictwo przedpołuJniowcj części sesji powierzono doc. dr habil. Jadwidze Kucharskiej. Pierwszy referat pt.: Etnologia wobec współczesnych zjawisk kulturowych na ziemiach zachodnich i północnych wygłosił prof. J. Burszta (Poznań). Referent zaproponował wyodrębnienie trzech przedziałów czasowych, w których należy rozpatrywać określony tytułem problem. Pierwszy z nich, przypadający na lata 1915- 19,9, obejmował głównie badania zastanej tradycji kulturowej, przy czym dużą ro:ę odegrały ustalenia demografii i socjoJogii. W drugim okresie, w latach 1951- 1956 nastąpiła przerwa w systematycznych badaniach nad kulturą społeczności zamieszkujących ziemie zachodnie i północne. Nowy impuls dała im Konferencja Pomorzoznawcza, zorganizowana w Szczecinie w 1960 r. Przystąpiono wówczas do szeroko zakrojonych, interdyscyplinarnych obserwacji wybranych zjawisk w społecznośc:ach lokalnych. Umożliwiło to w okresie póżniejszym przejście do badań przemian kulturowych, a więc od ustaleń typowych dla etnografii l antropologii kulturowej do formułowania wniosków właściwych etnologii. Szczególną rolę w tych badaniach odegrały ośrodki uniwersyteckie we Wrocławiu i Poznaniu, Ośrodek Badań Naukowych im. W. Kętrzyńskiego w Olsztynie, Koszaliński Ośrodek Naukowo-Badawczy i liczne placówki muzealne. W komunikacie Stan badań nad kulturą ludową Pomorza Zachodniego, jego autorka, dr Kazimiera Wołos (Koszalin) zwróciła uwagę na dwie warstwy kulturowe występujące na tym terenie. Pierwsza z nich, zachowana do 1945 r., obejmowała tradycyjną kulturę ludności autochtonicznej Pomorza. Współcześnie spotyka się jedynie relikty tej warstwy. Po kompleksowych badaniach prowadzonych przed 1945 r. pozostała jednak obszarna literatura. Druga warstwa, kształtująca się pod wpływem ludności osadniczej po 1945 r., znajduje się w trakcie badań, szczególnie intensywnych po 1960 r. W kolejnym komunikacie Spoleczność a kultura nowo zasiedlonych terenów CZech po II wojnie światowej, dr Andrej Sulitka (Bratysława) zapoznał słuchaczy z problematyką badań zróżnicowania kulturowego na krańcach Czech i Moraw. Po 1945 r. doszło tam do silnych ruchów migracyjnych związanych z wysiedlaniem ludności pochodzenia niemieckiego. Ich wpływ na kulturowe zróżnicowanie objętych nimi terenów posiada szereg cech wspólnych z podobnymi procesami na naszych ziemiach zachodnich i północnych. Doc. dr habi!. Anna Szyfer (Poznań) przedstawiła komunikat Male miasteczka na Warmii. Referentka zaprezentowała typologię miasteczek i omówiła na kilku wybranych przykładach charakter panujących w nich typów więzi społecznej. Tematem komunikatu mgra Juliusza Sienkiewicza (Koszalin) było Za.bytkowe budownictwo ludowe Pomorza Srodkowego. Problemy jego ratowania. Wykorzystując plansze przedstawiające fotografie i rysunki najważniejszych zabytków budownictwa regionu, mówca uzasadniał tezę, że budownictwo ludowe jest w dużym stopniu odbiciem zmian kulturowych. Referent przedstawił szereg przykładów typów budownictwa charakterystycznego dla ludności autochtonicznej Pomorza oraz dla ludności osadniczej. Ziemia koszalińska, jako jeden z nielicznych regionów kraju, posiada pełną inwentaryzację zabytkowych obiektów budownictwa ludowego. Po przerwie obiadowej przewodnictwo sesji objęła doc. dr habil. A. Szyfer, �380 KRONIKA a komunikat Niektóre metodologiczne aspekty badań nad kulturq wsi koszalińskiej przedstawił dr ,Andrzej Moniak (Koszalin). Mówca stwierdził. że w latach80-tych nastąpił spadek zainteresowania badaniami wsi regionu koszalii1skiego. Pewna problematyka nie była dotychczas w ogóle podejmowana. Brak jest np. badai1 nad kulturą wsi PGR-owskiej. Intensyfikacji wymagają badania przemian kultury współczesnej. Dostrzega się pogłębianie różnic w kulturze wsi koszalii1skiej, ale brak jest naukowego wyjaśnienia ich przyczyn. Z kolei dr Janina Hajduk-Nijakowska (Opole) wygłosiła referat Przemiany kulturowe na ziemiach zachodnich w badaniach folklorystycznych. Ponieważ zarówno ziemie zachodnie jak i północne nie były przedmiotem specjalistycznych badai1 folklorystycznych, autorka określiła swój referat jako postulatywny, zgłaszając szereg konkretnych problemów badawczych. \Vspólnym ich mianownikiem powinna być odpowiedź na pytanie, jak folklor reaguje na przemiany w kulturze. Zagadnienie Współczesnej sztuki ludowej Krainy Złotowskiej i Pałuk było treścią komunikatu mgra Jana Niedźwieckiego (Piła). Obok prezentacji ośrodków, w których sztuka ludowa jest nadal żywotna, autor zwrócił uwagę na rolę muzeum w Pile w podtrzymywaniu jej tradycji. Szczegółowy referat Sztuka ludowa na Pomorzu Szczecińskim w procesie zm,'an przedstawiła dr Maria Pinii1ska (Łódź). Opierając się na wynikach swoich badai1 przeprowadzonych w latach 1965 - 19'75 autorka skoncentrowała swą uwagę na przedmiotach i potencjale wytwórczym w obrzędowości ludowej oraz sposobach jego przejawiania się. Miejsce kultury ludowej w życiu współczesnym (na przykładzie woj. zielono- było tematem komunikatu dr Barbary Kołodziejskiej (Zielona Góra). Autorka zajęła się przede wszystkim zróżnicowaniem stylu życia w rodzinach, których członkowie pochodzą z odmiennych kulturowo regionów. Dr Maria Gołubkow (Wrocław) w komunikacie Społeczne potrzeby ftmkcjonowania kultury ludowej na Dolnym Ślqsku zajęła się omówieniem form instytucjonalnej opieki nad kulturą ludową oraz wpływem instytucji kulturotwórczych na sposób jej funkcjonowania. Dyskusję rozpoczęła dr A. Kowalska-Lewicka, zwracając się z pytaniem do dr B. Kołodziejskiej, kto dominuje w małżei1stwach mieszanych przy wyborze stylu życia'! Referentka, podając informację o opublikowanych już materiałach na ten temat, wskazała na dominującą rolę kobiety i podkreśliła mniejszą kolizyjność małżeństw, w których partnerzy poehodz:-j z bliżej siebie położonych regionów. Kolejne pytania dr A. Kowalskiej-Lewickiej skierowane były do autorów podejmujących w swych wystąpieniach problematykę sztuki ludowej (mgr J. Niedźwiecki, dr M. Piniilska) i dotyczyło nazwy dla twórczości wspólcześnie kierow,mcj na wieś i ze wsi się wywodzącej. OdpowiZ'daj'ic, dr M. Pinihska stwierdzi al. że istniejące obecnie kryteria estetyczne nie są zdominO\vane przez grupę, toteż najwła:ściwszą nazwą byłaby "współczesna sztuka rcgionalna". Doc. dr habii. A. Szyfer odpowiadając na kolejne pytanie dr A. Kowalskiej-Lewickiej broniła zasadności używania terminu "kultura drobnomieszcza!~ska", jako stosow:mcgo w literaturze dla określenia kultury społeczei1stw małych miast. Wspomniala też o trze~h monografiach regionalnych (Rynu, Lidzbarka We1skiegu i Rucianego-Nidy), w których opublikowano wyniki badai1 nad kulturą tych warmii1skich miasteczek. Dyskusję zamknęła prof. Bronisława KopczYllska-Jamorska, pocikreślając, że sesja przyniosła wielką sumę informacji na temat badai1, osiągnięć zespołów badawczych i poszczególnych osób. Postawiła zarazem p) tanie, czym jest współczesność w badaniach etnograficznych. Przebieg sesji pokazał również, jak dużym górskiego) �381 KRONIKA problemem jest precyzja pojęć (np. sztuka ludowa) używanych w badaniach kultury współczesnej i jej przemian. Skłoniło to mówczynię do zaapelowania o podjęcie generalnego opracowania problemu współczesności w badaniach etnograficznych a także o większą precyzję w stosowaniu różnych terminów i konsekwencję wypowiedzi. Ponadto prof. B. Kopczyńska-Jaworska zwróciła uwagę na powiązania między polityką kulturalną a spontanicznym rozwojem kultury, które stanowić mogą interesujące, nowe pole badawcze. Bez odpowiedzi pozostało pytanie dr Szymailskiego o obecność w wynikach badań terenowych relacji byłych uczestników kolonii organizowanych przez Związek Polaków w Niemczech, na ówcześnie (przed 1939 rokiem) niemieckim Pomorzu. Jcst to, być może, nowy, otwarty problem badawczy. Krzysztof Woźniak CANADIAN MUSEUM OF CIVILIZATION (KANADYJSKIE MUZEUM CYWILIZACJI) Muzeum nie powinno być instytucją oderwaną od aktualnej rzeczywistości. Stanowi ono integralną częsć społeczeństwa, któremu winno służyć, dlatego też podlega ciąglym zmianom, tak jak zmianom podlega społeczeństwo, kultura i ekonomika. Przykładem niech będą dzieje Kanadyjskiego Muzeum Cywilizacji na przestrzeni prawie 150 lat swego istnienia. W r. 184.1 królowa Wiktoria założyła w Montrealu Instytut Geologii i Historii Naturalnej Prowincji Kanady, który zajął się gromadzeniem zbiorów geologicznych i archeologicznych. W 1'. 1877 zaczęto gromadzić również zbiory botaniczne, zoologiczne i etnograficzne, a w r. 1881 całą kolekcję przeniesiono z Montrealu do Ottawy. Z początkiem XX w., w r. 1907, Instytut został podporządk0wany świeżo st warzonemu Departamentowi Górnictwa i w trzy lata później znalazł nowe pomieszczenie w Victoria Memorial Museum Building, gdzie jego zbiory mogły być eksponowane i udostępnione dla publiczności. Dopiero w okresie międzyw(ljennym, na podstawie uchwaly parlamentu z 1'. 1927, instytucja funkcjonująca do tego czasu jako Oddzi<Jł Muzealny Depart<Jmentu Gónictwa uzyskała status Narodowego Muzeum Kanady. Po II wojnie, w 1'. 1956 został wydzielony w obrębie Muzeum samodzielny Oddział Historii Czlowieka, zajmujący się problematyk'l archeologiczną i etnogr<1ficzn'l. a w latach 1'9i64 i W66 zostaly utworzone kolejno 0ddziały Historii, a następnie Folkloru. Rok 1368 przyniósl da:sze zmiany w muzealnictwie k,madyjskim. Powstała tzw. Korporacja "Muzeów Narodowych, w skład której weszły ·i ()ddzil'1rH' Muzea Narodo'\VP, 'na jakie rozpadlo Islię·omawiane, dotąd wielodziałowe ?-:arodowe Mu.zeum Kanady. Jedno z nich zostało nazwane Narodowym Muzeum Człowieka i tym będziemy się d<Jlej interesować. W rok później gmach Victoj'ia Nlemor',al Muzeum został zamknięty na 5 lat, co umożliwiło przebudowę i unowocześnienie ekspozycji dwu Muzeów Narooowych, które t<Jm zn<l!azJy pomieszczenie: Narodowego Muzeum Człowieka i Narodoviego I\Iuzeum Przyrody. Mimo przebudowy i unowocze:jnienia, już w 1'. 1982 okazaJa się potrzeba opr<lcowcwia nowej koncepcji Muzeum poświ(;conego czJowiekowi i jego kulturze. Pierwotne Nc'l"odowe Muzeum CzJowieka tak dalece wzbogaciło swe zbiory, że budowa nowego, na wskroś nowoczesnego gmachu, stała się bezwzględną ko- �382 KRONIKA niecznością. Równocześnie instytucja ta znacznie poszerzyła zakres swyr:h zainteresowań i studiów, wykraczając poza ramy Muzeum antropologicznego. Z biegiem czasu zaczęto kłaść coraz większy nacisk na historię, na udokumentowanie i zaprezentowanie wkładu ludów zamieszkujących Kanadę: autochtonów (Indion, Eskimoców) i osadników (różnych narodowości i grup etnicznych) do kultury i rozwoju Kanady. Zmieniony profil Muzeum wymagał nowej dla niego nazwy. Poddano tę sprawę pod dyskusję społeczną, w której uczestniczyli liczni amatorzy i profesjonaliści. W rezultacie została przyjęta nazwa Kanadyjskiego Muzeum Cywilizacji (Canadian Museum of Civilization (Musee canadien des civilisations). Gmach nowego Kanadyjskiego Muzeum Cywilizacji jest aktualnie wznoszony w Ottawie, w parku Laurier, naprzeciw budynków parlamentu, a w założeniach jego twórców Muzeum ma służyć wszystkim Kanadyjczykom jako ich dom rodzinny, gdzie każda grupa narodowa i społeczna odnajdzie siebie, swą historię, kulturę i miejsce w ogólnej kulturze kanadyjskiej. ,Adres Muzeum: National Museums of Canada Ottawa, Canada KIA OM8 Na podstawie wydanego przez Muzeum komunikatu autorstwa Monique Martin opracowała Anna Kowalska-Lewic/ea SPRA WIOZDANIE Z DZIAŁALNOSCI ZARZĄDU GŁÓWNEGO POLSKIEGO TOW ARZYSTW A LUDOZNA WCZEGO ZA OKRES OD WRZESNIA 1982 ROKU DO SIERPNIA 1986 ROKU Zróżnicowane formy działalności organizacyjnej, naukowej, popularyzatorskiej i wydawniczej wpisane w statut Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego stanowią o jego bliskich związkach z etnografią. Ważnym więc zagadnieniem jest dokumentowanie tej działalności poprzez gromadzenie odpowiednich zespołów archiwalnych, które powiększają zasoby archiwum naukowego Towarzystwa oraz w mIarę pełne jej prezentowanie w sprawozdaniach rocznych przedstawianych Walnemu Zgromadzeniu Delegatów, przede wszystkim Z8Ś w sprawozd8niach obejmujących okres między zgromadzeniami sprawozdawczo-wyborczymi, odbywającymi SIę zgodnie ze statutem Towarzystwa co trzy lata. Mając na względzie tę ważną okoliczność, w sprawozdaniu przedstawianym tegorocznemu Walnemu Zgromadzeniu Delegatów zawarto w miarę pełny obraz działalności Towarzystwa przypadaj<1cej na l8ta 1982 - 1986. Zapis tyeh dokonań stanowić będzie w przyszłości świadectwo wielorakich inicjatyw podejmowanych przez Towarzystwo, powiązanych ze społecznikostwem jago działaczy. Prezentowane tu formy działalności Towarzystwa są więc sumą indywidualnych wysiłków szerokiej rzeszy jego członków związanych z .21 Oddziałami terenowymi. Różna jest to działalność owocująca jednak zawsze osiągnięciami, obejmującymi popularyzację kultury ludowej i jej ochronę, szeroko pojętą folklorystykę, socjologię kultury czy działalność wydawniczą. Można więc ze świadomością istnienia potwierdzalnych faktów stwierdzić, że podobnie jak w okrellach wcześniejszych tak i teraz dobrze służy Towarzystwo polskiej etnografii, a gdy- �383 KRONIKA by udało mu się zintegrować wszystkich pełniejszy byłby kształt tej działalności. 1. Struktura krajowych etnografów etnologów jakże organizacyjna W okresie sprawozdawczym Zarząd oraz Prezydium ZG PTL działały w niezmienionym składzie, wybranym podczas 58 Walnego Zgromadzenia Delegatów Towarzystwa w Kaliszu, obradującego w dniach 10 -12 września 1982 r. W skład Zarządu wchodzili: Prof. dr Józef Burszta, mgr Zofia Jeż-Jarecka, dr Janina Hajduk-Nijakowska, mgr Kalina Antonowicz, dr Eugeniusz Jaworski, dr Janusz Kamocki, mgr Maria Gołubkow, mgr Marzena Scisła, mgr Irena Lechowa, mgr Krystyna Kaczko, mgr Aleksandra Tyszkowa, doc. dr hab. Jadwiga Kucharska. Z-cy członków ZG: mgr Jan Pałka, dr Krzysztof MakuIski, mgr Maria Parnowska. Natomiast Prezydium ZG funkcjonowało w stanie osobowym: dr Anna Kowalska-Lewicka prezes, dr Stanisław Chmielowski i dr Marek Gawęcki - wiceprezesi, mgr Antoni Kuczyński - sekretarz generalny, dr Ewa Fryś-Pietraszkowa z-ca sekretarza generalnego, mgr Grzegorz Skalski - skarbnik, dr Janusz Bohdanowicz z-ca skarbnika. Także skład Głównej Komisji Rewizyjnej nie uległ zmianie w okresie sprawozdawczym - doc. dr hab. Edward Pietraszek - przewodniczący, mgr Józef Lech - sekretarz, doc. dr Andrzej Mikołajczyk - członek, z-cy członków GKR: mgr Magdalena Kopacz i mgr Stefan Lew; podobnie jak Sądu Koleżeńskiego, któremu przewodniczyła prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa, mając do pomecy członków: prof. dr Dorota Simonides, prof. dr Maria Prufferowa, z-ców członków: dr Longin Malicki, doc. dr hab. Maria Gładyszowa. W okresie jaki upłynął od ostatniego Walnego Zgromadzenia Sprawozdawczo-Wyborczego odbyły się 3 Walne Zgromadzenia Delegatów: w Łańcucie w dniach 9 - 11.09.1983 r., w Łomży w dniach 21 - 23.09.19,84r., i w Lublinie w dniach 20 - 22. 09. 1985 r. Zarząd Główny spotykał się na posiedzeniach S razy, natomiast Prezydium ZG odbyło 28 posiedzeń. Walne Zgromadzenia Sprawozdawcze oraz posiedzenia Zarządu Głównego stanowiły płaszczyznę pełniejszego doinformowania władz Towarzystwa o pracy Prezydium, a poprzez podejmowane uchwały i ustalenia wytyczały jego działalność między tymi posiedzeniami. Należy tutaj podkreślić, że kadencja obecnego Zarządu została wydłużona o rok, mocą decyzji WZD w Łomży, ze względu na przypadający w roku 1985 Jubileusz 90-lecia Towarzystwa. Chodziło bowiem o to, aby towarzyszące tym uroczystościom WZD, które odbyło się w Lublinie nie nadawać charakteru wyborczego, natomiast wyeksponować jego jubileuszowy charakter. Pod względem struktury organizacyjnej nie zaszły zasadnicze zmiany w łonie Towarzystwa. Z konieczności jednak musiano rozwiązać Oddziały Towarzystwa w Limanowej i Sanoku, które nie przejawiały jakiejkolwiek działalności statutowej. (Rozważano też ewentualność rozwiązania Oddziałów w Przemyślu i Rzeszowic, sprawl; pozostawiono jednak do decyzji przyszłego Zarządu). Powstal natomiast Oddział PTL w Opocznie, którego działalność nosi bardzo aktywny charakter. Ponadto przy Oddziale Warszawskim i Krakowskim PTL utworzono Koło Zainteresowań Kulturą Ormian, przy Oddziale Poznailskim, Szczecińskim i Warszawskim Koło Zainteresowań Kulturą Łużyc. Natomiast w stadium organizacji jest Koło Zainteresowań Kulturą Asyryjską mające powstać przy Oddziale PTL w Poznaniu. Koła te nie stanowią autonomicznych jednostek organizacyjnych w ramach Towarzystwa, bowiem działalność swoją prowadzą w ramach Oddziałów przy pełnej zależności organizacyjnej i merytorycznej od ich Zarządów. �384 KRONIKA Dopełnieniem struktury organizacyjnej Towarzystwa są jego agendy takie jak: Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi, kierowany społecznie przez prof. dr hab. Bronisławę KopczyńskąJaworską; Redakcja Dzid Wszystkich Oskara Kolberga w Poznaniu, której niezmiennie od lat patronuje prof. dr hab. Józef Burszta; Biblioteka Naukowa im. J. Czekanowskiego oraz Archiwum Naukowe PTL we Wrocławiu, kierowane przez mgr Jadwigę Kłodnicką. Biurem Zarządu Głównego PTL we Wrocławiu kieruje nadal Pani Teresa Kłos, natomiast redakcje wszystkich serii i czasopism posiadają swoich redaktorów, pełniących te funkcje nieodpłatnie. Redakcją rocznika "Lud" kieruje prof. dr J. BlIrszta, "Łódzkie Studia Etnograficzne" redagowane są przez doc. dr hab. Jadwigę Kucharską. natomiast dwumiesięcznik "Literatura Ludowa" redagowany jest przez prof. dr hab. Czesława Hernasa. W ramach serii komitetom redakcyjnym przewodniczą: "Prace Etnologiczne" - prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz, "Prace i Materiały Etnograficzne" - doc. dr hab. Edward Pietraszek, "Atlas Polskich Strojów Ludowych" doc. dr hab. Barbara Bazielich, "Biblioteka Popularnonaukowa" doc. dr hab. Leszek Dzięgiel, "Archiwum Etnograficzne" dr Janusz Kamocki. Jedynie dwa czasopisma zatrudniają w niepełnym wymiarze sekretarzy redakcji, a obowiązki te pełnią w "Ludzie" - mgr Jan Pałka, natomiast w "Literaturze Ludowej" mgr Maria Bożena Kuczyńska. W okresie sprawozdawczym liczba członków zwyczajnych wahała siQ w granicach: 1.104 w r. 19'82, 1.107 w r. ,1983 1.138 w r. 1984, 1.187 w r. 1985. Obecnie natomiast Towarzystwo liczy 1.196 członków skupionych w21 Oddziałach terenowych. w tej liczbie 37 członków honorowych krajowych \ a w okresie sprawozdawczym godność tę nadano: rumuńskiemu etnografowi dr Banateanu Tancredowi, dr Stanisławowi Błaszczykowi, prof. dr Józefowi Burszcie, Jadwidze Chętnikowej, Janowi Piotrowi Dekowskiemu, prof. dr Józefowi Gajkowi. prof. dr Annie Kutrzebie-Pojnarowej, Halinie Nowosad, doc. dr Wandzie Pomianowskiej, prof. dr Franciszkowi Wokrojowi. W okresie sprawozdawczym staraniem Zarządu Głównego PTL otrzymane zostały dwie nagrody im. Zygmunta Glogera. Otrzymali je prof. dr J. Burszta w roku 1984 oraz prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa w 1985 roku. Mamy ponadto 16 członków honorowych zagranicznych 2 i 6 członków zwyczaj1, 1 Wykaz krajowych członków honorowych Towa,rzystwa (w nawia:;ie rok nadania godności): prof. dr g,tanisla,w Bąk (1969), dr Stanisław Błaszczyk (1983), pref. F. BUjak (1910- 01), prof. dr Józ,ef Burszta ~1985), Jadwiga Chętnikowa (1984), Wiesława Cichowicz (1962), prof. d;' Jan Czekanowski (1960), dr Jan Piotr Dekowski (1984), prof. ell' Kazimierz Dobrowolsl,i (11;69), dr Sebac:tian Flizak (lg69), prof. dr Józef Gajek (1983), Walenty Gawron (1968), Antoni Górszczy!\: (11968), prof. dr .Julian KrzyżaiIlo'vVski (1974), prof. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa (1~13";), mgr Zofia Neyman (1986), prof. K. Nitseh (1945- 51), Hahna Nowasad (1934), prof. dr Bolesław Olszewicz (1969), Janina Orynżyna (1970), dr Kazi.miel·z Pietkiewicz (1979), doc. dr Wanda Pomiano\vsl~a (1984), prof. dr Ksawery Pi\vocki (1974), F. Popiolek (1945 - 51), prof. dr H'Jlna:1 Hcinfuss (1930), prof. dr Tadeusz Seweryn (1972), J,advlig,a Sobieska (1~37(1),Emilia SukcrtO\V3- -Bicdrawina (1959), Zofia Szembekówna (1969), prof. Janusz Świeży (l:·:b:n, L. Węg"ZyilO',,;cz (1945- 51), mgr Tadeusz Więck-owski (1979), prof. dr Franciszek Wokroj ('1983), prof. ell' Kazimiera Zawistowicz-Adamska (1977), prof. dr Juliusz Zborowski (1952), p'-of. clI' Maria Znamierow;;ka ...PrUfferowa (1978), dr Ma.ria Ży\virska (1979). 2 T"Vyl':az zagrar:.icznychczlonkóyv bomarowych (w nawiasie rok narJan.ia godności!: pI";:. dr Tancred Banatenau, Bukareszt (1985), prof. dr Vasilij Bonc1arczil" MilIsk (l!174), doc. 1J1\ dr Jiri DBmbors3\:y. Ostra,wa (1~)56), Olga Ga.nck:aja, 1\loskwa (1974), prof. dr J\:1ilovan GavazzL Zagrzeb (1974), prof. elr Wiktor Gusiew, Leningrad (1974), prof. dr Saulo Halts-onen (19531, prof. d.r Jiri Horak, Pr·aga (1974), prof. dr D. K,randzalov, Olomouc (19:;6), doc. ph Ul' ~"ud\'ii;: Kunz, Slapanice (1957), prof. dr Jan Mja!rtan, Bratyslawa (1956), dr O. Nahodil (195Ii), dr ACl- �KRONIKA 385 nych 3. Członkiem zbiorowym Towarzystwa pozostaje nieodmiennie od lat: Muzeum Etnograficzne w Toruniu, Muzeum w Sieradzu i Spółdzielnia Pracy Wytwórców Rękodzieła Ludowego i Artystycznego "Milenium" w Krakowie. Dla pełniejszego scharakteryzowania struktury organizacyjnej Towarzystwa należy wspomnieć o etatowej obsadzie personalnej poszczególnych jego agend oraz Zarządu Głównego. W Biurze ZG PTL zatrudnionych jest 7 osób (53/4 etatu) z następującym podziałem funkcji: Teresa Kłos - kierownik Biura, mgr Irena Wittek _ główny księgowy, Kazimiera Jankowska - starszy księgowy, Bożena Wrońska _ kierownik magazynu, mgr Jadwiga Kłodnicka - kierownik Biblioteki, Jadwiga Balon - starszy bibliotekarz, mgr Maria Bożena Kuczyńska - sekretarz redakcji "Literatury Ludowej". W redakcji Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga zatrudnionych jest 8 osób (6114 etatu): mgr Jan Palka - sekretarz red. DWOK i "Ludu", mgr Danuta Pawlak, mgr Agata Skrukwa, mgr Elżbieta Miller i mgr Hanna Pawlak - na stanowiskach st. asystentów, mgr Witold Przewożny asystent, mgr Lechosław Marciniak gł. księgowy, Barbara Gołda st. księgowy. Ośrodek Dokumentacji i Informacji EtnograficzneJ w Łodzi zatrudnia 2 osoby na pełnych etatach: dr Ewa Karpińska - st. asystent, mgr Maria Niewiadomska - st. asystent. W bieżącym roku z Biura ZG zostały zwolnione 2 osoby tj. gł. księgowy - Marian Tokarek oraz magazynier Maria Fedoruk. W okresie sprawozdawczym podjął pracę w redakcji "Literatury Ludowej" p. Andrzej Falkiewicz, literat, jednakże już po miesiącu zrezygnował z pracy i funkcję sekretarza redakcji przejęła ponownie mgr M. Bożena Kuczyńska. 2. D z i a ł al n ość or gan iza cy j n a Wynikający ze statutu zakres działalności organizacyjnej posiada rozny charakter problemowy i rozkłada się on dość nierównomiernie w ramach poszczególnych Oddziałów. Nie wchodząc na wstępie w jego pełniejszą charakterystykę podać należy, że już u podstaw tej działalności leżą formalno-organizacyjne uwarunkowania tj. sprawozdawczość, częstotliwość zebrań, opłacalność składek itp. Wiele tutaj istnieje nieprawidłowości i są Oddziały, które działalno~ć swoją improwizują od przypadku do przypadku lub w ogóle jej nie przejawiają, lecz są także jednostki organizacyjne zdumiewające swą prężnością i systematyczną pracą· Poczynając od tych najlepszych wspomnieć trzeba, że w okresie sprawozdawczym należały do nich Oddziały w Krakowie, Mszanie Dolnej, Opocznie, Katowicach, w których wszystkie statutowe obowiązki realizowane były poprawnie i rzec można iż prowadzona przez nie działalność nosi wieloaspektowy charakter obejmujący wpisaną w statut formułę o celach i działalności Towarzystwa. Z przykrością zaś stwierdzić należy, że do słabo pracujących Oddziałów zaliczyć należy Przemyśl i Rzeszów, które mimo wielokrotnych monitów nie uaktywniły swej działalności. Należy zatem zastanowić się nad celowością dalszego funkcjonowania ich w rejestrze naszych jednostek organizacyjnych. Notowano też w okresie sprawozdawczym podniesienie sprawności funkcjonowania niektórych naszych jednostek lub zgoła reaktywowania ich działalności po okresie pewnego marazmu. Przykładem jest tutaj Oddział w Szczecinie, który wznowił działalność, oraz aktywniejsza praca tonina Pisar,czyk, Duszanbe ~1978), prof. Ludmiła Ter,errti'ewa, Moskwa (197'4), pr'of. dr Kirył Wasiliewkz-Czistow, Leniugr,ad ~1974), prof. dr Christo Va:IDaJreIski,Sofia~1966). 3 Członkowie zagraniczni zwyczajni: dr Bozena Filova, Br,atislava (1974); dr Veira Gasparikowa, Bratislava C1974); dr MIchal Markus, Koske (1974); dr Oskar Olschek, Bratislav,a (1974); doc. dr .Jan Podolak, Bra't,islava f1974); dr Adam Pr,anda, Bratislava (19/74), .Jose Antonio Falcao, Lisbona (1983). 25 "Lud" - t. 71 �386 KRONIKA Oddziałów we Wrocławiu, Warszawie, Koszalinie, Poznaniu, Ze sprawą tą koresponduje opłacalność składek członkowskich, która różna jest w poszczególnych Oddziałach. Najwyższy wskaźnik opłacanych składek posiadają Oddziały w Mszanie Dolnej i Opocznie, w których wszyscy członkowie mają opłacone składki do 19831'. włącznie. Nadto Oddziały w Katowicach, Koszalinie, Krakowie, Lesznie, Poznaniu, Szczecinie posiadają zadawalający wskaźnik opłacalności składek, natomiast poważne zaniedbania w tym względzie występują w Oddziałach: Kalisz, Łódź, Przemyśl, Rzeszów, Toruń, Zielona Góra. W okresie sprawozdawczym czyniono starania na rzecz uregulowania tej ciągnącej się od lat nieprawidłowości. Nastąpiła pewna poprawa lecz nie osiągnęła ona wymaganego poziomu stanowiącego jeden ze wskaźników oceny działalności organizacyjnej Towarzystwa, prowadzonej przez Polską Akademię Nauk. W okresie sprawozdawczym zmieniono też wielkość składki członkowskiej od roku 1'984, która wynosi 100 zł, zaś ulgowa 50 zł. Jakkolwiek wpływy ze składek członkowskich nie stanowią ważącej pozycji w budżecie Towarzystwa są one jednak wyraźnym wskaźnikiem integracji ezłonków z jego działalnością i statutowymi postanowieniami. Na sprawy te zwracano wielokrotnie uwagę podczas kontaktów z Oddziałami terenowymi Towarzystwa, wydając stosowne zalecenia. Jak do tej pory rezultat tych działań jest nadal niezadawalająey, część Oddziałów nie prowadzi terminowej sprawozdawczości, zaniedbuje sprawę kolportaźu itp. W okresie sprawozdawczym członkowie Prezydium Zarządu Głównego wizytowali część Oddziałów zapoznając się na miejscu z ich działalnością. Podobnie też czyniono wobec Redakcji Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga oraz Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej, odbywając w tych jednostkach organizacyjnych ZG PTL wyjazdowe posiedzenia Prezydium. Charakteryzując najważniejsze kierunki działalności prowadzonej w Oddziałach stwierdzić należy, że nosiła ona róźnorodny charakter: popularyzacyjny, naukowy, wydawniczy, szkoleniowy. W zaleźności od liczebności i zainteresowail członków różne są formy pracy Oddziałów. Jedne prowadzą działalność naukową inicjując i organizując badania terenowe, publikują rezultaty własnych badań, urządzają lokalne lub ogólnopolskie sympozja problemowe. Inne specjalizują się w popularyzacji wiedzy o kulturze ludowej, organizują odczyty i pogadanki .- w szkołach, domach kultury, zajmują się ochroną zabytków kultury ludowej, prowadzą poradnictwo z zakresu folkloru, zbierają eksponaty d'a muzeów czy izb pamiątek. Wiele Oddziałów Towarzystwa współpracuje ściśle na tym polu z miejscowymi instytucjami kulturalnymi i nClukowymi. W okresie sprawoz::iawczym ożywiła się działalność Oddziałów w zakresie sympozjów i konferencji naukowych, które w sposób zasadniczy dowartościowują ich pracę. Konferencje takie zorganizowane zostały przez Oddziały we WrocłClwiu, Łańcucie, Krakowie, Warszawie, Toruniu, Luhlinie. Konferencje te dotyczyły tematów: Grupy ludnościowe na Do'nym S'ąsku po II wojnie światowej (Wrocław 1982); Regionalna problematyka społeczno-kulturowa (Łańcut l3'83); Problematyka stroju ludowego (Kraków 1934); Australia i Oceania: kultury tradycyjne wczoraj i dziś. Działalność naukowe< Bronisława Malinows'dego (\Vrocław 1981); Kultura ludowa sereem Sląska (Wrocław H>8,'i);sesja popularno-naukowa poświęcona trzem wybitnym etnografom: E. Frankovl!skiemu, B. Malinowskiemu i F. Gawełkowi (Toruń 1985); ,,90 lat po'skiego ludoznawstwa" (Wroc!a\\'-Lublin 1985). Staraniem Zarządu Głównego odbyły się dwie konferencje. Pierwsza z nie h odbyła się w maju 1984 1'. i towarzyszyła obchodom 50-lecia pracy naukowej prof. dr J. Gajka, a poświęcona była problemom kartografii etnogr8ficznej. Druga natomiast zorganizowana w 1985 1'. nosiła charakter międzynarodowy i poświęcona była ,,Inowacjom w oby"'zajach pożywieniowych". �KRONIKA 3. D z i a ł a I n ość 387 w ydawnicza 58 Walne Zgromadzenie Sprawozdawczo-Wyborcze Dełegatów obradujące w dniach 10 -12 września 1982 r. w Kałiszu w uchwale zaleciło przyszlemu ZarządoWi Głównemu Towarzystwa pełniejsze rozwinięcie działalności wydawniczej. Uznano bowiem, że stanowi ona ważny obszar problemowy, który dowartościowuje PTL i przyczynia się do rozwoju polskiej etnografii, zwłaszcza, że w zakresie tym posiadało Towarzystwo wieloletnią praktykę edytorską. Jej stagnacja przypadająca na lata 19'7'2 - 1981 spowodowała widoczny spadek ilości ukazujących się tytułów, a niektóre serie zupełnie zaplZestały działa)ności redakcyjnej. Notowano zaległości w bieżącym ukazywaniu się dwumiesięcznika "Literatura Ludowa" i rocznika "Łódzkie Studia Etnograficzne", kolegia redakcyjne były zdekompletowane. utracono limity papieru przyznawane przez Departament Książki Ministerstwa Kultury i Sztuki, wygasły umowy z drukarniami, które zabezpieczały przez lata druk wydawnictw Towarzystwa. Inaczej mówiąc w okresie tym utraciło Towarzystwo pełną zdolność edytorską. a niektórym seriom ze względu na paroletnie zaległości w ukazywaniu się groziła likwidacja. Ten stan faktyczny wymagał więc radykalnych zmian redakcyjnych i organizacyjnych. Objęły one zarówno składy kolegiów redakcyjnych serii i czasopism jak też sprawy natury organizacyjnej - przydziały papieru, kontakty z drukarniami, pozyskiwanie autorów, dotacje zewnętrzne na niektóre tytuły, sprawy dystrybucji wydawnictw itp. Wprowadzono zasadę, że w skład kolegiów redakcyjnych (z wyjątkiem "Literatury Ludowej" i Dzieł Wszystkich Kolberga) jako stali uczestnicy weszli z ramienia Prezydium Zarządu Głównego prezes i sekretarz generalny. Zakładano bowiem, że praktyka ta stworzy korzystniejszą sytuację w zakresie organizacyjnego stymulowania pracą poszczególnych redakcji i nada jej bardziej motywacyjny charakter. Przewidywania te tylko częściowo okazały się trafne. Zdaniem Prezydium konieczne będą w najbliższym okresie zmiany w charakterze pracy zespołów redakcyjnych, zwłaszcza w obszarze pozyskiwania wartościowych tytułów do druku. Notowaliśmy bowiem w okresie sprawozdawczym taką sytuację, że teczki redakcyjne poszczególnych serii nie miały stałego zapasu maszynopisów autorskich, zatem trudno było optymalizować dobór tytułów pod kątem ich atrakcyjności. Niemniej jednak w latach 1981 - 198'5 zahamowano niekorzystną sytuację w obszarze edytorskiej działalności reaktywując wszystkie serie. nadając im planowy charakter. W stosunku do planowanych zamierzeń ;"l:owa:iśmy też pewne niepowodzenia gdyż autorzy nie wywiązali się ze swych zobowiąwil na rzecz redaakcji. Stąd też wstawione do planu tytuły nie ukazały się mimo tego. że posiadaliśmy na nie zabez9ieczone środki finansowe. Aby wstrzymile' h~ niekorzystną sytuację postanowiono do planu wydawniczego '.vłączyć tylko takie tytuły. które posiadają pozytywne recenzje wydawnicze i przyjęte zostały do poszc'zcgóJnych serii. Praktykil ta pozwoli optymalizować działalność edytorską i nilcla jej bardziej systematyczny charakter co pozwoli na pełniejsze odzyskanie wiarygodności Towarzystwa jako wydawcy. Wiarygodność tę potwierdzają aktualne wyniki działalności edytorskiej, które zanotowaliśmy w ostatnim okresie. Obejmują one serie wydawnicze i czasopisma, w ramach których wydano w okresie sprawozdawczym pracę dr Marka Gawęckiego, pt. Wieś środkowego i północnego Afganistanu. Tradycja i próby modernizacji, Wrocław 1983, "Prace Etnologiczne" ~. 10 oraz w ramach tej samej serii jako tom 11 pracę dr Wojciecha Bursz!y, pt. Języ!<. a kllltlira w myśli etnologicznej, Wrocław UW3. Ponadto w ramach "Biblioteki Popu'arnonaukowej" t. 9 wydano pracę prof. dr Jacka Kolbuszewskiego pt. Wiersze z cmentarza. O współczesnej epigrafice wierszowanej, Wrocław }g'85, a dla uczczenia Jubileuszu SD-lecia Towarzystwa przygotowano reprint trzech książek Adama Fischera z cyklu tzw. "Biblioteki Słowiailskiej" pt. Połabianie, Łużyczani.e i Polacy. 25* �388 KRONIKA Oskara Kolberga wzbogaciły się o 7 tomową monografię Wielkie (t. 9 - 15), stanowiącą wznowienie części DWOK, obejmującą Wielkopolskę oraz kolejne tomy: Materiały do etnografii Słowian Pohldniowych i Zachodnich Łużyce, t. 59/1 oraz Pieśni i melodie ludowe w opracowaniu fortepianowym, cz. 1, t. 67/1. Poważnie też zaawansowano prace drukarskie i redak~yjne nad kolejnymi tomami, prowadzone niezmiennie od lat pod kierunkiem prof. dr J. Burszty i skupiony wokół Niego zespół pracowników, ktćry wyspecjalizował się w wydawaniu rękopiśmiennej spuścizny folklorystycznej Oskara Kolberga. W okresie sprawozdawczym, po odpowiednim opracowaniu, przekazano do PańSJtwowego Wydawnic~wa Muz}'lcznego t. 67/.2 Pieśni i melodie ludowe w opracowaniu .for:tepianowym oraz t. 68 zatytułowaJl1Y Kompozycje wokalne i instrument·alme Oskara Kolberga, zawi<l:'rający palitytury li libretlOOoper ig;komp0ll<owanychprr:zez Kolberga. Ponadto pracowano nad tekstami do Komentarzy, koncepcją indeksowania i dalszym przygotowaniem materiałów do druku (zob. Sprawozdanie z działalności .oWOK za okres od 1.07.1982 30.08.1!986 publikowane w bieżącym numerze Dzieła Wszystkie Księstwo Poznańskie ."Ludu". Z innych tytułów znajdujących się w druku wymienić należy Strój Lachów autorstwa J. Wielka w ramach serii "Atlas Polskich Strojów Ludowych" oraz 32 tom "Archiwum Etnograficznego" zatytułowany Materiały etnograficzne Ziemi Limanowskiej, tom 33 zawierający Bibliografię zawartości "Literatury Ludowej" za lata 1957 - 1980, tom 34 pt. Egzotyczne szlaki. O polskich badaniach etnograficznych w Afryce, Azji i Ameryce w dobie powojennej, w opracowaniu redakcyjnym L. Dzięgla i tom 3'5 autorstwa J. Pawłowskiej, zatytułowany Wieś warmińska Brąswałd w woj. olsztyńskim. Planuje się, że pozycje te ukażą .się na przełomie 1986/1987 roku. Oprócz tego w stadium opracowania redakcyjnego znajdują się inne prace przewidziane do druku na łamach "Archiwum" - tj. Bibliografia zawartości rocznika "Lud" za lata 1895 - 1985 oraz rękopiśmienne materiały J. Świętka zatytułowane Brzozowa i okolice Zakliczyna, które wypełnią .5 kolejnych zeszytów ,;Archiwum Etnograficznego". Seria "Archiwum Etnograficzne" publikuje prace techniką małej poligrafii obniżając przez to nakłady finansowe Towarzystwa na działalność wydawniczą. Planuje się, że w jej ramach opublikowane zostaną bibliografie zawartości etnograficznej takich czasopism jak "Ziemia", "Wisła", "Przyjaciel Ludu" i inne opracowywane sukcesywnie przez Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi, pod kierunkiem prof. dr Broni:sławy Kopczyńskiej-Jaworskiej. Ponadto w zbiorach tzw. "Archiwum Naukowego" przy ZG PTL znajdują się cenne rękopisy etnograficzne, które podobnie jak wspomniane już dzieło J. Świętka należy udostępnić szerszemu ogółowi poprzez ich opublikowanie. Temu celowi służyć będzie przede wszystkim seria "Archiwum Etno:graficzne", kierowane przez dr. Janusza Kamockiego. W związku z zaleceniami Polskiej iAkademii Nauk aby maksymalnie działalność wydawnicza samofinansowała się podejmowano w okresie sprawozdawczym takie przedsięwzięcia edytorskie, które miały na celu zdobycie dodatkowych środków na druk pozycji niskonakładowych takich jak "Lud", "Łódzkie Studia Etnograficzne" ·czy "Literatura Ludowa", a także tytułów publikowanych w ramach serii. Jest rzeczą naturalną, że osiągnięcie pełnego samofinansowania się wydawnictw PTL jest niemożliwe ze względu na niskie nakłady wydawnictwo charakterze naukowym, tam jednak gdzie szanse takie zarysowują się należy je w pelm wykorzystać. Ze można to osiągnąć dowodzą inicjatywy wydawnicze z ostatniej kadencji, wydając trzy tytuły na których osiągnięto nawet pewien zysk finansowy. Do tytułów tych należą: Wielkie Księstwo Poznańskie 7 tomów, będące wznowieniem DWOK Limanowskich �KRONIKA 389 obejmującym Wielkopolskę, książka J. Kolbuszewskiego, pt. Wiersze z cmentarza, Wrocław 1985 i reprint książek A. Fischera - Połabianie, Łużyczanie i Polacy. Aktualnie wyraźnie rysuje się szansa wprowadzenia do planu wydawniczego dwu pozycji o charakterze samofinansującym się, do których należą "Encyklopedia wiedzy o kulturzc kulinarnej ludu polskiego" w opracowaniu Jana Dekowskiego oraz "album Polskie Stroje Ludowe", pod red. Barbary Bazielich. Urealnienie tych zamiarów wymaga jednak pełniejszej integracji wysiłków wydawniczych, uzyskania pomocy finansowej ze strony Ministerstwa Kultury i Sztuki oraz przydziału papieru. Mając zapewnienie tego rodzaju pomocy dopiero wówczas należy zawierać umowy wydawnicze i formalizować zobowiązania na rzecz autorów. Są to bowiem przedsięwzięcia wydawnicze o dużej chłonności kosztów, już na etapie wstępnego przygotowywania publikacji. W chwili obecnej sprawa ta nosi charakter otwarty i anonsuje się ją delegatom jako zamierzenia na przyszłość. Wstępne uzgodnienia w tej sprawie zostały już uczynione i rokują one szanse powodzenia pod warunkiem, że zajmą się nią osoby znające tok prac wydawniczych, zarówno na etapie redakcyjnym jak też i organizacyjnym. W okresie sprawozdawczym czyniono starania o dotacje na cele wydawnicze, które pokryły przede wszystkim koszt druku "Łódzkich Studiów Etnograficznych" oraz zbiorczego, zaległego, rocznika "Literatury Ludowej" za rok 1981. Z dotacji zewnętrznych zrealizowano druk 22, tomu "Łódzkich Studiów Etnograficznych" zawierających materiały z Opoczyńskiego, finansowany przez Muzeum w Opocznie, 23 tom zawierający materiały z południowo-zachodniej części regionu łowickiego, finansowany przez Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Skierniewicach, tom 24 zawierający artykuły dotyczące łódzkiej kultury robotniczej i filmu etnograficznego, finansowany częściowo przez Federację Stowarzyszcń Kulturalnych w Łodzi, tom 25 poświęcony Kaszubom finansowany przez Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Słupsku oraz tom 26 zawierający materiały z regionu Opoczyńskiego, na który uzyskan() środki finansowe z Muzeum w Opocznie. Ta prawdziwie troskliwa polityka finansowa Oddziału PTL w Łodzi idąca w kierunku pozyskiwania środków finansowych na działalność wydawniczą zasługuje na szczególne wyróżnienie. Jest to tym bardziej godne podkreślenia, że od początku istnienia "Łódzkich Studiów Etnograficznych" kolejni redaktorzy tego rocznika oraz władze Oddziału Łódzkiego PTL umiały zjednywać sobie sponsorów i same dźwigały trud wydawania pisma. Byłoby jednak rzeczą wielce pożądaną aby rocznik ten w następnej kadencji wszedi w normalny cykl wydawniczy. Aktualnie bowiem zaległości sięgają trzech lat gdyż w maju 1986 r .ukazał się tom 25 za rok 1983. Wspomniana już trudna sytuacja wydawnicza Towarzystwa, którą zastano na początku kadencji rozciągała się również na dwumiesięcznik "Literatura Ludowa"._ który posiadał wówczas zaległości wydawcze sięgające okresu czterech lat. Eliminacja tego zjawiska wymagała szczególnych zabiegów organizacyjnych i redakcyjnych, łącznie ze zmianami na stanowisku sekretarza redakcJi. W rezultacie podjętych starań wyeliminowano w sposób zasadniczy te trudności. Wydano zaległe roczniki i przyjęto program zapewniający wejście pisma w normalny tok wydawniczy w roku 1987. Osiągnięto to przez współpracę z Oddziałem Wrocławskim Państwowego Wydawnictwa Naukowego, który od roku 1935 przejął od ZG PTL obowiązki edytorskie tego pisma. Najkorzystniej w sensie ciągłości ukazywania się kształtuje się sytuacja czasopisma "Lud", który tradycyjnie już i w tym roku zdążył na obrady naszego Walnego Zgromadzenia. Oprócz wymienionej powyżej działalności wydawniczej prowadzonej w ramach macierzystej jednostki jaką jest ZG PTL, w roku 1985 prowadzone były prace: �390 KRONIKA redakcyjne nad tomem poświęconym pamięci badacza Kurpiów Adama Chętnika, stanowiącym pokłosie konferencji naukowej towarzyszącej Walnemu Zgromadzeniu Delegatów, które odbyło się w Łomży w 1984 r. Tom ten opracowany merytorycznie przekazany został wydawcy, którym jest Łomżyńskie Towarzystwo Naukowe im. Wagów w Łomży. Obraz edytorskiej działalności Towarzystwa stanie się bardziej pełny gdy dodamy do niego inicjatywy. które w tym zakresie podejmowane są przez Oddziały terenowe. Nie jest ich wprawdzie wiele lecz dopełniają one znakomicie starania ZG PTL na tym odcinku. Wyraźnie tutaj zarysowały się starania Śląskiego Oddziału PTL, w którym w roku 19'85 przekazano do wydawnictwa S!<jskiego Instytutu Naukowego w Katowicach pracę pt. Twórca ludowy i jego dzieło, częściowo dotowaną przez ZG PTL na etapie badarl i opracowania ich wyników. Książka omawia między innymi rzeźbę w wGglu. wytwórczość drobnych wyrobów z drewna, hafty, koronkarstwo, przejawy życia muzycznego na Podbeskidziu, plastyki obrzędowej i inne przejawy ludowej twórczości na ziemi śląskiej. Tutaj też skonkrctyzowano ,,vcześniej anonsowany zamiar opracowania Słownika Etnografii Śląskiej, pracy wartościowej i niezwykle potrzebnej, którą jako Towarzystwo powinniśmy promować, a nawet włączyć do jednej ze swych serii wydawniczych. Urealniony zostanie także dawny projekt PTL w Toruniu, w zakresie wydania pracy pt. Region, przyczyny Zl'óżnicolCań kul/lirowych, zawieraj,jcej artykuły stanowiącc pokłosie konferencji pod tym samym tytułem, która towarzy~zyła Walnemu Zgromadzcniu Delegatów PTL w Toruniu w B78 roku. Uk,\zanie się tej pracy realizowanej wspólnie z Muzeum Etnograficznym w Toruniu bGdzie wartościowym dopełnieniem inicjatyw wydawniczych naszych OJdziałćw. Stoimy na sbnowisku pełnego popierania tej lokalnej inicjatywności i ze wszech miar należy ją wspierać, zwłaszcza że na rynku ksiGgarskim bardzo mało jest książek o tematyce etnograficznej. Przedstawiając sytuację wydawniczą podkreślić należy, że wszystkie przedsięwzięcia w tym zakresie podejmowane przez ZG PTL wykonywanc były bez stałej obsadY etatowej na stanowisku sekretarza wydawnictw Towarzystwa. Również kierowanie komitetami redakcyjnymi poszczególnych serii i czasopi,m nosi charakter społeczny, za co serdecznie dziękujemy wszystkim przewodniczącym tych komitetów. Uzupełnieniem tej działalności wydawniczej byla systematyczna praca w zakresie dystrybucji wydawnictw. W tym celu wydano w okresie sprawozdawczym "Katalog wydawnictw PTL", Wrocław 1983, zintensyfikowano sprzedaż pop!'2.ez Oddziały Tow<Jrzystwa oraz placówki ajencyjne, przede w~zystkim muzea. Ponadto rozesłano oferty do szkół i instytucji społeczno-lcuaur:,~nych na terenie kraju, zintensyfikowar.o kontakty z PP. "Dom Książki" oraz antykwari<Jt,\mi. Upowszechnia się praktyka kierowania naszych wydawnictw do miesięcznika "Nowe Książki", na łamach którego ukazują się rccenzje tych pozycji. W ocenie Zarządu dystrybucja wydawnictw prowadzona była właściwie, a łączne wpływy z tego tytułu wyniosły w okresie sprawozdawczym 6.581.000.zł. N.::dal jednak należy prowadzić bardziej aktywną dystrybuejll naszych wydawnictw poprzez Oddziały Towarzystwa. W okresie sprawozdawczym doprowadzono także do wb~ciwego składowania w.vcJawnidw Towarzystwa likwidując nabrzmiały od lat problcm magazynowy. 4. B i b l i o t e k a N a u k o w a i m. Jan a C ze k a n o w s k ie g o Na pocz,'}tku kadencji nowo wybranego Zarządu Towarzystwa przyst,wiono do szczegółowego rozpoznania potrzeb placówki, jedynej s[)ccjalistycZIlcj bibliotcki tego tyu w kraju, posiadującej bogaty ksiGgozbiór składający siG z dziel lVvartych �KRONIKA 391 i czasopism. Z ramienia Zarządu Glównego opiekę merytoryczną i organizacyjną nad biblioteką powierzono dr. Markowi Gawęckiemu, pracownikowi Instytutu Etnologii UAM w Poznaniu, wiceprezesowi ZG PTL. Za podstawowe przedsięwzięcia z tego obszaru uznano intensyfikację działalności nad gromadzeniem zbiorów, ich konserwację i systematykę. Dla zabezpieczenia realizacji tych przedsięwzięć przyjęto zasadę nie ograniczenia środków finansowych na zakupy biblioteczne, nie limitowania środków na konserwację zbiorów oraz przyznano jeden etat młodszego bibliotekarza (obecnie przebywa na urlopie wychowawczym) z powierzeniem mu obowiązków nad systematyką zbiorów tj. tworzenia katalogu rzeczowego. W rezultacie tych dzialań w okresie sprawozdawczym księgozbiór biblioteki zwiększyl się o 2010 woluminów i liczny obecnie ,1'5.306 vol. dziel zwartych oraz 15.307 vo!. czasopism i wydawnictw seryjnych. Przy czym nie są to tylko nabytki dokonane w formie zakupów, bowiem obejmują one również pozycje pozyskane z rozległej wymiany wydawnictw krajowych i zagranicznych oraz dary. Spośród darów. które w ostatnim okresie wplynęly do biblioteki najcenniejszym jest zbiór 88 pozycji ksi<:jżkowych i nadbitek autorskich, ofiarowanych przez uczestników międzynarodowej konferencji na temat "Innowacje w zwyczajach pożywieniowych", która odbyła się w pażdzierniku 1985 r. w Karniowicach k. Krakowa. Są to w większości etnograficzne dzieła zwarte z krajów drugiego obszaru płatniczego (dolarowego). Wychodz<'jc z założenia, że cennym uzupelnieniem zbiorów bibliotecznych jest nic tylko pozyskiwanie aktualnej produkcji wydawniczej lecz stałe penetrowan 'e księgarskiego rynku antykwarycznego przyjęto zasadę uczestnictwa w ważniejszych aukcjach księgarskich. Z ogólnej sumy 450 tysięcy wydatkowanej na zakup książek 20&.550 zł przypadło na zakup 44 woluminów na 9 aukcjach antykwarycznych w Warszawie, Krakowie, Gdańsku, Poznaniu i Bydgoszczy. Zakupione tam książki to cenne, w większości unikalne wydawnictwa z końca XIX i pocZ'ltku XX wieku, które uzupelniły i dowartościowaly księgozbiór biblioteki. Z ważniejszych pozycji wym'enić należy: M. Mioduszewski, Paslorałki i kolędy z melodyjami czyli p;osnki wesołe ludn, Kraków 1843; J. Chciszewski, Żniwny wianek. Zbiór p:eśni, Gniezno 1906; M. Janik, Dzieje Polaków na Syberii, Kraków 1928; I. Domejko, A1'allkal1ia i jej mieszkańcy, Wilno lE.60; K. Mokłowski, Sztllka llldowa w Polsce, Lwów 1903. Uznaje się zasadne w dalszym ciągu kontynuowanie tej formy zakupów bowiem stwarza ona możliwość pełniejszego zaopatrzenia biblioteki w ważne pozycje etnograficzne. których brak występuje w jej zbiorach. Zbiory te uzupełniano również zakupami wydawnictw w reprintach. Niewątpliwie najcenniejszym z nich b<;dzie reprint 16-tomowego Słownika geograficznego Królescwa i innych krajów slowiańskich za 130 tysięcy zlotych. Rekapitulując należy po:1kre~Ji(>.że ustępujący Zarz'1d przy jął zasadę nie limitowania środków fjnan~owych na powiększenie zbiorów bibliotecznych i ich konserwację, której poddano 736 woluminy. Ważn<.j działalności,) biblioteki jest wymiana wydawnictw. Obecnie prowajzona jest ona z 42 instytucjami krajowymi i 175 zagranicznym w 37 krajach świ:Jta. I\kt,vw;zując t<; dziala:ność zwrócono się do różnych instytucji nau'wwych i kulturalnych na świecie z nawiązaniem wymiany z Towarzystwem. 'vV ten sposóiJ lista instytucji. z którymi prowadzona jest wymiana wydawnictw powi<;kszyla się o 20 placówek. obejmuj<.jcych obszar Europy, Azji i Ameryki o różnym profilu działalności naukowej - muzea, towarzystwa naukowe, placówki uniwersyteckie, Akadem'e Nauk itp. Z ważniejszy eh placówek tego typu wymienić należy: I. Museum fUr Vblkerkunde we Wiedniu, skąd otrzymujemy dwa czasopisma: ..Wiener Vólkerkundliche Mitteilungen" oraz "Archiv fur Vokerkunde", prezentu- �392 " KRONIKA jące prace z zakresu etnografii ludów pozaeuropejskich; 2. P. J. Meertens-Institut w Amsterdamie, skąd uzyskaliśmy wydawnictwo "Volkskundig Bulletin" -- czasopismo etnografii holenderskiej; 3. Anthropological Institute of Nauzan University w Nagoya w Japonii, skąd otrzymuje czasopismo "Asian Folklore Studies" - poświęcone folklorowi, religii i sztuce ludów Azji; 4. Association for the Ainu Folklore w Sapporo, skąd otrzymujemy interesujące publikacje dotyczące kultury Ajnów pod wspólnym tytułem "Reports on the Ainu Folklore"; 5. Institut National Haitien de la Culture et des Arts na Haiti, skąd otrzymaliśmy wydawnictwo "Bulletin du Bureau National d'Ethnologie". Generalizując, każda z nowoczesnych placówek wymiany jest ważnym, stałym punktem uzupełnienia zbiorów bibliotecznych. Z rozpoznania biblioteki wynika, że istnieją w tym względzie dalsze szanse powiększania punktów wymiany, zatem wskazaniem ustępującego Zarządu jest kontynuowanie tej pracy i ciągłe jej optymalizowanie, zwłaszcza że wymiana zagraniczna jest jednym źródłem pozyskiwania książek strefy dolarowej. Tą drogą w okresie sprawozdawczym otrzymaliśmy 75 tytułów czasopism i serii z krajów kapitalistycznych oraz 50 tytułów z krajów socjalistycznych. Podstawą sprawnego funkcjonowania biblioteki jest klasyfikacja zbiorów. Mając na uwadze udoskonalenie istniejących w bibliotece katalogów opracow;mo nowy schemat katalogu rzeczowego, który będzie podstawą szczegółowej klasyfikacji zbiorów bibliotecznych. Prace w tym zakresie zostały rozpoczęte i będą kontynuowane. Ponadto w okresie sprawozdawczym wykonano w bibliotece różne prace związane z przemieszczeniem zbiorów, w celu wygospodarowania maksymalnej ilości miejsca na nabytki. Utworzono takeż dział autografów tj. dzieł sygnowanych przez autorów dedykacjami dla księgozbioru Towarzystwa. Dotyczy to przede wszystkim książek wydanych przez PTL, a w miarę możliwości zostaną również podjęte starania a uzyskanie autografów na pozycjach wydawanych poza Towarzystwem. Praca ta prowadzona jest systematycznie i uzyskano już kilkadziesiąt autografów. W ten sposób wzrośnie również bibliofilska ranga zbiorów. Dopełnieniem tej działalności jest stała obsługa czytelników biblioteki przede wszystkim studentów etnografii Uniwersytetu Wrocławskiego oraz pracowników naukowych, kulturalno-oświatowych i innych zainteresowanych kulturą ludową. Rocznie rejestruje się około2.000 czytelników. Ponadto w ramach wypożyczeń bibliotecznych udostępnia się również książki zainteresowanym instytucjom w całym kraju. W czytelni biblioteki udostępnia się również zbiory archiwalne, które z braku odpowiedniego pomieszczenia mieszczą się w biurze ZG PTL. Udziela się także informacji bibliograficznych wszystkim zainteresowanym, a w ramach stałej współpracy przekazuje się co roku wykazy zagranicznych czasopism do Centralnego Katalogu Bieżących Czasopism Zagranicznych w Bibliotekach Polskich, znajdującego się w Bibliotece Narodowej w Warszawie. Wyodrębnienie powyższej grupy zagadnień realizowanych w okresie sprawozdawczym przez ZG PTL nie obejmuje oczywiście wszystkich form tej działalności 4, noszącej np .charakter organizacyjno-porządkowy, przewijający się w bieżącej pracy Prezydium Zarządu z poszczególnymi agendami organizacyjnymi Towarzystwa i jego Oddzłaiami terenowymi Ograniczono się tu jednak do nich, ponieważ w nich tylko zauwaźamy wyraźniejsze zarysy odrębnych przedsięwzięć na tle całej działalności statutowej, realizowanych w okresie sprawozdawczym. Fakty • Zobacz publikowane w tym tomie ~prawozdanie z dziaŁaIno'ści Redakcji Dziel WszyOskara KolbeTga oraz Ośrodka Dokumentacji i lnforma~ji Etnograficznej w Lodzi.. stkich �393 KRONIKA te nabiorą zapewne jeszcze większej wyrazistości w toku ich konfrontacji z działalnością Oddzialów Towarzystwa, które stanowią podstawę realizacji zadań statutowych Towarzystwa w zakresie ochrony kultury ludowej i jej popularyzacji oraz przy lekturze sprawozdań z działalności DWOK i ODIIE. mgr Polskiego Koszalin, dnia 13 września Antoni Kuczyński Sekretarz Generalny Towarzystwa Ludoznawczego 1986 roku. 62 WALNE ZGROMADZENIE DELEGATOW POLSKIEGO TOW ARZYSTWtA L UDO ZNA WCZEGO 13 WRZESNIA 1'986 R. KOSZALIN Protokół Walne Zgromadzenie Delegatów otwarła Prezes A. Kowalska-Lewicka, proponują na przewodniczącą obrag mgr K. Kaczko. Na wstępie dokonano wyboru Komisji Matki. W jej skład weszli: mgr Z. Toroński (jako członek przewodniczący), dr D. Czubala, dr A. Spiss. Mgr Z. TroI1ski zaproponował aby zebrani delegaci w ciągu następnej godziny składali do Komisji Matki wnioski personalne do Zarządu Głównego, Głównej Komisji Rewizyjnej i Sądu Koleżeńskiego. Następnie przewodnicząca mgr K. Kaczko zaproponowała następujący porządek obrad: 1. Wspomnienia o zmarłych członkach PTL 2. Protokół z poprzedniego WZD w Lublinie 3. Sprawozdanie ZG z działalności w kadencji 4. Sprawozdanie Redakcji DWOK 5. Sprawozdanie finansowe 6. Sprawozdania Oddziałów (w kolejności alfabetycznej) 7. Sprawozdanie GKR ad. 1. Reprezentanci Oddziałów odczytali wspomnienia o następujących zmarłych członkach PTL: - Oddziału krakowskiego - o dr. Zbigniewie Białym, mgr Aleksander Passkas, - Z Oddziału łańcuckiego - o Annie Albigowskiej, - Z Oddziału w Mszanie Dolnej - o Julianie Tonickim, Janie Grzywaczu, - Z Oddziału Gdariskiego - o Feliksie Markowskim, - Z Oddziału opoczyńskiego - o Bolesławie Wojewódzkim, - Z Oddziału poznańskiego o Antonim Janiszewskim, mgr Marii Turczynowiczowej, - Z Oddziału toruriskiego - o Marii Fryczowej, - Z Oddziału warszawskiego - o Janinie Orynżynie, Zdzisławie MietJińskim, Zofii Oganezor, Helenie Rey, Arkadiuszu Wyszomirskim oraz nie będących członkami PTL prof. Witoldzie Dynowskim i Dobrosławie Miodowicz-Wolf. Zebrani minutą ciszy uczcili pamięć zmarłych. Przewodnicząca oddała głos w sprawach formalnych dr A. Lewickiej, która za- �394 KRONIKA proponowała zbiorczą dyskusję nad sprawozdaniami po odczytaniu sprawozdania finansowego, a także aby wybór Komisji Skrutacyjnej odbył się przed przerwą, co umożliwi powielenie listy kandydatów. Wnioski przeszły jednogłośnie. ad. 2. Dr E. Fryś-Pietraszkowa odczytała protokół WZD w Lubłinie w 1985 r. ad. 3. Sekretarz Generalny PTL mgr A. Kuczyński przedstawił sprawozdanie Zarządu Głównego PTL za okres czteroletniej kadencji. Kończąc sprawozdanie podziękował współpracownikom, kierownikom agend i pracownikom _administracji za współpracę. ad. 4. Prof. J. Burszta wygłosił sprawozdanie Redakcji Dziel Wszystkich Oskara Kolberga i Redakcji "Ludu". ad. 5. Skarbnik ZG PTL mgr G. Skalski przeczytał sprawozdanie finansowe za okres 1£82- 1986 (do 30.06) Po odczytaniu w.w. sprawozdań dokonano wyboru Komisji Wnioskowej i Skrutacyjnej. Do Komisji Wnioskowej zaproponowano: dr J. Hajduk-Nijakowsk,J, mgr. M. Rataja i dr B. Kolodziejskcj. Kandydatury zaaprobowano jednog!ośnic. Nastc;pnie Przewodniczący Komisji Matki mgr Z. Toroilski przedstawil listę kandydatów do władz PTL. Następnie wyłoniono Komisję Skrutacyjn:~ w składzie: mgr Magdalen" Libcrska-Marinov. dr Halina BiUner-Szewczykowa. p. Krzysztof Gladkowski. Wybór Komisji był jednogłośny. Na przewodniczącą drugiej części obrad zebrani przez aklamacje; zaakceptowali mgr 1. Wronkowską. ad. 6.. Sprawozdania Oddziałów Towarzystwa zostały odczytane przez ich przed-' sta\vicieJi w następuj'1cej kolejności: Oddziały - gdański, kaliski, śł,jski (Oddział koszaliilski złożył wszystkim delegatom powielone sprawozd:mie z działalności), kr,'.kowski, Oddział Leszno, Lubelski, łańcucki, łódzki, Oddział w lVIszanie Dolnej. (Tu przez aklamację przyjęto wniosek mgr M. Kopacz o syntetyczne przedstawienie działalności Oddziałów). Dalej Oddziały - w Opocznie, opolski, poznański. szczccii'ski. toruński, warszawski, wroclawski, OddLiał w Zielonej Górze. Po odczytaniu sprawozdań Oddziałów głos zabrała Prezes dr A. Lewicka \\'ypunktowując najistotniejsze sprawy zawarte w sprawozdaniu Sekretarza Generalnego. Powzięte na początku kadencji ZG postanowienie nie prowadzenia działalności pozornej w ramach PTL konsekwentnie było realizowane. Zarząd dążyl do polepszenia sytuacji lokalowej Towarzystwa, jednak starani:l o nowy lokal nie zostaly uwieńczone powodzeniem. Jedynie w przypadku mag<Jzynu wydawnictw sprawa została doprowadzona do końca usunięto wydawnictwa z magazynu przy ulicy Szewskiej. zaś magazyny na ul. Przybyszewskiego zostały zaopatrzone w pólki do składowania wydawnictw. Zarząd staral się także n<Jwi<]zaćścisly kontakt z Oddziałami, popierał tworzenie się kół zainteresowań (kultur<] Ormicm, As,\'ry jczyków, Łużyczan). Istotne w kadencji były też sprawy wyd'lwnicze. WznowiDno nowe serie, przyspieszono druk złożonych już publikacji. ,Aby rozszerzyć w-;półpracę międzynarodową wprowadzono obszerniejsze abstrakty obcoj<;zyczne w wydawnictwach. nawiązano też nowe kontakty z instytucjami zagranicznymi prowadzącymi wymianę swych publikacji. Da'szym ze zrealizowanych celów ZG była intensywniejsza niż dotąd sprzedaż zmagazynowanych książek i czasopism. Inną cenną inicjatywą Towarzystwa była też zorganizowana w 198.5 r. międzynarodowa konferencja pt. Innowacje w zwyczajach żywienionych. (Wzięło w niej udział eo osób z 15 krajów Europy i Ameryki). Być może zapoczątkuje ona serię tego rodzaju jednotematycznych między- �395 KRONIKA narodowych spotkań i tym samym wyprowadzi Towarzystwo na międzynarodowy "rynek naukowy". W przypadku prac Biblioteki nie został niestety zrealizowany z przyczyn personalnych projekt sporządzenia katalogu rzeczowego. Prezes zaapelowala też o ściślejszą współpracę polskich etnografów z Towarzystwem, gdyż jest ono jedynym forum, na którym spotkać się mogą etnografowie skupieni w różnych placówkach resortowych. Uwagami dr Lewickiej do odczytanych sprawozdań były: - prośba do Sekretarza Generalnego o umieszczenie w sprawozdaniu ZG Oddziału koszaliliskiego jako dobrze pracującego; - zapytanie do Oddziałów szczecińskiego i kaliskiego co oznacza termin "członek-kandydat". Wy jaśniono tu, że termin ten określa członka jeszcze nie zatwierdzonego przez ZG, a który to członek już złożył deklarację członkowską· Prezes podkreśliła też cenną inicjatywę Oddziału łódzkiego - organizacji spotkat'l całego lódzkiego środowiska etnograficznego po sezonie badawczym i dzielenia się swymi doświadczeniami. Następnie prof. B. Jaworska i mgr Z. Toroński zglosili wniosek o przełożenie dyskusji nad sprawozdaniami na czas obliczania głosów. Wniosek przyjęte jednogłośnie . . :1d. 7. Doc. E. Pidraszek odczytuł sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej i postawi l wniosek o udzielenie Zarządowi Głównemu absolutorium. Wniosek przeszedl przy ~ głosach wstrzymujących się. WYBORY Przewodniczący Komisji Matki po zapoznaniu się z listą obecności zawiadomił zebranych. że na sali obecnych jest 70 delegatów, którzy mają prawo głosu. Naslc;pnie czlonkowie Komisji Skrutacyjnej rozdali listy do głosowania. W trakcie glos zabierali: - dr A. Kowalska-Lewicka przedstawiając kandydatury osób pierwszy raz pretendujących do władz. co zdaniem prof. B. Jaworskiej powinno mieć miejsce znacznie wcześniej - wówczas gdy zglaszano ich kandydatury Komisji Matce. J. Mical z Łańcuta, kierując się swą nieznajomością kandydatów zapytał jaka bylaby ważność listy bez skreśleń. Doc. E. Pietraszek wyjaśnił, że zgodnie z 01'dynacj<:j wyborcz'l Towarzystwa głos taki byłby nieważny, natomiast ważna bvłaby większa niż wskazana ilość skreśleń. Uzupełniono i poprawiono też pomyłki na liście kandyda·tów. Gdy delegaci dokonywali wyboru i złożyli listy do urny wyborczej, do pracy przystąpiła Komisja Skrutacyjna. \1/ trakcie oczekiwania na wyniki wyborów, toczyła się dyskusja na temat roli TO\\'arzystwa w dziedzinie badań etnograficznych oraz jego możliwościach w upowszechnianiu informacji n.t. kultury ludowej. Mgr W. Błaszkowski ubo'ewal nad gwałtowną urb~nizacją ws'. powodującą zanik tradycyjnego stylu życia, upodabnianie się (zwłaszcza wystroju izb wiejskich) do wzorców miejskich. nie zawsze najlepszych. Postulował upowszechnianie na wsi wiadomości o kułturze ludowej, uświadamianie jej wartości ogólnonarodowej. Wskazal lu na rolę nauczycieli wiejskich. Kierowanie się wygodą, brak gustu i niedowartościowanie własnej kultury regionalnej - powodują ten stan rzeczy na wsi. �396 KRONIKA Aby nie dopuścić do całkowitego zaniku kultury ludowej na wsi należałoby ten stan rzeczy jak najszybciej zmienić. Prof. M. Znamierowska-Priifferowa podzieliła się refleksjami na temat zbiorów etnograficznych w Polsce i informacją o nich poza granicami kraju. Jako kraj bogaty w zabytki powinniśmy wyjść na zewnątrz, nawiązać szersze kontakty z zagranicą. Wiąże się to także z pozyskiwaniem przez muzea i inne placówki (a także Towarzystwo) w drodze wymiany wydawnictw zagranicznych. Tu dr M. Gawęcki uzupełnił, że istnieje dostępny w bibliotekach "Katalog wydawnictw zagranicznych w bibliotekach polskich", toteż apel pani prof. M. Znamierowskiej-Priifferowej o ankietę n.t. wydawnictw zagranicznych znajdujących się w bibliotekach poszczególnych placówek został już uprzedzony odgórnym zarządzeniem. Pan A. Zwolak nawiązując do wypowiedzi mgr. W. Błaszkowskiego zapytywał, czy w gestii etnografów leży propagowanie ludowości w sytuacji, gdy zanika dawny styl życia a ludowość zostaje wyparta przez wzory miejskie. Ubolewał też nad marginalnie potraktowaną dyscypliną (etnografią) w materiałach II Kongresu Nauki Polskiej. Pan J. Kapłon w swej wypowiedzi zaapelował o ratowanie zabytków, dążenie do ratowania zachowanych a już ginących reliktów kultury ludowej. Proponował też rozważenie kwestii współpracy z organizacjami mającymi zbieżne z Towarzystwem cele w upowszechnianiu kultury ludowej. Następnym punktem porządku dziennego było wystąpienie Komisji Wnioskowej, która przedstawiła wnioski pod głosowanie (uchwała w załączeniu). Na zakończenie Przewodnicząca obrad mgr 1. Wronkowska serdecznie podziękowała ustępującemu Zarządowi Głównemu. Następnie Komisja Skrutacyjna ogłosiła wyniki wyborów do władz Towarzystwa, po czym Zarząd ukonstytuował się. WYNIKI WYBOROW Do Zarządu Głównego PTL wchodzą: 1. mgr Antonowicz Kalina - Toruń, 45 głosów, członek ZG 2. dr Bohdanowlcz Janusz - Wrocław, 53 głosy, z-ca skarbnika 9. prof. Burszta Józef - Poznań, 56 głosów, członek ZG 4. dr Stanisław Chmielowski - Leszno, 45 głosów, wiceprezes 5. dr Wanda Czapran - Wrocław, 42 głosy, członek ZG 6. dr Ewa Fryś-Pietraszkowa - Kraków, 54 głosy - z-ca sekr. general. 7. dr Gawęcki Marek - Poznań, 53 głosy, wiceprezes 8. mgr Jeż-Jarecka Zofia - Warszawa, 51 głosów, członek ZG 9. mgr Kaczko Krystyna - Katowice, 52 głosy, członek ZG 10. dr Kłodnlcki Zygmunt - Wrocław, 47 głosów, członek ZG 11. dr Kowalska-Lewicka Anna - Kraków,56 głosów, prezes 12. doc. Kucharska Jadwiga - Łódź, 43 głosy, członek ZG 1:3. mgr Kuczyński Antoni - Wrocław, 52 głosy. sekretarz general. 14. mgr Lasowa Teresa - Gdańsk, 44 głosy, członek ZG 15. doc. Paluch Adam - Wrocław, 43,głosy, członek ZG ,lB. dr Parnowska Magdalena - Warszawa, 4'8 głosów, członków ZG 17. mgr Toroński Zbigniew - Poznań, 44 głosy, skarbnik 18. mgr Tubaja Roman - Toruń, 46 głosów, członek ZG 1'9. dr Wołos Kazimiera - Koszalin, 57 głosów, członek ZG �397 KRONIKA Zastępcy: 1. doc. Dzięgiel Leszek - Kraków, 41 głosów Z. prof. Jasiewicz Zbigniew - Poznań, 40 głosów 3. mgr Jastrzębski Józef - Łódź, 41 głosów Do Zarządu 1. Z. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. . 10. 11. Głównego nie weszli: mgr Fedyk Kazimierz - Poznań, Z4 głosy mgr Jacher-Tyszkowa Ałeksandra - Kraków, 26 głosów prof. Jaworska Bronisława - Łódź, 39 głosów mgr Kabat Irena - Poznań,ZO głosów mgr Kapłon Jan - Mszana DIn., 39 głosów mgr Kopacz Magdalena - Kraków, Z9 głosów mgr inż. Krzysztofowicz ~,Klemens - Kraków, 3.2 głosy mgr Lech Józef - Łódź, 34 głosy doc. Pietraszek Edward - Wrocław, 28 głosów mgr Różycka Katarzyna - Wrocław, 35 głosów mgr Zwolak Antoni - Lublin, 39 głosów Główna Komisja Rewizyjna: 1. dr Bartosz Adam - Kraków, 53 głosy 2. dr Kamocki Janusz - Kraków, 60 głosów 3. mgr Skalski Grzegorz - Poznali, 54 głosy, przewodniczący Zastępcy członków GKR: 1. mgr Błaszkowski Wojciech - Gdańsk, 51 głosów 2. mgr Łuczkowski Jan - Opoczno, 50 głosów Do GKR nie wchodzi: 1. dr Marczak Krystyna - Lublin, 49 głosów Sąd Koleżeński: 1. mgr Pelczar Adam - Szczecin, 46 głosów 2. doc. Szyfer Anna - Poznań, '50 głosów 3. mgr Wronkowska Irena - Toruń, 52 głosy Do Sądu Koleżeńskiego nie wchodzi: 1. prof. Wokroj Franciszek - Poznań (brak danych z Komisji SkrL) Protokółowała mgr Maria Niewiadomska UCHWALA'62 WALNEGO ZGROMADZENIA DELEGATOW POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO Komisja Wnioskowa powołana przez 62 Walne Zgromadzenie Delegatów PTL w Koszalinie w składzie: dr Janina Hajduk-Nijakowska, dr Barbara Kołodziejska, mgr Andrzej Rataj, po zapoznaniu się z wnioskami przesłanymi do Zarządu Głównego oraz zebraniu wniosków zgłoszonych w dyskusji i w czasie trwania obrad Walnego Zgromadzenia Delegatów, przedstawia je delegatom z prośbą o przyjęcie. �398 KRONIKA Uchwalono następujące wnioski: 1. 62 Walne Zgromadzenie Delegatów PTL w pelni akceptuje wniosek Oddziału Łódzkiego o nadanie mgr Zofii Neyman tytułu honorowego członka Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. 2. Walne Zgromadzenie Delegatów akceptując wniosek doc. dr hab. Zofii Staszczak w sprawie powołania Funduszu Pomocy Koleżeńskiej zobowiązuje nowo wybrany Zarząd do opracowania w terminie do kOrOcagrudnia ł986 r. regulaminu tworzenia i gospodarowania środkami tego Funduszu. 3. Z uwagi na podjęcie przez Redakcję Dzieł Wszystkich Oskara KOlberga bardzo pracochłonnych działań związanych z indeksowaniem całej spuścizny Kolberga. Walne Zgromadzenie Delegatów uważa, że istnieje pilna konieczność wzmocnienia składu osobowego Redakcji w celu pomyślnego i w miarę szybkiego sfinalizowania prac wydawniczych. Walne Zgromadzenie Delegatów zobowiązuje nowo wybrany Zarząd do wystąpienia z wnioskiem do Polskiej Akademii Nauk o zatrudnienie w Redakcji dwóch nowych pracowników: muzykologa i folklorysty, co umożliwi Redakcji rozpoczęcie systematycznej pracy nad przygotowaniem indeksu. 4. Walne Zgromadzenie Delegatów przyjmuje wniosek Oddziału PTL w Łodzi i proponuje Zarządowi Głównemu rozpatrzenie możliwości przygotowania i wydania przez PTL słownika etnografów i miłośników etnografii, których dorobek miał szczególne znaczenie dła rozwoju dyscypliny. 5. Walne Zgromadzenie Delegatów z zadowoleniem przyjmuje wniosek Oddziału Poznańskiego, który zadeklarował gotowość zorganizowania kolejnego zjazdu delegatów. Ustala, że 63 Walne Zgromadzenie Delegatów PTL odbędzie się w 1987 r. w Poznaniu w połączeniu z sesją naukową na temat pozaeuropejskich badań etnograficznych. 6. W trosce o bardziej ekonomiczne wykorzystanie czasu obrad Walnego Zgromadzenia Delegatów, a tym samym przeznaczenie większej ilości czasu na dyskusję i wymianę doświadczeń, Walne Zgromadzenie Delegatów zobowiązuje nowo wybrany Zarząd do reorganizacji sposobu prowadzenia obrad. Niezbędnym wydaje się zrezygnowanie ż odczytywania sprawozdań przez przedstawicieli wszystkich oddziałów PTL, a także wszystkich, wraz z protokółem, dokumentów centralnych władz PTL. Walne Zgromadzenie proponuje powielanie przygotowanych wcześniej dokumentów w ilości wystarczającej do zapoznania się z nimi wszystkich delegatów. W tej sytuacji wystąpienia przedstawicieli władz PTL ograniczylyby się do prezentacji najistotniejszych zagadnieI1. 7. VV związku z nie udzieleniem przez Dyrektora Muzeum Etnograficznego w Kr<1kawie pracownikom tegoż Muzeum delegatom na WZD i czlonkom władz PTL zwo;nienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia celem wZ:.ęcia udziału w WZD w Koszalinie. delegaci, widz'1c w tym nicdocenianie Towarzystwa, popierają wniosek delegatów oddzialu krakowskiego i zobawi'lzujq nowo wybrany Zarząd do pisemnego wyrażenia ubolewania w tej spraviie na ręee dyrektora WYdziału Kultury i Sztuki Urzędu Miasta Krakow<l z wiad'lmością do Muzeum. 8. WZD zobowiązuje nowo wybrany Zarząd Glówny do sfinalizowania w najbliższym roku spraw związanych z nowelizacją statutu. 9. Wa'ne Zgromadzenie Deleg2.tów stwierdza, że zgodnie z zaleceniami powziętymI na 53 WZD w Kaliszu re"ktywGwana została działalność wydawnicza To\V&rzystwa i uznaje ją za ważny element statutowej działalności. zwłaszcza że POlskie Towarzystwo Ludoznawcze posiada wieloletnie tradycje w wydawaniu publi- �399 KRONIKA kacji o charaktcrze etnograficznym i jest jedynyn, w Polsce wydawnictwem specjalistycznym tego rodzaju. Mając na uwadze dalszy rozwój działalności edytorskiej Towarzystwa, WZD zobowiązuje ZG PTL do utworzenia etatu Sekretarza Wydawnictw PTL i stworztnia optymalnych warunków dla jego pracy oraz dalszej aktywizacji polityki wydawniczej Towarzystwa. Przewodnicząca Komisji i Wniosków Koszalin, 13 września 1986 dr Janina Uchwał Hajduk-Nijakowska DZIAŁALNOŚĆ OŚRODKA DOKUMENTACJI INFORMACJI ETNOGRAFICZNEJ PTL W KADENCJI 198'2 - 1986 Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej z siedzibą w Łodzi prowadził działalność statutową zgodnie z planem pracy zatwierdzonym przez Prezydium ZG PTL. W okresie sprawozdawczym podstawy obszar tematyczny w planach pracy Ośrodka związany był z działalnością bibliograficzną. Przy współpracy Komitetu Nauk Etonologicznych P AN i przy jego finansowym poparciu ukończono prace nad bibliografią etnografii polskiej za lata 19'61 - 196'9. Bibliografia wydana została przez Ossolineum w latach 19'82 (cz. 1) - 1983 (cz. 2). W toku są prace nad bibliografią e'nograficzną bieżącą (do druku przygotowywana bibliografia za lata 1976 - 19.35) oraz retrospektywną (za lata 1'912'6- 1939). Tradycyjnie opracowuje się selektywną bibliografię etnograficzną dla Międzynarodowej Bibliografii Nauk Społecznych wydawanej przez Comite IntenYationale pour Documentation des Sciences Sociales i Internationale Volkskundliche Bibliographie oraz kontynuuje współpracę z Redakcją DEMOSU, przekazując abstrakty polskich publikacji. W ODiIE mieści się polska Redakcja DElVIOSU. Zakcń2zono bibliografię zawartości "Literatury Ludowej" za lata 1937 - 1982 Coraz bibliografię za warto,ś,ci "Ludu" za lalta 1895 -1985 (obie- praice ukażą się drukiem w ramach "Archiwum Etnograficznego"). Bibliografie te są realizacją uchwały WZD w Łomży o ukierunkowaniu prac ODiIE na bibliografie zawartości czasopism o treści etnograficznej. W ramach współpracy Ośrodka z Komitetem Nauk Etnologicznych PAN kontynuowano prace nad słownikiem ludowej kultury materialnej do celów dokumentacji muzealnej. W okresie sprawozdawczym prace koncentrowały się nad tema. tarni: budownictwo, strój, rolnictwo, wnętrze, pożywienie i ceramika. Do tematów tych zgl"cmadzon'} hasłc z wypi,-ami z libatUicy i tablice hie.ra'rclhiczno-tematycZ'ne. Ponadto Ośrodek prowadzi stałą działa'ność dokumentacyjno-informacyjrq. Y.' ra,mach której na bieżąco uzupełni'lnc s,! kartoteki o:ćo'Jowa, muzea'na i instytucji etnograficznych w kraju i za granicą. Na podstawie danych przygotowywane są materiały do kronik i "Ludu", obejmujące wykaz prac magisterskich, doktorskich i habilitacyjnych z zakresu etnografii, krajowych spotkah i wystaw etnograficznych. W ramach działalności informacyjnej ODiIE prowadzi wymianq bibliografii z zagranicznymi instytucjami etnograficznymi oraz udziela informacji na zapytania z zakresu etnografii. Rozsyłane są też komunikaty o konferencjach międzynarodowych. �400 KRONIKA Ośrodek koordynował także pracę Sekcji Korespondentów Terenowych rozsyłając ankiety (prZ1echowywanie i konserwacja mięsa i wędlin, pożywienie robotników łódzkich, doroczna i rodzinna obrzędowość żydowska, demonologia, życie i praca w Łodzi) a następnie materiały włączając do archiwum Sekcji. W okresie sprawozdawczym zorganizowany został IV Zjazd Korespondentów Terenowych w Łodzi. Maria Niewiadomska DZIAŁALNOŚC REDACJI DZIEŁ WSZYSTKICH OSKARA KOLBERGA W POZNANIU W OKRESIE OD 1.07.1'!l'l'2DO 30.06.1986 Sytuacja wydawnicza W roku 1983' Redakcja DWOK wydała t. 62 Pisma muzyczne cz. II, o obj. 51,5 a.w. W roku 1985 ukazał się kolejny tom DWOK, mianowicie I część Materiałów do etnografii Słowian Południowych i Zachodnich Łużyce, o obj. 21,3 a.w. Był to tom nr 5911. Redakcja DWOK wznowiła 7-tomową monografię Wielkie Księstwo Pf)znańskie, tj. tomy 9 - 15 DWOK. Tak więc łącznie Redakcja DWOK wydała do czerwca 19.&6r. 63 tOlY'y Dziel Wszystkich (nr-'y tomów: 1- 36, 39 -'4'13, 48 - 57, 5fW, 60 -66), w tym 21 tomów z rękopisów, o łączne objętości 1844,3 a.wyd. Doliczając do tego wszystkie wznowione przez Redakcję tomy DWOK {t. J - 6, 9 - 15 i 60 a obj. łącznej 324 ark. wyd.) wydano ogółem 2168,3 ark wyd. Powyższe syntetyczne wyliczenie należy uzupełnić informacją, że poza przygotowaniem danego tomu redakcyjnie i merytorycznie zespół redakcyjny musi do każdego tomu wykonać 4 pełne korekty tekstów i tyleż korekt zarówno kalek ozalidowych z nutami, jak i wydrukowanych nut oraz prowadzić stałe konsultacje z drukarnią i Wydawnictwem (w w/w przypadkach było to PMW w Krakowie) celem wypracowania odpowiedniego kształtu DWOK. Te niezwykle czasochłonne czynności muszą być wykonane terminowo, dlatego też każdorazowy spływ do Redakcji korekt całkowicie odrywa pracowników od. bieżących prac merytorycznych. Nie trzeba tu dodawać, że taka sytuacja nie sprzyja systematycznemu przygotowaniu dalszych materiałów do druku. W okresie sprawozdawczym, po odpowiednim przygotowaniu, przekazano do PWM kompletnie zestawione materiały do druku nast. tomów: - t. 62.12 Pieśni i melodie ludowe w opracowaniu fortepianowym cz. 2, - t. 68 Kompozycje wokalne i instrumentalne O.K., zawierający partytury i lihretlta 'Olper skomponowcunycl1 'przez Kolberga - malterial n:iez'wykle trudny w opracowaniu. W PWM znajduje się ponadto t. 6'9/1 Pieśni i melodie ludowe w opracowaniu Jortepianowym cz. 1. Redakcj~ wykonała do tego tomu wszystkie korekty i tom ten (podpisany d,o druku czeka !tylko na wy'ClrukowaEl1ie.Tom 69/'1 jeS!t poważnie opóźniony i mimo naszych wielu monitów PWM nadal zwleka z wydrukowaniem tej pozycji. Redakcja DWOK aktywnie uczestniczy także w innych akcjach wydawniczych Towarzystwa. Pracownik Redakcji DWOK zorganizował i przeprowadził wydanie reprintu 3 tomików pracy A. Fischera pt. Polabianie, Łużyczanie i Polacy, a w roku �• 401 KRONIKA bieżącym nadzorował wydanie kolejnego tomu z serii "Prace etnologkzne", Język a kHltura w myśli etnologicznej W. Burszty. Na zakończenie tej części sprawozdania dodać należy, że w latach 1"9'8,2- 1983 Redakcja uruchomiła we własnym zakresie sprzedaż komisową wydawnictw własnych jak i innych PTL-u za pośrednictwem antykwariatu w Poznaniu. Akcja ta przyniosła w wyniku wymierne wpływy finansowe oraz umniejszyła zapasy magazynowe o kilkaset pozycji. Tomy w opracowaniu W okresie 1982 - 1986 prace zespołu Redakcji DWOK koncentrowały SIę głównie na tomach: t. 37 - 38 Komentarze Do tomów Lubels.'de (1'6- 17) przygotowano komplet materiałów (w maszynopisie). zawierający: - wstęp - z omówieniem źródeł, badań i podróży Kolberga, współpracy z informatorami, wykazem dawnej literatury i zachowanych rękopisów, - przypisy źródlowe do poszczególnych tomów i rozdziałów monografii, a także katalog melodii i tekstów pieśni, - wykaz zachowanych źródeł rękopiśmiennych, - zestawienie bibliografii cytowanej i odnotowanej przez Kolberga, - indeks geograficzny. Tuk więc do monografii Lubelskie dysponujemy obecnie kompletem danych niezbędnych do ostatecznego sformułowania "komentarzy" do tych tomów. Po ustaleniu i wydzieleniu materiułu do części suplementowej Lubelskiego, który musi być opracowywany równolegle z komentarzem, będzie można przystąpić do sformułowania ostatecznej wersji komentarza (do druku) do Lubelskiego. Zgodnie z decyzją Komitetu Redakcyjnego będzie to model, wg którego opracowane zostaną wszystkie pozostałe części DWOK wydane przez Kolberga. Do tomów Krakowskie: opracowano dokumentację źródłową dla t. 5 i 8 DWOK Kra/;ows:cie w postaci: - przypisów źródłowych do w/w części monografii oraz odniesień do układu systetematycznego Polskiej Bajki Ludowej oraz zestawienia bibliograficznego prac cytowanych i odnotowanych przez Kolberga. Do tomów Kujawy (t. 3 - 4 DWOK) zebrano i opracowano dokumentację źródłową. Zestawiono tę dokumentację już w postaci maszynopisu zawierającego: - bibliografię prac cytowanych i odnotowanych przez Kolberga w tomach 3 i 4, przy czym w pracach do których udało się dotrzeć (lub dostępnych) określono sposób wykorzystania ich przez OK, - wykaz zachowanych źródeł rękopiśmiennych do materiału publikowanego z określeniem autorstwa i rodzaju rękopisu, - odesłania do typów bajkowych. t. 47 Chełmskie, cz. III Opracowano kompletny materiał do wszystkich rozdziałów budowanego uzyskując jednocześnie komplet materiałów do suplementu "chełmskiego". - Przygotowano do druku (w ostatecznej (z tekstem i bez), łącznie 151 pozycji - przeprowadzono szczegółową klasyfikację materiału pieśniowego wg kryteriów i zasad praktykowanych przez OK a stosowanych dla całości DWOK. Poprzedziła ją analiza poszczególnych wariantów i wątków. W efekcie wyodrębniono pieśni 26 "Lud" - t. 71 wersji) wszystkie melodie tomu, do tego tomu �402 KRONIKA obrzędowe doroczne i weselne a także zespół pieśni z rkp. Andrzeja WOjtasa, przewidując publikację tego zespołu jako zwartej całości, - zweryfikowano ostatecznie komentarz do wszystkich rozdziałów i zredagowano przypisy żródłowe (odniesienia bibliograficzne oraz rękopiśmienne) i interpretujące, - Zgromadzono materiał do wstępu omawiającego źródła kolbergowskie, badania i podróże terenowe, współpracowników (np. Hemplów i ich archiwalia), zachowane rękopisy itp. Zebrany materiał zawiera zrąb źródłowy (bez wstępu, bibliografii i indeksów) z przypisami. Znajdują się w nim wybrane i przygotowane w s z y s t k i e materiały źródłowe dotyczące Chełmszczyzny nie opublikowane wcześniej (w cz. I i II) a kwalifikujące się do wydania w III części jako suplementy. Przebieg i wyniki dotychczasowych badań i prac nad przedstawionymi powyżej komentarzami do monografii regionalnych wydanych przez Kolberga oraz suplementami, zwłaszcza cz. III Chełmskiego przemawiają za koniecznością rewizji dotychczasowego profilu edytorskiego w zakresie wydania komentarzy i suplementów, tj. za opublikowaniem ich łącznie dla każdej monografii w postaci odrębnego zeszytu (tomu) - z wspólnym dla całości wstępem, zestawieniami bibliograficznymi, indeksami, wykazem źródeł. Analiza opracowanego już przez nas materiału wskazuje wyraźnie na celowość takiej koncepcji ze względu na to, że zarówno komentowane przez nas, wydrukowane wcześniej materiały kolbergowskie, jak i pozostałe w rękopisach, a przygotowywane obecnie do wydania jako suplementy bazują na tych samych dla każdej monografii źródłach (zespoły rękopiśmienne Kolberga i współpracowników), pochodzących z tychże samych badań (chronologia, autorstwo, literatura). Kilkuletnie badania pozwalają twierdzić, że prace nad komentarzami oraz suplementami wymagają jednego i wspólnego warsztatu badawczego. Łączne potraktowanie suplementów i komentarzy da pełniejszy i bardziej zwarty obraz prac i dokonań Kolberga oraz jego metod badawczych i edycyjnych w zakresie poszczególnych monografii regionalnych. Stąd też rysuje się koncepcja wydania cz. III Chełmskiego (suplementu) łącznie z komentarzami do 2 pierwszych części jako edycyjnej całości z jednym, wspólnym wstępem, bibliografią, wykazami źródeł i indeksami. Projekt powyźszy wymaga jednak przeanalizowaniu przez Komitet Redakcyjny. t. 76 - 80 Indeksy Problematyka indeksowania DWOK od wielu lat stanowi najtrudniejszy bodaj temat badań, nad którym pracuje zespół redakcyjny DWOK. Obecnie prace nad pełnym opracowaniem i wydaniem całości spuścizny Kolberga doprowadzone zostały do takiego momentu, w którym prawidłowe skonstruowanie zespołu indeksów do DWOK jest niezbędne. Mimo, że do opracowania i wYdania pozostało jeszcze szereg tomów źródłowych, już teraz trzeba problem ten ostatecznie rozstrzygnąć. Indeksy DWOK obejmować będą olbrzymią liczbę haseł i opracowanie ich będzie trwało wiele lat. Sprawa jest zatem nader pilna. Zgodnie z decyzjami Komitetu Redakcyjnego dokonano ponownej weryfikacji wcześniej rozpoczętych indeksów pod kątem dalszej przydatności. Opracowano przegląd najnowszych koncepcji indeksowania i budowy tezaurusów oraz wydzielono zespół indeksów, na podstawie których weryfikuje się przydatność budowanych obecnie koncepcji szczegółowych. Do tomu 80, Indeks muzyczny, posiadamy koncepcję kodowania incipitów melodii i wg niej wykonany został pełny zestaw fiszek z zakodowanymi incipitami melodii publikowanych w DWOK (uzupełniany w miarę ukazywania się kolejnych �KRONIKA 403 tomów). Prowadzona jest stała weryfikacja tych zapisów oraz układanie i numerowanie kart. Licz·ba haseł (fiszek) rośnie j<ednak systematycznie i jak wydaje się, ostateczne opanowanie tego materiału ze względów czysto technicznych chociażby zmusi Redakcję do wykorzystania technik komputerowych. Z powodu braku gotowych i sprawdzonych metod indeksowania materiałów zbliżonych choćby do zawartości DWOK, koncepcje indeksowania należy wypracować specjalnie dla tego zbioru. Podejmowane wielokrotnie próby pozyskania do współpracy naukowców z innych ośrodków naukowych uwieńczony zostały powodzeniem. Redakcja nawiązała ścisły kontakt z zespołem doc. Jerzego Bartmińskiego z Zakładu Języka Polskiego UMCS w Lublinie. W roku 1984 udało się nam doprowadzić do 2, bardzo dla nas cennych spotkań roboczych a w listopadzie 1985 zorganizowaliśmy w siedzibie Redakcji DWOK konferencję nt. Problemy klasYfikacji i indeksowania całości edycji DWOK. Szczegółowe sprawozdanie z tej konferencji zamieszczone zostało w t. 70 "Ludu". Wspomnieć tu jednak należy, że zespół redakcyjny w całości przygotował to spotkanie i przedstawił na nim szereg referatów, w których zapoznał grono naukowców z wielu ośrodków naukowych w kraju z całym naszym dotychczasowym dorobkiem w tym zakresie. Najważniejszym efektem tego spotkania było włączenie się Redakcji do ogólnopolskiej dyskusji nad systematykami i klasyfikacjami materiałów folklorystycznych i etnograficznych oraz zawiązanie trwałej współpracy z ośrodkiem lubelskim przy tworzeniu podwalin teoretycznych pod przyszły system indeksów DWOK. W styczniu 1986 roku do współpracy z Redakcją pozyskaliśmy kilku specjalistów-informatyków z Ośrodka Informacji Naukowej UAM w Poznaniu, którzy podjęli się budowy systemu programowania i porządkowania materiałów w oparciu o komputer typu RIAO. Współpraca ta rokuje stworzenie technicznych przesłanek opanowania tak szerokiego materiału źródłowego, jakim jest dzieło Kolberga. Kolejnym forum dyskusji stało się otwarte zebranie naukowe Komisji d/s Folklorystyki, działającej w ramach Komitetu Nauk o Literaturze Polskiej PAN. Zebranie przygotował zespół redakcyjny DWOK, w dniu 26 maja 1986 przedstawiając 4 referaty prezentujące: - podstawowe problemy tworzenia koncepcji systemu informatycznego OWOK, - miejsce folkloru w OWOK, - problemy warsztatu folklorystycznego Kolberga w świetle rękopisów, - zagadnienia kolbergowskiej dokumentacji materiałów muzycznych. Zaproponowana przez nas problematyka stała się podstawą szerokiej dyskusji, której stenogram liczy ponad '50 stron maszynopisu. Najważniejsze wnio~ki z tej dyl"'kusk mo.7t:1a ująć .na5tępują'co: 1. Przyjęcie dość głębokiej a zarazem bardzo pracochłonnej formy indeksowania zakładającej, że wszystkie wybrane materiały zostaną opublikowane w indeksach. Informacje takie, bardzo obszerne, stanowiłyby niezwykle cenny materiał w obiegu naukowym - koncepcja ta wymaga jednak technik komputerowych (dyskietki). Za powyższą koncepcją przemawia jednak fakt, iż przy szczegółowym potraktowaniu OWOK łatwiej jest dokonać krytycznego wyboru materiałów do druku niż "dokładać" informacje, które wymagałyby ponownego przeglądania całości zbioru. 2. Konieczność odciążenia indeksów od roli komentującej i interpretującej. Niezwykle potrzebne są więc osobne opracowania poruszające takie kwestie jak: metoda pracy Kolberga, zakres i sposób zbierania materiałów, zasady postępowania z wariantami (melodii) itd. ~. �404 KRONIKA 3. Należy założyć pewne typy działań na indeksach - sprawdzić je można na małej cząstce materiału kolbergowskiego i na niej zrobić indeks rzeczowy. Na wąskim bowiem materiale można by już dość dokładnie sprawdzić czym będzie indeks rzeczowy i jakie fasety należałoby w nim umieścić. P,:Jiwyżze l'nf,orma,cje, dOltyczą,ce zarówno kom€lnt"u'zy, slu;pl€lmentów jak li indeksów, wyraźnie określają obecne ukierunkowanie prac w Redakcji DWOK. Rozwikłanie zasygnalizowanych tu zaledwie problemów jest na obecnym etapie niezbędU1IC .stą'j też pE'lwne zWoo,J.nieniew przelkiazywanuu ,k'oliejll1ych(omów DWOK do druku. Inne prace - przy udziale muzykologów w Redakcji nadal prowadzona jest ostateczna weryfikacja i inwentaryzacja materiału muzycznego zawartego w rękopisach O. Kolberga. Zestawiony na fiszach materiał stanowi bazę do ostatecznego zakwalifikowania nieopublikowanych jeszcze źródcł do tomów: ]{ornentarze-sll)Jlementy - Czterech pracowników Redakcji prowadzi własne badania naukowe. Efektem tych prac są zaawansowane prace doktorskie. Przygotowano i wygłoszono 11 2-godzinnych wykładów dla studentów muzykolog'i i etnografii z DAM (w ramach współpracy z odpowiednimi Katc:Jrami), przygotowano sesję kolbergowską w Przysusze oraz konsultowano film o Kolbergu, zrealizowany przez Wytwórnię Filmów Oświatowych w Łodzi. przygotowano i przeprowadzono wysyłkę i rozliczenie tomów 62 oraz 59/1. i Miscellanea. - - B a d a n i a p r o b l e m o w e MR III. 5 Zgodnie z umową zawartą z IS P AN Redakcja DWOK uczestniczy w badaniach nad tematem: Pomniki kultury narodowej. Ich dokumentacja i interpretacja. Okres sprawozdawczy pokrywa się z terminem drugiego już etapu współpracy z IS P AN {trwającego zwykle 4 lub 5 lat. Rozpoczęte w 1982 roku prace pokrywają się w pełni z ogólnym planem prac w Redaklcji i przewidują opracowanie części materiału do Chełmskiego (t. 47), Kompozycje cz. I (t. 68) oraz wstępne prace przy Komentarzach. W 1985 roku zakończyliśmy trwający 4 lata etap badań, przedstawiliśmy IS PAN szczegółowe sprawozdanie oraz wyniki prac - ocenione jako b. dobre. Przygotowywany w ramach tej umowy materiał w całości będzie wykorzystany do DWOK (np. tom 68 Kompozycje wokalne i instrumentalne po opracowaniu redakcyjnym przekazaliśmy już do drukarni). Współpraca z IS PAN przyspiesza ukończenie całości edycji oraz pozwala na częściowe finansowanie naszych prac naukowo-badawczych z funduszy zewnętrznych. W styczniu 1986 r. podpisaliśmy kolejną umowę, która obowiązywać będzie 5 lat. Sytuacja finansowa Przez lata 1982 - 1985 sytuacja finansowa Redakcji była na ogół ustabilizowana, choć wysokość przyznawanych nam środków umniemożliwiała np. przyjęcie nowych pracowników, dokonania zakupu czytnika do mikrofilmów, wykonanie remontu naszego lokalu, nie mówiąc już o ew. zakupie najprostszego komputera - niezwykle Redakcji teraz potrzebnego do wielu prac tak redakcyjnych jak i naukowo-badawczych. Poza wpływami z tytułu stałych dotacji z PAN ratowaliśmy się częściowo wpływami z tytułu prac wykonanych w ramach badań problemowych (były to kwoty w granicach 550 - 650 tys. rocznie) a także sprzedażą wydawnictw. Rok bieżący, 1986, jest jednak dla Redakcji nadzwyczaj trudny, gdyż stale lawi- �405 KRONIKA rujemy na krawędzi całkowitego wyczerpania konta. Na preliminowaną na rok bieżący kwotę ponad 6 mln zł (w tym planowana zapłata za prawie już gotowy tom 67/1 Pieśni i melodie Lndowe w opracowaniu fortepianowym) otrzymaliśmy dotychczas, po wielu monitach kwotę zaledwie 800.000,- zł. Sprawy osobowe ReJakcj'l Redaktor Naczelny, prof. dr Józef Burszta. 12 osobowy Ko·fU.:1kcję rody n-c.'ukowcj ,dla DWOK kierowany jest przez :Jl'Ur. Ur. Gl'l'arLia Labudę. Wymienieni powyżej Profesorowie nie pobierają z Iytulu ~wej pracy dla DWOK wYI1<JgroJzenia, jedynie Hedakl:or Naczelny oLrzyICJ'..ljC hO~lor;.irjurn \V crl\\/i,i ukaz~lnia siG kolejnego ton1U. Pracownicy etatowi: Hcdak:;ja zatrudnia 6 pracocvników naukowo-badawczych, w tym 2 osoby na półetatach. Księgowo,';ć~ i pracownik gospodarczy zatrudnieni są na lącznie 1,5 etatu. j',,: ,(l kieruje Hr,j,.,;,cy jlly. j)('i,;:i'lcy Sekretarz mgr KOŁA ZAINTERESOWAŃ KULTURĄ ŁUŻYCZAN Redukcji Jan Palka PTL W R. 1986 W r. 1986 działały, oprócz Koła Zainteresowań Kulturą Łużyczan przy Oddz. PTL w Poznaniu, dwa następne koła: w Warszawie i Szczecinie. Kolo przy Oddz. PTL w Poznaniu w drugim roku swej działalności miało 29 członków. Tematami referatów na zebraniach plenarnych Koła były: Ludowa muzyka wokaLna Łużyczan, Charakterystyka języków górnołużyckiego i doLnołużyckiego, Jakub Bart-Cisinski, wybitny poeta h.życki, FoLkLor łużycki jako kryterinm identy- oraz informacje o życiu kult. Łużyczan. Członkowie Koła publikowali artykuły na temat życia kulturalnego działaczy łużyckich w prasie polskiej i górnołużyckiej. Koło utrzymuje kontakty z naukowcami i pisarzami ora~ działaczami kulturalnymi Łużyc. Czyni się przygotowania do wycieczki członków Koła do Budziszyna. Koło Zainteresowań Kulturą Łużyczan przy Oddz. PTL w Warszawie rozpoczęło swą dzialalność 15 I 1986 1'. Przewodniczącym Koła jest płk. Stanisław Marciniak, zast. przewodn. doc. dr Ewa Siatkowska, sekret. Sławomir Wiatrak. Koło ,,';\ :~O ('/1';;1,(,(;,1/. 1\'a lO zl'lxani~lchlVy,glo'3Z:CI"1J() następujące <referaty: Etymologia fikacji narodowej nazwy etnicznej rzeń narodów Łużyczan Serb, Stosunki słowiańskich, językowe na Łużycach, Reminiscencje z wędrówek Południca mi), Udział II Armii Wojska PoLskiego w wyzwalaniu Łużyczan - naocznych świadków wydarzeń, Życie i twórczość leTja, Łużyczanie kLor lnżycki a Republika w perspektywie Weimarska, narodowej Przegląd i szerszej, w systemie wie- po Łużycach (z przeźroczaŁużyc, z lekturą wspomnień Jana kinematografii Istoty mityczne Arnosa Smo- łużyckiej, Fol- U. Serbów Łl.- życkich. Niektórzy członkowie (płk. St. Marciniak, doc. S. Siatkowska i in.) wykazali aktywność, rozwijając również bogatą działalność naukową, publicysŁyczrią i kulturalną w dziedzinie sorabistyki. Koło Zainteresowań Kulturą Łużyczan przy Oddz. PTL w Szczecinie liczy 104 członków i sympatyków. Przewodniczącym Koła jest Aleksander Walczak, zastępcą przewodniczącego inż. Jan Kurpiewski, sekretarzem mgr Zyta Kruk. �406 KRONIKA W r. 1986 odbyło się 12 zebrań, w tym 6 zebrań plenarnych z następującymi tematami referatów: Serbowie Łużyccy - ich przeszłość i teraźniejszość, Szkolnictwo łuźyckie, Sytuacja językowa współczesnych Łużyczan; wyświetlaniem filmów: "Kongres Domowiny", "V Festiwal Kultury Łużyckiej" i przeźroczy "Wesele łużyckie". Poza tym Koło organizowało spotkania z pisarzem łużyckim Kreśćanem Krawcem, działaczami Domowiny (Jurij Grós i Herbert Funka), z łużyckim nauczycielem Ludwikiem Nowakiem, oraz dwie wycieczki, do Dolnych i Górnych Łużyc. Zarządy kół wypowiadają się zdecydowanie za utworzeniem Sekcji Kultury Łużyckiej niezbędnej dla zacieśnienia współpracy kół w doborze tematów zebrań, wzajemnej pomocy i wymiany doświadczeń. Kazimierz Fedyk KOŁO ZAINTERESOWAŃ KULTURĄ ASYRYJSKĄ PRZY ODDZIALE PTL W POZNANIU Wiedza o współczesnych Asyryjczykach jest w Polsce nader znikoma. Pomimo rozległych badań ludoznawczych polskich etnografów nikt jeszcze dotąd nie zajmował iSię Asyryjczykami. Wciąż trzeba udowadniać, że taka społeczność naprawdę jeszcze żyje, i po dziś dzień posługuje się w mowie i piśmie asyryjskim językiem z alfabetem aramejskim, który od początków chrześcijaństwa jest też językiem bardzo bogatej liturgii według szkoły antiocheńskiej. Publikacji o Asyryjczykach w Polsce w okresie dziesięciolecia 1975 - 1985 to kilka zaledwie pozycji. Choć nie były to opracowania ściśle naukowe, jednak budziły pćwne, chwilowe zainteresowanie. Ich zasięg był dość szeroki, bo ukazały się w "Trybunie Ludu", "Perspektywach", Widnokręgach" i "Rodzinie". Obok tego gatunku materiałów konieczne są kompleklSowe badania przez etnografów całokształtu kultury dzisiejszych Asyryjczyków. Interesujące jest również, czy folklor, obok Języka, wiary i - w mniejszym stopniu - imion może stanowić d~datkowy elemenit identyfikacji ll'alrodawej? Te zagadnienia legły u podstaw szukania dróg do założenia "Koła Zainteresowań Kulturą Asyryjską". Dużą zachętą były tu pozytywne podejścia nieliczmego grona zainteresowanych, w tym dwu etnografów, kilku dziennikarzy i przyjaciół. Po kilkumiesięczmych staraniaGh zaczęły s:ę stopn'owo zary.sowywać szanse na powołanie takiego koła przy poznańskim oddziale PTL. Dużą pomocą w tym byla budująca opinia Zarządu Głównego PTL i przychy~ny stosunek pracowników Instytutu Etlnologii UAM oraz recenzenta całego przedsięwzięcia, doc. dr habił. L. Dzięgiela. Zanim jednak doszło do powołania koła, zorganizowano w Instytucie Etno:ogii DAM pierwsze spotkanie z kulturą asyryjską w dniu 14 grudnia 1985 r. Przybyło na nie okola 50 gości z Poznania, Krakowa, 'Warszawy i Szczccina, w tym członkowie PTL. Po wygłoszonym referacie i obejrz'eniu przeżroczy wykonanych przez doc. dr habił. L. Dzięgiela podczas jego pobytu w Iraku i w dwóch ośrodkach: Augsburgu (W HFN) i Berlinie Zachodnim, gdzie przebywa ob2cnie kiika tysięcy imigran·· tów a.syry jskich z Tun:ji, Syrii, Iraku i Iranu, goście degustowali tradycyjne danie asyry jskh:. Ostatecznie koło povistało w dniu 28 lutego UH16 1'. Na dotychczasowych pięciu zebraniach omówiono m. in. sytuacjqAsyryjczyków w krajach Bliskiego Wschodu, ich obiekty sakralne, kuchnię i obyczaje kulinarne, przedstawiono także �~07 KRONIKA sylwetkę św. Efrema (IV w.n.e.) i uczonego Bar Ebraja (XIII w.n.e.). Doc. dr habil. L. Dzięgiel podzielił się z członkami Koła swoimi refleksjami z pobytu u asyryjskich imigrantów w Londynie, a redaktor Z. Suchar - u LĄsyryjczyków w Związku Radzieckim. Ill1formacje o tych spotkaniach wydrukowano w kolejnych ll1umerach asyryjskiego miesięczmika "HUJADA", który od 10 lat ukazuje się w Szwecji. WłaŚiIlie redakcja .,Hujada" jest zainteresowana rozw{)jem współpracy z naszym Kołem, w tym również wymianą przedstawicieli. Być może pierwsza robocza wizyta l - 2 członków naszego Koła w Szwecji nastąpi już w czerwcu 1987 r. W perspektywie przewiduje się również zrealizowanie 1,5 miesięcznego wyjazdu 2 członków Koła do Turcji, do regionu "Tur Abdin", zamieszkałego jeszcze dotąd przez ll1ieliczne, niestety, już dziś grupy Asyryjczyków. W zaplanowalnym cyklu spotkań w sezonie zimowo-wioselilllym 1986,1987, poświęconym folklorowi Asyryjczyków, zostaną omówione obyczaje pogrzebowe, weselne i współczesne sztuki teatralne. Koło przygotowuje się też do czynnego udziału w 63 Walnym Zjeździe Delegatów PTL w Poznaniu. Jesteśmy gotowi realizować, w miarę naszych możliwości, każde zaproszenie na prelekcje, jakie otrzymamy z ośrodków PTL-owskich w Polsce, chcących usłyszeć o dniu dzisiejszym Asyryjczyków, ich obyczajach, kulturze i wierze. Pierwszym ośrodkiem, który nas zaprosił, jest Muzeum EtnograficZlne w Toruniu, gdzie od styczmia do kOl1ca maja 1937 r. zostanie zorganizowanych 7 spotkań. Michael ETNOGRAFICZNE WYSTAWY CZASOWE WOJEWOnZTwo ZORGANIZOWANE STOŁECZNE W AbdaHa 1984 ROKU WARSZAWSKIE MUZEA Warszawa, Muzeum Azji i Pacyfiku "Chińska grafika ludowa z kolekcji Sstanisława Tworzydły" Scenariusz i oprawa plastyczna: A. Latusek, S. Tworzydło. Ekspozycja: 30.09.83eksponatów. Katalog, plakat; Ekspozycja: 15.01. - 29.02. w Muzeum Sląska Opolskiego w Opolu, 47 eksponatów. Plakat. Współorganizator: Muzeum Sląska Opolskiego w Opolu - 10.01.84, 47 "Grafika lamajska z Nepalu" Scenariusz: A. Latusek, oprawa plastyczna: M. Antoniak. Ekspozycja: 25.11. 83. - 30.01. 84. w Okręgowym Muzeum Miedzi w Legnicy, 95 eksponatów (grafik oraz liturgicznych sprzętów lamajskich. Współorganizator: Okręgowe Muzeum Miedzi w Legnicy "Impresje nepalskie" - wystawa fotografii Jacka Kubieny Scenariusz: J. Kubiena, oprawa plastyczna E. Kossakowska-Nowicka, konsultacja: J. Kamocki. Ekspozycja: 4.01 - 31.01. w Klubie Międzynarodowej Prasy i Książki - galeria "Sciana Wschodnia" w Warszawie, 75 fotogramów, 16 grafik. Współorganizator: galeria K.M.P.iK. "Sciana Wschodnia"; Scenariusz: J. Kubiena, konsultacja: J. Kornocki. Ekspozycj'1: 15.(f2' - 10.03. w Biurze Wystaw Artystycznych w Krosnie, �408 KRONIKA 75 fotogramów, 16 grafik; Scenariusz: J. Kubiena, oprawa plastyczna: R. Gancarz, konsultacja: J. Kamocki. Ekspozycja: 15.03. - 31.05. w Biurze Wystaw Artystycznych w Tarnobrzegu z siedzią w Sandomierzu. Katalog. Współorganizator: B.W.A. w Tarnobrzegu; Scenariusz: J. Kubiena, konsultacja: J. Kamocki. Ekspozycja: 7.06. - 29. 06. w Klubie Międzynarodowej Prasy i Książki w Radomiu. Współorganizator: K.M.P.iK. w Radomiu; Scenariusz: J: Kubiena, konsultacja: J. Kamocki. Ekspozycja: 4.07. - 31.07. Galerii Miejskiego Ośrodka Kultury w Pionkach. Folder. Współorganizator: M.D.K. w Pionkach; Scenariusz: J. Kubiena, konsultacja: J. Kamocki. Ekspozycja: 3.08 - 31.08. w Klubie Międzynarodowej Książki i Prasy w Gliwicach. Współorganizator: K.M.P.iK. w Gliwicach. "Nepal - kraj i ludzie" wystawa fotografioi. Miłosława Petruszki. Scenariusz: M. Petruszka. Ekspozycja: 6.01. - 31.01. w Klubie Międzynarodowej Książki i Prasy w Gliwicach "Galeria Rozmaitości". 88 fotogramów. Współorg;mizator: K.M.P.iK. w Gliwicach; Scenariusz: M. Petruszka. Ekspozycja: 2.03 - 1.04. w Biurze Wystaw Artystycznych w Szczecinie. Współorganizator: B.Vl.A. w Szczecinie; Scenariusz: M. Petruszka, oprawa plastyczna: J. Czerniewicz. Ekspozycja: 10.04- 1.05. w Biurze Wystaw Artystycznych w Gorzowie Wlkp. Wspólorganizator: B.W.A. w Gorzowie Wlkp. "Ikonografia malarstwa Orisy" Scenariusz: J. Szelegejd, oprawa plastyczna: T. Sawa-Borysławski. Ekspozycja: 26. 01 - 10.04. w Galerii "Nusantara" w Warszawie, 118 eksponatów. Katalog. plakat. "Afgańska czajchana" Scenariusz: Z. Ananicz, oprawa plastyczna: P. Łęski, M. Bero. Ekspozycja: 26.04.- 31.07. w Galerii "Nusantara" w Warszawie, 125 eksponatów. Katalog, plakat; Scenariusz: Z. Ananicz, oprawa plast.yczna: Z. Ananicz, M. Bero. Ekspozycja: :'::5.10.81- 28.02.85 w Muzeum Archeologicznym w Gda!'lsku, 144 eksponaty. Wspólorganizator: Muzeum Archeologiczne w Gdańsku. "Dawna rzeźba i malarstwo Wietnamu" Scenariusz: pracownicy Muzeum Sztuki Wietnamskiej w Hanoi, oprawa plastyczna: A. Latusek, konsultacja: Vuong-Nhu Chiem, Nguyen Bich. Ekspozycja: 19.06.- 10.07 w Łazienkach Królewskich w Warszawie (Gmach Podchorążówki), 180 eksponatów. Plakat. Współorganizatorzy: Muzeum Sztuki Wietnamskiej w Hanoi, Muzeum Narodowe w Warszawie. "XI lat Muzeum Azji i Pacyfiku w 40 leciu PRL" Scenariusz: A. Wawrzyniak, A. Latusek. oprawa plastyczna: A. Latusek. EkSpozycja: 24.08. - 10.11. w Galerii "Nusantara" w Warszawie, 120 eksponatów. Plakat. Warszawa, Muzeum Narodowe - Oddział w Łowiczu "Sztuka ludowa w 35-lecie "Cepelii" i 40-leeie PRL" Scenariusz i oprawa plastyczna: Sz. Szkup. Ekspozycja: 23.06. - 24.07., ok. 200 eksponatów. Współorganizator: Spółdzielnia "Sztuka Łowicka". �409 KRONIKA "Rzeźby Józefa Grzegorego w 50-lecie twórczości" Scenariusz: H. Swiątkowski, oprawa plastyczna: Sz. Szkup. Ekspozycja: 29.07 -17.09., 54 eksponaty. Katalog. Współorganizator: Towarzystwo Przyjaciół Muzeum w Łowiczu, Ministerstwo Kultury i Sztuki. Warszawa, Państwowe Muzeum Etnograficzne "Z dziejów ceramiki na ziemiach polskich" Scenariusz: M. Bero; P. Szacki, oprawa plastyczna: H. Gałązka. Ekspozycja: 16.12. 83. - 31.05.84., ok. 700 eksponatów. Przewodnik, plakat. Współorganizator: Państwowe Muzeum Archeologiczne w \Varszawie. "Kultura Scenariusz: M. Sztrantowicz, -15.01.84., ok. 190 eksponatów. ludowa Afganistanu" oprawa plastyczna: Informator. R. Garyga. "Czeskie ludowe rękodzieło artystyczne" Ekspozycja: 20.12.83- Scenariusz: A. Vondruśkowa, oprawa plastyczna: H. Gałązka. Ekspozycja: 20.01. __ - 1.04., 354 eksponaty. Folder, plakat. Współorganizatorzy: Ministerstwo Kultury i Sztuki PRL, Ministerstwo Kultury CSRS, Vstredi Lidove Umelecke Vyroby, Mu-. zeum Etnograficzne w Krakowie. "Ludy cedru - sztuka Indian północno-wschodnich wybrzeży Kanady" Scenariusz i oprawa plastyczna: współorganizatorzy kanadyjscy. Ekspozycja: 24.01.- 1.04. Folder kanadyjski z polską ułotką informacyjną. Współorganizator: Ministerstwo Spraw Zagranicznych Kanady. "Indianie Kiczua - górale Boliwii" Scenariusz: T. Walendziak, oprawa plastyczna: E. Prus. Ekspozycja: 25.02. - 24.06. w Muzeum Etnograficznym we Wrocławiu, 158 eksponatów, 21 plansz fotograficznych. Informator. Współorganizator: Muzeum Etnograficzne Wrocław; Scenariusz: T. Wałendziak, oprawa plastyczna: W. Bogucki. Ekspozycja: 28.10. - 18.12. w Muzeum Rolnictwa im. K. Kluka w Ciechanowcu, 158 eksponatów. Informator. Współorganizator: Muzeum Rolnictwa im. K. Kluka w Ciechanowcu. "Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie" (Wystawa reklamująca działalność PME) Ekspozycja: szawie. 14.05. - 20.05. w gmachu Szkoły "Rękodzieło Scenariusz: Pile. M. Sztrantowicz. Gl. Planowania i Statystyki w War- ludów Magrebu" Ekspozycja: 16.05.- 30.06. w Muzeum "Na afrykańskim Okręgowym w targu" Scenariusz: J. Koziorowska, oprawa plastyczna: S. Krzyżewski, A. Olechowski. Ekspozycja: 7.08. - 30.10. w Muzeum Okręgowym w Ostrołęce, 130 eksponatów. Informator. Współorganizator: Muzeum Okręgowe w Ostrołęce. �410 KRONIKA "Rzeźba ludowa w 40-leciu PRL" Scenariusz: H. Olędzka, oprawa plastyczna: H. Gałązka. 668 rzeźb oraz warsztat L. Kudły. Ulotka informacyjna. "Indianie Panare z dorzecza Orinoko - Ekspozycja: 10.07- 30.09., Wenezuela" Scenariusz: J. Jaskulski, oprawa plastyczna: A. Geppert. Ekspozycja: 24.07.- 31.10., 230 eksponatów (część eksponatów została zgromadzona przez Studencką Wyprawę Etnograficzną z Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu). Folder, ulotka informacyjna. "Trony i insygnia wodzów w dawnej Afryce" Scenariusz: Woli. J. Koziorowska. Ekspozycja: "Panorama 20.10. - 2,2.11. w Domu Kultury w Stalowej polskiego stroju ludowego" Scenariusz: B. Kazanowska, oprawa - 3.03.85. Folder, ulotka informacyjna. plastyczna: T. Zaremba. Ekspozycja: 23.11.84.- "Rzeźba Wacława Skirzyńskiego" patrz: Płock, Muzeum Mazowieckie. "Kultura .scenariusz: M. Sztrantowicz. nym w Toruniu. ludów Afganistanu" Ekspozycja: WOJEWODZTWO 6.12.84.- 31.03.85. w Muzeum Etnograficz- BIALSKOPODLASKIE MUZEA Biała Podlaska, Muzeum Okręgowe "Twórczość Franciszka Sadownika" Scenariusz: C. Wrębiak, oprawa plastyczna: K. Witkowska. Ekspozycja: 2.03. - 4.05. w Oddziale Muzeum Okręgowego w Łosicach, 30 eksponatów. Informator. "Sztuka ludowa południowego Podlasia" Scenariusz: C. Wrębiak, oprawa plastyczna: J. Gajewska, K. Witkowska. Ekspozycja: 3.05 - 10.06., ok. 250 eksponatów. Współorganizator: Muzeum Regionalne w Łosicach; Scenariusz: C. Wrębiak. Ekspozycja: 18.09.- 20.09. w Akademii Wychowania Fizycznego Białej Podlaskiej, 45 eksponatów. w "Podlaska Scenariusz: C. Wrębiak. Ekspozycja: w Łosicach, 35 eksponatów. wycinanka ludowa" 12.07.-12.10. w Oddziale Muzeum Okręgowego �411 KRONIKA WOJEWODZTWO BIAŁOSTOCKIE MUZEA Bialystok, Muzeum Okręgowe "Z badań etnograficznych na terenie budowy zalewu Siemianówka" Ekspozycja: otwarcie 25.04. w Ratuszu w Białymstoku. WOJEWODZTWO BIELSKIE MUZEA Cieszyn, Muzeum "Cieszyński strój kobiecy" Scenariusz: M. Makowski, M. Dembiński, oprawa plastyczna: M. Makowski, konsultacja: Zespół Etnograficzny Muzeów Województwa Katowickiego. Ekspozycja: lipiec w Cieszyńskim Centrum Kultury, 100 eksponatów. Folder. WOJEWODZTWO BYDGOSKIE MUZEA Tuchola, Muzeum Borów Tucholskich "Kaszubska Scenariusz i oprawa plastyczna: natów. porcelana artystyczna" M. Gierszewska. Ekspozycja: 18.05. -10.07., 30 ekspo- "Haft Heleny Grabowskiej" Scenariusz ponatów. i oprawa plastyczna: A. Gierszewska. WOJEWODZTWO Ekspozycja: 15.07- 3'1.09., 30 eks- GDAŃSKIE MUZEA Kościerzyna, Kaszubski "Wdzydzkie rękodzieło Park Etnograficzny we Wdzydzach ludowe w zbiorach Kaszubskiego Parku Etnograficznego" Scenariusz: A. Kwaśniewska, oprawa plastyczna: Z.iR. Nałęcz-Jaweccy, W. Błaszkowski. Ekspozycja: 15.05.- 30.09., 75 eksponatów. "Ochrona tradycyjnego budownictwa ludowego Scenariusz: T. Sadkowski; oprawa plastyczna: Ekspozycja: 1.07.- 30.09., 68 eksponatów. na Kaszubach L. Smerek, konsultacja: i Kociewiu" konsultacja: J. Habela. �412 KRONIKA INSTYTUCJE NIEMUZEALNE Gdańsk, Wojewódzki Ośrodek Kultury "Ludowe dywany dwuosnowowe" Scenariusz: K. Turska, oprawa plastyczna: A. Szablewska. Ekspozycja: 9.02. - 29.02. VI Galerii Sztuki Ludowej WOK, 16 eksponatów. Wspólorgalliz:ltor: J\1uzeum Etnograficzne w Toruniu. "Współczesna sztuka ludowa Kaszub" Scenariusz: K. Szalaśna. Ekspozycja: 20.03. - 31.03. w Zasadniczej Okrętów Stoczni im. Lenina - Gdal1sk- Wrzeszcz, 82 eksponaty. "Hafty kaszubskie Szkole Budowy Marii Kopeć z Kęsowa" Scenariusz: K. Szalaśna, oprawa plastyczna: Z. Chylarecki. Ekspozycja: 26.03. - 23.0·1., 37 eksponatów. Katalog. Współorganizatorzy. Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne, Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Bydgoszczy. "Twórczość rodziny Hińców z Wdzydz" (hafty, plecionki z korzenia sosny, rzeźba, malarstwo na szkle) Scenariusz: K. Szałaśna, oprawa plastyczna: A. Szablewska. Ekspozycja: 06., 48 eksponatów. "Rzeźba Włodzimierza Scenariusz: K. Szałaśna, 30 eksponatów. "Twórczość oprawa Stanisława Scenariusz: K. Szałaśna, 51 eksponatów. Folder. Ostoi-Lniskiego plastyczna: oprawa plastyczna: oprawa A. Szablewska. plastyczna: WOJEWODZTWO Ekspozycja: (1895 - 1984) - "Szopka i obrzędy Bożego Narodzenia Scenariusz: K. Szałaśna, - 31.01.85., 52 eksponaty. z Czerska" A. Szablewska. Rekowskiego" 24.05. - 24. 28.06. - LOB., pośmiertna Ekspozycja: 8.08 - 30.09., w plastyce ludowej" A. Szablewska. Ekspozycja: 20.12.84- GORZOWSKIE MUZEA Gorzów Wlkp., Muzeum Okręgowe "Pokonkursowa wystawa pisanek i palm wielkanocnych" Scenariusz: W. Sadowski. Ekspozycja: 4.05. - 10.05., 52 eksponaty. "Pokonkursowa wystawa rzeźby funkcjonującej w obejściu i krajobrazie Scenariusz: W. Sadowski. Ekspozycja: 9.11. - 20.11., 19 eksponatów. Międzyrzecz, Muzeum wiejskim" "Pokaz pisanek i palm wielkanocnych" Scenariusz: J. Patorska, 82 eksponaty. oprawa plastyczna: R. Patorski. Ekspozycja: 13.09.- 29.09., �413 KRONIKA "Wyroby wikliniarskie Scenariusz: J. Patorski, 94 eksponaty. oprawa plastyczna: "Współczesna R. Patorski. Ekspozycja: 25.09. --21.10., szopka ludowa" Scenariusz: J. Patorska, 85., 35 eksponatów. oprawa plastyczna: Scenariusz: J. Patorska, 85., 39 eksponatów. oprawa plastyczna: "Staropolski regionu" A. Kowalski. piernik WOJEWODZTWO Ekspozycja: 23.12.84.- 17.02. Ekspozycja: 23.12.84.- 17.02. świąteczny" A. Kowalski. JELENIOGORSKlE MUZEA Bolesławiec, Muzeum Ceramiki "Gwiazdkowe tradycje ludowe" Scenariusz: H. Słomska, oprawa plastyczna: T. Wolanin. Ekspozycja: 22.12.84.- 8.02. 85., 19 eksponatów. Współorganizator: Muzeum Okręgowe w Jeleniej Górze. Kamienna Góra, Muzeum Tkactwa Dolnośląskiego "Czepki dolnośląskie" Scenariusz: Z. Turza. Ekspozycja: styczeń 83. - czerwiec 84., 50 eksponatów. "Ludowe meble dolnośląskie" Scenariusz: Z. Turza. Ekspozycja: styczeń 83. - czerwiec 84., 12 eksponatów . •Telenia Góra, Muzeum Okręgowe "Najcenniejsze kolekcje ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Jeleniej Górze" Scenariusz: H. Słomska, oprawa plastyczna: W. Sierka. Ekspozycja: 20.0684 - 4.04. 85., 220 eksponatów. Katalog. "Gwiazdkowe tradycje ludowe" patrz: Bolesławiec, Muzeum Ceramiki WOJEWODZTWO KALISKIE MUZEA Kalisz, Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej "Sztuka ludowa Ziemi Kaliskiej" Scenariusz: M. Ścisła, oprawa plastyczna: pień 84. - sierpień 85. w Izbie Regionalnej tów. Katalog, plakat. Z. Baranek, w Cekowie J. Pawlak. Ekspozycja: sier(woj. kaliskie), 100 ekspona- �414 KRONIKA WOJEWÓDZTWO KATOWICKIE MUZEA Będzin, Muzeum Zagłębia "Niegowonickie palmy wielkanocne" Scenariusz: A. Szymczyk, oprawa - 20.05., 40 eksponatów. Bytom, Muzeum Górnośląskie plastyczna: Cz. Haczkiewicz. Ekspozycja: 17.04.- "Malarstwo, grafika i rzeźba nieprofesjonalna województwa katowickiego" Scenariusz: K. Kaczko. Ekspozycja: 21.02. - 11.03. w Domu Łączności z Polonią Zagraniczną "Polonia" w Krakowie, 81 eksponatów. Folder. "Strój cieszyński i jego zdobnictwo" Scenariusz i oprawa plastyczna: 1. Białas, M. Kuczyńska. Ekspozycja: 12.05. - 30.07. w Muzeum Hutnictwa i Odlewnictwa Metali Kolorowych w Głogowie, 293 eksponaty. Przewodnik. "Powstania śląskie w plastyce nieprofesjonalnej" SCelna,riusz: K. Kam:ko. Ek'lpJizycja: IZ3.05.- 31 08. w MuzeUlm Wsi Opolls'kiej w Bierkowicach, 72 eksponaty. Katalog, afisz. "Malarstwo twórców nieprofesjonalnych województwa katowickiego" Scenariusz: K. Kaczko, oprawa plastyczna: E. Inglot. Ekspozycja: Biurze Wystaw Artystycznych w Bytomiu, 68 eksponatów. 31.05. - 13.06. w "Muzeum Górnośląskie. Dzieje i działalność w latach 1927 - 1939" (część dotycząca działalności i zbiorów etnograficznych) Scenariusz: K. Kaczko, 1. Białas, M. Kuczyńska, oprawa plastyczna: A. Adamczyk, R. Chruściel. Ekspozycja: 20.12.84. - 9.03.86., 607 eksponatów. Katalog, plakat. Chrzanów, Muzeum "Szopki krakowskie" Scenariusz: Z. Lipiarz, oprawa plastyczna: D. Szpak, konsultacja: ryczne w Krakowie. Ekspozycja: grudzień 84 -luty 85. WOJEWÓDZTWO INSTYTUCJE Muzeum Histo- KIELECKIE NIEMUZEALNE Kielce, Towarzystwo Przyjaciół Górnictwa, Hutnictwa i Przemysłu Staropolskiego "Twórczość ludowa Kielecczyzny" Scenariusz: K. Ściwiarska, oprawa plastyczna: M. Wójcik. Ekspozycja: 8.09.- e.09. w Nowej Słupi w plenerze (Dymarki Świętokrzyskie), 25 eksponatów. Współorganizator: Wojewódzki Dom Kultury w Kielcach. Kielce, Wojewódzki Oddział Stowarzyszenia PAX �415 KRONIKA WOJEWOOZTWO KOSZALIŃSKIE MUZEA Szczecinek, Muzeum Regionalne "Zabytki Scenariusz: natów. kultury jamneńskiej J. Sienkiewicz, ze zbiorów Muzeum Okręgowego konsultacja: J. Dudź. Ekspozycja: WOJEWOOZTWO w Koszalinie" 1.06. - 31.08., 60 ekspo- KRAKOWSKIE MUZEA Kraków, Muzeum Etnograficzne "Kultury Scenariusz: Ekspozycja: M. Zachorowska, J. Kamocki, 14.03.- 4.06., ok. 900 eksponatów. "Afrykańska Scenariusz: Ekspozycja: czarnej Afryki" kolekcja Stefana oprawa Katalog plastyczna: Szolc-Rogozińskiego M. Zachorowska, J. Kamocki, 14.04.- 4.06., ok. 300 eksponatów. 1882 - 1890" oprawa plastyczna: Katalog. "Rosyjska zabawka H. Trzebiatowska. H. Trzebiatowska. ludowa" Scenariusz: W. Stwora, oprawa plastyczna: J. Jeleński. Ekspozycja: 18.04.- 4.06., ok. 250 eksponatów. Plakat. Współorganizator: Ministerstwo Kultury i Sztuki PRL, Ministerstwo Kultury ZSRR. "Dzieło i twórcy ludowi w 40-leciu PRL" Koncepcja i założenia: E. Waligóra, scenariusz: A. Spiss, I. Łopuszańska, A. Jacher-Tyszkowa, H. Bittner-Szewczykowa, E. Pobiegły, E. Krasińska, oprawa płastyczna: J. Trzebiatowski. Ekspozycja: 20.07.84.- 1.04.85., -ok. 700 eksponatów. Katalog, plakat. Współorganizator: Ministerstwo Kultury i Sztuki. Kraków, Muzeum Historyczne "Szopki krakowskie Scenariusz oprawa 85.. 122 eksponaty. plastyczna: T. Petryk, WOJEWOOZTWO 1984" A. Szałapak. Ekspozycja: 9.12.84.-12.02. KROSNIEŃSKIE MUZEA Jasło, Muzeum Regionalne "Ludowe malarstwo na szkle i rzeźba z kolekcji Stanisława Ekspozycja: 1.04.- 31.05., 79 eksponatów. Sanok, Muzeum Budownictwa Ludowego Kadyiego" �416 KRONIKA "Dom naszych dziadków" Scenariusz eksponaty. i oprawa plastyczna: Informator. "Władysław Scenariusz i oprawa naty. Informator. R. Grządziela. Chajec - plastyczna: Ekspozycja: 27.05.84.- 30.09.86., 733 rzeźbiarz ludowy z Kamienicy" J. Malinowska. WOJEWÓDZTWO Ekspozycja: 27.05. - 30.09., 72 ekspo- LEGNICKIE MUZEA Legnica, Okręgowe Muzeum Miedzi "Sztuka Nigerii" Scenariusz: Katalog. S. Firszt, oprawa plastyczna: K. Łyba-Janus. WOJEWÓDZTWO Ekspozycja: 21.07.-14.09. LESZCZYŃSKIE MUZEA Leszno, Muzeum "Rzeźba ludowa w 40-leciu PRL" Scenariusz: A. Błaszkiewicz, oprawa plastyczna: lowski. Ekspozycja: 20.07. - 26.08., 60 eksponatów. "Rzeźby Mariana Scenariusz: B. Błaszkiewicz, oprawa plastyczna: ski. Ekspozycja: 20.07. - 26.08., 80 eksponatów. WOJEWÓDZTWO Ciechanowiec, Muzeum Rolnictwa "Tkanina G. Noga, konsultacja: Mureka" G. Noga, konsultacja: patrz: Warszawa, im. K. Kluka dwuosnowowa Państwowe S. Chmielow- ŁOMŻYŃSKIE północno-wschodniej Scenariusz: K. Uszyński, T. Romanowska, oprawa plastyczna: cja: M. Pokropek. Ekspozycja: 14.04. - 31.05., 60 eksponatów. "Indianie S. Chmie- Kiczua - Polski" W. Bogucki, konsulta- górale Peru i Boliwii" Muzeum Etnograficzne �417 KRONIKA WOJEWODZTWO ŁODZKIE MUZEA Łódź, Muzeum Archeologiczne "Nowe nabytki i Etnograficzne Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego (etnografia, numizmatyka) Scenariusz: T. Łaszczewska. Ekspozycja: 27.02. - lS.05. "Słowackie ludowe matryce Scenariusz: A. Twardowska, Łódzki Dom Kultury. Z. Maik. "Wielkanoc Scenariusz: Z. Maik. Ekspozycja: "Tradycyjne do druku na tkaninach" Ekspozycja: 14.03.- 9.04. Współorganizator: w sztuce ludowej" 20.04. - 20.05. meksykańskie Scenariusz: W. Nowosz. Ekspozycja: "Narzędzia instrumenty muzyczne" 5.06. - 24.06. do obróbki lnu w kulturze Scenariusz: K. Pisera. Ekspozycja: w Łodzi" ludowej" 20.07. - 31.12. "Rzeźba czarnej Afryki" Scenariusz: W. Nowosz, B. Wiluś, oprawa plastyczna: W. Janiak. Ekspozycja: 10.0S.- 20.10. w Muzeum Ziemi Wieluńskiej w Wieluniu, ok. 150 eksponatów. Współorganizator: Muzeum Ziemi Wieluńskiej. "Przeszłość i teraźniejszość Japonii" Scenariusz: W. Nowosz. Ekspozycja: 20.11. - 10.12. w Domu Kultury organizator: Towarzystwo Polsko-Japońskie. "Lutnia". Współ- INSTYTUCJE NIEMUZEALNE Łódź, Dom Kultury Ludowej "Ludowa plastyka Ekspozycja: otwarcie: papierowa województwa 12.01. w Domu Kultury miejskiego łódzkiego" Ludowej. "Malarstwo prymitywne" prace Henryki Hakowej Ekspozycja: 15.11.- 15.12. w Domu Kultury Ludowej, 11 obrazów. Łódź, Spółdzielnia Pracy Rękodzieła Ludowego i Artystycznego "Sztuka "Kobieta" - wystawa Ekspozycja: otwarcie 6.04. w sklepie firmowym 27 "Lud" - t. 7I rzeźby Spółdzielni. Ludowa" �418 KRONIKA WOJEWODZTWO NOWOSĄDECKIE MUZEA Nowy Sącz, Muzeum Okręgowe "Łemkowie" Scenariusz: A. Kroh, M. Brylak-Załuska, oprawa plastyczna: B., M. Magierowie. Ekspozycja: 30.01 -15.04. w Galerii "Dawna Synagoga" - Oddział Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu, 830 eksponatów. Folder. "Wystawa stroju lachowskiego" Scenariusz: Z. Szewczyk, oprawa plastyczna: B. Magiera. w Sądeckim Parku Etnograficznym, 160 eksponatów. "Współczesna rzeźba ludowa Karpat Scenariusz: Z. Wolanin. Ekspozycja: nym, 278 eksponatów. Katalog. "Malarstwo Scenariusz: P. Piotrowski, eksponatów. Katalog. Ekspozycja: plastyczna: Par- Piotrowskiego" S. Gał. Ekspozycja: 21.07. -14.09., 80 ludowej" S. Gał. Ekspozycja: "Zbójnictwo Etnograficz- 26.12.84. - 17.02.85 w Sądeckim "Demony w plastyce Scenariusz i oprawa plastyczna: tów. Plakat. Zakopane, Muzeum Tatrzańskie Parku kolędnicze" na szkle Piotra oprawa 5.05. - 30.09~. Polskich" 8.08. - 30.09. w Sądeckim "Akcesoria Scenariusz: M. Kroh, B. Koczwara. ku Etnograficznym, 123 eksponaty. Rabka, Muzeum Im. Wł. Orkana Ekspozycja: 15.09.84. - 02.03.85., 60 ekspona- góralskie" Scenariusz: W. Polakiewicz, S. Zurowski, oprawa plastyczna: J. Czech. Ekspozycja: 6.07.84. - 13.06.85. w Stowarzyszeniu Historyków Sztuki w Muzeum Zamku w Niedzicy, 39 eksponatów. "Zdobienie skóry i metalu na Podhalu" Scenariusz: S. Zurowski. Ekspozycja: 13.08. -15.11. w Muzeum Pomorza Srodkowego w Słupsku, 144 eksponaty. Katalog. Współorganizator: Muzeum Pomorza Srodkowego w Słupsku. "Czas stroju podhalańskiego" Scenariusz: H. Błaszczyk-Zurowska, oprawa plastyczna: J. Czech. Ekspozycja: 3.09. 84. - 15.02.85. w Galerii Sztuki im. Rodziny Kulczyckich - Oddział Muzeum Tatrzańskiego, 678 eksponatów. Katalog. �419 KRONIKA WOJEWÓDZTWO OPOLSKIE MUZEA Kluczbork, Muzeum im. Jana Dzierżona "Sztuka Nigerii" Ekspozycja: 9.12.83. - 29.02.84., 96 eksponatów. "Plecionkarstwo Scenariusz: M. Gołubkow, E. Próchnicka. Opole, Muzeum Sląska Opolskiego "Grafika na Sląsku" Ekspozycja: lamajska 5.10. - 2.12., 82 eksponaty. z Nepalu" patrz: Warszawa, Muzeum Azji i Pacyfiku "Elementy zdobnicze kobiecego stroju ludowego na Opolszczyźnie" Scenariusz: E. Wijas-Grocholska, oprawa plastyczna: M. Goc, E. Wijas-Grocholska. Ekspozycja: 1.02. - 28.02. w Muzeum w Grodkowie, 143 eksponaty. "Opolska ceramika malowana" Scenariusz i oprawa plastyczna: E. Wijas-Grocholska, M. Goc. Ekspozycja: 1.02.- 28.02. w Muzeum w Leśnicy - Oddział Muzeum Archeologicznego we Wrocławiu, 121 eksponatów. Ekspozycja: 1.05. - 31.05. w Muzeum w Raciborzu. "Wiano panny młodej" Scenariusz: E. Wijas-Grocholska, M. Goc, oprawa plastyczna: R. Kowal, M. Mikulski. Ekspozycja: marzec-wrzesień w Muzeum Etnograficznym we Wrocławiu, ok. 500 eksponatów. Informator; Ekspozycja: wrzesień-grudzień w Muzeum Górnośląskim w Bytomiu. Opole-Bierkowice, Muzeum Wsi Opolskiej "Wielkanocna Scenariusz: E. Bęben, oprawa eksponatów. plastyka plastyczna: obrzędowa" L. Bokła. Ekspozycja: 15.04. - 31.05., 260 "Wystawa koron żniwnych" Scenariusz oprawa plastyczna: L. Bokła. Ekspozycja: WOJEWÓDZTWO 30.09. - 31.10., 82 eksponaty. OSTROŁĘCKIE MUZEA Ostrołęka, Muzeum Okręgowe "Sztuka ludowa Krakowiaków i Górali" Scenariusz: B. Kazanowska, oprawa plastyczna: A. Olechowski, S. Krzyżewski. Ekspozycja: 25.01. - 2502., 115 eksponatów. Współorganizator: Muzeum Etnograficzne w Warszawie. 27* �420 KRONIKA "Mazowiecka rzeźba ludowa" Scenariusz: G. Grzelińska, oprawa plastyczna: G. Grzelińska, S. Krzyżewski. Ekspozycja: 25.01. - 27.04. w Muzeum Historycznym w Przasnyszu. Współorganizator: Muzeum Mazowieckie w Płocku. "Palma Oprawa plastyczna: ponatów. S. Krzyżewski, kurpiowska" A. Olechowski. Ekspozycja: 17.04.- 30.06., 30 eks- "Kurpiowska sztuka ludowa" wystawa pokonkursowa Scenariusz: B. Sokołowska, T. Konopka, zycja: 4.06. - 30.07., ok. 200 eksponatów. oprawa "Na afrykańskim patrz: Warszawa, Państwowe plastyczna: S. Krzyżewski. Ekspo- targu" Muzeum Etnograficzne WOJEwOnZTWO PILSKIE MUZEA Trzcianka; Muzeum im. Wiktora Stachowiaka "Sztuka ludowa i amatorska województwa wystawa pokonkursowa pilskiego" Scenariusz i oprawa plastyczna: J. Niedźwiecki. Ekspozycja: 26.01. - 10.04., 140 eksponatów. Katalog. Współorganizator: Muzeum Okręgowe im. Stanisława Staszica w Pile. "W kręgu pasieki" Scenariusz i oprawa plastyczna: G. Cybulska. Ekspozycja: natów. Informator. Współorganizator: Muzeum Etnograficzne 18.04. - 27.06., 200 ekspow Poznaniu. WOJEWOnZTwO PIOTRKOWSKIE MUZEA Opoczno, Muzeum Regionalne "Wy.stawa pokonkursowa sztuki ludowej z okazji 40-lecia PRL" Scenariusz: Z. Rafalska, oprawa plastyczna: M. Ocetek, konsultacja: ski. Ekspozycja: 27.04. - 18.05., 565 eksponatów. "Wybrane elementy J. P. Dekow- sztuki ludowej opoczyńskiego" Scenariusz: J. Łuczkowski, oprawa plastyczna: Z. Rafaiska. w Stowarzyszeniu PAX w Opocznie, 30 eksponatów. Ekspozycja: 20.05.- 30.05. �421 KRONIKA "Elementy sztuki ludowej" Scenariusz: J. Łuczkowski, oprawa plastyczna: Z. Rafa:lska, konsultacja: J. P. Dekowski. Ekspozycja: 10.06.- 30.06. w Miejskim Domu Kultury w Opocznie, 150 eksponatów. Folder. "Wybrane dziedziny sztuki ludowej" Scenariusz: S. Dłużewska, oprawa plastyczna: L. Karbowiak. Ekspozycja: 19.06. - 29. 06. w Zbiorczej Szkole Gminnej w 2arnowie, 200 eksponatów. Współorganizator: Spółdzielnia Pracy Rękodzieła ludowego i Artystycznego "Opocznianka". "Opoczyńska sztuka ludowa" Scenariusz i oprawa plastyczna: Z. Rafaiska. Domu Kultury w Opocznie, 160 eksponatów. Piotrków Tryb., Muzeum Okręgowe "Sztuka ludowa województwa Ekspozycja: piotrkowskiego Scenariusz: J. Piwońska, oprawa plastyczna: pień, ok. 150 eksponatów. Katalog, afisz. Tomaszów Maz., Muzeum 28.09. - 30.10. w Miejskim w 40-1eciu PRL" E. Stankiewicz. Ekspozycja: lipi'ec-sier- "Szopka krakowska" Ekspozycja: 12.01.- 26.02., 15 eksponatów. ryczne w Krakowie. "Folklor w malarstwie Ekspozycja: Opocznie. 1.04.-12.04., 50 obrazów. "Ludowa tkanina Afisz. Współorganizator: Muzeum Histo- Marii Wąsowicz-Sopoćko" Współorganizator: Muzeum Regionalne w rawska i brzezińska" Scenariusz: E. Putyńska. Ekspozycja: 11.08.- 26.08., ok. 50 eksponatów. Współorganizator: Spółdzielnia Pracy "Twórczość Mazowiecka" w Tomaszowie Maz. WOJEWODZTWO PŁOCKIE MUZEA "Rzeźba ludowa rejonu łęczyckiego" rzeźby plenerowe Scenariusz: A. Sobczak. Ekspozycja: 20.01. - 5.03. w sklepie "Sztuka Ludowa" w Łodzi, 24 eksponaty. "Boruta firmowym Spółdzielni i inne diabły polskie" Scenariusz: W. Grąbczewski, A. Sobczak, oprawa plastyczna: Ekspozycja: 26.03. - 0.7., ok. 500 eksponatów. Katalog. L. Downar-Zapolski. �422 KRONIKA "Rzeźba Andrzeja Dębowskiego z Piątku w 25-lecie pracy twórczej" Scenariusz i oprawa plastyczna: A. Sobczak. gminnej w Piątku, ok. 100 eksponatów. Afisz. Płock, Muzeum Mazowieckie "Len w kulturze Ekspozycja: 3.05. - 20.06. w Bibliotece ludowej Mazowsza" Scenariusz: W. Dowlaszewicz, oprawa plastyczna: T. Zaremba. Ekspozycja: 16.12.83.-11.03.84., 105 eksponatów. Informator. Współorganizatorzy: Muzeum i Park Etnograficzny w Cierpcu, Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie. "Mazowiecka rzeźba ludowa' Scenariusz: G. Grzelińska, oprawa plastyczna: S. Krzyżewski. Ekspozycja: 1.03.- 20. ()4. w Muzeum Historycznym w Przasnyszu Oddział Muzeum Okręgowego w Ostrołęce ,80 eksponatów. Współorganizator: Muzeum Historyczne w Przasnyszu. "Rzeźba Wacława Skirzyńskiego" Scenariusz: W. Dowlaszewicz, oprawa plaseyczna: T. Zaremba. Ekspozycja: 14.09.-11. n., 78 eksponatów. Informator, plakat; .Ekspozycja: 23.11.84.-15.01.85. w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie. "Malarstwo Scenariusz: G. Grzelińska, 01.85., 77 eksponatów. na szkle Krzystofa oprawa plastyczna: Okonia" T. Zaremba. Ekspozycja: 30.n.84. - 9. WOJEWODZTWO POZNA:lIl"SKIE MUZEA Poznań, Muzeum Etnograficzne "Między Starym a Nowym Rokiem" obrzędy ludu wielkopolskiego Ekspozycja: otwarcie 9.06. w sali wystaw nych, Zamek Przemysława. Szreniawa, Muzeum Narodowe Rolnictwa czasowych Oddziału Rzemiosł Artystycz- "Polskie wiatraki" Scenariusz: M. Sierszyńska, oprawa plastyczna: M. A. Hańca, konsultacja: F. Klaczyński. Ekspozycja: 10.06.-16.06. w pawilonie na terenie Międzynarodowych Targów Poznańskich, 42 modele. WOJEWODZTWO PRZEMYSKIE MUZEA Przemyśl, Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej "Zimowa plastyka obrzędowa wsi przemyskiej" Scenariusz: T. Burzyński, oprawa plastyczna: T. Burzyński, J. Kotula. Ekspozycja: ·20.03.- 10.04., 148 eksponatów. Katalog. Współorganizatorzy: Spółdzielnia Pracy Rękodzieła Ludowego i Artystycznego "Milenium" w Krakowie, Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Przemyślu. �423 KRONIKA WOJEWODZTWO RADOMSKIE MUZEA Radom, Muzeum, Wsi Radomskiej "Rzeźba ludowa Grzegorza Szewczyka" Scenariusz: S. Rosiński, M. Jurecka, oprawa 1.04.- 30.06., 80 eksponatów. Katalog, plakat. "Dzieło Oskara Kolberga plastyczna: A. Włodarz. Ekspozycja: w sztuce ludowej" Scenariusz: S. Rosiński, M. Jurecka, oprawa plastyczna: A. Włodarz. Ekspozycja: 1.06.- 30.06. w Miejsko-Gminnym Komitecie PZPR w Przysusze, ok. 200 eksponatów. Katalog, plakat. "Zycie i twórczość Jana Kochaowskiego" w malarstwie, ceramice i tkaninie dwuosnowowej Scenariusz: S. Rosiński, 207 eksponatów. Katalog. oprawa plastyczna: A. Włodarz: Ekspozycja: 1.07. - 31.07., WOJEWODZTWO SIERADZKIE MUZEA Sieradz, Muzeum Okręgowe "Nabytki Muzeum Okręgowego w Sieradzu w latach 1981 - 1983" Scenariusz: (fragment wystawy dotyczący etnografii) M. Dziurowicz-Kaszuba, wa plastyczna: Z. Fiszer. Ekspozycja: 2.01. -12.02., 97 eksponatów. Informator. "Sztuka opra- ludowa dla dziecka" Scenariusz: B. Olszewska, oprawa plastyczna: Z. Fiszer. Ekspozycja: eksponaty. Współorganizator: Muzeum Etnograficzne w Toruniu. 7.04 - 20.05., 142 "Dziecko w sztuce ludowej" Scenariusz: A. Hernacka, oprawa plastyczna: Z. Fiszer. Ekspozycja: eksponatów. Współorganizator: Muzeum Etnograficzne w Toruniu. "Muzealnictwo i ochrona zabytków w Sieradzkim w 40-leciu 7.04. - 20.05., 69 Polski Ludowej" Scenariusz: A. Kufel-Dzierzgowska, oprawa plastyczna: T. Hołówka. Ekspozycja: 20. 07. - 21.10., 35 eksponatów. Informator. Współorganizatorzy: Wojewódzki Konserwator Zabytków w Sieradzu, Muzeum Ziemi Wieluńskiej w Wieluniu. "Początki współpracy twórców ludowych w sieradzkim Scenariusz: M. Dziurowicz-Kaszuba, oprawa plastyczna: Neymanowa. Ekspozycja: 11.11. - 2.12., 331 eksponatów Wieluń, Muzeum Ziemi Wieluńskiej Muzeum" Z. Fiszer, konsultacja: Z. �424 KRONIKA "Dawna i współczesna Scenariusz: B. Wiluś, 300 eksponatów. oprawa sztuka ludowa regionu wieluńskiego" plastyczna: W. Janiak. "Rzeźba ludowa Czarnej patrz: Łódź, Muzeum Archeologiczne Ekspozycja: 8.07. -1.08., ok. Afryki" i Etnograficzne WOJEWOOZTWO SKIERNIEWICKIE MUZEA Rawa Maz., Muzeum Ziemi Rawskiej "Rzeźba Mieczysława Scenariusz: J. Sienkiewicza, oprawa - 30.021,8'5.,94 eksponaty. Katalog. plastyczna: WOJEWOOZTWO INSTYTUCJE Zeglińskiego" M. Cąpala. Ekspozycja: 19.12.84- SUWALSKIE NIEMUZEALNE Giźycko, Miejski Dom Kultury "II Wojewódzki Konkurs Plastyki Obrzędowej Scenariusz i oprawa plastyczna: L. Zatorski, ska. Ekspozycja: 12.01. - 24.01., 300 eksponatów. "Doroczna wystawa konsultacja: Plakat. twórczości B. Graziewicz-Chludziń- amatorskiej" Scenariusz i oprawa plastyczna: L. Zatorski, konsultacja: Ekspozycja: 15.12. - 23.12., ok. 600 eksponatów. Plakat. WOJEWOOZTWO Okresu Zimowego" B. Graziewicz-Chludzińska. SZCZECIl'IrSKIE MUZEA Stargard Szczeciński, Muzeum "Swiat dzieci" Scenariusz. zespół pracowników Muzeum w Martinie. Oprawa plastyczna: Muzeum w Stargardzie Szczecińskim. Ekspozycja: 21.01. - 6.03., 150 eksponatów. Współorganizator: Czechosłowacki Ośrodek Kultury i Informacji w Szczecinie. WOJEWOOZTWO TARNOBRZESKIE MUZEA Sandomierz, Muzeum Okręgowe "Rumuński strój ludowy i tkanina z okresu Bistrita i Nasaud" Scenariusz: I. Godyń, oprawa plastyczna: I. Godyń, J. Krzemiński. Ekspozycja: 1.10._ - 31.10., ok. 100 eksponatów. Plakat. Współorganizatorzy: Muzeul Judetean de Istorie (Rumunia), Biuro Wystaw Artystycznych w Sandomierzu. �425 KRONIKA WOJEWÓDZTWO ·TARNOWSKIE MUZEA Bochnia, Muzeum im. prof. Stanisława "Panare - Fischera Indianie Scenariusz: 1. Zawidzka, J. Jaskulski, dziesiąt fotogramów. Współorganizator: kiewicza w Poznaniu. Tarnów, Muzeum Okręgowe "Indianie Amazonii wenezuelskiej" M. Kairski. Ekspozycja: 1.04. - 30.04., kilkaInstytut Etnologii Uniwersytetu im. A. Mic- Ameryki Południowej" Scenariusz: J. Kamocki, oprawa plastyczna: J. Kocioł. Ekspozycja: - 12.05.85., 250 eksponatów i fotografii. Katalog, plakat. Współorganizator: Etnograficzne w Krakowie. "Sztuka ludowa Scenariusz: A. Bartosz, oprawa 100 eksponatów. 26:11.84.Muzeum rzeźba i malarstwo" plastyczna: J. Kocoł. Ekspozycja: WOJEWODZTWO 26.11.84.- 30.06.85., TORtffl"SKIE MUZEA Grudziądz, Muzeum "Ludowe malarstwo na szkle ze zbiorów Muzeum Etnograficznego Scenariusz: A. Błachowski, oprawa plastyczna: 24.11.83.-11.04.84., 85 ekspnatów. Toruń, Muzeum Etnograficzne w Toruniu" A. Błachowski, J. Mrotek. Ekspozycja: "Sztuka ludowa" zbiory i działalność Muzeum Etnograficznego w Toruniu Ekspozycja: otwarcie: 21.07. Współorganizatorzy: Ministerstwo Kultury warzystwo przyjaciół Muzeum Etnograficznego w Toruniu WOJEWODZTWO Sztuki, To- WAŁBRZYSKIE MUZEA Wałbrzych, Muzeum Okręgowe "Ludowe i artystyczne rękodzieło" ScenariUls'Z: J. !Jis, oprawa plasityczna,: M. WaleIlalk, M. RobaczyńJsika. Ekspozycja: :26.04.-25.05., ok. 100 ek'sponaltów Wislpółoll'ga'nizalt,o'r:Wojewódzki DQm Kulttury w Wałbrzychu. �426 KRONIKA WOJEWODZTWO WŁOCŁAWSKIE MUZEA Włocławek, Muzeum Ziemi Kujawłslkiiej i Dobr,zyńskiej "Sztuka ludowa Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej" wystawa pokonkunsowa Scenariusz: J. Swięch, oprawa plalstycZlna: J. NoWItersiki. Bk1s(pozy,cja: 8.08. - 30.09., :250 ekSIPOtl1atów.KaJtiaJlog,plalmJt, WOJEWODZTWO WROCŁAWSKIE MUZEA \Vrocław, Mu'Zeum Elmograf.kzne "Indianie patr,z: Wal'szawa, Państwowe Kiczua - górale Boliwii i Peru" Muzeum EtinQgra:fiiczne "Wiano panny młodej na Sląsku" Scenariusz: M. HOSltwoTowska, M. G'ołubkow, M. Goc, E. Grocho1ska, L Biał,a,s. Oprawa pla'Stycma: E. Prus. Ekspozy,cja: H.03. - 2.09., 521 ekspoo<J1tów. Kataldg, W<SIpółorganizaJborzy: Muzeum SląSlk:a Opolskiego w Opolu, Muzeum GÓl1Jlośląskie w BytomliJu. "XVIII Wojewódzki Przegląd Plastyki Amatorskiej" SC€inarr'iuStz:M. Fyda. E.k!~()zY'cja:2J2.09 - 14.10., 2,63 prace. Ka>taJ.og Współorganizator: Wojewódzki Dom KuJltury we Wrocławiu. "Wieńce i korony Żiniwne" Scenariusz ~ oprawa plalsityczniGt:E. Prus!. Bkspoz)'lcj'a: 18.10. - 11.11., 100 eksponatów. WspółOlrganjlzaJt'or: Związ~k Kół~k Holniczy,ch "Tatry w dawnej fotografii" Scenar'ius.z i oprawa plasityczna: J. Olek. Ekspozy,cj1al: 15.11. - 9.12., ok. 200 fotografii. Inf.orJrJ.altoo". Wspólorgani'zaJtor: Galleria Foto - Medi'um - Art. "Hej kolęda, kolęda" Scenariusz' M. Gołubkow. E,k:spozy.cj'a': 15.12 - 31.12., 49 ekaponat6w. WOJEWODZ'I'WO ZAMOJSK,IE MUZEA Biłg01l'iG\1j, Muzeum R:zemiosł Ludowych "Zdobnictwo stroju ludowego 'I1a Lubelszczy:bnie" fragment wystawy zorganizowanej przez Muzeum Okręgowe w Lublinie Scenariiusz: E. Kępa, J. p.etera. Ek&pozy,cja: 128.05.- 2,0.09.,'OIk.90 eklsipona<tów. Lnformatol'. WISp6łorg.amizator: Muzeum Okręg.owe wIJubILnie �427 KRONIKA WYSTA WY ZAGR'ANICZNE ZORGANIZOWANE W 1984 ROKU CZECHOSŁOWACJA Bratysława "Nikifor Krynicki" Scenar1uS1z: W KawiolrlS'ki. Effislpozy,cja:25.09. - 6.10. w Ośrodku Lnformacji i Kultury Polskiej w Bra,t~sławie, 158 e kSiPolnatów. Orgalnizatolf: Muz;eum Oi~ręgowe w Nowym Sączu. NIEMIECKA REPUBLIKA DEMOKRATYCZNA Erfurlt "Sztuka ludowa Ziemi Kaliskiej" Sc'elnlalriusz: M. SCliisła, oprawa plastyczna: Z. Bal1alnek. EI\.'!spozY1cja:maj -Hpiec w Stealtl'iohes Heimalt Uind SdhIoslsmuseum w 8on;dershaU'sen (okręg Erfurft), 134 l"kisrpolnalty.Kata}og, pJak:alt. Organizaitorzy: Muzeum Okręgowe Ziemli Kalisk1ej, Urząd Wojewódzki w Kaliszu - Wydział KuUury i SztUlkii,RJaltd~ BeziI1kes Erfwt Mitglied des RateIs filr Ku~tur Z materiałów opracowała Iwona ODiIE Grzelakowska ETNOGRAFICZNE WYSTAWY CZASOWE ZORGANIZOWAiNE W 1985 ROKU WOJEWODZTWO STOŁECZNE WARSZAWSKIE MUZEA War'szawa, Muzeum Azji i Pacyfiku "Malarstwo Madhubani ze zbiorów Muzeum Azji i Pacyfiku" Scenariiusz: J. Szelegejd, o,prlawa pla:sltyczlna: E. K,oS'sa:kowska, J. 8relegejd. Eikspozycja: 22.01.- 27 01. w Klubie Międzynairoidowej Ksli'ążki i P'rasy W WarszaWie (Ga,leria "Sciana \Vschodinia") 38 effislpolnatów. WspółoI1gaIlli'zator: KMPiK w Warszawie "Sciana Wschodnia". "Maski z Mongolii, Nepalu, Indonezji i Republiki Vanuatu" Scenariusz: A. D<:lltusek. 8lmlpozy'cj'a: 2J2.02.- 3008. w Ur;sy:nov..1SkimDomu w Walrszawie, 8 ma'sek, 10 grafik Ws.półorgan'i:zabor: Ursyno:wskii Dom w Warszawie. "Batiki Szltuki Szltuki jawajskie" Scenari'us'z: K. Olgyyay-Slawiikowska, oprawa pl,asity,czna: R. S:i'JClZJepańskiEkspozycja: 19.02.- 16.04. w Galerii "Nusall1ltara" w W'arsz<lWlie,91 ekJSIponaltów. Katalog, plakat, �428 KRONIKA "Grafika lamajska z iN"epalu" Scenariusz: J. Szelegejd, Qprawla plasJtyczna: J. Szelegejd, W. Sierka. 1.04. - 15 06. w lVIu.zleumOkręg()iwym w JeJ.€L'liej Górze, 6'1 eksponatów. niml1Jor: lVIuzeum Okręgowe w Jeleniej Górze; Sc.elnariusz: A. La,tws€ik, oprawa plasltyczlna: A. Laltusek, B. Rzeczy'cka, E.k3pozycja: 3110.- 30.11. w lVIuzeum Okręgowym w Ży,:ardowie, 70 Vv,3póło,:ganizator: Muz'eUJmOkręgowe w ŻYI1a1I1dowie. "Afgańska EklSlpozycja: WlSlpólorga1VI.Cąpała. eikJSlPonaltów. czajchana" Sce.nayjiusz: Z. Analnilc'l, oprawa pla'S1tycz;na:Z Ananilcz, M. Bero. Ekspozy'c'j.a: 23.04.- 31.08. w Muzeum Okręgowym w ŻyJ1aJI1dowie,145 elkspclInia-lów.W'SiPólorganiz'a,tor: Muzeum Okręgdwe w Żyrardowie. "Afgańska sztuka i rękodzielo - dary dla Muzeum Azji i Pacyfiku" Scenariu;S'z: T. KamińJSiki, Qprawa plasty,cZJna: 1VI.Goebel. Bkspozy.cja: w Ga'1e.rii "NuSlanJbara" w Wal1s.zawie, 1512ekSipOlnalty.Ka1alog, pJakaJt. "Z dawnej Scenarius'z i qprowa plastyczna.: Okiręgowym w Słu~s:lrn. A "Radżasthan Mongolii' Latusek. - 26M. - 5.08. sztuka Ekspozycja: 5.07. - 30.08. w Muzeum i rękodzieło" Scena,ri'llsz: B. BUiCzek-Plachitmva, opraWia pla1flt)"czma:Ą. Chęcińska-ŁUJkaJSik EkS(pOzy,cjal: 15.08. - 5.11. w Galerii "NUlSanita'ra" w WClIrszawie, 195 ekspolnJaltów. Katalog, ••.pltatkai; Scenari'usz: M. Bucze'k-Pla<i"Jltowa, op-raWla,plaSlty-C'zma:J. Koco!, K. Nowak. Ekspozycja: 20,1285. - 15.0286., alk. 200 e'kISlPonatów. Katalog, plakat. WS!pól()i;"galniiIZoClltar: Muzeum Okręg'owe w Tamncw,lIi,e. "Nepal, kraj i ludzie - wystawa fotografii Miloslawa Petruszki" Scena'riusz: M. Petrulszka'. Eikl3ipOizycja: 1.09. - 30.09. w MiejSlkim Domu w Hawie, 88 £'oltogramów. W~póło~galr]j,zat-or:MDK w Ua'wie. "Halarntwo i grafika lamajska. Paty z Orisy. Z kolekcji Kultury IAndrzeja Strumilly" Scenariusz i oprawa plals1iycZlna: A. Sitrumill,o S:kISipozy'cja:14.11. - 151!2. w Muzeum Okręgowym w Sll'walka'ch,ok. 90 eks,panaltów. KaialQg, plakalt. Ws:pólorgCllnizart.or: Muzeum Okręgowe w Suwalk'a.ch. "Miedź w kulturach _> Azji" Scenariusz: M. Maj,ka, Q]J'r1a'Wapla'51tY'czna:M. Kilian. Ekspo:zy,cja: 15.11.85.- 15 01.86. \V gale~j'i "Nusalrlta'ra" w Wa,rszawie, 170 ekspcln,<litów K,altalog, plak'at. "Indianile Kiilczua .z Pe.ru" Scenaruusz: T. Walendziak. Ekspozy.cja: malrzec -,kwie,cień w Muzeum Sląska Opa,ls<kiego w Opolu; ok. 160 ek.Slpcma,tów; Ekspozycja: crerwliec -!.slier'Pień w Muzeum im. J. DzierŻlona w Kluc2Jbo'rku; Ekspl(}zyoja: wrzesień -lisitopa,d w Muz,eu:m Ziemi Bruc1ni'okiej w Prudnikiu. ,.Arabowie ScenatrUlUt:;z:M SztrantowiJcz. Mrągowskiej w Mrą'gowie. i Berberzy" E!ffipozycja: kwie.cień -'w;r,ze.si'cń w Mu.zeum Ziemi �429 KRONIKA "Rzeźba Stanisława Zagajewskiego" Sce<DIarius,z: E. Lils~ka:, oprawa p1lasty,czlna: J. NclVViierskJi.EkSipozy'cj1a: 23.04. - 30 06., 80 eksponatów. K'atalog, ulo~lka informa,cyjnCl. Współorganizaltor: Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we WłocłaWku. "Rzemiosło i sztuka Lndolnezji" Sce:nal'ilU'Slz:M. Nowik Ek:Slpozycj1a: 15.06 - 11 5.08.w MuzeUlm HiisltorY'cznym w Przasnyszu, 105 eksponatów WSipółoll1g1auri:zatorzy:Muz'eum Okiręgowe w Osltrołęce, Muzeum Hi!story'czne 'w P,rzaISlnyszu. 1 "Barwy ziemi mazowieckiej" Scenariusz: :H. Brandys. Ek:spozylcja: 19.06. - 30.07. Uloltka iJnfoI1macyj!lla. (Wy,sitJa'wa malariSlka poplenerowa członków Mazowie'clkie:go T,owarzySitwa Kultury). "Na afrykańskim Scenalriusz: J. KOZJiorowska targu" E ks;pozycj a: lipiec~sierpi:eń w Muzeum Ziemi Waiłeckiej w Wałczu. "Fotograf wiejski i jego świat - Scenariusz: M. Parno1vvlsilm,oprawa Folder, ulotka i,nformacyjlna. Wojciech Migacz 1874 - 1944" pla:sltyczna,: T. Bochen ,,90 lat po1skiego ruchu EkisIPOlzycja:2:.07. - 30.09. ludowego" Scenariusz: J. Gmitru:k, H. Raczyńlslka, J. Sałkows.kli,OIpraWQI pla9tycz!lla: H. Glaiłązka .Łkis,pozycja: 29.07. - 30.09. Ka,talog, ulotka infm:macyjll1Ja·. WSiPółorgani:z.artm: Muzel\lm H!iJst,oriiPolskiego Ruchu Ludowego w WaI'szawie. "Mqja pr,zygoda w Nluzeum" Scenariusz: K Ambroziak, OtpI1a!waplasltyczmJaJ: R. Koch. Ekspolz.y;cja: 15.10 -22:.1.1. (Wysitawa pokonkursowa prac rysunkow)'lch i malarsildch llJIa:desła!llY;cIh przez dzieci w latach 1984 - 1:985). "Malarstwo etiopskie XVI - XVIII wiek" Ekspozycja: 26.11. - 31.1!2., 40 obrazów li 40 ek:sjpon1atów. UloJtkJa linformacyjna. orgalnizaJt'or: Min:i'sters'two Kultury Etiqpii. "Wieś polska Ekspozycja: In(erprcS's. Wlslpół- w obiektywie" wystawa pokonkursowa 29.11.85 - 5 01.96. Uld1Jka iinforma'cyjna. W,spółOlrgaJnizatorzy: NK ZSL WOJEWODZTWO BIELSKOPODLASKIE MUZEA Biala Podlaska, Muzeum OI~ręgOlwe "Sztuka Scenarvusz: C. Wrębiak. Ekspozycja,: '\\ Białej PodlaiSkiej, 60 ekspolI1altów. ludowa" 23.02. w Akadernj,i WychowalTh'iJa:Fizycznelgo �430 KRONIKA "Zdobnictwo strojów Scenariusz: J. Petem, E. Kępa, oprawa 1.03. - 3 05., ok. :350eJki'>ponatów. InfDrmator. "Sztuka ludowych" pl'a's'ty'czma: K ludowa południowego Scenariusz: C. W:rębi'alk, oprawa plalstyczna: ok. 200 ek:spoll1aitów. Ulo!tka 1nformacyjna. ~iJtk()lwska. Ekspozycja. Podlasia" K. Wi1J~owSika.Ek:Sipozycja: 28.04 - 30.05 , "Szopki ludowe" ScenariJUsz: C. Wlrębi'a:k, oprawa pla:styczl1Ja: K. WiI1Jlwwska. EJkspozyc}a: 412.85.- 31 01.86. w Oddziale Muzeum OkJręgowego w ŁOjsicach,25 eksponatów. INSTYTUCJE NIEMUZEALNE ŁOlsice, Łosicki Dom Ku'Hury "Wystawa Oprawa tiJlog plastyezma: wieńców dożynkowych" R. MikoszewsiBJi. Ekspozyeja': WOJEWÓDZTWO 29.09. - 30.10., 12 eiksponatów. Ka- BIAŁOSTOCKIE MUZEA Bialystok, Muz'eum Okręgowe "Współczesna patrz: rzeźba ludowa" To,ruń, Muzeum Etn-ograficZJne "Białostocka wieś w starej fotografii" Scen2Tiusz: H. J2rkubawski, W. Ko:walczuk. Ekspozycja: wrzesueń - październik w Klubie Międzynarodowej Pralsy i Książki 'w Białymsitoku, 1130ekspoll1altów. WspółoJ1ganiza'tor: KMPiK w Białymstoku. WOJEWODZTWO BIELSKO-BIALSKIE MUZEA Cie5zy!~, Muzeunl "Na szkle malowalDie" Scenariusz: M. MakoWlslk:i.,M Dembiński, oprawa plastyczna: M. Makowski, konsultacja: Zeslpół EtmiograIiczny Muzeów Województwa Katowickiego. EkspQ;zycja:: lipiec w Cieszyńskim Cenikum Ku]tury, 50 eksiponaitów. Wisła, MUZleu:rnBeskidzk,;e im. A. P:odżorskiego, Oddział Muzeum w Cieszynie "Malarstwo Scenariusz: J. 50 eksponatów. Krop, na szkle Marii Gatnar-Guzy" Qprd'Wa plas'tyc.zma: M. Mak{lwiSki Ekspozycja: 2.01. - 30.01., �431 KRONIKA "Portrety górali beskidzkich Scena<riusz: J. Krop, oprawa 30 eksponatów. Folder, plalkat. INSTYTuCJE - malaretwo pl1alS1tyezma:B olejne Jana Wałacha" Walach. Eklspozycja: 2.01. - 30.01., NIEMUZEALNE Sucha BesI~~dZJka,T'Owarzystwo Miłośn!ilków Ziemi Suskiej "Wystawa wieńców dożynkowych" Scenaf1iu:s:z:J. HarasLmczyrz, oprawia plasltYClZJna: K. Włoch Bkspozylcja: 30.01.- 30.03. na wystawie 40 lalt Suchej Beskidzkiej w sali Miejskiej Rady Narlodowej, 742 I€I~slPoll1aty. Plakat: Ekspozycja: slicrpień - wrzeslień Rynek w Suchej BeSlkildZlkiej. WOJEWODZTWO CHEŁMSKIE MUZEA Chełm, Muzeum Okręgowe "Sztuka ludowa Ziemi Chełmskiej" Scenariusz i oprawa plasltyczna: J. Barczyńsilm. Ekspoizycja: szawskim Ośrodku Ku~tury w Warszawie, 146 e~sipolnatów. WOJEWODZTWO 1801 -!1l5.01. w War- ELBLĄSKIE MUZEA Kwi·dzyń, Muzeum Zannkowe w Mzilborku, Oddział w K'Wlidrzynie "Wyroby z trzciny i wikliny Technikum Wikliniarsko-Trzciniarskiego w Kwidzynie" Scenarl'usz: H. Sampławs:ka, oprawa plastyczna: B. Malinowska. EkJsrpo:zycja: 10.04 - 11.11., 205 eksponatów. "Pisanka regionalna" wystawa pokonkursowa Scen;lriusz: H. SamplawskCl, oprawa plasty.czrna: B. Malinowska. Ekspozycja: 1304.- 15.05., 172 ekspoln<1ty Ws'półorganiza:tor: Wojewódzki Zarząd Kółek Rolniczych w Elblągu. "Twórczość ludowa regionów nadwiślańskich" Sc:eaariusz: H. Sa,mpbwska, oprawa plasltyczna: B. Mali!nowslm. Eklslpozycja: 1.06.- 15.08., 200 ckspGlnatów Wspólorganizatomy: Komitet Obchodów 750~leCia Kwidzynia, Miejski Ośrodek Kultury w Kwidzynie. �432 KRONIKA WOJEWODZTWO INSTYTUCJE GDAŃSKIE NIEMUZEALNE Gdańs!k, Wojewódzki Ośrodek ~ul1Jury "Rzeźba Antoniego Bartara" Scenar:iuslZ: H. OSltrow.s!ka-Wójdkowa, ·oprawa pI8My.ezmJa: A. SZaiblewska EkiólpOzycja: 25.02. - 15.04., 11210 ~kslponatów. KaJtalog. Współo,rgalnli'zaitor: Muzeum Pomorza Slfl()ldkoweg"Jw Słupsku "Sztuka ludowa Pomorza Gdańskiego" Scenariusz: K. Szałaśna. ~kisIPozycja:20 05. - 2.06. w Galerii "S" IW Bydigoszczy. 166 ekSlponctltów Wspólorglalniz.aitorzy: Kujawsko-Pomorskie Towa'l1zystwo Kul!tumlne. Klub Senilora Zakładów Clhemi!czmych "OI'gaJniJkia- Zachem" w BydgosZiczy. "Zabawki ludowe" Scenariusz: K. Szałaśna, oprawa plastyczma: A. Szablew:slkia.· EksIPozycja:31.05. - 28.06., 147 eksponatów. W.sjpółor:galnizaitor: Regionailne Biiiuro SprZiedaży w GdYil1Ji. "Współczesna sztuka ludowa Kaszub Srodkowych" Scenariusz: K. SZałaŚl1'3, opm!wa plalslty'cz.na: A Szablew:ska. EkspiOlzycja: '17.07 - 4.09. w Miejskim Domu Kul'tury w Kairtuzach, 76 ekspo!l1Ja'tów.WlspółQ'r.gamizat'or: Miejski Dom Kulitury w Kartuzaloh. "Współczesna sztuka ludowa Pomorza Gdańskiego" Scenariusz: K. Szałal.Ślna,Oiprawa plas'tyezma: A. SzablewSlkia. ~kspozy'cja: 14C e'ki.-lpolna1tów. WOJEWODZTWO 24.07. - 17.08., GORZOWSKIE MUZEA Gorzów Wlklp, Muzeum Okręg1dwe "Rz·eźba ludowa województwa gorzowskiego" Scenariusz: W. Sati<owls:ki,opra'wlat pIa:SltY'czna: M. Golemski Ekspozycja: 9.01. - 3.02,. w Klubie "Kierunki" StowalI1zyszenia P AX w Gorz·owiie W1kp., 29 eksponatów. P1!a!ka t.Współorgalnii!zaltor: StClwarzys.zenie PAX w Gorwwile Wlkp. 1 "Oleodruk religijny w zbiorach Muzeum Okręgowego w Gorzowie Wlkp." Sl'lena,riusz: W. Sadowski, Qlprawa plalstyezna: M. Golemski. Ekspozy'cja: 14.03 - 16.0ł. w K'lubiie "Kieruniki" Stowarzy!sizenia P,AX w Gorzowi1e WIlkp., 312ekspcmaity. Plakat. Współorganizator: St,owarzy'slzenie PAX w Gorzowie WlkJp. "Pokonkursowa wystawa r"eźby funkcjonującej w obejściu i krajobrazie wiejskim" Sc€'.nar~UiS(z:G Kostkbewicz, M. Golemsikii" oprawa plials1tY'oZlna: M. GOIlemsIki. Ekspozycja: 22.11. -120 12. w ~lubie "Kierunki" Stowa·rzyszenia PAX w Gorzowie Wlkp. 14 eksipcmartów. Międzyrzec.z, Muzeum �433 KRONIKA "Współczesna Scenariusz: J. Paltorska, - 16.02.86., 39 eksponatów oprawa "Staropolski Scenariusz: J. Patol'ska, '16.02.86., 41 eksponatów. szopka ludowa" .plalStyc.zma: A. Kdwa1:slki. Ekspozycja: piernik świąteczny" opriaIWa .plas:tycz.nJa>:A WOJEWÓDZTWO 22.1'2/.85.- Kowalsiki. Ek!sipozyc-ja: 22.12.85.- JELENIOGÓRSKIE MUZEA Bolesł'awiec, Muzeum CeramJilki "Gwiazdkowe patr,z: Elt.l1ograficzne wystawy tradycje ludowe" ozasowe zOll"ganizowame w 1984 roku. LUD WOJEWÓDZTWO KALISKIE MUZEA Kalisz, MuzeUJrr.Okręgowe ZJi,e,miKa~iJsIki~j "Wybrane elemelIlty wystroju chałupy wiejskiej w regionie kaliskim XIX - XX w." SCelIlariusz: A. Jabłońska-Walmy, oprawa plastYl~a: dziernik - grudzień, 50 e.kspOI1JaJtów. Katalog, plakatt. KI"'Q/tJooz}'ln, Muzeum Reg:il()na~ne "Obrzędowy ScenariUi)·z; H. Lawniczak, natów. Katalog J. Pawlak. Ek!$ozycja: paź- rok krotoszyński" Ł. Długiewicz-Paszek. WOJEWÓDZTWO Ekspozycja: 21.03. - 8.05., 50 ekspo- KATOWICKIE MUZEA "Ludowe zwyczaje doroczne n.a Słąsku w malarstwie Il'lieprofesjonalnym" Scenariusz: K. Ka,czko. Ekspozycja: 4.01. - 12.06. w Zasadnli'Czej SlJkQle Zawodowej w Tychach, 58 obm.zów. "Powstania śląskie w plastyce nieprofesjonalnej" Scenariusz: K. Ka'czko. Ek:slpozy'cja: 4.03. - 19.111. w MUZI€um w Bria5zce; Eikspo.zYCia: 19:11.85. - 11.02.86. 'W Muzeum .w Oleśnicy. 72 eksponaJty. Ka'talog, afislZ. 28 "Lud" - t. 71 �434 KRONIKA '"Drogi do zwycięstwa" plasty~a nieprofe:sjonalna Scenariusl: Ekspozycja: af,l5z. K. Kaczko, oprawa pla:lty,czna: D. ChnJJ:eaarska. Ekspozy{:ja: 9.05. - 30.08.; 6.09. - 4.112.w Muzeum w T:a:l1nowskich Górach. 142 eklsponalty. Kaltalog, "Z dziejów kultury na Górnym Śląsku w latach część pt. "Rodzina śląska" 1848 - 1945;' Scenariusz: I Bi'ałas, oprawa 'pla.s'ty,ozna: M. Z'awi:.'lla. EkSIPo,zycja: 14.06.-1.10. w C€'flI~,um KulJtury w Kał1;Jowicach,ok. 400 ekspo!l1.<ljtów.Folder, plakat. Ws!półorgTa.nizatorzy: Wy.dział K:u1'1.uryUrzędu WojewódZJkieg,o w KaJtowicta1oh,Śląski IlnStytut Naukowy w Kawwica{:h. "Działalność Muzeum Górnośląskiego w 40-leciu PRL" (w tym prezentacja zbiorów i działań eWlOgrafic7Jl1ych) Sceml'riu:.>;z:K. Kaczko, M. Kuczyńska, I. Białas, opralWa plasltY{:;Zll1Ja: K. Adamczyk, R. Chru.ściel. EkJ5Ipazycja: 22.06.85. -:22.06..86., 1083 eikJs!pona1y. PlaJkat. "Wyroby Cepeliowskiej Spółdzielni ARW w Katowicach" ScenlalriUJSZ:H. Nieświa.ltowsika, M. K:uczyńs'ka, 'ClIP,rawapla~tyczna: H. Niieświlalta\Vska. Ekspozy'cja: 10.12.85.- 22.06.86., 368 eksą}OO1tatów.WlSIPółoI"gallliza1tor: SpółdZiielnia Arw w KatOlWictalch. Chrzanów, Muzeum "Rzeźba ludowa Małopolski" Scenariusz: H. OczlrowsKa, opraWIa plastyczna: w GliwicaCh. Ekispo:zycj'a.:pa,wziernik - grudzJień. ,.Plastyka D. S2Jpak, k011JSultacja: Muzeum ludowa Krakowiaków Zachodnich" SOenariusz: Z. Li:PI'arz, Olgrawa pIasltyc7Jl1a: D. Szpak. EkStPozycja: IW'I'lZJeS'ień - grodzień w Nadwi:ielańskr.I:11Papku Etinograficmym - Oddział Muzeum w OhrzanOlWie. WOJEWOOZTWO INSTYTUCJE KIELECKIE NlEMUZEALNE "Współczesna ludowa sztuka sakralna" Ekspozycja: 1·606. otwarcie w K:lubie Wojewódzkiego Stdwa['zyszem'a PAX. Kielce, TOWia:r:zystW3Pr:zyjaciół Górnictwa, Hultni0twa i Przeymsłu Sltaropolskliego. WOJEWOOZTWO KOSZALIŃSKIE MUZEA S2.czecinek, Muzeum Regionalne "Las W źyciu człowieka Scenariusz: M. F'i'jalkQW1.Ski. Ekspozycja: - 85" 5.11. - 1.112.,50 ekspol1Jalt6w. �435 KRONIKA INSTYTUCJE NIEMUZEALNE K>osza~im,Wojewódzki Doon Kultury "Rękodzieło ludowe i twórczość pamiątkarska" wystawa pokonkursowa Scenariusz; R. Kozłowska, {)(prawa plastyczna,: H. Ma'Cliejew:ski. EkJs·po.zycja: s.ty-ereń.. grudzień, 194 (,ks/pOJlaiy. Ka'talog. WOJEWOOZTWO KRAKOWSKIE MUZEA K:I'aków, Muzeum Hiisltorycz,ne m. Kra,kowa "Szopki krakowskie Scena.riusz: A Szalapak, opra'wa plas.t~c=a: 8.112.85.- 16.02.86., 166 ek.<;,polnaiów. WOJEWOOZTWO 1985" A. SzalIalpak, B. JaroslZ. EkJsIIx>zycja: KROSNIEŃSKIE. MUZEA JasIo, Mureum RegiOll1al!l1e "Szopki ludowe ze zbiorów Muzeum RegiOU'lalnego w Jaśle" Scenariusz; A. Sep1oł, oprawa plastycZlna: 49 eksponatów. S<'lUok,Mu.zeUlmBud·owniCitwa Ludlorwego "Koncert Scell1arius,z i oprawa nuty. Informato.r. plastyczna; K. Madejczyik. Ekspozycja: 1.02. - 28.02'., na szkle malowany" J. M!all.ilUoW\Slka Ekspozycja; WOJEWOOZTWO li2.05.- 30.09., 74 e.kspo- ŁOMŻYŃSKIE MUZEA Ciechanowiec, Muzeum Rolnicitwa im. KrzyszitJofa Klulm "Malal1Stwo na szkle Krzysztofa Scenl<lJrius!Z:K. Uszyńs·ki, oprawa 78 eksponatów. "Kowalstwo OkOU'lia" :plastycZll1Ja:'W. Boguoki. Ekispozycja: Mieczysława Zaniewskiego" Scenariu.'iiz: I. Kreal, {)(prawa plastycma: W. Bogucki, 21.06. - 212.07.,44 ekspona'ty. Prr.zewoclnik, plakat. 28· 17.01. - 28.0Q\., K Uszyński. Ekspozycja: �436 KRONIKA ŁODZKIE WO.TEWODZTWO MUZEA' Łódź, Muzeum wOhoologticme i mbnoglraflicme "Morawska kultura ludowa" Scenariusz: E. Većerkova. Ekls'Pozycja: 18.0l!.- 30.a3. PI<JJkaJt,fro1der. Współorganizator: MorawSkie MUZieum w Brnie. "Bałuty w linorytach J. Filipskiego" Soen'<lII"iusz:E. Wliady,kowa. Bklspo;zycja: 8.02. - 17.04. w Dzie1Jnieowej Bibliotece blicznej Łódź-Śródmieście. Pu- "Maski afrykańskie" Scenariusz: W NowOS'Z.Ekspozycja: onej L6dź-Sr6dmieklie 8.02. - 17.04. w Dzielnicowej "Narodziny BilbltcrtJecePub1iicz- chleba" Scenalrii.l!s'z: J. Olech, OlPDawa plaslty.c.ma: J. Wieczorek. Ekspozycja: 5.06. -7.11. P1akart. Współorga.ni'zator: Wojewódzki Komitet Zjeclinocronego Stronnidwa Ludowego w Lodzi. "Rumcajs i Colargol zapraszają" Sl'€naJl'iUSfL:A. Woźn~l3.k. Ekspozycja: w STadzie Sląskiej. 1.07. - 31.08 w Muzeum "W stronę Kraju Scenarliusz: M. Ekte:r1. Ekspozycja: "Ar1ekiL'lI"w Łod zi. "Korzenie Rzemiosł Rad" 18.11. otwar<:rie w Paiultwowym teatru Drzewnych Tealbrze Lalek lalkowego w Polsce" Scenariusz: A. Woźnlila!k.Ekspoz.j"cja: otwarcie "Ar lekin" w Łodzi. 18.1!1\w Pańlstwowym Teatrze Lalek "Polskie obrazy ludowe w zbiorach Muzeum Archeologicznego i Ebnograficzmego w Łodzi" Scenariusz: B. Wr6blew~a. EkS/pozycja: 17.12.'1985- 9.0U986 w Biurze WY'Staw Arlysty'cZ'IlYch w Łodzi. Katalog, pla:kat. "Boźe Narodzenie po polsku" ScenadU!S'z: M. Ltbersk<a" oprn:wa plasity,czma: W. Adalmiak - 16.03.96. Plakalt. WO.TEWOOZTWO Ekspozj"cja:. 23.1'2.85.- NOWOSĄDECKIE MUZEA Nowy Sącz, Muzeum Okręgowe "Rzeźba ludowa i malarstwo Sądecczyzny" Sce:nan-i:uS'z:Z. Wolanin. E'kspo.zy·cja: 1.05. - 30.09. w SądeCktm Pa'rum EtnQg'rafi'czmym. 242 eksponaty. �KRONIKA "Współczesne Scenaruusz: M. Kroh Ekspozy.cja: wieńce dożynkowe" 18.09., 00' ekStp<Jll1atów "Rzeźba ludowa Karpat Polskich" Scen<lJriusz: M. Kroh, Z. Tohl. Ekspozyoja:2.112.85. -:10.01.86. w BliUJl':zeWystaw Artytsltyczny,ch w Gorli.cach, 192 elc,piOIIliaity.WSlpółortganizaltor: BWA w Gorlicach. "Szopki ludowe" Scenarliusz: M. Kroh, B. Koczwara Ek!sIPo,zycja: 26.12.85. - 16.02.86. w Sądeekim Etnograficz.nym, 168 ek9ponatów. Rabka, Muzeum im. Władysława Orkama "Działalność ,scenariusz: Paxku wystawiennicza MU2)eum im. Wł. Orkallla w okresie 40-lecia PRL" Z. Raik, Z. Koch<alllowi.cz.Ekspozycja: "Rzeźba i malarstwo 25.03. -;27.05.,26 na szkle Piotra Plakat. Piotrowskiego" Scenariusz: Z. Rak, Z Kocl1anowicz, opnaJwa plastyczna: Eks'[Xlzycja: 29.05. - 4.11.,41 eksp<matów. Plakat. "Malarstwo plaikat6w. A. Wańkowicz-Bajka. na szkle Jan~ny Sierosławskiej" SCen<lJrJlUbz: Z. Rak, Z. KochanQwicz, QlpTawa pLastyczna: pozycja: 15.11.85.- sity,czeń 86, 42. eiks,polllaty" Zakopmne, Muzeum Ta'br:zańskie "Rzeźba Jana Scenariusz: S. ŻurowSJkU, oprawa 13 eksponaJt6w. A. Wańkowicz-Bajka. Eks- Cachry" plasltycz.na: Czecl1. Ekspozy,cja: 1.04. - 30.04., SCEnal"LUsz: S. Żurowski, opraw,a pl<a!s1ty.cz.na:J. Czech. Ekspoizycja: w Związku PodhalalI1 -- Oddział w Ludźmierzu, 54 ekspOlI1aty. 406. - 30.12. "Sztuka "Sztuka J. podhalańska" górali podhalańskich" Scenariusz: S. ŻUl"owskii, orpra\Vla plastyczna: J. C~h, konsultacja: S. Czech. Ekspo'lycja: 15.08. - 30.12. w Muzeum Okręgowym w Wałhrzy'chu, 241 eksponalt6w. Współorg:mizat'Or: Muzeum Okręgowe w Wałbrzychu. WOJEWODZTWO OLSZTYŃSKIE MUZEA Mrągowo, Muzeum Olsztynie ,v Ziemi MrągoW"skiej - Oddział Muzeum W,alrmii Mazur "Ludowa rzeźba ceramiczna Włady:s'ławy Prucnal ze zbiorów Walentyny i Marii Dermackich" Sc<',nar.iU.':z:A Wierzbi'cka, oprawa maj 86, 56 eksp<matów. plastyczna: T. Juszk'iewicz. EkSlPOzycja: 22.10.85.- �438 KRONIKA WOJEWOOZTWO OPOLSKIE MUZEA Kluczbork, MUZJeumlim. J,alna Dzie.riJona "Indianie patrz: Warszawa, Kiczua, górale Peru i Boliwii'~ Pańs<twowe Muz€'Um Etnograficzne "Współczesne ule figuralne" wystawa plenerowa Scenariusz: R. PaJSltw\iń:ski.EkJspozycj'a: dtiwarde: 11.06., 10 eksponatów. Opale, Muzeum Sląska Opolskiego "Opolska sztuka ludowa" Scena'riusz: E. Boczańs.ka-Kuhl, oprawa plastyczna: R. Kowal. Eksipozycj<lJ: 14.09.-16.09. w Glogówk:u w 'budynku B~nku, ok 200 eksponatów. Opole-Bierk<JWice, Muzeum Wsi Opo~kiej "Wielkanocna plastyka obrzędowa" Scenarius!z i oprawa plastycz.na: E. Bęben. Ekspozycja: 31.03. - 31.05., 210 eksponatów. "Wystawa koron imiwnych" ScenaJriu:sz oprawa plastyczna: L. Bolkła Eksipozycja:2'9.09. - 31.10., 63 eksponaity. WOJEWOOZTWO OSTROŁĘCKIE MUZEA Ostrołęka, Muzeum Okręgowe "Jak to ze lnem było - len w kulturze ludowej Mazowsza" patrz: Płock, Muzeum Mazowieckie .••• "Mazowiecka rzeźba ludowa" Scenariusz: G. Grzelińska, opl'awa plastyczna: S. Krzyżewski. Ekspozycja: 1.03.- 24. Eksponaty. Informator. Współorganizator: Muzeum Mazowieckie w Płocku. 04.84. "Kul'piowska sztuka ludowa" Scenariusz: B. Sokołowska, T. Konopka, oprawa chowski. Ekspozycja: 1.05 - 25.07., 70 eksponatów. plastyczna: S. Krzyżewski, A. Ole- "Sztuka ludowa Indonezji" paltrz: W'arsZJawa, PańStwowe Muzeum EtnograficzJlle "Haft kurpiowski" Scenariusz: B. Sokolow.ska, oprawa plastyczna: S. Krzyżewski. Ekspozycja: 20.06.- 30.08. IV Muzeum Mk~.i:skim w Wyszkowie, 30 eksponatów. Współorganizator: Muzeum Miej;;'kie w WyszkO\vtie. �439 KRONIKA "Palma Oprawa pla1styczna: A. Olechowski, ponatów. kurpiowska" S. Krzy1Ż€wskli.E~s[pOlzycja: 17.04 - 30.08., 30 eks- WOJEWODZTWO PILSKIE MUZEA "Kultura ludowa mieszkat'lców południowo-wschodniej Polski na Ziemiach Zachodnich" Scenariusz: J. Niedźwiecki, ,oprawa plastycz.ua: Z. Ka:walec-ŁusIZlczew,s~a. Ekspozycja: 20.11.85. - 26.01.86. w Muzeum Ziemi Wałeckiej w Wałc7JU, 112 eksponatów WspółorgaJI1j~zator:Muzeum Ziemi Wałeokiej w Walczu. Trzcianka, Muzeum im. Wikltor'aJSta,chowiaka "Sztuka ludowa HucuLszczyzny" Scena,ni'uszioprawa pOm'tów Informator. plastyczIJIa: R. Lewandowski. Ekspozycja: Qi2,02.- :2J2.03.,,240 eksWspółorganl~zator: Muzeum Et:niograf1czne w Poznaniu. SC€nariU5Z na~ów. plasityczna: "Oby na szumiały bory, lasy ... " 'oprawa G. Cybullsl~a. Ekspo,zy,cjlaJ:,28.03. -215.06., l!80 ekispo- WOJEWODZTWO PIOTRKOWSKIE MUZEA Opoczno, MUZlEumRegionalne "Wybrane dziedziny sztuki ludowej - haft i rzeźba" Scenariusz i oprawia plaSltyczma: Z. Rafalski, kOtłlSiUltacja: J. P. Dekow:slk:i.Ekspozycja: 5.07. - 30.08 w Miejskim Domu KuLtury w Opocznliie, 80 eksponaltów. "Z wypraw etnograficZJI1ych w OpoczyńJskie" S,cenariusz i opr1awa plastyczna: M. GałąZJka, konsultacja: zycja: 8.07. - 31.08., 150 eksponatów. pj,otrków Tryb., Muzeum Okręgowe "Kobieta wiejska i jej warsztat Scenariusz: G. Szczepan1iak, oprawa plia~tyczna: E piel1-wrzesień, ok. 40 eksponatów. Informator, afisz. J. P. DeJoowski. Ekspo- pracy" StaJll!kliewkz. Ekspo,zycja: sier- "Rzeźba ludowa Polski środkowej" Scenariusz: G. Szczepaniak, oprawa plalsltyczna: E. Stankiewicz. Ekspozycja: październ:!k-listopc1d w Muzeum Łowiecko,-Przylrodniczym w Piotrkowie Tryb., ok. 80 eksponató",v. Afisz. Współorganizator: Izba Ludowa w Przedborzu. �440 KRONIKA "Szopki ze zbiorów etnograficznych Muzeum Narodowego w Kielcach" Scenariusz: G. Szczepaniiak, oprarwa plastyczna: dzień 85 - styczeń 86, 56 eksponatów. Afisz. Tomas'zów Maz., Muzeum "Kultura Ekspozycja: rardowie. K. Mysrtkowska Ekspozycja: gru- ludowa okolic Lipiec Reymontowskic.h" 6.02. - 28.02., 97 ek5ponaitów. Współorgainizaltor: Muzeum Okrę.gowe w Zy- "Dorobek Spółdzielni "Twórczość Mazowiecka" w 35-leciu jej istnienia" Oprawa pliastyczna: J. Morweg. Ekisrpozycja: 15.U -15.1:2., 89 ekspo.nJat6w. A1lisz. Współorganizator: Spółdzielnia Ptratcy "Twórczość Mazowieoka". WOJEWOnZTwo PŁOCKIE MUZEA Łęczyca, Muzeum "Kobieta w łęczyckiej rzeźbie ludowej" Scenariusz: A. Sobczak i pra.cownicy Muzeum w Wieluniu, oprawa plasltyczna: pracownicy Muzeum w Wieluniu. Ekspozy.cja: 12.04.- 15.05. w Muzeum Ziemi Wieluń-",kiej \V Wieluniu, ok. 80 eksponatów. Afisz. Współorganlizator: Muzeum Ziemi WiJeluńskiej w Wieluniu. "Bolesław Grabski - łęczycki rzeźbiarz ludowy" Scenariusz: A SQbczak, opmwa plastyczna: D. Dudek. Ekspoo:ycja: w Gminrnym Ośrodku Kultury w L€śmierzu, ok. 80 ekJsponaJtów. Afisz. Płock, Muzeum MazOtw<ie,okie. 3.05.- 30.05. "Jak to ze lnem bylo Len w kulturze ludowej Mazowsza" Scenariusz: W. Dowlaszewicz, oprawa pla:s1ty.ezna:S. Krzyżewsk!i. Ek!spozyeja: 10.01.- ,2'3.04. w Muzeum Historycznym w Pr21a:snyszu Oddział Muzeum Ok'ręgowego w Ostrolęce, 86 eksponatów. Informator. Wspólorganizaltor: Muzeum llis'toryczme w PrzaSlnyslZu- Oddział Muzeum Historycznego w Ostrołęce. "Stare i nowe Mazowsze w rzeźbie i malarstwie Scenari'usz: W. Dowlatszewic.z, opraw.a; plasityczna: - 8.09., 86 eksponatów. Plakat. ludowym" T. Zaremba:. Ekspozycja: 27.06.- "Współczesny fajans włocławski" ScenariUlSz: J. Dąbr·owska, OitpI1awaplasltyczna: T. Zaremba. Ekspozycja: 2Z.U.a5.- 10.01.86., 313 eksponatów Współorganizator: Muzeum Ziemi Dobrzyftstkiej i Kujawskiej we Włocławku. Sierpc, Muzeum ii Patr,k Etmografiiczny �44i KRONIKA "Produkcja chleba na Mazowszu północno-zachodnim" ScenaTiusz i oprawa p1astyczoo: J. Dowlaszewicz, zycja: 18.10.- 1.12., 54 ekSlponaty. "Mleko i jego przetwórstwo 'kOlllSulitacja: T. Cz.erwińskIi'. Ekspo- w tradycyjnej kulturze Scenariusz i opro.wa plasltY'czua: B. ~d1a:mczewska, Ekspozycja: 10.12.85.- 15.01.86., 68 ek.sponaltów. WOJEWÓDZTWO wiejskiej" Imnsultacja: T, Czerwiński. POZNAŃSKIE MUZEA Szren:.awa, Muzeum Narodowe Ro1lllictwa "Modele wiatraków wielkopolskich" Scenadusz: M. Sierszeń:s,ka, oprawa plas1tyczna: R. Fabianowski, kionsuIitacj1a: F. KIaczyński. Ekspozycja: '119.06. -11.07. w Muzeum Pielrwszych Rilast6w 00 Ledniiicy. Wiel~polsk1i Park Etnograficzny, 15 eikspolnatów. Września, Muzeum Regionalne im. Dzieci W,rzeŚiIlieńskich "Wystawa amatorskiej twórczości artY5tycznej Leona i Konrada Mertków (ojca i sYllla)" Scenarius.z 'i <Jprawa p!:<J.<Sity,czna: K. MeI'tka, tkonsuJltacja: T. Brombor-Kołod'ziejska. Ekspo,zycja: 25.11.85. - 28.02.86., 90 obrazów, WOJEWÓDZTWO PRZEMYSKIE MUZEA Przemyśl, Muzeum Narod<Jwe Ziemi Przemyskiej "Sztuka huculska" Scenariusz ~ cpl'awa plastycZina: T. Burzyńsk1v, konslUl:talCja: A. KarczmarzewskL Ekspozy,cja: 8.06. - 30.09. w Muzeum w Brzeworsku, 150 ekispona't6w. WOJEWÓDZTWO RADOMSKIE MUZEA Radom, Muzeum Wsi Rad,omskiej "Skarby Scenaniusz: Ekspozycja: w skrzyni M. JUIf'ecka, oprawa plastyczna: 20.03. - 20.06., ok. 300 eksponatów "Nestorzy sztuki ludowej malowanej" A. Włoda[',z, k1onsultacja: Folder, plakait. Ziemi Radomskiej" Scenariu<;z: M, Jurecka, opr:awa pla.styczma: A. Włodarz, Ekspozycja: 10.06., '(lik. 100 eksponaltów. Folder, plakaJt. "III Ogólnopolskie Biennale S. Rosiński Kowalstwa konsultacja: S. Rosiński. Ludowego" Scenariusz: M. Jurecka, op'mwa plaStyczna: A. Włodarz, konJsultacj.a: Ekspo,zycja: Q8.06.- 20.11., ok. 300 ekspiQlI1aitów,Ka'tal<Jg, pla:kiat. S. Rosiń:ski. �442 KRONIKA "Życie i twórczość Jana Kochanowskiego w sztuce ludowej" Scenariusz: M. Jurecka, oprawa plalStyczma: A. Włodarz, ,konsultacja: S. Rosiński. Ekspozycja: 18.07. - 18.08. w Galerii "SltaI'laJ KQI'ldegaJI'lda"w WIarszawie, ok 200 e'k"ponatów. Ka'talog. WOJEWODZTWO SIEDLECKIE MUZEA Siedlce, Muzeum Okręgowe "Stroje ludowe regionów województwa siedleckiego" Scenariusz: J. Kjaszutska. Eksporzycja: 1\11.12.- 30.1IZ. w Centrum Kulitury i Sztuki w Siool1cacih, ok. 100 e'ksponaltów Kaltalog, plakat. WSlp6łorganizatorzy: Centrum Kultury i Sz1;'uk,iwoj. lS'iedl,eckieglO,Muzeum Regionalne w Łulwwie. WOJEWODZTWO SIERADZKIE MUZEA Sieradz, Muzeum Okręgowe "Sztuka zdobnicza i rękodzieło ludowe regiOlrlu sieradzkiego" ScenariuSlz: Z. Neymall1owa, oprawa 240 eksponatów. Wieluń, Muzeum Z'iemi Wieluńskiej plastyczna: Z. FLsrzer. Ekspozy,cja: 7.06. - 6.10., "Kobieta w łęczyckiej i wieluńskiej ScenaI'l~usz: S. Bakalarczyk, uk. 120 ekspOll1a1;ów. oprawa plastyczna: WOJEWODZTWO rzeźbie ludowej" W. Jlaniak Ekspozycja: 19.04.- 15.05., SKIERNIEWICKIE MUZEA Rawa Maz., Muzeum Zienti Rawskiej "Boile Narodzenie w sztuce ludowej" Scenariusz: J. Midgał. Ek:slpozycja: 20.12.85.- 28.02.86., 59 eksponatów zator: Pańs:twowe Muzeum BtnogI'1aficZJnew Wa'rszawie. Zyra'rdów, Muzeum Okręgowe "Afgańska czajchana" p;rtrz: Warsrzawa, Muzeum Az.jlii Pacyfiku "Grafika lamajlska z Nepalu" patrz: Warszawa, Muzeum Azji i Pa,cyfiku WS'półorgani- �443 KRONIKA WOJEWOnZTWO INSTYTUCJE SUWALSKIE NIEMUZEALNE Giżycko, Miejsk~ Dom Kulitury ",III Wojewódzki Konkurs Plastyki Obrzędowej Okresu Zimowego" Scenariusz i oprawa plaJSltyczna: L. Zart;brskJi, konsUltac)a: ska. Ekspozycja,: 16.11 - 25.1h, ok. 600 e:ksponatów. Plakat. WOJEWOnZTwo INSTYTUCJE B. Graziewliicz-Chlud,ziń· SZCZECIŃSKIE NIEMUZEALNE Szczecin, Wojewódzki Dom KuLtury "Wojewódzka wystawa plastycznej twórczości ludowej i amatorskiej" Scenariusz i ·oprawa plasltyczna: H. Drska, kolnsuUacja: M. KJampinska-Mielnicka. Ekspozycja: 8.1:2.3';;. - 13.01.86., 375 ekstpona!tów. FoLder, plakat. WOJEWOnZTwo TARNOBRZESKIE MUZEA Sandamierz, Muzeum O~ręgowe "Muzeum w 40-leciu" część etnograficZlna tej wystawy na temat: "Sztuka ludowa regionu sallldomierskiego" Scenariusz: L Godyń, oprawa plaslty'cznJa!: I luty - kwiecieil, 213ekspOOlJa1y.PLakaJt. Godyń, J. Krzeminski. EkSlpozycja: "Lasowieckie ~erce Zycie i twórczość Marii Kozłowej z Machowa" Scenariws'z: L Godyń, J. KrzemJiński. E!kslpo,zycja: 15.10. - 13.1~., ok. 270 eksp<matów. InformaJtor, plakalt. Współorganizator: Wojewódzkri; Dom Kul'tury Za!gł~bia Siarkowego w Tarnobrzegu. lło;STYTUCJE NIEMUZEALNE Tarnobrzeg, Wojewódzki Dom Kultury "Twórczość Scenariusz: J Myjak. Ekspozycja: "Motyw kania Zagłębia, Sial'kJowego plastyczna Marii Kozłowej" 3.01 - 30.01'., 35 ekspoIlla!tów. we współczę~slnej sztuce ludowej" .scenariusz: J. Myjak, oprawa plasty<czna: B B. Nakielnik, T. Staszewskti. Ekspozycja: 7.05.- 30.05. w Rejonowym Ośr·odku Kultury w Opaltowie, 30 eksponatów. Współorganizator: RejoIllowy Ośrodek Kultury wOpaltowie. �444 KRONIKA ,,10 lat plastyki w województwie tarnobrzeskim" SceIlJalriusz: (częśCi wystawy !PQŚwlięOOl!1ej szJtuce ludowej): J. Myjak, oprawa plas'tytC.Zl1a:S. Dziubak. ~SIpOzycja: czerwiec - wrzesień, 120 ekisponat6w.. Katalog "Wieńce dożynkowe" Sc{"nariJu5Iz: W. Słapek. w Opatowie. Ekspozycja: 1.09. - 30.09. w Rejonowym "Drewno w kulturze ludowej Ośrodku Kultury Grębowszczyzny" Scenariusz: J. Myjak, opra!Wa plas,tyczna: T. Staszews.ki, konsultacja: S. Dąbek, A. K:ura:s'. Ekspozycja: 3.10. - 30.10., 45 eksponait6w. Wsp6łorganizator: Towa['Zystwo Regionalne w Grę:bowtie. "Lasowieckie serce Zycie i twórczość Marii Kozłowej z Machowa" patrz: Sandomierz, Muzeum Okręgo!We WOJEWODZTWO TARNOWSKIE MUZEA BochJnia, Muzeum im. prof. Stanisław:a Fischera "Sztuka Scenariusz: 1. Zawidz:ka. Ekspozycja: 'Ta:rnów, Muzeum Okręgowe Chiin" 14.07. - 8.09. ok. 180 ekspo.nalt6w. "W babcinej Srenal,jusz: A. BaTitosz, oprawa ok. 190 eksponatów. plastyczna: "Twarze Scenariusz: J. TUOl'a, opraWia plastyczna: fik, Katalog, plakalt. "Radża stan pa1trz. Warszawa, izbie" J. Koool. Ekspozycja: 11.06.85. - 30.09.86., i bużki" J. Kocol. Ekspozycja: 9.08. - 6.10., ;230 gOO'- sztuka i rękodzieło" Muzeum Azji li Pacyfiku WOJEWODZTWO TORUŃSKIE MUZEA Gil'udziądz, Muzeum "Polska wycinanka ludowa ze zbiorów Muzeum EtmograficZJnego w Toruniu" Scenariusz: L. Tyczyńska, oprawa 73 eksp<lil13l'ty. Toruń, Muzeum E1mograficzne plastyczna: J. Mrotek. Ekspozycja 18.04. - 24.06. �445 KRONIKA "Kultura materialna Pałuk" Scenariusz i oprewa pla&tyczna: l. W["onkowska. Elmpozycjar: 1.01. - 3L1~ w Muzeum w Bliskupilnie, 108 ekslpon~t6w. "WiJsła w sztuce ludowej" Scenariu.s'z: L Tyczyńslm, QPrawa plastyczna: R. Rebelka. Ekspolzy,cja: 1.Ql2,- 3.04. w Muzeum Ziemi Kociewskiej w Stargal'ctzie Gdańsikim, 51 elkspormtów; Ekspiozycja: l.06. -14.06. w Towarzystwie Naukowym Płookim - Oddział w Wy'szo.grodzie, oprelwa plaSltyc.zna: S. Pacholski. "Polskie hafty ludowe" Scenariusz: K. Turska-SkOWlronek. EmsipOzycja: 9.02. -128.02. w T-oruniu, 37 eksponaltów; Ekspozy'cja: 27.03 w Klubie "Rwblin" w Torundu; Ekspozycja: :?17.03.-14.04. w Klubie "P,rząśinkzka" w Toruniu; Eko;P0,zy,cj.a:30.05. - 20.06. w Klubie "KaJllwleon" w TorunJiu; Ekspozycja: .20.06. - 4.07. w W O.P ,R. w Tmuniu; Ekspozycja: 15.10. - 30.10. w Klubie "Pegaz" w Toruniu; Ekspozycja: 4.1l. -18.12. w Klubie "Sobótka" w To:runiu. "Współczesna w Klubie "Skarpa" rzeźba ludowa" Scenariusz i oprawa plas1ty,cmm: A Błachowsiki. Ekspozycja: ~.02. - 22,04. w Muzeum Okręgowym w BiaJ1YIln:~toku.1\20 ekspo:naltów. Wsp6lorgarnzatm: Muzeum Okręgowe w Białymstoku. "Twórcy ludowi i ich prace" wystawa fotograficzna Scenarliusz. T. Neme.re. Ekspozycja: 27.02. -.212.03., 32 foto~aIffiY. "Praca Muzeum Etnografic~nego w Toruniu" wystawa fotograficwa ScenaTiusz: T. Nemere. Dks;pozycja: 30.03., 120f<Jltogramów. "Ludowe kowalstwo artystyczne" Scenaduse;: J. ŁukasieWliJcz, oprawap1asty,czna,: - 10.11., 165 elkspiOlnatów.Folder, plakat. M. Hoffman. Ekspozy,cj,a: 10.04.- "Zwyczaje i obrzędy ludowe" (wio:senne i zimowe) Sceoo,musz: J. Oleksy, opI1awa plaslty,czna; R. Rabelka w Muzeum Ziemi KocieWislkiej w Stal'gardzie Gdańskim, "Ceramika Dolnej Saksonii" wystawa z Getyngi S ceJI1ariusz: J. Łukasiewicz, oprawa plasitycma: - 15.09., 1:28 eksponatów. Katalog, plakat. "Twórczość ludowa województwa Scenariusz: A. Błachowski, 127 ekspOlllait6w EkspoZy',cja: 111.04.- ~9.07. 1'33 ekspon~y. opIlawa plaStycmJai: B RFN M. Hoffman. Ekspozycja: 8.06.- toruńskiego" K,atka. Ekspozy,cja: 8.06. -15.09., �446 KRONIKA "Mikołaj Sce'riaritisi.:L. KopeJ."lIlikW rzeźbie ludowej" Ty,czyńs:ka. Ek:spru:ycja: 8.06. - 1~.06. W Domu w Nakle, Kultury 512 ek!sPQl!'laJŁy. "Intarsje Edmunda Scenau;iusz: A. Błachow~lci'. Ekspozycja: w Żnin'ic, 32 eksponalty. "Ludowa Kapłońskiego" 3.10. -122.10. w· Żnmski:m Domu Kultury rzeźba ceramiczna" Scena,riusz: A. Błoohowslki, oprawa otwarcie. 315ekspol1JatÓw. rplasltycma: WOJEWÓDZTWO M. Hof:DmaJIl. E'k:s!Pozycj-a:rlJ1.ll. WAŁBRZYSKIE MUZEA Wałbrzych, Muzeum Okręgowe "Sztuka pa1;rz: Zakopane, górali podhalańskich" Muzeum TatrzańSkie WOJEWÓDZTWO WŁOCŁAWSKIE MUZEA Włocławek: Muzeum Ziemi Kujawskiej "Motyw pracy Scenariusz: K. Pawłowska, W Urzędzie Miejskiilm w Miej!slki W Ciechocmku. i Dobrzyńsikiej W rzeźbie ludowej" oprawa plasitycma: R Magier. Ekspozycja: 8.06. - 16.06. Oi:echocliU1iku,35 ekslponatów. Wsp6łorgall1Ji7Jaltor: Urząd WOJEWÓDZTWO WROCŁAWSKIE MUZEA Wroclaw, Muzeum EtArHlgraficzne "Kiermasz wielkanocny" Scena.riusz: Zespół pracOWilllików Muzeum EtrrograJJi.cZJnego, oprawa E. PrusI. EkiSpozycja: 1.04. - 8.04., ok. 2500 eksponatów. ,,xX Wojewódzki Przegląd Plastyki Amatorskiej" Scena'riIusz: M. Fyda. EkspO!zycja: H. 09. - 30.09., 259 eksponalt6w. WspółorgalI1lilZJator:Wojewódzki Dom Kulltury we Wrocławiu. "Stare plaSitycqjna: Katalog, plakalt. i nOwe wsi do:nośląskiej" .Scena-riusz:M .. GołUJbikow,; M. Ros.'tworowSka, ,E. Berendt, E. PJ'Ws. Eks,pozycja: 6.1:2.- otwatrcie, 586 eksporua1ów. ~awa !plastyczna: �KRONIKA WYSTAWY ZAGRANICZNE ZORGIANIZOW,ANE W 1985 ROKU CZECHOSŁOWACJA BrJaJtysława "KrakoWlskie stroje ludowe" Scenariusz: A. KaczanO'wska, M. Długos.z Ekspozyoja: 17.02. - 15.03. w Ośroidku Informacji i Ku]tury PotLslkiej w Braty:slŁawie, )28 eksponart;ów. Foldeo:-. O~ganizatolrzy: Muzeum Etnogra:ficzne w Kirakowi,e, Ośrodek Irnfotrmacji ~ KultUlI'Y Polslciej w Brntysł.a'Wie, MiJniS'terSltwo Spraw Zagrankznych, MiiJnis beI1Sltwo Kult<ury i S:zJtuki. 1 "Zwyczaje i obrzędy zimowe i wiosenne w Polsce" Scenariusz i oprrawa plasltycz:na: J. Oleksy. E.mspozycja: 27.03. -11.04. w Ośrodku linformacji i KultUlI'Y Polskiej w iBiratysłaWlie, 90 ekls(pOlIlalt6w.Orrgan.lLzaltor:Muzeum Etnograficzne w TOirun;iu. Brno "Polskie stroje ludowe" ScenariuslZ: E. Królrikowska, IQpraWlaplastyczna: S. MaIltinkOva!. Eroslpozy,cja,:1J2.112.85.- l'3.a2.86. w Morawskim Muzeum w Br~iIe. Plakat OrganiZla\tor: Mu'z'eum Archeologiczne l Etnog:raf'i,czne w LodziL N iJtra "Współczesne zabawki ludowe" Scenariusz: A. Karczmarzewski. Ekspozy,cja: 14.06. - 8.08. w Oblasltne Nitmnske Muzeum w Niltrze, 114 eksporna'tów. OrganizaJto.rzy: Muzeum Okręgowe w Rzeszowie, Oblas:tne Nitnanske Muzeum w Ndlbrze, Ośrodek Inforlmacji i Ku1Jtury Pollslroiejw Bratysławie. NIEMIECKA REPUBLIKA DEMOKRATYCZNA Drezno "Zima i Boże Narodzenie w Polsce" Scenarriusz: J. Oleksy, E. Arszyńska, O'P'rawa plastyczna: E. AXiSlZyńska,E. Bajraszewska. Ekspozycja: 31.11. otwaI1cie w Muzeum Sz't'uki Ludowej w Dre,źnJie, 290 eksp'onatów. Katalog, plakat. OrgamJirotor: Muzeum Btnograficzne w Toruniu. Lipsk "Polskie wiatraki" Scenariusz: M. Sierszeńslka, O'P'raIWaplastyczna: R. Fabianowski, konlsultacja~ F. Klaczyński. Ekspozycja: 14.07. -26.07. w Ośrodku Informacji li!Ku~tury PoJ.skiej w Llipsku, 27 modeLi (skaLa 1: 40). Organizator: Muzeum Nalrodowe Ro[nicltwa w SzrenliaWlie. �448 KRONIKA PORTUGALIA Lizbona "Wyc~nanka ludowa Mazowsza" Scen<l!I'iusz i opoowa plaslty,czna: W. Dawlaszewicz. Ekspooycja: w Ambasadzie Połskiej w Lizbonie, 6'2 ekslpOna,ty. Organiza!tor: MuzeUlm MazJolwieClkie w Płocku na zlecenie Mitruis~eJ"SltwaKultury i Sztuki. REPUBLIKA FEDERALNA NIEMIEC HannowelI" "Sztuka ludowa Polski Południowej" Scenariusz: >A. Ba'rtos,z, oprawa plastyeLna: A. BarItosz, A. Bartosz. Ekspozycja: l1Q.- 22.12. w N1iemieolro-Polskim Towarizyst.wie w Hannowerze, ok. 300 eksponatów. PLaumt. Ol"gatIllizator: MU:lJeum Okrę.g<llWew Tarnowie - Oddział E>ttnJo,graficzny. SZWECJA Skaro "Polska sztuka ludowa" SC€:nariusz: E. KrasińSka, oprawa plas<ty'czna: J. Trzebiaitowski. E,kspozycja: ,15.12.85. - 31.03.86, w Lansmusset w SlmI1a, 237 eksponaitów. Folder, plakalt Org3JIlizator:zy: Muzeum EtIlografdiozne w Krakowie', Lansmusset Skara. WĘGRY Pees "PoLska wycinanka ludowa" Scenariusz i oprawa plas'ty,czna: T. N~mere. Ekspozycj,a: 1.10. - 31.12~ w Muzeum w Pees, 185 eksponatów. Organizator: Muzeum E1mKJgra:fiicznew TorumIiu. WŁOCHY Turyn "Szopki krakowskie" 8cenarius'z: A. Kacmmowskai, M Długosz. Ekspozy,cj1a: '16.12.85. -12.01.86. w Assessorato alIa Gioventi w Turynlie, 17 eksp oU'1atów. FoLder. Or;ganizaltorzy: Muzeum EitU'1ograiicme w Krakowie, ASises~orato alla Gioventi w Turynie, Ministerstwo KulItury i SZltuki 1 Z materiałów opracowała Iwona ODiIE Grzelakowska � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/860432fbe03c05811dc48960970f7990.pdf c5df76146d84ba2311c4906fdbaa7d66 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1959 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1988 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1819 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1988 t.72 Description An account of the resource LUD 1988 t.72 , s.281-349 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text 281 v. Lud, t. 72, 1988 KRONIKA SESJA NAUKOWA PT: "TgADYCJA I ZMiIANA W ŻYCIU WIEJSKICH SPOLECZNOSCI LOKALNYCH W KRAJACH TRZECIEGO SWIATA" POZNAN, 18 - 19 WRZESNIA 1987 ROKU. Obrac1cJln 63 WZD w P,oznaniu towarzyslzyła sesja naukowa zatytułowana "Tradycja i zmiana w życiu wiejs.kich społeczności lokalnych w krajach Trzeciego Swbta". SesjG otworzył Dyrektor Muzeum Narodowego w Poznaniu H. Kondżiela, w słowach powitalnych podkreślając fakt, iż obrady mają miejsce w nowym gmachu Muzeum Etnograficznego. Stwierdził, że Muzeum gości członków Polskiego Towarzystwa Ludoznawozego ze szczególną przyjemnością, gdyż WZD i towarzysząca zjazdowi sesja zbiegły się z 75 rocznicą tradycji muzealnictwa etnograficznego w Wielkopolsce :i wznowieniem po 30 latach przerwy stałej ekspozycji etnograficznej w Poznaniu. ,. Po powitaniu oficjalnego otwarcia 63 WZD PTL i sesji dokonała Prezes Towaj·zystwa dl' A. Kowalska-Lewicka. Prezes, dziękując gospodarzom - dyrektorowi Muzeum Etnograficznego mgr Z. TorC11skiemu, wiceprezesowi ZG PTL dr M. Gawęckiemu, doc. do hab. A. Posern-Zielińsk'iemu i innym - za zaproszenie Towarzystwa do Poznania -- silnego ośrodka badań pozaeuropejskich podkreśliła trud włożony w merytoryczną organizację sesji jak i organizację WZD. Dr A. Kowalska-·Lewicka powitała zarówno członków Towarzystwa. gości zainteresowanych problematyką sesji, jak :i gości 'zagranicznych -- prof. Olgę Gancką z Moskwy, pr,of. Gabr,ielę Yonan z Bedima, prof. Kons'tantina Matwjejewa z Moskwy, prof. Franka Forstera (l. Budz,iszyna i Martę KomGrowską przedstawicielkę bratniego towarzystwa naukowego ze Słowacji. Odczytała również depesze od prof. V. Gusieva i prof. M. Gavazzi z życzeniami pomyślnych obrad. Następnie slzczególnie sc'rc1ecznie powitała nestorkę polS'k,iej etnograf'ii prof. M. Znamierowską-Prufferową, która jest oddaną podporą Towarzystwa od czasów przedwojennych. Dr Lewicka podziękowała obecnej na sali dr K. Wołos - Prezesowi Oddziału Koszalińskiego za trud włożony w organizację poprzedniego WZD i sesji. Dalszy ciąg swego wystąpienia prezes Lewicka poświęciła pamięci zmarłych w ciągu minionego roku członków Towalrzystwa. Pokłosie śmierci zebrało bowiem obfite żniwo, zabierając ludzi żywo i gorąco zaangażowanych w działalność PTL. Całe swe życ'ie naukowe poświęcili Towal1Zystwu prof. J. Gajek i jego "prawa ręka" żona dr O. Gajkowa. Świeżą i bardzo bolesną stratą dla całego środowiska etnograficznego jest śmierć prof. J. Burszty. Smutkiem napełnia również odejście tak znanych osób jak: dr L. Malickiego, mgr Z. Neyman, prof. K. Dobrowolskiego, mgr J. Lecha, doc. B. Garygi, prof. W. Sobisiaka, dr H. Romańskiej, dr J. Majchrzaka, mgr E. Pruskiego, prof. K. Żurowskiego, mgr Z. Hejgera, p. M. Wąsowicz-So- �282 KRONIKA poćko, p. W. Kirsteina, p. L. Szymańskiego, p. M. Błaszyńskiej, p. J. Stępniaka, p. A. Lubeckiej, p. J. Grzywacza. Do zajęcia miejsc w Prezydium zaproszono prof. M. Znamierowską-Prufferową, praf.Z. Jas'iewiaza, prof. O. Ga:nc.ką, dr M. Komorowską. O prozewodniczenie obradom poproszono dyrektora Muzeum Etnograficznego mgr Z. Torońskk-go. Otwierający Sesję referat "Badania nad społecznościami pozaeuropejskimi w sy,S'temie wiedzy etl11Jograficznej" wygłoSliłprof. Z. Jas~iewicz. Referat traktował o wzajemnym, powolnym zazębianiu się kultury europejskiej i kultur pozaeuropejskich li ,zw.iąz.a,nych z tym problemach metodologioznych. Kolejny referat ks. dr E. SIiwki "Działalność etnograficzna w społecznościach lokalnych TrZJe'Ciego Swiata misjonarzy ze Zgromadzenia Słowa Bożego (Werbi.stów)" zapoznał z historią działalności Instytutu Anthropos i znaczeniem powiązań. między ewangelicznym orędziem a znajomością tradycji kulturowych i religijnych misjono'wanychspołeczności. Ks. Slliwka wliele uwagi poświęcił też c!Jzi:ałalności wydawniczej Zgromadzenia i jego placówek polskich. Bezpośrec!Jni 'badaaz ludów Nowej Gwinei ks. dr W. Bęben pr.z.edstawH w swym referacie "Społeczność Arapeshów na Nowej Gwinei" realia życia oraz specyfikę polityczną i badawczą terenu. Omówił tradycyjne struktury społec.zno-religijne i przyczyny dezintegracji kulturowej. "Samorządność :i kolektywirzm w życiu andyjsk~ej wspóLnoty" wyczerpująco scharakteryzował doc. dr hab. A. Posern-Zieliiński, roz,patrując zmiany Ilachodzące w społecznościach andyjskich w aspekcie dużych doświadczeń w kontaktach z kulturą obcą, czyli długą tradycją zmian kulturowych. W dyskusja z głosem uZiupełniającym wystąpił dl' K. Wołski, który na bazie doświadczeń zdobytych w trakcie wielokrotnych badań w krajach azjatyckich mówił 00 ingerencji władz l.okalnychi spowodowanych tym zmianach, które doprowad.ziły do upadku starych struktur. W drugiej części sesji dr A. Kowalska-Lewicka przedstawiła referat pt .. ,lbadycka społeczność miasta Zabu w Algierii w pl'oces'ie zmian". We wstępie refe·rentka scharakteryzowała sektę Ibadytów, stosunkowo mało znaną szerszemu gronu oraz umiejscowiła obszar swych badań. Następnie omówiła czynniki powodujące zmiany w tradycyjnej strukturze ibadyckiej, jak również wymieniła elementy kultury stojące na straży tradycji. Dr R. Vorbrich wystąpił z komunikatem, w którym zasygnalizował wyniki wyprawy do Kamerunu. Obszarem badań był masyw Mandara w Północn~m Kamerunie - enklawa starej kultury, skutecznie opierającej się zarówno wpływom islamu, jak i kultury europejskiej. Kolejny komunikat wygłosiła mgr A. Styczyńska charakteryzując kolekcję pozaeuropejską w lZ)biorach Muzeum Archeologlicwego i Etnograficznego w Łodzi. Po wysłuchaniu tej części sesji doc. L. Dzięgiel zaprosił do dyskusji, którą rozpoczęła dr Lewicka dzieląc się z zebranymi refleksją, iż ludy o niższym stopniu organi,zacj.i w kontaktach z kulturą europejską szybciej ulegają dezorganizacji w odróżn.i€lIliu od kultur wyższych, świadomych swych wartości, które wybiórmo przyswajają nowe elementy. Polemizując z tą opinią głos zabrał doc. S. Szynkiewicz, który stwierdził, że każda kultura w swej własnej ocen,ie jest wartościowa, natomiast ~uropocentryczne podejście zakłada podział kultur na mniej lub bardziej wartościowe i wobec tych pierwszych "Stary Swiat" jest bardziej agresywny i działa niszcząco. Godząc się z takim stanowiskiem swego oponenta dr Lewicka stwierdziła, że niezależnie od podejścia badawczego efekt ingerencji kultury obcej jest taki sam. Następnie głos zabrał mgr J. Lapatt, któ- �283 KRONIKA ry nawiązał do referatu ks. Bębna. Oparłszy swój pogląd na znajomości literatury przedmiotu zakwesltiolt1ował ocenę sytuacji przez r,eferenta, stwierdzając, że tam, gdzie spotykamy się z długą tradycją kulturową, stO'sunkiOwo trudna jest szybka dewaluacja starych wartości. W O'dpowiedz~ ks. Bęben stwierdził, że llnajomość realiów nowogwinejskich przemawia jednak za <tym, że tamtejs:za kultura łatwo uległa dewrganizacji, 00 widoczne jest w różnych sferach życia. Jako pl1zykład podał mit, który na 'skutek oddziaływania obcych mitów zatraca swój autentyzm i znaczenie, stając się opowiadaniem. Następnym głosem w dyskusji było wystąpienie doc. A. Posern-Zielińskiego, który mówił o pojawieniu się na forum UNESCO i ONZ nowego terminu - e t n o II' o Z W Ó j. Termin ten oznacrza modernizację życia społeczności w sposób nie powodujący zagłady tradycyjnej kultury, lecz pozwalający na jej modyfikację zgodnie z tradycją kulturową społeczności wzbogacając ją jednocześnie o nowe, cenne wartości. Ustosunkowując się zarówno do wypowiedzi, jak i wcześniejszego referatu doc. Posern-Zielińskiego, dr Lewicka zgodziła się ,z poglądem, że długa tradycja kontaktów z kulturą obcą wytwarza rodzaj "antyciał", Illa,tomiast groźne dkl starych struktur jest gwałtowne zetknięcie się z s'ilną kul!turą zewnętl1Zlną, silruie ingerującą w kulturę oddziaływania w celu jej "ukultull'alnienia". Efekty badań nad tradycją, zreferowane przez dr Vorbricha, doc. Dzięgiel ocenił jako bardzo ważne dla ogólnej :Wiedzy o funkcjonowaniu tradycji, podkreślając jednak, że prowadząc badania tego typu nalleży patrzeć na tradycję w aspekcie historycznym i zdawać sobie sprawę z tego, źe ,to co badacz moźe uznać za dawne i tradycyjne kiedyś w przeszłości powstało również wskutek zmian. Głos w dyslkusjli zabrała mgr M. Kotarska, dzieląc się z zebranymi wmżeniami ze swego pobytu w Peru w okręgu Cuzco, gdzie pod wpływem rozwoju turystyki nastąpiły dU:1;e zmiany w tradycyjnym sposobie życi,a, ,z powodu jednak koniunktury i mody na .,stare·' Slztucznie wskrzesza się tradycję. Po przerwie z referatami poruszającymi problematykę azjatycką wystąpili: doc. dr hab. S. Szynkiewicz mówiąc o "społeczności pasterzy mongolskich" oraz dr M. Gawęcki przedstawiając "Społeczność wlniazą Tala-o-Barfak z Afganistanu". Ostatnim wystąpieniem wygłoszonym tego dnia był referat dr L. Mroza "Bandźara i Gadulja-Lohar z RadżastmlU hipotetyczni przodkowie Cyganów", który scharakteryzował efekty badań sytuujących kolebkę Cyganów w Indiach i przytoczył legendy potwierdzające tę hipotezę. Spontanicznymi refleksjami ze swego pobytu w Mongolii podzielliła się prof. M. Znamierowska-Priifferowa. Tym co szczególnie uderza przybysza jest miły i opiekuńczy stosunek Mongołów do dzieci oraz ich duma osobista i poczu·· cie godności i sliły. W drugim dniu tematyka sesji k,oncentrowała zwi'1zanych ze społecznością asyryjską. się wyłącznie na zagadnieniach Jako pierwszy głos zabrał doc. dr hab. L. Dzięgiel w referacie (nie bezpośrednio dotyczącym Asyryjczyków) pt. ,.Reorganizacja społeczności wiejskiej północnego Iraku w warunkach prosperity naftowej", omawiając współczesne zmiany społeczne zachodzące na Bliskim Wschodzie pod wpływem zmian w sytuacji ekonomicznej. Prof. K. Matwjejew, którego sylwetkę i dorobek naukowy jako wybitnego zn<lWcy problemów asyryjskich przedstawił doc. Szynkiewicz, w wystąpieniu "Asyryjczycy Związku Radzieckiego - historia i współcZJesność" wprowadził zebranych w dzieje i genezę grupy asyryjskiej w z~:mR. �284 KRONIKA Dr M. Abdalla Przewodniczący Kola Zainter·esowan Kultur,! Asy:'~'jsb\ w P.oznaniu, p.rzeds;tawił referat pt. "Spole.czność asyryjs.ka w Kamys.zli 'x północno-wschodniej Syrii", w którym scharakteryzował warunki bytowe i ;':c:lturę asyryjskich mieszkańców miasta KamySlZ1i. Mgr M. Mammo, pisarz i poeta z Iraku, od 10 lat mieszkaj'lcy \V S c': \ ... ,,'cji, wygłosił referat w języku nowoaramejskim (tłumaczony przez dl' M. Abd'dięl. Referat ·omawiał podział religijny Asyryjczyków i mówił o problemach tej grupy w s'zwecj.i. P'rzekazał podstawowe fa~ty z historh tego narodu, kladąc szczególny nacisk na związki iZ kościoł9m chrześcijaósk'im oraz warunki egzystencji I~arodu w obliczu nacisku islamu. Dużo uwagi poświęoił roli misjonarzy, których Ob'"CDCJŚĆ z jednej strony umożliwiała oficjalne głoszenie religii Chrystusa, z drugiej .ied!1<lk strony kontakt IZ rói.nymi odłamami kościoła chrześcijailskiego spowodowa! rozbicie jedności narodu. Współczesme krwawe walki religijne między wy.zna\,'cami islamu a Asyryjczykami zmusiły część ludności asyryjskiej do emigracji do k:'<1Jów chnześoijallskich. Pobyt na obczyźnie spowodował ponowne zbliżenie wsz::stkich Asyryjczyków niezależnie od przynależności do odłamu kościola chrześc,ijat\skiego. Z uwagi na ograniczeni.a cz·asowe pnzewodniczący obradom doc. Szynk:ewicz oficjalnie zakoilczyl sesję zachęcając jednak osoby szczególnie zainteresowane problematyką asyryjską do nieo£icjalnego kontynuowania dyskusJi. I. GT2cLakowska, M. Nic:wiadoms::c. II MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA ETNOGRAFICZNA "COLLOQUIUM BALTICUM ETHNOGRAPHICUM", STRALSUND (NRD) 26 - 31 PAŹDZIERNIKA 1987. W dniach 26 - 31 października 1987 roku Zentralinstitut fUr Geschichte Akademie der Wissenschaften der DDR zorganizował po raz wtóry w Stralsundzie (NRD) Międzynarodową Konferencję Etnograficzną" Colloquium Balticum Ethnographicum" 1. Zasługuje ona na krótkie omówienie, chociażby z racji problemów poruszanych w czasie spotkania, prohlemów, które dotyczą etnograficznych badaI1 (także wspólnych) obszaru basenu Morza Bałtyckiego. W konferencji uczestniczyli pnzedstawic:iele następujących krajów: Szwecji( N. A. Bringeus, J. Berg, G. Gerward, A. Gustavsson), Norwegii (A. E. Christensen, R. Kviedland), Danii (A. H. Rasmus'sen), Polski (W. Kopczyils'ki), RFN (G. Kaufman, H. W. Kaweloch, H. Gerndt, J. GlUsing), Finlandii (M. Riisanen, N. Stora), ZSRR (S. Cimermanis, L. Dumpe, V. Mli.lius, A. Nc.iburga, L Fiilols, N. V, Szligiona, A. St:tkane), NRD (G. Arndt, R. Bahls, U. Erichson, H. Weinhold, H. Eve, H. Gundlach, H. Hentschell, F. Hinze. E. Karasek, J. Lachs, F. Lewandowski, G. Lubbe, H. Adameck, M. Ho\\'aldt, M. Kehl, W. Rudolph, B. Schone, H. Strobach). Spotkanie to odbyło się pod nazwą - "Specyfika kulturowa obszaru nadbałtyckiego", a otworzył je bardzo uroczyście kierownik \V:is'senschaftsbereich Kulturgeschichte/Volkskunde w Berlinie 1 Pierwsza konferencja w roku 1968 pod red. W. 1966", Berlin 1968, ss. 22h odbyla się w Rudolpha i R. roku 1966. Zob. materialy z konferencji wydane Peescha Colloquium Balticum Ethnographicum �285 ,KRONIKA proi. :lr H. Strobach oraz il1li.cjator konferencji dr. W. Rudolph z Berlina. W. Rudolpl~ podkreślił znaczenie tego typu spotkań dla wymiany poglądów etnografów prowa-tizclcych swoje badania n.a obszarze nadbałtyckim, badań istotnych dla rozwojL: etnologii Europy. ?J tym Izagajeniu, będącym wprowadzeniem do pierwszego dnia konferencji (27 październik) nastąpiła prezentacja referatów, wygłoszonych w następującej kolejności W. Rudolph -- VolksklLnstobjekteaIs Indikatoren des KlL!turwandels bei etnischen Minderheiten im deutschen Kustengebiet (19. Jh.), H. Gerndt Interethnik im Spiegel von Sagen, H. Muns Auslandische Mus;ik.anten in Mecklenburg (18/19. Jh.), W Kopc.zyński Seemannskisten im Nationalmuseum zu Szczecin, F. Hanze Frobleme der Mehrsprachigkeit bei der FischerbevolkerlLng der KlLrischen Nehnmg (19. Jh), W. Soleus1off - Die ArbeitsalLsrustlLng mecklenburgi.ocher Seelentc:Veriindenmg-en vom 19 Jh. bis zur Gegenwart, J. Lachs Verhaltensbeispicle U. Er'chson - van KlLstenlJewohnern bei der Rattung Schijfbruchiger, DriiUche und Vol.ksfeste in Mecklenburg, in ihrer gegeil1ciirtigen Existenzform, G. Gerward - Maigrafenfeste im Ostseeraum. 'Xśród tej grupy referatów na uwagę zasługuje niewątpliwie wystąpienie W. R-ldolpha. Autor wybitny znawCa kultury nadbałtyckiej, prowadzący wieloletni", badania etnograficz.ne i histo.rycz.ne na obsz.aI1ze nadbaltyckim scha~'akteryzowai wytwory kulturowe (typy łodzi, :udobnictwo architektury, strój) mniejszości naroóowych na obszarze nadmorskim Niemiec w ,ubieglym stuleciu. Ciekawy materiał zaprewntował także U. Eriehson, który prześledził aktualne zwyczaje morskie ;';'ultywowane wśród rybaków i marynarzy meklenburskich i innych grup społeczno-zawodowych (owczarze, dE'karze) Mekłenburgii. D;-lIgi dzień konferencji (28 pażdziernik) obejmował referaty etnologów skandy .. nawskich. A. E. Christensen przedstawił pracę pl. - Kuiturgrenzen im norwegiscrter! BootsbGll. w której zaprezentował ciekawy material fotograficzny i źródłowy dotycz'lcy granic kulturowych w szkutnictwie norweskim. Badania takie prowClcizi placówka muzealna przy uniwersytecie w Oslo. A. Gustavsson w referacie -- Kulturbeziehungen im Raum von Skagerak lmd I-::atte[Jat im. 19.12iJ. Jh. zajął się stosunkami kulturowymi w rejonie cieśniny Skagerak i Kattegat w XIX i XX wieku. Zwrócił on szczególną uwagę na tworzc.n:E' siG małż(~ristw norwesko-szwedz-kich j duńsko-szwedzkich. _-\. H. Rasmussen przedstawi! w refeł-acie - Kulturkontakte im Ostseeraum probJe:natykę kontaktów kulturowych na obszarze nadbałtyckim, podkreślając potrzet·~ podj<;cia wspólnych badań nad tym zagadnieniem. Dotychc7.asowe, wspólne badan:a objęły swoim zasi<;giem obszar cieśnin duńskich, a prowadzi je grupa etnokgó'.v norweskich. duńskich i szwedzkieh. C{'i<awie przedstawiał się referat ,J. Berg VotivschiJfsmodelle in schwediselwn Kirchen, który dotyczył modeli statków wotywnych znajdujących się w kościo1ac,'1 szwedzkich. Autor podk[le~lił, iż naj starsze tego typu zabytki pochodzą z poczqtków XVI wieku, a największa ich ilość występuje na południu Szwecji. Traditionelle Po tej grupie referalów organizatorzy konferencji zorganizowali :\'luze~;m Morskiego i Historycznego w Stralsundzie oraz Archiwum zwiedzanie Miasta. :\ ,! t;'zeci dzień konferencji (29 październik) !Złożyły się następujące referaty: Stora Rus;ische und Karelische Wanderhiind~er ais KulturvermittLer in Fin/ancl, H. Adameck - Zum Wirken des livlQ.ndischen Publizisten Merkel, um 1S0. \'. Milius -- Deutsche Forschungen zur litauischen Volkskultur im 19. Jh .. N. Sz!igina Stadiale Entwicklung der Hochzeitsbriiuche bei den finnisch-baltischeH l7ólkern (19 Jh.), S. Cimermanis - Soziales und Ethnisches in der letti- "T. �KRONIKA 286 L. Dumpe Baltisch slawisch deutsche Kltlturam Beispiel der Milchwirtschaft im Ostseegebiet. 'Spośród tej grupy referatów na omówienie zasługują dwa, a mianowicie referat N. Sto·ra or:az S. Cimermanisa. Badacz fiński zajął się kramarUlmi rosyj<sk;imi i karelskimi (zawody wędrowne), którzy byli nosicielami tradycji rodzimej z jednej strony, a rtakże "pośrednikami" w przenoszeniu na girunt rodzimej kultury zwyczajów sporeCiZIlOśc.ifińskiej. Z ,kolei S. Cimermanis zaprezentował ciekawy materiał z zakresu architektury ludowej na obszarze Łotwy, wskazując na jej zróżnicowanie pod wpływem warunków społeczno-ekonomicznych ł etnicwych. Korn:ferencję podsumował W. Rudolph, dZJiękując wszystkJim uczestnikom za p11zygotowanie referatów, które w roku 1~88 mają ukazać się w oddz,ieł!nym roczniku wydawanym przez Niemiecką Aka'demię Nau'k w Ber,linie. W imieniu zaproszonych go'ści podziękował organizatorom konferencji R. KViideland oral£. N. A. Bl1ingeus.W swo'i,ch wystąpieniach podkreślili oni konieczność podjęcia wspólnych badań E!tnografic:zmych w basenie Morza Bałtyokiego oraz odbycia następnego spotkania w Ry.dze, w rooku 1989. W ostatnim dniu konferencji odbyła się wspólna wycieczka do położonego na Rugii M\.lJZeumBudownictwa Ludowego w GOhren oraz znajdującego się w pobliżu zamku Schlos Spyker. W godzinaoh wiec2jornych odbyło sńę uroczyste Bkonczenie konferencji połączone ze wspólną kolacją. schem Volksarchiltektur, stromungen, dargestellt Waldemar KONFERENCJA KopczyńsKi NAUKOWA "ZDER~ENIA I PRZEJNIKANIE KULTUR iNA POGRANICZACH". Konferencja "Zderzenia ,i przenikanie ku1tur na pograniczach" odbyia się w Opolu w dniach 19 - 20 X 1987 roku. Zorgatiizowały ją wspólnie Instytut Bad;:ui. Polonijnych Uniwersytetu Jagiellońskiego, Instytut Pedagogiki Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu oraz, działający również w ramach opolskiej WSP, Zakład Nauk Politycznych. Wzięło w niej udział ok. 50 osób z Cieszyna, Katowic, Krakowa, Lublina, Opola, P02jnamia i W.ar.5'zawy or,az klilku polskich naukowców z ozeskliej części Sląska Cieszyńskiego. Wygłoszone referaty i komunikaty, a była ich jak na dwudniową konferencję ilość niebagate1n.a - 24, dotyczyły ogólnej problematyki pogranicza etnicZll1ego i s,zozegółowych zagadnień z dziedziny etnograftii, historii. językoznawstwa, kulturoznawstwa, muzykologii, pe.dagogiki, prasoZJnawstwa i socjologii.. Nie sposób oczywiście, nawet w dużym skrócie, oddać pełnej treści wszyst,k!ich wystąp.ień i głosów w dyskusji, z konieczności więc szersze omówienia zerezerwowano !tu dla najciekawszych, r.zeCz jasna z punktu widzenia autora sprawo:z,dania, referatów. Ponadto, orgallizatorzy kon.ferencji, którym znakomicie przewodził dr Zenon Ja'siński z WSP w Opolu, podjęli się ~dania błyskawicznego. jak na polskie warunkii, wydania wszystkich prezentowanych materiałów (być może jeszcze w r. 1987, lub w poazątkiach r. 1988), co umożliw,i zapoznanie się z całością dorobku tego naukowego spotkania. Konferencję otworzyli przedstawiciele uczelni opolskiej na czele z jej rektorem JM prof. Stanisławem Kochmanem, a w czasie pierwszej sesji wygłoszono sześć referatów. Doc. Ryszard Kantor (IBP UJ) zabrał głos na temat "Kultury pogranńcz:a jako problem etnograficzny" [ koncentrując się na czynnikach świadomo- �KRONIKA 287 śdowych w życiu jednostek i grup omówił historię polskich ba·dań nad tą problematyką. Podkreślając potrlZ€ibę dynamiczmego podejścia w badaniach i niebagatelną rolę jaką w życiu społecznośai pogranicza odglfywają ośrodkii dyspozycyjne, swoje teoretyczne rozważania oparł na przykładzie polsko-sł'Owackiego pogranicza na IOrawile. Pr'Of. Tadeusz Gospodarek (WSP Opole) omówił "Problemy teoretyczne tożsamości ,i integracji narodowej" przede wszysitkich w oparciu o pojęcia "grupy społecznej", "więzi" i "integracji", a prof. Władysław Jacher (Uniwersytet Sląski, Katowice) "Więż regionalną i narodową na Sląsku". Równie'ż i tu wiele miejsca poświęcono szeroko rozumianej teorii socjologicznej narodu. W sposób niezmiernie interesujący i prZJekonywujący o "Swiadomości narodowej na poliskim obszarze etnicrzmym Sląska (do 1945 r.)" mówił prof. A!ndrzej Brożek (IBP UJ). Zana,hZJował on zagadnienie świadomości narodowej o oparciu o materiał historyczny wytworzony w okresie od poł. XIX dIo poł. XX wieku. W referacie uwypuklono prymat dostrzeżenia różnic ekonomicznych i klasowych przed językowymi, rolę wY:ZJnaniaw ich utr,zymaniu, a takile zjawisko rozsz,erzania się rz. czasem polskiego ,kręgu identyfikacji, którego naj wymowniejszym świadectwem jest prawie wyłącznie polski chara·kter ruchu oporu na czeskim Sląsku. Cieszyńskim w latach 19·39- 1945. KoLejne dwa wystąpienia to: systematyczny i bogaty w przykłady referat doc. Władysława Miodunki ('IBP UJ) "Zagadnienia lingwi,s,tyczne na pograniczach" i uszczegółowiające ten temat, szczególnie w kwestii gwar, rozważania dr Janiny Labochy (Instytut Filologii Polskiej UJ) "Sytuacja językowa na Sląsku Cieszyńskim". Obrady s'Elsjipopołudniowej pierwszego dnia konferencj.i rozpoozął dr Edmund Rosner (US, Cies.zyn), który w znakomitym refer·acie "Od regionalizmu do uniwersalizmu. Literatura zaolZJiańska ostatniego półwiecza" pI1zedstawił sy.lwetki czterech pokoleń polskich pisarzy tworzących na czeskim Sląsku Cieszyńskim. Na tle ich niezwykle nier.az skomplikowanych życiorysów ukazał p'rooes przechodzenia od literatury logalnej i środowiskowej, do twórczości ponadregionalnej, stanowiącej już dziś nieodłączmy element polskiej literatury współczesnej. Dr Stanisław Zahradnik (polski Związek KuLturalno-Oświatowy, CSRS) najlepszy bez wątpienia specjaLista w zakres·ie prasy polskiej na czes·kim Sląsku Cieszyńi>kim omówił, nikły jak się okazało "Wpływ prrasy cze·skiej na prasę polską na Zaolziu", podk.reślając utrzymanie odrębności skupiska polskiego jako· nadrzędny cel tej drugiej. "PI1oblemy dydak,tyozne szkoły na pograniczu" z perspektywy dr ug.iej strony g.ranicy omówił dr Marian Kapica (WSP Opole) pI1zedstawiając wyniki badań nad nauczycielami silkół podstawowych regionu raciborskiego, a mgr Gabriela Kapica uzupełniła to wystąpienie omówieniem badań nad za·sobami językowymi dzieci 'i młodzieży szkolnej, dzieląc się również przy tym spostrzeżeniami z wielolebniej praktyki pedagog:icz.nej. Doc. Fmnciszek Antoni Marek (WSP Opole) z wielką erudycją i Iznajomosclą literatury pI1zedmiotu 'ukazał "W.zajemne wpływy kulturowe polsko-niemieckie na Sląsku" kładąc naoisk zarówno na nilElbagatelną rolę trwałych, negatywJ'lych niestety, stereotypów, jak i na próby współpracy i wzajemnego zrozumienia specyfiki narodowej. W referacie doc. Jana Korbela (WSP Opole) przedstawione zostały "Tradycje ruchów migracyjnych na Sląsku Opolskim", a naj ciekawsze jego fragmenty dotyczyły lat powojenJnych i meandrów "akcji łączenia rodziJ'l", dr Władysław Jasiek �288 KRONJKA (PZKO, CSRS) przedstawił natomiast "Rolę organizacji mlodzieżowych na pogranicizu ze slzczególnym uwzględnieniem kraju nadolziańskiego", Znaczenie organizacji tego typu, zwłaszcza w sytuacji grupy mniejszościowej omówione zostało tu w k,ontekście pracy wychowawcz:ej podejmowanej przez starSlze pokolenie i działań samej młodzieży, Mówca zwróoił też uwagę uczestników konferencji na wyraźną dysproporcję między ilością i różnorodnością organizacji mlodzieżowych w okresie międzywojennym w ,porównan'iu z dniem dzisiejszym, Drugi dzień obrad okazał się jeszcze bardziej intensywny niż popl'zedni. W ciągu jedynej, zaplanowanej sesji wystąpiło jedenastu uczestników wygłaszając dziewięć referatów i dwa komunikaty. Jako pierwszy zabrał głos dr Mieczysław Fazan (Śląski Instytut Naukowy, Katowice) przedstawiając "Zycie kulturalne ŚI<\ska Cieszyńskiego jako teren kontaktów kultury polskiej, czeskiej i niemieckiej". Swoje rozważania oparł na dychotomii możliwości rozwoju kulturowego narodu panuj '1cego i narodów podporządkowanych w czasach monarchii austro-węgierskiej. Wskazał przy tym na najważniejsze czynniki przemian: istnienie samego pogranicza kulturowego, przemiany kultury europejskiej w II poł. XIX w. i przebieg procesów narodowotwórczych. Kolejny, w,zibudzający duże zainteresowanie, referat dr. Henryka Chalupczaka (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin) analizował "Wplyw pomocy Rzeczypospolitej na działalność mniejszości polskiej w Niemczech w okresie międzywojennym". Ten niezwykle rzadko poruszany temat pozwolił na ustalenie bardziej właściwych proporcji finansowego i osobowego zaplecza działalności mniejszości polskiej w Niemczech i stopnia pomocy jakiej udzielały rodakom na pograniczu (a wlaściwie pograniczach) władze międzywojennej Pols·kL Komunikat mgr Jolanty Kowalczyk (Politechnika Warszawska) zawieral analizę treści "Prasy polonijnej na Zaolziu wobec problemów narodowości{)wych" pod koniec lat trzydzies·tych i w pierwszych latach po zakończeniu II wojny światowej, a referat doc. Brunona Ryg,ieIa (US, Cieszyn) poświęcony byl "Polsk.iemu folklorow.i muzycznemu w zapisach etnografów czeskich". Mówca pr.zytoczyl wiele interesujących przykładów zapisów pieśni z terenu czes'kiej c.zę~ci Sląska Cieszyńskiego i w sposób przekonywuj<)cy udowodnil, że pieśni polskie zajmują tam niellaturalnie mało miejsca, a również wspólcześnie naukowcy czescy nie przejawiają większego zainteresowania penetracją polskiego folkloru Zaolzia. Z kol~i mgr Barbara Stawowczyk (WSP Opole) w sposób ilQściowy i jakościowy zanaliz.owala "Działalność kultura1no-oświa'liową Polaków. na Zaolziu na łamach Gwiazdki Cieszyńsk.iej {1920 - 1938)", a mgr Leszek Kuberski (WSP OprJle) w referacie "Z dziejów współpracy polsko-soerbołużyckiej w latach republiki weimarskiej" przedsrtawjj postać wielkiego Serbolużyczani.na i przyjaciela Polaków Jana Skali (1889 - 1945). Załować tylko należy, że w znakomicie pr.zedstawionym życiorysie. uwypuklającym szczególnie związki Skali z dzialaczami polskimi w Niemczech ni'e znalazla się wzmianka o jego późniejszych l.osach i tragicznej z punktu widzenia współpracy międzysłowiańskiej śmierci po wkl'Oczeniu żołnierzy Armii Radzieckiej. Pcw.nego rodzaju dyso.nansem dla wielu uczestników konferencj-i, szczególnie nie majqcych .za sobą poglębionych studiów metodologicznych, było wystąpienie ·dr. Jacka Chłopoekiego (Uniwersytet Adama Mickiewicza, Poznar'l) zatytułowane "Zderzenia i przenikanie kultur". Pomimo ciekawego tema:tu i logicznego wykładu mówca z powodu hermetyoznego, a miejscami i udz,iwnionego języka referatu, nie był w stanie dotl1zeć do dużej części słuchaczy. Przeciwie11stwem tegoż byl głos dr. Tadeusza Kani (US, Cieszyn), który niezwykle żywiołowo, a przy tym �289 iKRONIKA z ogromną swadą i predylekcją do dużej ilości przykładów, daleko wykroczył poza określony w programie konferencji temat "Rola pogranicza kulturowego w rozwoju regionalizmu". Było to wystąpienie, którego słuchało się nie bez zastrzeżeń merytoryoznych, ale za to z ogromną przyjemnością. Dr Jan Rusnok (PZKO, CSRS) opierając się na najlepszych żródłach i własnym wieloletnim doświadczeniu organizacyjnym przedstawił "Rolę Polskiego Związku Kulturalno-Oświatowego w życiu Polonii na Śląsku Cieszyńskim". Scharakteryzował on ogólną sytuację mniejszości polskiej na Zaolziu do r. 1945, a w tym bardzo bogate życie organizacyjne w okresie międzywojennym, błędy władz polskich popełniane względem Czechów po zajęoiu ZaoJJzia i okres okupacji niemieckiej. Przedstawił też szczegółowo i podał wiele danych o 40-letniej już działalności Polskiego Związku KulturaJJno-Oświ,atowego w Czechosłowacji. Na uwagę zasługuje tu pełny obiektywizm relacji autora, nie szczędzącego jednak słów krytyki skierowanych pr,zy tym 2iawsze pod właściwym adresem. Z kolei swoimi doświadczeniami zdobytymi w czasie wieloletniego pobytu w Czechosłowacji w charakkrze lektora podzielił się z uczestnikami konferencji mgr Andrnej Spyt (lBP UJ) omawiający temat "Uwarunkowania współczesnej kultury polonijnej na Sląsku Cieslzyńskim". Również i w tym referacie nie zabrakło zarówno uwag krytycznych, jak i projektów mogących przyczynić się do polepszenia sytuacji. Ostatnie wystąpienie konferencji na temat "Roli szkoły na pograniczu" przypadło w udziale wymienionemu już wyżej dr. Zenonowi Jasińskiemu. omówilon rodzaje szkół mniejszościowych, ich cele i zadania oraz wzorzec, w kierunku którego winny się olne rozwijać. Vo.' referacie poruszono też kwestię odpowiedniego doboru podręczników i kadry nauczycielskiej. W dyskusji końcowej różnorodne głosy uczestników dotyczyły m. in. następujących zagadnień: kontDOwersj,i wokół pojęć "Polonia", "integracja" i "asymilacja", braku analizy pojęcia "ojczyzna", niejasności istniejących wokół "akcji łączenia rodzin", relacji państwo szkoły mniejszościowe i skomplikowanej niejednokrotnie sytuacji życiowej osób mieszkających po jednej, a pracujących po drugiej stronie granicy. Mówiono też o brakuins'tytucji zajmującej się w Polsce szeroko rozumianą problematyką etniClzną (przed II wojną światową działał niezastąpiony do dzisiaj Instytut Badań Spraw Narodowościowych), trudnościach ,z promocją dzieł autorów zaolziańskch tak w Czechosłowacji, jak i w Pols,ce, powiązanych z niedostatecznie sprawnym funkcjonowaniem polskich służb dyplomatycznych w CSRS, zbyt nikłym Izainteresowaniu różnorodnością wyznaniową Polaków na czesk,im Sląsku Cieszyńskim i braku kompe.tentnego opracowania historiI Zaolzia. Wspomniano również o problemach "mentalności" ludzi pogranicza i akcji słowakizacyjnej prowadzonej wśród Polaków na Bukowinie w latach trzydziestych. Sesja zakończyła się podsumowaniem obrad i wyrażeniem wdzięczności organizatorom konferencji. Z pewnością osiągnięto jej cel naukowy; stała się forum wymiany myśli i poglądów, doprowadziła również do wspólnych wniosków i ustalenia dalszych działań. Zmiany w pwgramie konferencji Izwiązane z braki!em kilku referatów (m. in. z Katowic, polskiego i czeskiego Cieszyna oraz Ostrawy) i rezygnacja z obrad w sekcjach pozwoliły na wysłuchanie wszystkich wystąpień przez całą grupę uczestników. I10ść i jakość zaprezentowanego w ramach konferencji materiału (być może w formie książkowej zostanie on jeszcze uzupełniony) potwierdza jej :naukową wartość i ws'kazuje na potrzebę organizacji kolejnego spotkania tego typu. Miroslaw Boruta 19 Lud, t. LXXII �KRONIKA 290 KONFERENCJA ETNOLOGICZNA W KOLONlI W dniach od 5 do 9 października 198'7 obradowała w Kolonii (RFN) konferencja e.tnologiczna zorganizowana przez Niemieckie Towarzys1two Etnologiczne (Deutsche Gesellschaft flir Volkerkunde), Austriackie Towarzystwo Etnograficzne (Osterreichische Ethnologische Gesellschaft) oraz Towarzystwo Antrop::>logiczne w Wiedniu (Anthropologische Gesellschaft in Wien), przy współpracy Instytutu Etnologii Uniwersytetu w Kolonii (Institut fUr Volkcrkunde der Universilicit zu KaIn) i Muzeum Etnologicznego w Kolonii (Rautenstrauch-Joest-Museum fUr Volkerkunde). Konferencj.a oraz posiedzenie organizacyjne Niemieokiego Towarzystwa Etnologicznego Jlgromadzily kilkuset uczestników - członków towarzystw etnologicznych i gości zaproszonych ,z kilkunastu krajów Europy i świa1ta, m. in. z Austrii, Francji, NRD, Szwajcaroii, Szwecji, Wielkiej Brytanii, WIoch, Z5rm. i USA, w tym również z Polski. Całością prac przygotowawczych kierowała i nad przebiegiem konferencji czuwała prof. dr Ulla Johansen - przewodnicząca Niemieckiego Towarzystwa Etnologicznego i dyrektor Instytutu Etnologii Uniwersytetu w Kojonii, przy pomocy dr. Thomasa Hauschilda i dr Waltraud Kokot. Cele konferencji były nader różnorodne. Były nimi przede w;;zystkim wymiana informacji o prowadzonych badaniach i stworzenie moliwości osobistego kontaktu zainteresowanych problemami etnologicznymi. Należały do nich t'ównież dyskusje nad nowymi metodami i technikami analizy i dokumentacji :aktów etnologicznych ,i upowsz.echnienie wyników badań. Rozważano sprawy filmu i muzealnictwa etnologicznegooralz zastosowania komputerów w etnolog,ii. Silna była refleksja na społeczną użytecznością etnologti. Najbardziej jednakże chara:-:12l"Ystyczną cechą konferencji, jej niezapisanym w tytułach referatów hasłem wywoławczym, było dążenie do integracji pozaeuropej.;;kich i europejskiich badarl etnDlogiczny,ch, wskazanie na konięczność i ,korzyści płynąoe z połączenia tych dwóch tak odrębnych dotąd, przede wszystkim w etnologii niemieckiej, tradycji i perspektyw badawczych. Uderzlała wielka rozmaitość form spot'kań naukowych i imprez towarzyszących. Obok posiedzień plenarnych oraz zebrań w sekcjach i podsekcjach z referatami wygłaszanymi zorganizowano sesje "plakatowe" sprzyjające indywidualnym rozmowom IZ autorami opracowall. Odbyły się także posiedzenia, \v trakcie których zasiadający na podium eksperci odpowiadali na pytania z sali (sytuacja w muzealnici1wie i w filmie etnologicznym) oraz połączone z dyskusją pokazy filmów etnologicznych i demonstracje zastos·owaniakomputerów w etnologi.i. Obradom towarzyszyła ekspozycja wydawnictw etnologicznych, głównie zachodnio-niemieckich i austriackich, ale również brytyjskich i Ize Stanów Zjednoczonych. urzc!dzona pr.zez firmy księg,ars'kie. Ucze:>tnicy konferencji .zaproszeni zostali przez Burmistrza Kolonii do zabytkowego raitusza 'Oraz zapoznali się z wystawami i 'zbiorami Muzeum Etnologicznego im. Rautenstrauch-Joesta. Problematykę naukową konferencji wyznaczyły tematy referatów na posiedzeniach plenarnych oraz przyjęte zakresy pracy sekcji. W trakoie pos.ieÓlzenia plenarnego wygłoszono referaty dotyczące etnologii w NRD (W. Jakobeit i W. Rusch), etnologii i narodowego socjalizmu (H. Fischer), procesów kulturowych i etnicznych w ekstremalnych sytuacajch egzystencjalnych (J. Jansen), badań nad szamanizmem (A. Hultkrantz) i inne. O niezwykle szerokim zakresie obrad mÓWi jednakże przede wszystkim tematyka sekcji. W ramach konferencji pracowało 12 sekcji: 1: Etnologii stosowanej; 2. Terytorialności grup wędrownych; 3. Etnologii miejskiej; 4. Etnomedycyny i etnobotaniki; 5. Etnologii zaangażowanej w pomoc �291 IKRONIKA rozwojową; 6. Analizy sieciowej; 7. Afryki; 8. Ameryki Łacińskiej; 9. Oceanii; 10. Europy; 11. Azji Południowej, i 12. Ameryki Północnej. Uczestniczyłem głównie w praoach sekcji zajmującej się etnologią Europy, kierowanej przez dr. T. Hauschilda. Europa, jako prredmiot zainteresowań etnologów nńemieckich pracujących w ramach Volkerkunde, pojawiła się stosunkow.o niedawno, tworząc jedmocześDlie korzystną platformę integracji z :regionalnym eu·ropejskim ludoznawstwem (Volkskunde). Wzrost udziału etnologów w badaniach problemów europejskich wiąże się nie tylko z "powrotem do Europy" etnologów (antropologów) w okresie postkoloniGlnym, przemieszczeniem się dużych grup migrantów z Azji i Afryki na teren naszego kontynentu i zmianami kulturowymi w ,krajach pozaeuropej,skich. Wywołany w,stał przede wszystk.im nowymi potrzebami w zakre.sie a'~sjologii i epistemologii w etnologii - !Zrozumieniem konieczności przejścia, od badania kultur pozaeuropejskich, uznanych jako obce, egzotyczne, i własnych kultur ludowych, trakJtowanych jako przynaleŻine "sV/oimobcym", - do studiów nad kulturą ludzi w jej globalnym, obejmującym również nas samych, wymiarze. Tematyka sekcj,i etnologii Europy zdominowana została doniesieniami z badań na terenach śródziemnomorskich, szczególnie intensywnie uprawianych przez etnologów zachodnioeuropejskich. W tej grupie referatów znalazło się lU, in. opracowanie J. Davisa z Wielkiej Brytanii, dobrego znawcy obszaru środziemnomorskiego, poświęcone związkom religii i polityki w Libii w persi=-e:f;:.~ywie antropolog.ii regionu Morza Sródzicmnego. W ramach sekcji nie zabrakło jednakże wystąpień zajmujących się innymi krajami Europy, w tym również terenem Niemiec. Charakterystyczne i interesujące było tu opracowanie dotyczące rytualnej pielęgnacji włosów i ciała w Niemczech (R. Jonas), wskazujące na jeden z tematów dotąd na obszarze Europy niedostrzegany. Etnologowie z Polski przedstawili następujące referaty: E. Fryś-Pietraszkowa, Między Europą zachodnią a wschodnią. Polskie stroje ludowe w 2 polowie XIX wieku; J. Kucharska, Przekaz kaszubskiego języka i tradycji nalnych nr; lU kulturowej oraz w rodzinie, Z. Jasiewicz, Nowe spoŁeczności tradycje w wiejskiej i etnologicznych kontaktach studiach inst/jtucjonad rodzi- Polsce. Zainteresowanie moje wywołaly również, ze względu na s.ilne zaakcent.owanie problematyki Azji Srodkowcj, obmdy sekcji rozważającej 'zagaOinienie terytorialności grup wędrownych. W sekcjoi tej. ;zorgallliZOW2Jnejprzez dr A. Rao i doc. lVI. Casimira, badaczy terenów środkowoazjatyckich z Instytutu Etnologii Uniwersytetu w Kolonii, uczestniczyli także etnologowie z Uniwersytetu w Heidelbergu, najsilniejszego w RFN centrum etnologicznych badall. naci ludami Azji Srodkowej. Referaty wygłoszone w ramach sekcji dotyczyły jednakże grup wędrownych w skali świata. Na temat terytorialności i terytoriaIizacji wśród Cyganów w Polsce mówił A. Mirga, kolejny polski etnolog biorący udzIał w konferencji. Uczestnictwo etnologów z Polski w konferencji w Kolonii bylo wynikiem zainicjowa.nej przez prof. dr. U. Johansen współpracy z polsklimi ośr·odkami akademickimi i Polskim Towarzystwem Ludoznawczym. Dr A. Kowalska-Lewicka, prezes Zarządu Głównego PTL. która w ~€'kcłi poświęconej badaniom afrykańskim wygłosiła referat Kobieta w Mzabie w Maroku. Zmiany w jej statusie społecznym wskutek kontaktów z kulturą kraJów zachodnich, pnzeprowadz.iła ponadto rozmowy na temat współdziałania PTL z towarzystwami etnologicznymi działającymi l1{l zachodzie Europy. Konferencja etnologiczna dologię badGń etnologicznych U· w Kolonii" pozwoLiła poznać problematykę i metow RFN i innych krajach europejskich oraz zapre- �292 KRONIKA zentować studia prowadzone w PolsCie. Ułatwiła także ,zorientowanie się w działalności centrów etnologicznych dnicjujących i ,koordynujących prace nad niektórymi, wybranymi zagadnieniami w skali europejskiej określenie możliwości udzialu etnologów polskich w tych badaniach. Zbigniew II ZJAZD Jasiewicz ABSOLWENTOW ETNOGRAFII UN1WERSYTErrU POZNAŃSKIEGO POSWIĘCONY PAMIĘCI PROFESORA JOZEF A BURSZTY Dnia 25 września 1987 roku w Poznaniu miał miejsce II Zjazd Absolwentów Etnografii Uniwersytetu Poznańskiego (I Zjazd odbył siię 18 lat temu w związku z 50-leciem Uniwersytetu). Zjazd zwołany wstał z okazji 50-lecia pracy naukowej Profesora Józefa Burszty. Niespodziewana śmierć Profesora nie pozwolHa uczcić tego pięknego jubileuszu. Zjazd natomiast poświęcony został Jego pamięci. Uczestników Zjazdu powitał Dyrektor Instytutu Etnologii UAM prof. dr hab. Z. Jasiewicz. Swoją obecnością zaszczycili Zjazd: żona Pro.fesora pani Marcelina Bursztowa, prorektor UAM - doc. dr hab. Andrzej Kostrzewski, prodziekan Wydziału HistoryoZiI1ego doc. dr hab. Jerzy Kubczak oraz inne osoby związane z Profesorem i Instytutem. W imieniu władz uniwersyteck,ich głos zabrał prorektor doc. A. Kostrzewski, który nawiązał do swoich kontaktów z Profesorem i etnogra.fami. Następnie przemówił dr J. Bednarski charakteryzując sylwetkę Pro.fesora Józefa Burszty jako uczonego i nauczyciela akademickiego. O aktualnych pracach badawczych i dydaktyczmych Insltytutu mówił pI'of. Z. Jasiewicz. Z kolei wystąpiła mgr 1. Kahat omawiając zagadnienie ról zawodowych i losów życiowych absolwen'tów. Jako przedstawiciel absolwentów głos zabrał mgr D. Piątkowski, którego żywe i barwne przemówienlie spotkało się z życzhwym przyjęciem zebranych. W dyskusji zjazdowej m.in. wysunięto i zaakceptowano propozycję wystąpienia do władz o nadanie imienia ProfesOl'a Józefa Burszty jednej z ulic miasta Poznania. Pos'iedzenie zakończył doc. dr hab. B. Line'tte, który ustosunkował się do kwestii poruszonych w dyskusji i omówił sprawy organizacyj.ne. Następnie delegacja uczestników Zjazdu ,złożyła kwiaty na grobie Prnfesora. inni zaś - zgodnie z programem - zapoznali się z ekspozycją nowo otwartego Muzeum Etnograf<icznego. W godzinach popołudniowych odbyło się spotkanie towarzyskie. Z okazji Zjazdu wydano ilustrowaną broszurę okolicznościową, w której prof. Z. .Jasiewicz omówił przeszłość, teraźniejszość i przyszłość Instytutu. ponadto zamieszczono w niej listę absolwentów oraz wykazy doktoratów i habilitacji z zakresu etnografii bronionych na UP i UAM. Powracając do wspomnianego wyżej zagadnienia ról zawodowych i losów życiowych absolwentów należy podkreślić, że dzielenie się refleksjq na ten temat nie jest zadaniem łatwym chociażby ze względu na skromną baze żródłową, która nie pozwala na przeprowadzenie w tym zakre'Siie szerszych studiów. Wydaje się :jednak, że podjęte rozważania mogą zmierzać do określenia: 1) struktury demograficzno-społecznej osób, które podjęły studia etnograficzne, 2) specyfiki zawodu etnografa i 3) losów zawodowych absolwentów. �KRONIKA 293 W 68-letniej historii Instytutu Etnologii UAM progi poznańskiej A/mae Matris. opuściło grono absolwentów, którego strukturę charakteryzować można ze względu na rozmaite cechy. W latach 19.23- 193'9 studia ukończyło około 30 osób. Ze wzgh;du na niemożność ustalenia dokładnej liczby absolwentów i zni'korne dane o nich, zbiorowość ta nie może być poddana analizie. Przedmiotem zainteresowania będzie zatem grupa druga gromadząca absolwentów powojennych (z lat 1946- 1987), i to ZJarówno słuchaczy Studium Historii Kultury Materialnej specjalizujących się w etnografii, jak i w kończących studia etnograficzne. Grupa to liczy 338 absolwentów, w tym 64,2.0/(} stanowią kohiety. Z analizowanej zbiorowości na zawsze odeszło 6 osób. 3,6% to emeryci i renciści, którzy wokoło 500/u. przed przejściem w stan spoczynku zasilali zawodowo środowisko etJnografiozne. W gronie absolweJ1tów jest dwóch obcakrajowcow: Węgier i Bol'iwijczyk. Z kolej można poSJtawić pytanie, z jakJich miejscowości wywodzą się absolwenci i jakie jest ich pochodzenie reg'ionalne? Otóż, najwięcej, bo 400/0 pochodzi z wielkich miast (powyżej 0,5 mln mieszkaiJców), 21,4010z miasteczek (do 25 tys.), 14,6010- ze średnich m[ast (50 - 250 tys.), 12,2010- ze wsi, 6,6010.- z dużych miast (250- 500 ;tys.) i 5,2% - z małych miast (25 - 50 tys.). Jak się okazuje największe zainteresowanie studiami etnograficznymi objawiła młodzież z miast wielkich i miasteczek (łącznie 61,4(/0). Natomiast analiza pochodzenia regionalnego c:bso1wentów wykazała. że 62,()ll/0spośród nich rekrutuje się :z. Wielkopolski, w tym 02,9% z Poznania (co stanowi 39,3% ogólnej liczby absolwentów), z Pomorza i .ziem zachodnich wywodzi się 22,0%, a z pozost.ałych l'egionów PolsIki - 1'1,3%• W latach 40-tych studia ukończyły 3 osoby; 50-tych - 31, oD-tych - 60, 70-tych - 116 i 3D-tych - 128. Najwięcej z nich wydały lata: 1978, 1979 i 1987, tj. po 21 absołwentów, 95,9% osób opuściło mury uczelni z tytułem magistra. Na drugim miejscu omówiono specyfikę zawodu etnografa. Była ona rozmaicie rozumiana w poszczególnych okresach i mniej lub bardziej świadomie twodzona w ośrodkach kształcących etnografów, co miało odbicie na przykład w .niejednolitej siatce zajęć dydaktycznych na studiach. W Poznaniu przebiegało to też różnie w różnych okresach. Widoczne to jest chociażby w problematyce realizowanych tematów prac magisterskich. I tak w latach 50-tych były one poświęcone pmwie wyłącznie tzw, "kulturze materialnej", li to Wlielkopolski. Lata 60-te przyniosly spadek za:int€resowania prrejawaffi[ materialnymi kul,tury, pvjaw'i1y się ;z.aś prace oscylujące wokół zag,adnień życia społecznego na wsi polskiej i prace dotyczące krajów pozaeuropejskich powstające na bazie literatury. W lata·ch 70-tych natomiast mial miejscedalslzy rozwój badań z zakresu tzw. "kultury społecznej" wsi, zwrócOtno też uwagę na zagadnienia tzw. "kultury duchowej", m. in. folkloru i zj.aWii'skafolkloryzmu. ZwiększyŁa się też liczba tematów poświęconych ludom i kulturom europejskim i pozaeuropejskim, a co najważnriejs,ze część z nich przygotowano w aparciu o własne badania terenowe. W latach 3D-tych przeżywają re:nesans tematy z zakresu kultury technic.z.nej, wyrównują Slię proporcje między pracami traktującymi o zagadnieniach społecznych i z zakresu "kultury duchowej", a poza tym :nadal tak samo dużym zaint€resowauiem c:ieszą się tematy pozapolskie, włącznie z realizacją samodzielnych prac terenowych. Jak więc widać w ośrodk,u poroańskrim rysuje się pewna równomierność w rozł'ożeniu akcentów na badanie poszczególnych sfer polskiej kultury ludowej, występują też określone proporcje między regionalną tematyką wielkopolską, ogólnopolską i pozapolską .. JeŻeli uwzględnimy też fakt, że wśród prac pojawiły się takie, któ- �294 KRONIKA re omawiały zagadnienia ogólnoteoretyczne, to otrzymamy obraz tego, jakie możliwości stwarzały słuchaczom studia w Instytucie Etnologii. Przechodząc do szczegółowej analizy tematów prac magisterskich należy odpowiedzieć na następujące py>tan~e: jakich obszarów kultutrowych dotyczyły zainteresowania magistrantów oraz jaka była tematyka podejmowanych prac? 59,5010 prac dotyczy problemów z zakresu etl!1JOg,rafhPolski, w tym 49,7010 odnosi się do Wielkopolski (co stanowi 29,5010 ogólnej liczby prac; w tym miejscu warto podkreśl>ić, że 25,3010 pmc o Wielkopolsce napisanych wstało ptrzez jej mieszkańców). Na uwagę zasługuje fakt, że 12,9'% tematów opracowano w oparciu o material uzyskany z badań w miejscowości (lub mikroregionie) zamieszkiwanej przez magistranta. Zagadnileniom z zakresu e1tnografii iEuropy i terenów pozaeuropejskich poświęconych jes,t 33,7% tematów. Jest to 106 prac, z których 21 dotyczy krajów europejskIich, 33 - Azji, 21 - obu Ameryk, 13 - Afryki, 7 - Australii i Oceanii oraz 11 - traktuje o dwóch lub w:ięcej obszaTach jednocześnie. Natomiast reszta prac, tj. 6,8~/o, ma charakter teoretyczny i nie jest poświęcona żadnemu konkretnemu miejscu. Z kolei jeŻieli chodzi o tematykę podejmowanych prac, to przedstawia się ona następująco. 62 prace dotyczą zagadnień ogólnych, tj. historii etnografiIi, teor~i kultury, metodologii, metod i technik badawczych, źródeł e:tnograficznych, są to także prace o charakterze biograficznym i inne. Ze 187 prac z problematyki ogólnopolsilliej najwięcej, bo 42, zajmują się zagadnieniami tzw. "kultury malter,ialnej" (z różnymi tematami szczegółowymi IZ tego lZ'akresu); regionu omz grup etnograficznych i etnicznych dotyczą 24 prace, folkloru i fo!lkloryzmu - 19, zwyczajów i obrzędów rodzinnych, doroc,znych ,i innych oraz j,ch przeobrażeil 17, wiedzy, wierzeń, magii i religii - 13 prac współczesnych przemian gospodarczych i społeczno-kulturowych 12. Na:tomiast ze 106 pmc dotyczących zagadnień pozapolskich najwięcej, bo 30, koncentruje się na problemach z zakresu tzw. "kultury społecznej" (w Itym 17 prac odnosi slię do zagadnienia rodziny). Analizując kwestię doboru tematu i jego realizacji, można dostrzec, że był on najczęściej odzwierciedleniem indywidualnych zainteresowań magistranta i jego dociekań badawczych. Ale zdarzały slię też sytuacje, że proponowano seminanarzYSitom tematy nawiązujące do aktualnych prac badawczych Ins,ty!tutu oraz szczególnych IzaiIllteresowail naukowych promotorów lub też odpowiadających na zapotrzebowanie społeczne. Rezultatem tego były m. in. prace dotyczące kultury materiaLnej ludności wiejskiej w pOi>zczególnych częściach Wielkopolskii w XVIII w., które przygotowali abs:olwenoi z 1955 roku, pmce analizujqce działalność polskich badaczy Azji Sroakowej realiJzowane przez grupę magistran!tów rL 1976 roku czy prace z 1979 roku poruszające różne zagadnienia szczegółowe z tego regionu świata, ponadto na zlecenie Urzędu \Vojewódzkiego w Poznaniu w 1976 roku opracow,any IzoSitał temat "UwarunkowalUia ruchu społeezmo-kulturalnego w Wielkopolsce na przykladz,ie społeczności miejskiej i wiej!skiej" przez cztery 2-osobowe zespoły. Należy też wspomnieć o kompletach prac, które były rezultatem grupowych poczynań absolwentów, takich jak wyprawa do Afryki w 1976 roku, do Wenezueli w 1981 roku czy kilkuler1mJiebadania Koła Naukowego Studentów Etnografii w Puszczy Noteckiej. 55,2010 wszysik!ich prac oparń:ych jest na badaniach empirycznych, natomiast pozosltałe o charaktenze k'Omplilacyjlno-teoretycznym pnzygotowano w oparciu o literaturę przedmiotu. Prace magisterskie powstawały pod kierunkiem następujących promotorów: prof. J. Burszty 153 prace (około 50010 wszystkich powojennych prac), prof. Z. Jas:iewicza 61, prof. M. Frankowskiej 38, prof. E. Franko- �;KRONIKA 295 . wskiego 22. doc. B. Linette 17, doc. Z. Staszczak 15, prof. A. Szyfer i doc. A. Posern-Zielińs.k,iego· - po 4, prof. J. Gajka Ii prof. K. MUSlZyń&kliego po 2 oraz prof. J. Klimaszewsk1iej, prof. J. Kmity, prof. W. Sobis:ila,ka i doc. A. Pałubickiej - po L Z powstałych prac magisterskich 6 opublikowano jako książki, natomiast około 26 - w postaci artykułów - trafiło głównie do czasopism etnograficznych lub prac zbiorowych. Przechodząc do trzeciej wyróżnionej wyżej kwestii, tj. losów absolwentów, dobrz·e będzie dla porównania pDześledzić, w jalkich miejsoowościach obecnie zamieszkują <'.bsolwcnci. I tak 43% żyje w wielkich miastach, średnich 18,2%, miasteczkach 11%, dużych miasilach 5,60/0, małych miastach i na wsi po 5,5%. 49,7%. absolwentów pozo,stał<o w ·swo.ich rodzilll:nych miej,scowościach. Nato': miast reszta zmienila miejsce zamieszkania bądź to ze względu na podjętą pracę, zmianę stanu cywilnego, wyjazd za granicę lub też z innych jeszcze powodów.Najbardziej zauważalne jest przemieszczenie się znacznej liczby absolwentów pochodzących ze ws.i i mias1eczek do miast w,iel'kiich li średnich. W rozbiciu na regiony sytuacja pDwdstawia się następująco. 50,7.~/a absolwentów mieszka 00 terenie Wielkopolski, w tym 77,f1J/~ w samym Poznaniu (co stanowi 39,4o/a ogółu), na Pomorzu i ziemiach zachodnich - 19,f1J/o, taki sam odsetek zamieszkuje pozostałe regiony kraju. Największe skupiska absolwentów poza Wielkopolską z Poznaniem znajdują się w Szczecinie, Warszawie, Toruniu, Koszalinie i Zielonej Górze. Dla uzupełnienia obrazu rozmieszczenia poznańskich absolwentów należy też parę slo •.v poświęcić osobom przebywającym na dłuższych pobytach bądź na stałe za granicą. Stanowią oni e,30/a ogółu (w tym 76% to kobiety). Najliczniej, bo aż w 45,4%, osiedh1j się absolwenci w Euro.pie ZachodI1!iej. Druga pod względem lic.zebności grupa. priZ.-ebY'Nana kontynencie północnoamery.kańsUtim, trzecia w Austr:alii. 63,6% osób pOZQs,tających za granicą mieszkało uprzedI1!io w Poznaniu. Nieprecyzyjnie użyte określenie "losy" ,absolwentów może być rozumiane jako losy absolweJntów: i) pracujących w zawodzie, 2) pracujących w zawodach pokrewnych (szeroko pojmowanych) i 3) o·dchodzących od zawodu względnie od pracy zawodowej w ogóle. Jeżeli chodzi a absolwentów rl,atrudnionych w zawodzie, to stanow,ią oni 46,30/0 ogółu, czyli 148 osób. Etnografowtie podjQli pracę w następujących .instyltucjach: muzeach - 75 osób (w tym 56 - w etnograficznych), domach i ośrodkach kultury - 20, SJz;kołachwyżs.zych (placówiki etnograf'icwe bądź pokrewne) - 19, instytucjach dokumentujących i konserwujących zaby,tki 11, placówkach naukowo-badawczych - 11, spółdzieLniach rękodziieła ludowego i ariytS'tycznego - 9. Można tu także włączyć 3 osoby, które podjęły dalsze studia. W grupie osób pracujących w zawodzie 6 absolwentów (na 18 w ogóle) ukończyło dwa fakultety, przy Crlym dla połowy pierwszym kierunkiem studiów była etnografia, a nastęonie studiowano kulturoznawstwo i socjologię, w trzech pozostałych wypadkach etnografię kończono po historii, archeologii i filologii polskiej. Na 39 obronionych dysertacji doktorskich w ogóle, 26 przygotowanych zostało w ramach tej właśnie grupy (13 rl ni~h opublikowano jako kSliążk:i). Dwa spośród otwa.rty~h przewodów doktorskich zakończono już w 4 lata po magisterium. W 10 wypadkach pracę doktorską pisano pod tym samym kierun.1{.'iem naukowym co magisterską. Absolwenci należący do tej grupy odbyli tak:lJe 3 kolokwia habmtacyjne. Wśród wymienionych 148 osób pracujących w z;awodZJie 7 absolwentów piasltuje stanowiska dyrektorskie, a 18 - kierownicze. Także z osób przebywających za granicą 7 absolwentów pr-acuje jako etnografow~e (antropologowie). Na osobną wzmiankę za- �KRONIKA 296 sługuje fakt, że na 20 małżeństw ,zaw.artych między absolwentami w 8 wypadkach obydwoje małżonkowie ,z:atr'udnieni są w zawodzie. Przeohodząc do anal,i,zy grupy absolwentów, którzy pracują w zawodach pokrewnych należy stwierdzić, że dotyczy to 80 osób, co stanowi 2f!l/f( ogółu. Osoby te pracują w następujących placówka,ch: pl1zedszkolach, szkołach podstawowych, średnich j wyższych - 27, anstytucjach prowadzących dzdałalność artystycWćl 12, bibliotekach - 11, lromi,tetach pal'tyjnych - 7, służbie zdrowia - 6, redakcja,ch ozasopism, radiu i TV - 5, wydz~ałach kultury i sztuki - 3, insl1:ytucjach o p,ro£ilu turystycznym - 3 i w innych 6. W grupie tej 6 osób ukończyło dwa fakultety, oprócz etnografii -- muzykologię i historię sz,tuki (co zdecydowało o aktualnym zatrudnieniu) oraz po historii, filologii polskiej, muzykologii i psychologii - etnografię (przy czym wykonywany jest zawód pierwszy). Przcds,t'awicie!e tej grupy absolwentów, pomimo braku stałego kontaktu z etlnlOgrafią, twórczo rozwijaLi to, co wyn~eśli z tych s~udiów, ·niejednokrotnie s.ięgając do etnograficznej przeszlości, która nies-tanowiła przeszkody w dals'lJcj kariJcTZc. Dowodem na 'co są chociażby podyplomowe studia dziennikarskie jednego z absolwentów czy 7 doktoratów z dziedziny etnoga'afii, hiist,or,j,isrztuki czy socjnlogii. P.odobn,'e jak v,,' grupie pierwszej i ,tutaj 11 absolwentów pelni waime i odpow,iedzialne funkcje dyrektorskie i k,ierownicze. W grupie abwlwentów odchodzących od zawodu znajduje s,ię 29 osób. Reprezentują oni głównie następujące dziJedziny: prywatne zakłady usługowe i produkcyjne - 15 osób, przemysł - 5, rolnictwo i ogrodnictwo - 3 oraz inne miejsca pracy - 6. W grupie tej znajduje się także 26 osób, które nie podjęły pracy zawodowej w ogóle bądź ją przerwały. Są to w więkslzośCi kO'biety, Wlięcej niż 50% z nich sprawuje opiekę nad dziećmi. Fakt odejścia od zawodu lub niepodejmowania pracy nie oznacza POifzucenia go czy braku zarin,teresowania nim. W tym kontekśCiie można zauważyć, że z zawodem etnografa jest tak, jak z poehl: etlnografem się nie jes,t, ale się bywa. Sw!iadCizyo tym utrzymywall1ie ;związków ze środowiskiem etnograficznym chociażby poprzez członkostwo w Polskim Towarzystwie Ludoznawczym, kompletowanie specjalistycznych biblio.tek, organizowanie własnych badań, wypraw i stypendiów Oł1az wjmowanie się f,O'tiQgraf!iądokumentalną Reasumując tr,zeba stwierdzJć, że ośrodek pozlrm.ńs'ki dał szansę utrzymania więrzj z zawodem każdemu absolw.entowi. Inną kwes:t~ą jest sprawa wykorzystania tej szansy. W !karierach zawodowych absolwentów zaznacza się n,ie tylko to, co jest os~ągnięC!iem dydakltycrw.o-wychowawczym Instytutu, a'le także to, co jest osiąg!1ięciem własnym absolwen,tów. Z tymi właś'nie osjągn~ęc,iami przybyło zapewne na II Zjaw 182 absolwentów, co sltanow.i 53,80/0 ogółu. Irena Kabat DNI KULTURY INDONEZJI W NOWOHUCK,IM CENTRUM KULTURY W dn.>iJach19- 22.03.1007 ,r. odbył się stJaJra:nie.mNowohuckiego Centrum Kultury, Ambasady RepubLiki Indonezji w Polsce, Muzeum Azji i Pacyf.iku w Warszaw,ie, Muzeum Etnograficznego w Krakowie OJI'azKrrakows'kiego Koła Przyjaźni Polsko-Nepalskiej cykl imprez przybliżających krakowianom niektóre aspekty kultury kraju 13 tysięcy wysp. Pierwszego dnia mieliśmy okazję poznać refleksje z podróży Marka Faryna i Andrzeja Kulki bogato ilustrowane barwnymi przeźroczami, "Indonezja oczami trampa". �IKRONIKA 291' Drugi dzień zaznaczył sip, indonezyjskim w,ieczorem narodowym z udzi:ałem Ambasadora Nadz-wy<:zajnego i Pełnomocnego Republiki Indonezj,i w Polsce pana Hassana Abdulj3lila oraz dyrekto<ra Muzeum NusaJ1Jtary pana Andrzeja WaWD'.yniaka, Zaprezentowano stroje ludowe z ocóżnych regionów archipelagu codziienne i obrzędowe (weselne) kobiece i kilka męskich. Modelami byli członkowie korpusu dyplomatycznego rodowici Indonezyjczycy. Pokazano również tańce ludowe· z wysp Bali i Jawy, niestety w takt muzyki płynącej z taśmy magnetofonowej, nie było możliwości akompaniamentu oryginalnego gamelanu składającego się z około 30 instrumentów. Trzeci dzień zatytułowano ,.Indonezyjskie misteria teatr cieni". Dr Janusz. Kamocki wprowadził obecnych w historię i rołę teatru w kulturach indonezyjskich, omów:i! jego rodzaje: a w,ięc pierwotny-cieni, z figurkami wyc,i:n3J!1ymi z hśc,i lonta.ru i pÓŹJniejszy "teatr sikórzany" (WAYANG KULI T) z płaskimi marionetkami o ruchomych rękach li twarzach zwróoonych prof'ilem do widza-popularne na całym obszarze języków jawajskiego i ba1ijski-e'g'o, plas'kie lalki drewniane (WAYANG KERUCIL) z Jawy Środkowej, peIne drewniane lalki w batikowych strojach, z ruchomą głową, obracającą się na pręcie przeo:ąglniętym prze'. korpus (WAYANG GOLEK), charakterystyczne dla Jawy Zachodniej, zamieszkałej pr,zez ludność mówiiącą po sundaj,sku, wreszcie teatr maSiek (WAYANG TOPENG); tematykę: dwa eposy indyjskie w wersji indonezyjskiej MAHABHARATĘ i RAMAYANĘ, wystawiane w starojawajskim języku kavi (WAYANG PURVA), historyczny przedstawiający wydar.zenia z dziejów środniowieoz.nego ja wajskiego królestwa Majapahit (WAYANG KERUCIL), służący celom muzułmańskiej ;propagandy religijnej (WAYANG ADAM MARIF AT), ka,tolicki oparty na motywach pasj.i wielkanoonych (WAYANG WAHTU), teatr żołnierski z lat '1945- 1947 (WAYANG SULUH), polilyczmy o treści związanej z odzyskaniem niJepodleglości (WAYANG PANCASILA), teatr-prasówkę związany z wprowadzeniem języka indonezyjskiego (WAYANG JURNAL); dz:iecięcy bajkowy (WAYANG KANCIL) i kowbojski (WAYANG WEST), wreszcie unik.a·towy, wykonany specjalnie 'dla Marcina Rac.ibor!>kiego, znaikomi.tego pols.koiego botanika, 'badacza tego terenu (WAYANG P AN TADEUSZ) z po.staciami z micki€w.iczowskiej epopei, przechowywany w Muzeum Etn::>grafi<:znym w Krakowiie. Mówca wiele uwagi poświęcił rol,i dalana-poety, filozofa, kompozytora, improwizatora, mówcy, śpiewaka i reżysera w jednej osobie, słowem ludowego odtwórcy i współtwórcy przedstawień wayangowych. Dr J. Kamock.i. zademomtrował t'akże "drizewko żyoia" (GUNUNGAN)-symbol początku i końca akcji przedstawienia oraz możliwości ruchu poszczególnych typów lalek. Ostatni dzień imprezy Ito przegląd £ilmów krótkometrażowych o SZltUce,zwyczajach i obnzędach Indonezji: "Na wyspie Bali", "Batik". "Biała broń", "Kremacja na BaW', "Ostatnie dni Iraju", "Wo'lna Indonezja" oraz pełnometrażo,wego "Roku niespokojnego żyda". Czterodniowej impreZjie towarzyszyły wystawy mala.rstwa, bronoi, instrumentów muzycznych, batików ,lej,ków i klocków do n3lll0szenia wOSlkowego wzoru na ten rodZJaju tkaniny, lalek w lS/t'roJach ludowych, kukielek tradycyjnego teatru cieni i marionetek, rzeźb z orzechów kokosowych, kalendarzy, wydawnictw książkowych poświęconych Indonezji. Eksponaty te pochodziły ze zbiorów Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie, działu pozaueropejskiego Krakowskiego Muzeum Etnograficznego i prywatnych. Wystawa cieszyła się tak dużym powodzeniem, że przedłużono ją o tydzień. Niestety nie miaŁa 'lrotalogu. PoprzedJnio wy,sl1;awy o zbliżonej temaltyce krako- �298 KRONIKA wianie mieli możność zobaczyć wiele lat temu w 1974 roku ("Broń Indonezji w zbiorach Muzeum Narodowego i Muzeum Etnogr,af,ic:uneg,o w Krakowie") ,i dwie w 1966 roku ("S:utuka Mórz Południowych ze zbiorów Andrzeja Wawrzyniaka" i "Malars,two Indone.zji").. Dni kultury IlIldonezji stały się okazują by znów na łamach prasy codme'tlTIej zaproponować utworzenie w Krakowie MUZEUM KULTUR POZAEUROPEJ;SKICH ,z naszych naj starszych w Polsce kolekcji przechowywanych ciągle w magazynach. Dr JaII1USZKamocki przed 17 laty pierwszy europejski s~ypendysta mądu Indone.zji, ~aproponował by nowc muzeum miało 9 działów: Ameryki Południowej, Nowej GWI~ne.i,Indonezj,i, KultUr Indyjskich, Kultur Klręgu Tybetańsk'iego, Syberii (ze zbiorów Benedykta Dybowskiego), Afganistanu, Arabi,i, Czarnej Afryki (z k'olekcją z wyprawy Stefana Szolc-R'0goz iiJ.skiego). Przeszkodą w ,utwoIileniu nowej placów;ki je!>t bra!k lokalu na teren,je miasta. Ewa 63 WALNE Sadowska ZGROMADZENIE DELEGATOW POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO, POZNAŃ, 19 WRZESNIA 1987 R Obr.ady 63 Walnego Zgromadzenia Delegatów otworzyła Prezes Po15kiego Towarzys~wa LUDoznawczego - dr AtrUla Kowalska-Lewicka wi~ając zgl"Omadzonych ,delegatów i przypominając, że oficjalnej inauguracji dokonano przed Sesją Naukową "Tradycja i zmiana w życiu wO:ejskich społec:mości lokalnych w krajach TTZecieg,o Swiata". Prezes zaproponowała :na pnz.ewodniczącego obrad mgr R. Tubaję, dyrektora Muzeum Etnograficznego w Toruniu, wy,sunięta kandyda,tura została przyjęta przez .delegatów. Następnie powołano Komisję Wnioskową, w skład której we3zła dr Jeż-Jarecka. mgr r. Wronkowska, mgr U. Zębalsko.. J Zgodnie z porządkiem obrad, protokół z 62 WZD w Koszaliruie odczy,tał wiceprezes PTL - dr S. Chmielowski; protokół został jednoglo:~nie przyjęty. Następnie Sekretar,z Generalny PTL - mgr A. Kuczyński zostal popro,szony o przedstawienie sprawozdania z działa,Lnośc.i Zarządu Towarzystwa za okres wrzesjeń 1986 - wrzesień 1987 z uwzględnieniem stopnia realizacji wniosków uchwalonych na 62 WZD w Ko.szalinie (patrz: Spr,awOJZdall1iaz działalności ZG PTL za okres 1.09.1986. 1.09.11987.).W dals'zej części sprawozdawczej mgr J. Pałka zapoznał zebranych z pracami prowadzonymi w Redakcji DWOK w Poznaniu, a mgr M. Niewiadomska przedstawiła sprawozdanie z działalności ODIE. Mgr G. Skalski - przewodniczący GKR odczytał protokół z pracy swej komisji. Sprawo,zdania ze swej działalności złożyły naSJtępujące OddZliały i Koła Zainteresowań: Gdańsk, Kalisz, Katowice. Koszalin, Kraków, Leszno, Lublin, Łańcut, Łódź, OpocZlno, Koło Miłośników F'olkloru OpoczyńSlkiego, Warszawa, Opok, Poznań, Szczecin, Mszana Dolna, Toruń, Wrocław, Zielona Góra, Koło Zaintercsowań Kulturą Łużycką, Koło Zainteresowań Kulturą Asyryjską. Nie wstały przeds.tawione s.prawozdania Oddz<iału w Białymstoku ł Rze.szow,ic. W dalszej części Zjazdu głos 'zabrał,a dr A. Kowalska-Lewicka, która korzysta.iąc ,z możliwości spotkania się na WZD z szerszą reprezentacją Oddziałów, za:poznała zgromadzonych ze szczegółami pracy Zarządu, w sprawozdaniu z konieczności ujętymi skrótowo. �IKiRONIKA 299 Dr Lew.icka swoje wy.stąpierJiie poświęciła pnzede w.szystkim l1O\\nej sytuacji, jaka zai's,tnia!a w Redakcji DWOK w zwiąZJku ze śmiercią dotychozasowego Redajdora - prof. J. Bursdy ~ k.oJliecZlnością powołania nowego Redak,tora. W wyniku prowadzonych rozmów. ostatecznie wyraził zgodę na objęcie tej funkcji doc. B. Linette. wielJlctni współpraoownik Redakcji i współautor waelu tomów. Dr lh·Ni.cka zaznaczył.a również, że niezaleimd.e o'd wca:eś.n.iejslZychus,taleń, w tej nowej sytuacj:i Zarząd Towarzystwa jeszcze l1az powróc.i do· sprawy regulaminu Red<lKcji j umowy między Redaktorem DWOK a ZG PTL. K.ontynuując wypowiedź dr Lewicka zwróciła uwagę na trudną sytuację ekonomiczną PAN. a w konsekwencji również i Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Wobec powyższego również Oddziały nie mogą liczyć na dofinansowanie ze strony Zarządu. Pozyskanie środków na własną działalność może nastąpić jedynie dzięki wzmożonej aktywności samych Oddziałów. Oddziały mogą zdobywać pieniądze dzięki sprzedaży wydawnictw PTL lub inicjując akcje popularyzatorskie. Następnie Prezes poinformowała Delegatów, że Zarz·ąd odstąpił od projektu sporządzenia katalogu rzeczowego w Bibliotece Głównej PTL z powodów technicznych. W'SJzysLkieduże biblioteki pr,ZJ€'chodzą na system komputerowy, a takimi możliwdciami Towarzystwo nie dysponuje. Staraniu o pozyskanie nowego Lokalu dLa PTL nie przyniosły dotychczas rezulta.tów, gdyż proponowanych lokali Towarzystwo nie mogło przyjąć z powodów finansowych i organizacyjnych. Po wystąpieniu Prezesa głos zabrał Skarbnik PTL - mgr Z. Toroński, który odczytał sprawo.zdan.ie fmansowe. Był to punkt wyjśoia do dyskusji na temat polityki finansowej Towanzystwa. Pytania dotyczyły zamierz·eń Zarządu odnoś11ae wyjścia z trudnej sytuacji. Zarząd pewne możliwości widzi w sprzedaży zapasów wydawniczych, pewne nadzieje wiąże również z Narodowym Funduszem Kultury, z którego dotacje 'przydzielam~ są -różnym iLnst)'itucjom przez Ministerstwo Kulitury i Sztuki. W dyskusji Delegaci sugerowali róime możliWlości popraWiiie'nia sytuacji mektórych wyd'c;wnictw PTL, podjęcia próby spnzedaży wydewuictw na imprezach typu festiwale folklorystyczne, dożynki itp. oraz poszerzenie propozycji wydawniczej o po.zycjepopularne. W odpoWiiedzi głos zabrał Sekneltarz Generalny wyjaśniając, że wszystkie przedstawione propozycje były przedmiotem za.interesowaiIliia Zar,ządu, ale z różnych powodów nie można z tych propozycji skorzy.stać. Na 'zakończenie cZQśc.i poświęeo:nej finansom Towarzystwa Skarbnik zgloosił wniosek 'o podwyżslZenie rocznej skła.d.ki członkowskiej ze 100 ,do 200 zł z za'chowaniem 50% zniżki dla emerytów i studentów. Oprócz powyższego wniosku na 63 WZD w Poznaniu, Delegaci przyjęli następujące Winlioski: - wn'osek mgr K. Antonowicz, opiekunki oddziałów z ramienia Zarządu o zlikwidowanie Oddziału w Przemyślu z powodu braku jakiejkolwiek działalności; - wniosek Oddziału Opolskiego o uhonorowanie pana Kużmińskiego z Opola w 85 rocznicę jego urodzin, tytułem honorowego członka PTL; - wniosek prof. Wokroja o kOlllJieczności wprowadzenia zmillan w organ.rzacj,i nastęPll1ych Zjazdów Towarzystwa w celu zapewnienia większej ilości czasu na dyskusję o sprawach PTL; - wniosek prof. M. Znamierowskiej-Priifferowej o zwrócenie się Polskiego Towarzysttwa Ludo:znawczeg'o z petycją do Sejmu o ZJI1iesienie kary śmierci w PRL. �KRONIKA 300 W sprawie zgłoszonego wniosku przez prof. M. Znamierowską-Pri.ifferow~ glos ZJabmł pan Jakubowicz, kióry stwierdZJił, że z uwagi na don.iosłoŚć tej sprawy Zgromadzenie nie może przyjąć wnU-o-skubez wn~kl.iwego przea.naliwwania : zaproponował, aby zgłoszony wniosek przekazać do rozpatrzenia Zarz'ldo'>'ii i wrócić do niego na następnym WZD. W części poświęconej sprawom organizacyjnym. dr A. Kowalska-Lev:icka. w związku ze śmiercią prof. J. Burszty, poruslzyla spl'awę koniec.zmośei doko,}piowania w skI ad· Zarządu jednego członka. Zgodnie ze statutem wakuj"c<1 funkcje; obem uje z.astępca członka Zarządu Głównego, pierwszy na liśClie pod względem uzyskanych w wyborach głosów. W tym przypadku oS'obą t'1 jest doc. dr hab. L. Dzięgiel, który zoS1taje powołany na zwyc2Jajnego członka Zarządu Gbwnego PTL. Następnie Prezes przekazala zaproszenie Oddziału Słąskiego, który zadeklarował gotowość zorganizowania kolejnego Zjazdu PTL. Zjazdowi ma towarzyszyć konferencja poświęcone sprawom muzealnictwa, której współorganizatorem obok KNE i Muze·um GóroośląskJiego byłby PTL. Dalej głos zabrała mgr K. Antonowicz, która zaapelow3la. aby Oddzialy nadesłały do ZG odpowiedż na ankietę omawjającą potrzeby i ocz'c'kiwanJa pos;:czegMnych Oddziałów. Na zakończenie Zja'zJdu dr E. Komorowska, przedstawicielka Slovenske~ Akademii Ved, podzaękowala za zaproszenie na 63 WZD PTL. Zamknięcia 63 WZD dokonała Prezes dr A. Kowalska-Lewieka. protokołowały: Iwona Gr::.elukotGs;;n Maria Niewiadomsl:a SPRA WOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI PTL ZA OKRES IX 1986- IX 1987 r. 1. Sprawy Organizacyjne Na 62 Walnym ZgromadzerrJ;iu DeLegatów PTL obra-dująeym w dniach 12- 14.09.1986 r. w Kbs.zalinie wybrano nowy Zarząd Główny Towarzystwa w składzie: dr Anna Kow.alSlka-Lewlicka, dr Stanislaw Chm.ielowsk<i, dr Marek Gawqcki, mgr An,to.ni Kuczyński, dr Ewa Fryś-Pietras.zk·owa, mgr Z.big,niew Torońs.ki, dr Janus'z Bohda."1owlicz, mgr Kalma Antoll'1Owicz, dr Wanda Czapran, mgr Zoflia Jeż-Ja'recka, mgr Krystyna Kaczko, dr Zygmunt Kłodnicki, doc. dr Jadwiga Kucharska, mgr Teresa Lasowa, doc. da hab. Adam Paluch, mgr Maria Parnowsika, mgr Ro·man Tubaj;a, dr Kazjmiera W'oło,s, z.astępcy Clzlonków ZG doc. dr hab. Leszek Dzięgiel, prof. dr Zbigniew Jasiewicz, mgr Józef Jastrzębski, Główna Komisja Rewizyjna mgr Grzegorz Skalski, dr Janusz Kamocki, mgr Adam Bartosz, mgr Wojciech Błaszkowski, mgr Jan Łuczkowski; Sąd Koleżeński mgr Adam Pelczar, doc. dr Anna Szyfer, mgr Irena Wronkowska. Podozas pierwszego posiedZl&l>ia, kitóre odbyło się dnia 4.10.86 r., ukonstytuowało się Prezydium Zarządu Głównego skłacliające się z: dr A!l1!l1aKowalSlka-Lewacka preze.s, dr Siams~aw ChmielowiSlkj - wiceprezes, dr Marek Gawęc-lvi - wiceprezes, mgr Antoni Kuczyński - sekretarz genera:Lny, dr Ewa Fryś-Pi€ltrasZJkowa - �KRONIKA 301 z-ca ."ek1'. gen., mgr Zbi~niew Toroński - skarbnik, dr Janusz Bohdanowicz z-ca s;karbnika. Zgodnie z wcześniej wypracowaJną koncepcją nowo wybrane Prezydium zbier,,;o s.ię na pO':'liedzerJ.liaoceniając tok prac bieżących oraz reaLizację zadań ujętych w rocznym planie pracy. Posiedzeń takich odbyło się 9, w tym 2 w Poznaniu \V redakcji DWOK. Ponadto w okresie sprawozdawczym o,dbyły Slię dwa posiedzenia Zarządu Głównego oraz jedno Rady Wydawn,iazej. Wybrany Zarząd uległ uszczupleniu z powodu śmierci prof. dr Józefa Burs'Z,ty, wieloletniego redaktora czasopisma "Lud" oraz Redakcji "Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga", człow,ieka o szczególnych Izasługach dla Towarzystwa. Tematyka posliedzeń dotyczyła różnych zagadnień wynikających ze statutowej działalności Towarzystwa np. sprawy wydawnicze. działalność finansowa, praca oddziałów, akwizycja wydawmctw ~ inne. Dopełnieniem struktury organizacyjnej Towarzystwa są jego agendy, takie jak: ODiIE i Redekcja DWOK (które złożą odrębne sprawozdania). Pornadto w ramach Towamystwa działa 21 Oddziełów terenowych, które w sumie skupiają 1.276 członków, w tym 3 czŁonków prawnych ,i III honowwych krajowych. Mamy rÓ',V'nlież9 członków honorowych zagranicznych i 5 członków zwyczajnych ze Słowial1skiego Towarzystwa Ludoznawczego. Łącznie Towarzy,stwo skupia 1,291 człon:e;;ów.Zaległości z tytułu składek członkowskich wig stanu na dzlień 30.06.1987 r. we v.,.szystkich Oddziałach Towarzystwa wynoszą 31,045 zł. (bez roku 1987). Jes,t to kwota bardzo duża, a zważywszy, że od roku 1988 Towarzystwo nasze zamierza podnieść składkę członkowską do 200 zł., zachodzi pilna potrzeba, by zaległości powyższe zli'kwidować. Największe zaległości z tytułu niepłacenia składek członkowskich tworzą Oddziały: Łódź, Opole, Toruń, Warszawa, Kalisz, Przemyśl, któ[V ,.1~;adE'knie płaci od lat. Do roku 1986 włącZJnie składkli członkowskie mają uregulowane następujące Oddziały: Katowice, Koszalin, Leszno, Łańcut, Mszana Dolna i Opoczno. Jak z powyższego wynika nie wszystkie Oddziały dopełniają więc statutowych obowiązków, a ponadto na tegoroczny zjazd aż 8 Oddziałów nie nadesłało sprawozdań ze swojej działalności (Leszno, Lublin, Mszana Dolna, Poznań, Przemyśl, Rzeszów, Szczecin, Zielona Góra). Wiele w tym zakresie jest nieprawidłowości. Są Oddziały, które działalność swą uprawiają od przypadku do przypadku, lub w ogóle jej nie przejawiają, jak chociażby Oddział w Przemyślu lub Rzeszowie. Sprawa Oddziałów ierenowych PTL wzbudziła żywą dyskmję na posliedzeniu Zarządu Głównego w dni!U 7.03.1987 r., dotyczyła zmiany sposobu opieki i 'zapewnienia w.iększej łącZJllości Oddziałów z Zarządem Głównym. PodjE:to propozycję podziału na 5 okJręgów i przyznano opiekę nad OddzO:ałami poszczególnym Członkom Prezydium: 1) Zielona Góra, Poznali, Leszno, Kalisz clI' Stanisław Chmielewski; 2) Koszalin, Szczecin, Toruń, Gdańsk - dr Kazimiera Wolo;;: 3) LubEn, Warszawa, Łódź, Opoczmo - mgr Maria Parnowska; 4) Bytom, Opole, Wrocław, Kraków. - mgr Krystyna Kaczko; 5) Rzeszów, Mszana Dolna, Zakopane. Przemyśl, Łańcut - dr Ewa Fryś-Piietraszkowa. Koordynacji całości prac podjęła się mgr Kalina Antonowicz, która z ramienia Zarządu Głównego wysłała w lipcu br. ankietę do wszystkich Oddziałów PTL dotyczącą dZJiałalności i potrzeb danego Oddziału. Dotychczas nadesłały odpowiedzli tylko Oddziały w Koszalinie i Łodzi. 2. D z: a ł ·a l n ość sca w y d a w,i c z a. T~'adycyjnie już działalność wydawnieza Towarzy,sltwa rz.ajmowała wiele m.:eJ'N pracach Prezydium Zarządu Głównego, jakkolwiek sformułowane pod jego �302 KRONIKA adresem zalecenia poprzedn;iego Walnego ZgTomadzenia Delegatów n~e wstały zrealizowane w przedmiocie obsady etatowej Sekretarza Wydawnictw. Z konieOZJlJOśc~ 'Mięc, I1lby nie hamować rozwijająoej '~ię działa,lności edytorskiej. "prawą natury organizacyjnej oraz redakcyjnej zajmował się Sekretarz Generalny czyniąc starania o bazę poligraficzną, przydziąły papieru, akceptowanie ~ytułó\\- wydawniczych prze;z Depar,tament KJsiążkd M,iJIltsters,twa Kultury i Sztuk[ i~p. W listopad>Z.ie1986 r. odbyło Siię ·posiedzenie Rady Wydawrucznej TowaflZystwa, na którym skonkretyzowano plany wydawnictw na rok 1988, który obejmuje następuj<.jce pozycje: praca zbiorowa Afrykanistyka polska w lOO-lecie urodzin Jana Czekanou.'skiego, Prace Etnologiczne; Danuta Penkala-Gawęcka, Medycyna tradycyjna lU Afganistanie i jej przeobrażenia, również Prace Etnolog.icz,De. Stan opracowan~~, redakcyjnego Itych tytułów nie bud:z'i zastrzeŻJeń i wnosić należy, żc ukażą Slię one planowo. Najwięcej jednak czasu i tl'udu zajmowało realiilzowan.ie planu wydawniczego na rok 1987. W czaSIopismach obejmował on wydanie kolejncgo roc,"nika "Ludu", który i tym razem zdążył na nasze Walne obrady, kolejny zeszyt .,Literatury Ludowej" tj. za rok 1981 - "Kolędowanie ... ", 4 - 6/84, 3 - 4/85, 5 - 6/85 i zC6Zyt l za rok 1986 oraz "Łódzkich Studiów EtnografiClznY'ch" nr 26. W odniesieniu do "Literatury Ludowej" podkreśLić należy, ŻJe w bieżący." roku rysowały się szanse wydania pozostałych !Zeszy.tów za rok 1986. Brak ~rodkólV ogranioza w sposób drastyczny sy,stematyczne ukazywanie się pisma, kŁóreWJ teczki redakcyjne obejmują aktualnie ~omplet malter,iałów do zeSlzy,tów 1 -:3 :la rok 1988. Zgodnie z planami do końca bieżącego roku redakcja "Literatury Ludowej" przekaże do wydawnictwa komplet zeszytów na rok 1988. Należy więc w roku 1988 tak zaplanować środki finansowe, aby nie ograniczały one systematycznego \\'ydawania pi'sma. W okresrie sprawrQzdawc,zym nadal nie zaawansowano planowego zbliże11lia s'ię do likwidacj;i rzaleglośc~ w wydawaniu ,.ŁódlZ.1{ichStudiów Et:ngraficznych" i obejmują one rocz.niki za lata 11985,1986, 1987. Winę na stan tyc:, opóżn~eń ponosi Państwowe Wydawnictwo Naukowe Oddział w Łodzi, które 1'!>: wywiązuje się ze swoich zobowiązań. W seriach wydaWll1iiczych planowane były na r<Yk 1987 następujące p..;zycje: K. Pudło, Łemkowie na Dolnym Śląsku oraz Wieś Dolnośląska, obie prace realizowane w ramach "Prac li Materliałóv! EtnograiicZinych" pod reda'kcją duc. dr. hab. Edwarda Pietraszika. Stan zarawans'Owania pracy nad tytułem pośw;~'Conym Łe1T'.kom jest taki, że książka ukaże s.ię jelSlzczew tym roku. Drugi ze wspvmnianych tytułów znajduje się w opracowaniu redakcyjnym. Z konieczności pra·ca ta priZejdzie poślizgiem na rok 19'88. W serii "Archiwum Etnograficzne" dotychczas ukazały się dwie prace .z Itnuech planowanych na rok 1987. Pierwsz<1 z nlJ~h jest Bibliografia zawartości "Literatury Ludowej" or·az na Egzotycznych s:lakach. W stadium druku znajduje 'się trzecia praca z tej serii autorstwa J. Pa\\-łowskiej pt. Wieś warmińska Brąswald. Ze względu na brak środk6w finanoowych nie ukaże s,ię w roku 1987 (poza planem wydawnicznym) Bibliografia zawartości CZCisopisma "Lud", ale ze względu na dokumentacyjną wartość tej pozycji wydana ona zosltanie w pierwSizej kol'ejnoóioi w roku 1988. W serii "Atlas Polskie!! Strojów Ludowych" w druku rz.najduje się praca J. Wielka pt. Strój Lachólc Limanowskich ze względu na ograniczone ś-rodki fiJnans'owe ukazanie s.ię jej przesunięte zostalo na rok 1988_ Z innych prac zaplanowanych na rok 1987 w czwartym kwartale przekazana zostanie do druku praca doc. dr hab. A. Palucha zatytułowana Zerwij ziele z dziewięciu miedz realizowana w ramach serii "Biblioteki P.opula~,rw-LNaukowej" i w wysokim nakładzie tj 20.000 egzemplarzy. 'Nie ;,rkaże się w tym roku kolejny tom "Prac Etnologicznych" ze względu na znaczne opó- �KRONIKA 303· zmenia w 10ku prac pflZygotowawczych związanych ze zgromadzeniem artykułów do tego tomu mającego .s.tanow.ić pokłoSlie międzynarodowej konferencjii na temat "Innowacji w pożywieniu" !Zorganizowanej w Karniowicach pod kierUJnkiem dr Anny Kowalskiej-Lewickiej. W listopadzie br. odbędzie się kolejne posiedzenie Rady Wydawniczej, na której skonkretyzowany zostanie plan Ina I'ok 1989 oraz oceni się tok bieżących spraw wydawnicznych. W okresie sprawozdawczym kolegia redakcyjne serii i clzasopism pracowały w niezmienionym składzie Niestety w lipcu br. zmarł prof. dr Józef Burszta. redaktor naozelny czasopisma "Lud", Mórym kierował od roku 1969 oraz "Dzieł WSZYSitkichOskara Kolberga". Z konieczności więc wylonila się potrzeba powołania nowej osoby do kierowania redakcją "Ludu". Na stanowisko to ZG PTL rekomendowało prof .dr Zbigniewa Jasiewicza, zaś na stanowisko redaktora naozelnego DWOK, po konsuHacj'i z prof. dr. G. Labudą, z,aproponowano doc. dr. hab. Bogusława Linette i propozycja ta zostanie przekazana władzom Polskiej Akademii Nauk. Ponadto, w związku z podjęoiem przez prof. Z. Jasiewicz funkcji redaktora naczelnego "Ludu", kierowanie serią "Prace Etnologiczne", którą sprawował od roku 1933, powierzono doc. dr hab. Leszkowi Dzięglowi, dotychczasowemu redaktorowi' naczelnemu serii "Biblioteka Popularno-Naukowa". Objęcie przez niego seDii "Prace E,tnologicizne" spowodowało potr'zebę obsady redakcji "Biblioteki Popularno-Naukowej", którą kierował od 1983 roku. Kierowanie tą serią powierzono dr Annie Kowalskiej-Lewickiej. Z dz.ialalnością wydawniczą koresponduje akwizycja wydawnictw Towanzystwa. Obejmuje ona zal'ówno tytuły ukazujące się na rynku wydawniczym, jak również tytuły znajdujące się w magalzynach wydawnictw własnych. Podobnie jak poprzednio w zapowiedziach wydawniczych publIikowane .są informacje o ks'iążkach mających się uka,zać nakładem Towarzystwa, a ponadto do różnych insitytucji na terenie kraju kieruje się listy ofertowe. Działalność ta pozwala na sukcesywne likwidowanie stanu zapasów magazynowych i przynosi określony dochód, który w okresie sprawozdawczym wyniósł 2.'129.000 zł. W roku bieżącym w czasopiśmie "Lud" oraz "Literatura Ludowa" ukazały się oferty informujące o możliwościach nabycia z zapasów magazynowych PTL niektórych numerów tych pism. Działalność w tym zakresie będzie prowadzona nadal, konieczne jest jednak uzupełnienie jej aktywniejszą działalnością akwizycyjną ze strony Oddziałów terenowych Towarzystwa. 3. D zi <J ł a l n ość bi b li o t e k i Biblioteka im. J. Czekanowskiego w Wrocławiu wypełniając swoje obowi'łzlki w zakresie gromadzenia specjalistycznego księgozbioru z zakresu etnografii i nauk pomocniczych powiększyła swoje zbiory o 631 voluminów. W sieci księgarskiej i antykwarycznej zakupiono 153 voluminy na łączną kwotę 164.269 zł. Z kwoty tej 66.200 zł. wydano na cenne reprinty: Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich (7 tomów) oraz Z. Glogera Rok polski w życiu, tradycji i pieśni. Na piętnastej aukcjii antykwarycznej w Warszawie zakupiono Misje Katolickie z lat 1890 - 1893. Zmory uzupełniono też kJilkJoma cennymi pozycjami zakupionymi w antykwariatach kriakowskich i wrocławs'kich. Z wymiany krajowej i zagranicznej wpłynęło łąez'nie 400 vO'1uminów, :z tego 3/4 pozycji z zagranicy, otrzymaliśmy rówrneż 44 voluminy jako dary or,az 34 pozycje z produkcji wydawniczej TowarzYlstwa. Niezwykle istotną dz.iałalnością bibliotek,i jes,t wymiana wydaWiDJictw.zapewniająca stały dopływ najnowszej literatu["y etnograiiicwej zwłasz-· Oza w zakresie czasopism. Obecnie prowadzi się wymianę z 42 instytucjami krajo- �'304 KRONIKA 'wy,mi ,i 178 ,inStytucjami zagranicznymi. W ostatnim okresie w celu nawiązania .nowych kontaktów rzwrócaIlo się do kdlkunastu instytucji zagranicznych z propozycją współpracy w zakresie wymiany wydaWlnictw. Dotychczas pooytywnie odpoWliedrziały następujące !instY'tucje: 1. Hamburgisches Museum fur Vblkerkunde, Hamburg - RFN; 2. Horvatsko etnolosko drustvo, Za.greb - Jugosławia; 3. Instiitucion "Fernando el Catolico", Zaragoza - Hiszpania. W zamian za otnzymaone pubJilkacje wysłano wydaWlnictwa Polskiego Towarzy:.stwa Ludoznawczego: "Lud" t. 70, wydane ostabnio numery "Literatury Ludowej" ora.z inne pozycje wg rozdJzrielnika wymiany. W okresie sprawozdawczym prowadzono również -działalność na rzecz pozyski'wania autografów od autorów, których książki są w posiadan~u bibliotek,i. Uzy,skano dalSJzych 110 cennych dedykacji autorskJich. W tym miejscu zwracamy srię ponownie z gorącą prośbę do członków Towarzystwa o nadsyłanie do biblioteki we Wrocław!iu swoich publtikacji iZ autogr'afami i dedy,kacjami. Udostępnian!ie zbiorów to ogromny zakres pracy biblioteki. W szerokim zakresie korzy stają z księgozbioru pracownicy naukow,i etnografi'i Uniwe'rs)'ltetu Wrocławskiego. W bieżącym roku .korzystali również studenci archeologii, kulturoznawstwa, filologii polskiej, geogra.fi:! turysty,cznej i innych kierunków humaniSiyo=ych Uniwersytetu WTo~ławsk.iego. Biblioteka wypożycza również ks!iążki zainteresowanym biblio,tekom w całym kraju. W ramach wypożyczeń międzybliblioteoznych wypożyczono 25 voluminów ,bibliotekom w Zamościu, Raoiborlzu, Szczecinie, Poznaniu. Kolbuszowej. Ponadto prowadzona jest działalność md'ormacyjna, Korzystają ,z niej w szerokim zakresie 5ltudenci, pr'acownicy Domów Kultury i inni rzalinteresowani. W ramach tej dizia1-alnośai zakJtuaHzowano wykaz czasopism zagr.anic;z.nych dla Central'nego Katalogu Zagranicznych Wydawnictw Ciągłych Biblioteki Narodowej. SporządOlono również opisy oz.asopism do Centralnego Katalogu Zagranicznych WYda\vnictw dla Biblioteki Polskiej Akademii Nauk. Na bieżąco !inwentaryzowano, katalogowano klasyfikowano wpływające do biblioteki wydawnictwa. Antoni Sekretarz Kuczyński Genel'alll1Y ZG PTL DZtIALALNOSC REDAKCJI DZIEŁ WSZYSTKICH OSKARA KOLBERGA W POZINANIU W OKRESIE 1.07.1986 - 30.06.1987 druk 64 tŁomu DWOK, pL Pieśni i melodie cz. I. Pozycj:a rta nosi numer kolejny DWOK '67/1 !i zaw,i,er·a 37,6 a. wyd. Redakcja wydała zatem do czerwca 1987 64 tomy Dzieł wszystkich, w tym 28 z rękop!isów, o objętości łącznej 1.881,9 a. wyd. (2,205,9 a. wyd. keząc również Wiznowienia). W drukarniach PoIskiego Wydawnictwa J\o1l1JZycZlI1Iego w Krakowie znajdują się 2 tomy DWOK, pl1Zekazane do druku pI'lzez Redakcję: L 67/2 Pieśni i melodie ludowe w opracowaniu fortepianowym, cz. 2 - t. 00 Kompozycje wokalne i instrumentalne O. Kolberga - zawierający par,tytury i libretta oper skomponowanych przez Kolberga. Do t. 67/1 wykonano korektę .szpaltową całQści, natomiast do t. 68 wY'konano I k'0r4!ktę [lut. W paźdrziernliku 1986 ,ludowe w opracowaniu L ukuńczono fortepianowym, �KiRONIKA 305 Sygnalizowano już we woześUliejs,zych informacjach potmebę .zmiany koncepcji edytorskiej tomów DWOK, roboczo nazywanych dotychczas "komentarzami" i "suplementami", a w konsekwencji narusZJenie pmewidywalnego od lat porządku li numeracji całości DWOK. Na posiedzeJ:llie Komitetu Redakcyjnego w dniu 10 listopada 1966 r. zespół redakcyjny przygotował szczegółowy projekt zmian. Obowiąizujący do tej pory układ i podział mateI1iału 'zakładał wydande komentarzy i suplemeTlJtów jako odrębnych ,tomów Ilglrupowanych w bLoki tematyczne (t. 37 - 38 Komentarze, t. 70 - 72 Suplementy). W świetle d7Jisiejsllego rOlzpoznania i oceny stanu i charakteru rIJachowanych źródleł, podział taki nie wydaje slię celowy li moż!,iwy do utrzymania. Znacznie lepiej uzasadniona merytorycznie jest koncepcja rpołącrIJeniatych materiałów i wydania ioh w postaci osobnych dla poszazególnych monog,rafii regionalnych zeslzytów (tomów). W takim ujęciu każda z 13 sellin regionalnych wydanych przez Kolbe,rga otrzymałaby w odrębnym zeszycie komplet materiałów uzupełniających ją. Złożyłyby się na nie zapisy źródłowe nie wydane przez Kolberga w jego monografiach oraz niezbędne objaśnienia i informacje dotyczące matJeillału. przez niego wydanego w t. 1 - 34 (m. in. omówienie badań i metod pracy Kolberga nad danym regionem, charakterystyka wykorzystanych źródeł i zachowanych rękopisów, bibliograflia, indeks geograficzny li indeks iiJllcip~tów pieśni itd.). Tak sprofdlowane zeslzyty mogłyby nosić tytuł Suplementy. Wyeliminowane ZJostałoby niezbyt adekwatne określenie "komentar:ze"; aparat krytyczny przyjęty dla DWOK nie przewiduje ,interpretacji źródeł, prrlynajmniej na etapie ich publikacji. Interpretacje takie stać się powi!!1ny przedmiotem odrębnych opracowań o charakterze monograficznym. Poszczególnych IZcs,zytów suplementowych można by nie numerować, od[JJo'sząc je jedynie do tytułów poszclZególnych serdi regionalnych i 'tomów do nich należących. Uniknęłoby się w ten srposób dodaJtkowego zamętu w ,i tak już naruszonej numeracji. Byłoby to też wygodne i opemtywlne z punktu widzenia odbiorców i użytkowników DWOK, nie zawslle przecież kompletujących całość, a zaintel1esowanych często jedyn:ie określonym regionem. Proponow3!nra zmiana burzy jednak ustaloną kolejność i numerację Itomów. Numery 37 - 38 następujące po serIiach kolbergowskich wytworzą lukę. Można by pod tymi numerami opublikować Miscellanea Ilawierające materiał źródłowy o niero:zpoznawalnej proweniencjli geograficznej. Tomy zaś w dalszej kolejnośoi, pOrCząwSlzyod nr 75 (Biografia O. Kolberga) przesunęłyby się do prz-odu o 5 zwolnionych numerów 1(70 - 74). Kolejną konsekwencją proponowanych przesU!!1ięć jest dJnna koncpecja tomu planowano zamieścić suplemeniiowy materiał do Chełmskiego i Przemysklego. Charakter 'tego materiału wy'raźmie prz1emawia za wyłączen:iem rz. tomu 47 materiału chełmskiego i wyodrębilJieniem ,suplementowego zeszytu chełmskliego jako jednego z 13 "dopełniJeń" monografii regionalnych. Omawiany tom zawierałby llaJtomiast Przemyskie. Za rOIzwiązaniem takim przemawia nie tylko zasób źródłowy pOlZostały do wydania, ale i fakt, że opublikowany tom przemyski (nr 35) nie jest, jak wiadomo, dokonaniem edy,tor,skim samego Kolberga. Wydał go po śmierci autora Ludu Izydo;r Kopel1lliekli, wy1trawny ,znawea przedmiotu ,i wieloletni przyjaciel Kolberga, doskonale zorientowany w jego założeniach, metodzie i materiale. Niektóre praktyki edytorskie Kopernickiego, zwłaszcza w zakresie publikacji folkloru muzycznego (m. in. IznacrZnailrość Izapisów pominięta w druku, odmienna od Kolbergowskiej klasyfikacja pieśni) skłaniają do źródłowej rewindykacji, a ta dałaby slzansę "pow,roltu do Kolberga". 47, w którym 20 Lud, t. LXXII �306 KRONIKA W tej sytuacji w tomie 47 znalalzłby się mateI1iał przemyski, nie wykorzystany przez Kopernickiego oraz pot,raktowany przez niego w sposób niepełny, dyskusyjny ozy wręcz odmienny od Kolbergowskiego. PropolZycje lZespołu Redakcjli DWOK uznane zos!tały pnzez Komitet Redakcyjny za Uizasadnione. Ostateczna decyzja podjęta zostanie na następnym pos,iedzeniu Komitetu Redakcyjnego, na który przygoltowana będZJie wersja szc.zególowa. NiezaleŻ:I1ie od planowanych zmi31n rea~ilzowano rozpoczęte wc-ześniej prace c'ząs.tkowe, niezbędne jednak do zrealizowania "komentarzy" i "suplementó'A'" niezależnie od ostatecznego kształtu edytomkliego tych ~omów. I tak: - napisano przypisy źródłowe do I cz. Chełmskiego (70~/o obj. t. 3:3). dotyczące wszystkich tekstów (zarówno opisowych, naukowych, jak i folklorystycznych) w oparCiiu o konfrontację :z zachowanymi rękopisami oraz wskazaną w druku lub odszukaną literaturę, - kontynuowano spis incipitów pieśni do cz. I - III Chełmskiego (ró,\'nolegle z opracowywani<em przypisów źródłowych) poszer:zając go a dane źródlowe l<lutor i rodzaj zapisu, lokalizacja itd.), uzyskując tym samym material do indeksu incipitów pieśni i wstępu, - gromadzono nadal material do wstępu do cz. III Chełmskiego w z;;kresie informacji i faktów, jakie wynikały z prac komentarzowych nad cz, I i II Chełmskiego (wstęp dotyczyć będzie zarówno części suplementowej, jak i części komentarzowej opartej na materiale drukowanym przez Kolberga i Kopernickiego1. - przygotowano w znaCZil1ym stopniu do druku (już wg nowej koncepcji) tom suplementowy do regionu lubelskiego, tj. wybrano ma,h"riał, slklasyfikowano tek sity folklorrystyczne I(głównie pieśni i ,zredagowano je, opracowano nOWel wersję p.nzypi'sów źródłowych do t. 16 - 17, zestawiono wykaz źródel rkp., indeksy pieśni i geograficzny, bibliografię. Powstała także robocza wersja wstępu do całości. - !'ealilzowano cd kartoteki zapisów nutowych z rkp. O. Kolberga. Wykonano 12 kart z tek: 5, 8, 12, 42, 43. Określono jednocześnie pr:zeznaczenie poszczególnych zapi,sów. Przeanalizowano orarz porównano pr,zy pomocy wykonanej kal1toteki dwa IZlespoły I1kp. Kolberga z teki 51, zawierające materiały kujawskie oraz z teki 17 - lubelskie. Na posiedzenie Komitetu Redakcyjnego 10.11.1986 przygoltowano również szczegółowe zestawienie wyni,ków prac ll1ad indeksami DWOK, przedstawi1aj'le je w postaci dokumentu pl. "System informatyczny dla DWOK". Ponadto: - wypracowano koncepcję indeksów I1zeczowych opartych na systemie pól leksykalny,ch, zbliżonych do konc:epcji słownika realizowanego pr:zez zespół doc. J. Bal'tmińskiiego 'z,UMCS, - wypracowano ws'tępne założenia s,tałej współpracy Redakcji z Ośrodkiem Informatyki UAM w Po,zmainJiu,niezależnie od rozpoczętych wcześniej wspólnych prac przy indeksie rzeczowym DWOK, prowadzono dalszą w€'ryfikację różnych koncepcji indeksowania. budowy te:z.aurusów or31z za:sltosowania w pracach redakejli systemów komputerowych, - rOi~pOCz.ętoprace na wyborem ma,teI1iału le.ksykalnego do pola indeksowego "rośliny i Izwierzęta" z tomów 9 - 15 DWOK. Wykonano ponad 7.000 kar't indeksowych (ok. 80% zawartości tomów 9 - 15), Pr,zy t. 69 pL Kompozycje fortepianowe Oskara Kolberga kontynuowano prace redakcyjne. Tom będzie gotowy do przekazania drukarni po przeredagowaniu wstępu autorki. Zespół redakcyj;ny kontynuował prace nad analilzą porównawczą modeł i ku- �307 KRONIKA jawskich pochodzących z dwóch zespolów rkp. O. Kolberga znajdujących się iw tece 5l. Poza tymi dwoma zasadniczymi problemami w Redakcji kontynuowano szereg innych prac, m. in. ppzy t. 69 Kompozycje. W grudniu Ul8n Redakcja zakończyła kolejny etap prac w ramach badat1 problemowych pt. "Dokumentacja kultury materialnej i artystycznej w Polsce" oceniony pozytywnie (obejmujący część opracowail do "komentaTlzy" ora,z indeksów DWOK), przyjęty przez IS PAN. Od lutego 1987 obowiązuje nowa urnowa, ktcH'ej przedmiotem Scj kolejne prace przy "komentarzach" i Indeksie rzeczowym. DWOK. Jan M. Pałka SPRAWOZDANIE Z DZIALALNOSCI OSRODKA DOKUMENTACJI I INFO[{MACJI ETNOGRAFICZNEJ PTL, 1986- 1987. Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej z siedzibą w Łod";>,i.prowad:il działalność statutowc1 zgodnie z planem pracy zatwierdzonym przez Prezydium ZG PTL. \"1 okresie sprawozdawczym Ośrodek kontynuowal pra.ce pod kieruni".iem prof. dr B. Kopczyńskiej-Jaworskiej. Zatrudnionych było 2 etnografóvv w pełny", wymiarze godzin. Podstawowy obszar tematyczny dz,,;ałalności Ośrodka, związany był z bibliografią etnografii polskiej. Ukoilczone zostały prace nad bibliografią za lata 19761985 (złożona do druku w Ossolineum), z kolei podjęto zbieranie materiałów do bibliografii za lata 1986- 1990. W toku są prace nad retrospektywną bibliografią etnografii polskiej za lata 1926 - 1939. Tradycyjnie opracowuje się selekty\vną bibliografię eitnograf,iczną dla Międzynarodowej Bibliografii Nauk Społecznych wydawanej przez Comitć Internatiornale pour Documentation des SCJiernlcesSociales i dla Internationalc Vol.ksk,md!iche Bibliographie. Polska redakcja "Demosu" przekazała l'edakcji centralnej w Dreźnie 50 abstra,któw polskich pubLikacj,i etnograficznych (l~siążek i artykułów). W ramach współpracy Ośrodka z Komitetem Nauk Etnologicznych P AN ko,ntynuowano prace nad słownikiem ludowej kultury mater,iaLnej do celów dokumerl1ltacjoi muzealnej. W okres'ie sprawozdawczym słowniotwo do tematów ceramika i budownictwo oraz opracowane tabLice hierarchiczno-tematyczne wpisano na dysk ietk,i, zaś wydruki rozesłano do konsultacji. (Do prac słowni'kowych Uniwersytet Łódzki udostępnił Ośrodkowi komputer IBM AT). Ośrodek ucrzestni-ezył również w dZJiałaniach związanych z podjęciem przez Oddział Łódzki PTL prac nad Słownikiem za'łużonych dla etnografii polskiej. Ponadto Ośrodek prowadzi stałą działalność dokumentacyjno-informacyjną, w ramach której na bieżąco uzupełniane są kartoteki osobowe, muzealna i,inSltytucji etnograficznych w kraju i za granicą. Kartoteki są bazą na podstawie której przygOltowuje się materiały do kroniki "Ludu". Dla potrzeb dokumentacj'i nawiązano kontakt z redakcjami czasopism etnograficznych, które w odpowiedzi na nasz apel rozpoczęły przysyłanie odbitek zamieszclz'alnych w nich Kronik. 20' �308 KRONIKA Na zlecenie ZG PTL OŚirodek PI"lZy,s'tąpiłdo uzupełnriania danych biograficznych członków hOlIlorowych Polskiego TowaI1zysltwa Ludolznawclzego; materiały zostaną wykorzystane również w SłoWJliiJkubiograficznym. W ramach działalności ,informacyjnej ODiIE prowadzi wymianę bibliografii z zagranicznymi ins,tytucjami etnograficznymi oraz udziela informacjli na zapytania z :zakresu etnografii. Ośrodek w akresie sprawOlZ'dawczym rozesłał zawiadomienia o Kongresie IUAES w Zagrzebiu, udzielił też informacji bibliograficznych. W ,związku 'z podjęciem pr'zez Zarząd Główny decyzji o zakończeniu działalności Sekcji Korespondentów Terenowych, rozesłano do członków Sekcji listy z podZJiękowaniem za wspóŁpracę li propoiZycją wstąpienia do PTL. PoWliadomiono również wszysitkie oddziały PTL o tej decyzji. Przechowywane dotychczas w ODiIE materiały przekazano do Archiwum Głównego PTL. Maria KOŁA ZAINTERESOWAŃ Niewiadomska KULTURĄ ŁUŻYCZAN PRZY POLSKIM TOW. LUDOZNAWCZYM W ostatnich .tnzech la:tach (1985 - 1987) powstały przy PTL oz,tery Koła Za,interesowań Kulburą Łużyozan (KZKŁ) pflzy Odd2Jialach PTL: w Pozmam,iu, Warszawie, Szczecinie i w r.b. we Wrocławiu. Zasadniczym celem tych kół jest nadal upowszechnienie wiedzy o Serbach łużyckich, ich dziejach, języku i kulturze, o ich folklorze, o dawnej i współozesnej twórczości literackiej i ar,tystycmej. Podstawową formą działalności Kół Za,interesowań KuLturą Łużyczan są zebrania z referentami i dyskusją, przy czym wspomagają się one wzajemnie, zapraszając referentów z sąsiednich 'kół. Wykładowcami są członkowie kół, głównie naukowcy-sorabiści. Dzię,k,i pomocy PTL ,i linnych in.stytucji, osobisltym kontaktom, Koła Zainteresowań Kulturą Łużyczan zapraszają wybitnych uczonych polskich (prof. D. SimonJides, prof. J. Magnusz€wski, doc. R Leszczyński) i łużyckich (prof. F. Forsiter) >literatów łużyck:ich (J. Krawża, A. Nawka) redaktorów (B. Rjecka i in.) nauczycieli srz:kół łużyckich (L. Nowak i in.). W ramach Zjazdu Delegatów PTL w Poznaniu prof F. Forster uCZJestniazył w zebraniu KZKŁ z udziałem członków zarządów ikółz Warszawy i Szczeclina, wygłosił referalt na temat wyn,ików prac badawczych Instytutu Ludoznawstwa Łużyckiego w Budziszynie (Instytut za serbski ludospyt) i brał udział w b. żywej dyskusji. Koła Zaintercsow<lfl Kultur'l Łużyozan kOI1zystają na ,Swych zebraniach z wszelkich dostępnych środków audiowizualnych: filmów, magnetowidów, pnzeźroczy, zdjęć fotografiicznych i nagrań magnetofonowych. Dużym osiągnięciem warszawskiego Koła jest zorganizowany i prowadzony przez przewodniczącego Koła St. Marciniaka lektora języka górnołużyckiego w ['nstytucie Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Warszawskiego. Poważną l'olę w upowszechflJianiu wiedzyokuliturze Łużyczan spełniają publikacje w polskich ozasopismach, a ,także ezas'Opismach łużyckich. Członkowie kół opublikowaLi w ostatnich latach artykuły na temat J. A. Smolerja, M. Hómlika, Pawła Nedo, M. Nawki, J. Cyża, M. Nowak,a-Njechrońskiego, Alfonsa Parszewskiego, W. Kóckli, na temat wydarzeń na terenach Łużyc i in. Poważnym sukcesem są przekłady z jęz. górnołużyckiego St. Marciniaka: wydana w r. 1983 "Ciernista droga do wolności" Jana Cyza li inne dzieła złożone już w druku. �309 ,KHONIKA Interesującą i cenną formą działalności Kół jest nawiązywanie kontaktów z instytucjami, orgalt1i1zacj1amii działaazami kulitury ,i sztuki oraz naukowcami łużyckimi. A więc np. wSlZystkie koła na prośbę redakcji łużyckJiego miesri.ęcrmika społeczno-ku1l1mralnego "Rozhlad" w Budziszynie prZJekazują rocZltlesprawOlzdania ze swej działalności. Prczewodniazący Koła w W,arszaW!ie St. Marciniak był współorganiJz<ltorem spotkania prezes,a Zwiąlzku Literatów bużyckJich Jurja Krawzy z prezesem Związku Literatów Polskich Wojcieohem ZukDOws'k1im,oraz z władzami Ludowej Spółdzielni Wydawniczej i Wydawnictwa MON. Są to zaczątki kontaktów polsko-łużyckich w dziedZJinie literatury, przekładów i wydawnictw. Wizyty naukowców łużyckich w Poznaniu, prof. H. Sewca, A. Langego i prof. F. F,orstera otwomyły drogę do daIszych wzajemnych kontak'tów naukowych. To samo dotyczy wizyt w Kole w Slzczecinie pisarzy łużyckiich, Kre,sćana Krawca, Antona Nawki i innych, działaczy "Domowiny", Jurja Grósa, Herberta Funki i pedagoga Ludwika Nowaka. Koło w Szczecinie ,z,organilzowało szereg ~nteresujących i dobr;ze 2laprogramowanych wycieczek do Budziszyna i okoliczmych wsi, wycieczek, które zapoznały uczestników z bogactwem folkloru łużyckiego, IZ Izespołami pieŚini i tańca. z muzeami łużyckimi oraz z organizacją szkół łużyckich. Podsumowując to ogólne sprawolZdanie z działalności Kół Za:interesowań Kulturą Lużyc1zan przy PTL należy stwlierdzić, że stale wzrasta zalinlteresowanie problema,tyką' łużycko!. wzrasta ilość członków ii ilość kół. a poszerzają się i pogłębiają programy ich dz.iałania. Kazimierz Fedyk KOLO ZAINTElRESOWAŃ KULTURĄ ASYRYJSKĄ W OKRESI,E OD CZERWCA 1986 DO CZERWCA 1987 pooz,)tkom działalnośoi Koła zainteresowań Kulturą Asyryjską towar,zyszyły pewne obawy, czy ta tematyka wzbudzi szerszy odzew śl'odowiska polskich etnografów. Okres próbny wypadł jednak pozytywnie, a w drugim roku działalności Koło ,zostało zaproszone przez różne placówki oświatowo-kulturalne działające na terenie Polski: Muzeum Eltnografiozne w Toruniu, Klub Międzynarodowej Prasy i Książki w Elblągu, Zespół Szkół Zawodowych w Elblągu, Uniwersytetu III wieku w Poznaniu, Towal~zystwo Pro-CuUura w Poznaniu i prowadzony przez p. Marię Łopatkową Korespondencyjny Klub CzyteIników. We wspomnianych ośrodkach zorganizowano ogółem osiem spotkań poświęconych kulturze materialnej i duchowej współczesnych Asyryjczyków. Ze względu na szerokie zainteresowanie podjętą tematyką w przys,z!ości spotkania tego typu będą kontynuowane. Z trzech zebrań wrgan~zowanych w POlZJnaniu dla członków i sympatyków Koła, [)ja szczególną uwagę ,Z)a,sługuje to, które odbyło się w Muzeum Etnograficznym z udlZJiałemgościa zagranicznego, młodego reżys'era asyryjskiego, AZliza Saida. Omówi! on obchody Nowego Roku Asyryjskiego przypadającego w dniu pierwszym kwietnia, które w Sitaroży,tności miały charakter w:idowiskowo-teakralny, a nadto wyświetlił filmy 'Z dwu współczesnych sztuk teatralnych właSlnego autorstwa: "Asyryjska Matka" i "Gilgamesz". Dzięki Sltaraniom Koła, Slpołeczność asyryjska w Szwecj~ wystoSiowała w czerwcu 1987 r zaprosIzenie dIa: dr Anny Kowalskiej-Lewickliej, dr Marka Gawęckiego, dr Michaela Abdalli i redaktora Zbigniewa Suchara z tygodnika "Perspektywy", �310 KRONIKA a więc członków i sympatyków PTL. Trzytygodniowy, roboczy pobyt w kilku ośrodkach, m. in.: Sztokholmie, SQdertaJje i Jonkoping był wypełniony spo~karriami z asyryjskimi imigrantami, działaczami kultury, duchownymi i: z komitetem redakcyjnym miesięcznika "HUJADA". Delegacj~ z Polski podjął w swojej pracowni zna~y asyryjski malarz Hanna al-Haek, 35-letni biskup Abdulahad Galla Szabo rezydujący w nowo wybudowanym centrum religijnym pw. św. Eirema w SÓ'derHilje, popularny i zasłużony dla kultury literat, poeta i wychowawca Yuhanon Kaszyszo oraz młody wyna'l<liZca, kt1:óry opracował i zamierza opatentować techniczne rozwiązanie sys'teInIU produkcji dysków z alfabetem asyryjskim, nadaj<lcych się do nowoozesnych, zautomatyzowanych maszyn do pisania. Wizyta w Szwecji miała ró\wl'ież swoją CiZęŚĆnieoficjaLną, jednakże pozwalającą na prawdziwe zawiązanie się przyjaźni. Otóż delegacja brała udział w różnych uroczystościach rodzinnych i klubowych, gdzie obejr,zano asyryjski folklor: tallce narodowe i śpiewy w wykonaniu zarówno zawodowych zespołów artystycznych. jak 1 licznych uczestników, w tym dzieci. Zapoznano się również z potrawami kuchni narodowej Asyryjczyków z Syr.ii, Turcji, Libau1Ju i Iraku, która w nowych warunkach zachowała swoją o'ryg,inalność. Wizy.ta polskri.ch etnografów u Asyryjczyków w Szwecji Została szeroko skomentowana przez działające tam asyryjskie programy radiowe o lokalnym zaslięgu oraz na Lamach miesięcznika "HUJADA", Poza wymienionymi pnzedsięwzięciami, przedSitawiciel Kola brał udzial w 7 Międzynarodowej Konferencji Etnologicznej o Żywności, która odbyła :>ię w dniach 10 - 14.VI.1987 1'. w Norweg'~i. Wygłosił na niej referat na temat tradycyjnych metod konserwowania żywności u współczesnych Asyryjczyków. Mamy nadzieję, że doty,chczasO\ve przedsięwzięcia, a także te, które planujemy w przysrzłości, przybliżą ,dZ!ień dzisiejszy Asyryjczyków polskim badaczom zagadnie!'1 etnografucznych <i przyczynią się do wypełnienia powstałej prze wieki luki, w zakresie wiedzy o narodach Bl<iskiego i Srodk'owego Wschodu. M,chacl Abdalla PRACE MAGISTERSKIE Uniwersytet Jagielloński -- Kraków 1980* STEFAŃSKI Józef Zbigniew. Kult Ma>tki Boskiej porównawcza, prof. dr J. Klimaszew.ska. Chełmskiej. Analiza his<loryc-zno- 1981* WĘGLARZ Ewa, Znaczenie wło.sów w światopoglądzie ludowym toymboliki Kosmatości i postI1zyżyn, prof. dr J. Klimaszewska. na przykładzie 1983 KULA WIK Grażyna, Łemkowski obrzęd narodzinowy dys,tansu etn,iczmego, ,prof. dr J. Khmaszewska. jako kulturowy wykladnik �KRONlKA 311 MALIK Wiesława, Ludowa rzeźba kamienna w Wiśniowej i okolica oh, prof. dr R. Reinfu~s. MATUSZEWSKA Boguslawa, Kult cudownych wyobrażeń w Sanktuarium Kr,zyża 8wiGtego w Nowej Hucie Mogile, doc. dr hab. A. Zambrzycka-Kunachówicoz. OBARA Maciej, Ksztaltowanie S<ięmechanizmu ocen mo~alnych (osobowości moralnej). Propozycja etnolog.ioznego ujęci,a problemu, prof. dr. J. Klimaszewska. ROS<!EK Bubara, Tradycyjne wypo.sażenie i .zdobnictwo wnęt.rza izby gó.ralskiej \I' :vIilówce. (Rekom,trukcja sytuacji iZ ,pierwszego ćwierćw,iecza XX wieku oraz pOotawy wobec niej). prof. dr J. Klimaszewska. SŁUPCZYŃSKA Anna Maria, Wybrane 7Jagad'fl1ienia'z meteorologii ludowej górali polskich na pnzykład2lie w~i Wiotów na Podhalu, prof. dr. J. Klimaszewslka. SZPILKA Wiesław, ,,1 nam nadejdzie nieznany brzask nowy". (Próba etnograficzillego opisu strajku), doc. dr hab. A. Zambrzycka-Kunachowicz. TEKIELSKA Katarzyna, Ozdobne pieczywo obrzędowe w Rzeszowskiem, prof. dr R. Reinfuss. TROJANOWSKA Kaltarzyna, Dywany malowane, prof. dr R. Reinfuss. URBAN SKA Małgorzata, RośHny ZJieln-e, d2liko 'rosnące o ",clzarownej" mocy w wierzeniach, obrzędach i praktykach magicznych, prof. dr J. Klimaszewska. WASILEWSKI Piotr, Zagadnienie sztuki ludowej na łamach prasy kulturalnej, prof. dr R. Heinfuss. WĘGLARZ Bal-bara, Kapliczki, krzyże i figury przydrożne. Ich rola w życiu i kulturze Szczawnicy i byłej tzw Rusi SzIachbowskiej, prof. dr J. KLimaszewska. 1984 BOBeSIA Bogusław, Łowiokie skr.zynie malowane, prof dr R. Reinfuss. CIŻMAN Be·ata, Rozważania o wyobrażeniach ko·nia j.ako istoty mediacyjnej w polskucj kulturze ludowej przełomu XIX i XX wieku, doc. dr hab. A. ZambrzycK<l-Kunachowicz. HANKA Ewa, Zwyczaje agrarne i pasterskie na terenie Karpat Polskich prof. dr J. Klimaszewska. KOLINSKI Denis, Obr;zęd wesehny w s·połeczeństwie polonijnym powiatu Po.r,tage Wisconsin USA, doc. dr hab. A. Zambr,zycka-Kunaohowicz. KURDZIEL Danuta, Ziołolecznictwo w Częstochowskiem w XX wieku na przykładz.ic wsi Mstów, prof. dr J. KlimasZJewska. LESZCZYNSK [ Jaroslaw, Ośrodek murarski w Oleśnicy, doc. dr hab. R. Zambrzycka-K unachowicz. MOSIO Grażyna, Wizja Amerylk,i w liistach i pamiętnikach chłopskich wychodźC(1I':- z lat 1880- 1939, doc. dr hab. A. Zambrzycka-Kunachowicz. PORE,'BSKA Elżbieta, Miejsce zabawy w życiu dziecka wiejskiego, prof. dr J. Klimaszewska. WOLEK Marek, Budowniotwo mieszkalne ,i gospodarcze we wsi Lendak na Słowackim Spiszu od początku XX wieku do czasów współczesnych, prof. dr J. Klimaszewska. 1985 BIELOWlCZ Andrzej, Rodzina w aspekcie obyczajowym na współczesnym Flores, doc. dr hab. L. Dzięgiel. CZ'iZEWSKI Adam, Źródła -tradycji "Die Neidforbe Gelb" a paradygmatyczna relacja doboru barwy strukJturalnie. nacechowanej, prof. M. Porębski. �KRONIKA 312 GIĄDŁA Maria, Dom mieszkalny i jego wnętrze w Jabłonce na Orawie, w latach 1900 - 1980, prof. dr J. KJlimaszewska. KUBIT Bożena, Procesje jako forma kultu religijnego, doc. dr hab. A. Zambrzycka- K!unachowicz. PĘKALA Marek, Jan Madej - rzeźbiarz ludowy z Dziewina (gm. Dziewina. woj. kra1lmwsbe), prof. J. Klimaszewska. TRZECIAK Grażyna, Problem cygańskii w wystawiennictwie muzealnym prof. dr J. K'limaszew.s'ka. WITKOWSKA Anna, "Obcy" w bajce ludowej analiza struk,turalna na pods!tawie wybranych tekstów polskiich i białoruskich, prof. dr R. ŁuŻlny. WOLLNY Mariusz, Współczesne zakopiańskie malarstwo na szkle na przykladzie dwóch rodG1:.in malal1sklich, pr-of. dr R. Reinfuss. 1986 AUGUSTYNEK Dariusz, Sztuka i język czyli jak odczytać Nikifora'!, doc. dr' hab. T. Chrzanowski. CHODURSKA Elżbieta, Podhalańslkiie malarstwo na szkle. Przekaz czy nowy kierunek, doc. dr hab. T. ChI1zanowski. CZAJ A Dariusz, Wenecja: Twarze miasta. Etnologiozna interpretacja symboliCiznego wymiaru zjawiska, doc. dr hab. A. Zambrzycka-Kunachowicz. FIGUS-GDULSKA Bogusława, Kulturowa i społeczna rola żebraków, doc. d:' hab. A. Zambrlzycka-KunachoWlicz. FORNAL Maria, Wpływ sztuki Wschodu na tkaniny podlaskie, doc. dl' hab. T. Chrz,alnowski. GUDOWSKA Marzanna, Obrzędy p'Jgrzebowe na Polskim Spiszu, prof. dr J. Klimaszewska. KACZMARCZYK Witold, Mechanizm mHyzacji r,zeczywis,tości na podstawie postaw wobec gór, doc. dr hab. A. Zambrzyaka-Kunachow,jclz. KIEiRES MałgorZJata, WspóldJz'iałania mieszkańców Istebnej wsi Besklidu Siąskiego w pracach rolnych, prof. dr J. Klimasz!Elwska. KRUPIŃSKI Andrzej, Drewniane zabudowania dworskie w Raciechowicach. doc. di!"hab. T,. Chrzanowski. ŁOZIŃSKA Kinga, Jan Paweł II bohater masowej wyobraźni, doc. dr hab. T. ChI1zanowski. MAJOR Bairbara, Rzeczywistość charyzmat)"ków. Próba etnologlioznej analizy Ruchu Odnowy w Duchu Swiętym, doc. dr hab. A. Zambnzycka-Kunachowicz. Ml\KA Mi!rosław, Postać ozarownicy a ludowe wzorce miltyczne, doc. dr hab. A. Zambrzycka-KJunachoWlicz. NOWAKOWSKI Tomasz, Kalwaria Zebrzydowska i Upadek Chrystusa pod KrI.Yżem -' wpływ ośrodka pielgrzymkowego na rzeźbę ludową, doc. dr. hab. T. ChiI1zanowski. OLASZJKIEWICZ Małgorzata, Etykieta wiejska dnia codziennego w Rabce-Sianym, doc. do hab. A. Zambrzycka-Kunachowkz. OLESIAK Anna, E1mologiozny opis pielg,rzymki (na przykładzie pielgrzymki do Sanktuadum Matki Boskliej w Odporys:wwie), doc. dr hab. T. Chrzanowski. OL;ESIAK Grzegorz, Wyobrażenia "małej ojczyzny". doc. dr hab. A. ZambflZycka-Kunachowicz. RZESZUTEK Mirosława, T. Chrzanowski. Dawna cerkiew łemkowska Próba analizy etnologicznej. w Krempnej, doc. dr hab. �KRONIKA SĄSIADEK Adam. Stereotypy etnicZlIle na Sląsku Opolskim, doc. dr hab. A. Zambrzycka-Kll:l1achowicz. SKRZYCKA Grażyna, WspółczeSll1Ja nzeźba l-udow.a !!la Żywliecczy£nie, prof. dł'" R. Reiufuss. SOŁTYS Małgorzata. Polskie obr.z.ędy narodzinowe jako obrzędy pnzejścia, doc. drhab. A. Zambrzyck'a-Ku.nachowicz. ŚLEDZIKOWSKI Tadeusz, Architektura drewniana Doliny Prądnika, doc. dr hab. T. Chrzanowski. ZABORSKA Jadwiga, stan bada!'! etnog,rahcz.nych w po wiata oh sandomierskim i tar-nobr,zes'k1im,prof. ·dr J. KLimaszew~a. ZĄBKOWSKA Dorota, Pamiętl!lJik chłopski jako źródlo e,tI!logJ'.aficz.ne, prof. dr H. Madurowiicz-Ul'bańska. ŻEBRACKI Piotr. Diabeł w wierzeniach Karpat Polskich, prof dr J. KlimaSlzewska. BOGUCKA Malgo.rza'ta. Społeczne aspekty obrzędów pr.zejścia wybranych plemion. arabskich Demokratycznej R'cpubLik.i Sudanu, doc. dr hab. L. Dzięgiel. GRABSKI Man>k. Organuzacja i w.artościowanie przestril,eni cmentarnej na Polskim Spisilu, doc. dr hab. A. Zambrzy.cka-Kunachowicz. PAŁUCKA Małgorzata, Monografi'a drewnianego 'kościoła w Panowieach, doc. dr hab. T. Chrzanowski. REGA Małgorzata, Kamienna rzeźba ludowa w Tymbarku i Słopnicach, doc. dr hab .. T. Chrzanowski. SOBCZUK Aldona, Kult obrazu MaJtki Boskiej ,z, Dzieciątkiem w Sanktuarium. Karmeli>tów Tr.zewiczkowych w Woli Gulowskiiej, doc dr hab. T. ChrzanowskL THINGITHU Agnieszka. Rol,a ekonomiczna kobiety rolniozkri. w Kenii, !Ze szczególnym uwzględnieniem plemion Kikuju i Luo, doc. dr hab. L. DzJęgi'el. WOLI.JNY Janina, KontrkultuDa żoŁnierska na przy:kładz.ie jednostki wojskowej w Helu-Borze, dr C. Robotycki. Uniwersytet Łódzki - Łódź 1983 GRZELAKOWSKI Jacek, Druzowie i ich religia, dr K. Wolski. KOPEC Paweł, Religia jako wyznacznik świadomości narodowej ludności skiej okolic Bytowa, doc. dr hab. J. Kucharska. WARGOWIAK-KOPEC Bożena, Ludow,a ceramika kaszubska w zbiorach nych w Polsce, doc. dr hab .. J. Kucharska. kaszubmuzeal- 1984 FONTAŃSKI Marek, Maronici i -ich kościół, dr K. WoLski. KAŁUZNA Dorota. Rola kultury muzycznej w życiu robotników łódzkich, prof. dr B. Jaworsk,a. KJIEJRSZTEJN Małgorz.ata, Karaimi w Polsce (do 1939 L), dr K. Wolski. PIOTROWSKA Urszula, Waleria Czubak - osobowość artystyczna i jej recepcja w środowisku Wiejskim, dr W. Baranowski. �-314 KRONIKA PROSNAK Dzierżysław, Religijność mieszkańców parafii niezabyszewskiej, doc. dr hab. J. Kucharska. wsi Kocierzew woj. RUDZKA Małgorzata, Upodobania estetyczne mieszkańców skierniewickiego na podstawie aktualnego wyposażenia wnętrza mieszkalnego. " dr W. Baranowski. SAŁAJCZYK-REPETO Anna, Przydomki szlacheckie ludności wsi okolic Bytowa, doc. dr hab, J, Kucharska. URBANIAK Ilona, St,au polskich badań ertnogra£icznych na Pomorzu ze szczególnym uWlz,ględnieJlJiemKas2'JUb,doc. dr hab. J. Kucharska. WROBLEWSKA MaDia Dorota, Łowickie jako region gospodarczo-kulturowy na przykładzie wsi Kocierzew, dr W. Baranowski. 1995 CZURKO Andr:zej, Zwyczaje zwią:zane 'ze śmiercią i pogrzebem w środowisku robotniczym Łod:1li,prof. dr B. J,aworska. BABIŃSKA Jolanta, Zdobienie drewnianego sprzętu pasterskiego w Karpatach zachodnich, prof. dr B. JawoI'Ska, DZIERZBIŃSKA Hanna, Funkcje świąt maryjnych w kulturze ludowej, prof. dr B. J aWOJ''Slka. GILEWSKAEwa, Dziecko w rodzinie 'kaszub~kJiej, doc. dr hab. J. Kucharska. KŁOS Zygmunt, Pr:zemiany w budownictwie we ws.iach Błonie i Kawęczyn, prof. dr. B. Jaworska. MĄCZEWSKA Hanna, Ormianie polscy i ich tradycje rodzinne, dr K. Wolski. PLUCIŃSKA-AMRIBD Anna, Styl żyoia łódzkiego środowiska robotniczego w świetle przekazów l,iteratury pięknej, prof, dr B. Jaworska. POSZEPCZYNSKA Jadwiga, Zycie 'towarzyskie robotników łódzkich w okresie międzywojennym, prof. dr B. Jaworska. PRZER YWACZ Anna, Swiat demonów w polskich wierzeniach ludowych. prof. dr B. Jaworska. 1<986 BABYK-HbRL Lucyna, Prace Bronisława Grąbczewskiego jako źródło etnograficzne, dr W. Baranowski. BELKE-MARKIEWICZ Hanna, Wizja świata i kultury w polsk'im filmie etnograficznym, prof. dr B. Jaworska. BENNISON MałgoflZata, Obraz kobiety żydowskiej na podstawie literatury i egzempLifikacji terenowej, prof. dr B. Jaworska. CHURAS Izabela, Ośrodek wy,twórczości wiórowej w Kmz:ieglowach. dr W Ba'ranowsk'i. KALINOWSKA Dorota, Potrawy obrzędowe na Kujawach, doc. dr hab. 'J. Kucha,rska. KAWCZYŃSKA Halina Nina, Monografia Falaszy -- grupy etnicznej okr8ślanej mianem Zydów Abisyńskich, dr K. Wolski. KĘDZ,TA Małgor.zata, Kobieta u Kirgizów. Rola społeczna i gospodarcza, dr W. Baranowski. KUROW,ICZ-KALISZ Joanna, Elementy dekoracyj,ne dawnych współczesnych wnętrz mies:1lkalnych na Kaszubach, doc. dr hab. J. Kuoharska. PANKOWSKA Danuta, Formy życia towarzyskiego robotników łódzkich w okresie międzywojennym. prof. dr B, J'aworska. PIERONKIEWICZ Krystyna, Kryteria rozróżniania swoich i obcych w społecznościach lokalnych Kaszub, doc. dr hab. J. Kucharska. 'SIENKIEWICZ Joanna, Pożywienie Jakutów, dr W. Baranowski. �315 KRONIKA STEL\~CZUK W.iesław, ŁowieC'two na Syberii w śWtietle polskich źródeł pisanych, OJ' W. Baranowski. STEL'\lACHOWSKA-BALCEREK ArIetta, Pojęcie pr,zesądu i jego rol,a w wybranej grupie, prof. dr B. Jaworska. STYCZYŃSKA Mariola, Karnawał jako fenomen kultury - próba analizy an,trop'0iogicznej, prof. dr B. Jaworska. SYLBURSKI Paweł, Zwyczaje wesellt1e w łódZikim środowisku robonie,zym, prof. dr. B. Jaworska, WIELEWSKA Ewa, Żydows~i rok obrzędowy, prof dr B. J,awors'ka. WILCZA W Dariusz, Twórca ludowy w społeczności lokalnej na przykładzie Ni~ifora Krynickiego, dol..'.dr hab. J. Kucharska. 1987 BRUC Bogumiła. Wdowieństwo w obyczajowości środowiska robotniczego, prof. dr B. Jawors·ka. CIESIE.LSKA Bogna, Procesja religijna, jej forma i funkcje społeczno-kulturowe (na przykładzie procesj,i w Łodzi), prof. dr B. Jaworska. GAWLlK Le:>zek, Sytuacja materiaLna ,i kuLturowa ludzi starych w rodzinie i spokezności wiejskiej na Kaszubach, doc. dr hab. J. Kucharska. GERS :vIagda1ena, KOl1Jtrola społeczna życia religijnego w społecznościach lokalnych na Kaszubach, doc. dr hab. J. Kucharska. KALISZ Jal'Osław, Wesele kaszubskie, doc. dr hab. J. Kucharska. 2\lALl'\7GWSKA Lucyna, Ballada miejska w środowiisku robotników łódzkich prof. ci,r B. Jaworska. MYSZKOROWSKA Grażyna, Ceramika środkowo i południowoamerykańska w muzc-ach pols~ich, doc. dr hab. J. Kucharsk,a. PAC '\lalgor.z.ata, Księżacy w świetle arty,kułów "Zonzy" oraz miejsce czasop,isma ."".ich życiu, dr W. Baranowski. PARADA Janus,z, Żydowskie obrzędy rodzinne, prof dr B. JawoTska. PLTJCI';'SKA Aldona. Próba ukazania katolicki'ch norm moralnych w świadomości j ;:Jraktyce robotn,ików łódzk,ich, prof. dr B. Jaworska. SIEMI:\'SKI Tomasz. Stosunki językowe we wsiach kaszubskich (tereny pogranicza i centrum l'egionu), doc. <11'hab. J. Kuchal·ska. SZYElLSKA Judwiga, Tkanina i haft opoczyńs,ki w latach 1900 -1945, prof. dr E. Jawor,;ku. Uniwersytet im. Adama Mickiewicza - Poznań 1983 Bl\K nomem, Budownictwo wiejskie dawne i nowe w Puszczy Noteckiej, doc. dr h,,:). B. Linette. C-"';'DIA Aliredo Aparicio, Ayllu _. wspólnoty Indian Andyjskich na przykładzie Boliwii i Peru, dr hab. A. Pasem-Zieliński. CHO.JNOWSKA-BURKIETOWICZ Katarzyna, Pisarstwo Leona Skrzypczaka jako puykład twórczości nieprofesjonalnej, prof. dr Z. Jasiewicz. CZERVvIŃSKA Hanna, Czas w as>pekcie magicznym i rehgij.nym w polskiej tradY',yjnej kulturze ludowej, prof. dr Z. Jasiewicz. �316 KRONIKA DASZKIEWICZ Justyna, Stare i nowe osadnictwo PUSz.czy Noteckiej, doc. dr hab. B. Linette. DOBKOWSKA Małgorlzata, KuLt agrarny u ,Indian Pueblo, prof. dr Z. Jasi€w,icz. FRYZA Małgorzata, Migracje jako czynnik zmiany kulturowej (na przykładzie Puszczy Notecko-Warciańskiej), doc. dr hab. B. Linette. HERNACKA Aleksandra, Warsztat etnograficzny w badaniach problematyki Ziem Zachodnich i PóŁnoCinych, doc. dr hab. Z. Stas,zczak. MŁ YŃSKA Emilia. Znaczenie tradycyjnych elementów we współczesnej ku.lturze Noer.wegii,doc. dr hab. Z. StasZCizak. SKIBA Andnzej, Opowiadanie i rozmowa jako element kultury rodziny w,iel"kiej. Na podstawie badań wsi Rosko Krucz w województwie pilskim, pr'Jt dr Z. Jasiewicz. SOPPA,Irena. Dz,iedzidwo kulturowe a dziedZliczenie gospodarstwa (na przyki,J,dzie dwóch wsi bi,ałostodkich), doc.. dr hab. Z. staszClz'ak. SOPP A Mieczy05,ław, Współczesne przeobrażenia gospodarki rolniczo-hodo'A'lanej w PuslZozy Noteok'iej,. doc. dr hab. B. Linetite. ST AiNKIEWICZ Jerzy, Zmiana kulturowa u Indian Panare w WenezuelskieJ Amazonii, dr hab. A. Posern-Zieliński. SZMAŃDA Maria, Tanatologia Jakutów. Próba ujęcia strukturalnego, prac dr Z. Jasiewicz. WIECZERZAK-WOLODŹKO Jadwiga, Obyczajowość w życiu mieszkańców Ol',ztynka, prof. der J. Burszta. WIESZCZECZYŃSKA Teresa, Mit kosmogoniczmy u ludu polskiego, prof. dr L Jas'iewiCiz. 1984 JANKOWSKA Teresa, Budownictwo drewniane ziemi dobrzyńskiej. doc. d:' hab. B. Linette. KOPCZYNSKI Waldemar, W'spółczesna szwedzka rodzina farmerska jako grupa społeclZna i środo'wisko kulturowe, prof. dr Z. Jasiew,icz. KOSTKI,EWICZ Grażyna, Współczesna obrzędowość pogrzebowa na Orawic doc. dr hab. B. Linette. LEW ANDOWSKA Da!l1uta, Instytut Serbołużydki a zagadn,ienic etnicznośc; CJrof. dr J. Bunsz,ta. MICK'IEWICZ Alina, Przesąd jako element ludowego poglądu na świat. 11\~' podstawie badań we wsi Deszczno w woj. gorzowskim), pmf. dr J. Burszt,l. NEHGA Al1Jna, Polski emigrant w prooesie pI1zemian społeczno-kulturowych na podstawie pamiętni1ków z Francji, prof. dr Z. Jasiewicz. SKWORZ Joanna, Trady'cyjne elementy kultury ludowej w obrzędowośc: :,JTZCsiedleńców z okolic Berezy KartusIkiej, doc. dr. hab. B. Lilliette. TALACZYNSKA Danuta, Wesele na wsi kujawskiej na przelomie XIX i XX \,,'(~:;u, Społeczne aspekty obrzędu, prof. dr Z. Jasiewicz. 1985 ADAMCZYK Elżbieta, Pod lasie - obszar etnograficzny specyficzny c:'-y pl'lei;ciowy w świetle literatury przedmiotu, doc. dr hab. Z. Staszcz ak. DANAK Jolanta, Zwyczaje kolędnicze we wschodniej części regionu rzesZO\·:óc.;:lCgo nad Dolnym Wisłokiem, doc. dr hab. B. Linette. JASKULSKI Janusz, Wytwórczość Indian Panare. doc. dr hab. A. POscl":'-Zieliński. �KRONIKA 317 KAIRSKI Mariusz,E'kologiczne aspekty :kultury Indian Pana re (AmaJZonia Wenezuelska) w świetle założeń ekologii kulturowej, doc. dr ha'b. A Pose.rn-ZieLinSikd. KLIMKO Jan, Napoje i napitki - znaczenie powszednie, odświętne i obrzędowe (w warunkach pTZJemiesZJaII1!~a tradycji regionalnych na w,si), doc. dr hab. Z. StasZiczalk. MAJEWSKA Hanna, KuLtura wsi i chłopów w twórczości Stanisława Czernika, ,p.rof. dr J. Burs.zta. NAWROCKA Marlena, Wiedza relig.ijna w środowisku wiejskim na przykładz.ie pa.raiii LasZC'zyn'k/Rawicza, doc. d~ hab. B. Linette. PRYLOWSKA-NOWAK Elżbieta, Skutki kulturowe przemiany tradycyjnego pasterstwa tatrzal1skiego w migrację wahadłową, doc. dr hab. Z. Staszczak. RZEWOLSKA-WĄDOLOWSKA Jolanta, Współczesna obrzędowość weselna w Rawicki'em, doc. dr hab. B. Linette. SCHMIDT Magdalena, Wpływ opinii społecznej na styl życia mieszkańców Kożmina Wie1kopolsbego, prof. dr J. Bursz.ta. SZAHOWSKA Bernadetta, Tradycyjna obI1zęd:owość narodziinowa we współczewych prakitykach m'ieslzkańców wsi podraw:iokłch, doc. dr halb. B. Linette. TI~CJANOWSKA Alicja, Rodowód etniczny wybranych elementów tra·dycyjnej lwltury ludowej Rumunii, doc. dr hab. Z. Staszczak. WITEK Maria, WITEK Waldemar, Tradycja regionailla w życiu mieszkańców Zdrojów, dzielnicy Szczecina, prof. dr J. Burszta. WOŁODŹKO Marek, Rola światopoglądu w działaniach ekonomicznych, doc. dr hab. A. Pałublicka. 1986 BARTKOWIAK Lidia, Polskie i Slzwedzkie pożywienie ludowe. Próba analizy porównawo:rej, prof. dr Z. Jasiewicz. BIALOWIEC Ewa, Tradycje pierwotnych potraw w Europie (polewki bryje), doc. dr hab. Z. Staszozak DACBNKO Iwona, Prace etnowaticZJne Stefana Szolc-Rogo,zińskiego. Ich znaczerJiiedła nauki i życia społeczJno-kulturowego, prof. dr Z. J:asiewicz. GĄGALA Marzena, Religijność ludowa na Warmii na przykładzie Sanktuarium Maryjnego w Gietrzwałdzie, prof. dr J. Burszta. GRZEGORCZYK Iwona, Obserwacje i badania Polaków nad szamanizmem w XIX i na .początku XX w. Bróba oceny w świetle nauki współczesnej, prof. dr Z. Jasiewicz. KUŻNIEWSKA Ewa, Działalność ludoznawcza Heleny Wiesławy Cichowicz, doc. dr hab. B. IJinetlte. MICHALCZAK Jolanta, Ośrodek badań naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie. Działalnośt~ w dziedzinie etnografii, prof. dr J. Burszta. P AWLAK Jola.nt<l, Ludowe zespoły śpiewacze Ziemi Chełmskiiej ja.ko przJ kład amato.rskie~o ruchu folklorystycznego, doc. dr hab. B. Linet.be, . PAWLAK Robert, Koń w polskiej kulturze chłopskiej, prof. dr J. Burszta. PELCZYŃSKI Grzegorz, Karaimi polscy. Studium etniczne, prof. dr J. - Burszta. PŁOTKOWI AK Jolanrta, Obrzędowość rodzin po1skich w Po1o.nezikoy, prof. dr Z. Jasiew:icz. SKOWROŃSKA Grażyna, Koń w polskiej kultJurze eliJtarnej, prof. dr J. Burszta .. STRAZYŃSKA Lidia, Tradycyjny taniec ludowy i je~o scenicZI11a prezentacja, prof. dr J. BUI1Szta. �318 KRONIKA TIETZ Katarzyna, Kapliczki, krzyże i figury przydrożne na tere-nlie miast,'. Po'zonania, doc. dr hab. B. Linette. WACLA WSKA Katarzyna, Tradycyjne meble ludowe l'egionu Lyso;jór, c;c1c. dr hab. B. Linette. WOJCIECHOWSKA Mariola, Współcze:.ne leczn.ictwo ludowe na wsi leszcz:'ibkiej, doc. dr hab. B. Linette. 1987 ALEKSANDRZAK Renata, Zmiany wnętrz mieszkalnych we ws.i podmieh;';:ic~. na przykładzie Das1zewic, prof. dr Z. JasiJewicz. BAJDAN Grażyna, WrZory kulturowe :wchow.ań mlodzieży a starszego poi':.;)!enia mieszkańców wsi okolic Sz.czecina, prof. dr J. Burszta. CZYZEWSKA Jolanta, Współczesne zwyczaje i obrzędy doroczne na pnyidadzie praw·oslawnych świąt okresu ZJimowego, doc. dr hab. A. Szyfer. GOŁĄB Katarzyna, Wpływ wzorców obcych na wytwórczość ludową. prof. dr J. BursIZta. HARASIMOWICZ Danuta, Problem asymilacji kultul'llwej w rodzinach p"jsi;o-angielskich na przykładzie okręgu Norwich, doc. dl' hab. B. Linette. JANKOWIAK Barbara, Oznakowanie statusu spoleoZ!nego kobiety w wybrZlnych zwyczajach ludów euro.pej~kich, doc. dr hab. Z. Stas-zczak. KACZMAREK Beata, Proces a-clap,tacji kultul'Owej ludności greckiej w P')1:;ce. Na przykładzie rodzin zamieslZkujących we Wrocławiu. doc. dr hab. ,\, Szyfer .. KUBIATOWICZ Emilia, Obrzędowość pogrzebowa Tatarów z Bia!ostockiego d"wniej i współcześnie, prof. dl' Z. Jasiewicz. NAZA'RUK Alina, Współozesne zwyczaje j obrzędy weselne na Pod!asiu \\' rodzinach wY'znania prawosławnego (w wybranej wsi Milejczyce), doc. dr hab. A. Szyfer. PSARSKA Teresa Katarzyna, Współczesna religijność ludowa na przyklildl.ie wsi okolic Krobi (Biskupilmy), prof. dr J. BursZlta. PUPEK Ewa. Bułgarzy - ogrodnicy w Poznaniu. Procesy adaptacji w nowych warunkach przyrodniczych i społeczno-kulturowych, prof. dr Z. JasiewicI.. SAWICKA Anna, Toponomastyka Puszczy Noteckiej \V świadomości miesl.kańcl)\'" (rejon osadnictwa tzw. Mazurów Wieleńskich), prof. dr .}. Burszta. SOM·MERTAG Mar.ia, W.spółżycie sąsiedzkie a system wa.r!ości mieszkańcó\\" wsi Sypniewo, prof. dr J. BursZ/ta. WITKOWSKA Iwona, Elementy kultury bułgarskiej we współczesnym życiu rodzin bułgars'ko-pols,kich w Poznaniu, prof. dr Z. Jasiewicz. ŻUKOWSKA-PLISZKA Ewa, Rodzina w procesach adaptacji i jntegracji spoleczno-kulltur·owej emigr,antów. Na pI1zykładzie rod2Jin polskich w Australii, prof. ,dr Z Jasiewioz. Uniw€'l1syte.t WarSlZawskii - Warszawa 11983 ALEKSA Anastazja, Zmiany obrzędowości w Polsce, doc. dr hab. M. Pokiropek. weselnej u Litwinów mieszkających �319 KRONIKA BARTNICKA Małgorzata, Percepcja przestrzeni szawy, prof. dr Z. Sokolewicz. CZARNOTA Robert, Cybernetyczny lewlicz. KRASUSKA Joanna, __ próba obraz Współczesne wyjaśnienia hab. M. Pokropek. KRASU SKI Wojciech, ich Krzyże dr. hab. M. Pokropek. MARCHLEWSKI Wojoiech, grupy wnętrza wyglądu i miejskiej domów Osadnictwo jako Bułgaria) na tle jego M. Pokropek. HAl' AJCZYK Ewa, turze ludowej, TOKARSKA Czarownice prof. Drinowo i clzarownicy i sfery Starogrodz'e doc. analizy (okręg dziiałania dr doc. eko-etnoTyrgowisLte, bałkańskim, ich Soko- doc. dr. hab. w polsikiej kul- dr W. Dynowski. Joanna, propozycja wi Z. przestrzeni, próba w budownictWiie War- i mody, podziału - dr w tradycji "Olęderskie" pierwowzorów prof. mieszkalnych znaki logiClZnej, doc. dr hab. M. Pokropek. MATEEW KrassimiI', Tradycyjne budownictwo przykładzie obl'lzędowej, oddziaływaniem kapliczki na Nauk!i Don interpretacji, prof. Juana w świetle tybetańskiego buddyzmu - dr Z. Sokolewicz. 1984 DUŻYNSKA Magdalena, kładZJie kilku wsi Mrt hab. A. Zadrożyńska. DZIEWANOWSKA I'zabella, cji i analizy, JANCZEWSKI prof. KUZNIECOW Tradycyjne Kategorie prof Janusz, łej. prof. wspólnoty i chłopskich gry i jego z okolic znaczen,ie Białej i zabawy dziec:ięce, ubioru Tradycyjne ° Małgorzata, MARCZAK Bogumiła, ści etnicznej ludowego rzemiosło symbolice i wiejskie jego klasyfika- przemiany na w kurpiowskiej warszawskich gospodarza Tradycja imigrantów grobów w kulturze ludowa polskich i w wa. MICHALSKA-CIARKA Magdalena, prof. dr Z. Sokolew,icz. terenie Puszczy wielkanocnych, ludowej, nai'odowa Paranie, prof. "Warszawsk!i prof. w RADZIMIRSKA-Pl\KOWSKA przyczynek do Sławomir, SZCZEPKOWSKI dwóch nad Cmentarz Jerzy, wojska SZCZĘSNA-DURYS Anna, badań a pamięć, Struktura i marynarki Anna, wsi w dr. knzyż" Bia- prof. tożsamo- dr Pojnaro- kw,iatów końmi strój hab. 1981 - 19'133, na przykła- narodowy A - Zadrożyńska. dr Z. Sokolewicz. handlowej, inicjacyjnych prof. lokalna krośnieńskim), Współczesne Magdalena, O)Jrzędy dr Z. Sokolewioz. jako doc. doc. W. Dynowski. A Kutrzebaz krakowski narodową, obrzędów SpoŁeczność woj. SZOT-RADZISZEWSKA Elżbieta, prof. dr Z. Sokolewicz. ZMYSŁOWSKA świata, prof. Strój mitologią dr kształtowaniu PIETRZAK DarIusz, Koń w gospodarce chłops:kiej, oraz handel dZJie woj. krośnieńskiego, prof. dr A. Kulrzeba-Pojnarowa. kładzie dr dr A. KlUtrzeba-Pojnarowa. dr hab. A. Zadrożyńska. MARCINIAK Ewa, Pozycja więźniów, próba przy- doc. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa. :VIAJEWSKA SIKORA (na Podlask:iej), dr Z. Sokolewioz. Marek, PusZClzy Białej, o pochodzeniu szlacheckich narodzin na przykładZlie grup dr Z. Sokolewj.cz. i obcy, prof. trwande dr przemiany i A. i :zmiana (na przy- Kutrzeba-Pojnarowa. w dzieaińs,twa społeczności w ludowej Rom, wizji �KRONIKA 320 1985 CETtERA Jerzy, Ceramiczna plastyka figUJl1alna w Chałupkach, doc. dr hab. M. Poikropek. KOKOTKIEWICZ Piotr, Wieś Nowosolna koło Łodzi kolonia Herrenhutów, dvc. dr hab. M. Pokropek. POPAKUL Izabela, Nowe [osadnictwo rybackie na przykładzie wsi Trzebierz, doc. dr hab. A. Zadrożyńska. SZNAJDERMAiN Momika, Mityczny wizerunek zarazy, doc. dT hab. A. Zadrożyńska. WILK-SALETOWSKA Ewa, Pożywienie wigilijne w tradycyjnej kulturze, prof. dr A. Ku!tTzeba-Pojnarowa. 1986 ANDRZEJKOWSKI Jan, Społeczne podstawy wesela drobnoszlacheckiego, prof. dr Z. Sok'OlewiClZ. AiRJvlATYS Joanna, ,Tr-adycyjne budoWiniDtwo Puszczy KampinoSikicj proces powstawania budynku mieszkalnego, doc. dr hab. M. Pokropek. BIELOWSKA Ewa, Niektóre kategorie interpretacyjne pożywienia w polskiej kulturze ludowej XIX i XX w. ([Zle szczególnym uwzględnieniem Kwaśne przaśne), prof. dr Z. Sokolewicz. BOGUSZEWSKA Beata, Wychowanie dZlieoka wiej'skiego, tradycja i zmiany na przykladziie wsi ,regionu kmśnieńskiego, prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa. DEM SKA Anna, M·istrzowie ceremonii w obrzędach narodzin i śmierci, prof. dr Z. SoikolewicZl. DEMSKI Dagnosł'aw, Zycie ascety jako alternatywna droga ludzkiej egzys·tencji, prof. d~ Z. SoJwle Wiioz. ENGELKIiN"G Anna, Wiara w magioZlllą moc słowa w .polskiej ku:1tur.ze ludowej na przykładz:ie rytuału błogosŁawieństwa, doc. dr hab. A. Za·drożyńska. GRADZIŃSKI ZygmuIlIt, Młynarstwo powiatu chelmskiego (geneza, rozwój, za.rllik), doc. ill hab. M. Pokmpek. w XIX i XX wieku JANIK Doro,ta, SymboHk'a obrzędów przejśeia, wyzwoliny w gruJpach zawodowych rzemieślników oraz u fJisaków ,i kosiarzy, prof.dr Z. Sokolewicz. NOŁODZIEJSKI Marek, Wizje !końca świata jako element ,kulturowego, doc. dr hab. A. Zadrożyńska. LASKOW6KA-OTWiI.NOWSKA Justyna, Symbolika dożynek. syfik'acj.i, doc. ill hab. A. Zadrożyllska. MAŁ YSZKO Stanisław, Ośrodek garncarSiki 'stockie, doc. dr hab. 'M. Pokropek. w Czannej systemu próba społeozno- opisu Wsi Kościelnej i kla- woj. biało- MIRONIUK Alicja, Twór01Jość rreŹJbiaif:ska Jana Markowskiego na tle dawnych ~ w.spółczeSillych zjawisik rzeźbiar.sJdch Oiechanowca i okoHe, doc. dr hab. M. Pokropek. PACZYŃSKA Małgorzata, Diabeł Boruta cznej mieszkańców Ziemi Łęczyckiej, P ARTYKA Joanna, Szlachecka "Silva czmych, prof dr Z. Sokołewicz. :PITUCHA Beata, Sposoby prof .. dr Z. Sokolewicz. i formy w wyobrażeniach i twórczości prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa. Rerum" jako podróżow.ania źródło do badań w olmlicach Sołca artystyetnograii- nad Wisłą, �321 'KRONIKA POTKAŃSKI Tomasz, Społeczność Sondżo w procesie przemian, prof. dr Z. Sokolewic,z. RAWSKI Edward, Śmierć w świadomości potocznej, prof. dr Z. Soko,lewicz. wsi Chałupki, prof. dr SZCZESNIAK-GOSPODARCZYK JOaJnna, MonograLia Z. Sok,olewicz. SZPAKOWSKA Jadwiga, Strój okolic Krosna a poczucie odrębności grupowej, prof. dr A. Kutrzeba-Pojnarowa. TARGOSZ-KRYSIK Bożena, Garncarstwo u ludu Nuba Moko z południowego Kordofanu w Sudanie, prof. dr Z. Sokolewicz. ZŁOCKA Magdalena, Świątynny rytuał hinduistyczny, doc. dr hab. A. Zadrożyńska. 1i987 BACZYNSKI Andrzej, Portret rzeźbialfZa ludowego FranC'iszka Sadownika z ŁomaJz, doc. dr hab. M. Pokropek. BAKALARSKA Laura, Wybraine elementy folkloru młodzieży szkolnej lat osiemdziesiątych, prof. dr Z. Sokolewiaz. BOJANOWSKA Beata, Przemiany formy ,i funkcji ołtarzyka domowego i innych pr'zedmiotów kultu religijlnego na tle zmian wnętl1za domu wiejskiego na terenie Puszczy Kampinoskiej, doc. dr hab. M. Pokropek. BUł"AT Jakub, Przestrzeń sakralna domu wiJej,skiego, prof. dr Z. Siokolewicz. IŁENDO Barbara, Wesele w Puszczy Kampino~kiej, doc. dr hab. M. Pokropek. KNl'TTEL Jagna, Koncepcja harmonistów jako cJ.·zykład rea1izacji mitu natury, doc. dr hab. A. Zadrożyńs'ka. KUBIAK Anna, A~nihotra, prof. dr Z. Sokolew.icz. KUŚNIERZ Jolanta, Mehendi - sztuka, zwyczaj, rytuał, doc. dr hab. A. Zadrożyńska. MALEWSKA Anna, Historia w swiadomości miesz.kańców Narola, doc. dr hab. A. Zadrożyńska. ORŁOWSKA Barbara, lOostawy wobec śmierci filozofia świa,ta ludzkJiego na podstawie wypowiedzi ludności wiejskiej z Roztocza, doc. dr hab. A. Zadrożyńska. PIENIĄŻEK Witold, Próba opisania wyobrażeń eschatologicznych w kulturze współczesnej, doc. dr hab. A. Zadrożyńska. RESZKA Hanna, Zagroda chłopska z terenu Puszczy Kampinoskiej, doc. dr hab. M. Pokropek. STARZEWSKA Katarzyna, Transpont i komunikacja na terenie Puszozy KampinoskJiej, doc. dr hab. M. Pokropek. SZAŁ YGIN Jerzy, Budowa. trwanie i destrukcja budynku mieszkalnego na terenrie Puszczy Kampinos'kiej, doc. dr hab. M. P,okropek. SZCZUKA Nela, Krzyże i kaplicZlki przydrożne a obraz życia wsi prawosławnej na przykładzie parafii Nowoberezowo na przełomie XIX i XX w., doc. dr hab. M. Pokropek. URBAN'OWICZ Irena, Przenosiny w weselu podlaSIkim i kurpiowskim, prof. dr A. Kutnzeba-Pojnarowa. ZAMOSCIŃSKI kolewicz. 21 Lud, t. LXXII Krzysztof, Ludowe lekarki w okolicach Biłgoraja, prof. dr Z. So- �322 KRONIKA Uniwersytet Wrocławski im. Bolesł,awa Bieruta - Wrocław 1983 BIELAK Maria, Geneza sochy w północno-wschodniej Europie, dr Z. Kłodnicki. CZERNIAWSKA 1l1ena, Małżeństwa miesrone pols>ko-niemieckrie na pograniczu, w Tejonie Łęknica-Bad Muskau, zawarte w latach 1970- 1980, doc. tir hab. E. PietTaszek. DUMIN HeilTyk, Dwór a społeczność chłopska. Wpływ właścicieli latyfundium narolskiego na ludność Narola i sąsiednich wsi od 1867 do 1939 r., doc. dr hab. E. Pietraszek. HORDZIEJEWICZ Roman, Zwyczaje zwriązane z wyJbol1em miejsca pod budowę oraz z budową domu Ina wsi polskiej od polowy XIX wieku do czasów obecnych, dr Z. Klodnieki. KA WCZYNSKI Andr,zej, Weselne p.ieozywo obr.zędowe w Polsce południovm-w~chodniej jako p.I1zejaw ludowej otwórcz.ości pl<lstycznej, doc. dr hab. B. Bazielich. MkRCZYK Iwona, Obrzędy rodzinne wśród kopieniaczy AfTyk:i Zachodniej, dr A. P,aluch. MŁ YNkRZ Barbara, Ośrodek garncarskii w Urzędowie, doc. dr hab. E. Pietraszek. NIZIŃSKA Elżbie.ta, Ludzie wędrowni ·iich zajęcia w polsk.iej k,uHur.ze ludowej, doc. dr hab. tE. P'ietraszek. P ASZKIEWICZ Irena, Wiplyw spolecznego iZrozmcowama na kSiztałtowanle się współozesnej twórczości ludowej okolic Oławy, doc. dr hab. B. Bazielich. PIWOWARCZYK Dani'usz, Ob11zędownść św.iąt maryjnych ze szczególnym uwzględn.ieniem funkcj.i.akcesoriówroślinnych. Studium porównawcze: Podlasianie Lasowiacy, dr A. Paluch. SOBOLE WSK A Aneta, Rola sta~osty w obrzędach weselnych regionu rzeszowskiego (na przy,kładzie wsi Wysoka Głogows'ka), dr H. Wesołow9ka. SZYMCZYK Jolanta, Znaczenie fitoterapiJi w leczeniu chorób kobiecych ',,; Lc:sowia,ków, dr A. Paluch. WIATR Aleksandra, Rodzaje i funkcja chust w tradycyjnej kobiecej odzieży ludowej w Po1s·ce, doc dr hab. B. Bazi<eili·ch. 1984 BALA WAJ DER Jolanta, Czas wolny zabrzańskich górników, doc. dr hab. E. Pietraszek. DOLIŃSKA Magdalena, Współozesna sz,tuka plemienia Aranda z Australii Srodkowcj, dr A. Paluch. DROBINA Maniola, Tlfadycyjne leczniclwiO wsi polskiej w zakresie wybranych choTób lZalkaŻTIych,dr A. Paluch. HOFFNER-SUCHECKA PauLina, P,taki w tradycyj.nym światopoglądzie ludowym ze szczególnym uwzględnieniem ich roli wieszczej, dr H. Wesołowska. KIJAK Janus.z, Nowe zwyc.zaje oj obrzędy rodzi-nne we wsi Ołbrachcice Wielkie w gm~llIie Ząbkowice Sląskiie, doc. dr hab. E. PietTaslZlek. KJOBYŁECKA Anna, 'RośLina w raklu obrzędowym na terenie Gór SwiGtokrzyskich, dr A. Paluch. KOCZWARA Barbara, Tradycyjne c.iesielstwo w.iejskie w gminie Limanowa w woj. nowosądeckim, dr H. We s'ołowska. KROLCZYK Józefa, Magiczne posługiwanie się rośliną w lecznictwie wsi polskiej w XIX i XX wieku, dr A. Paluch. �!KRONIKA 323 SKRZEK Paweł, Teatr,alność tradycyjnych 'zwyczajów Bożonarodzeniowych, doc. dr hab. B. Baizielich. SOW,IŃSKI Stanislaw, Wierzen~a do,tyczące duszy ludzkiej mieszkańców wsi Zagorzany w gmilIlueSo~ec-Zdrój, doc. dr hab. E. p'iEl'traSlzek. SZCZEPANIAK Graż)'lna, Układy funkcjonalno~przestrzel1Jne wiejskiego gospodars,twa domowego, na przykładzie w:'li podkieleckiej Sw,iatełek, doc. dr hab. E. Pietraslzek. 1985 BOHDANOWICZ Jacek, Rózga weselna, formy i funkcja oraz zwyczaje i obrzędy z nią związane, doc. dr hab. B. Baz,ielich. KOBA Małgorzata, 'MałżeńS'twa hClterogamiazne zawarte w latach 19'45- 1947 w byłym powiecie średzkiim jako czynnik zaaw,anS'owania procesów adaptacji i inilegracji, doc. dr hab. E. PietraS'zek. KUSMIDROWICZ Beata, Obraz Żyda w świadomości współCiZesnych miesizkailców wsi, na przykładzie Rozdziela ,i Żegociny, doc. dr hab. E. Pietraszek. NAZAREWICZ Barbara, Kożuch ludowy w Polsce, doc. dr hab. B. Bazielich. NIKOŃCZUK Krystyna, Obraz Żyda w folklol1ze polskim, doc. dr hab. E. 1'ietraszek OSENKOWSK1 Ireneusz, Rybołówstwo nad Biebrzą, środkową i górną Narwią, doc dr hab. B. Bazielich. TARGOSZ Iwona, Obrzędowość doroczna na Sląsku Opolskim na przykŁadzie wsi Dobra w gminie Strzeleczki w latach \1945- 1985, dr H. Wesołowska. WOŁOCHOWSKA Marzena, Pra<ktyki magiczne i wróżebne w polskiej obrzędowości dorocznej Ize szczególnym uwzględnieniem Dolnego Sląska, dr H. Wesołowska. 1986 BEM Marek, Miejsce i rola 'zespołów folklorystycznych w kulturze wspó!ezesnej wS'i dolnośląs'kiej, dr H. Wesołowska. BUCHALIK Lucjan, Historia i stan badań kultury Dogonów, dr hab. A. Paluch. DUDA Agnieszka, Przemiany obrzędowości wese}nej Łemków na przykładz.ie wsi Bielanka koło Gerlic, doc. dr hab. E. Pietraszek. JACKOWSKA Dorota. Tkaniny u Dogonów, dr hab. A. Paluch. KOCZOR Ilona, Zwyczaje zawodowe górn~ków Hyl:mickiego Okręgu Węglowego, doc. dr hab. B. Bazie1ich. KOPREK Bogdan, Dusiza ludzka w tradycyjnym światopoglądzie ludowym w Polsce, dr H. Wesołowska. ŁUKASIEWICZ Barbara, Zdobnictwo murowanego budownictwa południowej Opolszczyzny (od drugiej połowy XVIII wieku do początków XX wieku), doc. dr hab. B. Balziel,ich. NIEBUDEK Jolanta, Elrementy zabawowe w tradycyjnej obr,zędowości dorocznej w Polsce, dr H. Wesołowska. PODBIOŁ Renata, Autorytety świata muzułmańskiego, dr hab. A. Paluch. 1'ODLEWSKA-BEM , "Krasnostaws'kie ChIńielaki" jako współczesne widowisko folklorystyczne, dr H. Wesołowska. ROGOWSKA Barbara, Sta,n kuLtury poHtycznej społeczności wiejskiej !Ze wsi Kloda (gmina Rydzyna}. doc. dr hab. E. Pietraszek. SOLECKA Halina, Współozesna sztUika ludowa rejonu pulaws,kiego, doc. dr hab. B. Bazielich. 21· �324 KRONIKA SZMURŁO Beata, Formy i znaczenie daru w obnzędowośei pogrzebowej w Polsce, dr H. We.s'ołowsk~. WOJ'DOWICZ Teresa, Miejsce mlodz1eży w życiu społecznym i kulturalnym wsi w latach pięćdz.i.oesiątych i osiemdzies.iątych XX w. Wi,eś Grabice k/GubiJna, doc. dr hab. E. Pietraszek. 1987 BEDNARCZYK Artur, Mieszkalne i gospodarcze budowniotwo drewniane w gminie Kuryłówka, w woj. rzeszowskiim, od polowy XIX w. do 1944 roku, doc. dr hab. A. Paluch. GAŁĄZKA Krzysztof, Ogień i woda w tr'adycyjnych pol~kich obr.zędach i zwyozajach rodzinnych li dorocznych, doc. dr hab. A. Paluch. GOLLA Hanna, Obrzędowość rodzinna na Archipelagu Bismarcka, doc. dr hab. A. Paluch. J ASNOWSKA Dorota, Zwyczaje związane ze śmiercią i pogrzebem z uwzględnieniem rolli roślin, doc. dr hab. A. Paluch. ŁASEK Ewa, Formy i zdobniotwo uli na podstawie ,zbiorów ze skansenu mi'eSlzazącego się przy InSJtj"tucie Weterynar,i,i w Swarzędzu, doc. dr hab. A. Paluch. NOCEŃ Andnzej, Sytuacja ludzi starych we wsi Bażany woj. opolskie, doc. dr hab. E. Pietraszek. RYBKA Waldemar, Zaklinanie deszczu w Afryce południowo-wschodniej, doc. dr hab. A. Paluch. SOJKA Jan, Propozycje zastosowania metod statystycznych do badań tradycyjnej kultury ma,ter-ialnej, dr Z. Kłodnicki. 1Vlaria Niewiadomska ETNOGRAFICZNE WYSTAWY CZASOWE WOJEWGDZTWO ZORGANIZOWANE STOLECZNE W 1986 ROKU WARSZA WSKIE MUZEA Warszawa, Muzeum Azji i Pacyfiku "Drzeworyty :z Katmandu" Scenariusz: A. Latusek, B. Manandhar, oprawa plastycZlna: E. Kossakowska, 50 eksponatów. Ekspozycja: 6 - 30. Ol. w Galerii Klubu M.P.iK. "Ściana Wschodnia" w Warszawie; Ekspozycja: 20.02. - 12.03. w Nowohuckim Centrum Kultury; Ekspozycja ZEL03.- 15.04. w Miejskim Domu Kultury w Swinoujściu; Ekspozycja: 29.04.-11.05. w Muzeum Okręgowym w Ciechanowie; Ekspozycja: 16.05 - 4.06. w Domu Kultury "Zachęta" w Białymstoku; Ekspozycja: 5.09. - Z8.09. w BWA "Salon SZJtuki W~pólczesnej" w Bydgoszczy; E1kspozycja: 3 - 15.10. w BWA w Toruniu. "Bogowie ludu ,Iondii" Scenariusz: konsultacja: B. Buczek-Plachtowa, opmwa plastycZlna: A. ChruścillSlka-Łukasik, K. By,r~ki, J. Kus'io, M. Smyczek, ok. 150 eksponatów. Ekspozycja: �325 IKRONIKA w Galerii "Nusantara"; Ekspozycja: 4.06. - 3.11. w Muzeum Archeolow Gdańsku. Współorganizator: Muzeum Archeologiczne w Gdańsku. 24.01. - 10.04. gicznym "Miedź w kulturach Scenarius.z: Azji" NI. Majka, oprawa plastY·ClZna: M. Kilian, 220 eksponatów. Ekspozycja: l\1u'zeum Miedzi w Legnicy. Katalog. Współorg.an.izator: Muzeum Miedzi w Legnicy. 23.01. - 29.03. IV .,Grafika lamajska z Nepalu" Scena·riusz i oprawa plastyczna: A. Lalusek, 70 eksponalów. Ekspozycja: 10.02._ 29.03. w Muzeum Regionalnym w Chojl!JJowie. Katalog. Współorganizator: Muzeum Regionalne w Chojnowie; Ekspozycja: 14.04 - 30.04. w BW A w Częstochowie, 82 eksponaty. "Afgailska sztuka i rękodzieło" Scenariusz i oprawa plastyczna: Z. Ananicz, ok. 150 eksponatów. Ekspozycja: 18.a4.w Muzeum Narodowym Z,iemi Przemyskiej w Przemyślu. Współorganizator: Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej. - 30.08. ,.Vanuatu Scenariusz: J. Szelegejd, eksponatów. Ekspozycja: oprawa s7Jtuka i etnografia" plastyczna: R. Szozepańskd, w Galerii "Nusantara". 10.06. - <10.08. "Gamelan Scenarius.z i opr-awa plastyczna: w Galerii "Nusantara". w 'f,'ars:zawie. - 25.10. - ,J. Szelegejd, Katalog. ok. 80 magiczll1Y dźwięk Indonezji" A. Latusek, ak. 90 eksponatów. Ekspozycja: 19.08.Współorganizator: Ambasada RepubUki lndone1zji "Nepal. Kraj i ludzie" wystawa fotograficzna Miłosława Pietruszki Scenariu51z: M. Pietruszka, 88 fotogramów. Ekspozycja: 5.10. - 30.10. kim Centrum ~ultury w Białymstoku . .,Stroje mniej>szości narodowych Chińskiej Republiki w Akademic- Ludowej" Scenariusz: A. Latusek, 1. Łabędzka, oprawa plastyczna: J. Golowska, H. Styk, ok. 90 eksponatów. Ekspozycja: 4.11.86 - 15.01.87 w Galerii "Nusantara". Katalog. Współorgrun:iza.tor: Ambasada Chińskiej Republiki Ludowej w Warszawie. Warszawa, Państwowe Muzeum Etnograficzne "Kultura ludowa ZJiemi Cieszyńskiej" Scenariu!>z: E. Osińska-PiS'korz, M. Demhiniak, oprawa plastyczna: T. Zaręba, eksponatów. Ekspozycja 27.01. - 30.03. Katalog. Współorganizatorzy: M.K.i S. Departament Bibliotek, Domów Kultury i Dz:i;ała.1ności Społeczno-Kulturalnej, Macierz Ziemi Cieszyńskliej, Towarzy:>two Miłośników Regionu, Muzeum w Cieszynie 315 Laureaci "Jołanta PętkSiowa, Adam Wydra Nagrody Anty,gtyczmej Młodych im. S. Wyspiańs1dego" Scenariusz: J. Migdał, oprawa plastyczna: R. Romanowska, 129 eksponatów. zycja 4.04. - 1.06. Współorganizator: Muzeum Regionalne w Łukowie. Ekspo- �KRONIKA 326 "Co kraj to obyczaj" pokonkursowa wY'mawa .rysunków Scena:riuSlz: M. Bero, 130 prac. Ekspozycja: Muzeum Kary tkatury. "Tradycja i współczesność 6.06. - 20.07. Katalog. Współorgan~ator: polskiego ruchu ludowego w sztuce ludowej" Scen-arjuslz: J. Migdał, oprawa plastyc1zna: H. Gałązka, ok. 200 eksponal1:ów. Ekspozycja: 19.06. - 31.08. Folder. WspóŁorganizatorzy: Centralny Zw.iązek Spółdtielni RękodZ<ieła Ludowego i Arty,9tycznego "Cepelia", Stowarzyszen:ie Twórców Ludowych. "Lima - wieś Slzwedzka w fotografLi" Scenariusz: M. Parnowska, ok. 100 fotografii. Współorganizatorzy MK~S, Insty,tut Szwedzki. Ekspozycja: 14.10. - 30.11. Folder. "Kula" . Scenariusz i oprawa plas.tyczna: J. Moreno, ok. 100 eksponatów. ~0.11.86 - 30.03.87·. Foler. Współorg.anizator: Muzeum Azji i Pacyfiku. "Laureaci Nagrody im. Oskara Bkspozycja: Kolberg,a" Scenariusz: M. Orlewicz; oprawa plas!tyczna: K. Michalik, ok. 130 eksponatów. EkspolZycja: 17.12.86 - 20.02.87. Współo-rgaillzatorzy: MKiS, "Cepelia", Zarząd GłóWlI1Y RS\V: "Prasa-Książka-Ruch", M,aJzowiecik.j,e Towanzystwo Kulitury. WOJEWODZTWO BIALSKOPODLASKIE MUZEA Biała Podlaska. Muzeum Okręgowe "Malarstwo i rzeźba Zygmunta ScenaJ"jusz i oprawa plastyczna: - 30.06. ·W Muzeum w Łosioach. Walenciuka" A MiI1Oniuk, 54 eksponaty. "SZJtuka ludowa południowego Ekspozycja: 24..04.- Podlas'ia '86" wystawa pokonkursowa Scenariusz: A. Mirontuk, A. Radzikowska, oprawa plastyczna: K. W,i,tkowska, 327 eks.pona,tów. Ekspozycja: 15.05. - 29.06. A. Grajewska, "Zabiegi o czystość" Scenariusz: A. Miron.iuk, oprawa pl<łstyczna: zycj.a: 28.08. - 2.11. w Muzeum w Łosicach. "Podlaska tkanina K. Witkowska, 64 eksponaty. Eks.po- ludowa" Scenariusz .i ·oprawa· plastyczna: A. MirCllI1iuk, 45 eks·ponatów. Ekspozycja: 11.07.w Muzeum Stanisława Staszica w Hrubieszowie; Ekspozycja: 22 paździe,rmk w Wiejskim Domu Kultury w Sitniku, 22 eksponaty, - 27.09. �327 IKRONIKA "Miary ~ wagi" Sce.nariuSiZ: A. MirOllliuk, oprawa plastyczna: K. W,itkowska, ponaty. Ekspozycja: 13.11.B6 - 5.0LB7 w MUJzeum w LoSlioach. WOJEWODZTWO INSTYTUCJE A. Gajewska, n eks- BIAŁOSTOCKIE NIEMUZEALNE Białystok, Wojewódzki Dom KulJtury "Wojewódzki przegląd pisanki ludowej wystawa pokonk!ursowa 'B6" Scenariusz i oprawa plastyczna: A. Orzechowicz, K. Kunicka, M. Konopko, konsultacja: Muzeum Okręgowe w BiałymSJtoku - Z. Cilesiels'kii, 770 ekspOlilll.tów. Ekspozycja 30.03. - 30.04. WOJEWOOZTWO BIELSKIE !VIUZEA Bielsum-Biala, Muzeum Okręgowre "Teatr obrzędowy w Beskidach li jego inspiracje" Scenariusz i oprawa plastyczna: K. Pieronkiewicz, konsultacje: B. Turno, 98 eksponatów. Ekspozycja: 12.05 - 4.06. Wspó~orgaJIllilz,artor:Państwowy Teatr Lalek "Banialuka" "Bielsko-Bi,ała w malar.stwie twórców nieprofesjonal:nych" ScenariuSiZ ,i opr,awa plastyozna: K. Pieronikiewicz, konsuHacja: B. Turno, 46 eksponatów. Ekspozycja: 12.06. - 30.06. w Klubie Garnizonowym w Bielsku Białej. "Współczesne Scenariusz: malarstwo K. Pieronkiewicz, na sZ1klei rzeźba ludowa Kar.palt Polskich" konsultacja: B. Turno, 168 eksponatów. Ekspozycja: 23.07. - 30.10. Cieszyn, MUZieum BeskJidzkie im. A. PoQ'żorskiego w WiśIe wystawa "Koroneczki" twórozości. dziecięcej inspirowanej twórczością Oprawa plastyom,a: J. Krop, 150 eksponatów. Ekspolzycja: ganizator: M~nisterstwo Oświaty ,i Wychowan'ia, Kuratorium nia w Bielsku Hi.ałej "Rzeźba ·i malarstwo WspółorOśwd.aty li Wychowa- 15.02. -1'5.03. L. KubaszYlka z KoIl!iaikowa" eksponatów. Ekspozycja: 20.09. - 1'5.12. Współorganizatorzy: nie, Oieszyńskie Oentrum Kultury Żywiec, Muzeum 206 ludową Muzeum w Cies'zy- �KRONIKA 328 "I pokonikursowa wystawa pIasty/ki obnzędowej województwa bielskiego" Scenariusz: L. Grajny, oprawa plastyczna: L. Grajny, R. Czader, W. Wilga, 83 eksponaty. EkspO'Zycja: 31.01. - 9.03. Współorganirotor: Żywiecki Ośrodek Kultury. "DaWQle ludowe malarstwo Scenariusz: L. Grajny, eksponaJty. Ekspozycja: oprawa na szkle Beskidów plastyczna: L. Grajny, Katalog. J. Ruśniaczek, A. San tera. 54 2'5.07. - 25.08. INSTYTUCJE NIEMUZEALNE Bielsko-Biała, Wojewódzki Dom Kultury "Sztuka ludowa województwa Scenaniusz: Z. M!icherdziński, oprawa EkspolZycja: 7 - 12.06. w Wojewódzkim Sucha Beskidzka, Zachodnich" Towarzystwo bielskiego" plas.tyozna: B. Wrona, ok. 150 eksponatów. Ośrodku Ku1tury w Ostrołęce. MiłoŚJ1,iikówZiemi Suskiej "Sucha w dawll1:ejfotografi.i" Scenariusz i oprawa plastyczna: J. Harasimczy-k, -wrzesaeń w MOK w Suchej BeskidzJkiej. WOJEWÓDZTWO 138 fotografij. E,kspozycja: lipiec- BYDGOSKIE MUZEA Chojnice, Muzeum Hiswryc1Jno-EtnograJiiczme "Pokonkursowa wystawa współcze~;nej sztuki ludowej Kaszub" Scenariusz: L. Tybol'<ska, L. Bialkowska, oprawa plastyczna: K. LemańclZyk. konsultacja: L Wr,onkowska, 140 ekspona'tów. Ekspozycja: 21.05. - 8.12. Informator. Tuchola, Muzeum Borów Tucholskich "HaH kaszubski Scenariusz: M. Huryn, 25 eksponatów. rodziny Betynów" Ekspozycja: WOJEWÓDZTWO 18.07. - 20.09. CHEŁMSKIE MUZEA Krasnystaw, Muzeum Regionalne "Rzemiosło ScenariuSlZ: W. Fedorowicz, Ek.s<pozycja: 6.06. - 17.09. Scenariusz: W. Fedorowioz, pozycja: 19.08. - 3·1.12. ludowe - oprawa plecionkarstwo" plastyczna: E. Romańc'zuk, "Praca w rzeźbie Jiudowej" oprawa plastyczna: E. Romańczuk, 48 eskponatów. 32 eksponaty. Eks- �329' ,KRONIKA WOJEWODZTWO CIECHANOWSKIE MUZEA Mława, Muzeum Ziemi Zawknzeńskiej "KulturH ludowa Zawkrza" Scenariusz: 1. Borowy, oprawa plastycZilla: 1. Borowy, A. Parrasiuk, ok. il50 eksponatów. Ekspozycja: 2:3.05.- 31.12. Współorgarnlflator: Muzeum Okręgowe w Ciecha~ nowie. WOJEWODZTWO ELBLĄSKIE MUZEA KwidzyiJ, Muzeum Zamkowe w Malborku, Scenar;iusz: II. Sampławska, cja: 24.03.- 30.04. oprawa "Pisanka "Współczesna Scenariusz: H. Sampławs.ka, zycja: 20.05. - 20.09. Oddział w Kwidzynie regiOlI1aJlna" plastycZ'lla: S. OZJerny, 9'3 e.\{sponaty. Ekspozy- &:duka ludowa Pomor.za Gdańskiego" oprawa "Kaszubska plastyczna: S. Czerny, 2,20 eksponatów. Ekspo- ceramik'a ludowa XX w,ieku" Scenariusz: T. Przała, komisarz: H. Sampławska, ok. 200 eksponatów. Ekspozycja: 6.12. - 30.12. WOJEWODZTWO oprawa p1as,tyc,zna: S. Czerny,. GDAŃSKIE MUZEA Wdizydze, Kaszubski "Ochrona Scenariusz: - 15.09. Park Etnograficzny tradycyjnego T. Sadowski, budownictwa 20 plansz ludowego na Kaszubach z rysunkami i zdjęciami. i Kociewiu" Ekspozycja: 1.07.- ,,80 lat Muzeum we Wdzydzach" Scenariusz: A. Kwaśniewska, zycja: 29.07.- 30.09. 32 reprodukcje zdjęć,23 eksponaty, 12 plansz. Ekspo- "FOiklor ziemi kaszubskiej" Scenariusz: A. Kwaśni'ewska, 29 eksponatów. Szkół Zawodowych nr l w KośoicTlzynie INSTYTUCJE NIEMUZEALNE Gd-ańS'k, WojewódZJ!ci Ośrodek Kultury Ekspozycja: 8 - 12. - 15.12. w Zespole �:330 KRONIKA "Hafty kaszubskie hmy Konkel z Wejherowa" : Scenariusz: K. Szałaśna, oprawa plastyczna: A Szablewska, zycja: 5.02. - 7.03;.w Galerii SztukJi Ludowej WOK "Współczesna 36 eksponatów. Ekspo- sztuka ludowa KasZJub" . Scenariusz: K Srzałaśna, opI1awa plastyczna: Z Chylarecki, cja: 14.03.- 12.04. w DK w Gdańsku. Katalog. 233 ekspona,ty Ek.spo>zy- "Hafty kociewskie Mar.ii Wespy z Tczewa" 'Scenariusz i oprawa plastyczna. K. Szałaśna, 49 eksponatów. w Galerii Sztuiki Ludowej WDK. "Zabawki Ekspozycja: 2.05. - 27.05. ludowe" Scena.fiiusz: K. SJzałaśna, oprawa plastyczna: A. SZJablewska, 90 eksponatów. Ekspozycja: 30.05.-\1.07. w Galer~i SZJtuki Ludowej WOK Współorganizator: Reg,iOln-aIne Biuro Sprzedaży "Cepelia" w Gdyni. . "Członkowie Stowarzyszenia Twórców Ludowych O/Gdańsk prezentują" Scenariusz: K. Szałaś"il'a, oprawa plastycZJna: A. Szablewska, 90 eksponatów. Elkspozycja: 7.08.- 30.09. w Galerii Sztuki Ludowej WOK. Współorganizator: STL O/Gdańsk. "VII wystawa haftu kaszubskiego Klubu Siedmiu Kolorów" .Scenariuć>z: K. Szałaśna, oprawa plastycZJllia: Z. Chylarecki, 60 eksponatów. Ekspo'zycja: 3.12.86.- 27.01.87. w Galerii Srztuki Ludowej WOK. Współorg,anizator: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie w Gdańsku. WOJEWOOZTWO GORZOWSKIE MUZEA ·GorzÓw Wilk.p., Muzeum Okręgowe "Wi elkopOl1s1kaXIX-wieczna 1 SC'enadusz - 1.05. oprawa plastyczna: M. Bauman, I1zeźba ludowa" 40 eksponatów. Eksporzycja: 8.02.- "Ubiór ludowy na Podhalu" 'Scenariusz: H. Błaszczyk-Żurowska, Ekspozycja: 9.03.- 3.06. oprawa plastyczna: J. Czech, 137 eksponatów. "Sztuka zdol:miczo-obrzędowa związana z nadejściem oraz ze świętami Wuelkanocnymi" Scenariusz - 15.05. oprawa plastyczna: G. Kostkiewicz, 40 eksponatów. wiosny Ekspozycja: 10.04.- �331 ,KRONIKA "TechU1likidawnej uDok, czar" Scenariusz: Z. Linkowski, oprawa plastyczna: J. Piechocki, - 15 e1ksponatów etnogmficznych). Ekspozycja: 18.05. - 23.10. (w ramach wystawy "Ozwar;ty kon,kurs na Ir,zeźbę ludową" ScenariuslZ oprawa plastycZlTIla:G. Kostkiewicz, 5,2 e\ksponaty. Ekspozycja: 17.11.86- - 31.01.87. WOJEWÓDZTWO JELENIOGÓRSKIE MUZEA Jelenia G6ra, Muzeum Okręgowe ..Dolnośląskie meble ludowe od końca XVII w. do 'połowy XliX w." Scen;-;'iu.z: H. Slomska, oprawa plastyczna: otwaraie 15 paźdz.icrnika. Informator. Ka;nic"na Góra, r.'Iuzcum Tkactwa 71 eksponatów. Ekspozycja: Dolnoślą::lkieg,o "Świ::lt bajki Scenariusz i oprawa plastyczna: cja: 25.04 - 30.06. Folder. W. Sierka, M Eckert, WOJEWÓDZTWO świat lalki" A. Woźniak, 150 eksponaltów. Ekspozy- KALISKIE Kalisz. Mu:zeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej "Sudan - ludy rolnicze i plemiona koc2iowniczle płd.-wsch. Kordofanu" Scenariusz: M. Scisła, oprawa plastyczna: EkspolZycja: 27.07. - 14.11. Katalog. "Elementy wnętrza mieszkalnego Z. Baranek, J. Pawlak, w K,aliSizuw pierwszych 350 ek'sponaltów. 40 latach XX wieku" Scenariusz: M. Ścisła, oprawa plastyczna: J. Pawlak, konsultacja: J. P. Dekowski, 50 ekscpbnatów. Ekspozycja: 111.10. - 12.11. WspóŁorganizator: Towarzy,Jtwo Miłośników Miasta Kalis:za. Kroit.oszyn, Muzeum Region,aLne PTTK Wystawa - inscenilzacja obrzędów "Krotoszyńska wiosna" Scenariusz oprawa plastyczna: H. Ławniczak, "Indianie Panare 50 eksponatów. Ekspozycja: z Wenezueli" Scenanius.z i oprawa plaS'tyczna: E. !Namysł, 149 eksponatów. - 14.12. Współorganizator: MUlZcumEtnograficzne w P02maniu. "Boże Na1rodzenie w polskiej tmdycji patrz: Toruń, Muzeum Etnograficzne. marzec. ludowej" Ekspozyeja: 13.11.- �332 KRONIKA WOJEWODZTWO KATOWICKIE MUZEA Będzin, Muzeum Zagłębia "Drogi do ,zwycięstwa - plastyka nieprofesjonalna" patrz: Bytom, Muzeum Górnośląskie Bytom, Muzeum Górnośląskie "Wiosenne zwyozaje ludowe na Górnym Sląsku Scenariusz: L Bialas, K. Kaczko, oprawa natów. Ekspozycja: 26.03. - 24.06. Folder. "Drogi do izwycięstwa - i w Zagłębiu plastyczna: plastyka Dąbrowskim" D, Chmielarska, 316 ekspo- nieprofesjollalna" Scenariusz: K, Kaczko, Cz. Haczkiewicz, 58 eksponatów. Ekspozycja: 1.02. - 31.05. Współorganizator: MUiZ€UmZagłębia w Będzinie; Ekspozycja: 22.01. - 5.06. w Muzeum w Rybnilku, 69 eksponatów; .Ekspozycja: 10.06. - 30.08. w Muzeum w Kluczborku, 122 eksponaty. Zabrze, Muzeum "Pmy chłopskim ,i pańskim stole" Scenariusz: H. Haduch, oprawa plastyczna: C. Cacew, konsultacja: grafów z woj. katowickiego, bielskiego, opolskiego, 600 eksponatów. 24.01. - 30.11. Przewodnik. INSTYTUCJE zespÓl etnoEkspozycja: NIEMUZEALNE Ka1towice, W.ojewódzki Ośrodek Kultury "Od ,gminy do wojewód21twa" wysltawa pokonkuDsowa Scenariusz i oprawa plastyczna: Cz. Wieczorek, konsultacja: Elklspo.zycja: 1.09. - 15.10. w Galerii Plastyki WOK. Katalog. Lazy, Miejsko-Gminny E. Syrniacki, Ośrodek Kultury "Palmy i pisanki" Scenariusz i oprawa plastyczna: Z. Dyszy, konsultacja: A. Szymczak, ponatów. Ekspozycja: 2q.03 - 15.04. w Domu Kultury w Niegonowicach. Niegonowice, T. Bachowska, rzeźby ludowej Wiesława oprawa plastyczna: Miejsko-Gminny 1.01. - 30.011. WspółorganiJz.ator: "Wystawa SoenariuslZ czerwiec. ok. lOll eks- Dom Kultury "Wystawa Scenariusz: 275 prac. oprawa haf,tów ludowych plastyozna: Zembalskiego" B. Jasna, 23 eksponaty. Ekspozycja: Ośrodek KultUlrY w Niegonowicach i uży,tllmwych" T. BachowsIka, ok 50 eksponatów. Ekspozycja: �333 WOJEWOnZTwo KIELECKIE INSTYTUCJE NIEMUZEAL4NE Kielce, Wojewódzki Dom Kultury "Rzeźba Józefa Kacz.marka" Scenariusz: M. Wójcik, oprawa plastyc~a: 45 e.ks~onatów. Ekspozycja: 5.05. - 15.05. "Współczesna Scenariusz: M. Wójcik, oprawa zycja 13.09. - 14.09. szJtuika ludowa plastyczna: "Dymarki" Wspólorganizator: ropoiskiego. Towarzystwo M. Sciwiarska, konsultacja: B. Erber, Kielecczyzny" K. Sciwiarska, 80 eksponatów. Ekspo- w Nowel Slupi Przyjaciól Górnictwa, Przemysłu Hutnictwa Sta- "Garncarstwo Frydel'yka Bąbla, garncarstwo Aleksandra Krawczyka, malarstwo Stanisława Bąka" Scenariusz: M. Wójcik, oprawa plastyozna: K. Sciwiarska, konsultacja: J. Skotnicka. 70 c.ksponatów. Ekspozycja: 3.10. - 30.10. Katalog. B. Erber, "Dawne ozdoby choinkowe" Scenr>:'iu$z: S. Skwarczyóska,. oprawa plastyoroa: B. Wysocki. tów. Eo{spozycja: grudzień w kinie "Gryf" w Miiechowie .. WOJEWOnZTwo ok. 100 ekspona- KOSZALIŃSKIE :\1UZE:\ Darlo·",·o. Muzeum - Zamek K!li'Jżąt Pomorskich ..Twórozość ludowa Ziemi Darłows·kiej" Scen~r:usz: B. Trynda, oprawa plastyolilla: K. Kantowski, konsubtacja: K. Picha, 69 ek..;po.natów. Ekspozycja: 7.03. - 28.03. w Galerii Darłow.skiego Ośrodka Kultury. Wspólorganizator: Darlowski Ośrodek Kultury; Ekspozycja: 19.04. w Zespole Szkół Rybo!ów;otwa Mor!>kicgo, 19 eksponatów. ,,1 Ogólnopolskie Prezentacje Twórczości Robotniczej" Scenariusz i oprawa plastyozna: K. Kontowski, 32 eksponaty. Ekspozycja: 25.10. w Zespole Szkól Rybołówstwa MOr3kiego; Ekspozycja: 3.11. - 29.11. w Galerii Darlowskiego Ośrodka Kultury. INSTYTUCJE NIEMUZEALNE Kosza]:;'!, Wojewódzki Dom Kubtury "RękodziełQ ludowe ,j twórczość pami'1'tkarska" wysta,wa pokonkursowa Scenar:usz: R Kozłowska, oprawa plastyczna: H Maciejewski, ekspona:ów. Ekspozycja: 7.01. - 10.02. w Salonie Wystawowym R. Kozłowska, 198 WOK. Katalog, �334 KRONIKA WOJEWOOZTWO KRAKOWSKIE MUZEA Kraików, Muz€um HiJSJtorycz.nem. Krakowa .,S,zopk'i krakowskie Scenal1ius,z i opraw.a pla~tyc<Zlna: T. Ek"polzycja: 7.12.86. - 15.02.87. Myś.lenice, Muzeum Regionalne Petryk, Ekspozycja: Szal,apa!k, B. Jarosz, 132 e:;;.ipl)naty, "Dom Grecki" "Myśleruoki 75 eksponatów A. 110986" strój ludowy" 14.02. - 18.03. WOJEWOOZTWO KROSNIEŃSKIE MUZEA Sanok. Muzeum Budownictwa Ludowego "Dom naszych Scenar,iusz i oprawa - 31.09. Katalog. plastyczIlJa: "Strój Scenariusz oprawa plastyczna: dJZJiad!ków" R. Grządziela, 733 eksponaty. Ekspozycja: 12.05.- ludowy na Podkarpaciu" (clio -}94;5 :r.oku) M, Marciniak, 733 eksponaty. Ekspozyc.i~.: 25.0~.- - 25.10. "Sz.koła w pI1Z€szlości" od końca XIX w. do 1945 roku ScenaT'iuS'Z: W. Sottys, D. Blin-Olbert, 260 eksponatów. Ekspozycja: otwarcie "Inni - oprawa p1astyczn.a: J. Wójtowicz, V'. 83ftyS, 25 maja. mala,nzle-niepr'ofesjonaliści" Scenariusz: D. Blin-Marciniak, oprawa plastyczna: P. Kolano, 33 eksponaty. pozycja: 2.07. - 1.09. Katalog. Wspólorganiz.ator: Sanocki Dom Kultury WOJEWOOZTWO MUZEA Le'szno. Muzeum Okręgowe w Lesznie LESZCZYŃSKIE Eks- �335i IKRONIKA "Typy ludowe w twórczości H. RQdakows<kiego i K. W. Kidisińskiego" Scenariusz ,i oprawa plastyclll1!a: A. Chmielewska, 7l eksponaltów. Ekspoilycja: 23.02. - ,13.04 . konsultJacja: .,Rzeźbiarze ludowi nas,zego regionu Scenariuslz S. Chmielows.ki,. J. Sowij-a'k" i oprawa pla51tyczna: B. Błaszki.ewicz, ok. 80 eksponatów. In[ormartJor Ekspozycja:: 12.12.86 - 1.02.87. WOJEWÓDZTWO ŁOMZYI"ISKIE MUZEA Ciechanowiec, Muzeum Rolniotwa "Haft i komnka im. Krzyszlt·ofa Kluka w reg,ioID'iepólnocnowschodniej Scenariusz: A. Mosiewicz, oprawa Ekspozycjo: 9.04. - 9,06. Folder. plastyczna: WOJEWOOZTWO Polski" W. Bogucki, ok. 240 eksponatów. ŁOOZKIE MUZEA Łódź, Muzeum Archeolog,iczme i Etnograficzne "P'ols<kie O'br'azy ludowe w Zlbiorach Muzeum Archeolog,jcznego w ł../odzi" Scenarius,z: B. Wróblewska. log. Współorgani,zator BWA Ekspozycja 17.12.85. - 9.01.86. Etnograficznego· w BWA w Łodzi. Kata- ,.Boże N.arodzenie po pol9ku" Scenariusz: M. Liberska, opraw,a plastyczna: W. Adamiak, Eksporz.ycja: 2:3.12.85 .... - 16.03.86, "Swiat bajkiScenariusz: M. Ekiert. Ekspozycja: kiego w Kamiennej GóI1ze świat lalki" w Muzeum 18.04. - 30.06. Tkactwa Dolnośląs-- .,Twórcy ludowi zPaszyna" patrz: Nowy Sącz, Muzeum Okręgowe "Bohate'rowiJe f'ilmów latkowych" ScenariuSlz: M. w Zgiel1zu Ekiert, Ekspozycja: .,Chiny - Scenariusz: W, Nowo5tZ.Ekspozycja: w ',1>.10.- 30.10. Mongolia - Miejskim Japonia" 12.11.86. - 8.02.87. Ośrodku Kultury: . �336 KRONIKA "K!imono" :Scenarius,z: W Nowosz, E~spozyc}a: 22.11. ~ 19.12. ':W,spółorganizaJtor; TowaTzystwQ BolSJko-J,apońskie "L~ma :Ekspozycja: 16.12.86. WSlpółorgaJIlJ~zator:Instytut - 7.0·2.87. A. Styczyńska, Nauczyciela w Łodzi. wieś s7Jwedzka w fotograf,ii" "Boże Narodzenie .Scenariusz: w Domu Szwedzki w Sztokholmie. w tr,adycji ludowej" Ekspozycja: otwarcie: WOJEWODZTWO w MDK w Łodzi. 19.12. NOWOSĄDECKIE .'MUZEA Nowy Sącz, Muzeum Okręgowe "W;ieńce dożynkowe" .Scenariusz: M. Krah, oprawa plastyczna: pracownicy Działu Etnograficznego Mu.zeum, 25 aksponatów. Ekspozycja: 24.05. - 20.08. w Sądeckim Par·ku Etnogra.ficZJnym. \Vs·półolfganizator: Sądecki Park Etnograficzny. :Rabka Zdrój, Muzeum :im. Wł. Orkana "Wystawa gl1afiki rodzeństwa M. f J. Guzikowie, .Scena,riusz: Ekspozycja: oprawa Ma.rii i Jakuba plastyczrna: Guzi·ków·' W. KopyJtek, 35 eksponaitów. 1.03. - 7.04. "R~źby ;ScenariuSlZ: Z. Rak, oprawa Józefa Wrony" plastyczna: W. Kopytek, eksponatów. 35 :8kspozycja: 14.04. - 28.04. "Wystawa fotogr.amów JeI1ZJeg.o Dudy pl. Orkanowskie Gorce" Scenari usz: Z. Rak, oprawa plastyczna: W. Kopytek, ok. 40 fotogramó\,·. Ekspozycja: 3.05. - 20.05. ,.Malarstwo na szkle Władysława Walczaka Banieckiego" Scenar.iusz: Z. Rak, oprawa plas1ycZJl1'a: W Kopytek, 35 ekspona-tów Ekspozycja: 28.05. - 12.12. Zakopane, Muzeum Tatrzańskie im. Tytusa Chalubińskiego "Strój łudowy na Podhalu" Scenariusz: H Blaszczyk-Żurowska, oprawa plastyczna: J. Czech, 137 eksponaiŁów. Ekspozycja: 11.03. - 15.05. w Muzeum Okręgowym w Gollzowie Wlkp. Wspólorganiza,tor: Muzeum Okręgowe w Gorzowie Wllk·p. "Wspallli'ali zapomniani, .Scenariusz: H. Blaszczyk-Żurowska, ezyli Ma,ria i Bronisław oprawa plastyczna: Dembowscy" J. Czech, ok. 500 ekspo- �337 IKRONIKA nató ..v. Ekspozycja: panem. 28.06.86. w GaleI'ii - 28.02.87. "Podhalański Sztuki im. Kulczyckich w Zako- rStrój ludowy" Scenariusz: S. Żurow:>ki, M. Hajnos, oprawa pLastyczna: J. Słowakiewioz, L. Pustówka, konsuLtacja: J. Buńba. 180 ekspolIJla,tów. Ekspozycja: 10.07. - 30.09. w Klubie Osiedlowym Nowotarskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w Nowym Targu. Katalog. INSTYTUCJE NIEMUZEALNE Nowy Sącz, Wojewódzki Ośrodek Kultury "Plastyka obrzędowa" Scenariusz: M. Smoleń, opra\va plastyczna: B Magierowa, ok. 50 ek9ponatów. Ekspozycja: 8.01. - 10.02. I,nformator. .,Malanoitwo i rzeźba Ludwika Stanisława B. Kafel, W,ięcka z Wilozysk" Scenar:usz: M. Smoleń, oprawa plasrtyozna: B. Magierowa, ok. 50 eksponatów. Ekspozycja: 7.03. - 7.04. Informator. ..Rzeźba w drewnie konsultacja: konsultacja: B. Kafel, Hołdy z Paszyna" Scen:ar:usz: M. Smoleń, oprawa plastyczna: B. Magierowa, 65 eksponatów. Bkspozycja: 15.05. - 311.05. Informator. konsuLtacja: B. Kafel. konsultacja: B. Kafel, "Wlieńce dożynkiowe" Scenariusz: M. Smoleń, oprawa plastyczna: B. MagieI'owa, 15 ehponatów. Ekspozycja: 23.07. - 5.08. Informator. "Wystawa zbiorowa twórców ludowych z Bukowiny Tatl1ZJańskiej" (rzeźba, meblarstwo, snycer>ltwo, meltalopla~tyka) Scenariusz: S. Węglar,z, opI'awa pla~tyozlna: B. Magierowa. .tycja: 5.11. - 5.12. Informator. "Plastyka obrzędowa Scen:1l'iusz: S. Wt;glarz. oprawa plastyczna: zycja: 13.12.8G. - 5. Ol. 87. Informator. WOJEWODZTWO 100 eksponatów. Ekspo- 50 eksponatów. Ekspo- okresu Godów" B. Magierowa, OLSZTYŃSKIE MUZEA Mrągowo, Muzeum Ziemi Mrągowskiej "Ludowa Scenariusz: rzeźba oeramiczna Ize zbiorów Walentyny A. Wierzbioka, Dermack:iej' oprawa pla'>ltycZna: T. Juslzkiewicz.Ekspozycja: 22.10.85.- - 23.088G. Olsztyn. Muzeum Warmii i Mazur. "Dawna walrmińskaI1ZJeźba ludowa, kaflarstwo Scenariusz: E. Kotlińska, oprawa Ekspozycja: otwarcie 16.04.86. 22 Lud, t. LXXII plasytczna: A. mazurskie" Dziemidowicz, 284 eksponaty. �338 KRONIKA Ols;zty,nek, Muzeum Budownictwa Ludowego. Park Eltnograf.iozny ,,'Dkaotwo ludowe" Sce,narius.z: E. Kaczmarek, oprawa plaSltyczma: B. Waszelak, 110 eksponató\\', E-kspozycja: 1804. - 30.04. w Izbie HiiS'torii i Tradycji Ziemi Lubaws-kiej w Luba'.v',". "Wiejski Scenariusz: E. Kaczmarek, zycja: 7,05. - 31.05. i komunikacja" 60 eksponatów. Ek'ipo- Scenariusz i oprawa plastyczna: V. Mackiewicz, konsultacja: A. Wydorski, ponatów. Ekspozycja: 5.05. - 30.05. w Biskupieckim Domu Kultury. 6" eks- INSTYTUCJE oprawa transport plastyczna. B. Waszelak, NIEMUZEALNE Ols:ZJtyn,Wojewódzki Dom Kultury. "Rzeźba ludowa" wystawa pokonkursowa "II Triennale Plastyki Nieproiesjonalnej" Scetnarius,z i oprawa plasltyczna: W. Balcewicz, T. Korowaj, konsultacja: A. Wydorski, 430 eksponatów. Ekspozycja: 11,5.11. - 15.12. w KęŁnzyilS'kim Domu K'-ltitury. WOJEWODZTWO OPOLSKIE MUZEA Kluczbork, Muzeum im. Jana Dzierżona "Wiano panny mlodej na Sląsku" Scenariusz: Ekspozycja: E. BuoZJańs.ka-Kuhl, oprawa 13.11.86. - 12.01.87. Informator. WOJEWODZTWO plastyczna: R. Kowal, 236 ekspoaatów OSTROŁl'~CKIE MUZEA Ostrołęka, Muzeum, Okręgowe "Kurpiowska sztuka ludowa" Scenariusz: B. Sokołowska, oprawa plastyczna: A. Olechowski, S. Krzyżewski, 46 eksponatów. Ekspozycja: 22,12.85 - 30.04,86. Informator; Scenariusz: A. Henrykowska, S. K,rzyżewski, konsultacja: M. Olszewska, 98 ekspcYn3itów, Ekspozycj'a: :10.01.- 29.03. w Muzeum Historycznym w Przasnyszu. "Łowicka Scenariusz: B. Kaznows'ka, opmwa sztuka ludowa" plastyczna: S. Krzyżewski, 142 ekspon<:llty. Ek~- �339 !KRONIKA pozycja: szawie. 1.06. - 10.08. W.spółorgani!zator: Państwowe "Tk'anina Scenariusz: M. Samsel, zycja 10.09.86. - 31.01.87. oprawa Muzeum Etmograficzne w War- na Kurpiach" plastyczma: S. KrzyżewSIki, 60 eksponatów. Ekspo- Wysz.ków, Muzeum Miejs·k.ie "S:utuka zdobnicza KUlrpi,owszczyzny" Scenariusz: B. Sr)kołowska, oprawa Ekspozycja: 110.09.86. - 31.01.87. INSTYTUCJE Ostrołęka, plastyczna: S. Krzyżewski, NIEMUZEALNE Wojewódzki Ośrodek Kultury .,S~-tuka ludowa województwa 150 eksponatów, Ekspozycja: 7.06. - 22.06. bielskiego" Współorganizator: WOJEWODZTWO Trzcianka. eksponatów. 60 WDK w Bielsku Białej PILSKIE Muzeum im. Wik!tora Stachowiaka .,Kultura Scenariusz i oprawa pozycja: 10.03. - 9.05. w Pile. ludowa Łemków" plastyczna: J. Niedżwiecki,. Z. Kowalski, 1t:i5 eksponatów. EksWspółorganizator: Muzeum Okręgowe im. Stanisława Staszica WOJEWODZTWO PIOTRKOWSKIE :\WZEA Piotrków Tryb., Muzeum Okręgowe. "Szopka ludowa ze zbiorów Muzeum Narodowego w Kielcach" ScenariuSiz i oprawa plastyczna: G. Szazepaniak, ok. 60 eksponatów. 20.12.85. - 20.01.86. WSlpółorgani~tor: MU'zeum Narodowe w Kielcach . .,Ludowa 9:utuka .zdobnicza województwa SC-€ll1ariusz: G. Szczepaniak, oprawa Ekspozycja: 7.08. - 24.09. Kaitalog. Przedbórz, "Wystawa Scenarius'z plastyczna: piotrkowskiego" C. Wlaźlak, ok. 100 eksponatów. Muz.eum Społeo:une zdjęć ·z ok<lzH otwarcia i oprawa plastyczna: Społecznego T. Michals·ki, Muzeum Ludowego 175 eksponatów. w Ppzedborzu" Ekspozycja: - 1.12. RadomsKO, Muzeum Regionaline "Tkan.ina ludowa Ziemi Radomszczańskiej" Scenariusz Ekspozycja. oprawa plastyczna: K. Filarowsk'a. Ekspozycja: 17.01 - 3.03. 1.11.- �340 KRONIKA WOJEWODZTWO PŁOCKIE MUZ5:A Łęczyca, Muzeum "Ludowe rzeźbiarki z Witoni" Scenariusz: A. Dłużewska-Sobczak, oprawa plastyczna: tów. Ekspozycja: 3.05. - 31.05. w GOK w Witoni. M. Żydek. ok. 80 ekspona- Plock. Muzeum Mawwiec~ie ,,\\'spólczesny fajans wlocławski" Scenariusz: J. Dąbrows'ka, oprawa plastyczna: T. Zaremba. zycja: 22.11.85, - 5.01.86. Wspólorganizator: Muzeum Ziemi skiej we Wlocław,ku. "Sztuka ludowa Księżaków 3>13 eksponatów. EkspoDobnyńskiej i Kujaw- Łowickich" Scenariusz i oprawa plaSityczna: W. Dowlas1zewioz, 135 eksponatów. Ekspozycja: w Muzeum i Parku EtnograficzJnym w Siorpcu. Wspólorganizator: Muzeum i Park Etnografiozny w Sierpcu. 5.09. - 7.12. Sierpc, Muzeum i Park Etnograficzny ..Vlyp.o's<lżenie kuchni Scenariusz 24.01. - 31.03. mies'Zczullskiej na przełom~e XIX i XX wieku" i oprawa plastyozna: ,Informator. J. Piotrowski. ok. 300 eksponatów. Ekspozycja: "Dziecko na Mazows.zu" Scenar·iu 7.: G. Czerwińska, oprawa EkspJzycja: 14.06. - 30.10. Folder. "Sztuka pl'3styczna: ludowa T. Bochen. ok. 500 e.kspon-atóv.·, KS'ięż.aków Łowickich" patrz: Plock, Muzeum Ma:wwieckie ,,15 lecie Muzeum Scenariusz: T. Czerwiński, zycja: 12.12.86. - 15.10.87. i Par,ku Etnograficzneg,o oprawa plastyczna: WOJEWODZTWO T. w Sierpcu" Czerwin . ;ki. T. Bochen. Ekspo- POZNAŃSKIE MUZEA Szreniawa, Muzeum Narodowe "Kobieta Rolnictwa w polu, W i Przemysłu Rolno-Spożywczego domu i w zagrodzie" Scemll'iusz: B. Jancz-Kostuch, oprawa plastyczna: melska, 31 ekspo.natów. Ekspozycja: 5.02. - 11.02. dzielczym w Stros2)kach k/Nekli. K. Halaczyn, konsultacja: B. Zaw Holnicznym Komblnacie Spół- �341 IKRONIKA "Wiatraki w Polsce" Scenariusz: M. Sierszeńska, oprawa plastyczna: R. Fabianowski, konsultacja. F. Klaczyński, 27 eksponatów. Ekspozycja: 26.03- 21.05. w Oddz'iale Muzeum Narodowego 'N Nowym Tomyślu. "T,radycja w gospodarstwie wiejskim" Scenariusz: Z. Wilke. B. Walkiewicz, oprawa plastyozna: E. Staniszewska, konsultacja: B. Zamelska, ok. 50 eksponatów. Ekspozycja: 21.08.- 23.08. w Szkole Podstawowej w Lubiniu. "Konkurs na materiały dotyczące dziejów wsi i rolnictwa Scenariusz: M. Sierszeńska, oprawa tów. Ekspozycja: 10.11.- 30.11. plastyczna: WOJEWODZTWO polskiego" E. Staniszewska, ok. 100 ekspona- PRZEMYSKIE INSTYTUCJE NIEMUZEALNE Przemyśl, Wojewódzki Dom Kultury. "Wystawa prac twórców ludowych gminy Chłopice" Scenariusz 23.03. oprawa plastyczna: "Wystawa Scenariusz 27.Q4. oprawa pracownicy WDK, ok. 50 eksponatów. Ekspozycja: prac twórców ludowych gminy Gać" plastyczna: pracownicy WOJEWODZTWO WDK, ok. 50 eksponatów. Elfspozycja: RZESZOWSKIE MUZEA Rzeszów, Muzeum Okuęgowe w Rzeszowie .,Sztuka ludowa i folklor w zbiorach muzealnych i filatelistycznych" Scenariusz: pracownicy Działu Etnografii, oprawa plasltyoZlne: A. Trzyna, ok 450 eksponatów, Ekspozycja: 15.07- 30.10. Współorganizator: Połski Związek Filatelistów Oddział w Rzeszowie. WOJEWODZTWO MUZEA Wieluń. Muzeum Ziemi WieluńskieJ SIERADZKIE �KRONIKA 342 "Wieluńskie Scenariusz: B. Wiluś. oprawa zycja: 18.0 l. - 15.03. "Wieluńska D. ludowe" Holbryd ,ok. 1;\0 eksponatów. SIZItukaludowa i rękodzieło Scenariusz: B. WiJuś, oprawa zycja 13.09. - 21.10, INSTYTUCJE samodziały plastyczna: plastyczna: D. Holbryd, Ekspo- a,ptystycZlnc" ok. :300 eksponatów. Ekspo- NIEMU2JEALNE Sieradz, Wojewódzki Dom Ku1tury "Płaskorzeźby Wojciecha Nyziaka' Scenariusz: J. Matusiak, oprawa plaSltyczna: St. Pok'oniowski, 25 eksponatów. Ekspozycja: wrzesi,eń w kinie "Piast' w Sieradzu, Katalog. WspółOifganizaJtorzy: Towarzystwo Przyjaciół Sieradza, Klub Pracy Twórozej przy WDK w Sieradzu. WOJEWGDZTWO SKIERNIEWICKIE MUZEA Brzeziny, Muzeum Regionalne "Sztuka ludowa w,ojewództwa skierniewiokiego" Scenariusz: E. Putyńska, opr.awa pLastyczna: zycja: 26.06 - 21.08. Katalog. Żyrardów, B. Tyr'alska, 220 eksponatów. Ekspo- Muzeum Okręgowe "Sz,tuka ludowa wojew6dtZltwa skierniewickiego" Scena·riusz: E. Pu,tyńs:k.a, oprawa plastyollna: M. Cąpała, 218 eksponat6w. Ekspozycja: 17.03 -15.05. Kaltalog. Współorgan~ZJatorzy: Wydział KuUury ,j Sztuki UW w Skierniewicach oraz muzea z terenu województwa skierniewickiego. "Na af,rykańskim targu" Scenariusz: J. Koziorowska, oprawa plastyczna: M. Cąpała, 132 oksponaty. Ekspozycja: 11·6.05. - 15.08. Wsp6łorgao@ator: Pańs'twowe Muzeum EAnograficzne w Warszaw;ie. Lipce Reymontows'kie, Muzeum WI. Reymonta w Zyr.ardoWlie. "Pannąby~am, Oddział Muzeum Okręgowego pa,n;ią będę" Scenariusz i oprawa plastyczna: E. Putyńska, konsuLtacja: Państwowe Muzeum Etnograficzne Dział FolkLoru, ok. 90 eksponat6w. ,E)k;spozycja: 7.09. - 30.09. "J,armaif.k" Scenar.iu!>z: E. Pultyńska, oprawa pozycja: 27.10 - otwarci'e. na motywach powieści "Chłopi" t. 'I - "J€lSl1eń" plastyczna: L Dziuda. ok. 150 eksponatów. Eks- �343 KRONIKA WOJEWÓDZTWO SŁUPSKIE MUZEA Bytow. :\1uzeum Z,achodni,o-Kaszubskie. ,.RJzeźba i malarstwo Aintoniego Bartona Scenariusz: J. Kopydłowski, oprawa plastyc2ma: ekspo.:1atów. Ekspozycja: 3.04. - 16.06. Katalog. "Zabytki kultury J. Kopydłowski,.206 materiaLnej z Kaszub" Scenariusz: P. Cielecki. oprawa plastyczna: pana:0w. Ekspozycja: 28.06.86- 22.02.87. WOJEWÓDZTWO INSTYTUCJE z pr:zechle:wa" P. Cielecki, P. Ciełecki,J. Kopydłowski, 185 eks- SZCZECIŃSKIE NIEMUZEALNE Szczec::n, Wojewódz.ki Dom Kultury "Wojewódzka wYSltawa plastycznej twórcz>ośei ludowej Scenariusz: H. Orska, oprawa plastyczna: 580 eKsponatów (187 autorów). Bkspozycja: WOJEWÓDZTWO i amatorskiej" B. Poludniak, konsultacja: 7.12.86- 11.01.87. T. Baraniuk, TARNOBRZESKIE MUZEA Sandomierz. lIfuzeum Okręgowe "Wieś k.ielecka w rzeźbie i malar,stwie ludowym" Scenariusz: B. Erber, oprawa plastyczna: L Godyń, 80 eksponatów. 24.()3. - 26.05. Współorganizator: Muzeum Nar-odowe w Kielcach WOJEWÓDZTWO Ekspozycja: TARNOWSKIE MUZEA Bocholia. Muzeum im. prof. S. Fischera "RJzeźba Piotra Dymurskieg.o" Scenariusz: L Zawidz'ka, oprawa plastycz,na: tów Ekspozycja: 13.03. - 4.05. Katalog. Tarnów, Muzeum Okręgowe - Oddział Etnograficzny "Kolorowe Scenariusz: A. Bartosz, 23.()5.- 6J11. oprawa J. Kęsek, plastyczna: L Zawidzka, 1·28 ekspona- "Zajazd" Zahpie" J. Kocoł, 150 eksponatów.' Ekspozycja �KRONIKA 344 WOJEWOOZTWO TORUI'lSKIE MUZEA Toruń, Muzeum Etnograficzne "Kultura materialna Pałuk" Scena;r,iuSiZi oprawa plasf,yazma: I. Wronk1owska, 108 eksponatów. - 31.12 w Muzeum w Bi:skupilncie. Ekspozycja L01.- "Polskie haf,ty luuowe" Scenariusz: K. TUI1ska-Skowroonek, 37 eksponatów. w Kowalewie. "Haft ludowy okręgu Ekspozycja: 31.01.- 2.05. w '.\lDK Baranya na Węgnech" ScenarillS'z: R. Rogovacz, oprawa plastyQ2Jl1Ja:M. HoffIll:a!nn, 81 eksponatów. Ekspozycja: 11.04.- 24.09. W,spół.orgauizaitor: JanUisBannoonius Museum w Pecs (Węgry). "Twórczość ludowa Józefa Chełmońskiego" Scenariusz i oprawa plastyczna: A. Błachowski, 30 eksponatów. Ekspozycja: 10.0515.05 w Bibliotece 'Wojewódzkiej i Książnicy Miejskiej w Toruniu. Ekspozycja 16.05 - 30.05. w Auli UniweI'syJtetu im. M. Kopernika w Tor UII1Ji u. ,,1,25lat ochrony pI1zeciwpożarowej w BrlOdnicy" ScenariuSlZ: E. JuchJniewicz, W. Gęsicki, oprawa plaSltyama: S1. Laakowski, 1\12eksponatów. Ekspozycja: 16.05.- 25.09. w Komendzie Rejonowej Straży Pożannej w Brodnicy. W9Półor~anizatsor: MUiZeum Re~ionalne w Brodnicy. "Miala,r;stwo Nikifora" ScenariuSlZ: A. Błachowski, oprawa pozycja 26.06.- 14.09. lnformamor. pla~ty'ozna: M. Hoffmann, "Twórczość ludowa województwa 120 eksporualtów.Eks- toruńskiego" Sce<nariuSJz: A. Błachows'ki, H. Dz.ierebiństka, L. Tyczyńska, opmwa M. Hoffmann, 105 eksponatów. Ekspozycja: 26.09. - 23.10. IlnDOrmaltior. plastyczna "Wojsko po1sJde w ,rze:bbie ludowej" ScenariUJSiZ:A. Błachow.ski, oprawa .plastyczna: W. Sierka, 28 eksponatów. Ekspozycja: 12.10.86.- 9.01.87. w MUiZeum Wa.lki i Pra,cy w Jeleniej GÓrze-Cieplice. "Hatit pałUiCki Czesławy Maltwijów" Scena!I"iusz: K. TUDska-S kOW!r<mek, oprawa p1astyc':M1a: B. H. MiJkułowska, 128 eksponatów. Ekspozycja: 17.10.86.-15.03.87. KaLka, konsuLtacia: "W.spółczesna ,twórezość ludowa i zabawki obwodu Mohyłewa" Scenariusz: L. Tyczyńska, oprawa plastyczna: J. Zakrzewski, pozycja: 6.11.- 13.11. w MDK ,.,Centrum" w IT'orunliu. "Boże Narodzenie w tradycji 110 eksponatów. Eks- ludowej" Scenariusz i oprawa plastyczna: J. Oleksy, H. Dzierzbińska, 107 eksponató\\'. Ekspozycja: 20.12.86.- 20.02.'87 w Muzeum w T.rzciaJnce. W,spółorg'aII1iJzator Muzeum w T:rzciance. �345 KRONIKA WOJEWODZTWO WAŁBRZYSKIE INSTYTUCJE NIEMUZEALNE Wałbrzych, Wojewódzkie CcnrtJrum Kultury i Sztuki "Zamek-Książ" ScenariuSlZ: "Ludowe i ar,tystycwe rękodzieło" Scenariusz: H. Walerek, ok. 120 ekJsponaltów. Ekspozycja: 1.05. - 30.05. WOJEWODZTWO WLOCŁA WSKIE MUZEA Włocławek. Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobnzyńskiej "Wspólczesna SlZtuka ludowa Kujaw i Ziem:i Dobrzyńskiej" Scenariusz: K. Pawłow,Sika, oprawa plastyczna: pozycja: 10.10.86. - 8.01.87. Katalog. WOJEWODZTWO A. Bisaga, ok. 300 eksiPonatów. Eks-- WROCŁAWSKIE MUZiEA Środa Śląska, Muzeum Rzemiosł Drzewnych "Kołodziej5tw.o" Scenariusz i oprawa maj 11986. Katalog. plastyczna: Z. Aleksy, 135 eksponatów. Ekspozycja: otwarcie· "PołSikie stroje ludowe" ScenaTius,z i oprawa plastyczna: J. KoszutSika, 40 eksponatów. Ek,s,porzycja: C'lerwiec - sierpień. Katalog. Współorganizator: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie. Wrocław, Muzeum Etnograficzne "Sztuka Nigerii" Scenariusz i oprawa plastyc;ma: E. KosińsJka, 19 eksponatów. - 10.03. Współorganizator: Muzeum Ślężańskie w Sobótce. Ekspozycja: 10.02_ .. "PisanJd ,i pcl'lmy wielika:nocne" Scenariusz: E. Prus, B80 ekisponatów. ElGpozycj.a: 23.03. - 30.03. "ad dymarki do IkuŹJI1ii" Scenariusz: E. Kosińska, L. Itman, oprawa plastyczna: E. ,Prus, 288 eksponatów. E1kspmycja: 4.04. - 16.10. Katalog. WspółlQrganiza,tor: Ml.IIZeum Archeologiczne we· Wrocławiu; Ekspozycja. otwarcie 4.12.86 w Muzeum Etnograficznym w Zielonej Górze. �-346 KRONIKA Iinrtenpretacj>e "Scenariusz: Ekspozycja: E. Berendt, 18.04. - 30.06. "Pejzaże oprawa plastyczna: Informator. Interpretacje - życia" E. Berendt, E. Prus, 96 eksponatów "Na co dzień i od święta" : ScenariuLSlz: E. BerendJt, oprawa pla,styc1JIJJa:E. Berendt, tów. Ekspozycja: 10.10.86. - 5.03.87. Informator. A. J,arodz-ki. 80 ekspona- "Ule figuraLne" .Scenariusz: .E. Berendt, M. Golubkow, w Muzeum w Glogowie. KataLog. 15 eksponatów. WOJEWOOZTWO Ekspozycja: otwarcie 5.11. ZAMOJSKIE MUZEA Tomaszów Lub., Muzeum RegionaLne im. J. Petera "Ryszard Biel - twórca Scenariusz: J. Gołąb, 60 eksponatów. tor: Muzeum w Żywcu. ludowy Ziemi Żywieckiej" ;Ekspozycja : -1.11.86. - 3.01.87. WOJEWOOZTWO Wspólorgani'za- ZtELENlOGORSKIE MUZEA Zielona Góra, Muzeum Etnogr.aficzne "Tkaniny j .strój ludowy w Zielonej Gór.ZJcz siedzibą w Ochli na 'tle obnzędowości rodzilIJlnej i darocz.nej mies:?;kańców województwa zielonogórskiego" Scena'rimlZ:I. Lew, oprawa plastyczna: pCYZycja:3.03.86. - 15.02.87. KataJog. H. Maszkiewicz. ok. 200 ekspon8ltów. Eks- WYSTAWY ZAGRANICZNE CZECHOSŁOW AC JA Bratysława "Ludowe km •.~a1stW1O w PoLsce" Scenarius.z j oprawa plasltyczm,a: J. Łukasiewic.z, 128 eksponatów Ekspozycja: 27.08.w OŚf!odku Informacji i Kultury Polsk.iej w Bratysławie. Organizator: Muzeum Etnograficzne w Toruniu --12.09. Brno �347 KRONIKA "Bolsrk.ie SItroje ludowe" SCeJ~;;riusz: E. KrólikowSIka, oprar~a plaSltycz.na: C. Marrtinkova. Ekspozycja: ot~arcic 1.2.12.8,1. w Muroum Morawskim w BI1rlJie,Folder. Organiza'tonzy MusZJeumArcłJeobg:cwe i Etnograficzne w La-dzi, Muszeum Morawskie w Brnie. NIEMIECKA REPUBLIKA DEMOKRATYCZNA Drc::lO ,;Ule figurarLne" Scę!~ariusz: Johanes Just. opraw,a plarstyrezrna: E. Just, 15 eksponatów. Ekspozycja: ::lO,Oo;,- 21.09. w Dreźnie. Katal'Og. Organizator: Muzeum Eitnog(afJc'Zrl1e we Wrroclaw:u. Hagenow .,SrztUlkaludowa i amatorska wojewódlZJtwa pilskiego" Sceu1<uiusz: J. Niedźwiecki, oprawa plastyczna: M. Kalużna, oIk. 400 eksponatów. Ek.spozycja: 13.06. - 30.06 w Państwowym Domu KuLtury w Hagenow okręg Schwerin. Organizator: Muzl'um Okręg)owe w Pile. Scr::n<llkald~n "Stwje ludowe wojewódizltwa leSlzozyńS'kiego" Sce.nariusz i ,opr,awa plrasrtycwa: St. Chmielowski, ok. 230 eksponatów. Ekspozycja: w Muzeum Seklosrs Wilhelmsrburg Schwal-Kalden. Informator. OrganilZ;:;otor:~luzeum Okręgowe w Leszmire. 30.G;;. - 30.06 REPUBLIKA FEDERALNA NIEMIEC "SzopkJi i IZlwyC02:aje ludowe" Scenariusz: E Waligóra, oprawa plastyczna: J. Trz.ebiatow,srki, H. Raff, 51 eksponatów Elkspo,zycja: 27,11.86. - 8.02.87. w Barwarskim Muzeum Narodowym w Monachium. Katalog. Org,anizator: Muzeum Eltnog1raficzne w Klrakowie. WĘGRY Ke(;;kemc~ "Sztuka ludowa województwa tarnowskiego" (rzeźba, malarstwo, malowanki) Scenariusz: A Barrto'lz, opr.awa pla61tyozna: Ł. JewuŁa, 11ID ek,srponaJtów. Ekspozycja: 12.11. - 23.11. w Domu KuLtury VI Kecskemet. Organiizator: Muzeum Okręgowe w Tarnowie. �KRONIKA 348 WŁOCHY TAORMINA "Boże Narodzenie w po~s,k,iejtradycji ludowej" Scena,riusz: E. AirslZyllska, .J. Oleksy, oprawa plaSltyczna: E. ArszyIiska, 260 E+;:SpOnatów. EkspOlzycja: 13.12.86,-111.01.87. w Bibliotece Miejskiej w Taorminie. Ka~alog. Organizlatorr: Muzeum Eltnografiozne w Toruniu. ZSRR Brześć "Polska ludowa tkanina Scena,riuslZ i oprawa plaiSltyazma: A Mimniuk, - 30.11. W Muzeum w Brześciu. Organizator: laskiej. podlaska" 41 eksponatów. Ekspozycja: 19.06.Muzeum Okręgowe w Białej Pod- Kaliningrad "Współczesna sztuka ludowa i rękodzieło wo jewództwa ols:zJtyIiskiego" ScenariuSlz: J. \Vieoz,erzak-W'ołodŹJko, oprawa pla~tyczna: B. WIszelak, 305 eksp')na<tów. Ekspozycja: 15.07.- 1'8.08. w Okręgowym Muzeum Historii i Sztuki w KaLni.ngradzie. Orgalnizator: Muzeum Budowmiotw,a Ludowego w OlsZ/tynku. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/b49d3ded6a8ae292b9f064cd9bacc2e8.pdf 102090e6610b8b215c0f539d41583083 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1973 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1990 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1832 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1989-90 t.73 Description An account of the resource LUD 1989-90 t.73, s.251-333 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 73, 1989 -1990 IV. KRONIKA DZIAŁALNOSĆ DYDAKTYCZNA KATEDRY HISTORII I ETNOLOGII RELIGII KUL W 1988 roku minęła 5iedemdziesiąta rocznica istnienia Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego oraz erygowania w tym uniwersytecie Katedry Historii Religii i 3D-lecie jej reaktywowania. Katedra ta była pierwszą w Polsce katedrą religioznawstwa, jednak pełną działalność naukowo-dydaktyczną rozpoczęła dopiero w 1958 r. Uchwalą Rady Wydziału Teologicznego z 18 lutego 1958 r. reaktywowano dzialalność Katedry Historii i Etnologii Religii jako trzeciej katedry Sekcji Teologii Fundamentalnej, angażujcIc na stanowisko zastępcy profesora werbistę, ks. dra Teofila Chodzidłę, etnologa i religioznawcę, ucznia ks. Wilhelma Schmidta. W latach 1961 - 1976 ks. prof. Chodzidło był pierwszym kierownikiem katedry, której pierwotna nazwa: Katedra Historii Religii, ze względu na specjalizację prof. Chodzidly, zastal a przy reaktywowaniu zmieniona na Katedrę Historii i Etnologii Religii. Ks. dr Henryk Zimoń SVD został w 1973 r. pracownikiem naukowym katedry na stanowisku star:,zego asystenta, a od 1975 na stanowisku adiunkta. Od 1985 r. jest on kierownikiem Katedry Historii i Etnologii Religii. Pracownikiem naukowym katedry został w 1986 r. mgr Krzysztof Gładkowski, na stanowisku asystenta stażysty, a od 1987 - asystenta. Z okazji podwójnej rocznicy katedry chcemy w skrócie przedstawić jej działalność dydaktyczną, a przede wszystkim podać wykaz prac magisterskich napisanych pod kierunkiem ks. H. Zimonia i obronionych w latach 1976 - 1989. Pełną informację na temat działalności dydaktycznej katedry i wykaz wszystkich prac doktorskich i magisterskich, których promotorem był ks. prof. T. Chodzidlo w latach 1961 - 1975, można znależć w artykule H. Zimonia pt. "Działalność naukowo-dydaktyczna Katedry Historii i Etnologii Religii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego", w: tenże (red.), Działalność Instytutu Anthropos w dziedzinie lingwistyki, etnologii i religioznawstwa, Pieniężno 1980, s. 231 - 245. W Katedrze Historii i Etnologii Religii prowadzone są ćwiczenia, proseminarium i seminarium oraz wykłady kursoryczne o charakterze wprowadzającym do religioznawstwa i etnologii religii, a także wykłady monograficzne. Tematyka wykładów kursorycznych obejmuje: wstęp do religioznawstwa, zarys historii religii, główne kierunki etnologii religii, teorię monoteizmu pierwotnego. Ks. doc. H. Zimoń prowadzi następujące wykłady monograficzne: religie ludów pierwotnych, rytuały i wierzenia ludów afrykańskich, buddyzm a chrześcijaństwo. Mgr K. Gładkowski prowadzi ćwiczenia z religioznawstwa, polskich obrzędów i wierzeń ludowych, religii Słowian, islamu. O stosunkowo dużym zainteresowaniu etnologią religii i religioznawstwem w ostatnim trzydziestoleciu świadczy znaczna liczba studentów, księży i ludzi świeckich, którzy na seminarium etnologiczno-religioznawczym piszą prace dyplomowe na temat religii łudów pozaeuropejskich oraz w różnych regionach kraju prowadzą etnograficzne badania terenowe nad ludową kulturą społeczną i duchową. W latach 1961 - 1975 ks. prof. T. Chodzidło był promotorem trzech prac doktorskich �252 oraz 18 prac magisterskich. Od 1976 r. ks. doc. H. Zimoń był promotorem jednej pracy doktorskiej i 75 prac magisterskich. Aktualnie przygotowuje się kilka prac doktorskich z religioznawstwa i etnologii religii w Katedrze Historii i Etnologii Religii. Prace magisterskie, obronione od 1976 r. i podane w porządku chronologicznym (w nawiasie podaje się rok ukończenia pracy), koncentrują się wokół następujących nurtów tematycznych: ludowa kultura społeczna i duchowa Polski, religie ludów pozaeuropejskich, ogólne zagadnienia teoretyczne i metodologiczne z zakresu religioznawstwa i etnologii religii. 1. Polska W 1986 r. ks. Antoni Dudek TChr obronił rozprawę doktorską pL "Zwyczaje, obrzędy i wierzenia doroczne na ziemi pszczyńskiej". Zasadniczą podstawą źródłową rozprawy są pólroczne etnograficzne badania terenowe autora przeprowadzone w latach 1980- 1985 w 17 miejscowościach ziemi pszczyńskiej. Zagadnieniami kultury społecznej i duchowej Polski zajęto się w 33 pracach magisterskich. Tematycznie dotyczą one obrzędowości adwentowej i bożonarodzeniowej (18 prac) oraz wielkopostnej i wielkanocnej (pięć prac), obrzędowości agrarnej (cztery prace), wierzeń ludowych (cztery prace o demonologii ludowej i jedna praca o urokach) oraz zwyczajów i obrzędów weselnych (jedna praca). Prawie wszystkie te prace opierają się na materiałach empirycznych, zebranych w czasie stacjonarnych badań terenowych, trwających zwykle od dwóch do trzech miesięcy. Badania prowadzono w następujących regionach Polski: Kurpie Zielone, Warmia, Kociewie, Kaszuby, Szczecin, Sieradzkie, Łęczyckie, Opoczyńskie, region świętokrzyski, Lubelszczyzna, Zamojszczyzna, Rzeszowszczyzna, Tarnowskie, Przemyskie, Sandomierskie, Krakowskie, Skalne Podhale, Beskid Śląski, Górny Śląsk. 1. Alicja Góra. Zwyczaje i obrzędy agrarne w Łęczyckiem, Sieradzkiem i Łowickiem od połowy XIX w. (1976). 2. Marek Koryciński. Obrzędy kolędowania 3. Leokadia Matuszek. Zwyczaje i obrzędy na Skalnym 4. Urszula Podhalu Cieśla. i Łęczyckiem 5. Jolanta w w Sandomierskiem okresie świqt (1977). Bożego Narodzenia (1977). Urok w zwyczajach i wierzeniach ludowych w Sieradzkiem (1977). Marquardt-Buszka. nocne na Górnym Sląsku Zwyczaje, obrzędy i wierzenia wiosenne i wielka- (1978). 6. Marek Wlodarski. Postacie demoniczne w wierzeniach ludu ziemi opoczyńskiej (1978). 7. Andrzej Jan Jankowski. Zwyczaje, obrzędy i wierzenia związane z okresem Bożego Narodzenia na Kurpiach Zielonych (1978). 8. Henryk Grządziel. Zwyczaje i obrzędy Bożego Narodzenia u Kaszubów (1979). 9. Wiesław Harpula. Zwyczaje i obrzędy weselne ludności napływowej leńszczyzny 10. Maria Golańska. ludowej 12. Marek wych Długobór z Wi- (1979). Krakowska szopka bożonarodzeniowa i jej rola w kulturze (1980). 11. Wiesława niach w parafii helskich Gieruszyńska. ludowych Dzień wigilijny na Rzeszowszczyźnie Gieruszyński. Diabel na Rzeszowszczyźnie i inne (1980). w zwyczajach, obrzędach postacie demoniczne w i wierze- (1980). wierzeniach ludo- �253 13. Ks. Józef Węcławik SVD. Zwyczaje, pólnocno-wschodniej 14. Anna Fidurska. 15. 16. Zwyczaje, mińskiej w parafii Grażyna Sambor. Palma, nych mieszkańców Habki, K~. Antoni i wierzenia Jan Pieper. zachodniej jajko i woda dzielnicy 19. 20. Barbara w regionie Balicka. w parafii w zwyczajach Ks. Zdzisław ziemi 22. Jolanta Łęczna adwentowe oraz i wierzenia obrzędy mieszkańców okresu 26. okresu i Bożego adwentu Kupisiński SVD. Zwyczaje i obrzędy wielkanocne mieszkańców (1984). Błażewicz. Opoczno (1986). Grażyna Sopyłak. Potok Zwyczaje i obrzędy rafii 23. wielkopostne i wielkanocne i obrzędy Zwyczaje, obrzędy Swarożyn Langowska. gminy św. Andrzeja Zwyczaje brzozowski) Kiełbowski Boboli 33. Robert w parafii i bożonarodzeniowe w pa- okresu adwentu i Bożego Na- adwentowe i bożonarodzeniowe w pa- i obrzędy bożonarodzeniowe w parafii Do- SJ. Zwyczaje, obrzędy ludności pochodzącej Obrzędy i wierzenia z adwentowe Wileńszczyzny w i bożoparafii (1988). i wierzenia bożonarodzeniowe w parafii Olesno (1988). nocno-wschodniej Piętka. w parafii i wierzenia i obrzędy w Szczecinie 31. Ks. Roman Szarzyilski 32. Urszula roślin (1987). tradycji 10 Szarkowicz. Tarnowskie adwentowe Iwonicz- (1986). (dekanat Ks. Andrzej Halina parafii (1986). Ks. J ózef ł~obodziI1ski. Zwyczaje narodzeniowe 30. w (1986). w parafii Sierakowice maradz 29. Zwyczaje Górny Alicja Majewska. Teresa Narodzenia (1984). (1985). rodzenia 27. i Bożego adwentu (1983). Ks. Józef Michna Syn. Wierzenia demonologiczne na terenie -Zdrój (1986). 24. Wiesława Karasińska. Zwyczaje i ob'rzędy związane z uprawą rafii i bożo- i obrzędach wielkanocne 23. 25. war- wielkanoc- w zwyczajach znaczenie (1982). i wierzenia Dolny opoczyńskiej i obrzędach i wierzenia wielkopostne istebniańskim Zwyczaje Kazimierz ludności (1983). Ks. Jan Kohut SVD. Zwyczaje, Narodzenia 21. i obrzędy kartuskiej na Slone (1981). Zwyc.::aje, ourzędy pszczyńslciej (1982). Zwyczaje ziemi bożonarodzeniowe TChr. na ziemi bożonarodzeniowe (1981). 17. Ks. Tadeusz Marzec SVD. Magia i jej agrarnych na w~'Chodnim obszarze Polski 18. i wierzenia (1930). obrzędy GietTzwald Dudek narodzeniowe obrzędy Zamojszczyżnie TChr. części Puszczy Zwyczaje, Obrzędy, zwyczaje i wierzenia SandomieTskiej (1988). obrzędy i wierzenia adwentowe agrarne w pól- i bożonarodzeniowe Szc:::yrk (1008). Zawisza. podstawie badań Diabeł w wierzeniach ludowych regionu świętokrzyskiego w parafiaCh Radkowice, $więtomarz i Tarczek (1989). na 2. Religie ludów pozaeuropejskich Z 35 prac magisterskich na temat religii ludów pozaeuropejskich 17 prac dotyczy struktury społecznej i religii ludów afrykańskich. Osiem prac magisterskich dotyczy buddyzmu w Indiach, Tybecie, Chinach, Japonii i na Jawie, a dziesięć prac - takich religii, jak: nowa religia Japonii - Tenri-kio, konfucjanizm, �254 wedyzm, hinduizm, religie Jamanów (Indian Ziemi Ognistej), ludów P<Jpui Nowej Gwinei i Trobriandczyk6w. 1. Ks. Roman Malek SVD. Nowa religia Japonii: Te1Lri-kio. Studium monograficzne ze szczególnym 2. Mieczysław Ziemi Ognistej 3. Ks. Jacek stusie uwzględnieniem FalkowskL doktryny Instytucja (1976). inicjacji u Jamanów młodzieży - Indian (1977). Pawlik SVD. Buddyzm w Chinach w pierwszych po Chry- wiekach (1978). 4. Ks. Ryszard Hajduk SVD. Instytucja inicjacji u ludu I3emba w Zambii (1978). 5. Franciszek Danielewski. Historia i organizacja monastYCJJzmu tybetańskiego (1978). 6. Stanisław Marek Grzech. Wierzenia związane z Istotq Najwyższq i jej kult u środkowoafryka1tskich 7. Ks. Wojciech jamu u ludu Arapesz 8. Ks. Bernard Pigmejów ludu ludów w Papui we Wschodniej Stanisław w dolinie (1979). obrzędy Nowej Gwinei inicjacji mlodzieży Wewersowicz rzeki na przykładzie 13. Adam Sepik SVD. Spoleczny (Papua Nowa Bambara Społeczny u Trobriandczyków 14. S. Barbara lud6w w Afryce Brześciński w świetle 16. Ks. Joachim Zachodniej buddyzmu charakter hinajany charakter badań SSpS. Wierzenia SVD. Elementy źródel plemiennym sztuki (1981). i magiczno-religijny Zok SVD. Istoty sztuki i mahajany Afryki Zachod- charakter Bronislawa instytucji ogrod- Malinowskie(Jo i zwyczaje agrarne (1981). u wybranych (1981). doktrynalne i kultyczne religii wedyj- (1982). ponadziemskie i ich kult u ludu Ewe w Afryce Kruczyński SVD. Swiqtynia Borobudur na Jawie i jej symbolika (1982). 18. Ks. Bernard Ziemi i sakralny Gwinea) Południowo-Wschodniej wczesnych w życiu (1982). 17. Ks. Adam religijna z uprawq (1981). w świetle Wojciechowska Bantu 15. Ks. Marek skiej ludu Szafrański. nictwa związane u środkowoafrykańskich i obrzędów pogrzebowych Afryce (1981). 11. Ks. Ryszard Konieczny SVD. Sa teriologia (1981). 12. Wiesław Kołodziejski. Religijno-symbo~iczny niej i wierzenia (1980). (1980). Cejn6g. Rola wierzeń Njakjusa 10. Ks. Jan Bambuti Guhs SVD. Instytucje Bambuti 9. Walenty PigmejÓW Bęben SVD. Zwyczaje, Konieczka SVD. Istota Ognistej Najwyższa i jej u Jaman6w kult - Indian (1982). 19. Ks. Walenty Gryk SVD. Kult przodków u lwiu Aszanti w Ghanie (1984). 20. Eugeniusz Sakowicz. Symbolika inicjacji chlopc6w i rytualu myśliwskiego u ludu Ndembu w Zambii w świetle 21. Renata Wodecka. Instytucje inicjacji (1984). 22. Ks. Ryszard Wagner SVD. Instytucja Wschodniej badań u Victora ludu Turnera u ludu inicjadi (1984). w Afryce Bambara Zachodniej Njakjusa w Afryce (1985). 23. Ks. Ryszard Wajda SVD. Medytacja. w japońskim buddyzmie zen (1986). 24. Ks. Zbigniew Wesołowski CVD. Soteriologia buddyjskiej szkoły madhjamika na podstawie 25. Ks. Henryk roku "Traktatu Skołucki Środkowego" SVD. Początki Nagardżuny i rozwój w wersji buddyzm,t w chińskiej (986). do 1185 Japonii (1986). 26. Aleksandra (1986). Han. Pojęcie i kult Istoty Najwyższej 1( ludu Oromo w Etiopii �255 27. Grażyna Abramik. Ikonografia Buddy w starożytnych Indiach (1987). 23. Ks. Henryk Brzozowski OFMRcf. System istot pozaziemskich i ich kult u ludu Moba w północnym Ks. Roman Togo (1987). SVD. Moralność mieszkańców z lat 1883 - 1963 (1987). 30. Ks. Wojciech Rydel SVD. Problematyka moralna 29. Janowski Zambii w świetle listów misjonarzy skich" 31. 32. Ks. Hcnryk Gąska SVD. Medytacja Ks. Krzvoztof Niedaltowski. Maski i [(ran 33. w "Dialogach jodze królewskiej konfucjań- (1987). 10 Afryce Ks. Andrzej Zachodniej Kolacz w indyjskiej w (1988). i rytualach wierzeniach ludów Don (1988). SVD. Pojęcie i kult Nieba w okresie bóstw Atano dynastii Ch'ing (1644 - 1911) (1989). 34. Ks. Grzegorz Kubowicz (1989). 35. Ks. Janusz Przychodzeń badań 1Vlaxa Morwźcka SVD. Pakcie i kult SVD. Czarownictwo 1L K$. Ryszard ratury Zbigniew (1979). 3. Ks. Piotr Sobczak. 2. 4. Koncepcja (1980). Krzysztof Gładkowski. Piątek Ks. Kazimierz Księży 7 Teresa bloma Recepcja OFMObs. Anisimowa Labrzycka. w świetle wspólczesnej lite- i rozwój szkoły w religii ujęciu 10 "Vilhelma pracach kulturowohistorycznej Schmidta ks. Józefa w Kru- polskiej lite- do Toku 1939 (1981). Religź,jność człowieka pierwotnego w ujęciu Ar- (1981). Fac. Organizacja Werbistów religii pramonoteizmu etnologiczno-religioznawczej kadiusza w świetle ogólna zanikania Olcch SVD. Pochodzenźe 5. Ks. Roman w Zambii Cewa (1976). szyńskiego raturze 6. Miś SCJ. Problem marksistowskiej środkowej (1989). 3. Problematyka 1. ludu w Ghanie i działalność w Pieniężnie (1982). Religia lu.dów pierwotnych Muzeum w świetle Misyjno-Etnograficznego badm/. Jilathana Soder- (1982). Ks. Henryk Zimoń SVD SYMPOZJUM KATOLICKI NAUKOWE "RELIGIE POZACHRZEŚCIJAŃSKIE W PROCESIE PRZEMIAN". UNIWERSYTET LUBELSKI, 18 -19 LISTOPADA 1988 R. Z okazji trzydziestolecia reaktywowania Katedry Historii i Etnologii Religii KUL odbyło siG sympozjum "Religic pozachrześcijańskie w procesie przemian". Miało ono charakter międzynarodowy i ogólnopolski. Jego organizatorem była specjalizacja religioznawstwa Sekcji Teologii Fundamentalnej na Wydziale Teologii KUL. Intencją organizatorów było uczczenie trzydziestolecia pełnej działalności naukowo-dydaktycznej Katedry Historii i Etnografii Religii, reaktywowanej uchwalą Rady Wydziału Teologicznego z dnia 18 lutego 1958 r., oraz złożenie hołdu pierwszemu kierownikowi tej katedry, werbiście, ks. prof. dr. hab. Teofilowi Chodzidle (1909- 1979). �256 Specjalizacja religioznawstwa została utworzona na Sekcji Teologii Fundamentalnej w październiku 1985 r. W zakresie dydaktyki współpracuje ona z k;,tedrami czterech wydziałów Katolickiego Uniwersytetu Lubelskicgo. Celem prowadzonych działań naukowo-dydaktycznych na specjalizacji jest inspiracja, intensyfikowanie i koordynacja badań w katolickich ośrodkach naukowych. Dużą wage; przywiązuje się takźe do kształcenia przyszłych pracowników naukowych dla wyższych seminariów duchownych diecezjalnych i zakonnych w dziedzinie religioznawstwa i innych dyscyplin religiologicznych. Problematyka będąca przedmiotem obrad sympozjum jest jednym z głównych nurtów badań katedry i specjalizacji religioznawstwa. Podjęcie tematu współczesnych przemian w religiach pozachrześcijańskich podyktowane było aktualnością zagadnienia. W programie sympozjum uwzględniono religie plemienne, narodowe i uniwersalne. W pierwszym dniu obrad odbyły się dwie sesje. W sesji pierwszej, po otwarciu sympozjum przez dziekana Wydziału Teologicznego, ks. prof. dr. hab. Helmuta Langkammera OFM, referaty wygłosili: prof. dr Hayim G. Perelmuter, rabin z Chicago (profesor judaistyki w międzyzakonnej Katolickiej Akademii Teologicznej w Chicago i międzywyznaniowej Akademii Teologicznej w Berkeley, Kalifornia): "Judaizm amerykański w procesie przemian", doc. dr hab. Krzysztof Byrski (Instytut Orientalistyczny Uniwersytetu Warszawskiego) - "Hinduizm ofiary a hinduizm wcielenia", doc. dr hab. Aleksander Posern-Zieliński (Zakład Etnografii Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN w Poznaniu) "Andyjska religia peruwiańskich Indian w procesie przemian". W sesji drugiej wystąpili: ks. prof. dr Henry van Straelen SVD (Holender, emerytowany profesor Uniwersytetu w Nagoya, Japonia, obecnie mieszkający w Liverpool, Anglia) z wykładem pt.: ,.Dialog chrześcijaństwa ze zmieniającymi się religiami japońskimi", dr Marek Gawęcki (Instytut Etnologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu) - "Islam afgański - jego specyfika i przemiany", ks. doc. dr hab. Henryk Zimoń SVD (kierownik Katedry Historii i Etnologii Religii KUL) - "Rytuały agrarne ludu Konkomba w Ghanie w procesie współczesnych przemian". W drugim dniu sympozjum miała miejsce ostatnia, trzecia sesja. Rozpoczął ją ks. dr Patrick Gesch SVD (Australijczyk, obecnie przebywający w Instytucie Anthropos - S1. Augustin, RFN) referatem: "Inicjacja ludu Negrie w Papui Nowej G'winei w procesie przemian". Następne referaty wygłosili: ks. doc dr hab. Jerzy Nosowski (Akademia Teologii Katolickiej - Warszawa): "Przemiany postaw społecznych w islamie", dr Janusz Kamocki (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej - Lublin) - "Islam indonezyjski w procesie przemian". Sympozjum zam:mął prodziekan Wydziału Teologicznego, ks. doc. dr hab. Marian Rusecki. Otwierając sympozjum, dziekan Wydziału Teologicznego pod kreśli l ściśle naukowy jego charakter i wyraz zainteresowania Kościoła katolickiego problematyką religioznawczą. Dialog chrześcijaństwa z innymi religiami - powiedział ks. prof. H. Langkammer - musi rozpocząć się od dogłębnego ich poznania. Wskazał też na liczne inicjatywy papieży i stolicy Apostolskiej zmierzające do zbliżenia z wyznawcami różnych religii. Nawiązując do jubileuszu Katedry wspomniał jej pracowników i niektóre ważne fakty z historii. Zyczył prelegentom i uczestnikom obrad (byli wśród nich księża profesorowie teologii fundamentalnej z wyższych seminariów duchownych diecezjalnych i zakonnych, religioznawcy, etnologowie i orientaliści - pracownicy naukowi uniwersytetów w Polsce, PAN, ATK, PAT i innych placówek naukowych, naukowcy i studenci KUL, księża werbiści oraz absolwenci Katedry Historii i Etnologii Religii KUL), by wykłady i dyskusje ulat- �257 wiły zrozumienie złożonych procesów przemian kulturowych i religijnych współczesnego świata oraz przyczyniły się do pełniejszego uświadomienia wagi i bogact,-;a religioznawczych badań nad religiami niechrześcijańskimi. Profesor H. Perelmuter, zanim wygłosił swój referat, powiedział o swoim wzruszeniu związanym z pobytem w Lublinie, który poznał wcześniej przez Dawida Darshana, kaznodzieję, pisarza i wydawcę przebywającego w Lublinie w lah',ch 1573- 1574. Odbył Profesor swoją pierwszą "podróż wyobraźni" jak ją określił - do Lublina, studiując źródła związane z Darshanem i opisy miasta. Podziękował ks. doc. H. Zimo ni owi, który przebywając w ubiegłym roku z wykładami w Chicago, zaprosił prof. H. Perelmutera na sympozjum. W referacie profesor na wstępie przypomniał główne linie naj starszej historii Izraela, obejmującej zaskakujące zmiany. Za najważniejszy jej moment uznał powstanie judaizmu rabinicznego (400 przed Chr. -135 po Chr.), w którym dzięki zastosowaniu metody hermeneutycznej, zwanej midraszem, przez nauczanie będące powtórną interpretacją Tory, nadające jej znaczenie w nowych warunkach, święta społeczność Izraela mogła zawsze odnaleźć swoją tożsamość, Omawiając historię judaizmu w Ameryce, wymienił pięć fal związanych z osadnictwem żydowskim w Stanach Zjednoczonych. Na tym tle nakreślił bliżej obraz przemian religijnych w judaizmie amerykańskim. Judaizm amerykański nie ma charakteru monolitycznego. Różnorodność tendencji świeckich i religijnych ma wspólną podstawq w historii kultury i religijnych tradycjach żydowskich. Pluralizm i woluntaryzm amerykański oraz tendencje odśrodkowe znajdują wyraz również w społeczności żydowskiej. W ostatniej części referatu przedstawiono amerykailskich przedstawicieli współczesnej myśli żydowskiej i dialog żydowsko-chrześcijański. W dialogu przypisał profesor szczególną rolę judaizmowi amerykańskiemu. Otwartość i pluralizm amerykański może poprowadzić dialog w nowym kierunku - wzajemnego pozytywnego zrozumienia. Tendencję tę udokumentował profesor wymieniając konkretne działania, w których sam uczestniczy. Najlepiej podsumowują wystąpienie rabina z Chicago jego własne zdania: "Przemiany dotyczyły przestrzeni i czasu. Ałe zawsze krążyły wokół centrum, które było czynnikiem zespalającym. Tym centrum było zawsze Przymierze z jednym, wiecznym Bogiem i ludem zawsze świadomym paschalnego zawołania - 'W przyszłym roku w Jerozolimie'''. Doc. K. Byrski w szczegółowym i specjalistycznym wykładzie zaprezentował hinduistyczną myśl religijną, dotyczącą ofiary i wcielenia. Oparł się na tekstach źródłowych tradycji hinduistycznej. Przez kompetentne analizy filologiczne odsłonił wiele elementów uniwersalnych tkwiących w tej religii. Dają one doskonałe podstawy do dialogu interrełigijnego. Doc. A. Posern-Zieliński nakreślił sytuację Kościoła katolickiego w Peru. Zajął stanowisko wobec dotychczasowych prób określenia religii andyjskich Indian. Uzn;:;ł, iż nie jest to religia chrześcijańska. Nie jest też religią pozachrześcijańską, gdyż Indianie andyjscy uczestniczą w wielu obrzc;dach i spełniają !llinimum warunków formalnych wymaganych przez chrześcijailskie kościoły. Religia ta nie jest też w pełni synkretycznym systemem. Referent skłaniał się do uznania w niej modelu, jaki powstał w naturalny sposób, w procesie historycznych wplywów jakim uległ i Indianie w Peru. Wykazał, i2 religia ta jest tworem wielowarstwowym. Przedstawił historyczne procesy, jakim podlegała religia Inków w toku działań misyjnych. W końcowej części wykładu opisał niektóre próby emancypacji religii andyj17 L ud t. LXXIII �258 skiej, zmierzające do adaptacji do współczesności i organizacji na miarę wielkich religii. Przywódcy tego ruchu przyjmują tę formę religii, jaka ukształtowala się przez 500 lat koegzystencji z innymi religiami. Heligia ta wyka;wje wyjątkowe zdolności adaptacyjne przy zachowaniu autentyczności rdzenia. Docent Posel'n-Zieliński przedstawił w głównych zarysach jej obecny kształt. Ksiądz prof. H. van Straelen w bogactwie wspólczc3!1yc:h ruchów religijnych w Japonii wyróżnił sześć głównych nurtów: sintoizm, buddyzm, konfucjanizm. prąd japońskiego synkretyzmu, nurt pseudochrześcijański oraz chrześcijailski. Ponad wszystkimi religiami w Japonii rozpościera się - wedlug Profesora - "religia bycia Japończykiem", wyrosła z idei "kokutai". Termin "kokutai" w japońskiej tradycji oznacza szczególne i podstawowe cechy państwa japońskiego, zgodnie z którymi władca, ludzie i kraj mają przymioty boskie. Idea ta przez setki lat konsolidowała naród japoński. Jest wciąż żywa i pozostaje dość silna. Ksiądz profesor omówił dogłębnie problematykę dialogu między religiami. Dzielił się własnymi doświadczeniami z wieloletniej praktyki. Czym powinien być dialog? "Spotkanie ludzi, których celem je3t dialog z Bogiem, jest sprawą ludzi duchowych, dla których pewna wiedza i dyplomacja mogą być wielką pomocą, lecz które nie zawsze są zasadnicze. Nie powinniśmy wchodzić w dialog porównując różne doktryny, lecz znajdując się we wspólnym dążeniu do Boga i wc wspólnym pragnieniu dostosowania się w coraz większym stopniu do Jego planów. Jednak taki dialog może być prowadzony tylko wtedy, gdy jesteśmy ożywieni 'Duchem Prawdy, który doprowadzi was do całej prawdy' (.l 16,13). Najlepszy dialog będzie miał miejsce między myślicielami, mistykami oraz świętymi". Referat zakończony został wypunktowaniem negatywnych elementów dialogu. Doktor M. Gawęcki zajął się specyfiką islamu. przede wszystkim w jego "ludowej" wersji, na podstawie badań terenowych, ktÓre prowadził latem 1976 r. w wiejskich społecznościach lokalnych środkowego i północnego Afganistanu oraz literatury przedmiotu. Swiadomość religijna mieszkańców wsi Afganistanu odbiega daleko od tradycji islamu ortodoksyjnego. Występują tu wyraźne różnice między islamem sunnic kim a szyickim. Sajjidzi, uważani za potomków Proroka, zajmują ważną pozycję w pewnych rejonach szyickiego Hazaradżatu. Stanowią oni grupę o charakterze społeczno-re· ligijnym, a nie jak uważają niektórzy autorzy odrębną grupę etniczną. Mają oni szczególny prestiż społeczny, uwidacznia się on najbardziej w spełnianych przez nich funkcjach społecznych (np. mułły). Doktor Gawęeki omówił też inne społeczno-religijne pozycje w społecznościach muzulmańskich w Afganistanie, rolę miejsc kultu w życiu religijnym ludności Afganistanu. Końcowa część referatu poświęcona zostala tematyce społeczno-politycznej i religijnym uwarunkowaniom działalności ugrupowań opozycyjnych w dzisiejszym Afganistanie. Ksiądz doc. H. Zimoń w ostatnim wykładzie pierwszego dnia obrad sympozjum zaprezentował jedno z zagadnień dotyczących religii tradycyjnych w Afryce. ,.\le wprowadzeniu wyjaśnił i sprecyzował wiele powszechnie znanych poglądów nt. kultury i religii Afryki oraz terminologię związaną z poj;:;ciem rytualu. Podstawą referatu były materialy zebrane przez Księdza Zimonia w czasie jego etnograficznych i religioznawczych badań terenowych wśród ludu Konkorr.ha w północno-wschodniej Ghanie od lipca 1984 do stycznia 198(j 1'. Trcść referatu dotyczyła rytuałów żniwnych. Należą one do głównych rytuałów agrarnych ludu Konkomba. �W rytuałach tych wyraża się ścisłe powiązanie gospodarki Konkombów z ich życiem społecznym i religijnym. Współczesne przemiany tradycyjnych rytuałów żniwnych uwarunkowane są ogólnymi przemianami gospodarczymi, politycznymi oraz społecznymi, jakie mają miejsce w tradycyjnych społecznościach Afryki. U Konkombów znajdują one wyraz w mniejs:::cj czqstotliwości odprawiania tradycyjnych świąt jamu, w prośbach o moż.liwość: nabycia dóbr w~;póiczesnej cywilizacji. W strukturze rytuałów zachodzi redukcja. Wierzenia chrześcijańskie nie wywarły większego wpływu na zmiany struktury, funkcji, znaczeń symbolicznych tradycyjnych rytuałów żniwnych ludu Konkomba. Nowe rytuały wprowadzone zostały do uroczystości dożynkowych tej rośliny przcz przywódców nowych kultów (jak Grumadi, Tigari, Nanguli). Modyfikują one, a nawet zash;pują tradycyjne rytuały agrarne. Ksiądz: dr P. Gesch omówił dwa tradycyjne systemy inicjacji w obszarze Negrie. Wsk<.\zał na różne strategie ustosunkowania się do zmian społecznych jakie niesie współczesność. Poszerzył pojęcie inicjacji poza zwykłe ceremonie i cykl rytualny. Nadał jej rangę bliską "ideologii" wsi, gdyż ma ona coraz większy wpływ i znaczenie poza kontekstem samego rytuału. "Inicjacja - powiedział - jest serią religijnych doświadczeń, które społeczeństwo kształtuje, których wymaga i sprawdza, a celem tego jest społeczne uznanie osobistego rozwoju jednostki". Zaprzestanie praktyk inicjacji w niedalekiej przeszłości, częściowo w wyniku działań księży katolickich i ich pomocników misyjnych, nie spowodował zaniku ~połecznego poczucia jej nieodzowności. Jak wynika z badań ks. Gescha instytucja ta odradza się w nowych warunkach współczesnego świata. Mieszkańcy wiosek zarówno modyfikują istniejące obrzędy tak, aby pasowały do obecnych potrzeb, jak i zastępują nie istniejącą inicjację funkcjonalnymi substytutami. Ksiądz doc. J. Nosowski przedstawił przemiany postaw społecznych w islamie na tle bogatej historii tej religii. Wymienił i scharakteryzował najważniejsze ugrupowania doktrynałne w islamie. Współcześnie wysuwa się na początek ruch fundamentalistyczny, który sięga do źródeł doktrynalnych i tradycji obyczajowej, ruch reislamizacji w sferze teoretycznej i praktyczno-obyczajowej, ruch narodowo-wyzwoleńczy połączony z wrogością do chrześcijaóstwa, powstał w czasach kolonialnych. Tendencje reformistyczne zmierzające do odnowienia islamu przyjmują postać "teoretyczno-pokojową" lub "bojową", "agresywną" podtrzymywaną przez organizacje gotowe do prowadzenia "świętej wojny" przeciw obcym kulturom. Doktor J. Kamocki, etnograf, w barwny sposób mówił o islamie indonezyjskim. Tezy referatu oparł na własnych obserwacjach oraz na literaturze przedmiotu i dostępnej korespondencji misjonarzy. Zarysował dzieje wpływów różnych religii w Indonezji. Islam jest tutaj znacznie oddalony od ortodoksji muzułmańskiej. Jest religią ł~czącą ze sobą oficjalną wersję islamu z pozostałościami hinduistycznymi i z glęboko tkwiącymi w psychice Indonezyjczyków wierzeniami, które nazywa dr Kamocki - animistycznymi. Współcześnie widoczne są wyraźne bicjatywy zmierZające do umocnienia pozycji islamu w Indonezji. Zamykając obrady sympozjum prodziekan Wydziału Teologii, ks. doc. dr hab. M. Rusecki nie szcz<;dzil słów uznania dla organizatorów, głównie dla ks. doc. H. Zimonia. Podkreślił tałent organizacyjny i dorobek naukowy kierownika Katedry Historii i Etnologii Religii KUL. Wspomniał o wielkich trudnościach, jakie eoecnie napotyka zorganizowanie większej imprezy naukowej w KUL. Podziękował zaproszonym prelegentom z zagranicy i kraju za wniesiony wkład w rzetelne, naukowe poznanie religii oraz ubogacenie swoimi osiągnięciami naukowymi �260 uczestników obrad. Ksiądz Rusecki w imieniu Władz Uczelni powiedział, iż KUL jest zawsze otwarty dla wszystkich autentycznie poszukujących prawdy o religii i religiach. KUL chce być miejscem spotkań i wymiany myśli religiologicznej przedstawicieli różnych ośrodków naukowych. Wyr,::ził życzenie. by to sympozjum było początkiem nowej i owocnej współpracy. Ksiądz Prodziekan podziękował za przybycie na sympozjum naukowcom z różnych ośrodków, którzy swoim aktywnym udziałem w dyskusjach, tych na sali obrad i tych kuluarowych, wytworzyli przyjazną, naukową atmosferę. Szczególne słowa podziękowania skierował ks. doc. Rusecki do wladz Zgromadzenia Słowa Bożego. Księża Werbiści mają swój wielki wkład we współpracę naukową z KUL. Mieli również niemały udział w zorganizowaniu sympozjum. Uczestniczyli też aktywnie w obradach (wśród wielu obecnych był m.in. prowincjał ks. dr Konrad Keler). Krzysztof "CENTRUM I PERYFERIE" KONFERENCJA ETNOGRAFICZNA Gladkowski W RFN W dniach 23 - 25 stycznia 1989 1'. odbyła się konferencja etnograficzna zorganizowana przez doc. Christiana Giordano i dr. Wernera Schiffauera z Instytutu Antropologii Kulturowej i Europejskiej Etnologii we Frankfurcie z inicjatywy Niemieckiego Towarzystwa Etnologicznego w RFN. Obrady odbywały się w siedzibie Ewangelickiej Akademii Arnoldshain w Sehmitton w górach Taunus (30 km od Frankfurtu). Konferencja poświęcona była etnograficznym badaniom terenowym w Europie oraz informacji o badaniach prowadzonych poza Europą (ref. Alexander Lopasić i Jurgen Jensen). Zgłoszone na Konferencję referaty przydzielone zostały przez Organizatorów Konferencji do czterech następujących grup problemowych: l. Diskusionsbeitrage; 2. Symbolische Ordnungen; 3. Wirtschaft und GesellschaH oraz 4. Ethnizitat und Migration. \V pierwszej grupy znalazły się dwa referaty: Alexandra Lopasić'a: "Badania terenowe w Afryce oraz w obrębie Morza Sródz!emnego. Porównanie" a także Jurgena Jensena (Hamburg): Europejska etnologia w Seminarium Etnologicznym w Hamburgu. Ten ostatni referat zawierał informację o realizowanych pracach dyplomowych studentów m.in. w zach. Irlandii, w basenie M. Śródziemnego, Sycylii, w Kalabrii, w Grecji, Portugalii, Tunezji, Nowej Fundlandii, Norwegii. ale także w Hamburgu. Problematyka dotyczyła m.in. mniejszości narodowych, dystansu kulturowego, wierzeń ludowych, tradycyjnych zawodów, np.: garncarstwa, rybołówstwa; struktury społecznej, etnologii miasta, turystyki. procesów miGdzykulturowych. W grupie drugiej: Symbolische Ordnungen wygłosili referaty: 1. Christian Giordano (Frankfurt): Centrum i peryferie spojrzenie z perspektywy polityczno-antropologicznej na przykladzie spoleczności śródziemnomor- Autora interesowały wyobrażenia państwa i prawa przechowywane w tradycji określonych społeczności, które były przedmiotem jego studiów terenowych. Inspiracją teoretyczną były dla autora prace Maxa Webera i jego rozważania na temat rodzajów legalnej władzy, rozdźwięku pomiędzy państwem a społeczeństwem i normami państwowymi, a kulturowymi. skich. �261 2. Trudi Hiiwelmeier: Konflikt i integracja w jednej ze wsi Hesji. Referentka przedstawiła w referacie konflikt zaistniały w jednej ze wsi pomiędzy dwoma towarzystwami śpiewaczymi, które ze sobą rywalizują, stwarzając we wsi atmosferę nerwowości i przyczyniając się do podziału społeczności wioskowej. Dzięki temu, że mąż referentki jest członkiem jednego z towarzystw śpiewaczych, badania i obserwacje autorki mogły być bardzo wszechstronne i wnikliwe. 3. Trzeci refcrat w drugiej grupie problemowej wygłosił Thomas Hauschild (Kolonia): Koś~iól i loka1na religijność w południowej Italii. Autor przedstawił w referacie historyczno-społeczne podłoże lokalnego kultu świętego Donatusa, który żył w Hl wieku, a jego święto obchodzone jest w sierpniu zgodnie z tradycją ludową. Obecny konflikt pomiędzy dwiema partiami istniejącymi w społeczności wioskowej a władzami kościelnymi dotyczy złota, którym obwieszona jest figura św. Donatusa. Partia Czerwonych "domaga się złota", podczas procesji członkowie tej partii noszą czerwone chorągiewki i niosą figurę w takt "marsza" robotniczego. Przeciwstawia się tym poczynaniom miejscowy ksiądz, który traci autorytet, z racji swej postawy, u części mieszkańców wsi, solidaryzujących się z "czerwonymi". 4. Werner Schiffauer (Frankfurt): Mosehee und Dervischkonvent. Aspekty struktury sakralności w społeczności islamskiej. Zagadnienie to rozpatrywał autor z dwóch punktów widzenia: ortodoksyjnego prawa islamu oraz praw wspólnoty religijnej. 5. Karin Friedrich (Gottingen), Rytua!na pielęgnacja włosów w RFN. Referat ten potraktować można jak jeden z przykładów opracowywania współczesnych zjawisk życia codziennego przez etnografów niemieckich. Źródła, które autorka wykorzystuje, to: 5-miesięczna obserwacja zachowań kobiet odwiedzających zakłady fryzjerskie. ankieta na temat podejmowania pracy w zawodzie fryzjerskim, literatura. Podstaw teoretycznych dostarczyła autorce koncepcja rytuałów przejścia van Geneppa oraz praca o zawodach (ostatnia) Levi-Straussa. Z przeprowadzonej ankiety wynika, że zakład fryzjerski kobiety odwiedzają w przełomowych momentach życia, z okazji egzaminu maturalnego, magisterskiego, sprawy rozwodowej, podróży, przeprowadzki. konieczności pójścia do szpitala itp. Autorka opisuje szczegółowo kolejne fazy rytuału tzw. "Trennungsfaze" (przekroczenie drzwi salonu fryzjerskiego), "Eingliederungsfaze" - włożenie białego fartucha, wręczenie czasopisma itd., zabiegi wokół włosów o charakterze intymnym i komunikację klientki z fryzjerką "poprzez lustro". Istnieją wg autorki specjalne reguły prowadzenia rozmowy z klientką itd. Z przeprowadzonej ankiety autorka wnioskuje, że 2/3 dziewcząt (kobiet) zatrudnionych w badanych przez nią zakładach fryzjerskich rekrutuje się z rodzin pochodzących z Pomorza, Śląska, Prus Wschodnich, to znaczy z rodzin przesiedleńców. Kończy referat rozważaniami na temat różnych tradycji zawodu fryzjerskiego w Niemczech i we Włoszech i ich społecznej rangi w określonych społecznościach. 6. Marva Karrer (Hanover): Piaeca. Monografia południowo-wloskiego placu wiejskiego. Referowana praca oparta w głównej mierze na obserwacji uczestniczącej autorki, ukazuje różnorodną funkcję placu - jako miejsca spotkań mieszkańców wsi. Można na placu nawiązać nowe kontakty, porozmawiać, dowiedzieć się o naj świeższych wydarzeniach we wsi, zażegnać powstające konflikty. Rodzina wc wsi deleguje najczęściej na plac wiejski naj starszego syna, aby zdobyć te różne wiadomości. �262 7. Ilona Mo'we: Pleć i przestrzeń społeczna w małym miasteczku tureckim. Autorka nie podaje wyników badań, bo jeszcze trwaj,!, jedynie dzieli się swymi uwagami i spostrzeżeniami. Autorka śledzi zmiany w zachowaniach kobiet w miejscach publicznych i w obrębie ich własnej społeczności. "Płeć" stanowiła z.asadę, wg której zorganizowana była społeczność. Obecnie poprzez szkole; wprowadzane są nowe zasady dotyczące zachowań kobiet (np. noszenie chusty na głowie itd.). W grupie trzeciej: Wirtschaf und Ge:oellschaft znalazły się referaty: 1. Ryszard Rottenburg (Berlin): Badania terenowe etnograficzne w przedsiębiorstwie przemysłowym. Autor przeprowadził badania na zlecenie właściciela przedsiębiorstwa, któremu chodziło o to, aby robotnicy pracowali lepiej i wydajniej. W ramach racjonalizacji procesów produkcji zaproponował stworzenie specjalnych grup pracujących na akord, ale zarabiających więcej pieniędzy. 2. DozIe Drackle (Hamburg): Wspólnoty w poludniowej Portugalii. Autorka zajmowała się powstaniem wspólnot rolniczych w pdn. części kraju po rewolucji z 1974 r. W grupie czwartej: Etniczność i migracja - wygłoszono referaty następujące: 1. Jutta Lauth (Zi.irich): Tradycja i zmiana w społecznej organizacji życia greckiej emigrantki. Autorka prowadziła badania w Grecji nad zmianami zachodzącymi w rodzinie, wywołanymi emigracją młodych dziewcząt do RFN. Rozpoczynając badania, założyła, że będzie uwzględniać opinie rodziców i konfrontować je z relacjami o konkretnych zachowaniach uzyskanymi od młodych dziewcząt. Po powtórnym przyjeździe do Grecji zmodyfikowała swoje pD:3tępowanie badawcze i sformułowała dodatkowo nowe pytania dotyczące instytucji "zaręczyn" w lokalnej tradycji. Doszła bowiem do wniosku, że dziewczęta wyjeżdżając do RFN wyzwalają się zgodnie ze swą wolą spod silnej kontroli rodziny, ale gdy wracają do Grecji, muszą poddawać się dawnym normom zwyczajowym (narzeczony musi bowiem zapłacić rodzinie narzeczonej odpowiednią kwotę, aby móc zawrzeć z nią związek małżeński). 2. Ulrike Krasberg (Frankfurt): Emigracja zarobkowa, miejskie ideały i wiejska ojczyzna. Warunki życia na greckiej wsi. Barbara Wolbert (Berlin): Powrót do Turcji. Strategia zahamowania reemigracji. Autorka przytacza literacko opracowany życiorys dziewczyny, która mając 4 lata wyjechała do Niemiec, a obecnie wróciła do Turcji jako dorosła dziewczyna. Przytacza m.in. gOirzkie ~łowa inf.: "Jako emigrantka w Niemczech nie musiala wyrzekać się swego pochodzenia, a teraz tu w Turcji uważają j,] za Niemkę". (Das Leben zwischen zwei Welten). 4. Zbigniew Jasiewicz (poznań) wygłosił referat po angielsku na temat etnologicznej problematyki kontaktów osobowych Polaków i Niemców. 5. Jadwiga Kucharska (Łódź): referat o poczuciu tożsamości ludności kaszubskiej w centrum i na peryferiach kaszubskiego ob;szaru językowego. 6. Ponadto, poza programem, dr Detler Watnagel (Bielefeld) wygłosił referat o Etnologii w nowoczesnym ~wiecie. Autor zastanowił się nad problematyką etnograficznych badań terenowych z zakresu etnografii Europy. Stwierdził, :~e etnologia Europy powinna interesować się małymi społecznościami, kuHuq rolniczą, a także ostatnio badaniem społeczności miejskich. Problemem otwartym jest. czy etnologia może dawne doświadczenia uzyskane podczas badań społeczności pozaeuropejskich, przenosić do badań prowadzonych w Europie. Zwrócił uwagę na możliwość prowadzenia badań etnograficznych z perspektywy semiotycznej, zwłaszcza w zastosowaniu do badania kultury dnia codziennego 3. �263 Ogólne refleksje o wygłoszonych referatach i ożywionej po każdym referacie dyskusji, są pozytywne, świadczą o dużym zainteresowaniu i dobrym przygotowaniu merytorycznym i metodologicznym uczestników Konferencji. Uczestnicy w znacznej mierze rekrutowali się z grona studentów ostatnich lat studiów, magistrantów z różnych uniwersytetów RFN: Hamburga, Kolonii, Getyngi, Hanoweru, Berlina, a także z Uniwersytetu w Zurichu. Żałować należy, że zabrakło z przyczyn obiektywnych, referatu Dyrektora Instytutu Antropologii Kulturowej i Europejskiej Etnologii we Frankfurcie prof. lny Marii Graverus, który z pewnością stanowiłby teoretyczną podstawę dla głównego problemu Konferencji: Centrum i peryferie. W pewnym sensie funkcję tę spełnił referat Ch. Giordano, który omawiał problem centrum i peryferii ale tylko z perspektywy polityczno-antropologicznej. Jadwiga Kucharska DZIESIĄTE WARSZTATY NAUKOWE POSWIĘCONE PROBLEMATYCE INDIAŃSKIEJ WIEDEŃ 1989 Europejscy badacze, zajmujący się kulturą Indian, wydają czasopismo pt. "European Review of Native American Studies", redagowane przez austriackiego uczonego, Christiana F. Feesta, ale publikowane w Budapeszcie. Organizują oni też corocznie Warsztaty Naukowe. Dziesiąte takie \Varsztaty (loth American Indian Workshop) miały miejsce w Wiedniu od 30 marca do 1 kwietnia 1989 roku, w salach Instytutu Etnografii Uniwersytetu Wiedeńskiego oraz Muzeum Etnograficznego w Hofburgu. W Warsztatach wzięło udział prawie 60 badaczy z kilkunastu krajów europejskich, z Kanady i USA. Były wśród nich osoby pracujące w Czechosłowacji, Polsce, na Węgrzech. Program zapowiadał udział dwóch Niemców z NRD, którzy jednak nie przybyli. W sumie wygłoszono w ciągu trzech dni 31 referatów, Jeśli dodamy do tego bardzo ożywioną dyskusję, łatwo zorientujemy się, że Warsztaty miały niezwykle intensywny charakter. Sama konferencja nie miała odrębnego tematu czy tytułu; tytuły sesji wskazywały jednak wyraźnie na to, jaka problematyka dominowała. Poza pierwszą sesją, określoną w programie jako "Współczesne europejskie badania problematyki indiań5kiej", wszystkie pozostałe umieszczone były pod nagłówkiem Indiańskie sztuki p~astyczne i kultura materialna, W pierwszej sesji znalazły się jednak również referaty dotyczące sztuki oraz kultury materialnej. Konferencja miała więc koloryt zdecydowcmie etnograficzny, Zacznijmy jednak to sprawozdanie od innych wątków, Pierw5zy miał charakter prawny. Lilianne Krosenbrink-Gelissen analizowała sytuację kobiet kanadyjskich, których losy regulowane są równocześnie dwoma różnymi aktami: dotyczącym istniejących dotąd szczególnych uprawnień tubylców oraz dotyczącym zakazu dyskryminacji z uwagi na płeć. Zaprezentowała sposoby walki organizacji kobiet-tubylców o utrzymanie równowagi mic;dzy tymi aktami, tak, aby ich prawa nie zostały w żadnej mierze naruszone. Drugi wątek dotyczył współczesnej "literatury indiańskiej" w USA. Poruszony został on w dwóch referatach, Jeden z nich, prezentowany przez Susan Perez-Castillo, miał charakter w znacznej mierze metodologiczny. Wychodząc od �264 kontrowersji między pisarkami Louise Erdrich i Leslie Silko, podjęła tu rozne wątki teoretyczno-literackie i filozoficzne oraz rozważała to, na ile przydabe są one w naukowej analizie literatury indiańskiej. Drugi referat, przedstawiony przez Franke Zwillus, omawiał główne tematy podejmowane w powieściach autorstwa Indian (sam problem, co znaczy wyrażenie "literatura indiailska", dyskutowany był po obu referatach bardzo żywo). Studia nad powieściami, któl'e ukazały się w latach 1963 - 1935, wykazują, że uogólnienia nie S'l tu łatwe. WspÓlne tematy to konflikty kulturowe, rozdarcie między dążeniem do utrzymania tradycji plemiennej a dążeniem do asymilacji. Wspólna technika pisarska polega na łączeniu euro-amerykańskiego sposobu narracji z tradycyjnym typem przekazu indiańskiego. Trzeci wreszcie pozaetnograficzny wątek miał charakter socjologiczny. Janusz Mucha przedstawił referat na temat Indian miejskich. Nie zajął się w nim tymi Indianami, którzy opisywani są na ogół w literaturze przedmiotu, a więc biedakami, nie mającymi już kontaktu z własną kulturą plemienną, a jeszcze nie umiejącymi odnaleźć się w post-industrialnej Ameryce białego człowieka. Przedstawił modele karier zawodowych Indian, którym udało się zachować plemienną tożsamość, a równocześnie uzyskać zawodowy sukces w nowoczesnym świecie białego człowieka. Carlo J. Krieger zreferował działalność misji katolickich wśród ludu Micmac. Przejdźmy teraz do części zasadniczej, etnograficznej. Przedstawić można ją w kilku punktach. Pierwszy z nich to indiańskie zbiory różnych europejskich muzeów. Berete Due przedstawiła losy zbiorów etnograficznych, dotyczących różnych kultur Indian północnoamerykańskich, znajdujących się w Muzeum Narodowym w Kopenhadze. Staffen Brunius zaprezentował (referat odczytany został in absentia) to samo w odniesieniu do Folkens Museum w Sztokholmie, a Laszlo Borsanyi do Neprajzi Museum w Budapeszcie. Laura Laurencich Minelli przedstawiła niewielką, ale interesującą kolekcję, zebraną podczas pierwszej połowy XIX wieku wśród Indian Sioux przez Antonio Spagne, a znajdującą się w muzeum w Bolonii. Katarina Klapstova poinformowała o zbiorze przedmiotów pochodzących z grupy Dakota, zebranych przez Vojte Naprsteka w połowie XIX wieku, znajdujących się w muzeum jego imienia w Pradze. Vera Halaszova z tego samego muzeum przedstawiła inny zbiór, przywieziony do Pragi przez Naprsteka w drugiej połowie XIX wieku i przez V. Suka w pierwszej połowie XX wieku. Zbiory te pochodzą głównie z Labradoru, ale też z północno-wschodniej Azji i z Alaski, z czasów, gdy należała jeszcze ona do Rosji. Część zbiorów pochodzi z Ziemi Baffina. Materiały te nie były nigdy dotąd publikowane. Dale Idiens z Królewskiego Muzeum w Edynburgu przedstawiła również nie publikowane dotąd i mało znane materiały, znajdujące się w stolicy Szkocji, a zebrane w początkach XIX wieku w czasie wypraw brytyjskiej marynarki wojennej do Arktyki. I wreszcie ostatni z "muzealniczych" referatów miał zupełnie inny charakter. Z interesującego wystąpienia Cath Oberholtzer dowiedzieć się można było wiele na temat wykorzystywania zbiorów muzealnych dla celów dokumentacji etnohistorycznej. Przykładem była kolekcja etnograficzna Królewskiego Muzeum Prowincji Ontario w Toronto. Przeanalizowano problemy związane z różnymi poziomami i kategoriami, w oparciu a które zbierano, przyjmowano i porządkowano materiały. Pokazano też przemiany technik muzealnego gromadzenia zbiorów etnograficznych. Uwzględniono techniki komputerowe. Drugie spośród zagadnień dyskutowanych podczas etnograficznej części konferencji to analiza poszczególnych typów artefaktów. Różny był poziom ogólności oraz teoretycznej i metodologicznej subtelności referatów. Pierwszym z nich był �265 tekst Armina W. Geertza. Na przykładzie kamiennych tabliczek ludu Hopi podjął on problemy hermencutyki i etnohermeneutyki, tradycji profetycznej, ideologii, polityki i narz<;dzi jej uprawiania. Sally McLendon omówiła znacznie bardziej konkretną, ale w bardzo interesujący sposób przedstawioną kwestię. Pokazała ona (na slajdach) czternaście znanych, pochodzących "skądś" w Kalifornii kocy z piór. których pochodzenie i losy udało jej się, w wyniku żmudnych badań, zidentyfikować. Jean-Loup Rousselot zajął się łodziami i bronią (harpunami) Eskimosów: Ich morfologią, funkcjami oraz całościuwym społecznym kontekstem ich stosowania. Opierając się na analizie tych przedmiotów, tak istotnych dla całościowo rozumianej kultury Eskimosów, autor przedstawił interesujące rozważania nad dwoma sposobarr.i podejścia do kultury: podejściem badacza terenowego; interesującego się jej funkcjonowaniem, życiem, oraz muzealnika, który ma do czynienia z niemymi pozornie, ale faktycznie wiele potrafiącymi powiedzieć fachowcami. przedmiotami materialnymi. Z pewnym wahaniem zaliczyć można do tej grupy zagadnień to, czym zająl się w swym referacie William C. Sturtevant. Interesowały go nie tyle konkretne przedmioty, co używany przez Irokezów system zapisu piktograficznego. Autor porównuje ten system z egipskimi hieroglifami, stara się też przeprowadzić porównanie między sposobami interpretacji tych hieroglifów przez europejskich badaczy doby Renesansu, a odczytaniami siedemnasto- i osiemnastowiecznych obserwatorów kultury Irokezów. Imre Nagy, z Muzeum Janosa Tornyai w Hodmezovasarhely na Węgrzech przedstawił typologię wzorów, które znaleźć można na tarczach, używanych w plemieniu Cheyennów. Zakwestionował on uznawane dotychczas typologie i zaproponował schemat, który może być użyteczny i w dalszych, innych nieco badaniach ikonograficznych. Colin Taylor zajął się różnego typu artefaktami, wytwarzanymi przez Indian Prerii, które dzięki swej symbolice dają nam fascynujący i głęboki wgląd w ich kulturę jako całość. Trzeci zespół zagadnień dotyczy wizerunku Indianina w sztuce białych. Susi Colin poruszyła ciekawy problem mylenia Hindusów z Indianami w europejskiej sztuce XVI wieku. Zakwestionowała ona podzielany przez wielu pogląd, że takie pomieszanie było powszechne. Jej zdaniem, przynajmniej w odniesieniu do sztuk pięknych, było ono dość wyjątkowe. Mick Gidley zajął się omawianą sprawą w kontekście problemu handlu z Indianami z różnych plemion, prowadzonego przez fotografa, filmowca i antropologa-amatora z pierwszej połowy naszego wieku, Edwarda S. Curtisa. Poprzez wymianę, Curtis zbierał różne przedmioty, elementy kultury materialnej plemion, które fotografował, ale też przygotował obszerne studium w Ameryce Indian. Czwarta grupa zagadnień to sztuka indiańska. Idzie o sztuki plastyczne i to sztuki świadomie uprawiane jako takie. Ruth Phillips zajęła się pamiątkami dla turystów, pochodzącymi z przełomu XIX i XX wieku z plemion Huron i Micmac. Skoncentrowała się na analizie romantycznych obrazków "z życia Indian", jakie przedstawiały te przedmioty, obrazków które mialy odtwarzać i rozwijać stereotyp szlachetnego "dzikiego". Aldona Jonaitis przedstawiła referat na temat sztuki Kwakiutlów z Brytyjskiej Kolumbii, zwłaszcza sztuki związanej z rytuałem potlaczu. W szczególności interesowało autorkę w jaki sposób sztuka przedstawiała rolę kobiet w tym rytuale. W referacie wygłoszonym przez Arni Brownstone zawarta była analiza związków między sztuką a zmianami społecznymi, zmianami obyczajów. Popatrzmy teraz na bardziej współczesną sztukę indiańską. Vanessa M. L. Vogel zajęła się funkcjami tej sztuki, jej geopolityczną i kulturową rolą, tradycją, oraz odżywaniem grup plemiennych dzięki sztuce. Alfred Young Man porównał problemy z nauczaniem sztuki indiańskiej w wyższych uczelniach USA i Kanady. �266 Zwrócił uwagę na to, że sytuacja jest znacznie gorsza w Kanadzie ze względu na brak "rewolucji kulturalnej" z końca lat sześćdziesiątych i na negatywną postawę publiczności, studentów, pracowników uczelni. Równocześnie podkreślił fakt, iż rośnie nowe pokolenie indiańskich artystów, którzy coraz lepiej funkcjonują w "białym" świecie, łącząc inspiracje tradycyjne z nowoczesnymi. Lance Balanger przedstawił program mającego się odbyć w Ottawie w 1990 roku sympozjum poświęconego sztuce tubylczych ludów całego świata. Wreszcie Gerald McMaster dał pokaz własnej twórczości, będącej przykładem tego, o czym mówił Young Man. Konferencja zakończona została jeszcze innym pokazem: serii slajdów wykonanych przez Reinharda Mandla na szlaku pow-wow w USA. Warsztaty przygotowane zostały bardzo dobrze, wszyscy uczestnicy otrzymali wydrukowany program konferencji, w którym umieszczone zostały tradycyjnie nie tylko streszczenia (prawie) wszystkich referatów, ale i adresy uczestników. Autor tego sprawozdania służy nimi ewentualnym zainteresowanym. Janusz Mucha KONFERENCJA NA TEMAT ODZIEŻY I STROJOW LIENZ (AUSTRIA) 26 - 30 MAJA 1986 Problematyka dotycząca odzieży i strojów ludowych obok historii odzieży je~t stale aktualna i żywa, podejmowana przez b<:ldaczy rozmaitych specjalności. Dają temu wyraz nie tylko stosunkowo liczne publikacje, ale także specjalistyczne konferencje odbywające się co pewien czas w niektórych krajach Europy. Przygotowują je i organizują instytuty i fundacje naukowe, jednostki uniwersyteckie. muzea oraz profesjonalne organizacje spoleczne i komitety I. Dzialalność tę inspirują zarówno zainteresowania dotyczące zagadnień teoretycznych. historycznych, genetycznych, formalnych, zdobniczych, jak też związane z funkcją odzieży i stroju, ich znaczenia w kulturze i w codziennym życiu tak na wsi, jak w mieście. Okazuje się bowiem, że obok strojów tradycyjnych powszechnym powodzeniem cieszą się ich rekonstrukcje, a np. w Niemczech i Austrii popularne również poza środowiskiem wiejskim są tzw. stroje renowane, czyli komponowane w duchu ich regionalnej specyfiki, będące fabrycznie lub domowym sposobem sporządzaną konfekcją. Przykładem, jak dalece w tych krajach przemysI konfekcyjny zainteresowany jest w produkowaniu i dostarczaniu na rynek tego, na co jest nieustające zapotrzebowanie pomimo wysokich cen, mogą być skl~py specjalistyczne, np. z obuwiem, jak też różne żurnale mody, znane pod mniej lub więcej wyszukanymi tytułami i nazwami firm: "Lodenfrey", "Leben mit Tradition", "Folklore zum Verlieben", "Tiroler Drindl-Revue", "Austrian Look". .,Resi Hammerer", "Martin Stapf" i in. Polecają one urozmaicone fasony, wykroje, utrzymane w stylu tradycyjnego stroju ludowego. Wydawnictwa te eksponowano w czasie konferencji "Kleidung - Mode - Tracht", która odbyła się w dniach 26 - 30 maja 1986 r. I I. Turnau, Gospodarcza i spoŁcczna historia odzic::y. Siódma konfenmcja Fundacji Pasolda w Londynie, 18 - 20 września 1985.. ,Kwartanik Historii Kultury Matcrialnej", r. 34, 1986, nr 1, s. 180- 182. Tejże, rec. Vetem ent et societes I. Actes dcs JOllrnecs de rcncontre des 2 et 3 Mars 1979. "Etnografia Polska", t. 30, 1986, z. 1, s. 290 - 291. Ponadto co roku odbywają się konferencje Międzynarodowego Komitetu lCOM, dla muzealnych kolekcji odzieży. �267 w Lienzu - mlesclC leżącym we wschodnim Tyrolu u podnóża Alp i ujścia rzeki rsel do Drawy (organizatorem Konferencji był austriacki związek etnografów i stowarzyszenia etnograficznej. Przy tej okazji w zamku Bruck zostala również otwarta wystawa strojów zrekonstruowanych przez rolniczy zakład nauczycielski w Lienzu (tytuł wystawy: "Trachtenpllege am Beispiel der Landwirtschaftlichen Lehrenst::\lt Lienz"). Okazuje się bowiem, że w całej Austrii, a zwłaszcza w Tyrolu, w powszechnym użyciu są stroje renowane, noszone zarówno przez kobiety, jak i przez mc;żczyzn (głównie strzelców, myśliwych). O przyczynach powstania tych strojów, modzie w ubiorach i modzie na stroje regionalne, która rozwinęla się zwłaszcza po II wojnie światowej, mówił prof. Franz Lipp z Linzu 2, znany autor opracowań na temat strojów i odzieży ludowej (np. Lipp, 1952). Podobną problematykę, na przykładzie materialów z Vorarlbergu, poruszył dr Paul Rachbauer z Bregcncji a. Warto tu - za autorem - wspomnieć o obszernej publikacji poświęconej zagadnieniom tradycji i odnowy strojów (por. Die Trachten, bdJ. W niezwykle interesujący sposób, poslugując się barwnymi przeźroczami przedstawiła historię i rozwój stroju w Tyrolu dr Herlinde Menardi z Muzeum w Insbrucku 4. Podbudowę i niejako uzupełnienie oraz pogłębienie poruszanych kwestii stanowiły inne referaty z kolorowymi przeźroczami, np. prof. Klausa Beitla z Wiednia o wotywnych obrazach z Vorarlbergu jako źródle do badań strojów 5, dr Marii Kundegraber z Grazu B czy dr. Loisa Ebnera z Lienzu 7 oraz Olafa Bockhorna z Wiednia, który przy pomocy barwnego filmu krótkometrażowego przedstawił wyrób ozdobnych kapeluszy ze słomy w Kals 8. Nie sposób wymienić tu wszystkie referaty, dotyczące tradycyjnych i współczesnych form odzieży ludowej. Konferencja bowiem uwzględniała także zagadnienia bardziej ogólne, np. mody (poruszył je prof. dr Karl Ilg z Insbrucka 9), symboliki (referat doc. dr. Rolanda Girtlera z Wiednia 10), funkcji emblematów 11 oraz funkcji socjalnej i politycznej (na przykładzie odzieży słoweńskiej przedstawił je prof. dr Angelos Bas z Lubljany 12). Konferencja miała charakter ogólnokrajowy, aczkolwiek zaproszono kilka osób z zagranicy (Jugoslawii, Szwajcarii, Niemiec, Norwegii, Węgier, Polski). Bazawala ona bowiem na materiałach i przykładach dotyczących samej Austrii i wyjątkowo jej pogranicza (Słowenia). Bardziej zróżnicowane pod względem problematyki było natomiast interdyscyplinarne międzynarodowe sympozjum pt. "Mode - Tracht - Regionale IdentitiH", jakie odbyło się w dniach 28 II - 3 III 1985 r. w Cloppenburgu l8. Do udziału w sympozjum zaproszono przedstawicieli różnych dyscyplin naukowych: etl1ogra, F. Lipp. TI'achtcnmoac. Modctrachten Wid moaischc Stromungen illneThalb lcgendiger Tracht. , P. Rachballer, 1'rachtcnbcwcgung und Trachtencrncuerung !n Vorarleberg . • H. Menardi, Ceschichtc und Entwicklung del' Trach in Tirol. • K. Beill. VotLlJbildcr aIs Quelle zur Trachtenforschung am Beispiel Vorarlberg. M. Kundegrnbcr. \Veissc und bLaue Schurze1l .. 7 L. Ebn~r, KLcidung und Tracht in Ostti7'ol im Spiegel archivalischer Quellen. • O. Boekhorn, Ilcrstellung cines Strohhutes in Kals. o K. I!g, Die wcllcnjijrmigcn BewegUnclen in Mode und Tracllt ihre Ursachen und Falgen. 10 R. GirLler, Kleidung und Symbol. II E. Horandncr, Zur emblematischcn Funktion VOn Kleidung. " A. Bas, Zur soziaLcn una jJolitischen Funktion der Kleidung im Slowen!en des Varmarz und der HcvolUtio71 1848. " Organizatorami Sympozjum byli: Muscumsdorf Cloppenburg Niedersachsisches Freil1chtmuseum, Seminal' flir Volksundc Universitat Gotlingen, Institut fUr historische und geographische Regionalforsehungen i in. łj �268 fów, historyków, historyków sztuki, kostiumologów, historyków gospodarki, socjologów, muzelologów, filologów, plastyków, scenografów i in. zarówno z terenu Niemiec, jak z zagranicy (Norwegii, Finlandii, Polski, Szwajcarii, Austrii, Holandii). Liczne referaty dotyczyły głównie spraw teoriL metod badawczych, rodzaju i wartości oraz przydatności i sposobu wykorzystania rozmaitych źródeł gromadzonych w postaci materiałów terenowych, muzealnych. ikonografii, dokumentów historycznych itp., nadto sposobów ich ekspozycji. Przedmiotem rozważań były również zmiany zachodzące w odzieży i strojach i ich przyczyny. Na szczególną uwagę zasługiwały wypowiedzi podkreślające znaczenie specyfiki narodowej, społecznej, regionalnej, różnic ideologicznych i mentalnościowych dla k:::ztaltowania siC; odrębnych typów i odmian strojów. Sympozjum towarzyszyły specj"lne wystawy [np. "Sonntagskleidung auf dem Lande - Eine Modereise mit Schere und Pimel in der Biedermeierzeit (1815- 1845)" w Museumsdorf w Cloppenburgu i "Ein Hauch von Eleganz - 200 Jahre Mode in Bremen" w okręgowym muzeum w Bremen]. Ponadto prezentacja wydawnictw poświęconych przede wszystkim odzieży i strojom. Każdy zainteresowany danym tematem mógł otrzymać jego kopię. Niezależnie od tego już w parę miesięcy potem, staraniem dyrektora Muzeum w Cloppenburgu dr. Hełmuta Ottenjanna ukazała się piękna ich edycja pod redakcją Gitty Both, wzbogacona czarno-białymi i kolorowymi ilustracjami (zob. Mode ..., 1985). Okazuje się więc, że sprawa badań nad odzieżą i strojami ludowymi jest ciągle aktualna, tak jak żywe są ich tradycje i funkcje wynikające ze zmieniających się sytuacji i potrzeb. LITERATURA Lipp F. 1952 Volkstracht, 220. [w:] Osterreichische Volkskunde fur Jedermann, Wien, s. 129- Mode ... 1985 Mode - Tracht - Regionale Cloppenburg. Die Trachten ... bd Die Trachten in Vorarlberg, ldentitiit. Historische Kleidungsforschung Heute, bildlich iiberlieferte und erneuerte, beschrieben und dargestellt. Barbara Bazietich POLSKA SZTUKA LUDOWA W DOKUMENTACJI INSTYTUTU SZTUKI PAN Pod tym tytułem otwarto 8 listopada 1988 r. wystawę w Muzeum Etnograficznym im, Seweryna Udzieli w Krakowie. Zorganizowała ją Krakowska Pracownia Instytutu Sztuki Zespół Dokumentacji Sztuki Ludowej przy znacznym współudziale i zaangażowaniu dyrekcji i pracowników Muzeum Etnograficznego. Intencją zespołu było zaprezentowanie zasobów naszego archiwum społeczeństwu, na codzień bowiem są one stłoczone w wypełnionych ponad możliwość tekach. �269 Placówka powstała w 1946 r. jako Sekcja Zdobnictwa założonego wówczas Państwowego Instytutu Badania Sztuki Ludowej i pod różnymi nazwami 1 prowadzona była do 1980 roku przez prof. dr. Romana Reinfussa, który mimo przejścia na emeryturę nadal nam patronuje nie odmawiając nigdy pomocy, konsultacji czy po prostu rady. Od 1980 r. kierownikiem Pracowni jest dr Ewa Fryś-Pietraszkowa. Zadaniem placówki było systematyczne gromadzenie materiałów dotyczących wszystkich dziedzin i przejawów plastyki ludowej z obszaru całej Polski. Uwzględniano i uwzględnia się zarówno sztukę tradycyjną jak i jej współczesne przekształcenia, a także zjawiska nowe. Zasadniczą techniką pracy zawsze były badania terenowe prowadzone w bardzo dużych i mniejszych zespołach zwykle z udziałem rysowników i fotografa, a także indywidualnie przez poszczególnych pracowników. Ze względu na niewielką liczebność stałego zespołu (5 - 6 osób) korzystaliśmy z pracowników angażowanych przede wszystkim studentów i pracowników muzeów. Uczestniczyli w nich też pracownicy katedr uniwersyteckich, że wymienię prof. Znamierowską-Prilfferową, prof. Kutrzeba-Pojnarową, doc. Dzięgla i innych. Na naszych rysunkach znaleźć można podpisy znanych obecnie twórców - Andrzeja Wajdy, Józefa Szajny i innych. Badaniami obejmowano głównie tereny zachowawcze, a więc obszar południowo-wschodniej Polski, dalej na północ wzdłuż wschodniej granicy Państwa, aż do rubieży północno-wschodnich. W zasadzie badaniami objęto już całą Polskę z wyjątkiem Śląska, którego całokształtem kultury ludowej zajmowały się inne placówki etnograficzne. Przedstawia to dokładnie mapa badań eksponowana na wystawie. Przez ten okres zgromadzone zostało spore archiwum. Zawiera ono blisko 95 tysięcy pozycji inwentarzowych. Mieszczą się tu wywiady terenowe (maszynopisy i rękopisy) oraz materiały graficzne, a więc inwentaryzacje obiektów architektonicznych, rysunki, plansze barwne. Z 60 tysięcy plansz, które posiada nasze archiwum, co czwarty rysunek wykonała Maria Czarnecka. Maria Czarnecka, artysta grafik, współpracowała z pracownią od czasów studenckich, a od 1962 r. jest pracownikiem etatowym. Znajdowała uznanie wśród korzystających z archiwum, także w terenie, co wyrażano np. w ten sposób ,.0, jaki ładny pani ma talent". Poza pracą etatową uprawia grafikę artystyczną. Prace jej eksponowane były na wystawach indywidualnych. Jej ulubioną techniką jest łinoryt. Znane są zwłaszcza ex librisy wykonane tą właśnie techniką. Następny istotny dział naszego archiwum to fotografie. Jest ich obecnie ponad 77 tysięcy, z tego 70"/", bo 55 tysięcy, wykonał Jan Świderski, który towarzyszył niemal wszystkim wyjazdom terenowym od 1954 r. Jan Świderski jest znakomitym fotografikiem, wiele jego fotogramów, prócz znaczenia dokumentalnego, ma wysoką wartość artystyczną. Znaleźć je można w większości publikacji z dziedziny etnografii, szczególnie ze sztuki ludowej. Prace J. Świderskiego były prezentowane w kraju i za granicą na indywidualnych wystawach: "Dawna rzeźba ludowa" i .,Architektura ludowa". 1 1946 r. - Państwowy Instytut Badania Sztuki Ludowcj - Sekcja Zdobnictwa; 1949 r. Parlstwowy Instytut Sztuki Sckcja Badania Plastyki Ludowej; 1959 r. Instytut Sztuki PAN - Sckcja Badania Polskiej Sztuki Ludowej; 1962 r. IS PAN Pracownia Badania Sztuki Ludowcj; 1970 r. IS PAN Pracownia Dokumentacji Sztuki Ludowej; 1980 r. Pracownia Instytutu Sztuki PAN w Krakowie, Zespół Dokumentacji Sztuki Ludowej. Por.: Powstanie organizacja i charakter Państwowego Instytutu Badania Sztuki Ludowej, "Polska Sztuka Ludowa" R. 1. 1947, nr 112, s. 60 - 61; R. Reinfuss, Stan badań nad sztul<ą ludową i ich pcrspektywy na najbliższą przysztość, "Polska Sztuka Ludowa" r. 18, 1964, nr 4, s. 190 - 191. �270 Ponieważ prace M. Czarneckiej i J. Swiderski-ego przeważają w naszym archiwum, nadto są na naprawdę dobrym poziomie, więc głównie one zostały wyeksponowane, wystawa zatem jest zarazem niejako podsumowaniem dorobku obojga artystów. Ostatni dział archiwum to oryginalne eksponaty. Z uwagi na specyfikę zbiorów oraz sposób ich przechowywania gromadzone są zabytki dwuwymiarowe takie, które dadzą się przechować w teczkach. Są to wiqc wycinanki, malowanki, ozdoby z papieru, próbki tkanin, fragmenty koronek i haftów. Na wystawę wybraliśmy ok. 2 promili ze zbiorów, prezentując je w siedmiu głównych działach: - architektura - wnętrze domu z meblami i dekoracją mieszkania - rękodzieła i rzemiosło o artystycznym charakterze (zdobnictwo w drzewie, ceramika, kowalstwo, plecionkarstwo, zabawki) - tkanina - strój - plastyka w obrzędach i zwyczajach - rzeźba, malarstwo, grafika i drobna architektura sakralna. Trzon ekspozycji stanowi materiał graficzny i fotograficzny. Nic chcieliśmy nużyć zwiedzających nadmierną ilością materiału tekstowego, więc przykładowo, aby uświadomić im kompleksowy system naszej pracy, pokazaliśmy zespół dokumentacji architektonicznej w postaci inwentaryzacji, wywiadu i fotografii odnoszący się do jednego obiektu. Na wystawie jest jednak kilka eksponatów przestrzennych. Są to rzcźby Jana Lamęckiego i Teofila Kożuchowskiego oraz inne drobne eksponaty (np. zabawki). Poza paroma wyjątkami jest to własność Muzeum Etnograficznego, w trakcie wyjazdów bowiem, zarówno naszych jak i organizowanych wspólnie z poszczególnymi muzeami, dokonywano zakupów eksponatów, a wiele innych przekazano do zbiorów muzealnych jako dary, Wiele z nich ma unikatowy charakter oraz wysoką wartość dokumentarną, kulturową, często artystyczną. Osobny dział na wystawie to publikacje - książki i artykuły (nadbitki) pracowników i najbliższych współpracowników. W oddzielnej gablotce eksponowano kilka numerów "Polskiej Sztuki Ludowej" wraz ze spisem treści za lata 1947- 1976. Na koniec przedstawię dział, który na wystawie jest niejako wstępną częścią informacyjną. Oprócz przytoczonej już historii placówki umieszczono tu mapę badań terenowych, dalej instytucje, z którymi współpracuje nasza Pracownia (zakłady naukowe, muzea etnograficzne, okr~owe, regionalne i inne, ośrodki i domy kultury, "Cepelia" i STL). Tam również umieszczono zestaw fotografii reportażowych z pracy w terenie, materiały rysunkowe z gazetek ściennych, lalld z teatrzyku organizowanego w czasie miesięcznych badań terenowych, tzw. obozów naukowo-badawczych. Bożena TEMATYKA ALBAŃSKA KlLra! W POLSKIM MUZEALNICTWIE Od ponad 25 lat, odkąd z Albanią zerwane zostały oficjalne stosunki, kultura tego kraju nie była prezentowana w Polsce, tak jak i w innych socjalistycznych krajach. Rok 1988 był pod tym względem szczególnym wyjątkiem, jako że otwarto �271 w tym czasie dwie wystawy poświęcone Albanii, oraz odbyła się naukowa konferencja na tematy albańskie. Tematykę albańską zapoczątkowała wystawa, jaką otwarto w czerwcu w Muzeum Etnograficznym w Tarnowie pt. "Albania - kraina orlich synów". Była to wystawa złożona głównie z ponad 70 fotografii czarno-białych wykonanych przez etnografa Adama Bartosza, dyrektora Muzeum Okręgowego w Tarnowie, który w 1987 r. przebywał prywatnie w Albanii i zwiedzil jil dość dokładnie. Wystawę wzbogaciło kilkanaście dawnych strojów ludowych, naczynia, kilka sprzętów domowych oraz inne materiały. Eksponaty te zostały wypożyczone od osób prywatnych, które w latach 50. bywały służbowo w Albanii (geolodzy, etnografowie) oraz pochodziły z własnych zbiorów muzealnych. W związku z wystawą autor zdjęć wygłosił kilka wykładów na temat współczesnej Albanii ilustrowanych przeźroczami. Drugą wystawę otwarto we wrześniu w Poznaniu. Jej tytuł "Albański strój ludowy XIX w.", Otwarcie jej nastąpiło z okazji trwającej w Poznaniu w dniach 19 - 21.09, konferencji pt. "Dzieje i kultura Albanii". Zorganizował ją Instytut Historii Uniwersytetu w Poznaniu jako V sympozjum "Bałkany - Polska". W sympozjum wzięło udział ponad 30 fachowców z różnych dziedzin. Byli to historycy, językoznawcy, numizmatycy, etnografowie, politolodzy i inni specjaliści. Materiały z sympozjum będą publikowane w poznańskich materiałach bałkanologicznych, których już ukazały się 3 numery (Balcanica Posnaniensia). Wystawa, która z tej okazji została otwarta przygotowana została przez Jarosława Rosochackiego etnografa - albanologa, a główną część ekspozycji stanowiły stroje będące własnością prywatną autora wystawy. Zebrał je w czasie kilkakrotnych pobytów w Kosowie, wśród tamtejszych Albańczyków. Wystawę oryginalnych kompletnych strojów uzupełniały reprodukcje zdjęć i rycin z ubiegłego wieku a także liczne uzupełnienia strojów, jak ozdoby i broń. Obu wystawom towarzyszyło bardzo duże zainteresowanie kulturą albańską, która poprzez polityczną izolację stała się bardziej egzotyczna niż bardzo odległe kraje. Anna Bartosz VI PRZEGLĄD FILMOW ETNOGRAFICZNYCH "ETNOLOGIA A FILM" Co dwa lata mamy okazję do konfrontacji dokonań polskich etnofilmowców, co dwa lata bowiem odbywają się w Łodzi przeglądy filmów etnograficznych. Pierwsze dwa były dosyć skromne, lecz od trzeciego zaczęły stawać się wręcz znaczącymi festiwalami. III Przegląd Filmów Etnograficznych w 1982 r. przebiegał pod hasłem "Dorobek i tradycja", IV w 1984 r. - "Etnograficzna panorama Europy", z kolei V w 1986 - "Azja". Szósty, a więc ostatni przegląd trwał od 9 do 11 listopada 1988 r. pod hasłem ..Etnologia a film". W jego organizowaniu partycypowała Katedra Etnografii UŁ, Towarzystwo Kultury Filmowej w Łodzi oraz Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne. Postacią, której impreza ta pod względem organizacyjnym najwięcej zawdzięcza jest Ewa Nowina-Sroczyńska z pierwszej z wymienionych instytucji. �272 Obsługę przeglądu stanowili studenci etnografii z Ło<:Izi.Oni też przeważali wśród publiczności od rana do wieczora oglądającej filmy w jednej z sal muzeum. Przeglądowi towarzyszyło seminarium naukowe. W przedstawionych referatach dominował aspekt praktyczny, poprzedzający pewne rozważ;mia bardziej teoretyczne, których, miejmy nadzieję, doczekamy się w miarę rozwoju refleksji nad filmem etnograficznym, a także rozwoju tej odmiany gatunkowej w Polsce. Co zobaczyliśmy tym razem w Łodzi? Polskich filmów biorących udział w konkursie pokazano około 20. Były to same krótkometrażówki - długometrażowych filmów etnograficznych się u nas nie kręci. Z obcych kinematografii, nic uczestniczących jednak w konkursie, naj silniej była reprezentowana jugosłowiańska. Z Jugosławii przyjechali też Dusan Drljaea i Naśko Kriznar. którzy wygłosili referaty a etnofilmowych przedsięwzięciach w swoim kraju. Ponadto pokazano filmy z RFN, Węgier i ZSRR. Spośród polskich krótkometrażówek niektóre zdawały się być dopuszczone do przeglądu tylko dlatego, że ich akcja dzieje się na wsi, np. "Wolałam rodzić synów" Z. Skoniecznego. Ale jak dotąd nie wiadomo jakimi cechami winno charakteryzować się dzieło, ażeby można zaklasyfikować je jako film etnograficzny. Filmy etnograficzne robią artyści, dla których jakieś elementy kultury tradycyjnej są po prostu tematem, p.retekstem do wyrażenia często czegoś bardzo osobistego, nie zaś problemem naukowym. W czołówkach tych filmów wymienia się zwykle kogoś, kto zajmował się konsultacją naukową. Podczas seminarium stwierdzono, iż takowa może być dla reżysera jedynie tym, czym muza dla artysty. Wśród pokazanych utworów połowa była właśnie esejami czy filmami poetyckimi. Można by tu wymienić "Malarza natury" R. Sobeckiego (temat twórców łudowych jest jednym z ulubionych przez etnofilmowców) czy .,Ludową wersję kosmosu" B. Pawicy. Filmy etnograficzne kręcą też etnografowie. Na łódzkim przeglądzie przedstawił swój "Dziergniec" K. Kubiak, a P. Szacki i K. Chojnacki "Dzwonki pasterskie na Podhalu" i "Folowanie sukna". Pod względem technicznym na pewno ustępowały one filmom robionym przez filmowców, choćby z tego względu, i:i. twórcy ich nie mają odpowiedniego sprzętu. W filmach tych wyraźnie widać próby podporządkowania języka obrazów pewnym założeniom naukowym czy może dydaktycznym. Nagrodę publiczności, jedyną jaką tu przyznawano, otrzymały ex aequo dwa filmy: "Drzewa" - jednego z najpłodniejszych naszych etno filmowców, Andrzeja Różyckiego, oraz "Bieszczadzkie ikony" zrealizowane przez autora znanego "Szczurołapa", Andrzeja CZaJ:"neckiego. Pierwszy jest antropologiczną refleksją n2 temat sławnych polskich drzew, "Bieszczadzkie ikony" to pełen melancholii poemat o łemkowskim losie. Co stanie się z dorobkiem zaprezentowanym na VI Przeglądzie Filmów Etnograficznych? Pewnie część pokaże telewizja jako mniej interesującą pozycję programu, będzie dobrze jeżeli jakieś utwory trafią na inne przeglądy. A czyż nie powinny, przekopiowane na kasety video, znajdować się stale do dyspozycji osób zajmujących się kulturą ludową? Grzegorz Pelczyński �273 MUZEUM MISYJNO-ETNOGRAFICZNE W ROKU 1987 W PIENIĘŻNIE Muzeum Misyjno-Etnograficzne Seminarium Duchownego Księży Werbistów w Pieniężnie w 1987 r. zwiedziło 25467 osób. Od 1964 do 1987 r. muzeum zwiedziło razem 199720 osób. Poza wystawami stałymi, na terenie muzeum zorganizow2.nO kilka wystaw czasowych: - 3 IV 1987 r. otwarto wystawę "Ryty i mity w sztuce społeczeństw kultury pomorskiej" ze zbiorów Muzeum Archeologicznego w Gdańsku. Otwarcie wystawy poł~czono z wykładem. - 25 IV 1987 r. przeprowadzono III Pieniężnieńskie Spotkanie z Religiami - poświęcone Karaimom. Tego dnia otwarto także okolicznościową wystawę. - 21 XI 1987 r. dokonano otwarcia wystawy sztuki sakrałnej - darów katolików polskich z okazji II Krajowego Kongresu Eucharystycznego - przeznaczonych na misje. Ponadto Muzeum w Pieniężnie zorganizowało osobną wystawę poświęconą kulturze i sztuce Indonezji. Wystawę otwarto 23 IV 1987 r. w Muzeum Archeologicznym w Gdańsku. Eksponaty z Muzeum w Pieniężnie były wypożyczane na wystawę sztuki z kości słoniowej do Muzeum Zamkowego w Malborku oraz na Ogólnopolską Wystawę Misyjną w kościele św. Krzyża w Warszawie. Klerycy, członkowie Seminaryjnej Sekcji Muzealnej, w marcu 1987 r. odbyli tygodniowy kurs muzealniczy w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie. W muzeum w Pieniężnie natomiast swoje praktyki studenckie odbywali sluchacze etnografii Uniwersytetu Wrocławskiego. Eugeniusz Śliwka SV D OTWARCIE WYSTAWY NOWOGWINEJSKIEJ ZE ZBIOROW KSIĘŻY WERBISTOW W PIENIĘŻNIE W MUZEUM ARCHEOLOGICZNYM W GDAŃSKU W Muzeum Archeologicznym w Gdańsku 19 lutego 1988 r. miało miejsce otwarcie ekspozycji poświc;conej kulturze i wierzeniom ludów Nowej Gwinei. Jest to już druga, po Indonezji, wystawa, jaką ze swych zbiorów prezentuje tam Muzeum Seminarium Duchownego Ksic;ży Werbistów w Pieniężnie. Otwarcia wystawy dokonał dr Marian Kwapiński, dyrektor Muzeum Archeologicznego, który przedstawił krótko program spotkania. Następnie ks. dr Eugeniusz Śliwka, dyrektor Muzeum Misyjno-Etnograficznego w Pieniężnie, ukazał wkład Zgromadzenia Słowa Bożego w badania kultur i religii różnych ludów. Podkreśłił on, że zainteresowania Werbistów etnografią sięgają prawie początków tego Zgromadzenia i trwają nieprzerwanie do dziś. Wskazał przy tym również na prace Polaków, którzy aktywnie włączają się w działalność werbistowskich instytutów naukowych: "Anthropos" i "Monumenta Serica". Ks. Śliwka zaprezentował także wkład Zgromadzenia w organizowanie muzeów i ekspozycji poświęconych tematyce etnograficznej, pracę wydawniczą oraz dialog z różnymi religiami, prowadzony w ramach "Pieniężnieńskich Spotkań z Religiami". 18 Lud t. LXXIlI �274 Wprowadzenia w samą wystawę dokonał autor jej scenariusza, mgr Dariusz Piwowarczyk SVD. Przedstawiając poszczególne eksponaty starał się przybliżyć środowisko w jakim żyją Papuasi i Pigmeje, narzędzia codziennego użytku, stroje, broń. Następnie przeszedł do ukazania zwyczajów ludów zamieszkujących Nową Gwineę, ich wierzeń oraz współczesnej sztuki, głównie rzeźby. Na zakończenie swój wykład wygłosił ks. Bernard Bona, długoletni misjonarz-werbista w Indiach. Poświęcony był on ludom pierwotnym, ze szczególnym uwzględnieniem ludów Nowej Gwinei i Indii, zwłaszcza Adibasów, pierwotnej ludności Indii, wśród której pracował. Leszek WYSTAWA "KULTURA I SZTUKA INDONEZJI" Niewdana SVD W OLSZTYNKU Od 19 lutego do końca września 1988 roku w Muzeum Budownictwa Ludowego w Olsztynku można zwiedzać interesującą ekspozycję, która zawiera dwie wystawy: "Z historii kultury i sztuki Afryki" oraz "Kultura i sztuka Indonezji". Pierwsza z nich pochodzi ze zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie, druga natomiast z Muzeum Misyjno-Etnograficznego Seminarium Duchownego Księży Werbistów w Pieniężnie. Uroczystego otwarcia wystaw dokonał dyrektor muzeum Tadeusz Kufel. Wśród zaproszonych gości znaleźli się przedstawiciele władz miejskich i województwa olsztyńskiego, byli to między innymi: dyrektor Wydziału Kultury i Sztuki w Olsztynie Bolesław Karpowicz, wojewódzki konserwator zabytków Lucjan Czubiel, dyrektor Muzeum Okręgowego w Olsztynie - Janusz Cygański. Muzeum Misyjno-Etnograficzne w pieniężnie reprezentował Mirosław Dorm:z. Ekspozycja afrykańska zawiera narzędzia gospodarcze, stroje i maski oraz bogatą kolekcję rzeźb rytualnych związanych z wierzeniami tubylców. Pochodzą one z Afryki Zachodniej i zostały uzyskane dzięki 25-letnim pracom badawczym, prowadzonym na tych terenach przez muzeum szczecińskie. Druga z wystaw, której scenariusz napisał ks. Dariusz Piwowarczyk, przygotowana została przez Muzeum Misyjno-Etnograficzne w Pieniężnie . .Test ona poświęcona Indonezji, gros prezentowanych zabytków to dar polskich misjonarzy werbistów, którzy pracowali lub pt"acują w tym rejonie świata. Prezentowane są przedmioty codziennego użytku, z czego ciekawe są zwłaszcza wyroby plecionkarskie: maty, rozmaitej wielkości kosze, tabakiery z trawy; wykonane z drewna: grzebienie, łyżki, naczynia oraz z brązu i mosiądzu: naczynia, tace, lampa, kleszcze do owoców pinangu. Niektóre z nich można zaliczyć do rzemieślniczych dzieł sztuki. Indonezja jest obszarem, na którym od dawna znana była obróbka żelaza, :;zczególnie rozwinięta na wyspie Jawie. Na wystawie można obejrzeć bogato zdobione krisy rodzaj sztyletu o głowni prostej lub falistej. Przy jego pomocy można było pokonać wroga w walce \'I1Tęcz lub jak wierzono na odległość, przez zastosowanie odpowiednich zaklęć. Tuboki - to sztylety wykonane z grotów starych włóczni, spotykane na Jawie i Sumatrze oraz gol oki i parangi - rodzaj noża-miecza pełniącego funkcje obronne i gospodarcze. Militaria uzupełniają łuki, strzały i włócznie. �275 Kolejny dział to tkaniny, ubiory i ozdoby. Wśród tkanin godnymi uwagi są batik i ikat. Ikat to żmudna technika splotu różnobarwnych nici, które w efekcie dają ornamentalny wzór. Uzyskuje się to między innymi przez barwienie jednej nici na kilka kolorów. Batik wykonuje się przez długotrwałe moczenie tkaniny w barwnikach roślinnych. Chcąc osiągnąć pożądany efekt, zabezpiecza się woskiem miejsca, które mają otrzymać inną barwę. Tym właśnie sposobem jest wykonanych 14 stacji drogi krzyżowej, scena Zwiastowania i Bożego Narodzenia. Można zobaczyć także tradycyjne ubiaory Indonezyjczyków, tą to tzw. kainy, czyli płaty wzorzystej tkaniny. którymi owija się biodra, sięgające kolan lub stóp. Kobiety dodatkowo zakładają sclcndangi - czyli długie szale zarzucone na plecy lub przewieszone przez ramię. Wśród wystawionych instrumentów muzycznych: bębnów, gongów, fletów su1ingów, niewątpliwie najciekawszym jest gender - metalofon pochodzący prawdopodobnie z Jawy. Archipelug Indonezyjski przedstawia konglomerat wielu wyznań. Główną religią jest islam, wyznawany przez przytłaczającą większość mieszkańców. Drugą co do ważności religią tego wyspiarskiego kraju jest hinduizm, którego centrum stanowi wyspa Bali. Z niej to właśnie pochodzą eksponaty związane z hinduizmem. Są to maski kultowe oraz figuralne wyobrażenia Garudy, który wed!ug wierzeń hinduistycznych ma być wierzchowcem boga Brahmy. Godnymi uwagi są marionetki z teatru religijnego cieni - wayang. Te i inne eksponaty można obejrzeć w dostojnych gotyckich murach poewangelickiego kościoła, który został odrestaurowany po zniszczeniach wojennych i adaptowany na salon wystawowy muzeum w Olsztynku. Pomieszczenie to dodaje ekspozycji niepowtarzalnego uroku. MirosŁaw DNI HINDUISTYCZNE Dorosz W PlENIĘZNlE - ZBLIZENIE DUCHOWE CZY INTELEKTUALNE? W dniach 15 - 16 kwietnia 1988 roku klasztorna cisza Seminarium Misyjnego w Pieniężnie zostala przerwana obco brzmiącymi w naszej kulturze hinduistycznymi dźwiękami. Gościnne mury głównego domu Księży Werbistów przyjęły na te dwa dni około 150 osób zainteresowanych sprawami hinduizmu. Obok przedstawicieli różnych grup hinduistycznych byli profesjonaliści zajmujący się religiami Indii, redaktorzy wielu czasopism, etnologowie i religioznawcy zarówno duchowni jak i świeccy, niektórzy uczestnicy poprzednich trzech pieniężnieńskich spotkań z religiami. ponadto sporo studentów i miejscowa, klerycka młodzież. Na program spotkania złożyły się głównie dwa momenty: duchowy i intelektualny. Pierwszy, to spotkania modlitewne zarówno przy stole eucharystycznym w seminaryjnym kościele, pod przewodnictwem ks. bpa dra hab. Zygmunta Pawlowicza z Gdańska. jak i w przygotowanej do tego celu sali medytacyjnej. Dało to uczestnikom Dni Hinduistycznych możliwość głębokiego przeżycia własnej wiary w kontekście innej drogi dążenia do doskonałości. Drugi moment, intelektualny, to peIne treści wykłady. Zlożyły się na nie najpierw tematy przedstawiające hinduizm jako partnera dialogu: Zasady dogmatyczne hinduizmu; Ewolucja hin- �276 duizmu l Jego wpływ na kulturę Indii; Łaska Boża w wisznuizmie; Miejsce guru w indyjskiej tradycji duchowej; Pojęcie i praktyka medytacji. Tak przedstawiony "hinduizm" w obliczu wielu plemion w Indiach, wielu religijnych form wyrazu i tradycji jawi się jako swego rodzaju określenie zbiorowe naj różnorodniejszych elementów. Tenninem tym określa się powstałą i zakorzenioną w Indiach religie mieszkańców tego kraju. Nazwa wywodzi się od perskich muzulmanów. którzy w X wieku dotarli do Indii Zachodnich i wszystkich mieszkańców znad Indusu określali mianem Hindusów. "Hindus" jest zatem początkowo określeniem ludu (= Indyjczycy), które jednak zawiera religijny sposób życia, właściwy Indyjczykom. Dopiero wtedy, gdy po inwazji islamu świadomość identyczności zarówno przynależności narodowej jak i wyznania religijnego zostaje rozbita, "Hindus" staje się - w przeciwieństwie do miana "Indyjczyk" - określeniem tych, którzy żyją w Indiach nadal według tradycji powstałej tu religii. Dalej nastąpiła prezentacja poszczególnych odłamów i sekt w hinduizmie: Raja joga, Bhaktu joga, Ajap.a joga. W swej treści obejmuje un bowiem olbrzymią mieszaninę wierzeń, obrzędów i praktyk, niekiedy najzupełniej sprzecznych. Religia ta pozwala każdemu na wybór własnej drogi zbawienia. Nie jest jednak hinduizm chaotyczną zbieraniną, gdyż wszystko, o co kiedykolwiek się wzbogacił zostało w nim przetrawione i oczyszczone, tak że tworzy dziś integralny organizm, którego znamieniem jest jedność w różnorodności. Dopiero ten materiał posłużył jako podstawa do wystąpień na tematy: Tolerancji religijnej w hinduizmie wobec mnogości religii; Stosunku hinduizmu do chrześcijaństwa i Dialogu Kościoła Katolickiego z hinduizmem. Mamy tu do czynienia z niewątpliwymi różnicami wiary i praktyk rełigijnych. których nie wolno zbyt lekkomyślnie pomijać. Nie tylko na płaszczyinie dogmatycznej - łecz także na mistycznej - nie ma zgodności. Jest zatem aż nadto prawdziwe, że podstawowe zasady indyjskiej i chrześcijańskiej myśli (idea wyzwolenia, pojęcie Boga) są przeciwstawne - nie znaczy to, że nie do pogodzenia - nie wychodzą one po prostu z tych samych przesłanek. Wskazano także na trudność jaka istnieje w rozmowie chrześcijan z hinduistami przy tłumaczeniu zasadniczych pojęć. Konieczne jest zachowanie wielkiej ostrożności, tak by nie dochodziło do pospiesznego utożsamiania kwestii różniących się między sobą i odwrotnie - by unikać stwarzania krytycznych rozróżnień. Obok prelegentów zajmujących się hinduizmem profesjonalnie: K. Byrski, T. Pobożniak, S, Zięba, wystąpili z cennymi uwagami wychowani w hinduskiej religijności: R. Jagannathan i W. Anand. Ogromnie zajmuj:]ce były wystąpienia polskich wyznawców rozmaitych odmian hinduizmu, wzbudzających zainteresowanie nie tylko odmiennym strojem. ale przede wszystkim opanowaniem i pełnym życzliwości spokojem. Niecodzienne ożywienie wywołała w sali wykładowej grupa młodzieży Bhaktu jogi. Uwagę zebranych przyciągał nie tyle wykład J. Kaczmarskiego, co raczej modlitewny śpiew Hare Kriszna Maha Mant;·y i towarzysząca wykładowi degustacja wegetariańskich przysmaków. Zrazu sceptyczni goście, widząc malujące się w miarę jedzenia zadowolenie na twarzach pieniężnieńskiej młodzieży coraz chętniej prosili o podanie im porcji hinduskich pyszności. Szczegółowo, a przy tym przystępnie przygotowane i wygłoszone referaty, dotykające bez nadmiernej życzliwości momentów stycznych chrześcijaństwa i h;;1duizmu oraz bez chorobliwej kontestacji radykalnych różnic pomiędzy tymi tak dalekimi sobie religiami, rodziły autentyczny dialog w formie dyskusji. Uczestników spotkania nie satysfakcjonowało jednak do końca dialogowanie w ramach przewidzianych programem, w którym brali udział zasadniczo :mawcy zagadnienia. �277 Zrodziło to wiele głębokich rozmów w małych kręgach i stało się źródłem nowych przyjaźni, przekraczających granice różnic religijnych. Dodatkową atrakcją była zorganizowana w Muzeum Misyjno-Etnograficznym Seminarium Księży Werbistów wystawa hinduistyczna ze zbiorów tegoż muzeum i Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie. Czy w wyni:m pieniężnieńskiego spotkania możemy mówić o dialogu Kościoła Katolickiego i hinduizmu? Celem dialogu nie jest tylko zbliżenie duchowe czy intelektualne. pożyteczne zresztą i wzbogacające, równieź nie jest nim prozelityzm lub kompromis albo ustępstwa w formie irenizmu lub synkretyzmu, lecz wzajemna konfrontacja i zrozumienie poglądów, a także współdziałanie w zakresie wspólnego poszukiwania prawdy, obrony wartości ogólnoludzkich i współpracy dla sprawiedliwości społecznej i pokoju. Aby podjąć dialog trzeba wiedzieć z kim ma być on prowadzony. Ogólnie wiemy, że naszym rozmówcą jest świat hinduizmu, ale wiadomo. że hinduizm nie jest systemem jednolitym, w którym rysują się ostre różnice pomiędzy hinduizmem ortodoksyjnym i współczesnym, a dalej pomiędzy filozoficznym i ludowym. Jednakże wiedza w tej dziedzinie jest jeszcze zbyt nikła w społecznościach katolickich. Jej brak często rodzi nieuzasadnione uprzedzenia. Spotkanie w Pieniężnie było spotkaniem religijnym, a nie tylko naukowym i kulturowym. i nadto pełnym osobistego zaangażowania, które może być szkołą tolerancji nic tylko dLl katoli!<ów, ale także dla innych wyznań i religii. WŁadysŁaw Grzeszczak SVD PIENIĘŻNIEŃSKIE SPOTKANIA Z RELIGIAMI ..DNI BUDDYJSKIE" W dniach od 20 - 21 kwietnia 1989 roku w Wyższym Seminarium Duchownym Księży Werbistów w Pieniężnie odbyła się piąta z kolei sesja religioznawcza, która tym razem dotyczyła buddyzmu. Sesja ta zbiegła się z jubileuszem 25-lecia istnienia Muzeum Misyjno-Etnograficznego Seminarium Duchownego Księży Werbistów w Pieniężnie, gdzie została otwarta okolicznościowa wystawa eksponatów na temat "Budda w sztuce". Eksponaty te w znacznej części zostały udostępnione przez warszawskie Muzeum Azji i Pacyfiku. Na tzw. "Dni Buddyjskie" zostali zaproszeni znawcy tej problematyki, którzy interesują się buddyzmem od strony naukowej, sympatycy kultur Wschodu oraz wyznawcy buddyzmu skupieni w kilku działających na terenie naszego kraju stowarzyszeniach buddyjskich. W sympozjum brał też udział ks. bp dr hab. Z. Pawłowicz z Gdańska, który podczas Mszy św. koncelebrowanej wygłosił homilię, w której między innymi poruszył jakże ważną wc współczesnym świecie kwestię dialogu między religiami. Podczas pierwszego dnia sympozjum słowo wstępne wygłosił ks. dr E. Śliwka SVD, dyrektor Muzeum Misyjno-Etnograficznego w Pieniężnie, po czym nastąpiło oficjalne otwarcie Sesji dokonane przez ks. lic. M. Magdę SVD, prorektora pieniężnieńskiego Seminarium. W związku z jubileuszowym rokiem wyżej wymienionego muzeum pierwszy odczyt przedstawił alumn mgr D. Piwowarczyk SVD, w którym zebrał dorobek działalności pieniężnieńskiego muzeum. W dałsz!:j części sympozjum głos zabierali: doc. dr hab. T. Pobożniak reprezentujący Uniwersytet JagieJl0l1ski. W swym referacie ukazał on genezę oraz. �278 rozwój logiki, na bazie której rozwinęła się jedna z najpotężniejszych religii świata - buddyzm. Następnym przedstawicielem Uniwersytetu .Jagiellońskiego, który zajął się problemem afirmacji życia w buddyzmie był mgr inż. M. Kalmus. Wyjaśnił on przyczyny błędnego pojmowania buddyzmu na Zachodzie, jako światopoglądu pesymistycznego, który skupia się na cierpieniu odrzucając pełnię życia. W tym celu prelegent przedstawił tradycję buddyjską, której idea polega na wyzwoleniu się od cierpienia i wszystkich problemów otaczającego nas świata, aby przez wykorzystanie wszystkich uczuć, doświadczeń i emocji dojść do osiągnięcia stanu doskonałości, tzn. stanu Buddy. W dalszej części se"ji zabrał głos dr A. J. Korbel (Związek Buddyjski Zen "Sangha" Bielsko-Biała) przedstawiając narodziny buddyzmu Zen w Polsce. Buddyzm Zen z formalnego punktu widzenia zaczął istnieć w naszym kraju od 1975 roku, kiedy to przyjechał do Polski jeden z buddyjskich nauczycieli Zen. Wtedy to grupa około dwudziestu osób została jego uczniami przyjmując tzw. "buddyjskie wskazania" a tym samym dokonali oni formalnego przejścia na łono buddyzmu. Obecnie w Polsce i'itnieje sześć grup buddyjskich różniących się miGdzy sobą pod względem tradycji, szkół i nauczy'cieli. Ogólna liczba praktyh:ujących buddystów wynosi okolo pięciu tysiGcy członków nie licząc sympatyków, których jest kilkadziesiąt tysięcy. a formach architektury i symbolice budowli sakralnych w buddyzmie mówił ks. doc. dr hab. H. Zimoń SVD (Katolicki Uniwersytet Lubelski). UwzglGdniono tu architekturę stup, świątyń i klasztorów buddyjskich w rozwoju historycznym od III w. przed Chrystusem do VIII w. po Chryctusie na terenie Indii środkowych i pólnocnych. Specyfika tych budowli polega na dostrzeganiu w ich materialnych kształtach duchowych uczuć ludzi, którzy przyczynili się do powstania tych piGknych pomników religii buddyjskiej. Na terytorium Indii można zaobserwować różnorodność stylów architektonicznych tych osobliwych budowli. Podczas Sesji przedpołudniowej swoje referaty wygłosili również: A. Szoska z Krakowa "O sztuce Zen" oraz mgr A, Polakowski z Gdailska, który zaprezentował referat pt. "Dzwony w kulturze buddyjskiej na tle dzwonów innych tradycji religijnych .. Po wznowieniu Sesji, w godzinach popołudniowych zajGto siG przyczynami rozkwitu buddyzmu w świecie. W tej kwestii zabrali głos: prof. dr hab. M. J. KiinstleI' z Uniwersytetu 'Warszawskiego, który zajął się przyczynami zwycięstwa buddyzmu w Chinach. Od połowy II w. po Chrystusie w Chinach nastały czasy politycznego i gospodarczego chaosu, w wyniku tych niepokojów i niepewności ludność zwróciła się ku nowej wierze, która głosiła, że życie jest cierpieniem w kolejnych wcieleniach, a celem życia staje się wyrwanie z tego cyklu wcieleń popoprzez osiągnięcie stanu nirwany. Na tejże sesji uczestnicy mieli jeszcze możliwość wysłuchania referatów C. Kwiatkowskie,.;o (Krajowy Klub Miłośników Kultury Dalekiego Wschodu Łódż) oraz dr, P. Karpowicza (Stowarzyszenie Buddyjskie Zen Kwan Um - Warszawa), który omówił historię buddyzmu Zen koreai1skiej tradycji Czogie. Nie zabrakło też pokazu i omówienia podstawowych technik medytacji, których dokonał nauczyciel Dharmy A. Czarnecki przy współpracy z J. Wójcickim (obaj ze Stowarzyszenia Buddyjskiego Zen Kwan Um \Varszawa). Na zakoiJczenie pierwszego dnia sesji uczestnicy mogli brać udział w buddyjskiej medytacji Zen, jak również w projekcji filmów o omawianej tematyce. Następny dzień rozpoczął się o godzinie 4.30, oczywiście dla chętnych pragnących uczestniczyć w porannej medytacji Zen. Dla wszystkich natomiast w godzinach przedpołudniowych po wspólnej Mszy św. swoje referaty wygłosili: ks. doc. dr hab. M. Rusecki (Katolicki Uniwersytet Lubelski), który poruszył problem �279 cudów w buddyzmie. Aby dobrze zrozumieć to zagadnienie, należy odnieść się do innych religii oraz zrozumieć istotę cudu. Musimy pamiętać, że w każdej religii wierzący oczekują pewnej nadzwyczajnej ingerencji Boga. Nawiązując do buddyzmu musimy sobie postawić pytanie, czy Budda posiadał świadomość zdolności taumaturgicznych? (tzn. zdolności czynienia cudów). Na podstawie badall naj starszych tradycji umieszczonych w tekstach palijskich i sanskryckich można stwierdzić, że Budda nie przypisywał sobie takich zdolności, ani nie przywiązywał do nich większego znaczenia. W jego przekonaniu cuda to efekt działania pewnych sił magicznych, które są w posiadaniu wielu osób. Dlatego też cud na płaszczyźnie fizycznej nie jest argumentem pro prawdziwości religii, ani też odwrotnie. iV konsekwencji swych dociekań, Budda uznał jedynie cud nauki o możliwościach niwelowania cierpienia, a przez to dojścia do stanu nirwany. Należy jednak zaznaczyć, 7.e mimo takiego stanowiska Buddy, w świętych księgach buddyzmu jest wiele opisów zjawisk cudownych, które mu przypisywano. Oczywiście prawdziwość tych opisów pozostawia wiele do życzenia, jednak nie chodzi tu o kwestię prawdziwości lecz o wiarę w możliwość zaistnienia cudu na płaszczyźnie buddyzmu, która jest faktem. Następna prelekcja dotyczyła dialogu Kościoła Katolickiego z buddyzmem, przedstawił ją mgr E. Sakowicz (Katolicki Uniwersytet Lubelski). Rozpoczął on od prezentacji perspektywy historycznych wydarzeń dotyczących dialogu Kościoła Katolickiego z innymi religiami. I tak w 1965 roku, na zakończenie obrad Soboru Watykańskiego II papież Paweł VI podpisał deklarację o stosunku Kościoła do religii niechrześcijal1skich pt. "Nostra aetate", Dokument ten jest wyrazem otwarcia się Kościoła na świat, włączając weń też dialog z religiami Wschodu, m.in. z buddyzmem. Należy też tu podkreślić szczególną rolę Jana Pawła II w nawiązywaniu dialogu między wyznawcami różnych religii. Przykładem takiej postawy może być audiencja dla japońskich buddystów i szintoistów, która miała miejsce w 1931 roku, jak też orędzie wygłoszone przez Radio Veritas w Manilii na Filipinach do wszystkich narodów Azji. Pewnego rodzaju fenomenem jest też zorganizowane przez Jana Pawła II spotkanie przedstawicieli dwunastu religii świata, które odbyło się 27 października 1986 roku w Asyżu, Byli tam również obecni reprezentanci buddyzmu z Japonii oraz przywódca buddystów tybetańskich Dalaj Lama. Chciałbym tutaj również zasygnalizować prezentację refe!"atu dotyczącego buddyzmu wobec współczesnej psychologii, który przedstawił zebranym mgr B. K. Peczko (Ośrodek Terapii i Rozwoju Osobowości - Warszawa). W dalszej części sesji zabrali też głos: mgr M. Woźniak (Uniwersytet Warszawski), przedstawił on możliwości dialogu między Wschodem a Zachodem, gdzie pomostem mogą być dalekowschodnie sztuki walki. Następnym prelegentem był A. Czarnecki (Stowarzyszenie Buddyjskie Zen Kwan Um - Warszawa), który zaprezentował "Kido" - czyli medytację dźwięku. Sympozjum zakończono dyskusją, praktycznymi ćwiczeniami medytacji oraz projekcją filmów o tematyce buddyjskiej. Myślę, że tego rodzaju sympozja religioznawcze dają nam chrześcijanom głębszy wgląd w naszą religię, poszerzają nasze horyzonty na inne wierzenia i kultury, a co najważniejsze pobudzają nas na nowo do refleksji nad własną świadomością religijną i jej urzeczywistnianiem we współczesnym zmaterializowanym świecie. Każda religia niesie dla nas pewne pozytywne wartości, które po przetransponowaniu na grunt chrześcijański, mogą przyczynić się do naszego duchowego ubogacenia. Sławomir Janowicz SVD �280 WYSTAWA I SESJA NAUKOWA NA TEMAT: WKŁAD MISJONARZY POLSKICH DO NAUKI ŚWIATOWEJ Dnia 17 czerwca 1988 r. w Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego w Warce miało miejsce otwarcie wystawy prezentującej wkład misjonarzy polskich do nauki światowej. Wystawa została zorganizowana przy współpracy Towarzystwa Łączności z Polonią Zagraniczną "Polonia" i Muzeum Misyjno-Etnograficznego Seminarium Duchownego Księży Werbistów w Pieniężnie. Na wystawie zaprezentowano fotografie i dzieła - rękopisy, starodruki i druki prac wybitnych polskich naukowców wywodzących się spośród polskich misjonarzy. Do grona tych osób zaliczyć należy: Boyma, Ryłło, Zaleskiego, a z współczesnych F. Zapłatę, T. Chodzidłę, J. Glinkę, M. Szwarka, H. Zimonia i wielu innych. Wystawę uzupełniają eksponaty etnograficzne i religioznawcze krajów misyjnych, pochodzące z Muzeum w Pieniężnie. Otwarciu wystawy towarzyszyła sesja naukowa, w której głos zabrali: ks. dr Eugeniusz Sliwka na temat - Zbiory etnograficzne w muzeach misyjnych w Polsce; ks. mgr Tadeusz Dworecki - Działalność polskich księży Zgromadzenia Słowa Bożego wśród polskich emigrantów w Argentynie w latach 1918- 1939; dr Jan Sęk - Udział polskich księży w szkolnictwie polonijnym w Brazylii oraz ks. Jan Pitoń - działalność misyjna i naukowa księży misjonarzy w Brazylii. Eugeniusz Sliwka SVD SESJA NAUKOWA Z OKAZJI 90 ROCZNICY POWSTANIA ODDZIAŁU KRAKOWSKIEGO PTL, KRAKÓW 9 GRUDNIA 1988 ROKU W dniu 9 XII 1988 roku w Muzeum Etnograficznym w Krakowie odbyła się jubileuszowa sesja naukowa zorganizowana przez Oddział PTL w Krakowie i Komisję Etnograficzną PAN, Oddział w Krakowie. W czasie sesji wygłoszono dwa referaty: Aleksandra Tyszkowa, Historia Oddziału Krakowskiego PTL, Krystyna Kwaśniewicz, Jan Swiętek jako badacz kultury ludowej oraz komunikat autorstwa Teresy Marcinkowskiej, Folklor muzyczny w Targowisku (gm. Kłaj) rodzinnej wsi Jana Swiętka. Dzieje Oddziału i jego obecną działalność z dużym zaangażowaniem emocjonalnym omówiła A. Tyszkowa prezes Oddziału. Przypomniała, że powstanie Oddziału wiąże się z wystąpieniem Seweryna Udzieli, późniejszego założyciela Muzeum Etnograficznego w Krakowie, który już w lipcu 1891 r. na zjeździe przyrodników i lekarzy w Krakowie wystąpił z propozycją założenia Towarzystwa Ludoznawczego. Ostatecznie Oddział powstał 10 XII 1898 roku i skupiał w swych szeregach osoby ze środowiska Akademii Umiejętności i Uniwersytetu Jagiellońskiego, a także nauczycieli ludowych, profesorów gimnazjalnych, studentów. Pierwszym prezesem został Jan Świętek. W 1902 roku po ustąpieniu Świętka kierownictwo Oddziału objął wybitny ludoznawca Seweryn Udziela. Towarzystwo Ludoznawcze w okresie międzywojennym przekształciło się w Polskie Towarzystwo Etnologiczne, zmieniło strukturę, cele, działalność. Fuzja pomiędzy Towarzystwem Ludoznawczym, do którego przystąpili wszyscy niemal etnografowie, a Towarzy- �281 stwem Ludoznawczym zapowiadała wspaniałą przyszłość, jednakże aktywność Oddziału Krakowskiego w tym czasie zmalała, spadła liczba członków. Po II wojnie światowej Oddział wznowił działalność 15 III 1947 roku. Kraków był wówczas silnym ośrodkiem naukowym. Pierwszy zarząd po wojnie podjął kilka kieruaków badawczych. Kontynuowano badania do Polskiego Atlasu Etnogrclficznego (Atlas przejęty został póżniej przez Zarząd Główny PTL), dyskutowano o syntezie etnografii polskiej, konfronto\vano różnice w podejściach metodologicznych i sprawie tej poświęcono osobną konferencję. Wyniki tej konferencji zostały wyczerpująco omówione w fachowej literaturze. Zainicjowano badania terenowe w Krakowskiem i na Podhalu z myślą o opracowaniu monografii tych ziem, do:,,;czono do ogólnopolskiej akcji indeksowania zawartości czasopism z XIX wieku popierano starania o pomieszczenia dla zbiorów Muzeum Etnograficznego. Nie zaniedbywano akcji odczytowej. Prof. J. Klimaszewska prowadziła przez wiele lat Poradnię Etnograficzną w Zakładzie Etnografii Słowian. Prof. L. Węgrzynowicz zainicjował akcję wspólpracy z kołami krajoznawczymi, nawiązywano kontakty w~;półpracę z uniwersytetami ludowymi. Oprócz działalności konsultacyjnej i akcji oświatowej Oddział prowadził różne sekcje i koła zainteresowań np. sekcję amerykanistyczną, później zlikwidowaną, Koło Zainteresowań Kulturą Ormian działające aktywnie do dziś. Liczba członków z 53 w 1947 roku wzrosła do 102 w 1949 roku. obecnie wynosi 186 w tym 83 członków Koła Zainteresowań Kulturą Ormian. W latach 60 prezes Oddziału dr Anna Kowalska-Lewicka wysunęła projekt 0rganizowania sesji naukowych monotematycznych lub wielotematycznych wiążących się z określonym regionem, krajem bądź zagadnieniem. Zainicjowało to ogólnopolskie spotkania, które Oddział organizował sam lub przy współudziale naukowym komisji PAN. Od 1963 roku odbyło się takich sesji 26 w tym 4 połączone z wałnymi zgromadzenic~mi delegatów. I tak np. w 1976 roku odbyła się sesja poświęcona kulturze ludowej Krakowa i okolic, w 1980 Walne Zgromadzenie PTL i sesja z okazji 50-lecia pracy naukowej i 70-1ecia urodzin Prof. dr. Romana Reinfussa, w 1987 - sesja ku czci twórcy Muzeum Etnograficznego w Krakowie Seweryna Udzieli połączona z wystawą biograficzną, na wiosnę 1989 roku odbyła się konferencja naukowa pt. Afganistan - język i kultura. W swym referacie A. Tyszkowa podkreśliła, że znaczenie PTL podobnie jak innych towarzystw naukowych, polega na zwróceniu uwagi na dyscyplinę uprawianą przez wąskie grono specjalistów. Istnieje w ten sposób możliwość pr3eśledzenia nie tylko zmian jakie zachodziły w obrębie dyscypliny etnograficznej, ale również zmian w sposobach organizowania i popularyzacji nauki, w sposobach przekazywania treści naukowych. W drugim referacie pt. Jan .$'więtek jako badacz kultury ludowej dr K. Kwaśniewicz przedstawiła działalność J. Swiętka - zasłużonego amatora - etnografa, jednego ze współzałożycieli Oddziału Krakowskiego i jego pierwszego prezesa. 2yciorys Swiętka nic był dotąd publikowany, wyjąwszy krótkie krytyczne omówienie jego dorobku naukowego opublikowane przez E. Jaworską, DziaŁalność fo:/-;lorystyc;:;na Komisji Antropologicznej AU w Krakowie, w: Dzieje folklorystyld polskiej 1864- 1919, Warszawa 1982, s. 214 - 218. Głównym źródłem w tym zakresie, z: jakiego korzystała referentka, jest rękopiśmienne wspomnienie córki Swiętka Bogumiły ze Swiętków Swiętkowej (Archiwum PTL we Wrocławiu). Jan Swiętek urodził się w 1859 r. w Targowisku nad Rabą w pobliżu Bochni w średniozamożne! rodzinie chłopskiej. Po zdaniu matury w gimnazjum św. Anny w Krakowie, mimo niewątpliwie dużych uzdolniell humanistycznych, nie mógł kontynuować �282 nauki z powodu braku środków finansowych. Całe życie przepracował jako urzędnik kolejowy. Prawdziwą jego pasją były zamiłowania ludoznawcze, poparte studiami historycznymi, etnograficznymi i dialektologicznymi. 8więtek pozostawał w bliskich stosunkach ze wszystkimi sobie współczesnymi wybitnymi badaczami rodzimej kultury wsi, w tym z największym z polskich etnografów Oskarem Kolbergiem. Znakomite \',ryniki badawcze, zdolności i pracowitość spowodowały, że Akademia Umiejętności przyjęła 8więtka w 1892 r. w poczet członków Sekcji Etnologicznej Komisji Antropologicznej. W pracy zbierackiej 8więtek korzystał z Instrukcji do badania właściwości ludowych wydanej w 1874 roku przez Komisję Antropologiczną Akademii Umiejętności oraz z kwestionariusza Bronisława Grabowskiego ... dla zbierajqcych zwyczaje i pojęcia prawne u ludu po wsiach i miasteczkach. Największa aktywność badawcza 8więtka przypada na koniec XIX i początek XX wieku. W efekcie intensywnej pracy 8więtek wydał w 1893 roku Lud nadrabski (od Gdowa po Bochnię), a następnie Zwyczaje i pojęcia prawne ludu nadrabskiego, "Materiały Antropologiczno-Archeołogiczne i Etnograficzne", t. 1: 1896. s. 266 - 362; t. 2: 1897. s. 119 - 379. Zamieszczał też wiele drobniejszych artykułów i recenzji, wypowiedzi polemicznych w "Materiałach Antropologiczno-Archeologicznych i Etnograficznych" oraz w "Ludzie". Wyniki swych badań referował na posiedzeniach Komisji Antropołogicznej Akademii Umiejętności. W 1900 roku wygłosił istotny referat na III Zjeździe Historyków Polskich pt. O dotychczasowych badaniach nad wierzeniami ludu polskiego i postulaty na przyszłość. W dorobku Swić;tka zwracają uwagę niepublikowane prace jak: Przeżytki zebrane w latach 1891- 1903 wśród lud!: polskiego w Galicji (Archiwum Muzeum Etnograficznego w Krakowie) oraz ostatnia największa praca pt. Brzozowa i okolice Zakliczyna nad Dunajcem. Obraz etnograficzny. Zbiór z lat 1897 -19D6. (Archiwum PTL we Wrocławiu). Jest tu monografia etnograficzna obrazująca kulturę chłopską z przełomu XIX i XX wieku. Obydwa tomy monografii (1750 stron maszynopisu) przygotowała obecnie do druku w ramach "Archiwum Etnograficznego" autorka referatu. Obydwa referaty wywołały zainteresowanie i dyskusję wśród zebranych. Zadano wiele pytań pod adresem referentek. Uzupełniano przede wszystkim referat A. Tyszkowej o fakty, które umknęły autorce lub z braku miejsca nie znalazły się w nim, między innymi słuchacze przypomnieli, że na przełomie lat 60 i 70 istniało przy Oddziale Koło Zainteresowań Kulturą Indian. Teresa Marcillkowska w swym komunikacie pt. Folklor muzyczny V.J Targowisku (gm. Klaj) rodzinnej wsi Jana Świętka podała ogólne informacje o Targowisku, szczególnie o pracy i zajęciach mieszkańców w przeszłości. Głównym zajęciem ludności było olejarstwo, a sąsiedniego Kłaja - maziarstwo. Najwięcej miejsca, co oczywiste, poświęciła autorka omówieniu żywotności pieśni ludowych. wiele bowiem tekstów z niewielkimi zmianami zachowało się od czasów 8więtka do dzisiaj. Ciekawe są zwłaszcza obrzędowe pieśni weselne. "na dobry dzień", "pieśń o chmielu", "przy błogosławieństwie", a także kolęda "A wyjdzij ze do nos panie gospodarzu" i inne. Omówiła też pieśni żniwne i pańszczyźniane nigdzie poza Targowiskiem nie notowane, a znane tu od dawna. Zywą ilustracją komunikatu był na zakończenie sesji występ 8-osobowej grupy śpiewaczek ludowych z Koła Gospodyń Wiejskich przy klubie "Ruch" w Targowisku, które wykonały pieśni notowane przez Świętka, a także dwa utwory pochodzące z miejscowego przekazu ustnego, "Kołysanka" i "Pieśń o wojnie tureckiej". Anna Spis s �283 KONFERENCJA NAUKOWA PT. "FUNKCJE MUZEALNICTWA ETNOGRAFICZNEGO" TOWARZYSZĄCA 64 WALNEMU ZJAZDOWI DELEGATOW PTL W BYTOMIU, 16 -17 WRZEŚNIA 1988 R. Ta ważna w życiu środowiska etnograficznego konferencja została zorganizowana przez Polskie Towarzystwo Ludoznawcze przy współpracy Komitetu Nauk Etnologicznych PAN i Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu. Otwarcia konferencji dokonał mgr Józef Kowalewski, Dyrektor Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu. Witając zebranych, wręczył kwiaty prof. Marii Znamierowskiej-Prufferowej, nestorce polskiego muzealnictwa etnograficznego oraz mgr Krystynie Kaczko reprezentującej organizatorów. Poproszony o przewodniczenie obradom prof. Zbigniew Jasiewicz podziękował za trud organizacyjny i koncepcyjny oraz wskazał na podstawowe pola zainteresowań konferencji: - funkcje i funkcjonowanie muzealnictwa etnograficznego, - związek muzealnictwa etnograficznego z etnologią jako całością, - funkcje muzealnictwa etnograficznego wobec muzealnictwa. Inaugurujący konferencję referat "Naukowe i społeczne funkcje muzealnictwa etnograficznego" wygłosił dr Krzysztof MakuIski. W s"vym inspirującym do dyskusji wystąpieniu zwrócił z jednej strony uwagę na funkcję ochronną muzealnictwa etnograficznego, z drugiej, podlcreślił bezpośredni kontakt i możliwość obserwacji reakcji odbiorcy treści etnograficznych. Omawiając aspekt naukowy, wskazał na konieczność współpracy środowiska muzealnego z przedstawicielami środowisk akademickich. Korzyścią z tej współpracy byłoby poszerzenie podstaw merytorycznych środowiska muzealnego zaś badacze akademiccy mieliby możność sięgnięcia do wiedzy ukrytej w obiektach chronionych. Rozpatrując muzealnictwo etnograiiczne w aspekcie społecznym, dr MakuIski podkreślił jego funkcje depozytu pamięci nieinterpretowanej. Analizując działalność muzeów etnograficznych wyodrębnił oprócz powyższych ich funkcję dydaktyczną, popularyzatorską, estetyczną i zwrócił uwagę na pełnienie przez muzealnictwo roli mecenasa. Reasumując swe wystąpienie referent postulował stworzenie elastyczniejszego modelu muzealnictwa etnograficznego uwzględniającego, oprócz kultury tradycyjnej, dział poświęcony zjawiskom kultury współczesnej. Kolejny referat dr. Janusza Kamockiego "Badania i ekspedycje naukowe muzeuów etnograficznych oraz wykorzystanie ich efektów" zwrócił uwagę na znaczenie formy ekspedycyjnej badań. Przez ekspedycję referent rozumie pobyt grupy badaczy przez dłuższy czas w jednym miejscu, prowadzących w ramach planu, wzajemnie się uzupełniające badania. Szczególnie korzystna jest możliwość powtórzenia ekspedycji po pewnym czasie. Omawiając historycznie polskie ekspedycje, dr Kamocki wypunktował niedociągnięcia organizacyjno-merytoryczne wypraw, podkreślając wagę właściwego przygotowania muzealniczego ich uczestników. Rozwiązaniem przynoszącym optymalne korzyści jest ekspedycja mająca na celu zgromadzenie eksponatów dla potrzeb konkretnej kolekcji muzealnej, co jest osiągalne poprzez udział muzealników związanych na stałe z placówką muzealną firmującą wyprawę. W swym referacie "Znaczenie zbiorów etnograficznych w pracy naukowo-badawczej" mgr Aleksandra Jacher-Tyszkowa omówiła tendencje zmian w muzealnictwie, które sprawiły, że zbiory początkowo mające charakter przypadkowy, stopniowo przeobraziły się w kolekcje stanowiące logiczną całość o walorach �284 naukowych. Podkreśliła, że zbiory mają wartość naukową jedynie w przypadku, gdy towarzyszy im rzetelna dokumentacja, w której naj istotniejszą rolę odgrywa klasyfikacja zbiorów i pełne metryki eksponatów. Konieczne w tym świetle staje się ujednolicenie terminologii muzealnej. Na zakończenie rcfcrentka omówiła kwestię udostępniania zbiorów muzealnych. Po przedstawieniu powyższych referatów, jako pierwszy, w dyskusji głos zabrał doc. dr hab. Aleksander Posern-Zieliński, który oceniając status muzealnictwa etnograficznego polemizował z opinią, że istnieje ono jako samodzielna dyscyplina. Zdaniem dyskutanta, jest ono specyficzną formą uprawiania ctnografii, toteż dalece idąca autonomizacja muzealnictwa etnograficznego w rezultacie może spowodować jego izolację. Korzystniejsza dla rozwoju dyscypliny wydaje się być tendencja zmierzająca do zazębiania się wzajemnych relacji między ośrodkami akademickimi a muzeami etnograficznymi. Doc. Posern-Zieliński sugerował tcż potrzebę monografii muzealnych, dla których kośćcem powinny być istniejące scenariusze wystaw. Następnie głos zabrał mgr Stefan Lew, który nawiązując do referatu dr. Kamoc kiego w jego części dotyczącej historii wypraw etnograficznych. zarzucił referentowi zbyt skrótowe potraktowanie tego tematu i pominięcie istotnych ekspedycji zorganizowanych przez Moszyńskiego i Czekanowskiego. Zauważył też, że fakt istnienia luki w organizowaniu ekspedycji etnograficznych ma związek z określoną polityką władz i nie jest jedynie skutkiem stagnacji panującej w muzealnictwie. Apelował też, o rzutujący na pracę muzealników przepływ informacji o organizowanych ekspedycjach. Kolejnym głosem, było wystąpienie prof. dr Marii Znamierowskiej-Prufferowcj. która poruszyła kilka kwestii dotyczących kontynuacji tradycji. Obrady pierwszego dnia zamknął prof. Jasiewicz. Referat "Obraz kultury ludowej w Polsce w świetle materiałów muzealnych", wygłoszony przez doc. dr hab. Barbarę Bazielich, otworzył obrady drugiego dnia sesji. Referentka przedstawiła tezę, iż w zależności od zmian tendencji naukowych i trendów polityki społeczno-kulturalnej zmienia się profil kolekcji muzealnych. Inną była myśl i tendencje naukowe I połowy XIX w. kształtujące zbiory kolekcjonerskie, zaś inne były wyznaczniki kształtujące nową tematykę wystawienniczą po II wojnie światowej. Oprócz dominującej w wystawiennictwie prezentacji charakterystycznych przejawów ginących zabytków kultury ludowej pojawiły się nowe tematy, takie jak kultura mniejszości narodowych i repatriantów, kultura miejska, związane z szeroko pojętą problematyką społeczną. Reasumując, sposób widzenia kultury ludowej przez muzeologów jest wypadkową tendencji kolekcjonerskich, wystawienniczych i naukowych. Wygłoszony przez doc. dr. hab. Jerzego Czajkowskiego referat "Muzealnictwo skansenowskie częścią muzealnictwa etnograficznego - funkcja, zadania, metody" zwrócił uwagę słuchaczy na rozpiętość zakresu zaintercsowań skansenologów. W ostatnich latach tradycyjna tematyka wystawiennicza (budownictwo, przemysł wiejski) wzbogaciła się o ekspozycje dotyczące kultury małych miasteczek; za muzea skansenowskie uznawane są także muzea techniki na ziemi i pod ziemią. Podstawą działań w skansenie są zbiory, z których, przy celowym doborze obiektów, wyrastają wartości dokumentacyjne i naukowe. Referent podkreślił, że muzea na wolnym powietrzu posiadają wiele cech im tylko właściwych (układ przestrzenny, wnętrze jako sala ekspozycyjna, rola otoczenia obiektu); pełnią też funkcję ekspozycji etnograficznej. I tu zadaniem etnografa jest taki dobór grupy przedmiotów stanowiących funkcjonalne zespoły aby stworzyły one obraz różnic regionalnych. �285 Kolejna referentka mgr Magdalena Parnowska, w referacie "Rodzaje archiwów etnograficznych w muze<lch oraz nowe metody dokumentacji etnograficznej i ich wartości dla nauki oraz upowszechniania kultury", na przykładzie specyfiki zbiorów etnograficznych, przedstawiła podstawowe zasady projektu zautomatyzowanego systemu informacji ikonograficznej dla części zbioru Działu Archiwum i Dokumentacji Ikonograficznej Państwowego Muzeum Etnograficznego. Ponieważ większość muzeów podejmuje próby przejścia z tradycyjnych form dokumentacji na metody współczesne oparte o technikę komputerową, mgr Parnowska wysunęła sugestię, aby zorganizować spotkanie muzeologów zainteresowanych tym problemem w celu wymiany doświadczeń. Przewodniczący tego dnia obradom doc. dr hab. Edward Pietraszek poprosił następnie o zabranie głosu gości z Czechosłowacji. Dr Milos Melcei' z Muzeum Sląskiego w Opawie i dr Jan Rychlik z Narodowego Muzeum Rolnictwa w Pradze zwięźle przedstawili zakres działalności swyeh placówek, omawiając pokrótce tradycję i współczesność ekspozycji, organizację muzeów i prowadzone przez nie badania. Po przerwie podjęto na nowo obrady pod przewodnictwem doc. B. Bazielich. Dr Irena Bukowska-Floreńska swój referat "Zagadnienie współczesności w zbiorach etnograficznych" poświęciła znalezieniu odpowiedzi na następujące kwestie: Czym jest współczesność i zabytek etnograficzny jako relikt kultury, - Jak kształtowała się na przestrzeni lat koncepcja zbiorów etnograficznych, - Czym powinny być zbiory etnograficzne w kontekście współczesnej wiedzy etnograficznej. Referat "Formy upowszechnienia kultury ludowej poprzez muzealnictwo" mgr. Romana Tubaji dotyczył popularyzacji wiedzy przez muzea w celu kształtowania właściwego stosunku do kultury ludowej a przez to do kultury narodowej. Ożywienie działalności oświatowej i sięgnięcie po nowe środki popularyzacji spowodowały wzrost zainteresowania placówkami muzealnymi wśród społeczeństwa. Nie można jednak dopuścić do zachwiania proporcji pomiędzy działalnością oświatową a pracą naukową muzeum. Prezes PTL dr Anna Kowalska-Lewicka ustosunkowując się do przedstawionych referatów stwierdziła, iż jedną z najistotniejszych dla współczesnego muzealnictwa etnograficznego kwestii jest znalezienie drogi integracji jego podstawowych funkcji. tj. spełniania roli instytutu badawczego, placówki oświatowo-dydaktycznej oraz miejsca gromadzenia i przechowywania zbiorów. Kolejny dyskutant, dr A. Błachowski powrócił do sugestii utworzenia Instytutu Muzealnictwa, który od strony teoretycznej zająłby się metodami pracy i specyfiką wystawiennictwa etnograficznego. Swój głos w dyskusji zakończył sprecyzowaniem zadań spoczywających na współczesnym muzealnictwie etnograficznym. O niedostatku środków jakimi dysponuje etnograf pracujący w muzealnictwie mówił mgr Stanislaw Zurowski; dyskutant podkreślił też brak prestiżu społecznego muzednika. Nawiązując do strukturalnego podziału tradycji i współczesności w ujęciu modelowym dr. Makuiskiego zasugerował odejścic od tej stereotypowej koncepcji i ponownc przedyskutowanie zakresu tych terminów w odniesieniu do ukazywania kultury przez muzea. Kilkoma refleksjami o aktualnych problemach ośrodka toruńskiego i problematyce rybołówstwa w kolekcji muzealnej podzieliła się z zebranymi prof. Znamierowska-Prilfferowa. Zakończył dyskusję, dziękując zebranym za udział w konferencji, prof. Jasie- �286 wicz. Stwierdził, że konferencja spełniła swe zamierzenia gdyż omówiona została wielokierunkowość działalności muzealnej. Ujawniła się też odmienność w widzeniu problematyki muzealnictwa etnograficznego przez zatrudnionych w nim muzealników a jego koncepcją widzianą z zewnątrz. lwonna Grzelakowska Maria Niewiadomska 64 WALNE ZGROMADZENIE DELEGATOW POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO W BYTOMIU. 16 IX 1988 Zgromadzenie otworzyła Prezes PTL dr A. Kowalska-Lewicka, która serdecznie powitała zebranych, zaś następnie wspomniała zmarłych w ostatnim roku członków. Z Oddziału łódzkiego - Zbigniewa Hauke, badacza folkloru, popularyzatora i twórcę zasłużonego dla kultury polskiej; z Oddziału toruiJskiego - mgr Marię Polakiewicz, geografa o głębokiej wiedzy z zakresu etnografii i szeroko pojętego muzealnictwa, mgr Jadwigę Zelechowską, ichtiologa oraz znawcę rybołówstwa tradycyjnego. Prezes krótko wspominając zmarłych poprosiła jednocześnie o przedstawienie pełnych ich sylwetek w "Ludzie". Propozycja wyboru dr J. Hajduk-Nijakowskiej na przewodniczącą obrad spotkała się z aprobatą zebranych. Dr Nijakowska dziękując za wybór zaprosiła jednocześnie do Prezydium mgr K. Kaczko, Prezesa Oddziału Bytomskiego, Wiceprezesa PTL dr. S. Chmielowskiego i Ter-Oganiana - Przewodniczącego Koła Kultury Ormian. Obrady odbywały się w następującym porządku: 1. Protokół z 63 WZD PTL w Poznaniu, 2. Powołanie Komisji Wnioskowej, 3. Sprawozdanie Sekretarza Generalnego, 4. Sprawozdanie Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL w Lodzi, 5. Sprawozdanie Redakcji Dzieł Wszystkich Oskacra Kolberga, 6. Sprawozdanie finansowe, 7. Sprawozdania oddziałów, 8. Sprawozdanie Głównej Komisji Hewizyjnej, 9. Dyskusja nad sprawozdaniami, 10. Protokół Komisji Wnioskowej. ad 1. Mgr I. Grzelakowska odczytała ustalenia 63 WZD PTL i ich realizację przez ZG PTL; tekst protokołu pozostawiono do wglądu delegatom. ad 2. Do Komisji Wnioskowej powołano dr K. Wolos, mgr I. Wronkowską i mgr. M. Baumana. Kandydatury przyjęto jednogłośnie. ad 3 - 6. Następnie, zgodnie z porządkiem obrad kolejno odczytali: sprawozdanie Sekretarza Generalnego (przygotowane przez mgr. A. Kuczyńskiego) dr E. Fryś-Pietraszkowa, sprawozdanie ODiIE PTL mgr M. Niewiadomska, sprawozdanie DWOK i Hedakcji "Ludu" - mgr J. Pałka, sprawozdanie finansowe - Skarbnik PTL mgr Z. Toroński. ad 7. W dalszym punkcie obrad odczytano sprawozdania z działalności następujących oddziałów: gdańskiego, kaliskiego, koszalińskiego, krakowskiego, leszczyńskiego, łańcuckiego, łódzkiego, z Mszany Dolnej, opoczyńskiego, opolskiego. �287 poznańskiego, rzeszowskiego, szczecińskiego, śląskiego, toruńskiego, warszawskiego, wrocławskiego, zakopiańskiego, zielonogórskiego. ad 8. Po sprawozdaniach oddziałów zostało odczytane sprawozdanie Glównej Komisji Rewizyjnej przez mgr. G. Skalskiego, przewodniczącego Komisji. Przed rozpoczęciem dyskusji nad sprawozdaniami dr Chmielowski odczytał listy od prof. B. Jaworskiej, doc. dr hab. M. Biernackiej, prof. O. Ganckiej, prof. D. Simonides. doc. dr. hab. H. Czajki, prof. M. Gavazziego i prof. K. Ćistova zawierające usprawiedliwienia nieobecności i życzenia pomyślnych obrad. ad 9. Na wstępie dyskusji z dwoma wnioskami wystąpił p. Walczak, Przewodniczący Sekcji Łużyckiej ze Szczecina. Pierwszy dotyczył przygotowania odznaki organiz<lcyjnej Towarzystwa, zaś drugi powołania Komisji d/s Kół Zainteresowań Kulturą Łużycką w celu koordynacji prac istniejących Sekcji. Drugi wniosek został przekazany do Komisji Wnioskowej. W uzupełnieniu sprawozdail, mgr L Lechowa, sekretarz społecznej redakcji Słownika etnografów polskich i osób zasłużonych dla etnografii, przeczytała sprawozdanie o aktualnym stanie prac. Następnie zebrała głos Prezes PTL dr Lewicka. W swoim wystąpieniu omówiła pracę agend w trudnych warunkach, w jakich działa Towarzystwo. Wskazała brak możliwości wprowadzenia wewnętrznych oszczędności, gdyż Towarzystwo i tak prowadzi działalność w oparciu o minimalną administrc:cję. Podkreśliła wkład pracy społecznej nawiązujący do stylu pracy Towarzystwa w początkach jego istnienia. Społecznie, w pełni bezinteresownie, kieruje pracą ODiIE prof. B. Jaworska, wyłącznie w oparciu o pracę społeczną działają Koła Zainteresowań Kulturą Ormian, Asyryjczyków i Łużyczan. Również prace słownikowe (dr J. P. Dekowski, mgr L Lechowa) nie ~ą dotowane. W tym miejscu, Prezes podzięk.owała za bezinteresowną pracę prowadzoną z energią i oddaniem przez wspomnianych kolegów. Inicjatywa ta być może zaowocuje uczczeniem stulecia Towarzystwa przez wydanie ~łownika. Dalej Prezes pozytywnie oceniła pracę etatowych pracowników Towarzystwa. W kwestii niezatwierdzonego do tej pory nowego statutu PTL, dr Lewicka, powołując się na przygotowywaną ustawę o stowarzyszeniach wyjaśniła, iż niewskazane i niepotrzebne byłoby zatwierdzanie statutu, który okazałby się nieaktualny, w momencie wejścia ww. ustawy. Omawiając pracę oddziałów Prezes zauważyła, że nie wszystkie działają w sposób zadowalający; być może w przyszłości niektóre z nich, o ile nie zintensyfikują swej działalności, zostaną rozwiązane. Jako niewątpliwie pozytywne przejawy działalności PTL, w obecnej tragicznej sytuacji finansowej, dr Lewicka wymieniła coroczne organizowanie zjazdów (jedyna możliwość kontaktu członków Towarzystwa) oraz prowadzenie działalności wydawniczej. Martwi brak zainteresowania młodszej generacji etnografów pracą Towarzystwa. Raz jeszcze Prezes podkreśliła, że PTL działa w oparciu o minimalne dotacje z PAN, zaś pieniądze uzyskane z innych źródeł pokrywają jedynie doraźne potrzeby. Na zakończenie Prezes zaapelowała o: aktywne uczestnictwo w WZD, terminowe nadsyłanie sprawozdań przez oddziały, nadsyłanie not in memoriam, regulowanie składek i zintensyfikowanie kolportażu wydawnictw. Po przerwie w obradach przewodniczący Komisji Wnioskowej przedstawił wnioski, które wpłynęły od oddziałów. 1. Wniosek oddziałów łódzkiego i warszawskiego o podniesienie skałdek członkowskich i stałą ich rewaloryzację. W dyskusji nad wnioskiem udział wzięli: �288 - mgr Toroński, który zaproponował składkę minimalną (300,- zł) z możliwością wpłacania wyższej sumy; - dr Gawęcki, który wyraził obawę, iż wyższa kwota składki (biorąc pod uwagę zaległości w ich regulowaniu) zwiększy kwotowo niedobory, co w rezultacie okaże się niekorzystne dla PTL powodując zmniejszenie dotacji przez PAN; dr Lewicka, która zaproponowała utrzymanie sl<ładek w obecnej wysokości (200,- zł), z możliwością dobrowolnego oplacania wyższej stawki. Wniosek w formie zgłoszonej przez Oddziały łódzki i warszawski nie przeszedł, delegaci przychylili się do propozycji dr Lewickiej. 2. Wniosek Oddziału z Mszany Dolnej aby z okazji jubileuszu Oddziału wznow:ć nakład Stroju Zagórzan dr. S. Flizaka w ramach edycji Atlasu Polskich Strojów Ludowych (APSL). Mgr Toroński zaproponował przyjęcie wniosku z zastrzeżeniem, że zostanie on zrealizowany w miarę możliwości finansowych PTL. Prezes dodała, że niezależnie od powyższego, Mszana Dolna powinna podjąć starania o znalezienie sponsora. który partycypowałby w kosztach wydawniczych, gdyż z uwagi na zniszczone matryce koszt druku będzie bardzo wysoki (2 mln zł). Wniosek został przyjęty jednogłośnie. 3. Wniosek Oddziału Warszawskiego z inicjatywy p. Mazurka, aby zobowiązać ZG PTL do nawiązania kontaktów naukowych i rozpowszechniania wydawnictw wśród środowisk polonijnych. Wniosek przeszedł jednogłośnie. 4. Kolejny wniosek Oddziału Warszawskiego zgłoszony przez p. Marciniaka w formie pakietu kwestii ekonomicznych, dotyczących m.in. powołania fundacji wspierającej działania towarzystw naukowych. Wniosek ten Komisja Wnioskowa przedstawiła jako ogólne zobowiązanie ZG PTL do nawiązywania kontaktów i pozyskiwania funduszy także od innych sponsorów (nie tylko od PAN). W dyskusji Prezes wyjaśniła, że ZG poczynil już szereg starań w tym kierunku, podkreślila wagę kontaktów osobistych w tego typu staraniach i zaapelowała o współpracę oddziałów i poszczególnych członków. Dr Gawęcki wskazał, że starania o fundację mogą zostać uwieńczone sukcesem jedynie w przypadku, gdy sprawą tą zainteresuje się i całkowicie jej poświęcl jedna, konkretna osoba, mająca za sobą poparcie Towarzystwa. Wniosek sformułowano ostatecznie w takiej formie, iż WZD PTL zobowiązuje ZG i Zarządy Oddziałów do popierania inicjatyw członków w staraniach o uzyskanie dodatkowych finansów, w tym powołania fundacji. Wniosek przy jęto jednogłośnie. 5. Wniosek Oddziału Koszaliilskiego o prowadzeniu działalności gospodarczej. W dyskusji głos zabrali: dr Chmielowski, którego zdaniem przedwczesne jest wprowadz<.lnie odnośnych zmian w statucie, w sytuacji gdy nowa ustawa o stowarzyszeniach być może jednoznacznie rozstrzygnie tę kwestię· dr Lewicka, która wyjaśniła, że PAN czyni starania o zwolnienie towarzy\tw naukowych od podatku dochodowego od działalności gospodarczej. dr Gawęcki widzi niebezpieczel1stwo zejścia spraw naukowych na dalszy plan, zamiany towarzystwa w spółdzielnię produkcyjną oraz przyrostu liczby członków z motywacją ekonomiczną. P. Mazurek uważa obiekcje dr. Gawęckiego za przedwczesne. zaś dr Wołos za istotne uważa rozstrzygnięcie kwestii, czy podj<;cie działalności gospodarczej nie zdewaluuje niektórych dotychczasowych form działania PTL. "Vniosek przyjęto (przy 2 wstrzymujących się) w wersji nast!;pującej: WZD zobo- �289 wiązuje ZG PTL do zapoznania się z przepisami prawnymi dotyczącymi możliwości prowadzenia działalności gospodarczej związanej z profilem działalności Towarzystwa. 5. Wniosek Oddziału Opolskiego a zorganizowanie 65 WZD PTL w Opolu został przyjęty jednogłośnie. 7. Wniosek p. Walczaka o powołanie Komisji dIs Kultury Łużyckiej ze względów formalnych został przesunięty na następne v\!ZD (zainteresowanym zasugerowano zorganizowanie w Szczecinie wcześniejszego spotkania kół). 8. Wniosek prof. M. Znamierowskiej-Pri.ifferowej o wystc1Pienie WZD PTL do Komisji Sejmowej ds. Reformy Kodeksu Karnego a zniesienie kary śmierci. Wniosck został przyjęty przy następującym podziale głosów: za - 21 głosów, przeciw - 9 gło,ów, wstrzymało się 12 osób. Na tym zakończono 64 WZD PTL. Iwonna Grze/akowska Maria Niewiadomska SPRA WOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI ZARZĄDU GŁÓWNEGO POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO ZA OKRES OD WRZEŚNIA 1987 DO WRZEŚNIA 1988 R. L Sprawy organizacyjne W okre:,ie sprawozdawczym stan ilościowy członków Towarzystwa podlegał pewnym wahaniom wynikającym z faktu naturalnych ubytków spowodowanych nieopłacaniem składek członkowskich, rezygnacją z przynależności oraz śmierci. Na dzień 30 czerwca 1988 r. liczba członków Towarzystwa wynosi 1322 osoby, \V tym 3 członków prawnych tj. Muzeum Etnograficzne w Toruniu, Muzeum w Sieradzu i Sp-nia Pracy Wytwórców Rękodzieła Ludowego i Artystycznego "Milenium" w Krakowie oraz 9 członków honorowych zagranicznych i 6 członków zagranicznych zwyczajnych. Tradycyjnie już od wielu lat, mimo systematycznej współpracy z oddziałami. zaznacza się rażące niewypełnianie jednego z podstawowych obowiązków statutowych tj. nieopłacanie składek członkowskich. Zaległości z tego tytułu na dziell. 3D.VI.88 wynoszą 48945,- zł, a około 40% członków nic zapłaciło składek za rok 1988. Najwiękez zaległości w tym zakresie mają oddziały: Kalisz, Łódź, Opole, Rzeszów, Warszawa, Wrocław i Zakopane. Sytuacja ta wymaga radykalnej zmiany, a większą przedsiębiorczość na rzecz zlikwidowania zaległości powinni przejawiać przede wszystkim skarbnicy oddziałów. Nie ma zaległości w opłacaniu składek jedynie w 4 oddziałach, tj. w Bytomiu, Koszalinie, Mszanie Dolnej i Opocznie, a dwa ostatnie oddziały mają opłacone składki członkowskie do 1988 r. włącznie. W odniesieniu do pracy oddziałów istnieją również pewne zastrzeżenia zarówno natury organizacyjnej jak i merytorycznej. 19 Lud t. LXXIII �Mówiąc o organizacyjnych należy podkreślić, że na 20 oddziałów 7 nie nadesłało na Walne Zgromadzenie sprawO?:dań ze swojej dzi,ilalności. Du:~e braki występujq nadal w zakresie przyjścia z pomocą Zarujtiowi Glównemu w sprzed"ży wydawnictw zwłaszcza, że na poprzednim Walnym Zgromadzeniu podejmowano określone zobowiązania w tym zakresie. Charakteryzując naj ogólniej dzialalność oddziałów podkreślić także należy różną częstotliwość zebrań organizacyjnych, a także różny zakres dzi::it'.i!ności merytorycznej. Najpowszechniejszą formą są zebrania połączone z prc1ei<:cjami. ZClzwyczaj obsługują je członkowie danego oddziału, prezentując ,;woje doświadczenia i obserwacje podróLnicze. Ponadto część oddzialów prowadzi działalność' badawczą, konsultacyjną na rzecz miejscowych instytucji typu: PKZ, domy lrultury, muzea, CPLiA itp. Ten trend działalności powinien być: nadal utrzymany, wynika bowiem z niego wyraźna aktywność Towarzyt·t\va 11:1 rzecz rozwoju miejscowych inicjatyw w sferze ochrony kultury ludowej i opieki nad nią. Uzupełnieniem działalności oddziałów jest praca prowadzona w ramach Kół Zainteresowań Kulturą Ormian, Łużyczan i A:;yryjczyków. Sprawy, o których mowa stanowiły przedmiot posiedzeń Prezydium ZG, które zbierało się 8 razy oraz 2 plenarnych pOoiedzell Zarządu Głównego. Ponadto omawiano na nich działalność wydawniCZe], oceniano prace Redakcji Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga i Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL. II. Działalność wydawnicza W zakresie działalności wydawniczej zdeterminowanej przede wszystkim brakiem środków finansowych, które w sposób drastyczny osłabiają tempo prac edytorskich, nastąpiły mimo to pewne korzystne rozstrzygnięcia. W okresie sprawozdawczym ukazała się książka pt. Na egzotycznych szlakach. O polskich badaniach etnograficznych w Afryce, Ameryce i Azji w dobi.e powojennej, "Archiwum Etnograficzne" 1987: 33 oraz praca Kazimierza Pudło pt. Łemkowic. Proces wrastania w środowisko Dolnego Sląska 1947 - 1985, "Prace i Materiały Etnograficzne", 1\,87: 28. Ponadto ukazał się kolejny tj. 71 tom "Ludu" za rok 1987, 27 nr "Łódzkich Studiów Etnograficznych" a także pięć zeszytów "Literatury Ludowej". Jeśli idzie o dwumiesięcznik "Literatura Ludowa", to aktualny stan pisma jest taki, że w różnej fazie druku znajduje! się wszystkie zeszyty pisma za rok 1988 i gdyby nie brak środków finansowych, to weszłoby ono w normalny lok ukazywania się. Wspomnieć również należy, że po wieloletniej przerwie ukazał się także kolejny zeszyt z serii Atlas Polskich Strojów Ludowych, zatytułowany Strój Lachów Limanowskich, autorstwa Jana Wielka. Zeszyt ten dotowany był przez Związek Spółdzielni Rękodzieła Ludowego i Artystycznego "CPLiA" - kwotą 200 tys. zł. oraz przez Ministerstwo Kultury i Sztuki - kwotą 1,5 mln zł. Wraz z wydaniem pracy K. Pudło oraz ww. zeszytu Atlasu Polskich Strojów Ludowych nastąpiło odblokowanie wszystkich serii wydawniczych Towarzyslwa, które nie ukazywały się od szeregu lat. Aktualnie w różnym stad.ium druku znajdują się: książka Danuty Penkali-Gawęckiej pt. Medycyna ludowa w Afganistanie i jej przeobra::enia, w ramach serii "Prace Etnologiczne", Bibliografia zawartości rocznika "Lud" za lata 1895 - 1985, autorstwa Ewy Karpińskiej i Marii Niewiadomskiej w serii ,.Archiwum Etnograficzne", książka Adama Palucha pl. Zerwij ziele z dziewięciu miedz w serii "Biblioteka Popularnonaukowa" oraz zbiór studiów zatytułowany Wie.~ dolnoślqska w serii "Prace i Materiały Etnograficzne", a takLe czasopisma "Lud", "Łódzkie Studia Etnograficzne" oraz "Literatura Ludowa". Ukazanie się �tych książek limitow<lne jest środkami finansowymi, których brak występuje w budżecie Towarzystwa, Z konieczności więc niektóre z tych tytułów przesunięte zostaną na rok 1989. Wspomnieć także należy, że na rok bieżący planowane jest ukazanie się kolejnego tomu Dziel Wszystkich Oskara Kolberga t. 67/2 skalkulowanego wstępnie n,\ około 8 mln zł. Doświadczenia ostatniego roku, a takż,e wcześniejsze b:-2ki finansowe na działalność wydawniczą Towarzystwa pozwalają stwierdzić. że planowa działalność w tym zakresie winna posiadać peIne zabezpieczenie finansowe ze strony Polskiej Akademii Nauk. Pewne złagodzenie tych braków może nastąpii' poprzez środki ze sprzedaży wydawnictw wysokonakładowych np, w ramach serii popularnonaukowej, rzecz jednak w tym, że nadal nie pokryje to wszystkich potrzeb Towarzystwa w sferze wydawniczej. Towarzystwo oczekuje w tym wzglQdzie pomocy ze strony Komitetu Nauk Etnologicznych, który powinien wesprzeć je w tych staraniach na gruncie Akademii. Wspomnieć także !1<:leży, że pewne złagodzenie braków finansowych starano się osiągnąć poprzez działalność akwizycyjną własnych wydawnictw, jednak środki pozyskiwane w ten sposób nie są zbyt duże i w ostatnim okresie dochód ze sprzedaży za rok 1987 oraz I półrocze roku 1988 wyniósł 5526 tys, zł. co stanowi zaledwie 42,2010 całości nakładów na cele wydawnicze, które wyniosły w anałogicznym okresie 13095 tys. zł. III. Działalność Biblioteki Biblioteka Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, im. Jana Czekanowskiego powiększyła swoje zbiory oSIO voluminów - drogą wymiany, zakupów, darów. Podstawowym źródłem pozyskiwania specjalistycznych czasopism i wydawnictw seryjnych jest wymiana wydawnictw prowadzona z placówkami uniwersyteckimi, instytutami akademii nauk, muzeami, towarzystwami naukowymi i ośrodkarr.i kultury w 35 krajach. Drogą wymiany otrzymujemy 205 tytułów czasopism i serii wydawniczych, w tym 97 z krajów socjalistycznych oraz 108 z krajów kapitalistycznych. Biblioteka czyni starania o pozyskanie nowych kontrahentów. W ostatnim okresie nawiązano wymianę z: 1. Centro Cultural Juan Narinello Habana - Kuba 2, Dobo Istvan Varmuzeum EgeI' - Węgry J. Kłodnicka przygotowała do druku w "Ludzie" wykaz instytucji zagranicznych, z którymi biblioteka prowadzi wymianę. Wykaz zawiera adresy instytucji oraz tytuły otrzymywałlych czasopism i wydawnictw seryjnych. Sekretarz Antoni GeneraLny Kuczyński DZIAŁALNOSC REDAKCJI DZIEŁ WSZYSTKICH OSKARA KOLBERGA W POZNANIU W OKRESIE 1.07.1987 - 30.06.1988 Sytuacja wydawnicza Redakcja DWOK wydała dotychczas 64 tomy Dziel wszystkich O. Kolberga, tym 28 tomów z rękopisów. Całkowita objętość wydanych tomów wynosi 1881,9 ark. wyd. Wznowiono 14 tomów (324 ark. wyd.). w �292 Polskie Wydawnictwo Muzyczne (PWM) w Krakowie kończy prace nad opublikowainiem tomu 67/2 Pieśni i melodie ludowe w opracowaniu fortepianowym cz. 2. Odnotować trzeba niezależne od Redakcji zwolnienie prac nud tym tomem w wydawnictwie i drukarni. W związku z tym wydanie tomu uległo dalszemu przesunięciu. W okresie sprawozdawczym do tomu powyższe,go wylwnano VI Redakcji DWOK następujące prace: - zredagowano "Wykaz źródeł". "Indeks geograficzny" i ,Jndekg incipitów pieśni", - dwie korekty po złamaniu tomu (wraz z nutan~i). Po uwzględnieniu poprawek korektorskich Redakcji tom ten będzie podpisany do druku. W PWM znajduje się ponadto złożony do druku przez l1edakcję t. 6B DWOK pt. Kompozycje wokalne i instrumentalne Oskara Kolberga. Przy tomie tym wykonano m.in.: - przeredagowanie komentarza rewizyjnego, - drugą korektę materiałów nutowych: pieśni na gios z towarzyszeniem fortepianu, pieśni chóralnych, partytury opery "Król pasterzy", wersji fortepianowych oper "Król pasterzy" i "Scena w karczmie". Tomy w opracowaniu Kontynuowano prace nad tomami zawieraj'lcymi suplementy do tomów DWOK, zgodnie z zatwierdzonym przez Komitet Redakcyjny projektem. Kujawy - 1 - 36 Suplement - wybrano materiał z 26 tek rkp. regionalnych i tek Miscellanea, wykonano bądź skolacjonowano ich kopie. Łącznie wybrano do druku ok. 50% przewidywanych tekstów pieśni. - sprawdzono odsyłacze OK umieszczone pod zapisami nutowymi w zespole rkp. "Chodzone, kujawiaki, obertasy, mazury" (teka nr 42/1:350, k. l:l9 - 184) i określono rodzaje filiacji między melodiami. Lubelskie - Suplement - przeredagow8.no wstęp, wprowadzając zmiany i uzupełnienia w części dotyczącej badań OK, stanu zachowanych materiałów, edycji ;; bt 1383 -1884. Opracowano finalną wersję wstępu wraz z przypisami (maszynopis). Suplement lubelski traktowany jest jako modelowy w systemie suplementów i komentarzy do tomów wydanych wcześniej (t. 1 - 36). Obccn;~ tom ten przygotowany jest w całości od strony tekstowej i przedstawiony zostanie !lól Il<ljbliższym po'jedzeniu Komitetu Redakcyjnego do oceny. Chełmskie - Suplement - zreda.gowano przypisy źródłowe do t. 3'1 we wstt;[l,;cj V.'.:r,~ji redakcyjnej (w oparciu a konfrontację z zachovianymi rę!c:)pisami arm: \Vskaz~tną w druku literaturę), - ustalono i sprawdzono proweniencję geograficzną większości naz'.v gcogr (tj. ok. 75% materiału do indeksu geograficznego tego tomu), - sporządzono zestawienie źródeł rkp. (osobno: wykaz źródeł rkp. pieśni), - przygotowano opis części materiału rkp. do wstępu edytorskiego. Zgodnie z propozycją redakcji DWOK, Komitet Redakcyjny wstępnie zaakceptowc:ł zmianę numeracji tomów DWOK, uznał za celowe wyląc zenie części materiału rkp i wydanie go odddziclnie pod nazwą: t. 47 Podole �293 do tomu tego m.in. - wyznaczono materiał źródłowy, w tym: sporządzono katolog melodii z rkp., sprawdzono melodie z publikowanymi w ZWAK-u. - wyodrębniono melodie publikowane oraz przeznaczone do druku, wyodrębniono również podwójne zapisy, - sporządzono uwagi - komentarz do niektórych zapisów, -- wykonano katalog tekstów do tomu, co poprzedzone było szczegółowym przeglądem inwentarzy i rękopisów - jako że tom ten nie był planowany uprzednio jako oddzielny wolumin. Indeks rzeczowy DWOK - przygotowano projekt funkcjonałno-techniczny systemu informatycznego dla DWOK (opracowanie pt. "Systcm informatyczny DWOK 1.1. Podręcznik użytkownika"), - przygotowano testową bazę danych opartą o wpisaną w pamięć komputera RIAD zawartością t. 9 DWOK Wielkie Księstwo Poznańskie, tworząc tym początek tzw. surowej bazy danych. - wytypowano w t. 9 DWOK hasła indeksu rzeczowego z pól "rośliny" i "zwierzęta", tworząc próbny indeks standardowy i kontekstowy, - od lutego 1988 rozpoczęto szkolenie 3 pracowników Redakcji w zakresie obsługi terminalu komputera RIAD w programie "SCRIPT-EDITOR", - przystąpiono do wyboru materiału leksykalnego z pól indeksowych "rośliny" i "zwierzęta" z tomów 24 - 28 DWOK Mazowsze. Inne prace Zespół pracowników Redakcji przeprowadził pełną kontrolę zytów rękopiśmiennych znajdujących się w Redakcji w Poznaniu. B a d a n ia p r ob l em ow e scontrum depo- II.6.l Przedmiotem prac w okresie sprawozdawczym było: a) sporządzenie dalszej części kartoteki rękopiśmiennych zapisów nutowych OK i analiza porównawcza opracowanego materiału, b) opracowanie założeń do indeksu rzeczowego dla DWOK i uruchomienie współpracy z innymi ośrodkami badającymi pokrewną problematykę. Zadania wynikające z umowy z IS PAN w temacie pt. "Dzieła wszystkie Oskara Kolberga", w programie "Dokumentacja kultury materialnej i artystycznej w Polsce" nr CPBP 08.14 (temat II.6.1) rozliczone zostały przed komisją odbioru prac zleceniodawcy z wynikiem pozytywnym i uzyskano akceptację planu prac do końca 1988 roku. Sytuacja finansowa Na rok finansowy 1987 Wydział I PAN przydzielił na DWOK dotację celową w wysokości 6 171 221 zł, z czego przekazano Redakcji z ZG PTL we Wrocławiu (który pośredniczy w przekazywaniu dotacji z PAN dla Redakcji) kwotę 3328221,-. Z tytułu udziału w badaniach problemowych dla IS PAN Redakcja uzyskała wpływy w wysokości 972 931,- zł. W roku 1987 nie wystąpiła konieczność zapłaty za druk t. 67/2, gdyż PWM przesunęło termin zakończenia prac przy tym tomie na rok 1988. �294 Do polowy 1988 roku bieżące raty dotacji z PAN spływają na konto Redakcji terminowo i w odpowiedniej wysokości. Ze względu jednak na niepelne przekazanie dotacji przez ZG PTL w roku 1987, w momencie zakończenia dru1w t. 67/2 wystąpi niedobór środków na wykupienie tomu z drukarni Sprawy osobowe 6 lipca 1987 roku zmarł wieloletni Redaktor Naczelny DWOK, prof. dr Józef Burszta, Pod kierunkiem Profesora edycja DWOK uzyskała znaczny stopień zaawansowania, wchodząc jednocześnie w etap prac nad tomami zamykaj<:lcymi edycję. Sposób organizacji pracy Redakcji sprawdził się w trudnym olu'esie po śmierci Profesora. Nakreślone przez Niego plany i zadania realizowane były terminowo przez zespól pr:::cowników Redakcji i przez ponad półroczny okres przejściowy, gdy Redakcja DWOI\: pozostawala bez formalnie działającego redaktora naczelnego, w żadnym stopniu nie wystąpiły opóźnienia w reali'C'lcji bieżących prac. W tym trudnym czasie zespół Redakcji korzystał wiclokrctnie z pomocy Przewodniczącego Komitetu Redakcyjnego prof. dra Gerarda Lc:budy a także doe. dra Bogusława Linette'a, desygnowanego przez WZD we wrześniu 1987 na stanowisko redaktora naczelnego DWOK. Formalne powołcmic doc. dra B. Linette'a na stanowisko Redaktora Naczelnego DWOK l:a:;hlPi10 23.01.1988 roku, decyzji! Sekretarza Wydziału I PAN. Tak jak prof. Burszta, nowomianowany Redaktor Naczelny nie otrzymuje z tytułu swej pracy stałego upo:;ażenia lecz honorarium po ukazaniu ,:ię drukiem kolejnego tomu DWOK. Po wieloletnich staraniach w koilCU 1987 roku Redakcja uzys:Glła z PA;;' środki finansowe przeznaczone na regulację płac pracowniczych w takic:j wysokości, które umożliwiły przeszeregowanie 3 pracownH::ów na pełne eLlty. Zre<:tlizowano w ten sposób powtarzające się postulaty Komitetu Redakcyjnego i długotrwałe zabiegi ś.p. Profesora Burszty. \'1 czerwcu 1988 r. Redakcja DWOK zatrudniała fl pr~;cowników naukowo-badawczych (w tym 1. osobę na j/~ etatu). Główna księgowa i pracowni:c go:;podarczy wtrudnieni byli łącznie na 1 etacie. Jan M. Paliw SPRAWOZDANIE Z DZIALALNOSCI KOLA ZAINTI.;RE:SOWA"J KULTURi\ ASYRYJSKĄ PRZY POZNANSKIM ODDZIALE: PTL ZA OKRES: \VRZESIEN 1987 - KWIECIEN 1989 Dzialalność naszego Koła nie da się opisać przy pomocy "uchyeh d,mych lic::bowych, gdyż jej główną domenę sLnowiq "potkania ,ć niezmiernie cickawy:~~i ludżmi, a także serdeczne kontakty z naszymi sympatykami z lud'i:mi nam ;:YClJiwymi. Niektóre z tych spotkań odbyły się w oddziałach PTL, z któ,'ymi nawiąz:u:o wcześniejszy kontakt podczas dwóch o:;tatnich 'Walnych Zjazdów Delegatów FTL, 63. vv Poznaniu i 64. w Bytomiu. Zgodnie ze złożone) deklaracją Koło zrealizowało wszystkie zaproszenia, które dotychczas otrzymało. Miejmy nadzieję, ,~~ tak będzie w dalszym ciągu. Dzięki przychylności Zarządu Głównego PTL, do udziału w 6:). WZD PTL, jaki �295 odbył się w Poznaniu w dniach 18 - 20 IX 1987 r., zaproszono dwóch Asyryjczykóvi: prof. Konstantina P. Matwiejewa z Moskwy, który wygłosił referat o Asyryjczykach w ZSRR oraz dziennikarza i zarazem nauczyciela języka asyryjskiego z Jonkoping (Szwecja) - Michaela Mammo - zdającego relację o działalności mis.j·Jnarzy europejskich wśród chrześcijańskich Asyryjczyków i o asyryjs:<ich imigr,mtach w Szwecji. Kolejne wystąpienie na tym zjeździe dotyczyło społeczności asyryjskiej w mieście Qameszli (Syria) w hetach 1925 - 1970. Pobyt gości asyryjskich zaowocował i na innych polach. Otóż prof. K. P. Matwiejew odbył kilka interesu-o jących spolkań ze studentami asyryjskimi w Polsce i z przedstawicielami niektórych polskich instytucji. Rozmowy zaś, jakie przeprowadził M. Mamoo z niektórymi uczc:ótnikami zjazdu, w tym z prof. K. P. Matwiejewem, oraz jego osobiste wrażenia znalazły swoje odbicie w kilku odcinkach w asyryjskim miesięczniku "HUJADA", który wydawany jest w Sodertiilje (Szwecja) już od 12 łat. W dniu 15 października nasze Koło zostało zaproszone na uroczystość inauguruj2,cą rok akademicki Uniwersytetu III wieku, jaka odbyła się w Auli UAM w Poznaniu. 24 listopada zorganizowano zebranie członków Koła, na którym dr M. Gawęcki i dr M. Abdalla dzielili się wrażeniami z pobytu wśród Asyryjczyków w Szwecji. Gościem honorowym był mój ojciec, który przebywał w tym czasie w Polsce. Tego samego dnia odbyło się bardzo udane spotkanie ze studentami z Koła Przyjaciół ONZ działającego przy Radzie Okręgowej ZSP. Dopisała frekwencja i studenci wykazywali duże zainteresowanie tematem obrad, a brzmiał on: "Kultura duchowa i materialna współczesnych Asyryjczyków na Bliskim Wschodzie". W dniu 20 grudnia 1987, na zaproszenie Koła Naczelnej Organizacji Technicznej i pracowników gastronomii hotelu "Poznali" wygłoszono odczyt na temat kuchni asyryjskiej połączony z degustacją kilku potraw narodowych. Relacja z tego spotkania ukazała się w nUmerze świątecznym "Gazety Poznańskiej" w formie wywiadu. Spotkanie zamykające działalność Koła w roku 1987 poświęcone obyczajom świątecznym i noworocznym Asyryjczyków, odbyło się w sali kominkowej Palacu Kultury w Poznaniu na zaproszenie vVszechnicy Wiedzy oKrajach Trzeciego Swiata. Iv'Iigawka z tego spotkania, wzbogaconego relacjami innych uczestników o obyczajach świąteczno-noworocznych Palestyńczyków, na Kubie i w Hiszpanii ukuała się w "Teleskopie" lokalnym programie poznańskiej telewizji. VI roku 1988 nasze Koło zostało zaproszone osiem razy do wygłoszenia odczytów. Pierwsze z nich zostało wystosowane przez oddział PTL w Mszanie Dolnej. Tam w d['.iach 25 - 26 stycznia dzieliłem się uwagami o historii nowożytnej Asyryjczyków, przy czym zaskoczyła mnie wręcz życzliwość i przychylność moich słuchaczy i zarazem rozmówców. Wyświetlano przeźrocza. Iście rodzinna atmosfera panowała podczas prywdnych spotkań z działaczami PTL w Mszanie Dolnej, a gościnność i serdeczność gospodarzy szczerze mnie wzruszyły. Poznałem tam wc,;:echstronnego artystę ludowego, Stanisława Ciężadlika, zwiedziłem też Muzeum Etnografi.czne im. Orkana w Rabce. W dniach 4 - 10 kwietnia przebywała w Poznaniu na zgrupowaniu asyryjska drużyna piłki nożnej z Sodertiilje, by następnie rozegrać dwa mecze: z drużyn,! ,.Płomień" w Opale nicy i z juniorami "Lecha" w Poznaniu, o czym poinformo'.val<l ..Gazela Poznal1ska" 9 kwietnia. Przy tej okazji doszlo do spotkania zawodnik6w asyryjskiej drużyny z członkami Koła w hotelu "Novoteł" w Poznaniu. 13 maja, na zaproszenie Klubu Międzynarodowej Prasy i Książki oraz młodzieży szkolnej z Zespołu Szkół Zawodowych w Elblągu wygłoszono dwie prelekcje o kuchni i obyczajach kulinarnych współczesnych Asyryjczyków. Udzielono też wywiadu dzien1likarzowi "Wiadomości Elbląskich". 3 listopada zaprosiło nas Stowarzyszenie �296 Radiestetów w Poznaniu do Klubu "Pod Lipami" w celu wygłoszenia odczytu o asyryjskiej magii ludowej. Drugie spotkanie, które odbyło się dla tej samej widowni w dniu 24 listopada było poświęcone Sumerom. Natomiast 18 listopada gościł nas oddział krakowski PTL, gdzie w tamtejszym Muzeum Etnograficznym wygłoszono prelekcję pod tytułem: "Wiara i kultura współczesnych Asyryjczyków". Rok 1988 zamknięto dnia 9 grudnia dwoma odczytami na zaproszenie Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, gdzie mówiono o piśmiennictwie i chrześcijańskich zabytkach sakralnych Asyryjczyków. Ostatnie spotkanie w okresie sprawozdawczym, poświęcone kuchni i obyczajom kulinarnym Asyryjczyków, odbyło się w dniu 24 kwietnia 1989 r. w Wojewódzkim Ośrodku Postępu Rolniczego w Kalsku k. Sulechowa. Drugi nurt działalności Koła, do którego przywiązujemy równie dużą wagę to publikacje o dzisiejszych Asyryjczykach. Ich celem jest przybliżenie polskiemu czytelnikowi asyryjskiego folkloru. Oto niektóre pozycje: "Z kręgu folkloru chrześcijańskich Asyryjczyków". Literatura Ludowa, 4 - 6: 1988. "Tur Abdin" - asyryjska "Góra Athos". Tygodnik Powszechny. Artykuł przyjęty do druku od dwu lat. -- "Tradycyjne metody konserwowania żywności u współczesnych Asyryjczyków". Lud 1988. "Po poście wesele" Myśl Społeczna, 4: 1988, s. 10. -- "Traditional methods of food preservation used by modern Assyrians". w: Food Conservation - Ethnological Studies. Ed.: A. Riddervold i A. Ropeid. Prospect Books 1988, s. 178 - 191. -- "Cooking pots used in present day assyrian village kitchen in the Middle East". Oxford symposium of food and cookery. Prospect Books 1989, w druku. Michael KONFERENCJE, Abdal1a ZJAZDY I SPOTKANIA UWZGLĘDNIAJĄCE PROBLEMATYKĘ ETNOGRAFICZNĄ W 1985, 1986, 1987, 1988 ROKU 1985 r. III Tydzień Gór (Łódź-Zakopane 22 - 28 IV). Organizatorzy: Zakład Geografii Miast i Turyzmu Uniwersytetu Łódzkiego, Studenckie Koło Naukowe Geografów Uniwersytetu Łódzkiego, Stowarzyszenie Przyjaciół Twórczości Jana Kasprowicza Oddział w Łodzi. Studenckie Koło Przewodników Beskidzkich przy Oddziale Akademickim PTTK. Referaty między innymi wygłosili: R. Loth, Kasprowicz i świat Podhala; A. Brzozowska-Krajka, Komponenty więzi wewnątrzgrupowej w świetle współczesnej ludowej poezji podhalańskiej; K. Polak, Długoletni dyrektor Muzeum Tatrzańskiego - Juliusz Zborowski. 61 Walne Zgromadzenie Delegatów PTL i sesja naukowa pt. ,,90 lat polskiego ludoznawstwa" Lublin 20 - 22 IX). Organizatorzy: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Zarząd Główny i Oddział w Lublinie. Referaty: A. Kowalska-Lewicka, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, jego miejsce w życiu naukowym i kulturalnym kraju; J. Burszta, Rodowód polskiej kultury ludowej; M. Wieruszewska, Horyzonty współ- �291 czesnej etnografii polskiej; R. Reinfuss, Problematyka etnograficzna Lubelszczyzny: K. Mnrczak. 40-lccie Oddziału PTL w Lublinie; M. Gawęcki. Etnografia polska w badaniach ludów pozaeuropejskich. Ses,ia popularnonaukowa poświęcona doc. dr. Adamowi Chętnikowi z okazji setnej rocznicy jego urodzin (Łomża 19 X). Organizatorzy: Towarzystwo Przyjaciół ZiE'mi Łomżyńskiej, Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego, Kuratorium Oświaty i Wychowania, Muzeum Okręgowe w Łomży. Referaty: R. Kołodziejczyk, Mazowsze w syntezie historycznej -- stan i perspektywy badań; A. Dobroński, Adam Chętnik -- patriota i społecznik; B. Kunicki, Adam Chętnik - propagator muzealt:ictwa, bursztyniarstwa i bada!'l archeologiczno-historycznych; E. Białobrzeski, Adam Chętnik - badacz i obrońca Kurpiów. Sesja naukowa pt. ,.Kultura ludowa a kultura narodowa" (Kraków 8 - 10 XI). Organizatorzy: Uniwersytet Jngielloński. Ośrodek Kultury Wsi ZMW "Scena Ludowa". Referaty: J. Burszt.a, Kultura ludowa a kultura narodowa; .J. Bohdanowski, Przemiany krajobrazu wsi polskiej i ochrona jego wartości; A. Kowalska-Lewicka, Zaloty wiejskie (na przykładzie Podhala. Obyczaje i rytuały); S. Burkot, Tradycja i teraźniejszość chłopskiego nurtu w literaturze; A. Szurmiak-Bogucka, Muzykow3!lic i taniec na dawnej i współczesnej wsi polskiej. Inspiracja dla twórców r.arodowych. Folkloryzm; T. Aleksandrowicz, Sposoby upowszechniania na wsi kultury powszechnej. Sesja naukowa nt. ,.Kultura polska po roku 1945" (Warszawa 25 XI). Organizatorzy: Katedra Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego, Zespół do Badań Kultur Środowiskowych. Referaty o tematyce etnograficznej wygłosili: S. Siekierski, Rozumienie tradycyjnej kultury chłopskiej; R. Sulima, Badania nad kulturą robotników - pytania i typy źródeł. Sympozjum pt. "Więź narodowa" (Kraków 18 - 20 X). Organizatorzy: Komisja ds. współpracy historyków i socjologów przy Zarządach Głównych PTH i PTS, Katedra Etnografii Słowian UJ. Referaty między innymi wygłosili: J. Jerschina i J. Kurczewska, Etnocentryzm i ideologie narodowe; E. Niemczyk i C. Robotycki, Sztuka ludowa i sztuka narodowa; G. Babiński, Mniejszość etniczna a asymilacja narodcwa. Seminaria etnograficzne Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi. 17 I E. Vecerkova, Sztuka ludowa na Morawach. 31 I F. Bronowski, Pojęcie ludu w polskiej historiografii XIX i XX w. 21 I B. Wróblewska, Ludowa plastyka na terenie Polski środkowej. 28 II E. Władykowa, Wzorce estetyczne łódzkich wnętrz mieszkalnych w 2 połowie XIX i XX w. 14 III M. Pinińska, Sztuka regionalna Pomorza Szczecińskiego, procesy zmian. 28 III E. Zawiejska, Działalność Międzynarodowej Komisji do Badania Kultury Ludowej Karpat i Bałkanów. 9 V K. Pisera, Narzędzia rolnicze i środki transportu J. Smelika ze wsi Dębowiec w zbiorach MAiE w Łodzi. 23 V E. Zawiej ska, Organizacja pasterstwa i architektura pasterska w Karpatach polskich. 19 IX M. Eckert, Teatry lalek w Łodzi powojennej przed powstaniem scen profesjonalnych. 24 X M. Pinińska, Wacław Konderk i folklor. �298 Zebrania Komisji Etnograficznej Oddziału PAN w Krakowie. 9 I L. Dzięgiel, Skandynawskie ośrodh etnograficzne badające Trzeci Sw; Jt 6 II B. Pilichowska, Z badań nad obrzr:;dowością dc1wne~o Kr"kowu.. N0\'.'e' materiały dotyczące zwyczaju Lajkonika. 6 III Z. Fijak, Z badań nad mitem polskiego bohatera narodowego. 9 X W. Lubaś, Osadnictwo Karpat w świetle nazw miejscowych. 6 XI L. Dzięgiel, Chrześcij,u1skie mniejszości Bliskiego Wschodu jako pr:.~dmiot przyszłych badań etnografów polskich. 9 XII B. Pilichowska, Z obrzędowości davmego Erakowa. Zapomniane Emau:;y. 1986 r. S~sja popularnonaukowa poświęcona JGdrzejowi Cierniakowi (Zaborów 17 V) Organizatorzy: Zjednoczone Stronnictwo Ludowe Wojewódzki Komitet w Tarnowie. Filia Zakładu Historii Ruchu Ludowego w Krakowie. Referaty: M. Wieruszc'.I'ska-Adamczyk, Myśl Jqdrzeja Cierniaka o rodzimej kulturze ludowej; E. Orzechowski, Jędrzej Cierniak na tle tradycji teatru amatorskiego w Małopolsce; R. Kantor, Emigracja zaborowska w Stanach Zjednoczonych. Konferencja naukowa nt. .,Metodologiczne problemy współczesnych badań nad kulturą i tradycją" (Toruń 22 - 24 V). Organizatorzy: Zakład Etnografii bstytutu Archeologii i Etnografii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Komisja Metodologiczna Komitetu Nauk Etnologicznych PAN. Referaty: C. Robotycki, Chlopska kultura tradycyjna; K. Piątkowski, Tradycja a racjonalność; W. Burszta, Kontrowersja: relatywizm obiektywizm w badaniach nad kulturą; K. Kaniowska. Surrealizm w etnologii; M. Buchowski, Europocentryzm -- etnocentryzm - scjentocentryzm; M. Piotrowski, Metodologia a metodyka w badaniach etnograficzn:/ch; A. Paluch, Perypetie z barwinkiem, czyli refleksje nad metodą w etnobotilrlice; S. Węglarz, Etnologiczne i etnograficzne rozumienie kategorii ,.kultura"; G. Augustynowicz, Model transformacji wewnątrztekstowej z.asto30wanie w etnologii: A. Bokiniec, Kontakt kulturowy i jego znaczenie w tworzeniu ~i~ systemów kulturowych; E. Sroczyńska, Szkic do ..właściwej" antropologii filmu; H. Bursz\a. System kategorii moralnych tzw. światopoglądu ludowego. Posiedzenie Komitetu Nauk Etnologicznych PAN (Tol",.lll 22 V). KorY'.unikaty: J. Burszta i Z. Jasiewicz, III Kongres Nauki Polskiej i jego znacze!lie dla nauk etnologicznych; Z. Sokolewicz, Program prac Komisji Metodologicznej KNE PA~. 62 Walne Zgromadzenie Delegatów PTL i sesja nauk"wa nt. ..Etndogia wob'.'c współczesnych zjawisk kulturowych na Ziemiach Z2chdnich i Pólnocnych" (Koszalin 12 - 14 IX). Organizato.rzy: Polskie Towar:o:ystwo Ludoznawcze Zarząd Głó'cVny i Oddział w Koszalinie. Referaty: J. Burszta, Etnologia wobec w3półcze,"~~·c::". zjawisk kulturowych na Ziemiach Zachodnich i Północ'lych; K. Wolo3, Stan bad,'!'. nad kultm'ą ludową Pomorza Zachod!1iego; A. Sulitka, Spoleczncśt: a l:ul1ura nowo zasiedlonych terenów Czech po II wojnie światowej; A. Szyfer, Małe mi<:;'teczka na Warmii; J. Sienkiewicz, Zabytkowe budownictwo ludowe POl1iO:'Z~: Srodkowego. Problemy jego ratowania; A. Szyfer, Specyfika kulturowa r.1ałyc1l miasteczek; A. Moniak, Niektóre metodologiczne aspekty b,;d ••ń etnograficznych nad kulturą wsi koszalińskiej; J. Hajduk-Nijakow:ika, Przemiany kulturowe !la Ziemiach Zachodnich w badaniach folkloryslycznych; .T. Niedźwiecki, Wspólcze"A sztuka ludowa Krajny Złotowskiej i Pałuk; M. Pinińska, Sztuka ludowa na Pomorzu Szczecii1skim w procesie zmian; B. Kołodziejska, Miejsce kultury ludoviej w życiu współczesnym (na przykładzie woj. zielonogórskiego). �299 Konferencja naukowa nL "Etnologia i folklorystyka wobec problemu tworzenia się nowych społeczności na Ziemiach Zachodnich i Północnych" (Turawa k. Opola 10 - 11 X). Organizatorzy: Komitet Nauk Etnologicznych PAN, Instytut Slą,ki i CPBP. Referaty: J. Burszta, Z metodologii badań etnograficznych procesów tworzenia :.iię nowego społeczeństwa na Ziemiach Zachodnich; D. Simonidcs, Folklor jako kryterium stopnia integracji społeczno-kulturowej na Ziemiach Zachodnich; A. Szyfer, Znaczenie kultury ludov,rej grup autochtonicznych dla kształtowan\c1 się nowych społeczności lokalnych na Ziemiach Zachodnich i Północnych; Z. Jasiewicz. Rodzina a proce;;y integracji społeczno-kulturowej - z etnologicznych b'ldań na Ziel"iach Zachodnich i Północnych; B. Bazielich, Znaczenie odzieży i stroju VI procesie zrniJn ]l ,l. Dolnym Śląsku; B. Linette, Folklor muzyczny w procesie integr~cji spcleczno-kulturowej na Ziemiach Zachodnich i Północnych; H. Wesołow~ka, W:·:pólczcsna obrzędowość rodz.inna w procesie kształtowania sii~ noweg':) ~połeczeństwa reg:onu Dolnego Ślqska; K. Wolos, Obrzędowość ludowa w warunkach przeobrażeil społeczno-kulturowych społeczności wiejskich na Pomorzu Środkowym; J. Hajduk-Nijakowska. Przemiany kulturowe na Ziemiach Zachodnich w badaniach folklorystycznych; \V. Czapran, Rola więzi krewniaczej w kształtowaniu się społeczności lokalnej na Dolnym Śląsku. Uroczystość lO-lecia Kola Miłośników Folkłoru Miasta Kalisza połączona z la. zjazdem kół folklorystycznych Lodzi. Opoczna i Kalisza (Kalisz 11 -12 X). Organizatorzy: Towarzystwo Miłośników Kalisza, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Oddział w Opocznie. Konferencja nt. ,.Etnografia wśród nauk humanistycznych" (Kraków 23 - 25 X). Organizator: Katedra Etnografii Slowian UJ. Referaty: A. Zamrzycka-Kunachowicz, Problematyka konferencji z perspektywy etnografa; Iv!. Porębski, Historia sztuki a etnografia; J. Szacki, Etnologia w oczach socjologa; M. Kuniński, Filozofia kultury czy filowfi'l nauk o kulturze; D. Simonides, Folklorystyka wobec etnologii i innych nauk humanistycznych. Sesja naukowa nl. "Paweł Hulka-Laskowski, pisarz z robotniczym rodowodem" (Żyrardów 24 X). Organizatorzy: Towarzystwo Przyjaciół Żyrardowa, Mazowiecki Ośrodek Badań Naukowych MTK, Wydział Kultury, Kultury Fizycznej i Turystyki UM w Żyrardowie. Referaty o tematyce etnograficznej wygłosili: M. Idźkowska. Etos robotniczy w ujęciu P. Hulki-Laskowskiego; J. Broda, P. Hulki-Laskowskiego związki ze Śhjskiem Cieszyilskim (w świetle koresponde;'lcji); A. Stawarz, Koncepcja Oś,'odka Badania Kultury Miasta im. P. Hulki-Laskowskiego w Zyrarao·,vie. Sesja naukowa nL "Tradycja i współczesno~;ć w kulturze społecznej i duchowej rdzennych mieszk:lńców AUCitralii i Wysp P2cyfiku" (Wrocław 29 - 30 XI). Orga.nizatorzy: Katedra Etnografii Uniwersytetu Wrocławskiego, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Oddział we \Vrodawiu. Referaty: A. KUCZYllSki, Humanitarna postawa Polaków wobec rdzennej ludności Australii i Oceanii; H. i W. Aleksandrowicz, Kaszub G. F. von Tempsky wśród Maorysó\v; E. Sit2k, Marynarze polskich statków transportowych w kontaktach z ludnością Australii i Oceanii; J. Schmidt, Zróżnicowanie tradycyjnej kultury Polinezyjczyków; H. Romańska, Zmiany kulturowe na Wyspie Wielkanocnej w ostatnim pięćdziesięcioleciu; M. Czaplińsld, Zmiany w Zachodnim Samoa pod panowaniem niemieckim; M. Czapliński, Prze·· miany na Nowej Gwinei za rządów niemieckich; R. Herzog, Wybrane problemy kultury Maorysów; M. Wrońska-Friend, Tradycja i współczesność Telefomin; F. Ro- �300 siński, Rola bigmenów dawniej i obecnie na Nowej Gwinei; W. Bęben. Ryty przejścia u Arapeszów; A. Kozyra, Rytuały związane z wojną wśród kr3jowców na Nowej Gwinei; M. Faliszek, Etyka tubylców pd.-wsch. Australii; E. Namysł, Rola kobiety w tubylczych społecznościach Australi.i; T. Falkowsk:J.. Sytuacja tubylców w ustawodawstwie australijskim w ostatnich latach; A. Paluch, Wyobrażenia tubylców o śmierci i demonach w Australii i na Oceanii; A. Po:;ern-Zicliński, Synkretyzm w polinezyjskiej mitologii; B. Kopydłowska-Kaczorowsk.a. Polinezyjskie marae; W. Kowalak, System wantok na Nowej Gwinei; W. Bęben, Istoty najwyższe i ich kult u Arapeszów; F. Rosiński i W. Bęben, Masalaje we wsch. Sepiku; B. Strzałek, Sztuka dorzecza Sepiku w procesie przemian funkcjon3lnych; F. Rofiński i W. Bęben, Domy duchów w rejonie Maprik na Nowej Gwinei; K. Fac. Nowogwinejska sztuka religijna w zbiorach Muzeum Misyjna-Etnograficznego w Pieniężnie; J. Hejman, Religia i magia a gospodarka spolcczeóstw kopieniaczych na Oceanii; F. Drobek, Problematyka społeczno-wierzeniowa w pracach lVIikłucho-Makłaja; W. Drapella, Problematyka nautologiczna w czasopiśmiennictwie polskim XIX wieku. Oraz: przeźrocza i film J. Lilpopa. Posiedzenie naukowe Komisji Dziejów Wsi i Rolnictwa KHN PAN i Ruchów i Struktur Społecznych KHN PAN (Warszawa 3 XII). Referaty: A. Bryk, O autonomii Żydów w polskim pejzażu społeczno-politycznym (XVI - XVII w.); M. i K. Piechotkowie, Żydzi w strukturze przcstrzenej miast i miasteczek polskich do połowy XIX w.; A. Cała, Z badań nad kulturą żydowską w środowisku wiejskim. Sesja popularno-naukowa z okazji 70 rocznicy nadania praw miejskich dla Żyrardowa (Żyrardów 10 XII). Organizatorzy: Towarzystwo Przyjaciół Żyrardowa, Mazowiecki Ośrodek Badań Naukowych MTK, Miejska Rada Narodowa w Żyrardowie. Referaty o tematyce etnograficznej wygłosili: A. Stawarz, Kultura :11iasta przemysłowego, Żyrardów XIX - XX w.; M. Ciechociilska, Model miasta przemysłowego XIX - XX w., Żyrardów. Seminaria etnograficzne Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Lodzi. 15 V E. Królikowska, Etnograficzna działalność: Wandy Modzelewskiej - przyczynek do historii etnografii polskiej. 22 V M. Liberska-Marinov, Matka Boska w roku obrzl;dowym - w świetle badań w Opoczyńskiem. 12 VI A. Tw<!rdowska. Funkcja ochronna magii na podstawie badań w gminie Głuchów w woj. skierniewickim. 26 VI W. Nowosz, Zbiory i kierunki rozwoju Działu Kultur Ludowych Krajów Pozaeuropejskich Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi. 16 X S. Nowina-Sroczyński, Zaprzęg krakowski i podlaski na terenie Polski. 6 XI A. Woźniak, Kierunek rozwoju teatrów lalkowych - rcJleksje po Międzynarodowym Festiwalu Teatrów Lalkowych w Bielsku-Białej. 13 XI Przegląd Filmów Etnograficznych "Azja". 4 XII E. Władykowa, Współczesna twórczość plastyków-amatorów w zbiorach Działu Kultur Miejskich. Zebrania Komisji Etnograficznej Oddziału PAN w Krakowie. 8 I E. Fryś-Pietraszkowa, Problem wspólczesnych przemian sztuki ludowej na przykładzie tkaniny podlaskiej. 12 II K. Kwaśniewicz, Godnie Swięta w relacjach mieszkańców wsi Żabnica w Beskidzie Żywieckim. 2 IV R. Reinfuss, Z badań nad pasterstwem i hodowlą w Beskidzie Niskim. �301 7 V Z. Szromba-Rysowa, Biesiady jako przedmiot badań etnograficznych. 4 VI A. Pusocka, Z bacla!l nad kulturą ludową Wielkiego Krakowa. 3 XII A. Bednarczuk, Ludoznawcze treści przysłów litewskich. 1987 r. 63 Walne Zgromad,:cilie Delegatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego naukowa pL "Tr~ldycja i zmiana w życiu wiejskich społeczności lokalnych w krajach trzeciego świ<.:ta" (poznań 18 - 20 IX). Organizatorzy: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Zarz~1d Główny i Oddział w Poznaniu, Muzeum Narodowe w Poznaniu. Referaty: Z. Jasicwicz, Badania nad społecznościami pozaeuropejskimi w systemie wiedzy etnologicznej; E. Śliwka, Działalność etnograficzna w społecznościach lokalnych trzeciego świata misjonarzy ze Zgromadzenia Słowa Bożego (Werbistów); W. Bęben, Społeczność Arapeshów na Nowej Gwinei; A. Posern-Zieliński, Samorządność i kolektywizm w życiu andyjskiej wspólnoty; A. Kowalska-Lewicka, Ibadycka społeczność kobieca r,,!'Zabu w Algierii wobec współczesnych przemian; S. Szynkiewicz, Społeczność pasterzy mongołskich; M. Gawęcki, Społeczność rolnicza Talo-o-Barfak z Afganistanu; L. Mróz, Bandżara i Gadulja-Lohar z Radżastanu - hipotetyczni przodkowie Cyganów; L. Dzięgiel, Reorganizacja społeczności wiejskiej północnego Iraku Vi warunkach prosperity naftowej; M. Abdalla, Społeczność asyryjska w Kamy;;zli w Północno-wschodniej Syrii. i sesja II Zjazd Absołwentów Etnografii i Historii Kultury Materialnej Uniwersytetu Poznańskiego poświęcony pami::;ci prof. dra JÓzef2. Burszty (poznań 25 IX). Organizatorzy: Instytut Etnologii Uniwersytetu Adama Micldewicza. Referaty: J. Bednarski, Profesor ,Józef Burszta jako uczony i nauczyciel akademicki; Z. Jasiewicz, Prace badawcze i dydaktyczne Instytutu Etnologii DAM; L Kabat, Role zawodowe i losy życiowe absolwentów. Sesja z okazji 60-łecia Skansenu Kurpiowskiego im. Adama Chętnika (ŁomżaNowogród 9 - 11 X). Organizatorzy: Społeczny Komitet Obchodów 60-lecia Skansenu Kurpiowskicgo im. A. Chr;tnika w Nowogrodzie, Muzeum Okręgowe w Łomż,y. Refe~'aty i komunikat.y: W. Lempka, 60 lat Skansenu Kurpiowskiego w Nowogrodzie; F. Midura, Skansen Kurpio'Nski na tle muzeów tego typu w Polsce; Z. Sędziak. Adam Chętnik -- życie i działalność; Z. Piechociński, Adam Chętnik wobec problemu Warmii i l\hzur; M. Pokropek, Założenia i plany II cz. Skansenu Kurpiowskiego; K. DSZYllSki, Wpływ przedsięwzięć skansenowskich Adama Chętnika r:.a inicjatywy skan:,eliowskie w Polsce. Konferencja pL "Dorobek naukowy prof. K. Zawlc,towicz-Adarnskiej w świetle dzisiejszych zainte:'csowań etnografów polskich (Łódź 5 - 6 XI). Organizatorzy: Katedra Etnografii Uniwersytetu :"ódzkiego. Referaty: A. Kutrzeba-Pojnarowa, Moje spotkania z K. Zawistowicz-Adamską; M. Biernacka, Stosunek K. Zawistowicz-Adamskiej do wsi jako środowiska społeczno-kulturowego; lVI. Vvieruszewska, Region, społeczncść lokalna - renesans zainteresowań; J. Kucharska, Spcleczność lokalna i jej badanie w śv,rietle koncepcji K. Zawistowicz-Adamskiej; J. Damrosz, Znaczenie inspirCl.cji teoretyczno-metodologicznych w badaniach społeczności lokalnych i grup regionulnych; S. Svecova, Otazky v,Y';kumu lokalnych spolecnosti a regionu; T. Heroldova, Vesnice v ceskem pohranici po 1945 - utvareni novych lokalnych spoJecnosti; A. Zambrzycka-Kunachowicz, Dar jako kategoria kulturowa; K. Kwaśniewicz, Problem badania obrzędowości dorocznej; N. Pavkovic, Problem badania systemów krewniaczych; V. Krawczyk-Wasilewska, Popularyzacja epiki ludowej w dorobku K. Zawistowicz-Adamskiej; M. Trojan, Zainteresowania ludami �302 ugro-fińskimi w pracach K. Zawistowicz-Adamskiej; C. Nowosz, Muzealnictwo w koncepcji K. Zawistowicz-Adamskiej; A. Jackowski, Człowiek i t\\lórczość; M. Drozd-Piasecka, Problematyka sztuki ludowej w pracach K. Zawistowic:>:-Adamsldej; K. Kaniowska, Rozważania o metodzie K. Zawistowicz-Adamsldej; M. Piotrowski, Metoda badań terenowych K. Zawistowicz-Adamskiej jako inspiracja dla współczesnego badacza; E. Sroczyńska, .,Społeczność wiejska" K. Zawistowicz-Adamskiej. Spotkanie ku czci Seweryna Udzieli (Kraków 24 XI). Organizatorzy: Muzeum Etnograficzne w Krakowie, Komisja Etnograficzna Oddziału PAN w Krakowie, Katedra Etnografii Słowian UJ, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Oddział w Krakowie. Referaty: A. Jacher-Tyszkowa, Seweryn Udziela jako twórca Muzeum Etnograficznego w Krakowie; U. ZębaIska, Księgozbiór Seweryna Udzieli podstawą dla Biblioteki Muzeum; U. Janicka-Krzywda. Zbiory archiwalne Seweryna Udzieli; D. ŁąCzY11ska,Młodość Seweryna Udzieli; R. Reinfms, Seweryn Udziela jako człowiek i jako badacz; E. Pietraszek, Seweryn Udziela jako badacz kultury ludowej; W. Bieńkowski, Działalność Seweryna Udzieli w Komisjach Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie; A. Rataj, Rozwój Muzeum Etnograficznego w Kr:lkowie po II wojnie światowej. Przegląd Filmów Etnograficznych Witolda Zukowskiego (Włocławek 6 XII). Organizator: Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku. Słowo wstępne: E. Sroczyńska. Sesja nt. "Działalność Muzeum w Tomaszowie Mazowieckim w latach 19271987" (Tomaszów Mazowiecki 7 XII), Organizator: Muzeum w Tomaszowie Maz. Referaty między innymi wygłosili: J. P. Dekowski, Muzeum w Tomaszowie Maz. historia i działalność w latach 1927- 1956; J. Jastrzębski, Działalność Muzeum w Tomaszowie Maz. w latach 1957 - 1987; W. Bogurat, Obrzędy doroczne i sztuka obrzędowa woj. piotrkowskiego. Seminaria etnograficzne Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi. 29 I A. Plucińska-Amribd, Styl łódzkiego środowiska robotniczego. 5 II K. Pisera, Narzędzia rolnicze w zbiorach Muzeum Archeologicznego i Etno- w graficznego 5 III Łodzi. Iwona Archeologicznego Swiętosławska, i Etnograficznego Huculskie 9 IV W. Nowosz, Rzeźba Makonde nograficznego obrazy na szkle w zbiorach Muzeum w Łodzi. w zbiorach Muzeum Archeologicznego i Et- w Łodzi. 1 X M. Eckert, Lalkowe, narodowe postacie teatralne. 15 X A. Twardowska, Polskie zabawki ludowe. 12 XI S. Nowina-Sroczyński, Gospodarstwo wiejskie w heraldyce polskiej. 19 XI M. Golicka-Jabłońska. Podróż do dwóch światów refleksja nt. chrześcijańskiego i islamskiego Egipt1l. 26 XI A. Mikołajczyk, Wrażenia z podróży muzealne) na Ukrainie. Zebrania Komisji Etnograficznej Oddziału PAN w Krakowie. 15 I J. Łaszczuk, Z zagadnień Ludowego rzemiosła artystycznego 15 I U. Janicka-Krzywda, Przemiany stroju górali babiogórskich Ukrainy. po II wojnie światowej. 7 I F. Kiryk, siedniej Miasta góralszczyzny. i miasteczka podkarpackie i ich wpływ na kulturę są- �303 1 III R. Reinfuss, s::c::iJzr.y w XIX Rola miast podkarpackich w rozwoju kultury ludowej góral- ludowej na przykŁadzie wieku. 3 IV A. Tyszkowa, ,itzcworytów leżajskich. Ploblemy badawcze polskiej grafiki ~. Pietraszek, Tradycja we wspólc;:esneJ wsi dolnośląskiej. :.;VI S. Urbańczyk, Slady kolonizacji wołoskiej w słownictwie ludności Karpat. 7 X W. Drabik, OJ teatru do ObTZ(;U.U. " XI U. Mohrmann, Współczesne badania nad sztuką ludową i nieprojesjonalną fi V w NRD. 2 XII T. Kosmina, Z badań nad budownictwem ludowym 2 XII A. Kowalska-Lewicka, Uwagi o Międzynarodowej niowej na Ukrainie. Konferencji Pożywie- w Norwegii. 1988 r. Spotkanie z okazji 40-lecia kwartalnika 19 l). Organizator: Instytut Sztuki PAN. "Polska Sztuka Ludowa" (Warszawa Przegląd Filmów Etnograficznych Waldemara Czechowskiego (Włocławek Organizator: Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku. wstępne: E. Sroczyńska. 12 VI). Słowo Posiedzenie Komitetu Nauk Etnologicznych PAN (Warszawa 20 V). Organizator: KNE PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN: Referaty: M. Biernacka, Z badań nad więzią społeczną wsi i jej kulturowymi przejawami; W. Paprocka, Etnologiczne badania nad współczesnością w ośrodkach naukowych uniwersyteckich oraz placówkach IHKM PAN. Sesja popularne-naukowa nt. "Ochrona zabytków kultury ludowej" (Opoczno 21 V). Organizatorzy: Muzeum Regionalne w Opocznie, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Oddział w Opocznie. Referaty i komunikaty: S. Rosiński, Rola muzeów skansenowskich w ratowaniu zabytków architektury ludowej; J. P. Dekowski, Z badań nad ludem opoczyńskim i jego kulturą; L. Muszyński, Rola stowarzyszeń regionalnych w upowszechnianiu kultury; S. Gąsior, Zbiory muzeów województwa piotrkowskiego - magazynowanie i konserwacja; Z. Błaszczyk, Zabytki w regionie opoczyilskim, ich stan i użytkownicy; S. Petrus, Ruch ludowy w Opoczyńskiem; W. Koperkowicz, Ludzie zasłużeni dla regionu opoczyńskiego. Inwentarzyacja zabytków kultury ludowej. Uroczysty jubileusz gO-lecia urodzin prof. dr Marii Znamierowskiej-Priifferowej połączony z otwarciem wystawy "Kultura ludowa w fotografii Marii Znamierowskiej-Priifferowej" (Toruil 17 VI). Organizatorzy: Muzeum Etnograficzne w Toruniu, Towarzystwo Przyjaciół Muzeum, Pomorskie Towarzystwo Muzyczne. Posiedzenie pracowników Katedry Etnografii Uniwersytetu Łódzkiego i Oddziału Etnologii Fakultetu Filozoficznego Uniwersytetu Edvarda Kardelja w LjubIjanie (Ljubljana - Portoroz 5 - 8 IX). Organizatorzy: Uniwersytet Edvarda Kardelja w Ljubljanie, Katedra Etnografii UŁ. Referaty: V. Novak, Emila Korytka neobjavljeno gradivo o slovenskem ljudskem zivljenju; B. Ostromęcka-Frączak, Osobowość Emila Korytki w świetle jego wierszy, listów i notatek etnograficznych, N. Jez, Emil Korytko in Kopitar; T. Pretnar, O verznih oblikah v slovenskih prevodih Korytkovih pesmi; B. Kopczyńska-Jaworska, Rodzina robotnicza okresu międzywojennego w Łodzi. Problem tworzenia i interpretacji źródeł; S. Kremensek. �304 O ljudski kulturi, o delavski kulturi in o naClnU zivljenja; G. E. Karpińska, Robotnik w ekologicznej strukturze miasta; N. Sulic i J. Zagar, Spreminjanje poldicne in socialne podobe Ljubljane od druge polovice 1~. stoletja do danes; M. Wasiak, Opowieść wspomnieniowa o fabrykancie Poznańskim w środowisku robotniczym; E. Nowina-Sroczyilska, Umrzeć w mieście: Refleksje na marginesie badań nad zwyczajami związanymi ze śmiercią i pogrzebem w łódzkim środowisku robotniczym; K. Kaniowska, Problem opisu w etnologii; L Slavec, Marginalije k etnolośkemu pisanju in opisu; M. Piotrowski, Materiały autobiograficzne i możliwość ich wykorzystania w etnografii; Z.Smitek, Potopisna literatura kot predmet etnolośkega raziskovanja; B. Jezernik, O metodi in predsodkih v antropologiji 18. stoletja (na primeru Alberta Fortisa); K. Piątkowska, Kulturowe reguły sztuki: Propozycja spojrzenia w oparciu o badania w środowisku wiejskim; J. Kucharska, Międzypokoleniowy przekaz tradycji językowych we wsiach kaszubskich Chmielno, Wiele, Zawory w świetle badań etnograficznych z lat 1982 - 1983; J. Bogataj, O etnolośkem pojmovanju kulture in kulturne dediScine v sodobnem turizmu: kontinuiteta, identiteta, alternativa; M. Ravnik i Z. Zagar, Kulturna dediSCina solin na slovenskem obrezju. [Materiały publikowane: "Etnoloska SticiSca"I"Ethnological Contacts" vol. l Ljubljana 1988J. 64 Walne Zgromadzenie Delegatów PTL i sesja naukowa pl. "Funkcje muzealnictwa etnograficznego" (Bytom 16 -18 IX). Organizatorzy: Polskic Towarzystwo Ludoznawcze Zarząd Główny i Oddział Śląski, Komitet Nauk Etnologicznych PAN, Muzeum Górnośląskie w Bytomiu. Referaty: K. MakuIski, Naul:owe i społeczne funkcje muzealnictwa etnograficznego; J. Kamocki, Badania i ekspedycje naukowe muzeów etnograficznych oraz wykorzystanie ich efektów; A. Tyszkowa, Znaczenie zbiorów etnograficznych w pracy naukowo-badawczej; B. Bazielich, Obraz kultury ludowej w Polsce w świetle materiałów muzealnych; J. Czajkowski, Muzealnictwo skansenowskie częścią muzealnictwa etnograficznego - funkcja, zadania, metody; M. Parnowska, Rodzaje archiwów etnograficznych w muzeach oraz nowe metody dokumentacji etnograficznej i ich wartość dla nauki oraz upowszechnienia kultury; I. Bukowska-Floreńska, Zagadnienie współczesności w zbiorach etnograficznych; R. Tubaja, Formy upowszechnienia kultury ludowej poprzez muzealnictwo. Ogólnopolska Konferencja Skansenowska (Sanok 17 - 19 X). Organizator: Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. Referaty: J. Czajkowski, Uwagi metodologiczne do budownictwa ludowcgo w Polsce; V. Frolec, Główne kierunki histerycznego rozwoju budownictwa ludowego w Czechosłowacji; M. Pokropek, Budownictwo ludowe północno-wschodniej Polski; S. Karolkiewicz, Cele i zadania Fu;:dacji Ochrony Zabytków; W. Pawlak, U. Raszkiewicl:, Budownictwo ludowe w kurpiowskiej Puszczy Zielonej; T. Czerwiński, Budownictwo Mazowsza pólnocno-l:2.chodniego; B. Jesionowski, Budownictwo ludowe na Zuławach; J. Langer, Budownictwo ludowe na Orawie; M. Chodakowski, Budownictwo ludowe na Ukrainie; N. Sopoliga, Glówne cechy budownictwa Ukraińców w Słowacji; R. Tubaja, Budownictwo ludowe na Pomorzu Wschodnim; J. Sienkiewicz, Budownictwo ludowe Pomorza środkowego i zachodniego; O. Sewan, Problemy budownictwa drewnianego w RFSRR; W. Sadowski, Budownictwo wiejskie u zbiegu Noteci i Warty; A. Gólski, Budownictwo chłopskie w Wielkopolsce; S. Rosiński, Budownictwo ludowe w regionie radomskim; J. Święch, Budownictwo ludowe Kujaw i Ziemi Dobrzyńskiej; J. Adamczewski, Budownictwo ludowe na Pałukach; M. Trojan, Specyfikacja i zróżnicowanie budownictwa wiejskiego na Dolnym Śląsku; M. Soppa, Budownictwo drewniane Łużyczan między Nysą i Bobrem; L Kempisty, Budow- �305 nictwo ludowe Łużyc; J. Gałęza, Budownictwo ludowe na Śląsku Opolskim (próba przedstawienia dróg rozwoju); R. Rok, Budownictwo ludowe regionu częstochowskiego; A. Spyra, Budownictwo drewniane wsi pszczyńskiej; M. Pokropek, Budownictwo ludowe okolic Warszawy, H. Świątkowski, Budownictwo ludowe w Łowiekiem; B. Szur owa, Budownictwo mieszkalne i gospodarcze na Wyżynie Małopolskiej w XIX i XX w.; J. Leszczyński, Chłopskie budownictwo mieszkalne i gospodarcze w województwie kieleckim; R. Królikowski, Chłopskie budownictwo drewniane na Lubelszczyźnie; K. Jagieła, Budownictwo gospodarcze w Beskidzie Zywieckim; W. Jankowski, Mieszkalne i gospodarcze budownictwo ludowe w Polsce w świetle ewidencji zabytków architektury i budownictwa prowadzonej w latach 1976- 1988 przez ODZ w Warszawie. Uroczystości jubileuszowe lOO-lecia Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie poł'lczone z otwarciem wystawy "Kolekcja sztuki plemiennej Zairu" (Warszawa 27 X). Organizator: Państwowe Muzeum Etnograficzne. VI Przegląd Filmów Etnograficznych pt. "Etnologia a film" (Łódź 9 -11 XI). Organizatorzy: Katedra Etnografii UŁ, Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi. Referaty: B. Kopczyńska-Jaworska, Historia i idea przeglądów filmów etnograficznych; M. Łukowski, Między naukowym realizmem a filmową poezją w polskim filmie etnologicznym; E. Nowilla-Sroczyńska i A. Różycki, Mistrz i Małgorzata, czyli o konsultacji naukowej w filmie; G. Pełczyński, Kultura ludowa, film, folkloryzm; D. Drljaca, Ekranizacja zwyczajów ludowych w jugosłowiańskim filmie dokumentalnym; N. Kriźnar, Analiza video projekta. Posiedzenie naukowe (Warszawa 12 XI). Organizatorzy: opół Badawczy Uniwersytetu Warszawskiego "Osobliwość Państwowe Muzeum Etnograficzne. Odczyt: M. Prokopec, Contemporary North and Prehistoric South of Australia. Interdyscyplinarny Zcgatunkowa człowieka", Australian Aboriginals: Konferencja pt. "Folklor a światopogląd ludowy na przykładzie Śląska" (Turawa k. Opola 17 - 18 XI). Organizatorzy: Katedra Folklorystyki WSP w Opolu, Komisja Folklorystyki Komitetu Nauk o Literaturze PAN. Referaty: D. Simonides, Ludowy antropokosmos; T. Smolińska, W poszukiwaniu samoświadomości (rodzinne opowieści genealogiczne); W. Korzeniowska, Sacrum i profanum w ludowym modelu życia; H. Wesołowska, Rodzinne obrzędy jako wyraz samoświadomości; P. Kowalski, Badania nad wspólczesną śląską kulturą ludową. Sesja pt. "Wartości kultury polskiej a przemiany społeczne XIX i XX ,,,,...' (Lublin 2ł - 22 Xl). Organizator: Katolicki Uniwersytet Lubelski. Referaty o tematyce etnograficznej wygłosili: B. Kopczyńska-Jaworska, Miasto i miejskość w systemie wartości kulturowych Polaków; J. Bartmiński, Ludowość jako wartość w kulturze polskiej XIX i XX w.; R. Kantor, Trwałość czy erozja tradycji w społeczności wiejskiej. Sesja naukowa nt. "Tradycja i współczesność w kulturze rdzennych mieszkańców Australii i wysp Pacyfiku" (Wrocław 26 - 27 XI). Organizatorzy: Katedra Etnografii Uniwersytetu Wrocławskiego, Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Oddział we Wrocławiu. Referaty: A. Kuczyński, Australia w opisach E. Strzeleckiego refleksje o kulturze i sytuacji bytowej; M. i B. Strzałkowie, Walka o prawo do ziemi jako wyraz poszukiwania tożsamości tubylczej ludności Australii; J. Jaskulski, Instrumenty muzyczne rdzennych mieszkańców Australii w zbiorach polskich; F. Rosiński, Kultura pierwotnej ludności Tasmanii; J. Kamocki, Od plemienia 20 Lud t. LXXIIl �306 do narodu. Tworzenie się struktur narodowych w Indonezji; W. Kowalak, Kulty cargo a ruchy wyzwoleńcze w Irianie Zachodnim; F. Rosiński i W. Bęben, Współczesne ruchy spirytystyczne na Melanezji; A. Kozyra, Struktura i funkcje tajnych związków na Melanezji; W. Bęben, Praktyki czarodziejskie Arapeszów; F. Rosiński, Istota i rola duchów według tradycyjnych wierzeń papuaskich; A. Posem-Zieliński, Ogólnopolinezyjskie bóstwa naczelne i ich mitologiczny kontekst; B. Kopydłowska-Kaczorowska, Formy pochówków na Oceanii; J. Schmidt, Etnologiczny aspekt badań etnogenetycznych na Polinezji; J. Komorowski, Polskie żagle na Oceanii (część III - do roku 1988); J. Komorowski, Summa. Dorobek 12 lat trwania se.oji (1976 - 1988). Seminarium pt. "Zbiory fonograficzne folkloru - opis i przechowyw<Jnie (Warszawa 29 IX). Organizator: Instytut Sztuki PAN. Referaty: J. Bartmiński. G. Bączkowska, J. Adamowski, O organizacji archiwum etnolingwistycznego Zakładu Języka polskiego UMCS i założeniach deskryptorowej systematyki pieśni ludowych: J. Pękacz, Zbiory fonograficzne Działu Etnograficznego Muzeum Okręgowego w Rzeszowie; A. Zoła, Zbiory fonograficzne pieśni religijnych; K. Janczewska-Słomko, Nagrania muzyki ludowej w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie; A. A. Zdaniukiewicz, Zbiór nagrań gwarowych z Wileńszczyzny - geneza, zawartość, stopień opracowania i wykorzystania; E. Arszyńska, Charakterystyka i zasady opisu zbioru fonograficznego w Muzeum w Toruniu; B. Lewandowska, Źródła do badania folkloru muzycznego Karpat Polskich; K. Lesień-Płachecka, Z prac dokumentacyjnych Archiwum Fonograficznego im. Mariana Sobieskiego; P. Dahlig, Przechowywanie zbiorów fonograficznych w świetle wybranej literatury. Sesja Komisji Metodologicznej Komitetu Nauk Etnologicznych PAN związana z uczczeniem 75-lecia Prof. dr Anny Kutrzeby-Pojnarowej. (Warszawa 3D XI). Organizator: Komisja Metodologiczna KNE PAN. Tematem sesji były zagadnienia związane z przesunięciami w polu badawczym etnologii. Zagajenie: Z. Sokolewicz. Seminaria etnograficzne Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi. 21 I B. Nowicka, Hermeneutyczne propozycje Paula Ricoeura w badaniach tekstów literackich. 28 I A. Kufel-Dzierzgowska, Zabytki Jugosławii. 4 II J. Nadolski, Wyprawa studencka do Afryki ZachodniC'j w 1979 r. 3 III A. Styczyńska, Religijność ludowa przedmiotem zainteresowania etnografa. 7 IV M. Liberska-Marinov, Realizacja wybranych treści sakralnych w tradycyjnej sztuce ludowej Polski Środkowej. 14 IV E. Vecerkova, Ludowe meble na Morawach. 9 VI A. Woźniak, Tkactwo i hafciarstwo w tradycjach rodzinnych mieszkańców Bielowic w 0poczyI1skiem. 3 XI M. Pinińska, Teatr Sójki na tle innych teatrów lalkowych z okresu międzywojennego. 17 XI K. Pisera, Kultura ludowa w pierwszych latach działalności Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. 9 XII M. Abdalla, Kultura Asyrii. Zebrania Komisji Etnograficznej Oddziału PAN w Krakowie. 13 I E. Pietraszek, Seweryn Udziela jako badacz kultury ludowej; Rozwój Muzeum Etnograficznego w Krakowie po II wojnie światowej. A. Rataj, �307 10 II G. Krajev, Z badań nad obrzędowością w Bułgarii. 2 III W. Bieńkowski, Działalność Komisji Etnograficznej PAN; E. Fryś-Pietra~zkowa i A. Kowalska-Lewicka, Zjazd Niemieckiego Towarzystwa Etnologicznego w Kolonii w 1987 r. 6 IV T. Chrzanowski, Miasteczka drewniane jako "dzieło zbiorowe" architektury i urbanistyki. 11 V M. Kornecki, Wieś i miasteczko - krajobraz czasu minionego. 22 VI B. Szurowa, Karczmy i zajazdy w kieleckim w świetle materiałów archiwalnych z XIX wieku. 9 XI W. Drabik, Od teatru do obrzędu. 9 XII A. Tyszkowa, Historia Oddziału krakowskiego PTL; K. Kwaśniewicz, Jan Swiętek jako badacz kultury ludowej; T. Marcinkowska, Folklor muzyczny w Targowisku (gm. Kłaj), rodzinnej wsi Jana Swiętka. Maria Niewiadomska WYMIANA ZAGRANICZNA WYDAWNICTW POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO (Stan w czerwcu 1988 roku) Podstawowym źródłem pozyskiwania do biblioteki Towarzystwa cennych specjalistycznych czasopism i wydawnictw seryjnych jest wymiana prowadzona z różnymi instytucjami zagranicznymi. Tą drogą co roku otrzymujemy także kilkadziesiąt dzieł zwartych. Ze względu na to, że nasze Towarzystwo nie posiada środków dewizowych na zakup publikacji ze strefy dolarowej, jedynie tą drogą możemy systematycznie gromadzić ważne czasopisma i serie etnograficzne. Wymianę wydawnictw prowadzimy ze 157 placówkami uniwersyteckimi, instytutami akademii nauk, muzeami, tow3,rzystwami naukowymi i ośrodkami kultury w 35 krajach. W sumie otrzymujemy 204 tytuły, w tym 96 z instytucji z krajów socjalistycznych i 108 z krajów kapitalistycznych. Poniżej przedstawiono wykaz instytucji zagranicznych, z którymi aktualnie prowadzona jest wymiana. W wykazie tym pominięto kilkanaście instytucji, które w ostatnim czasie nie nadesłały swoich wydawnictw. Przy każdej podano tytuły otrzymywanych czasopi~m i wydawnictw seryjnych, gdyż tego rodzaju informacje są niewątpliwie najbardziej interesujące dla czytelnika. Na tej długiej liście znajduje się również szereg wydawnictw unikalnych, których nie posiada żadna polska biblioteka. Innym niewątpliwie ważnym aspektem prowadzonej przez PTL wymiany wydawnictw jest popularyzacja działalności naszego Towarzystwa i jednocześnie promowanie etnografii polskiej w wielu krajach. Towarzystwo czyni starania o pozyskanie nowych kontrahentów. Aktywni członkowie wykorzystują tu swoje kontakty naukowe z różnymi instytucjami. Inną drogą jest pisemne składanie ofert wymiany, przy czym inicjatorem bywa zarówno nasze Towarzystwo jak i różne instytucje zagraniczne. Już po sporządzeniu wykazu przybyl nam nowy kontrahent na Węgrzech: Musee Departemental Dobó Istvan Varmuzeum, 3301 EgeI', Var l, który zaczął nam przysylać "Agria. Annales Musei Agriensis". �308 EUROPA ALBANIA Academie des Sciences de la Republique theque. Tirana. "Studia Albanica", "Culture Populaire Albanaise", "Ethnographie Albanaise". Populaire Socialiste d'Albanie. Biblio- AUSTRIA Institut fill' Volkerkunde del' Universitat Wien. 1010 Wicn, Univcrsitiitsstrassc 7. "Wiener Beitrage zur Kulturgeschichte"" "Wiener Beitrage WI' Ethnologie und Anthropologie". International Committee on Urgent Anthropological and Ethnological Research clo Institut fill' Volkerkunde. 1010 Wien, Universitatsstrasse 7. "Bulletin of the Committee on Urgent Anthropological and Ethnological Research", "Review of Ethnology". Muzeum fUr Volkerkunde. 1014 Wien, Neue Hofburg. "Wiener Volkerkundliche Mitteilungen", "Archiv fill' Volkerkunde". Osterreichische Museum fur Volkskunde, 1080 Wien, Laudongasse 19. "Osterreichische Zeitschrift fill' Volkskunde", "Veroffent1ichungen des Osterreichischen Museums fill' Volkskunde". Niederosterreichische Landesbibliothek. 1014 Wien, Teinfaltstrasse 8. "Unsere Heimat", "Jahrbuch fur Landeskunde". Osterreichisches Volk~liedwerk. 10aO Wien, Fuhrmannsgasse 18. "Jahrbuch des Osterreichischen Volksliedwerkes". Institut fill' Musikethnologie. 8010 Graz, Leonhardstrasse 15. "Musikethnologie Sammelbande". Land Tirol-Kulturreferat (Amt der Tiroler Landesregierung Kulturreferat). 6010 Innsbruck, Neues Landhaus, Zimmer 249. "Tiroler Kulturzeitschrift das Fenster". Ethnographisches Museum. 2421 Kittsee. "Kittseer Schriften zur Volkskunde", katalogi wystaw. BELGIA Societe Royale BeIge d'Anthropologie et de Prehistoire. 1040 Bruxelles, 31, rue Vautier. - "Bulletin de la Societe Royale BeIge d'Anthropologie et de Prehistoire". Federation Touristique de la Province de Brabant. 1000 Bruxelles, 61, rue Marche-aux-herbes. - "Brabant tourisme". Musee de la Vie Wallonne. B-4000 Liege, En Feronstree, 136. - "Enquetes du Musee de la Vie Wallonne". �309 BUŁGARIA Balgarska Akademija na Naukite. Centralna Biblioteka. vri" l. - "Balgarski Folklor", - "Balgarska Etnografija", - "Balkanistika", - "Sbornik za narodni umotvorenija i narodopis", - "Bibliographie d'etudes balkaniques". Bibliotheque de l'Universite. 1000 Sofia, 15, boul. Rouski. - "Studia Balcaniea". 1040 Sofija, ul. ,,7 noem- CZECHOSŁOWACJ A Slovenska akademie vied. Ustredna kniwiea. 886 19 Bratislava, ul. Klemensova 19. - "Slovensky Naroaopis". Kabinet etnologie. Filozofieka fakulta Univerzity Komenskeho, Gondova 2, 80601 Bratislava. - "Ethnologia Slavica". EthnografickY ustav Moravskeho musea v Brne. 65937 Brno, Gagarinova l. - "Folia Ethnographica". Katedra etnografie a folkloristiky fa kulty University J. E. Purkyne. 60200 Brno, Arne Novaka l. - "Lidova kultura a soucasnost". Polsky Svaz Kulturne OsvetovY. 737-21 Cesky Tesin, Leninova 28. - "Zwrot. Miesięcznik społeczno-kulturalny". Slovenske Narodne Muzeum. Etnografieky ustav. Martin. - "Zbornik Slovenskeho Narodneho Muzea. Etnografia". Matica Slovellska. Slovenska Narodna KniZnica - VYmena. 03652 Martin, ul. L. Novomeskeho C. 32. - publikacje zwarte. Univerzita Palackćho. Filozoficka fakulta knihovni stredisko. 771 76 O1omouc, Wurmova 7. - ,.Acta Universitatis Palackianae Olomucensis. Facultas Philosophica. Historiea". Krajske vlastivćdne muzeum. 771 73 Olomouc, nam. Republiky 5. - "Zpravy lrrajskeho vlastivedneho muzea v Olomouei". Slezsky Ustav Ceskoslovenske Akademie Ved. 746-55 Opava, Nadraini olrruh 3l. - "Slezsky Sbornik". Slezske Muzeum. 74646 Opava, Tyrsova 1. - "Casopis Slezskeho Muzea. Serie B - historicke vedy", - "Vlastivedne listy". Ustav pro jazyk cesky CSAV. 11646 Praha 1, Valentinska 1. - "SIavia". 0stav pro etnografii a folkloristiku CSAV. 12000 Praha, Lazarska 8. - "Cesky Lid". - "Narodopisna Kniznice". Knihovna Narodniho Muzea. 11579 Praha, t!'. Vitezlleho unora 74. - "Sbornik Narodniho Muzea", - "Casopis Narodniho Muzea". Narodopisna spolecnost ceskoslovenska pri Ceskoslovenske Akademie Ved 14000 Praha 4, Pocatecka 2. �310 - "Narodopisny vestnik ceskoslovensk;Y". Edicni Komise Filosoficke Fakulty Karlovy University. armejcu 1. 11638 Praha, Nam. Krasno- - "Acta Universitatis Carolinae. Philosophica et historica. Valasske muzeum v pi'irode. 75661 Roznov. - prace zwarte. Usta v lidoveho umeru. 69662 St.raznice. - "Narodopisne Aktuality". Muzeum ukrajinskej kultury. 08980 Svidnik, Leninova 258. - "Naukovij zbirnik". Monographia". DANIA Institut Danois des Echanges. Internationaux de publikations. 1256 Copenhagen K., Amaliegade 38. - "Folk", - "Skandoslavica", - "Danske Studier". Danish Folklore Archives. 2300 Kabenhavn, Birketinget 6. - "Folk ag Kultur", - "Dansk Folkemindesamling Studier". International Sekretariat for Research on the History of Agricultural Implements. National Museum, Brede Alle 69, 2800 Lyngby. - "Tools and Tillage". FINLANDIA Suomalaisen Kirjallisuuden - "Studia Fennica", - Seura. 00170 Helsinki 17, Hallituskatu 1. "Suorni". Suomalais-Ugrilainen Seura (Societe Finno-Ougrienne). 00170 Helsinki, Snellmaninkatu 9-11. - "Suomalais-Ugrilaisen Seuran Toirnituksia" (Memoires de la Societe Finna-Ougrienne), - "Suomalais-Ugrilaisen Seuran Aikakauskirja" (Journal de la Societe Finno-Ougrienne). Societas Scientiarum Fennica. Exchange Centre for Scientific Literature. Rauhankatu 15 B, 00170 Helsinki 17. - "Bid-rag till Kannedom av Finlands. Natur och Folk". - "Commentationes Humanarum Litterarum". Suomalainen Tiedeakatemia (Academia Scientiarum Fennica). Exchange Centre for Scientific Literature. Rauhankatu 15 B, 00170 Helsinki 17. - "FF Communications". Nordic Institute of Folklore. 20500 Turku 50, Henrikinkatu 3. - "NIF Newsletter". Institute of Folklore and Comparative Religion. University of Turku. 20500 Turku 2, Henrikinkatu 3. - "Temenos". �311 FRANCJA Musee national des Arts et Traditions populaires. 75116 Paris, 6, Avenue du Mahatma Gandhi. - "Ethnologie Francaise". Institute d'Ethnologie, Musee de l'Homme. 75116 Paris 16e Pal ais de Chaillot, Place du Trocadero. - "Memoires de l'Institut d'Ethnologie", - "Travaux et Memoires de l'Institut d'Ethnologie". HISZPANIA Institucion "Fernando el Catolico". 50004 Zaragoza, Plaza de Espana, 2. - "Cuadernos de Aragon", "Caesaraugusta", - "Archivo de Filologia Aragonesa". HOLANDIA P. J. Meertens-Instituut. Keizersgracht 569-571, Postbus 19888, 1000 GW Amsterdam. - "Volkskundig Bulletin". Bibliotheek der Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Exchange Department, Postbus 41950, 1009 DD Amsterdam. - "Verhandelingen der Koninklijke Nederlandse Akademie van WetenschapP"n, Afd. Letterkunde". JUGOSŁAWIA Srpska Akademija Nauka i Umetnosti. Biblioteka. 11 001 Beograd, Knez Mihailova 35. - "Glasnik Etnografskog Instituta", - "Srpski Etnografski Sbornik", - "Posebna Izdanija Etnografskog Instituta". Etnografski Muzej u Beogradu. Beograd, 11 000, Studentski trg 13. - "Glasnik Etnografskog Muzeja", - "Etnoloski Pregled". Slovenski Etnografski Muzej, 61 001 Ljubljana, Presernova 20. - "Slovenski Etnograf". Slovensko etnolosko druśtvo. Univerza E. Kardeja, Filozofska Fakulteta, Oddelek za etnologijo. 61001 Ljubljana, Askerceva 12. - "Glasnik Slovenskcga etnoloskega drustva", - "Knijznica Glasnika Slovenskcga etnolośkega druśtva". Slovcnska Akademija Znanosti in Umetnosti - Biblioteka. 61001 Ljubljana, Novi trg 4 - 5. - "Letopis Slovenske Akademije Znanosti in Umetnosti", - "Viri za zgodovino Slovencev", - "Dela. Razred za zgodovinske in druzbene vetie", - "Razprave. Razred za zgodovinske in druzbene vede". Institut za Slovensko Narodopisje SAZU. 61 001 Ljubljana, Novi trg 3. - "Traditiones". Muzej Slavonije. 54 000 Osijek, Partizanski trg 6. - "Osjecki Zbornik". Vojvodjanski Muzej. 21000 Novi Sad, Dunavska 35. - "Rad vojvodjanskih muzeja". �312 Zemaljski Muzej. 71 000 Sarajevo, V. Putnika 7. - "Glasnik Zemaljskog Muzeja Bosne i Hercegovine u Sarajevu. Etnologija". Narodni Muzej. 18500 Vranje. - "Vranjski Glasnik". Knjiznica Jugoslovenske Akadernije Znanosti i Umjetnosti. 41 000 Zagreb, Zrinski trg 11. - "Djela Jugoslovenske Akademije Znanosti i Umjetnosti", - "Problemi Sjevernog Jadrana", - "Grada za gospodarsku povijest Hrvatske", - "Zbornik za Narodni zivot i obieaje Juznih Slavena". Etnografski Muzej u Zagrebu. 41000 Zagreb, Mazuranićev trg 14. - "Etnoloska IstraZivanija". Hrvatsko etnolosko drustvo. Filozofski fakultet. 41 000 Zagreb, Dure Salaja 3. - "Etnoloska tribina. Godiśnjak hrvatskog etnolośkog drustva". Zavod za Istrazivanje Folklora Instituta za filologij u i folkloristiku. 41 000 Zagreb, ul. Socjalisticke Revolucije 17. - "Narodna Umjetnost". NIEMIECKA REPUBLIKA DEMOKRATYCZNA Akademie der Wissenschaften der DDR. Institut fur sorbische Volksforschung. 8600 Bautzen, Ernst-Thiilmann-Strasse 6. - "Letopis. Rjad A: ree a literatura", - "Letopis. Rjad B: stawizny", - "Letopis. Rjad C: ludoweda", - "Letopis. Rjad D: kultura a wumełstwo", - "Serbske narodne drasty", - "Sorbischer Sprachatlas". Akademie der Wissenschaften der DDR. Zentralinstitut fur Geschichte. 1100 Berlin, Prenzlauer Promenade 149 - 152. - "Jahrbuch fUr Volkskunde". Akademie der Wissenschaften der DDR. Zentralinstitut fUr Geschichte. VB Kulturgeschichte/Volkskunde. 801 Dresden, Augustusstr. 2. - "Demos. Internationale Ethnographische und Folkloristische Informationen". Staatliche Museen zu Berlin. Zentralbibliothek. 1020 Berlin, Bodestrasse 1 - 3. - Katalogi muzealne. Staatliches Museum fUr Volkerkunde. 8060 Dresden, Karl-M3.rx-Platz 11, Japanisches Palais. - "Abhandlungen und Berichte des staatlichen Museums fUr Volkerkunde, Dresden". - "Kleine Beitriige". Museum fUr Vo;lkerkunde. 701 Leipzig, Taubchenweg 2. - "Jahrbuch des Museums fUr VOlkerkunde", "Veroffentlichungen des Museums fUr VOlkerkunde", - "Mitteilungen aus dem Museum ..." BERLIN ZACHODNI Museum fUr Volkerkunde, 1000 Berlin 33, Arnimallee - "Baessler-Archiv. Beitrage zur Volkerkunde". 27 - Dahlem. �313 NORWEGIA Norks Folkemuseum. - "By og Bygd". Bibliotek. 0287 Oslo 2, Museumsveien 10. PORTUGALIA Sociedade Portuguesa de Antropologia e Etnologia. Faculdade de Ci.encias versidade do Porto. 4000 Porto, Prap Gomes Teixeira. - "Trabalhos de Antropologia e Etnologia". Instituto de Anthropologia. Universidade de Coimbra. 3000 Coimbra. - "Anthropologia Portuguesa". Uni- REPUBLIKA FEDERALNA NIEMIEC Deutsches Volksliedarchiv. 7800 Freiburg i. Br., Silberbachstr. 13. - "Jahrbuch fUr Volksliedforschung". Arbeitskreis fur Ethnomedizin. 2000 Hamburg 20, Curschmannstr. 33. - "Ethnomedizin". Hamburgisches Museum fi.ir Vólkerkunde. 2000 Hamburg, Binderstr. 14. - "Mitteilungen aus dem Museum fi.ir VOlkerkunde Hamburg. N. F." Seminar fi.ir Vo\kskunde der Universitiit Kieł. 2300 Kiel, Olshausenstr. 40 - 60. - "Zeitschrift fi.ir Volkskunde". Kommission fi.ir ostdeutsche Volkskunde in der Deutschen Gesellschaft fi.ir VolksKunde c. V., 2300 Kiel, Olshausenstrasse 40 - 60. - ,.Jahrbuch fi.ir ostdeutsche Volkskunde", - "Schriftenreihe der Kommission fi.ir ostdeutsche Volkskunde". Bibliothek des J. G. Herder-Institut. 3550 Marburg, Lahn, Gisonenweg 5 - 7. - "Zeitschrift fi.ir Ostforschung". Bibliothek des Instituts fiir Europiiische Ethnologie der Philipps-Universitiit Marburg. 3550 Marburg, Elisabethstr. 9. - "Hessische Bliitter fi.ir Volkskunde". Germanisches National Museum. 8500, Ni.imberg, Kartiiusergasse 1. - "Bibliothek des germanischen Nationalmuseums Ni.irnberg". Anthropos-Institut. 5205 S1. Augustin, Arnold-Janssen-str. 20. - "Anthropos". Institut fi.ir Auslandsbeziehungen. 7000 Stuttgart, Charlottenp\atz 17. - "Zeit~chrift fi.ir Kulturaustausch". RUlVIUNIA Biblioteco Centrala Universitara (pentru Asociata Slavistilor din RS. Romania). 70018 Bucuresti, Str OnestL - "Romanoslavica". Biblioteca Centrala de Stat A Republicii Socialiste Romania. 70018 Bucuresti, Strada Ion Ghica 4. - publikacje zwarte. Academia RSR Institutul de Etnografie si Folklor. 7000 Bucuresti, Nikos Beloiannis 25. - "Revista de etnografie si folclor". Institutul de Istoria ArteL 71104 Bucuresti, Calea VicŁorici 196. �314 - "Studii si Cercetari de Istoria Artei. Seria Arta Plastica", - "Revue Roumaine d'Histoire de l'Art". Academia RSR Institut d'Etudes Sud-Est Europeennes. 71119 Bucuresti. - "Revue des :E:tudesSud-Est Europeennes". Muzeul Unirii. 2500 Alba Julia, str. Mihai Viteazul 14. - "Apulum". Biblioteca Centrala Universitara. 3400 Cluj-Napoca, str. Clinicilor 2. - "Studia Universitatis Babes-Bolyai. Historia", - "Anuarul de Folclor". Academia R.S. Romania. Fi1iala Cluj Biblioteca. 3400 Cluj, str. M. Kogolniceanu 12 - 14. - "Anuarul Institului de Istorie si Arheologie Cluj-Napoca", - "Forschungen zur Volks- und Landeskunde". Universitatea "Al. I. Cuza". CentruI de lingvistidi, istorie literara si folelor. 6600 Jasi - 6, strada T. Codrescu 2. - "AnaT de linguistica si istorie literara". Muzeul Brukenthal. 2400 Sibiu, 9 Republicii 4 - 5. - "Cibinium". Biblioteca Centrala Universitara. 1900 Timisoara, Bv. V. Parvan 4. - "Folclor literar". SZWAJCARIA Schweizerisches Museum flir Volkskunde. 4001 Basel, Miinsterplatz 20. - publikacje zwarte i katalogi. Schweizerische Gesellschaft fiir Volkskunde. 4059 Basel, Augustinergasse 19. - "Schweizer Volkskunde", - "Folklore suisse". Schweizerisches Institut fiir Volkskunde. 4051 Basel, Augustincrgasse 19. - "Schweizerisches Archiv flir Volkskunde". SZWECJA Góteborgs Etnografiska Museum. 41114 Goteborg, N. Hammgatan - "Goteborgs Etnografiska Museum Arstryck". Kulturhistoriska Museet. 221 04 Lund. - "Kulturen". Nordiska Museet. 11521 Stockholm. "Fataburen", - "Ethnologia Scandinavica", - "Rig". Universitetsbiblioteket. 75120 Uppsala, Box 510. "Studia Ethnologica Upsaliensia", "Uppsala Studies in Cultural Anthropology", "Occasional Paper". 12. WĘGRY Magyar Tudomanyos Akademia - "Ethnographia", - ,.Acta Ethnographica". Konyvtara. 1361 Budapest, Akademia utca 2. �315 Hungarian Academy of Sciences. Ethnographical Institute. 1250 Budapest. Orszaghaz u. 30. Postafiok 29. - "Documentatio Ethnographica". Neprajzi Muzeum Konyvtara. 1055 Budapest. Kossuth Lajos ter 12. - "Neprajzi Ertesito". - "Bibliographie del' ungarischen Volkskunde". Neprajzi Tanszek. Lehrstuhl fiir Volkskunde. Lajos Kossuth Universitat. 4010 Debrecen. POB 16. - "Miiveltseg es Hagyomany", - "Studia Folkloristica et Ethnographica". Herman ott6 Muzeum. 3529 Miskole. Felszabadit6k utca 28. - "A Miskolci Herman Ott6 Muzeum Kozlemenyei", - "Annales Musei Miskolciensis de Herman Otto Nominati (A Herman Ott6 Muzeum Evkonyve)". Arany Janos Muzeum. Nagykor6s, Cegledi ut. 19. - "Acta Musei de Janos Arany Nominati". Istvan Kiraly Muzeum. 8001 Szekesfehervar l. Gagarin tel' 3. - "Alba Regia". Veszprem Megyei Muzeumi Igazgat6sag. 8201 Veszprem. Lenin-liget 5. - "A Veszprem Megyei Muzeumok Koz1emenyei". WŁOCHY Cattedra di storia delIe tradizioni populari. Instituto di Filologia Moderna. Universit· degli Studi - BarL - "Lares". Museo Preistorico ed Etnografico "Luigi Pigorini". 00-144 Roma. Via Lincoln 1. - "Bulletino di Paletnologia Italiana". Instituto Italiano di Antropologia. Roma, 00185. Piazzale AIda Moro. - "Rivista di Antropologia". WIELKA BRYT ANIA University of London. School of Slavonic and East European Studies. London WC IE 7HU. - "The Slavonic and East European Review". Royal Anthropological Institute. Museum of Mankind Library. London WIX 2EX, 6, Burlington Gardens. - "Man", - •.Anthropology Today". Bodleian Library. Slavonic and East European Section. Oxford CX1 3BG. - wydawnictwa zwarte. National Museum of Antiquities of Scotland. Edinburgh EH2 lJD, Queen Street. - "Folk Life". - "Review of Scottish Culture". University of Edinburgh. School of Scottish Studies. Edinburgh EH8 9LD, 27 George Square. - "Scottish Studies". Welsh Folk Museum. SL Fagans Castle. Cardiff CF5 6XB. - katalogi muzealne. �316 Centre for Dance Studies. Les Bois, St. Peter, Jersey, Channel Islands. - "Dance Studies". ZWIĄZEK SOCJALISTYCZNYCH REPUBLIK RADZIECKICH Akademija Nauk SSSR Institut Etnografii im. N. N. Mikłucho-Makłaja. 117036 Moskva W-36, Ulianova 19. - "Sovetskaja Etnografija". Gosudarstvennaja Biblioteka SSSR im. V. L Lenina. 121019 Moskva, ul. Krasikova 28/45. - publikacje zwarte. Akademia Nauk SSSR Institut Naucnoj Informacii po Obscestvennym Naukam. Moskwa 117418, ul. Krasikova 28/45. - "Trudy Instituta Etnografii im. N. N. Mikłucho-Makłaja", - "Sbornik Muzeja Antropologii i Etnografii", - "Russkij Folklor". Biblioteka Akademii Nauk SSSR 199164 Leningrad W-164, Birievaja Linia 1. - "Materiały k bibliografii ucenych SSSR". Centralnaja naucnaja biblioteka im. J. Kolasa Akademii nauk BSSR 220601 Mińsk, ul. Surgonova 15. - wydawnictwa zwarte. Centralnaja Naucnaja Biblioteka AN USSR 252601 Kijev, ul. Vladymirska 62. - "Narodna tvorcist ta Etnografija", - wydawnictwa zwarte. Lietuvos TSR Mokslo. Akademija. Centrine Biblioteka. 232632 Vilnius, K. Pożelos 28. - "Lietuvos TSR Moksiu Akademijos darbai. A serija. (Trudy Akademii nauk Litovskoj SSR Serija A)". - wydawnictwa zwarte. Latvijas PSP Zinatnu Akademija. Fundamentala Biblioteka. 226376 Riga, Komunala iela 4. - "Arheologija un Etnografij a", - wydawnictwa zwarte. Gosudarstvennyj Etnograficeskij Muzej Estonskoj SSR 202400 Tarto., ul. N. Burdenko 32. - "Etnograafiamuuseumi Aastaraamat", - wydawnictwa zwarte. Naucnaja Biblioteka Akademii Nauk ESSR 200104 Tallin, Bulvar Lenina 10. - "Izvestija Akademii Nauk Estonskoj SSR Ob~cestvennyjc nauki", - wydawnictwa zwarte. AMERYKA POLNOCNA KANADA National Museum of Man. Library. Asticon Centre KIA OM8. - "Canadian Centre for Folk Culture Studies", - "Canadian Ethnology Service Paper". Blocle 1600 Ottawa, Ontario �317 ST ANY ZJEDNOCZONE University of Massachusetts Library. Amherst, Massachusetts 01003. - "Research Report". University of Michigan Library. Exchange and Gift Section. Ann Arbor, Michigan USA 48108-1205. - "Memoirs of the Museum of Anthropology University of Michigan", - "Anthropological Papers", - "Technical Reports". University of California. General Library. Berkeley, California 94720. - "University of California Publications. Folklore and Mythology Studies", - wydawnictwa zwarte. Cornell University Libraries. Serials Department. Ithaca, New York 14853. - ,,Indonesia", - "Studies on Southeast Asia", - wydawnictwa zwarte. University of California. University Research Library. Los Angeles, California 90024. - "University of California Publications in Anthropology", - "Western Folklore". American Museum of Natural History. Serials Unit Library. Central Park West at 79th Street, New York, N.Y. 10024. - "Anthropological Papers of the American Museum of Natural History", - "Natural History". New York Public Library Exchange. Grand Central Station P.O. Box 2747, New York, N.Y. 10017. - wydawnictwa zwarte. Ukrainian Museum. 203 Second Avenue. New York, N.Y. 10003. - katalogi wystaw. Tatra Eagle. Stowarzyszenie Tatrzańskich Górali. 264 PaIsa Ave., Elmwood Park, N.J. 07407. - "Tatrzański Orzeł". University of Pittsburgh, Hillman Library G-72. Pittsburgh, PA 15260. - "Ethnology". Institute for the Study of Traditional American Indian Arts. Portland. - "American Indian Basketry". University of Arizona Librar'J, Tucson, Arizona 65721. - "Anthropological Papers of the University of Arizona". Smithsonian Institution. Washington, D.C. 20540. - "Smithsonian Contributions to Anthropology". Library of Congress. Exchange and Gift Division. Washington, D.C. 20540. - wydawnictwa zwarte. University of Guam. UOG Station, Mangilao, Guam 96913. - "Micronesica". AMERYKA ŚRODKOWA HAITI Institut National Haiticn de la Culture et des Arts. Bureau -Prince, Haiti. - "Bulletin du Bureau National d'Ethnologie". d'Ethnologie. Por-au., �318 KUBA Centro Cultural Juan - publikacje zwarte. Marinello. Oficios No. 420 esquina a Acosta. Rabana I. AMERYKA POŁUDNIOWA ARGENTYNA Universidad de Buenos Aires. Museo Etnogrśfico Buenos Aires 109I. - Juan B. Ambrosetti. Moreno 350, "Runa". KOLUMBIA Centro AntropoIogico - "Ethnia". Colombiano de Misiones. Cane 34 No. 6 - 61 3er Piso, Bogota. WENEZUELA Universidad CatoIica - "Montalban". Andres Bello. Canje AUSTRALIA Apartado 29068, Caracas 1021. I OCEANIA AUSTRALIA Australian Institute of Aboriginal Studies. G.P.O. Box 553, Canberra - "Australian Aboriginal Studies Newsletter", - "Annual Reports". Sydney University Library. Serials Department. Sydney, N.S.W. 2006. - "Mankind". GUAM, patrz Stany Zjednoczone Ameryki. A.C.T. 2601. NOWA ZELANDIA Polynesian Society (Inc.), c/- Anthropology Private Bag, Auckland, 1, New Zealand. - "The Journal of the Polynesian Society". Department, University of Auckland, AZJA INDIE Ethnographic and Folk Culture Lucknow 226007. - "The Eastern Anthropologist", Society. 7A. Ram Krishna Marg, Faizabad Road, �319 JAPONIA Association for the Ainu-Folklore. N-l, W-7, Sapporo. - "Reports on the Ainu Folklore". Anthropological Institute of Nanzan University. la, Yamazato-cho, Showa-ku, Nagoya. - "Asian Folklore Studies". Ethnological Foundation of Japan. 3-1-17, Higashicho, Hoya-shi, Tokyo, 202. - "The Japanese Journal of Ethnology". 4fl6 KATAR The Arab Gulf States Folklore Centre. P.O. Box 7996 Doha, Qatar. - "AI Ma'thurat al Sha'biyyah" ("Folk Heritage"), - prace zwarte. Opracowała Jadwiga Gerlach-Kłodnicka LETNIA SZKOŁA ETNOLOGICZNA Z inicjatywy Komitetu Nauk Etnologicznych oraz Instytutu Etnologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu zorganizowana została w dniach 20 - 22 września 19a9 w Dymaczewie koło Poznania etnologiczna szkoła letnia. Przedsięwzięcie to mogło być zrealizowane dzięki pomocy finansowej Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Turystycznej "Kontur" w Koninie, które już wielokrotnie wspierało badania etnograficzne Uniwersytetu Poznańskiego. Tematyka szkoły dotyczyła metod i problemów współczesnej etnologii i ich interdyscyplinarnych aspektów. Kilkudniowa sesja ukazała różnorodność podejść interpretacyjnych w etnologii, która wykorzystuje wiedzę i dorobek pokrewnych sobie dziedzin i dyscyplin naukowych. Zaprezentowano metody badawcze etnolingwistyki, etnosocjologii, etnomuzykologii, etnohistorii, etnoreligioznawstwa, wykazano zależności etnologii z ekonomią i literaturoznawstwem. Celem zintegrowania środowiska będącego na pograniczu różnych dyscyplin naukowych zaproszono do uczestnictwa w szkole etnologów, kulturoznawców, folklorystów, muzykologów reprezentujących ośrodki w Polsce, w ZSRR i RFN w tym; uniwersyteckie katedry etnografii w Poznaniu, Łodzi, Toruniu i Lublinie, zakłady etnografii Polskiej Akademii Nauk w Poznaniu i Warszawie, Instytut Muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego, Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, Instytut Etnografii Akademii Nauk ZSRR, Departament of Antropology University College w Swansea i Ludwig-Uhland-Institut fur Empirische Kulturwissenschaft Uniwersytet w Tubingen. W trwającej trzy dni szkole wzięło udział blisko 40 uczestników i wygłoszono łącznie 12 referatów, po wysłuchaniu których miała miejsce ożywiona dyskusja nad problematyką poszczególnych wystąpień. Wykładowcy krajowi i zagraniczni przekazywali słuchaczom swą wiedzę w oparciu o własne doświadczenia warsztatowe jak i najnowsze osiągnięcia światowej etnologii. Otwarcia szkoły dokonał Przewodniczący Komitetu Nauk Etnologicznych PAN prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz, a sprawy organizacyjne i programowe omówił �320 kierownik szkoły doc. dr hab. Aleksander Posern-Zieliński. Problematyka obrad poświęcona była czterem głównym zagadnieniom a mianowicie: l) badaniom nad współczesnością, 2) studiom religioznawczym, 3) studiom etnicznym i 4) badaniom nad rodziną. Pierwszy dzień sesji rozpoczął doc. dr Wolfgang Kaschuba (Tiibingen) referatem na temat badań nad współczesnymi stylami życia i formami symbolicznymi w kulturze postindustrialnej, zwracając szczególną uwagę na konflikty na tle kulturowym i religijnym, związanymi z coraz liczniejszą emigracją grupy ludności z Włoch, Grecji, Turcji i Polski do RFN. Badaniami nad współczesnością zajęła się również prof. dr hab. Bronisława Kopczyńska-Jaworska (Łódź) ukazując problemy etnologii miasta, jej główne kierunki badawcze w tym: migranci i ich adaptacja w nowym środowisku, życie codzienne ludzi miasta, mikrokontakty. Natomiast Natalia Daragan (Moskwa) w wystąpieniu Studia etnoretigioznawcze w ZSRR przedstawiła historię powstania i rozwój religioznawstwa w Związku Radzieckim, jego stosunek do tzw. ateizmu naukowego, powiązania z tradycją światową, oraz podjęła próbę odpowiedzi na pytanie jaki wpływ miał strukturalizm rosyjski na religioznawstwo. Obrady zostały zakończone odczytaniem szkicu nieobecnego doc. dr. hab. Jerzego Bartmińskiego (Lublin) poruszającego zagadnienie tekstu jako przedmiotu badań folklorystycznych, w którym to autor między innymi zwraca uwagę na znaczenie zapisu okoliczności w jakich dany tekst powstał dla jego analizy. Drugi dzień obrad był poświęcony problematyce studiów etnicznych i tak dr Regina Grigoriewa (Moskwa) zajęła się etnolingwistycznymi procesami w Związku Radzieckim, opierając swe spostrzeżenia na wynikach odbywających się co 10 lat spisów powszechnych. W swoim wystąpieniu poruszyła problem dwujęzyczności mieszkańców poszczególnych republik, powolnego zaniku języka narodowego w niektórych częściach ZSRR i ekspansji rosyjskiego, wspomniała o sytuacji językowej w Mołdawii i republikach nadbałtyckich oraz o mniejszości narodowej polskiej i niemieckiej. Podobną tematykę podjął dr Igor Griszajew (Moskwa) analizując stosunki międzyetniczne w ZSRR, zwracając uwagę na konieczność zmiany zasad współżycia między narodami w obrębie tego kraju, akcentując zwłaszcza trudną sytuację w republikach nadbałtyckich. Z perspektywy muzykologa szkic ze studiów nad kulturą muzyczną Litwinów w Polsce przedstawiła doc. dr hab. Sławomira Żerańska-Kominek (Warszawa). Autorka zaproponowała nie stosowaną dotąd przez etnomuzykologów kategorię "swój - obcy" w badaniach identyfikacji etnomuzycznej w kulturze ludowej. Na przykładzie mniejszości litewskiej w Polsce ukazała znaczenie zjawiska swojskości i obcości w muzyce dla zrozumienia istoty ciągłości i zmiany w kulturze ludowej. Natomiast doc. dr hab. Aleksander Posem-Zieliński wygłosił wykład na temat specyfiki studiów etnicznych nad kulturą imigrantów, prowadzonych w ostatnim dziesięcioleciu w USA. Omówił sytuację etniczną w Stanach Zjednoczonych, nowe orientacje w polityce spo·łecznej względem imigrantów i etników oraz konsekwencje tych zmian dla prowadzonych obecnie studiów etnicznych. Ostatni dzień sesji dotyczący badań nad rodziną rozpoczął dr John Hutson (Swansea) referatem o gospodarstwach rodzinnych w ·Wielkiej Brytanii. Hutson ukazał jak zmiany zachodzące w r.odzinie pod wpływem ekonomii, polityki, procesu historycznego wpływają na funkcjonowanie gospodarstw rodzinnych. Z kolei dr Susan Hutson (Swansea) poruszyła problem młodzieży i bezrobocia w Wielkiej Brytanii, formułując swe tezy na podstawie przeprowadzonych wśród walijskiej młodzieży wywiadów. Tematykę rodzinną podjął także prof. dr hab. Zbigniew Ja- �321 siewicz (Poznań) przedstawiając szkic Etnolo(Jiczne badania nad rodziną w Polsce, w którym wykorzystał wyniki badań prowadzonych od lat 50. na ziemiach zachodnich i Wielkopolsce. W swoim referacie próbował ukazać specyfikę rodziny polskiej, którą określają w znacznej mierze ogólne warunki materialnej egzystencji i silne więzy z szerokim kręgiem rodzinnym. Wprowadził także podział na kulturę rodziny ujawnianą i tę nie ujawnianą. Na zakończenie dr Wojciech Burszta (Poznań) zaprezentował wykład Etnologia - postfolkloryzm - postmodernizm, w którym poruszył niektóre dylematy etnologii polskiej jak na przykład metody badań folkloru i folkloryzmu oraz zastanawiał się nad istotą pojęcia kryzysu w etnologii. Etnologiczna szkoła letnia - pierwsze przedsięwzięcie tego typu w Polsce poświęcona była bardzo rozległej problematyce, a sam jej przebieg miał roboczy charakter. Zarówno obrady jak i burzliwa dyskusja, która wywiązywała się po wygłoszeniu każdego z referatów wykazały niezbicie celowość inicjatyw przyczyniających się do jakościowego umocnienia etnologii, rozszerzenia jej horyzontów badawczych oraz co nie jest bez znaczenia, integrującą polskie środowisko etn()graficzne. Dyskusja dotyczyła przede wszystkim problemów metodologicznych, współpracy interdyscyplinarnej i szczegółowych zagadnień merytorycznych. Mówiono między innymi o dyskusyjności terminu etnologii miasta, wpływie tradycji na ekonomikę farm w Wielkiej Brytanii, o wyznaniach religijnych w Związku Radzieckim, o problemach nauczania w języku narodowym w niektórych republikach ZSRR i o zasadności rozgraniczenia folkloru od folkloryzmu. Organizatorzy i uczestnicy na zakończenie szkoły wyrazili chęć kontynuacji w przyszłości takich spotkań, które mogłyby dotyczyć konkretnych już zagadnień etnologicznych. Iwona Chmielewska 65 WALNE ZGROMADZENIE DELEGATÓW POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO, OPOLE 15.09.1989 Otwarcia 65 WZD dokonała Prezes - Anna Kowalska-Lewicka. Powitała delegatów i gości w osobach Rektora WSP - St. Kochmana, kolegów z Brna - A. Sulitkę z SNS i M. Sramkovą z USA V oraz wszystkich zgromadzonych członków PTL Następnie Prezes dokonała wyboru przewodniczącego obrad powierzając tę funkcję prof. D. Simonides, która przedstawiła zgromadzonym następujący porządek obrad: 1. Otwarcie obrad 2. Wybór przewodniczącego 3. Wspomnienia o zmarłych członkach PTL 4. Odczytanie protokółu z 64 WZD w Bytomiu 5. Wybór KOmisji Matki 6. Wybór Komisji Wnioskowej 7. Wybór Komisji Skrutacyjnej 8. Sprawozdanie Sekretarza Generalnego z dzialalności w kadencji 1986/1989 9. Sprawozdanie finansowe 10. Sprawozdanie Redakcji Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga 11. Sprawozdanie Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej 21 Lud t. LXXIII �322 12. Sprawozdania oddziałów 13. Sprawozdania kół zainteresowań 14. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej 15. Dyskusja 16. Przedstawienie wniosku o udzielenie absolutorium Zarządowi 17. Wystąpienie Komisji Matki 18. Wybory 19. Wystąpienie ustępującego prezesa 20. Przedstawienie wniosków delegatów 21. Ogłoszenie rezultatów wyborów 22. Zamknięcie zebrania. Przechodząc do następnego punktu WZD E. Fryś-Pietraszkowa pożegnała zmarłych w minionym roku kolegów w osobach: Krystyny Adamkowskiej, Alicji Dorjgiewicz, Jakuba Donigiewicza, Witolda Skubiejskiego z Warszawskiego Koła Zainteresowań Kulturą Ormian, Jana Piotra Dekows! ••iego, Danieli Mądrzak, ,1ózefa Jastrzębskiego z Oddziału Łódzkiego oraz Antoniny Chmielowskiej z Oddziału Leszczyńskiego. Po uczczeniu pamięci zmarłych minutą ciszy M. Niewiadomska odczyta/a protokół z 64 WZD w Bytomiu oraz omówienie realizacji ustalonych wniosków, przygotowane przez Zarząd P'l'L. Dane zawarte w powyższych ustaleniach uzupełniła Prezes informując, że w kwestii realizacji wniosku dotyczącego wznowienia Atlasu Strojów Ludowych Polskie Towarzystwo Ludoznawcze znalazło wydawcę w postaci Zakładu Wydawniczego "Galicja" Fundacji Artystycznych ZMW, który na bardzo korzystnych warunkach oferuje przygotowanie II wydania Atlasu (PTL ma zachować nadzór merytoryczny, wydawnictwo pokrywa koszty. Następnie A. Kowalska-Lewicka podziękowała A. Bartoszowi z MU:leum Okręgowego w Tarnowie oraz p. Marcinkowskiej z Miejskiego Domu Kultury w Krakowie, którzy niezależnie ocl siebie uzyskali środki na wydanie pracy J. Świętka (ma się ukazać w małej poligrafii w zeszytach - dzięki wspomnianym osobom Towarzystwo dysponuje kwotą ponad 2 mln na ten cel, kwota ta nie pojkryje w pełni kosztów, ale umożliwi rozpoczęcie edycji). Zarząd PTL pokłada pewne nadzieje na poprawę sytuacji wydawniczej Towarzystwa w przygotowywanej przez Sejm ustawie, która zwalniałaby społecznych sponsorów od płacenia podatków. Prezes powiadomiła zgromadzonych o zatwierdzeniu (po wielu latach starań) nowego statutu PTL. Statut został zatwierdzony w niezmienionej formie w 1987 roku o czym Zarząd został poinformowany dopiero wiosną 1989 1'. Prezes raz jeszcze zwróciła się do oddziałów o większe starania w płaceniu składek, za wz6r stawiając Oddział w Mszanie Dolnej i Opocznie. W ostatnim punkcie uzupełnień A. Kowalska-Lewicka poinformowała zgromadzonych o zgodzie uzyskanej przez Towarzystwo na sprzedaż wydawnictw PTL zagranicznym odbiorcom za dewizy. Przechodząc do następnego punktu dokonano wyboru członków Komisji Matki, Wnioskowej i Skrutacyjnej. Zarząd kierując się lepszą zJl<ljomością deiegatów. za zgodą zgromadzonych, zaproponował kandydatów jednocześnie prosząc o poda n:'? kandydatur z sali i tak: do Komisji ]I,-Tatkizapro;JoYlowano: B. Bazielich H. Mi;wlowską kandydatury przyjęto jcdEoglośnie; do Komisji Wnioskowej: T. Karwicką �Z. Kłodnickicgo z sali padła kandydatura J. Cieślaka zaakceptowano kandydatury przy dwóch wstrzymujących się głosach; do Komisji Skrutacyjnej: G. Skalskiego A. Zurowskq A. Małetę kandydatury przyjęto jednogłośnie. Następnie E. Fryś-Pietraszkowa z-ca Sekretarza Generalnego odczytała sprawozdanie Sekretarza Generalnego z prac Zarządu w kadencji 1986/1989. W sprawozdaniu została również omówiona działalność agend ZG - Archiwum Naukowego i Biblioteki Głównej PTL. W dalszej części zebrania Skarbnik PTL Z. Toroński odczytał sprawozdanie finansowe obejmujące kadencję ustępującego Zarządu. W uzupełnieniu wystąpienia Skarbnik zwrócił się z wnioskiem do Komisji Wnioskowej aby uchwalić urealnianie wysokości składek w styczniu każdego roku (np. biorąc pod uwagę ID-krotną wartość znaczka pocztowego). Dalej zostało odczytane przez B. Linette'a sprawozdanie z prac Redakcji Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga. M. Niewiadomska zapoznała zgromadzonych z zakresem prac wykonanych w Ośrodku Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w minionej kadencji. W dalszej części zebrania zostały przedstawione sprawozdania z następujących oddziałów: Gdańskiego, Koszalińskiego, Krakowskiego, Lubelskiego, Łańcuckiego (wystąpieniu towarzyszył apel o wychowanie młodzieży w duchu poszanowania kultury ludowej), Łódzkiego, z Mszany Dolnej, Opoczyńskiego, Opolskiego, Poznańskiego, Rzeszowskiego, Szczecińskiego, Sląskiego, Toruńskiego, Warszawskiego, Wrocławskiego, Zakopiańskiego, Zielonogórskiego. Odczytano również telegram z życzeniami owocnych obrad nadesłany przez Profesora Gusieva. Następny punkt porządku dziennego dotyczył sprawozdania głównej Komisji Rewizyjnej, które w zastępstwie przewodniczącego odczytal A. Bartosz. GKR zgłosiła wniosek o udzielenie absolutorium ustępującemu Zarządowi. W dyskusji nad odczytanym sprawozdaniem głos zabrał delegat E. Hładkie\vicz, który poddał pod wątpliwość wniosek GKR o udzielenie absolutorium Zarządowi Głównemu w świetle obecnej sytuacji finansowej Towarzystwa. W dalszej części wystąpienia delegat wysunął szereg własnych propozycji dotyczących poprawy sytuacji PTL (m.in. nawiązanie żywszych kontaktów z Cepelią, Towarzystwem Łączności z Polonią, firmami polonijnymi w celu pozyskania funduszy dla Towarzystwa, wydanie znaczka pocztowego z emblematem PTL, skuteczniejsze upłynnianie zapasów wydawniczych, zwiększenie liczebności członków). W odpowiedzi głos zabrali: przewodnicząca zebrania D. Simonides oraz Z. Kłodnicki, E. Fryś-Pietraszkowa, A. Bartosz stwierdzając, że obecną sytuację finansową Towarzystwa spowodowała inflacja, sytuacja PTL jest analogiczna do sytuacji innych towarzystw i instytucji budżetowych, natomiast zgłoszone przez delegata propozycje wyciągnięcia PTL z impasu są realizowane przez Zarząd od co najmniej 20 lat. D. Simonides ponowiła wniosek GKR o udzielenie Zarządowi Głównemu absolutoriull'. W głosowaniu udzielono Zarządowi jednogłośnie absolutorium. Dalszą część WZD wypehiła dyskusja, w której głos kolejno zabrali: �324 A. Błachowski, którego zdaniem największym powojennym osiągnięciem PTL jest edycja Atlasu polskich Strojów Ludowych. Należy jednak pomyśleć o zmianie formuły atlasu, trzeba uwzględnić wariantowość stroju, czas jego występowania, podkreślić typowość. Nie rezygnując z profilu naukowego atlasu należy zwiększyć rolę utylitarną wydawnictwa (np. jako pomocy dla zespołów folklorystycznych). Przewodnicząca WZD D. Simonides zaproponowała aby powyższe propozycje skierować do Komisji Wnioskowej. P. Martynowski, który uważa, że realnym sposobem dopomożenia Towarzystwu w jego trudnej sytuacji może być zorganizowanie przez twórców ludowych aukcji prac, oraz rozpatrzenie możliwości zorganizowania przy PTL spółdzielni wytwórczości ludowej. M. Gumola przedstawił refleksje na temat współczesnego pojęcia ludoznawstwa, czy przy obecnym tempie przemian społecznych ludowość jest już tylko terminem kojarzącym się z przeszłością. Zarząd Główny powinien zainspirować dyskusję w środowisku etnograficznym nad ludowością. Należy również zainteresować RTV i prasę popularyzacją Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego aby zaistnieć w świadomości władz lokalnych. Z. Gajewski natomiast podzielil się refleksjami na temat zaniku niepowtarzalnych cech polskiej kultury ludowej, jego zdaniem nowoczesność nie powinna wykluczać przywiązania do tradycji. Uważa, że zadaniem PTL powinno być zapobieganie tym negatywnym tendencjom. J. Pieprzyk wystąpił z apelem o powstrzymanie ucieczki młodego pokolenia i zainteresowanie go dziejami wsi i miejscowej kultury. R. Tubaja stwierdził, że prowadzona przez poszczególne oddziały działalność gospodarcza może zaspokoić w pewnym zakresie potrzeby oddziałów, ale nie wpłynie w sposób znaczący na poprawę sytuacji finansowej Towarzystwa. Z. Toroński zwrócił uwagę, że w nowym statucie nie ma kół zainteresowań są tylko sekcje tworzone przez Zarząd, w związku z powyższym zwrócił się z prośbą do oddziałów aby zgodnie z nowym statutem ustalić status kół terenowych. Zarząd sukcesywnie będzie nadsyłał do oddziałów nową wersję statutu. Na zakończenie dyskusji głos zabrała Prezes A. Kowalska-Lewicka, nie kwestionując słuszności wniosków zgłaszanych przez przedmówców, wyjaśniła, że również PTL odczuwa brak ludzi chętnych do pracy społecznej i z tego powodu nie ma kto zająć się realizacją tych wniosków. Pozyskiwanie sponsorów jest bardzo trudne, gdyż instytucje takie jak "Cepelia" też mają ograniczone fundusze, natomiast szczodrość firm polonijnych jest złudna. Z. Kłodnicki przedstawił wnioski przygotowane przez komisję merytoryczną w składzie: St. 2urowski, H. Błaszczyk-2urowska, K. Wołos, Z. Kłodnicki, J. Kapłon, T. Lasowa, R. Tubaja, działającą na rzecz popularyzacji kultury wiejskiej: Naczelną ideą powinno być ugruntowanie w świadomości społecznej na wsi i w mieście, przekonania o wysokiej wartości kultury ludowej. 1. Należy wystąpić z memorandum do środków masowego przekazu o traktowanie w sposób odpowiedni kultury ludowej. 2. Wystąpienie do Ministerstwa Edukacji Narodowej o usunięcie błędów i tendencyjnych sformułowań dotyczących kultury wiejskiej w podręcznikach szkolnych. 3. Nawiązanie bliższych kontaktów z instytucjami działającymi w środowisku wiejskim tak aby spełniać rol~ inspirującą w zakresie oddziaływania kultury wiejskiej. W przerwie odczytywania sprawozdań i dyskusji w celu usprawnienia prze- �biegu WZD zostały przeprowadzone poszczególne etapy wyborów. Kierując się analogiczną zasadą jak przy wyborze Komisji Matki, Skrutacyjnej i Wnioskowej B. Bazielich przedstawiła nazwiska kandydatów do Zarządu Głównego PTL, byli to: R. Tubaja, Z. Toroński, J. Bohdanowicz, L. Dzięgiel, A. Bartosz, J. Kapłon, K. Kaczko, J. Cieśłak, Sto Chmielowski, Z. Jeż-Jarecka, J. Kucharska, St. Zurowski. Z. Kłodnicki, T. Smolińska, T. Baraniuk, J. Nijakowska, J. Łuczkowski, A. Kowalska-Lewicka, Z. Jasiewicz, E. Sadowska, M. Trzewik, U. Zembalska, E. Hładkiewicz, A. Walczak. Do Głównej Komisji Rewizyjnej: E. Fryś-Pietraszkowa, I. Wronkowska, J. Kamocki, Z. Gajewski, B. Kołodziejska. Równocześnie do zgłaszanych kandydatur Prezes przedstawiła kolejno sylwetki proponowanych osób. Następnie wystąpił przewodnicząmy Komisji Skrutacyjnej - G. Skalski, który poinformował delegatów o trybie głosownia. Dalej nastąpiło głosowanie. Po zakończeniu pracy Komisji Skrutacyjnej jej przewodniczący odczytał wyniki wyborów do władz PTL. Do głosowania uprawnionych było 58 delegatów, w wyborach udział wzięło 57. W głosowaniu do Zarządu Głównego oddano 55 ważnych głosów i 2 nieważne Kandydaci do ZG otrzymali następującą liczbę głosów; J. Nijakowska (54), J. Bohdanowicz (53), Z. Jasiewicz (53), Z. Kłodnicki (53) J. Łuczkowski (53), T. Baraniuk (52), A. Bartosz (52), St. Chmielowski (52), T. Smalińska (52), Z. Toroński (52), Z. Jarecka (50), A. Kowalska-Lewicka (50), Sto Zurowski (50), R. Tubaja (49), J. Kucharska (49), K. Kaczko (48), J. Kapłon (48). E. Sadowska (48), J. Cieślak (47); zastępcy członków: L. Dzięgiel (46), M. Trzewik (45), A. Walczak (41); do zarządu nie weszli: E. Hładkiewicz (40), U. Zembalska (35). W głosowaniu do Głównej Komisji Rewizyjnej oddano 57 ważnych głosów: T. Lasowa (56), M. Kopacz (52), K. Wołos (52), z-cy: J. Pieprzyk (51); M. Gumola 49. W głosowaniu do Sądu Koleżeńskiego oddano 57 ważnych głosów J. Kamocki (56), E. Eryś-Pietraszkowa (56), B. Kołodziejska (48), I. Wronkowska 48; zastępca: Z. Gajewski (43). Ustalono, że nowowybrany Zarząd ukonstytuuje się na zebraniu 16.09. Organizatorem następnego WZD będzie Oddział Zakopiański, Oddział Krakowski przy współudziale Towarzystwa Przyjaciół Orawy. Zjazd odbędzie się na Orawie. Delegaci przy jednym wstrzymującym się głosie zaakceptowali powyższe ustalenia. Następnym punktem obrad było wystąpienie Komisji Wnioskowej. Przewodnicząca Komisji - T. Karwicka odczytała zgłoszone wnioski, które poddano ostatecznej redakcji i głosowaniu. T. Karwicka zobowiązała się dołączyć do protokółu z 65 WZD protokół Komisji Wnioskowej zawierający ostateczną redakcję wniosków ustaloną w dyskusji i przyjętą w ~łosowaniu. Na zakończenie M. Parnowska odczytała komunikat Tymczasowej Krajowej Komisji Koordynacyjnej NSZZ "Solidarność" Pracowników Muzeów i Biur Dokumentacji dotyczący spotkania ogólnokrajowego delegatów komisji zakładowych, które odbędzie się w Warszawie 20 października w siedzibie Państwowego Muzeum Etnograiicznego, ul. Kredytowa logodz.10. Na tym obrady 65 Walnego Zgromadzenia Delegatów zostały zmaknięte. Iwona Grzelak owa Maria Niewiadomska �326 SPRA WOZDANIE SEKRETARZA GENERALNEGO Z DZIAŁALNOSCI ZARZĄDU GŁOWNEGO POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO W KADENCJI 1986 - 1989 1. Działalność organizacyjna. Obradujące w Koszalinie (1986) 62 Walne Zgromadzenie Delegatów wybrało Zarząd Główny PTL w składzie: mgr Kalina Antonowicz, dr Janusz Bohdanowicz, prof. dr Józef Burszta (w związku ze śmiercią profesora (1987) w skład Zarządu wszedł doc. dr Leszek Dzięgiel), dr Stanisław Chmielowski, dr Wanda Czapran, dr Ewa Fryś-Pietraszkowa, dr Marek Gawęcki, mgr Zofia Jeż-Jarecka, mgr Krystyna Kaczko, mgr Zygmunt Kłodnicki, dr Anna Kowalska-Lewicka, doc. dr Jadwiga Kucharska, mgr Antoni Kuczyński, mgr Teresa Lasowa, doc. dr Adam Paluch, mgr Wanda Parnowska, mgr Zbigniew Toroński, mgr Roman Tubaja, dr Kazimiera Wołos. Po ukonstytuowaniu się Zarządu w skład Prezydium weszli: dr Anna Kowalska-Lewicka - prezes, dr Stanisław Chmielowski - wiceprezes, dr Marek Gawęcki - wiceprezes, mgr Antoni Kuczyński - sekretarz generalny, dr Ewa Fryś-Pietraszkowa - zastępca sekretarza generalnego, mgr - Zbigniew Toroński - skarbnik i dr Janusz Bohdanowicz - zastępca skarbnika. Ponadto Walne Zgromadzenie Delegatów wybrało Główną Komisję Rewizyjną, która po ukonstytuowaniu się powierzyła stanowisko przewodniczącego mgr. Grzegorzowi Skalskiemu, członkami zostali - dr Janusz Kamocki, mgr Adam Bartosz, mgr Władysław Błaszkowski, mgr Jan Łuczkowski. Sąd koleżeński ukonstytuował się w składzie: mgr Adam Pelczar, doc. dr Anna Szyfer, mgr Irena Wronkowska. Wybrane Prezydium ZG PTL zapewniało w pewnym sensie kontynuację prac z poprzedniej kadencji i mogło efektywniej planować działalność Towarzystwa znając jej uwarunkowania, potrzeby i kierunki. Dotyczyło to spraw o charakterze wydawniczym, organizacyjnym, administracyjnym i naukowym - np. opracowanie zbiorów Archiwum Naukowego, wymiana zagraniczna wydawnictw, kompletowanie księgozbioru, kontakty zagraniczne itp. Problemom tym poświęcono 7 posiedzeń Zarządu ZG PTL, 22 Prezydia ZG PTL, 3 posiedzenia Rady Wydawniczej oraz wiele indywidualnych roboczych spotkań z redaktorami naczelnymi serii wydawniczych Towarzystwa i dyskusji z pracownikami naukowymi. W okresie tym odbyły się dwie międzynarodowe sesje naukowe, pierwsza pod nazwą Tradycja i zmiana w życiu wiejskich spo~eczności lokalnych w krajach trzeciego świata - konferencja towarzyszyła 63 WZD w Poznaniu (1987) oraz druga w 1988 roku pod nazwą Funkcje muzealnictwa etnograficznego towarzyszyła WZD w Bytomiu. Inicjatywną działalność w zakresie sesji naukowych rozwijały także poszczególne oddziały Towarzystwa, które organizowały spotkania i odczyty poświęcone różnorodnej tematyce kulturowej. W zakresie tym występowała współpraca z muzeami, pracowniami konserwacji zabytków, towarzystwami regionalnymi. wydziałami kultury i sztuki rad narodowych itp. Rozwijała się także działalność Kół Zainteresowań Kulturą Ormian, Kół Zainteresowań Kulturą Łużyczan i Koła Zainteresowań Kulturą Asyryjczyków l. Ponadto ZG PTL włączył się do prac przy powołaniu \ Koła te organizowały swoje wewnętrzne imprezy a charakterze naukowym, oświatowym i turystycznym. Te ostatnie dotyczyły przede wszystkim Kola ZainteresowalI Kulturą t,użyczan w Szczecinie, które zorganizowało parę wycieczek na Łużyce. Podkrcślić także należy ccnne inicjatywy edytorskie prowadzone przez Kolo Zaintercsowan Kultllr~ Ormian w Warszawie, którego nakładem ukazały się opracowania z dziedziny historii. re-ligii i klllt'.lry tego narodu. �327 W;eclaw2kiego Oddziału Związku Sybiraków oraz oddziałów w Legnicy, WałbrzyGórze i udzieleniu im wielorakiej pomocy merytorycznej i organizacyjnej. Przez pewien okres siedziba Związku Sybiraków (tzw. Okręgu Dolnośląsklcgol znajdowała się w lokalu ZG PTL, którego pracownicy włączyli się do różnych prac na rzecz sybirackiej społeczności 2. II. Działalność wydawnicza. Zgodnie z postanowieniami poprzednich Walnych Zgromadzeń nowowybrany Zarząd czynił starania na rzecz rozwoju działalności wydawniczej Towarzystwa. Kontynuowano prace nad wznowieniem poszczególnych serii, w ramach których ukazały się nowe publikacje. Obecnie obszar działalności edytorskiej Towarzystwa jest w pełni uporządkowany i gdyby nie trudności finansowe efektywność w tym zakresie byłaby znacznie większa. Postulowana od lat kwes~ia stworzenia Biura Wydawniczego PTL została zrealizowana. Funkcję dyrektora tej jednostki organizacyjnej powierzono mgr. Antoniemu Kuczyńskiemu, który jako Sekretarz Generalny ZG PTL zajmował się koordynacją prac wydawniczych prowadzonych w ramach Towarzystwa. Nowowybrany Zarząd Towarzystwa otrzymuje więc uporządkowaną pod względem organizacyjnym agendę wyda\'miczą PTL mogącą w pełni prowadzić efektywną działalność pod warunkiem zapewnienia jej środków finansowych. W zmieniającej się polityce dotacyjnej na działalność towarzystw naukowych i regionalnych niebagatelną w tym zakresie staje ~ię operatywność przyszłych władz PTL, które będą musiały pokonywać nowe trudności jakie niesie z sobą kryzysowa sytuacja w kraju. Od efektywności tej pncy zależy także ostateczny kształt przyszłej działalności Towarzystwa. J. Rocznik ,.Lud" - redaktor naczelny Zbigniew Jasiewicz, sekretarz redakcji ,Jan Palka, komitet redakcyjny w składzie: Ma.ria Bierr.acka, Bronisława Kopczyńs1.::a-Jaworska, Anna Kowalska-Lewicka, Antoni Kuczyński. W związku ze śmiercią profesora Józefa Burszty (1987), wieloletniego redaktora naczelnego "Ludu", funkcję tę powierzono profesorowi Zbigniewowi Jasiewiczowi. W okresie sprawozdawczym ukazałv się dwa tomy rocznika tj. 71: 1987, 72: 1988. Tom za rok 1989 opracowany rec!al;:cvjnie nie może być przekazany do druku ze względu na brak pieniędzy, nl0żc więc dojść do sytuacji. że tom ten obejmuje dwa lata 1939/1990 aby złagodzić deficyt finansowy. Ze względu na przypadający w roku 1995 jubileusz IDO-lecia Polsldego Towarzystwa Ludoznawczego planowany jest cykl publikacji poświęconych historii etnografii polskiej ze szczególnym uwypukleniem merytorycznej i organizacy jnej roli Towarzystwa w tym zakresie. Ponadto planuje się się poszerzyć dział recenzji oraz wprowadzić blok tematyczny ukazujący rozwój światowych trendów w etnologii. Anonsowane poprzednio trudności finansowe Towarzystwa wymagaj'l szczególnej opieki nad ukazywapjem się "Ludu", podstawowego organu wyc!a,;,,-niczego PTL. Należy podjąć starania aby pismo miało pełne pokrycie potrzeh finansowych. Przyszły ksztalt działalności edytorskiej Towarzystwa po- ch\!, .Jeleniej Dzia~a.la~e w Poznaniu Kolo Zainteresowań Kulturą Asyryjczyków było współorganizatorem sesji naukowej towarzyszącej 63 Walncmu Zgromadzeniu PTL. Temat sesjI: Tradycja t zmiana w żuciu wiejskich spolcczl1o';cl loka!nych w krajach trzeciego świata. , Pozwoliło to na bliższe poznanie spraw i problemów ludzi, którzy byli deportowani l więzicroi na terenie ZSRR. a także na pozyskanie materialów wspomnieniowych. Przy okazji załatwlania spraw organizacyjnych np. zapisy do Związku Sybiraków, p"acownicy Biura ZG PTL przekazywali dodatkowe informacje o konku!'sie ogłoszonym przez PTL i "Literaturę Ludową" na wspomnienia Sybiraków i zach~cano do spisywania swych relacji. Byłoby r7.CC~~ w.,kazaną aby tam gdzie działaj" Oddziały Związku Sybiraków współpracowali z nilni członkow:c naszych kół. W len sposób iSlnieje możliwość pozyskiwania cennych materiałów wspomnieniowych do AIThhvuln Naukowego PTL. �328 wlmen przede wszystkim koncentrować się na staraniach w kierunku zapewnienia ciągłego ukazywania się czasopisma. 2. Dwumiesięcznik "Literatura Ludowa". Pismo redagowane przez Czesława Hernasa przy współpracy zespołu redakcyjnego powołanego w okresie sprawozdawczym przez Polską Akademię Nauk w składzie Jerzy Bartmiński, Helena Kapełuś, Antoni Kuczyński, Jolanta Ługowska, Dorota Simonides, Roch Sulima. Sekretarzem redakcji jest nieprzerwanie od roku 1979 Maria Bożena Kuczyńska. Zespół ten gwarantuje optymalne efekty pracy redakcyjnej zarówno pod względem merytorycznym oraz organizacyjnym i wykonuje prace opiniodawcze związane z drukowanymi materiałami. W okresie sprawozdawczym (1987 rok) nawiązano wspólpracę z Państwowym Wydawnictwem Naukowym Oddział we Wrocławiu, co wpłynęło na likwidację zaległości wydawniczych tj.: 1: 1986, 2: 1986, 3: 1986, 4 - 6: 1986, 1: 1987, 2: 1987, 3: 1987, 4 - 6: 1987, 1: 1988, 2: 1988, 3: 1988, 4 - 6: 1988. Tak więc pod koniec kadencji przy dużych staraniach redaktora naczelnego pisma i Zarządu Głównego PTL, dwumiesięcznik "Literatura Ludowa" wszedł w bieżący tok wydawniczy i dalsze rokowania na tę systematyczność są uzasadnione ze względu na dobrze układającą się współpracę z Państwowym Wydawnictwem Naukowym. Należy jednak podkreślić stale zagrażający czasopismu brak środków finansowych, zarówno na bieżące opłacenie honorariów autorskich jak również opłacenie rachunków za druk. Aktualnie zaległości te sięgają 5502682 zł i dotyczą nieopłaconej produkcji drukarskiej za następujące numery pisma 4 - 6: 1987, 3: 1988, 4 - 6: 1988, 1: 1989, 2:1989.: 3: 1989. Mimo to dwumiesięcznik ukazuje się regularnie i jest drukowany "na kredyt". Redakcja dążąc do likwidacji deficytu finansowego Zarządu Głównego PTr.. podjęła działalność akwizycyjną i od 19'88 roku zamieszcza na łamach pisma oferty reklamowe, pozyskując w ten sposób nieco pieniędzy. Ten rodzaj działalności promocyjno-reklamowej będzie kontynuowany. Nie zapewnia on jednak wystarczającej ilości środków na pełne samofinansowanie się pisma. Potrzebna jest w tym względzie wydatna pomoc Zarządu Głównego, w przeciwnym wypadku pod znakiem zapytania zostaje dalsza systematyczność w wydawaniu pisma. Ważnym przedsięwzięciem redakcji "Literatury Ludowej" w 1988 roku byla ogłoszenie konkursu na wspomnienia PolakÓW z pobytu na Syberii, Dalekim Wschodzie w Kazachstanie i innych rejonach ZSRR w latach 1939- 1956. Pismo rozpocznie druk tych prac począwszy od nr 1 - 3: 1990. Planowane jest także wydanie oddzielnych pozycji książkowych stanowiących pokłosie konkursu l. Drugim przedsięwzięciem redakcyjnym jest przygotowany zeszyt monograficzny poświęcony Bronisławowi Piłsudskiemu, badaczowi kultury Ajnów i innych ludów nadamurskich ł. Planowany tok prac redakcyjnych zapewni w 1900 roku komplet materiałów do bieżących numerów "Literatury Ludowej", które ze względu na brak pieniędzy będą łączone w numeracji. 3. Rocznik "Łódzkie Studia Etnograficzne" - redaktor naczelny Jadwiga Kucharska. Skład redakcyjny: Jan Piotr Dekowski (zmarł w 1989 r.), Anna Ko• Przewiduje się, że na konkurs wpłynie około 400 prac. Tytuły nadesłanych mate,.iaI6w. wspomnień, dzienników, zespoły zdjęć i dokumentów udostępnione zostaną w formie szczegółowej bibliografii, która drukowana będzie na łamach "Literatury Ludowej". • Koordynatorem prac redakcyjnych związanych z tym tomem jest Antoni KuczyńskJ. Do chwili obecnej pozyskano interesujące teksty od pracowników Okręgowego Muzeum Krajoznawczego w Jużno-Sachalińsku. Wielką pomoc w zakresie dokumentowania dorobku B. Piłsudskiego w dziedzinie badań ludów nadamurskich otrzymuje redakcja "Literatury Ludowej" od Pana dr. W. M, Łatyszewa, dyrektora wspomnumego powyżej muzeum. �329 walska-Lewicka, Antoni Kuczyński, Ewa Nowina-Sroczyńska, Grażyna Ewa Karpińska - sekretarz redakcji. W okresie sprawozdawczym ukazały się trzy tomy rocznika tj.: 27: 1988, 28: 1988, 29: 1989. Pismo ukazuje się przede wszystkim z dotacji władz terenowych, jednak ma ono również trudności finansowe osłabiające tok prac edytorskich. Wydawca czyli Państwowe Wydawnictwo Naukowe Oddział w Łodzi nie realizuje w terminie swych zobowiązań stąd zaznaczają się pewne opóźnienia wydawnicze. 4. "Prace Etnologiczne" - redaktor naczelny Leszek Dzięgiel i kolegium redakcyjne w składzie: Anna Kowalska-Lewicka. Antoni Kuczyński - sekretarz redakcji, Aleksander Posern-Zieliński, Zofia Sokolewicz. W roku 1987 dokonano zmian na stanowisku redaktora serii ze względu na powierzenie dotychczasowemu redaktorowi Zbigniewowi Jasiewiczowi funkcji redaktora naczelnego rocznika "Lud". Kierowanie redakcją "Prac Etnologicznych" przejął Leszek Dzięgiel. W okresie sprawozdawczym ukazał się 12 tom serii zatytułowany Medycyna tradycyjna w Afganistanie i jej przeobrażenia, autorstwa Danuty Penkali-Gawęckiej. W przygotowaniu do wydania w końcu roku 1989 znajduje się tom 13 tej serii, którym jest praca Ryszarda Vorbicha, Daha. Górale północnego Kamerunu, z dużym streszczeniem w języku angielskim. Seria posiada materiały w tekach redakcyjnych na rok 1990. Ze względu na ważność merytoryczną tej serii należy zagwarantować jej priorytet w systematycznym ukazywaniu się, podobnie jak czasopismom wydawanym przez PTL. 5. "Prace i Materiały Etnograficzne" - redaktor naczelny Edward Pietraszek. komitet redakcyjny Janusz Bohdanowicz, Bronisława Kopczyńska-Jaworska. Anna Kowalska-Lewicka, Antoni Kuczyński sekretarz redakcji. Wznowienie serii po przeszło 10 latach ukazywania się rozpoczęto dzięki wysiłkom jej redaktora naczelnego pracą Kazimierza Pudło zatytułowaną Łemkowie. Proces wrastania w środowisko Dolnego Slqska 1947-1985. t. 28: 1987. Ponadto ukazał się tom 29: 1989 zatytułowany Wieś Dolnośląska. Studia Etnograficzne. Inne prace w przygotowaniu. 6. "Biblioteka Popularno-Naukowa" - redaktor naczelny Anna Kowalska-Lewicka. w miejsce jej dotychczasowego redaktora do roku 1987 - Leszka Dzięgla, kt6ry objął funkcję redaktora naczelnego "Prac Etnologicznych". Skład kolegium redakcyjnego -- Janusz Bohdanowicz, Marek Gawęcki, Antoni Kuczyński - sekretarz redakcji. Ewa Fryś-Pietraszkowa. W druku znajduje się wysokonakładowa pozycja autorstwa Adama Palucha zatytułowana Zerwij ziele z dziewięciu miedz ...• która ukaże się pod koniec roku 1989. Nie wydrukowano natomiast zapowiedzianej wcześniej książki autorstwa Jana Piotra Dekowskiego pt. Encyklopedia pożywienia ludowego, której redaktorem jest Anna Kowalska-Lewicka. Z rozpoznania rynku wynika, że książka ta znajdzie szeroki krąg odbiorc6w zatem należy doprowadzić do pilnego ukazania się tej pozycji na rynku księgarskim co złagodzi deficyt finansowy Towarzystwa. W ramach serii pozyskano też ciekawy tytuł wydawniczy poświęcony erotykowi ludowemu, autorstwa Dobrosławy Wężowicz-Ziółkowskiej. Planuje się opublikowanie tej pozycji w latach 1990/91. 7. "Atlas Polskich Stroj6w Ludowych" - redaktor naczelny Barbara Bazielich. Komitet redakcyjny Aleksandra Jacher-Tyszkowa, Anna Kowalska-Lewicka, Janusz Kamocki, Antoni Kuczyński - sekretarz redakcji. W !roku 1988 opublikowano kolejny zeszyt tej serii autorstwa Jana Wielka pt. Strój Lachów Limanowskich. Pozycja ta była dotowana przez Ministerstwo Kultury i Sztuki oraz Spółdzielnię "Cepelia". Brak materiałów w tece redakcyjnej, a zapowiadana od paru lat praca pt. Strój Podhalański, autorstwa Anny Kowalskiej-Lewickiej nie wpły- �330 nęła do redakcji mimo trzykrotnego przekładania terminu. Ze względu na dużą popula:rność tej serii na rynku księgarskim należałoby dążyć do jej aktywnego redagowania. Rysuje się możliwość reedycji wydanych dotychczas "Atlasów Polskich Strojów Ludowych" we współpracy ze spółką wydawniczą "Galicja" w Krakowie, z którą prowadzone są pertraktacje. 8. "Archiwum Etnograficzne" - redaktor naczelny Janusz Kamocki. Komitet redakcyjny - Anna Kowalska-Lewicka, Antoni Kuczyń:;ki - sekretarz redakcji. Krystyna Marczak, Anna Spiss. W okresie sprawozdawczym ukazało się pięć tytułów tj.: praca zbiorowa Materiały etnograficzne z powiatv. limanowskiego; Ewa Karpińska i Maria Niewiadomska, Bibliografia zawartości Literatury Ludowej za Lata 1957 - 1980, oraz tych samych autorek Bibliografia zawartości "Ludu" za Lata 1895 - 1985. Ponadto opublikowano pracę zbiorową pod redakcją Leszka Dzięgla pt. Na egzotycznych szLakach. O polskich badaniach etnograficznych w Afryce, Ameryce i Azji w dobie powojennej, Wrocław 1987 i Wieś warmińska Brqswałd, autorstwa Jadwigi Pawłowskiej. Opracowano także redakcyjnie dwa zeszyty pracy Jana Świętka pt. Brzozowa i okoLice Zakliczyna. 9. "Dzieła Wszystkie Oskara Kolberga" - redaktor naczelny Bogusław Linette, sekretarz redakcji Jan Pałka oraz pracownicy etatowi. W okresie sprawozdawczym zaistniały zmiany na stanowisku redaktora naczelnego DWOK w związku ze śmiercią prof. Józefa Burszty. Funkcję redaktora naczelnego powierzono doc. dr. hab. Bogusławowi Linette. Ukonstytuowała się nowa rada naukowa dla DWOK pełniąca również funkcję komitetu redakcyjnego w składzie: Gerard Labuda - przewodniczący, Bogusław Linette redaktor naczelny, członkowie: Jerzy 13artmiilski, Ludwik Bielawski, Czesław Hernas, Helena Kapełuś, Bronislawa Kopczyńska-Jaworska, Anna Kowalska-Lewicka, Antoni Kuczyński, Władysław Kuraszkiewicz, Jan Stęszewski, Mieczysław Tomaszewski. Pracownicy redakcji wykonali wiele prac redakcyjnych nad tomami 76: 1, 67: 2. 68 i 69 "Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga". Zakres tych prac obejmował czytanie do erraty, korekty muzyczne i szpaltowe, przeredagowywanie określonych partii materiału itp. ponadto dokonano pewnych uściśleń w zakresie koncepcji tomów suplementowych i komentarzowych, na co uzyskano akceptację komitetu redakcyjnego podczas posiedzenia w dniu 2 grudnia 1988 r. Podkreślono też wówczas. że prace nad tomami komentarzowymi i indeksami nie mogą opóźnić toku prac edycyjnych. Przedstawiciel ZG PTL mgr Antoni Kuczyński sugerował aby \V planach wydawniczych DWOK tak ustawić program redakcyjny by w pierwszej kolejności zakończyć druk tomów autorstwa· O. Kolberga. Sprawę tę poparli Władysław Kuraszkiewicz, Czesław Hernas. Jan Stęszewski, Jerzy Bartmiński. Ze względu na ciągnący się od lat tok prac nad ostatecznym wydaniem spuścizny materiałowej Oskara Kolberga, prez. ZG PTL stoi na stanowisku konieczności ·opracowania przez redakcję DWOK konkretnego planu prac redakcyjnych nad poszczególnymi tomami i przyjęcia zasady pełnego wykonawstwa tych zadań w wyznaczonych jednostkach czasowych. Pozwoli to na efektywniejszy rytm prac edytorskich i przyniesie szybsze opublikowanie źródłowych tomów "Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga". Ze sprawą tą koresponduje zaznaczaj'lcy się od paru I::>t brak środków finansowych na opłacenie kosztów druku po:;zczególnych tomów. Przeznaczone na ten cel środki ze strony PAN są ograniczone, stoimy na stanowisku, że sprawa ta powinna stanowić przedmiot szczegółowych negocjacji przyszłego Zarządu ZG PTL z władzami PAN oraz Ministerstwem Kultury i Sztuki. Od zabezpieczenia finansowego zależy bowiem planowy rytm prac edytorskich DWOK. �331 Dopeiniając informacji o działalności wydawniczej wspomnieć należy, że staraniem ZG PTL ukazała się (1989) książka pt. Adam Chętnik a współczesne badania kultury wsi kurpiowskiej zawierająca materiały z sesji towarzyszącej Walnemu Zgromadzeniu Delegatów, które odbyło się w Łomży w 1984 roku. Wydawcą tej pubEkacji jest Łomżyńskie Towarzystwo im. Wagów z siedzibą w Łom~y. W sumie w okresie sprawozdawczym opublikowano łącznie 377,50 arkuszy wydawniczych w ramach serii i czasopism. 'Wie1kość ta wyniosła w roku 1987 115,55 arkuszy wydawniczych, w roku 1988 - 113,24 arkuszy wydawniczych, a do września 1989 roku wydano 123,70 arkuszy wydawniczych. Osiągnięcie tych wielkości bylo możliwe dzięki aktywnej działalności ZG PTL, w zakresie pozyskiwania dotacji zewnętrznych np. z Narodowej Rady Kultury, Ministerstwa Kultury i Sztuki, Spółdzielni "Cepelia", Wydziałów Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Tarnowie i Miasta Krakowa. Mimo tego, iż działalność tę prowadzono bez etatowej obsługi redakcyjnej, można byłoby ją powiększyć gdyby nie brak środków finansowych. Rysujące się trudności finansowe Towarzystwa rozciągają się na tok bieżącej działalności wydawniczej, a na dzień 1 września 1989 zobowiązanie ZG PTL na rzecz wierzycieli wynos.i 14518836 zł i dotyczy niepłaconych faktur za 72 tom "Ludu" za rok 1988, za 29 tom "Prac i Materiałów Etnograficznych", 67/2 tom ,.Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga" i następujące nr nr "Literatury Ludowej" - 4 - 6: 87, 4 - 6: 88, 1 :88, 1: 89. Uwzględniając produkcję znajdującą się w drukarni tj. kolejne zeszyty "Literatury Ludowej", praca R. Vorbricha pt. Daba. Górale północnego Kamerunu, praca A. Palucha pt. Zerwij zie1e z dziewięciu miedz ... i opracowanie autorstwa J. Swiętka pt. Brzozowa i okolice Zakliczyna, anonsowany poprzednio stan zadłużenia PTL wzrośnie o około 11 milionów złotych. Doprowadzenie do końca rozpoczętej produkcji wymienionych powyżej tytułów jest konieczne, bowiem stan ich zaawansowania edytorskiego wynosi okola 90%• Wszystkie tytuły znajdujące się w planie wyda','miczym roku 1989 uzyskały zatwierdzenie Biura Wydawnictw i Bibliotek PAN. a środki na ich realizację preliminowane były w budżecie. Drastyczne podwyżki cen usług poligraficznych w ostatnim okresie, a także trudności finansowe PAN spowodowały powstanie powyższego deficytu. Jeśli jednak uda się doprowadzić do końca druk książki A. Palucha pt. Zerwij ziele z dziewięciu miedz ..., na którą istnieje pełne pokrycie zamówieniami na 50-tysięczny naklad, wówczas wpływy ze sprzedaży tej pozycji pozwolą na zmniejszenie deficytu. W przeciwnym wypadku wyjście z tej sytuacji wiedzie jedynie poprzez uzyskanie dodatkowych dotacji ze strony Polskiej Akademii Nauk bądź innych źródeł. W tej sprawie w<tępujący Zarząd poczyni l pewne starania w PAN i uzyskał zapewnienie pomocy finansowej. Wspomniany deficyt finansowy Towarzystwa łagodzony jest przez stale prowadzoną działalność akwizycyjną własnych wydawnictw. Wpływy z tego tytułu o,iągnęły w okresie sprawozdawczym wielkość 8497247 zł. III. Archiwum Naukowe Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego prowadzi mgr Paulina Suchecka. Archiwum zawiera według starego inwentarza 1441 tek, z tego 250 tek Oskara Kolberga jest wyłączonych czasowo i znajduje się w dyspozycji redakcji "Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga". W okresie sprawozdawczym uporządkowano materiały archiwalne od nr 1 do 735 wykonując następujące prace: - określono stan faktyczny całości zbiorów ujętych w inwentarzu i sporządzono \vyk<:,zbraków, - zmienia się sukcesywnie numerację tek archiwalnych oraz zakłada się nową księgę inwentarzową, �332 opracowuje się szczegółowo kolejne materiały archiwalne sprawdzając dokładną zawartość, sporządzając karty katalogowe i karty archiwalne. W latach 1988/89 zbiory powiększyły się o archiwum ś.p. Jana Piotra Dekowskiego - materiały te (18 paczek), podobnie jak około 100 tek pochodzących z innych źródeł, zostaną opracowane i ujęte w inwentarzu. Archiwum zawiera wiele cennych materiałów szczególnie do opracowania historii etnografii - akta Towarzystwa (Towarzystwo Ludoznawcze - Lwów, Instytut Ziem Południowo-Wschodnich, Instytut Bałtycki) oraz bogatą korespondencję naukową i prywatną czołowych etnografów polskich i zagranicznych. IV. Biblioteka Naukowa im. Jana Czekanowskiego kierownik biblioteki mgr Jadwiga Kłodnic ka, starszy bibliotekarz - Jadwiga Iwan. Biblioteka stanowi wydzieloną agendę Towarzystwa i jest znaczącą specjalistyczną placówką w krajowej sieci bibliotek naukowych. W okresie sprawozdawczym opiekę nad działalnością biblioteki z ,ramienia Zarządu Głównego sprawował dr Marek Gawęcki. Biblioteka powiększa systematycznie zbiory poprzez zakupy, wymianę wydawnictw, dary oraz publikacje z własnej działalności wydawniczej Towarzystwa. W okresie sprawozdawczym księgozbóir powiększył się o 1750 woluminów i liczy obecnie 17283 woluminów dzieł zwartych i 16080 woluminów czasopism i wydawnictw seryjnych. Zarząd Główny uznając gromadzenie zbiorów za działalność ważną nie ograniczał środków finansowych na zakup książek zarówno w sieci księgarskiej jak i antykwarycznej. W okresie sprawozdawczym wydatkowano na ten cel 457 154 zl. Z kwoty tej 155850.- przypada na zakup pozycji antykwarycznych. Niezwykle ważną stroną działalności biblioteki jest wymiana wydawnictw zapewniająca stały dopływ najnowszej literatury etnograficznej zwłaszcza czasopism ze strefy dolarowej. W ostatnim okresie nawiązano wymianę z 3 nowymi instytucjami tj. - Łomżyńskie Towarzystwo Naukowe - Łomża, Musee Departamental Dobo Istvan Varmuzeum-Eger (Węgry), Zemedelske Muzeum Praha (Czechosłowacja). Prowadzi się wymianę z 43 instytucjami krajowymi i 180 instytucjami zagranicznymi. Książki wydane przez PTL docierają tą drogą do najważniejszych ośrodków naukowych, muzeów i towarzystw zagranicznych. Mor Antoni Kuczyński Sekretarz Generalny ZG PTL Opole, wrzesień 1989 rok. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/8d1faff6a5a49fc2640ffd57746b7e68.pdf ffb716a33d1ae31f318422a04b5049de Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2035 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1991 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1889 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1991 t.74 Description An account of the resource LUD 1991 t.74, s.299-332 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 74. .1991 V. KRONIKA DZIl\L:\LNOSC KOMITETU NAUK ETNOLOGICZNYCH W LATACH 1987-1990 PAN Geneza Komitetu Nauk Etnologicznych PAN sięga roku 1972, kiedy to 13 listopada odbyło siG pierwsze plenarne posiedzenie Sekcji Etnograficznej Komitetu N.luk Socjologicznych PAN. Już w niespełna trzy lata póżniej sekcja ta przekształciła się w samodzielny Komitet Nauk Etnograficznych PAN co nastąpiło 19 marca 1975 roku. W trzy miesicjce później (24.06.1975 roku), na mocy uchwały Prezydium Pobkiej Akademii Nauk, oficjalna nazwa Komitetu uległa zmianie i od tej por,y przybrała ona postać Komitetu Nauk Etnologicznych, co w pełni odzwierciedlało tendencje powrotu do dawnej, przedwojennej tradycji, z drugiej zaś strony odpo\\(:<1dało ogólnoeuropejskiemu nazewnictwu. Od tej pory KNE PAN stał się głównym forum reprezentującym przed władzami Akademii takie dyscypliny etnologiczne j"k: etnografia, folklorystyka, etnomuzykologia, etnoreligioznawstwo i etnom'.lZeologia. Zważywszy, iż w strukturze nauki polskiej brakowało samodzielnego instytutu etnografii nowopowołany Komitet spełniał częściowo funkcje centralnego ośrodka koordynującego działania w zakresie nauk etnologicznych. Do jego statutowych zadań należało dokonywanie okresowych analiz na temat stanu badań, oSlc)gnięć i mankamentów prowadzonych studiów, popieranie badań w wybranych dzieclzinach drogą tworzenia specjalnych programów badawczych sponsorowanych przez PAN, tworzenie płaszczyz:ny wymiany doświadczeń przez powoływanie, w ramach Komitetu, komisji, sekcji i zespołów, inicjowanie w ich ramach różnych przedsięwzięć naukowych, dla których brakowało miejsca w dotychczasowych strukturach instytucjonalnych, organizowanie zjazdów, sympozjów, kongresów, konferencji i spotkań roboczych, wspieranie swym autorytetem inicjatyw badawczych podejmowanych w różnych instytucjach naukowych, opiniowanie realizowanych tam projektów, wreszcie reprezentowanie nauk etnologicznych na arenie międzynarodowej. Głównym animatorem idei powołania KNE, a następnie jego pierwszym przewodniczącym był śp. profesor Józef Burszta z UAM (Poznań), który poświęcił tej sprawie wiele sił, energii i czasu. Za jego kadencji obejmującej okres od 1975 do 1987 roku KNE PAN okrzepł, znalazł wydatne wsparcie finansowe dla prowadzonych przez siebie projektów i stał się liczącym ośrodkiem etnologicznego życia, umacniającym pozycję polskiej etnografii i tworzącym ważną grupę nacisku wobec centralnych władz polskiej nauki. Dzieło zapoczątkowarne przez prof. J. Bursztę, od jego śmierci w 1987 roku, kontynuował profesor Zbigniew Jasiewicz jako nowy przewodniczący KNE PAN wykorzystując swe doświadczenia zebrane w toku pracy na stanowisku sekretarza KNE w poprzednich kadencjach. Obowiązki wiceprzewodniczącego powierzone zostały profesor Bronisławie Kopczyńskiej-Jaworskiej, a sekretarza naukowego docentowi Aleksandrowi Posem.-Zielińskiemu. Ogółem w skład KNE weszło 37 osób reprezentujących wszystkie specjalności etnologiczne i ośrodki akademickie. �296 Mimo dość wąskiego gremium wchodzącego formalnie w skład KNE fak~ycznie w jego pracach brała udział większa liczba osób, a to dzięki rozbudo\'.ranej strukturze organizacyjnej umożliwiającej powoływanie komisji i zespołów, których członkami mogli zostać specjaliści nie będący członkami rzeczywistymi KNE. Ce· lem tych jednostek KNE było prowadzenie działalności naukowo-organizacyjnej (zebrania, sympozja) i naukowej (realizacja projektów badawczych). W trakcie omawianej tu kadencji w ramach KNE działało 6 takich zespołów, a mianowi::ic: Komisja do Badania Kultury Ludowej w Karpatach, kierowana przez doc. M. Gladyszową, Komisja do Badań nad Współczesnością, kierowana przez profesor M. Biernacką, Komisja Amerykanistyczna, kierowana przez profesor Marię Fra:!kowską, Komisja Metodologiczna, kierowana przez profesor Z. Sokolewicz, Zespół ds. Dokumentacji i Informacji Etnograficznej, kierowany przez profesor B. Kopczyńską-Jaworską i Zespół do Badań Rybołówstwa Tradycyjnego i Ochrony jego Zabytków, kierowany przez śp. profesor M. Znamierowską-Prtifferową. W celach doraźnych powolywano także grupy robocze: ds. etnologii Europy, celem rozpoznania perspektyw badawczych tej słabo w Polsce rozwiniętej specjalności i ds. uznania etnografii za dyscyplinę akademicką, z prawem uzyskiwania stopni i tytulów naukowych. W ramach KNE PAN działały także grupy robocze realizujące 8 projektów badawczych. Grupy te pracowały na Uniwersytecie Jagiellońskim, Uniwersytecie Łódzkim, Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu, na Wyższej Szkole Pedagogicznej w Opolu i w Pracowni Etnografii IHKM PAN w Krakowie. Gros projektów obejmowało zugadnienia z zakresu etnografii karpackiej przygotowywane w ramach międzynarodowej współpracy naukowej, której celem jest opracowanie syntezy kultury ludowej rejonu Karpat i Bałkanów. Docent A. Zambrzycka-Kunachowicz kierowała zespołem zajmującym się wybranymi dziedzinami kultury ludowej tego obszaru, profesor B. Kopczyilska-Jaworska stała na czele zespołu studiującego pasterstwo w Karpatach polskich, docent M. Gładyszowa zajęla się problematyką architektury ludowej na tym samym terenie. Zespół pod jej kierownictwem opracowywał także transport, komunikację i gospodarkę chlopską w Karpatach polskich, a docent J. Stęszewski stał na czele zespołu zajmującego się kulturą muzyczną polskich górali karpackich. Wszystkie wymienione wyżej tematy są w stadium realizacji i zostaną zakończone w okresie 1991-1992. Równolegle do tych prac prowadzona jest także działalność dokumentacyjna (różnego rodzaju kwerendy, zakładanie bazy danych i indeksów) umożliwiająca w przyszłOści szybki i łatwy dostęp do informacji etnograficznej na temat kultury ludowej w Karpatach. Niektóre ze sponsorowanych przez KNE projektów zostaly zakończone, jak np. folklor zbójnicki obszaru karpackiego, czy też inwentaryzacja i dokumentacja materiałów ikonograficznych nadesłanych na konkurs "Wieś polska w fotografii do 1948 roku". Prace dokumentacyjne i bibliograficzne prowadził także zespół kierowany przez profesor B. Kopczyńską-Jaworską, który opracowywał bieżącą i zaległą bibliografię polskiej etnografii dla potrzeb krajowych i zagranicznych oraz kontynuował studia nad tezaurusem polskiej kultury ludowej. W ramach tych przedsięwzięć oddano do druku w 1987 roku "Bibliografię Etnografii Polskiej" za lata 1976-1985 (ok. 40 ark. wyd.). Prace dokumentacyjno-leksykograficzne prowadzono także w Toruniu w zespole kierowanym przez docenta J. Maciejewskiego, a powołanym celem przygotowania ilustrowanego słownika rybołówstwa tradycyjnego w Polsce. Na realizację wymienionych wyżej projektów przeznaczone zostały znaczne środki finansowe. Trudno je dziś zestawić ze względu na nieporów- �297" nywalność kwot wydatkowanych w poszczególnych latach. Tytułem przykładu wymieńmy rok ln90, w którym to budżet wszystkich projektów wyniósł przeszło' 22,6 mln. zł. Do tego dodać należy wspartą staraniem KNE specjalną dotację w kwocie 129 mln. zł przeznaczoną dla Polskiego Atlasu Etnograficznego (dla celów Opnlcow<lnia poligraficznego), oraz różne drobniejsze kwoty wynikające ze statutowej działalności KNE. KNE w roku 1988 współorganizował konferencję na temat funkcji muzealnictwa etnograficznego, która odbyła się w Bytomiu, a w następnym roku był jednym z organizatorów sesji naukowej we Wrocławiu poświęconej współczesnemu obliczu kultury ludowej na Śl<1sku. Jednakże jednym z najważniejszych przedsięwzięć o tym charakterze było zorganizowanie w roku 1989 Letniej Szkoly Etnologicznej w Dymaczewie pod Poznaniem (przy wsparciu Uniwersytetu im. A. Mickiewicza i konińskiego przedsiębiorstwa turystycznego "Kontur"). Spotkanie to miało charakter międzynarodowy - jeśli chodzi o wykładowców, słuchaczami zaś byłi przedstawiciele polskich wyższych uczelni, instytutów naukowych i muzeów. Problematyka "szkoły" poświęcona była kwestiom etnicznym, badaniom nad rodziną, zagadnieniom kultury współczesnej i studiom religioznawczo-folklorystycznym. Plenarne zebrania KNE PAN odbywały się dwa razy do roku - wiosną i jesienią. Wśród spraw organizacyjnych będących przedmiotem obrad wymienić można takie zagadnienia jak: miejsce etnografii w strukturze nauki polskiej, możliwości rozwoju badań nad etnologią Europy w Polsce, rola filmu etnograficznego i sytuacja w Towarzystwie Filmu Etnograficznego i Socjologicznego, perspektywy badał'! nad Polakami w ZSRR. Dwie sesje plenarne KNE miały szczególnie uroczysty charakter i były związane z obchodami 75-lecia profesor A. Kutrzeby-Pojnarowej, oraz z uczczeniem pamięci profesora W. Dynowskiego. Każde z zebrań plenarnych miało również swoją część naukową, w ramach której składano sprawozdania z międzynarodowych sympozjów i konferencji lub też przedstawiano stan badań w obrębie poszczególnych specjalności etnologicznych. I tak przedmiotem obrad były studia nad współczesnością, nad więzią społeczną na polskiej wsi, nad zmianą społeczno-kulturową w polskich ujęciach etnograficznych i nad problemami narodowościowymi w ZSRR. Jedna z sesji skupiła naukowców, działaczy regionalnych, ludoznawców, organizatorów produkcji ludowo-pamiątkarskiej i reprezentantów Ministerstwa Kultury i Sztuki celem przedyskutowania potrzeb i działalności kulturalnej inspirowanej ludową kulturą i folklorem we współczesnej Polsce. Poszczególne komisje, zespoły i grupy robocze organizowały także we własnym gronie różnego rodzaju spotkania i konferencje. Trudno byłoby tutaj wszystkie te imprezy wymienić, dlatego też ograniczę się tylko do kilku przykładów. Komisja Metodologiczna była inicjatorem dwóch sesji poświęconych takim zagadnieniom jak: problem obiektywizmu w etnologicznym poznaniu naukowym i ocena nowych podejść i metod w badaniu kultury ludowej. Natomiast komisja ds. dokumentacji zwołała ogólnopolską konferencję poświęconą dyskusji na temat najefektywniejszych sposobów komputeryzacji naukowych warsztatów etnograficznych. Kontakty międzynarodowe KNE PAN nie były zbyt ożywione, choć na miarę skromnych finansowych możliwości, Zespół ds. dokumentacji wraz z Ośrodkiem Dokumentacji PTL przesyłał na bieżąco niezbędne informacje bibliograficzne do komórek UNESCO i innych międzynarodowych ośrodków bibliograficznych, natomiast członkowie Komisji do Badania Kultury Ludowej w Karpatach pomyślnie ren lizawa li, ze swymi partnerami z innych krajów, wspólne przedsięwziecia ba- �293 da\\'cze opracowując szereg rozdziałów do wsponmianej już syntezy kultury ludoW(,j tego obszaru.. Członkowie KNE reprezentowali swą organiz<.lcję takźe na forum mięczynarodowym: na Międzynarodowym Kongresie Nauk Antropologicznych i Etnologicznych w Zagrzebiu (prof. B. Kopczyńska-Jaworska), na sesji poświęconej architekturze ludowej w Karpatach zorganizowanej w Budapeszcie czy też na konferencji zajmującej się współczesnymi aspektami życia ludności wiejskiej zwołanej w Niemczech. KNE gościł także specjalistów z zagranicy, którzy przybywali do Polski by wziąć udział w Letniej Szkole Etnologicznej, wygłosić okolicznościowe wykłady i przeprowadzić konsultacje z polskimi etnologami. Byli ta naukowcy z Wielkiej Brytanii (dr. dr. S. i J. Hutsonowie, S. Jones), Niemiec (dr W. Kaschuba) i ZSRR (dr dr L. Drobiźewa, W. Tiszkow, 1. Griszajew, R. Grigoriewa). Podobnie jak w latach ubiegłych KNE PAN opracowywał także różnego rodzaju oceny i ekspertyzy dła władz naukowych i administracyjnych. Wśród najważniejszych wymienić należy: ocenę możliwości rozwoju działalności kulturalnej inspirowanej kulturą ludową i folklorem opracowaną przez MKiSz., memorandum w sprawie przywrócenia etnografii/etnologii statusu dyscypliny posiadającej prawo nadawania stopni i tytułów naukowych dla PAN i MEN, oraz udziału delegata KNE w komisji oceniającej działalność naukową w zakresie etnografii prowadzoną przez Instytut Historii Kultury Materialnej PAN. Miniony, 1990 rok, poświęcony był w dużej mierze nowym wyborom członków KNE PAN, które po raz pierwszy dokonane zostały w trybie całkowicie demokratycznym, drogą korespondencyjną, obejmującą bardzo szerokie grono samodzielnych pracowników naukowych reprezentujących wszystkie wchodzące w obręb Komitetu dyscypliny. Wybory te odbywały się w oparciu o uchwalony na plenarnym posiedzeniu w dniu 18 maja 1990 roku regulamin, w myśl którego KNE składać się powinien z 30 członków, w tym 24 wybranych przez środowisko i 6 członków zatwierdzonych przez nowy Komitet z grona osób zaproponowanych przez nowego przewodniczącego ze względu na ich zasługi dla rozwoju nauk etnologicznych i ich konieczną obecność w składzie Komitetu mającego reprezentować możliwie wszystkie ośrodki i specjalizacje. Warto tu dodać, iż w grupie tych osób jedno miejsce zostało regulaminowo zarezerwowane dla przewodniczącego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Jednocześnie Wydział I Nauk Społecznych PAN ma prawo uzupełnienia tak skonstruowanej listy KNE o członków akademii (rzeczywistych i korespondentów), którzy są zainteresowani pracami Komitetu. Po przeprowadzeniu dość skomplikowanej procedury wyborczej, obejmującej wybór Komisji Wyborczej i Skrutacyjnej, ustalenie projektu listy kandydatów, jej konsultację w głównych ośrodkach naukowych, rozesłanie głosów i ich obliczenie, w dniu 18 stycznia 1991 roku odbyło się pierwsze konstytuujące zebranie nowej kadencji KNE PAN. Wybrano na nim przewodniczącego KNE (profesora Zb. Jasiewicza z Poznania), zastępcę przewodniczącego (profesor B. Kopczyńską-Jaworską z Łodzi), sekretarza naukowego (docenta A. Posern-Zieli1'Jskiego z Poznania) i dwóch członków prezydium (docent A. Kunachowicz z Krakowa i profesor W. Paprocką z Warszawy). Polskie Towarzystwo Ludoznawcze reprezentuje w KNE dr Z. Kłodnicki z Wrocławia, a korporację PAN - czł. koresp. St. Tabaczyński z Warszawy. Nowo powołany Komitet Nauk Etnologicznych PAN w swym demokratycznie wybranym przez środowisko składzie działać będzie do końca 1992 roku. A. Pasem-Zieliński �299 SPRA WOZDANIE ZARZĄDU GŁOWNEGO POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNA WCZEGO ZA OKHE:S OD WrtZESNIA 1989 ROKU DO WRZESNIA 1990 ROKU Z DZIAŁ/\LNOSCI 1. Sprelwy organizacy jnl:. Na 65 Walnym Zgromadzeniu Delegatów PTL, które odbyło się w dniu 15.09. 1~1l9roku w Opolu, dokonano wyboru Zarządu Głównego Towarzystwa, Głównej KO~1isji Hewizyjnej i Sądu Koleżeńskiego. Do Zarządu Głównego wybrano: dr. Tadeusza Baraniuka, mgr. Adama Bartosza, dr. Janusza Bohdanowicza, dr. Stanisława Chmielowskiego, mgr. Jana Cieślaka, prof. dr. Zbigniewa Jasiewicza, mgr Zofię Jeż-Jarecką, mgr Krystynę Kaczko, mgr. Jana Kapłona, dr. Zygmunta Kłodnickiego, dr /,nnę Kowalskc}-Lewicką, doc. dr Jadwigę Kucharską, mgr. Jana Łuczkowskiego, dr Janinę Nijakowską, dr Ewę Sadowską, dr Teresę Smolińską, mgr. Zbigniewa Toro11skiego, mgr. Romana Tubaję i mgr. Stanisława Żurowskiego. Po ukonstytuowaniu się Zarządu w skład jego Prezydium weszli: dr Janina Nijakowska prezes, dr Zygmunt Kłodnicki - wiceprezes, mgr Roman Tubaja - wiceprezes, mgr Krystyna Kaczko - sekretarz generalny, dr Ewa Sadowska - zastępca sekretarza generalnego, mgr Zbigniew Toroński skarbnik, dr Janusz Bohdanowicz - zastępca skarbnika i mgr Stanisław Żurowski - członek Prezydium. Przewodniczącą Głównej Komisji Rewizyjnej po jej ukonstytuowaniu się została mgr Teresa Lasowa, zaś członkami mgr Magdalena Kopacz i dr Kazimiera Wołos. Natomiast przewodniczącą Sądu Koleżeńskiego - mgr Irena Wronkowska, a członkami - dr Ewa Fryś-Pietraszkowa, dr Janusz Kamocki i dr Barbara Kołodziejska. WZD nadało godność członka honorowego mgr Marii Bytnar-Suboczowej. Na posiedzeniu Zarządu Głównego p'rL w dniu 21.09.1990 roku złożyła rezygnację z funkcji prezesa dr Janina Nijakowska. Zarząd powołał na to stanowisko dr. Zygmunta Kłodnickiego, dotychczasowego wiceprezesa, natomiast jego funkcję przejęła dr Janina Nijakowska. Obecna kadencja Prezydium Zarządu Głównego rozpoczęła się w okresie wielkich, znamiennych przeobrażeń w naszej Ojczyźnie. Wiążą się z nimi, obok ogromnych zmian pozytywnych, trudności finansowe, które dotknęły także nasze Towarzystwo. Dlatego Prezydium ZG zmuszone było do ograniczenia posiedzeń do sześciu (w tym jednego z Radą Wydawniczą) i zrezygnowania z plenarnego zebrar'Ja Zarządu Głównego w I kwartale. Głównym tematem posiedzeń Prezydium było realizowanie podstawowej działalności statutowej Towarzystwa i jego poważne problemy finansowe, wynikające z niedostatecznego finansowania przez Polską Akademię Nauk. Pierwsza dotacja z PAN wpłynęła na konto PTL dopiero WI marcu i nie pokryła wszystkich długów i bieżących potrzeb. Niezależnie od wielu pism kierowanych przez Zarząd Główny do P AN z prośbą o zwiększenie dotacji na rok 1990, Członkowie Prezydium wraz z wieloletnimi, aktywnymi członkami naszego Towarzystwa, jak prof. B. Kopczyńska-Jaworska, prof. Z. Jasiewicz i mgr S. Zurowski, czynili starania o pozyskanie dodatkowych środków finansowych zarówno w Polskiej Akademii Nauk jak i w Ministerstwie Kultury i Sztuki. Chodziło przede wszystkim o dotacje na prowadzenie podstawowej działalności statutowej, w tym na realizację wydawnictw, płace, utrzymanie biblioteki naukowej l innych agend Towarzystwa. I tak 6.03.1990 roku delegacja w składzie: prof. dr �300 Bronisława Kopczyńska-Jaworska, prof. dr Zbigniew Jasicwicz, dr Janina Nijakowska, dr Zygmunt Kłodnicki i mgr Krystyna Kaczko przedstawiła w Wydziale I Nauk Społecznych PAN trudną sytuację finansową oraz najpilniejsze potrzeby To'warzystwa; 16.03.1990 roku prof. B. Kopczyńska-Jaworska, dr J. Nijakowska, dr Z. Kłodnicki, mgr R. Tubaja i mgr S. Żurowski odbyli rozmowę na ww. temat z wiceministrem Kultury i Sztuki Stefanem Starczewskim, a 18.05.1990 roku doc. dr Bogusław Linette i dr Zygmunt Kłodnicki ponowili starania w PAN o dofi:1,msowanie działalności Redakcji Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga. W wyniku przeprowadzonych rozm6w oraz dzięki przychylności władz Wydziału I PAN Towarzystwo nasze otrzymało jeszcze w I półroczu dotację \V wysokości 140,5 mln zł, w tym dla Redakcji DWOK 40,5 mln zł, a na II półrocze dotację w wysokości 125 mln zł, w tym dla DWOK 55 mln zł. Ponadto lVIKiSz przyznało Towarzystwu kwotę 40 mln zł na druk dwumiesięcznika "Literatura Ludowa". Równocześnie PAN obiecała pokryć koszty druku kolejnego tomu "Ludu", kt6ry od 1990 roku stanie się rocznikiem Komitetu Nauk Etnologicznych PAN i Polskiego Tov.'arzystwa Ludoznawczego. Dzięki tym dotacjom utrzymana została podstawowa dzialalność Z••,z'łdu Głównego PTL, a zwłaszcza jego agend jak DWOK, ODiIE, Biblioteka Naukowa,. Archiwum oraz Biura ZG, możliwe jest kontynuowanie części prac wydawniczych, a także nie doszło do poważnej redukcji etat6w, a co za tym idzie do zwolnienia z pracy wieloletnich pracowników. Obniżono zatrudnienie w księgowości ZG (112 etatu) i w ODilE (również 1/2 etatu). Zupełnie niejasna jest sytuacja fin:1I1sowa Towarzystwa począwszy od stycznia 1991 roku. Towarzystwo nasze nie posiada własnego lokalu: agendy Zarz'ldu Gl. mi(',:zczą się w jednym z budynk6w Uniwersytetu Wrocławskiego, ODiIE w Katl'dne Etnografii Uniwersytetu Ł6dzkiego, Pracownia DWOK w wynajętym lokalu ..•..Poznaniu. Budynek, w kt6rym znajduje się siedziba ZG PTL, wymienia częściowo swoich lokatorów i zarysowały się możliwości powiększenia powierzchni na~zcj biblioteki. Nie jest też jasne, gdzie dokładnie będą mieścić się pozostałe agend::: nowy wlaściciel budynku - Wydział Nauk Spolecznych - obiecał zapewnić nam podstawowe warunki pracy. Mamy "vięc nadzieję, że w najbliższym czasie zaowocują wieloletnie starania dr Anny Kowalskiej-Lewickiej i Antoniego Kuczyńskiego. kontynuowane przez dr. Z. Kłodnickiego. W ramach Towarzystwa działa nadal 20 oddziałów terenowych, a przy niektórych z nich funkcjonują Koła Zainteresowań Kulturą: Ormian, Łużyczan. Asyryjczyków, Robotniczej Łodzi, czy Koło Filmu Etnograficznego. Na koniec 1989 roku Towarzystwo skupiało 1.282 członk6w, w tym 3 członk6w prawnych, 9 członk6w honorowych zagranicznych i 6 członk6w zwyczajnych zagranicznych. Zaległości z tytułu niepłacenia składek członkowskich według stanu na 31XII.1989 roku wynosiły: za lata ubiegłe - 62.145 zł, zaś za rok 1989 - 85.200 zł (przy rocznej składce 200 zł i zniżkowej 100 zł). Ponieważ składka członkowska od 1990 roku wzrosła do 1.500 zł (zniżkowa 750 zł), aby zaległości nie powiększały się, apelu~ jemy do skarbnik6w oddział6w o dołożenie starań, by w maksymalnym stopniu zebrać do końca roku zaległe i bieżące składki. Z satysfakcją należy podkreślić fakt, iż niekt6re oddziały we własnym zakresie znacznie zwiększyły ustaloną przez. Walne Zgromadzenie Delegat6w w Opolu wysokość składek członkowskich. Należą do nich oddziały: w Gdańsku, w kt6rym niekt6rzy członkowie płacą 5.000 zł rocznie, w Bytomiu, Krakowie i Poznaniu - 3.400 zł i w Opocznie ~ 2.000 zł. Natomiast z przykrością stwierdzamy, że prawie 50010oddział6w nie wypełnia swych statutowych obowiązk6w. Do końca czerwca raport6w finansowych nie nadesłały �301 oddziały: w Ka!iszu, Lesznie, Opolu, Rzeszowie, Szczecinie, Warszawie, Wrocławiu, Zakopanem i Zielonej G6rze, zaś sprawozdań z działalności nie nadesłały oddziały: w Kaliszu, Łańcucie, Opolu, Rzeszowie, Szczecinie, Toruniu i Zakopanem. Uniemożliwiło to dokonanie w niniejszym sprawozdaniu analizy działalności całego Towarzystwa i przedstawienie WZD aktualnego stanu członk6w oraz wniesionych przez nich opłat. Natomiast warto odnotować, iż Towarzystwo nasze było współinicjatorem poIqcz.onego posiedzenia Komitetu Nauk Etnologicznych PAN i Prezydium Zarządu Głównego PTL z wiceministrem Stefanem Starczewskim, kt6re odbyło się 18 maja bieżącego roku w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie. W spotkaniu wzięli udział przedstawiciele środowisk muzealnych, STL-u, Cepelii oraz innych, zainteresowanych kulturą ludową, jej sztuką i folklorem. W trosce o miejsce kultury ludowej, w tym twórczości artystycznej w całokszałcie kultury narodowej, zebrani sformułowali szereg postulatów, mających na celu zapewnienie dalszego rozwoju naszej dyscypliny oraz właściwej opieki instytucjonalnej nad kulturą i sztuką ludową w Polsce. Ponadto w ramach współpracy naukowej ze Słowackim Towarzystwem Ludoznawczym w Bratysławie, która datuje się od 1973 roku, na Zjeździe SNS w Preszowie Towarzystwo nasze reprezentowała dr Ewa Sadowska. Wygłosiła ona referat dotyczący etnografii miasta przegląd badań krakowskich. Na nasz Zjazd na OTawie zgłosiła udział dr Kornelia Jakubikova, przedstawicielka SNS w Bratysławie. W konferencji zorganizowanej z okazji setnej rocznicy powstania Węgierskiego Towarzystwa Naukowego uczestniczył z ramienia PTL dr Marek Gawęcki, a 'W1 .konferencji "Demosu" w Dreźnie mgr Maria Niewiadomska. Nadto z ramienia ZG PTL doc. dr Barbara Bazielich uczestniczyła w pracach komisji konkursowej na stanowisko dyrektora Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, a mgr Krystyna Kaczko w spotkaniu z wiceministrem Stefanem Starczewskim, kt6re zorganizowane zostało przez Stowarzyszenie Twórc6w Ludowych w Lublinie. 2. Sprawy wydawnicze. Podczas Walnego Zgromadzenia Delegatów w Opolu wynikł problem wielkiego niedoboru środków na działalność wydawniczą i deficytu na koncie ZG PTL. Powodem deficytu było niepełne dotowanie Zarządu Głównego PTL przez Polską Akademię Nauk. Dzięki kontynuowaniu starań o dotacje, zar6v,,"Jlo przez wymienione wcześniej delegacje Zarządu Głównego, jak i przez mgr Antoniego Kuczyńskiego, który od maja 1989 roku pełni funkcję redaktora naczelnego wydawnictw PTL oraz dalszym staraniom o sprzedaż wydawnictw, udało się pozyskać środki finansowe, które pokryły niedobory. Na posiedzeniu Rady Wydawniczej, kt6rej od 18.XI.1989 roku przewodniczy prof. dr Czesław Hernas, zdecydowano kontynuowanie wydawania wszystkich serii i czasopism. Aby zapewnić środki na wydawnictwa postanowiono podjąć intensYWJ1estarania o pozyskanie dotacji i to nie tylko w Polskiej Akademii Nauk, kt6ra nie może dotować tytułów, będących poza jej planĘm wydawniczym. Za grożor:e były czasopisma tzn "Lud", "Literatura Ludowa" i "Łódzkie Studia Etnograficzne" oraz poszczególne serie. Negocjacje z władzami Wydziału I PAN doprowadziły jednak do ustaleó, iż "Lud" począwszy od 1990 roku staje się także ('[ganem wydawniczym Komitetu Nauk Etnologicznych Polskiej Akademii Nauk i może być dotowany ze środków tej instytucji. �302 "Łódzkie Studia Etnograficule" również zostały wpisane na li,-.t\; czasopism PAN, co zapewniło finanse na ich realizację. Natomiast dla dwumiesif:cznika n:1Ukawo-literackiego "Literatura Ludowa" nie posiadaliśmy środków zapewniających jego kontynuację. Starania podjęte przez redaktora pisma prof. dr Czesława Hernasa w Ministerstwie Kultury i Sztuki, wsparte przez Prezydium Zarządu Głównego PTL zapewniły pismu 40 mln zł na 1990 rok. Opłacono z nich zalegl<j fakturę za 1989 rok, natomiast pozostała ezęść tej dotacji, będąca na koncie ZG PTL, przeznaczona zostanie na uregulowanie dalszych zobowiązań płatniczych red~,_kCJi. Dzięki połączeniu zeszytów za rok 1989 i 1990 fundusz ten powiększony o obiecaną przez PAN dotację wystarczy na pełne pokrycie kosztów druku w 1990 roku. Aktualnie wszystkie zeszyty za 1990 rok znajdują się w przygotowaniu do druku, a redakcja posiada komplet materiałów dla trzech zeszytów na 1991 rok. Od zeszytu nr 1-6/1991 pismo rozpoczęło druk wspomnień syberyjskich, stanowiących pokłosie konkursu zorganizowanego wspólnie z ZG PTL. W okresie sprawozdawczym, mimo trudności finansowych, ukazały się kolejne zeszyty "Literatury Ludowej": nr 4-6/1988 i nr 1, 2, 3/1989, a w końcowej fazie druku znajdują się Zl~ sztyty 4-6/1989. Ich ukazanie się przewidujemy w pażdzierniku. Aby złagodzić deficyt finansowy związany z wydawaniem "Literatury Ludowej" redakcja czasopisma podjęła uchwałę, iż od początku 1990 roku nie będzie płaciła honorariów autorskich za artykuły zamieszczone w nim. Ponadto staraniem redakcji przyjęto do realizacji ogłoszenia reklamowe, z których uzyskuje się dodatkowe środki finansowe na to czasopismo. Dalsze starania Zarządu Głównego PTL o zapewnienie pismu ciągłości wydawniczej zmierzają do włączenia go do planu wydawniczego PAN, co znalazło wyraz w pismach przekazanych do Wydziału I Nauk SpQłecznych Polskiej Akademii Nauk. Prace redakcyjne nad kolejnymi zeszytami "Łódzkich Studiów Etnograficznych" są kontynuowane i w okresie sprawozdawczym ukazał się 29 tom tego rocznika. W ramach serii ukazały się następujące tytuły: R. Vorbricha, Daba, górale pół~ nocnego Kamerunu, Wrocław 1990, seria "Prace Etnologiczne"; A. Palucha, Zerwij ziele z dziewięciu miedz. Ziołolecznictwo ludowe w Polsce w XIX i początku XX wieku, Wrocław 1989, seria "Biblioteka Popularnonaukowa". Planowany pierwotnie nakład 50.000 egzemplarzy zmniejszony został do 25.000 egzemplarzy. Ta ilość okazała się wystarczająca dla potrzeb rynku wydawniczego, a elastyczne podejście do wysokości nakładu uchroniło Zarząd Główny PTL od strat finansowych. Dochody ze sprzedaży tej publikacji w wysokości około 11 mln zł pokryły część: niedoborów środków finansowych na wydawnictwa. Ukazał się także pierwszy tom pracy J. Ś\viętka, Brzozowa i okolica Zakliczyna pod redakcją dr Krystyny Kwaśniewicz, seria "Archiwum Etnograficzne", częściowo dotowana przez Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Miasta Krakowa i Urzędu Wojewódzkiego w Tar'1oVJie, który wyasygnował w bieżącym roku na kontynuację tego dzieła dalsze 5 mln zł. W ostatnich dniach ZG PTL uzyskał z P AN informację o możliwości uzyskania środków na wydawnictwa, co umożliwi wydanie II tomu wyżej omawianej publikacji, a także kolejnego tomu w serii "Prac Etnograficznych", poświęconego budownictwu Iraku. Mamy nadzieję, że interesującą pozycją na rynku księgarskim będzie publikacja Dobrosławy Wężowicz-Ziółkowskiej, poświęcona erotykowi ludowemu, a przygotowana do druku na IV kwartał bieżącego roku w serii "Biblioteki Popula:l1onaukowej". ,,/\tlasu Polskich Stro\V okresie sprawozdawczym staranie o reedycję i doc_ tlI' B. Bazielicb. jów Ludowych" prowadziły dr A. Kowalska-Lewicka Podpisano nawet umo\vę z wydawnictwem "Galicja" w Krakowie. lecz aktuu]ny �303 stan finansowy tej instytucji jest mało stabilny i nie rokuje pomyślnej współpracy. Nowym przedsiGwzięciem edytorskim jest "Biblioteka Zesłańca", stanowiąca pokłosie konkursu na wspomnienia i materiały dotyczące pobytu Polaków na Syberii w latach 1939-l95G. Konkurs zaowocował oryginalnymi tekstami wspo:nnieniowymi, dotyczącymi zesłań do Kazachstanu, pobytu Polaków w Workucie. na Kołymie i w innych miejscach odosobnienia. W sumie organizatorzy otrzymali ok. 400 prac. Są to teksty pochodzące zarówno z kraju, jak również spoza, granic: z Anglii, Australii, Kanady i USA. Aktualnie przygotowywana jest bibliografia rozumowaJJa prac i materiałów nadesłanych na konkurs, która zostanie opublikowana na łamach "Literatury Ludowej". "Biblioteka Zesłańca" przygotowywana jest przy współpracy z Wydawnictwem Wrocławskiej Drukarni Naukowej i obejmie zarówno teksty wspomnieniowe, dotyczące okresu zesłań sowieckich, jak również reprinty wybranych do wydania pamiętników z XIX wieku. Planuje się pełne samofinansowanie tej serii, a nawet liczymy na niewielki dochód dla Towarzystwa. Kończąc omawianie spraw wydawniczych należy raz jeszcze zwrócić uwagę, iż nasze pu~likacje powinny przynosić zyski, lub przynajmniej bilansować wydatki i dochody, gdyż według inform<lcji uzysk<lnych w Polskiej Akademii NilUk czasopisma i serie naszego Towarzystwa nie włączone do planu wydawniczego tej instytucji, nie będą przez nią dotowane. 3. Archiwum Naukowe Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Zawiera 2.500 tek. W okresie sprawozdawczym kontynuowano porządkowanie materiałÓw archiwalnych od nr 736 do 900, wykonując następujące prace: zmieniono numerację opracowanych tek, wpisano do nowej księgi inwentarzowej oraz szczegółowo opracowano materiały archiwalne, sprawdzając ich zawartość oraz sporządzonokarty katalogowe i archiwalne. Zbiory archiwalne powiększyły się o materiały, stanowiące pokłosie konkursu na wspomnienia sybirackie. Ogółem wpłynęło ok. 400 prac, z czego polowa została opracowana. Sporządzono karty bibliograficzne, zawierające imię i nazwisko autora, tytuł pracy, liczbę stron, streszczenie tekstu oraz aktualny adres autora. Mają one stanowić podstawowy materiał bibliograficzny dla planowanych wydawnictw. Pozyskane drogą konkursu materiały stanowią niepowtarzalny zbiÓr archiwaliów dotyczących losów polskich zesłańców do ZSRR. 4. Biblioteka Naukowa im. Jana Czekanowskiego. Posiada 35.255 woluminów. W ciągu ostatniego roku powiększyła swoje ;:biory o 380 woluminów z czego zakupiono 86 woluminów za kwotę 40-1.930 zł, z darów pozyskano 23 woluminy a z produkcji wydawniczej Towarzystwa 10 woluminów. Znaczny procent nabytków pochodzi z wymiany wydawnictw. Z 261 woluminów pozyskanych tą drogą 39 woluminów otrzymano z placówek krajowych, a 222 woluminów z zagranicy. Wymiana wydawnictw zapewnia bibliotece regularny dopływ najnowszej literaturyetnograficznej, zwłaszcza czasopiśmienniczej. Prowadzona jest ona z 43 instytucjami krajowymi oraz 130 zagranicznymi. W zamian za otrzymane czascpisma i dzieła zwarte rozesłano do kontrahentów zgodnie z rozdzielnikiem wymiany 72. tom "Ludu", ostatnio wydane zeszyty "Literatury Ludowej" i inne publikacje. Wszystkie nabytki zostały zinwentaryzowane, skatalogowane i sklasyfiko·,vane. Obok prac zwi<)zanych z gromadzeniem, w:{mianą i opracowaniem zbiorów. ogrom-o �304 ne znaczenie ma udostępnianie ich oraz działalność informacyjna. Z księgozbioru korzystali przede wszystkim studenci i pracownicy naukowi Katedry Etnografii Uniwersytetu Wrocławskiego, a także studenci archeologii, kulturoznawstwa, filologii polskiej i słowiańskiej, geografii turystycznej i inni. Na miejscu w czytelni udostępniowo 2.350 woluminów, na zewnątrz wypożyczono czytelnikom indywidualnym 517 woluminów. W ramach wypożyczeń międzybibliotecznych do bibliotek krajowych przesłano 42 woluminy. Z konsultacji i porad bibliograficznych korzystali w szerokim zakresie studenci, pracownicy domów kultury i inni zainteresowani. Ponadto dla potrzeb Centralnego Katalogu Zagranicznych Wydawnictw Ciągłych Biblioteki Narodowej w Warszawie zaktualizowano wykaz czasopism zagranicznych, które wpłynęły do księgozbioru w 1989 roku. Na zakończenie należy przypomnieć, iż w bieżącym roku obchodzimy jubileusz, mający wielkie znaczenie nie tylko dla naszego Towarzystwa, lecz takie dla etnografii polskiej. W 1990 roku przypadła 100 rocznica śmierci Oskara Kolberga. Dla uczczenia pamięci wielkiego etnografa polskiego Zarząd Główny podjął starania o dotację na dwa kolejne tomy Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga, a Redakcja DWOK włączyła się w prace organizacyjne obchodów jubileuszowych. ZG PTL przekazał w formie długotrwałego depozytu dla Muzeum w Przysusze miniaturo"'lY portret Oskara Kolberga. Sekretarz mgr Generalny Krystyna PTL Kaczko DZIALALNOŚC KOLA ZAINTERESOWAŃ KULTURĄ ASYRYJSKĄ PRZY POZNAŃSKIM ODDZIALE PTL W OKRESIE OD MAJA 1989 DO KWIETNIA 1990 ROKU Działalność koła w omawianym okresie zdominowały spotkania o ponad lokalnym zasięgu; zasadniczym terenem naszej działalności jest Polska. Kontakty, które ńawiąz.aliśmy z zagranicą, głównie dzięki informacjom drukowanym w asyryjskich periodykach na Zachodzie, rozszerzają się i owocują w formie wzajemnych wizyt i spotkań roboczych. Na przełomie maja i czerwca byłem np. gościem imigrantów asyryjskich w Holandii, na zaproszenie jednego z dziC\lających tam klubów o nazwie "Mezopotamia". W tolerancyjnej Holandii mieszka obecnie około siedmiu tysięcy Asyryjczyków. Społeczność ta jest nieźle sytuowana, posiada bardzo dobre kontakty z miejscową ludnością oraz pelną swobodę w odwiedzaniu krewnych i znajomych w sąsiedniej RFN. W Holandii jest okola trzydziestu nauczyciet języka asyryjskiego. Wspólnie z innymi prowadzą szeroką i ambitną działalność kulturalno-oświatową oraz wydają dwa periodyki: "Kawkbo Othuroyo" - "Gwiazda Asyryjska" i "Szemszo" "Słońce", których kolejne numery są dostępne w bibliotece publicznej. Po powrocie do Polski przystąpiłem do finalizowania trwających blisko dwa lata przygotowań, których celem było zorganizowanie w Poznaniu, w Biurze Wystaw Artystycznych, wystawy prac asyryjskiego artysty-grafika, Hanna AI-Haek, mieszkającego w Szwecji. Otwarcie wystawy, obejmującej 134 prace (grafika, akryl, akwarela, olej), nastąpiło 12 lipca 1989 roku. Ostatnim akcentem ponadlokalnych kontaktów był przyjazd do Polski siedmioosobowej, asyryjskiej grupy muzycznej "Isztar" ze znanym piosenkarzem Ni- �305 nibem Lahdo i kompozytorem Yawsefem Malke. "Isztar", choć działa w Szwecji, jest zespołem powszechnie znanym w całym środowisku Asyryjczyków Zachodnich. Wykonane przez grupę piosenki ludowe utrwalono na płytach i taśmach magnetofonowych. W ciclgu sześciu dni pobytu w Polsce asyryjscy artyści przejechali blisko dwa tysiące kilometrów. Zespół był zadowolony, wszędzie bowiem przyjmowano go wręcz entuzjastycznie. O wymienionych wyżej imprezach przewodniczący koła napisał obszerne relacje, które ukazały się na łamach asyryjskiego miesięcznika "Hujada" wychodzącego w Szwecji od trzynastu lat. MichaeL AbdaUa KONFERENCJA NAUKOWA "W SETNĄ ROCZNICĘ ŚMIERCI OSKARA KOLBERGA" WARSZAWA 6-7 CZERWCA 1990 ROKU W dniach 6-7 czerwca 1990 roku odbyła się w Warszawie konferencja naukowa "W setną rocznicę śmierci Oskara Kolberga" zorganizowana przez Instytut Badań Literackich PAN. Miała ona charakter kameralny, odbyła się w gron,ie folklorystów, a poświęcona była głównie refleksji nad współczesną wartością żródeł zgromadzonych przez Kolberga. Konferencję otworzył dyrektor naukowy IBL, Ryszard Górski. Wygłoszono następujące referaty: Agata Skrukwa "Dzieje i obecny stan spuścizny rękopiśmiennej O. Kolberga", Danuta Pawlak "Z zagadnień dokumentacji melodii ludowych w zbiorach i wydawania tekstów ludowych w świetle rękopisów", Honorata Skoczylas-Stawska "Cechy gwar wieluńskich w dziele O. Kolberga", Elżbieta Jaworska "Polska ballada ludowa w Dziełach wszystkich O. Kolberga", Krzysztof Wrocławski "O Kolbergowskich publikacjach ludowych opowieści wierzeniowych z Mazowsza i Podlasia", Wiesław Bieńkowski i Anna Gruca "Krakowskie koneksje Oskara Kolberga", Iwan Kruk "Folklor białoruski w pracach O. Kolberga" i Ryszard Górski "Dokonania Kolberga w ocenie zagranicy". Kilku referentów, między innymi z Kijowa, nie przybyło na konferencję. Trzy pierwsze referaty, przygotowane przez pracowników redakcji Dziel Wszystkich O. Kolberga w Poznaniu, były ściśle związane z badaniami nad spuścizną rękopiśmienną Kolberga, prowadzonymi od 1963 roku równolegle do prac wydawniczych. Miały one na celu ukazanie podstawowych problemów warsztatu Kolberga, jego założeń i praktyk jako zbieracza i wydawcy. W referacie Agaty Skrukwy przedstawione zostały, w części nieznane dotąd fakty dotyczące dziejów tek Kolberga od chwili jego śmierci do dziś, a także wynikający z ich historii aktualny stan źródeł. Przemieszanie rękopisów i ich niekompletność w stosunku do stanu pierwotnego warunkują nie tylko kształt i zawartość wydawanych po raz pierwszy z manuskryptów monografii, ale także wyznaczają granice interpretacji dorobku folklorystycznego Kolberga. D. Pawlak omówiła podstawowe problemy dotyczące sposobów gromadzenia, notowania, opracowywania i wydawania melodii ludowych. Muzyka ludowa była przez Kolberga traktowana pierwszoplanowo i ukazanie jego warsztatu jako zbieracza i badacza folkloru muzycznego jest istotne dla współczesnej etnomuzykologiL W trzecim referacie z tego cyklu E. Miller przedstawiła podstawowe zagadnienia dotyczące Kolbergowskich metod zbie20 Lud t. LXXIV �306 rania i edycji tekstów folkloru. Analiza Spusclzny rękopiśmiennej przynosi ncH'e i istotne informacje o jego metodzie dokumentacji literatury ludowej, zwłaszcza w zakresie lokalizacji geograficznej zapisanych i drukowanych tekstów, ich chronologii i autorstwa. H. Skoczylas-Stawska zajęła się w swoim referacie tymi cechami gwar wicluńskich, które odnaleźć można w zapisach folkioru opublikowanych w monografii KaUskiego (tomy 23 i 46 Dziel wszystkich), zwłaszcza w zakresie fonetyki E. J2worsk<::, autorka Katalogu. polskiej ballady ludowej, zajęła się tym gatunkiem pieśni w dziele Kolberga. Zwróciła szczególną uwagę na zilsób drukowanych utworów, ich proweniencję żródłową oraz sposób traktowania tekstu ballad przez Kolberga. K. Wrocławski scharakteryzował folklor wierzeniowy Mazowsza i Podlasia wyekscerpowany z powieści wierzeniowych opublikowanych w monografiach Kolberga poświęconych tym regionom. Opowieści wierzeniowe, traktowane przez samego Kolberga jako ilustracja "świata nadzmysłowego", stanowią bardziej materiał do badań nad wierzeniami ludowymi niż nad formalnymi wyznacznikami tego gatunku. W. Bieńkowski omówił kontakty Kolberga ze środowiskiem naukowym i literackim Krakowa, poszerzając dokumentację źródłową tego najowocniejszego okresu życia i pracy autora Ludu. Prześledzenie stałych z'.vi~lzl:ów Kolberga z tym środowiskiem wykazalo, jak wielkie zr:aczenie dla prac i bad:lń etnograficznych miała atmosfera Krakowa, cieszącego się wówczas znaczn;l sViobod'ł myśli naukowej i patriotycznej. L Kruk z Miilska wj;lł się wartością żródlową zgromadzonych przez Kolberga materi<lłów bialoruskich z punktu widzenia współczesnej folklorystyki białoruskiej. Przedstawił m.in. wyniki badań terenowych potwierdzających żywotność niektórych wątków literatury ludowej zanotowanych przez Kolberga. R. Górski omówi! wybrane recenzje i wypowiedzi zagraniczr.e dotyczące Ludu i Obrazów etnograjicznych, a także kontakty Kolberga z badaczami pozapolskimi, poruszając niektóre aspekty recepcji prac Kolberga w nauce europejskiej XIX wieku. Dyskusja skoncentrowała się wokół problemu żródłowej wartości folklorystycznych zbiorów Kolberga. Ujawniła, jak potrzebna jest współczesnej folklorystyce szersza orientacja w metodach pracy badawczej i edytorskiej KolbeTga. Sformułowany więc został postulat publikowania wyników analiz jego spuścizny rękopiśmiennej, a także rezultatów jej konfrontacji z materiałami drukowanymi. Przybliży to moment, kiedy dysponować będziemy pełną naukową biografią Kolberga, ustalającą jego miejsce w dziejach polskiej folklorystyki i etnografii. Ewa Miller, ETNOLOGIA VII PRZEGLĄD FILMOW Agata Skruku'u A FILM ETNOGRAFICZNYCH W Łodzi, w dniach 13-15 listopada 1990 roku odbyl się VII Przegl<!d Film{,w Etnograficznych. Jego organizatorami byli: Katedra Etnografii Uniwersytetu Lódzkiego. Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne \V Łodzi. Wytwórnia Filmów Oś\viatowych w Łodzi, Studenckie Koło Naukowe Etnografów (przy Katedrze Etnag"arii UŁ). Celem Przeglądu było określenie roli filmu w procesie edukacjii ctnologiC/:nej. Projekcje odbywały się w gmachu MAiE i objęTy 31 filmów procJuJ<cji pcJski::;j. czeskiej i słowackiej. Przegląd otworzyła prof. dr hab. B. Kf)pczyńska-JaV.'<l;'~';"a �307 (KE UL), przypominając historię łódzkich spotkal1 z filmem etnograficznym 1. W referacie inaugurującym VII Przegląd, doc. dr hab. A. Mikołajczyk (MAi E) wypowiedział się na temat możliwości i zasadności wykorzystywania filmów i różnego rodzaju zapisów filmowych w edukacji etnograficznej oraz archeologicznej. Z incjatywy dr E. Nowina-SroczYl1skiej (KE UL), głównego organizatora merytorycznego, w ramach Przeglądu odbył się retrospektywny pokaz filmów "V. Żukowskiego z lat HI68-19842. Zaprezentowano ponadto film poświęcony temu twórcy -- "Witold Żukowski czyli tropami filmowej etnografii", zrealizowany przez M. Lukow~:kiego'. Nie ulega wątpliwości, iż twórczość W. Żukowskiego odgrywa dużą rolę w popularyzowaniu wielu przejawów kultury ludowej i stanowi istotnq bazę ikonograficzną dla etnologów. Ze zbi01ÓW filmowych Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie zostaly udostępnione cztery filmy z lat 1957-1982 \ zrealizowane przez K. Chojnackiego i P. Szackiego. "Tradycyjna obróbka lnu" to film pokazujący wszystkie czynności związane z pozyskiwaniem i obróbką włókna lnianego. "Vykonywaniu ligawki, tj. instrumentu dętego z dl'ewna, który jest używany w czasie Adwentu, poświęcony by! film "Ligawka". Kolejne czynności dotyczące wyrobu góralskich fajek przedstawiał film "Wyrób fajek na Podhalu". Natomiast "Garnki ze Studziane~~o Lasu" prezentuj'l technologię produkcji glinianych naczyń lepionych z wałeczków gliny (t.echniką taśmowo-spiralną). P. Szacki w czasie projekcji wspomnianych fiimów poinformował, gdzie i kiedy zostały one zrealizowane oraz kim są i czym się zajmujq ich bohaterowie. Ponadto P. Szacki wygiosił komunikat dotyczący z<l!'Jisów filmowych gromadzonych przez PME. Przeważnie powstaj'l one w trakcie pl'Zeprowadzania badań terenowych przez pracowników Muzeum. Oprócz dokumentowania tradycyjnych technik i rzemiosł, rejestracją filmową są objęte ludowe obrzędy i zwyczaje, sztuka ludowa, działalność muzealna. Niektóre z tych realizacji slużą popularyzowaniu tradycyjnej kultury ludowej i są udostępniane zwiedzającym Muzeum. Studio Krót.kich Filmów w Bratyslawie reprezentował prof. M. Slivka, r('żyser. obecny dziekan wydziału filmowego Szkoły Filmowej w Bratysłavv"ie. W swym wystąpieniu podkreślił, że w związku z odbytymi studiami, uważa się l O poprzednich przeglądach zob.: E. Nowina-SroczYliska, Dorobek! tradycja. TlI PrzegLąd Filmów Etnograficznych, "Łódzkie Studia Etnogra.!iczne" 1984 t. 24 s. 96-99; H. Belke-Markie',vicz, Etnograficzna pal/orama Eu.ropy. IV Przeglqd Filmów Etnograficznych, "Łódzkle Studia Elnograficzne" 1987 t. 27 s. 133-136; "Materiały posesyjne z III Przeglądu Filmów Etnograficznych", Łódź 1983; M. Łukowski, PoLski film etnograficzny, Warszawa 1987, ss. 121. • "Frasobliwy", 1968, reź. W. Żukowski, Wytwórnia Filmów Oświatowych w Łodzi (taśma 35 mm, 8 min., kolorowy, dźwiękowyi7) "Jarmark w Leżajsku", 1975, reż. W. Żukowski, WFO (35 mm, la min., kolor, dźwięk); "Trąbita, róg gajdy Jana Kawuloka", 1975, reż. W. Żukowski, WFO (35 mm, 13 min., kolor, dźwlęki7); "W garncarskim rodzie", 1976, reż. W. Zukowski, WFO (:>5mm, 13 min., kolor, dźwięk); "Witamy Cię Panno Wiosno", 1973, reż. W. Żukowski, 1"78, WFO (35 mm, 4 min., kolor, dźwięk); "Dziady noworoczne", 1981, reż. w. Zukowski, WFO (35 mm, 15 min., kolor, dźwięk); "Objazd pól", 1982, reż. W. Zukowski, WFO (35 mm, 10 min., kolor, dŹwięk); "Lać światło", 1984, reż. W. Zukowski, WFO (35 mm, 10 min., kolor, dżwiqk). 'Witold Żukowski czyli lropaml filmowej etnografii, 1987, reż. M. Lukowski, W FO (35 min., 31 min., kolar, di.więk). 'Tradycyjna obróbka lnu", 1976, real. K. Chojnacki, P. Szacki, Państwowe MUZE'l:m Etnograficzne w \Varszawic (16 mm, 18 min., czarno-biały, niemy); "Ligawka", 1982, real. K. Chojnacki, P. Szacki, PM]'; (IG mm, 13 min., czarno-biały, niemy); ••Wyrób fajek na Podhalu", 19a2, real. K. Chojnacki, P. Szacki, PME (16 nlm, 17 lnin. czarno-biały, niemy); ,.Garnki ze Studziancgo Lasu", 1967, real. K. Chojnaeki, P. Szacki, PME (16 mm, 18 min., e"'H- no-biały, ule't"y). �303 zarówno za etnologa, jak i za twórcę filmowego. ,Jego zdaniem, film należy traktować na równi z artykułem etnograficznym, film bowiem stanowi formę publikacji etnologicznej, daje możliwość obiektywnej i subiektywnej wypowiedzi. Na Przeglądzie pokazano kilka realizacji M. Slivki 5. "Voda a praca" okazała się poetycką impresją na temat związków człowieka z żywiołem wodnym. "Muchovci" są opowieścią o rodzinnym zespole muzycznym, natomiast "Masky slovenskeho ludovello divadla" ukazują zimowe zwyczaje i obrzędy na wsi słowackiej. Spośród prezentowanych obrazów największe wrażenie na widzach wywarł film "Odchadza clavek". który jest zapisem prawosławnego obrzędu pogrzebowego na Bałkanach. M. Slivka dokonał tej realizacji w 1968 roku na terenie Bułgarii i Serbii, ale dopiero po upływie 20 lat mógł materiały te po raz pierwszy zaprezentować publicznie. Pokaz autorski filmów A. Różyckiego 6 ujawnił, że filmy te posiadają nie tylko walor dokumentu, niewątpliwie istotny dla etnogmfa, ale przede wszystkim ukazują ludzi poruszających się w obszarach swej oryginalnej wyobraźni, a przez to niezwyklych i o fascynującej osobowości. Mam tLI na myśli bohaterki filmów "Ułecieć" (Krystyna Adamczyk), "Kalwaria Marii Wnęk" i "Nicskończoność dalckich dróg" (Zofia Rydet). Z kolei mgr W. Kowalczuk z Muzeum Okręgowego w Białymstoku przedstawił cztery realizacje 1 dotyczące procesów wyrobu siekiery, motyki. duhy i niecki. Filmy te powstały jako uzupełnienie wystaw prezentowanych w Muzeum i były przeznaczone dla zwiedzających. Dopiero od niedawna w Muzeum w Białymstoku są dokonywane tego rodzaju zapisy filmowe i gromadzone w Archiwum Video Działu Etnografii. Katedrę Etnografii i Folklorystyki Uniwersytetu Karola w Pradze reprezentowali J. Skupnik i B. Kufnerowa. Pokazali oni filmy autorstwa prof. L. Barana, zrealizowane razem z Jidką Stankovą 8. "Wesele", film nakręcony w Jugosławii oraz "Maszkary" traktują o tmdycyjnej obrzędowości Czechów. "Szkoła warszawska", czyli grupa etnografów z Katedry Antropologii Kulturowej i Etnologii Uniwersytetu Warszawskiego, skupionych wokół dr K. Kubiaka, to entuzjaści zafascynowani techniką video i możliwościami wykorzystywania jej przez etnologów, zwłaszcza w bezpośredniej styczności z informatorami. Świad- • "Voda a praca", 1963, reż. M. Slivka, Studio Krótkich Filmów w Bratyslav.ie (35 mm, czarno-biały, dżwięk); "Odchadza clavek", 1988, reż. M. Slivka, St. Kr. F-w (35 mm, czarnO-bialy, dźwięk); "Masky slovenskeho ludoveho divadla", 1986, reż. M. Slivka, Sto Kl'. F-w (35 mm, kolor, dźwięk); "Muchovci", 1988, reż. M. Slivka, St. KI'. F-w (35 mm, kolor, dźwięk). 'Beskidzkie palmy wielkanocne", 1983, reż. A. RóżyckI, WFO, (35 mm, 18 min., kolor, dźwięk); "Ulecieć", 1984, reż. A. Róźycki, WFO (35 mm, 16 min., kolor, dźwięk); "Drzewa", 1987, reż. A. Różycki, FWO (35 mm, 29 min., kolor, dźwięk); "Kalwaria Marii Wnęk", 1988, reż. A. Różycki, WFO (35 mm, 18 min., kolor, dźwięk); "Nieskończoność dalckich dróg. Podsluchana i podpatrzona Zofia Rydet. A.D. 1989", 1990, reż. A. Ruźycki, WFO (35 mm, 30 min., czarno-biały, dźwięk). 7 "Kucie siekiery", 1990, real. M. Pucilowski, Z. Sadowski, oprac. etno W. Kowalczuk, Muzeum Okręgowe w Bialymstoku (video VHS, 20 min., kolor, dźwięk); "Kucie motyki", 1990, real. M. Puciłowski, oprac. etno W. Kowa1czuk, Muz. OkI'. (video VHS, 10 min., kolor, dźwięk); "Wyrób duhy", 1989, real. M. Kość, M. Pucilowski, oprac. etno W. Kowalczuk, Muz. Okr. (video VHS, 8 min., kolor, dźwięk); "Wyrób niecki", 1989, real. M. Mala,cka, M. Puciłowski, oprac. etno W. Kowalczuk, Muz. Okr. (video VHS, 13 min., kolor, dźwięk). '"Wesele", reż. L. Baran, Katedra Etnografii i Folklorystyki Uniwcrsytetu Karola w Pradze (35 min., czarno-bialy, dźwięk); "Maszkary", reż. L. Baran, Kat. Etn. i Folkl. (35 mm, czarno-bialy, dźwięk). �czyły o tym przedst.awione filmy ~': "Opowieści o Mańce", "Przewożnik", "Pog:'zt'b Stefana od Figury", Pokazom filmowym VII Przeglądu towarzyszyła dyskusja, w której jednym z dominujących tematów bylo zastosowanie techniki video w etnologii. Stwierdzono, iż dokonywane w terenie realizacje video stanowią material dokumentujący o;;]'eślone zjawiska kulturowe (np. obrzędy, technologię, twórczość artystyczną) i mW"l być uznawane za obiekty muzealne. Natomiast zapisy video utrawalające sytuację kontaktu etnologa z informatorem są wprawdzie formą uchwycenia świadomości rozmówcy, ale z drugiej strony mogą wykazać "etnocentryzm badacza, jego przeświadczenie o wyższości własnej wiedzy, a nawet ujawnić totalną manipulację in~ormatOl·em. Video to medium niebezpieczne, gdyż w rezultacie jego stosowania m()g~l zacz[tć powstawać filmy nie o ludziach, a o granicach etnologii" 10. Publiczność Przeglądu, oprócz łódzkiego środowiska etnologów, filmowców i miłośników filmu etnograficznego, stanowili studenci etnografii z Krakowa, Wrocławia, Warszawy i Pragi. Na przyszłość, w związku ze wzrastającym zainteresowaniem, impreza winna być przeniesiona do większej sali 11. Danuta Nadaj XII MIĘDZYNARODOWY KONGRES NAUK ANTROPOLOGICZNYCH I ETNOLOGICZNYCH, SYMPOZ.JUM: "FOLKLOR A PROCES HISTORYCZNY" W dniach 2-1-31 lipca 1988 roku odbył się w Zagrzebiu XII Międ7.ynarodm.vy Kongres Nauk Antropologicznych i Etnologicznych. Było to przedsięwzięcie ze wszech miar olbrzymie i zasługujące na uwagę. Opisanie Kongresu przekracza jednak możliwości jednego obserwatora. Jedno ze stu szesnastu sympozjów Kongresu wrganizowanego w ramach dwudziestu siedmiu pól tematycznych, zajęlo się problemem folkloru i folklorystyki w ujęciu historycznym. Sympozjum pL "Folklore and the historical process" było bodaj największym tego typu przedsięwzięciem podczas ośmiodniowych obrad. Z racji technicznych odbywało się jednocześnie w dwóch pomieszczeniach, stąd też i tu pełna obserwacja była zn3.CZnie utrudniona. Podczas sympozjum wygłoszono blisko siedemdziesiąt refer<ltów i chociaż refe;'enci zdominowani byli przez przedstawicieli zagrzebskiego "Za','od za istrażivanije folklora", to i tak znależć można było przedstawicieli wszystkich niemal kontynenlów. Tematyka wyst[jpień była bardzo szel'O;"l:ai niekiedy dalece wybieg:ljąca poza ramy wytyczone przez myśl przewodnią sympozjum. Poruszano w nich kweslie 9 •• Opowieści o Mańce", J990, real. R. Nowit"lSki, Katedra Etno!o~ii i f\.ntropolo~ii Ku!tUTowe.1 Uniwcr:-;ytetu \Varszavvskicgo (video VHS, 90 min., kolor, dź'więk); "Pr:..:cv"tożn..ik", 19~O, real. W. Fieniążek, Kat. Elnol. i Antrop. Kult. (video VHS, 90 min., kolor, dj.wi~k); ,;Pogrzeb Stefana od Figury", 1990, real. J. Kotail~:iki, Kat. Etno!. i Antrop. !{.ult. (video VIIS, GO min., tolar, dżwl(;k). 10 Z wypowied:i Eo Nowina-Sroezyń:·.lciej (KIC UL). 11 Należy mieć nadzieje:, że na"t<:pne "potkania b<;dą się odbywać przy użyciu nowocześniejszego i ~prawn!ej<,;zf'go sprzętu or~z, że i.cnŻ2 sprzęt b~dzie ob;.;;iugi\vany przez osoby bardziej kOInpeleni.nc niż nl~ało to m~ej"ice na VIl PFE. �3tO elnohistoryczr.e, metodologiczne, źródłoznawcze. Mówiono o problemach przemian kulturowych, o współczesnych zagadnieniach kultury duchowej i o aspektach folkloryzmu. Kwestie metodologiczne dotyczyły różnych obszarów rzeczywistości folklorystycznej. Aleksandra Wagner z Zagrzebia w referaci~ pt. "The method as a way to atomize history" (Metoda jako sposób atomizacji historii) stwierdziła między innymi, iż pojedyncze przykłady pomagają nam budować gmach kompleksowego zrozumienia historii. Jednakże całkowite zrozL:mienie niejako uniewazma wagę jednostkowego elementu. Przykłady muzyczne, jako dowody nau!wwej "praxis" ważne być mogą tylko wówczas gdy podstawą owej ,.praxis" np. w kręgu muzykologii jest interpretacja. W podobnym duchu wyraził swój pogl<id na muzykę ludową Jzalij Ziemietowskij z Leningradu w referacie pt. "Musie us a source of history" (Muzyka jako źródło historyczne). Jego koncepcja opiera się na założeniu, iż możliwe jest wykorzystanie muzyki i pieśni ludoWE'j jako informacji etnohistorycznej, co napotyka w praktyce na pewne trudności. Obecnie folklor muzyczny bada się jako historyczne ucieleśnienie konkretnych systemów myślenia muzycznego, sposobów artykulacji i percepcji. Autor uważa, ;~C systematyczne podejście i semantyczne porównanie z danymi pozamuzycznymi mogą doprowadzić etnomuzykologa do studiów nad etnohistorią. Mark Slobin z Middletown mówiąc o historyc:mych poJejściach w etnomuzykologii "Historical approaches in ethnomusicology". dał przegląd różnych histerycznych stanowisk wykorzystywanych w ciągu o:;tatnich 20. lat w badaniach nad muzyką ludową w Afganistanie, Europie Wschodniej i USA. Podejścia te, jego zdaniem, stosowane były na gruIlcie analizy tradycyjnej, jak też na gruncie metod nie znanych dotąd etnomuzykologom uwzględniającym w swoich studiach historię nad muzyk'l różnych regionów. Wystąpieniem, które na pewno pozostało na długo w pamięci uczestników Sympozjum było wystąpienie prof. Anny Czekanowskiej. W reIeracie pl. "Folk music today: historical vs. sociological-psychological approach" (I\·'luzyka ludowa dzi<;iaj: perspektywa historyczna w ujęciu socjologiczno-psychologicznym), powiedziała między innymi, iż rezultaty polskich badań dowodzą, że ocena kultury zależy przede wszystkim od aspektów kultury, które są przedmiotem badań oraz metod do tych badań zastosowanych. Dwa zjawiska zdaniem prof. Czekanowskiej mają dziś szczególne znaczenie: ocena tradycji i jej znaczenie dla współczesnego społ!~czeństwa oraz rola kulturowej tożsamości z uwzględnieniem regionolnaych i lokalnych wartości. Różnice między prezentacją tego samego faktu dziejowego w historii i folklorze 5ą ewidentne. Tatiana Civ'jan-Michaiłowa z Moskwy w referacie pt. "Notion of precedent in folklore" (poglądy nI. precedensu w folklorze) uważa, że historyczność folkloru i mityczno-poetyckich źródeł historycznych wskazuje na ich powinowactwo oparte na mitologicznym precedensie (mythological precedent), który znc~jduje odbicie zarówno w obrzędach, kosmologii, jak i w przekazach historycznyc" . Autorka uważa, że poszukując elementów mitologicznych w historii i historycznych .w folklorze zaczynamy od "mythological precedent". Ow "mitologiczny preced"ns" winien być uważany jako element, który utrwalił informację historycZIl{!. Jewgienij Paszenko z Kijowa w referacie pl. "DlAbrownik in comparative studies of slavonic mythology" (Dubrownik w studiach porównawczych z zakresu mitologii słowiańskiej), na gruncie badań folklorystycznych odzwierciedlających slarosłowiaiiskie wyobrażenia mitologiczne w kulturowym pejzażu Dubrownika, określił linię Kijów-Dubrownik jako jedną z możliwych dróg migracji Słowian. �311 Jaromi}' Jech z Pragi w bardzo interesującym wywodzie p1. "Folklore und historische Prozess - Folklore aIs historischers Prozess" (Floldor i proces historyczny - felklor jako proces historyczny) mówił, iż folklor może być postrzegany j<lko paralelny do procesu dziejowego, kiedy indziej jako fenomen współistniejący z tymże procesem. W pierwszym wypadku jest on trudny do odróżnienia, niekiedy daje się zauważyć całkowita niezależność od generalnego biegu historii, podczas gdy w jeszcze innych przypadkach mamy do czynienia z refleksjami wydarzeil dz:ejowych. W drt~gim przypadku, folklor może być badany historycznie w swoim aktualnym kształcie. Przemyślenia te autor posiłkował przykładami literatury ludowej, szczególnie w jej formie narracyjnej. Prakash Oraon Chandra z Ranchi w Indiach przedstawił referat pt. "Tribal history through folklore" (Historia plemienna utrwalona w folklorze). Przedstawi! tu tzw. historię ludową wyrażoną folklorem. Zauważył przy tym, że ustne tr<J.dycje historyczne społeczeństw niepiśmiennych są tylko źródłem do nakreślenia tzw. "historii hipotetycznej". Jej ustalenie możliwe jest poprzez analizę pieśni, podań i legend dotyczących wydarzeń i ruchów migracyjnych, mających miejsce w przeszłości. W folklorze grup etnicznych centralnych Indii utrwaliło się własne widzenie przeszłości. Są to przekazy o przywódcach wczesnych ruchów migracyjnych, są to mity. które zachowały dawne nazewnictwo grup etnicznych. Prakash Chandra zwracał uwagę, że na gruncie tych tekstów możliwe jest odtworzenie dziejów plemion. Podobne sugestie wyraził Gerard Rooijkker z Nijmegen w refe:'acie pl. ,.Ecclesiastical power and popular culture, acculturation processes in thc' southern Netherlandes, 1560-1700" (Siła eklezjastyczna i kultura popularna. Procesy akulturacyjne w południowych Niderlandach 1560-1700). Natomiast Antoniju Zaradina z Zagrzebia w referacie pt. "Celebration of s1. Clement of Rome CyriJomethodian inheritance of the city of Polijica" (Uroczystość św. Klemensa z llzymu - dziedzictwo Cyryla i Metodego w mieście Poljica), mówi że w folklorze chorwackim pokutuje wspomnienie Cyryla i Metodego, którzy ukrywali się tu około roku 886. Niżej podpisany przedstawił podczas Sympozjum referat p1. ,,i-'olklorc as a historical source" (Folklor jako źródło historyczne), w którym na gruncie poznur\skiej szkoły metodologicznej wskazał na n.iektóre możliwości i brak możliwości wykorzystania folkloru w rekonstrukcji procesu dziejowego, Swietłana Omitriewa z Moskwy zajęła się kwestią spajania kultur i etnohistorią. W referacie pL "The ethnocultural contacts of the northern Russians with othcr peoples of Eurasie (as based on folklore and imitative arts)" (Etnokulturalne zWlL1Zklpółnocnych Rosjan z innymi ludami Eurazji na podstawie folkloru i sztuki) w.,kaza!a, iż tradycyjna kultura Rosjan zamieszkujących europejską Północ została w wielu aspektach określona przez etnohistorię. Prócz kontaktów między sąsiad'.ijącymi ze sobą ludami ugrofińskimi, odzwierciedlonymi w folklorze, autorka wskazała na kontakty Rosjan z ludami z odległych terytoriów. Specjalną uwagę z'ł.Tóciła na naj starsze elementy tej kultury. Bardzo dużo miejsca podcz3s Sympozjum poświęcono współczesnym zjawi;;kom folkloru i kultury duchowej, przemianom zachodzącym w ich obrębie i probkmom dzisiejszej folklorystyki. O znaczeniu muzyki we wspólczesnych obyczajach rumuńskich mówiła Elizabeta l\Ioldovenau z Bukaresztu. W referacie p1. "Music - an integral part of Rum\.lnian traditional customs" (Muzyka integralną częścią tradycyjnych zwyczajów rumuńskich) stwierdziła, iż muzyka w kontekście tradycyjnych obyczajów ma wymiar humanistyczny i spektakularny. O karnawale rodem z Portt.gnlii, który w ojczyźnie stracił już na znaczeniu, �312 a przeniesiony w inne regiony świata cieszy się niczwykłą popularnością mówił Daniel Crowley z Davis. W wystąpieniu pt. "Carnival as secular ritual a Pan-Portugese perspective" (Karnaw8.ł jako przykład obrzędu świeckiego i perspektywa ogólno-portugalska) powiedział między innymi, iż karnawał, który odbywa się dziś w miejscach tak odmiennych pod względem kulturowym, a uformowanych pod wpływem portugalskiego państwa kolonialnego, może być analizowany pO:'ównawczo w stosunku do jego struktury o;-ganizacyjnej, funduszy, planów, typów, jednostek reprezentacyjnych, tematów parad itp. Zdaniem autora dokonanie takiej analizy pozwoliło na przedstawienie różnorodności tego świeckiego zwyczaju jaki funkcjonuje dla podtrzymania lokalnej, grupowej, narodowej lub nawet indywidualnej tożsamości. O przemianach obrzędów weselnych mówiła Natalia Szyłgina z Moskwy w referacie pt. "Viability of ethnic specifity of wedding rituals among the West-Fi nlI1isch peoples, the late 19th and the 20th centuralies" (Zywotność etnicznej specyfiki weselnych obrzędów wśród ludów zachodnio-fińskich w końcu XIX i na początku XX wieku). Mówiła między innymi, że przemiany społeczne i ekonomiczne wpłynęły na przekształcenia różnych aspektów życia chłopów, łącznie z obrzędowością rodzinną, do której należą także obrzędy weselne. Te właśnie zmieniają swoją społeczną wymowę. Fakt, że nastąpił wzrost wpływu czynników zewnętrznych na tradycyjną rodzinę, zdaniem autorki, nie zubożył obrzędów weselnych i ich etnokulturalnej specyfiki. Znaczenie tradycji ludowej, a folkloru przede wszystkim, dl<: utrzymania spoistości etnicznej znalazło wyraz w referacie Juha Pentikainen z Helsinek. O~ÓŻ w roku 1968 wraz z Teklą Domotor prowadził badania w chorwackiej wsi Dravasztara na Węgrzech. Wyniki tych badań dowodzą w jaki sposób grupy etniczne, które mieszkają z dala od wielkich skupisk właściwego im narodu mogą przechować archaiczne elementy kultury, które zamarły już w ich ojczyźnie wiele ht temu. Zorica Rajkowić z Zagrzebia opowiedział o przydrożnych pomnikach upamiętniających ofiary wypadków drogowych ("Roadside memorial signs for traffic accident victims"). Pomniki takie wyraźnie rysujące się w pejzażu Jugo~;lawii stawia się także tym, którzy zginęli w innych wypadkach: zamarzli, utonqli, splon<;li lub padli ofiarą morderstwa. Z pomnikami tymi związane są zwykle ustne p;'Zekazy, których fenomen ma na celu zaz,.-;aczenia na dlugi czas miejsca śmierci pojedynczej osoby. Linda Degh z Bloomington wygłosiła referat pt. "I~emembering the dc'nd in conventual poetry of women" (Wspomnienie śmierci w konwencjonalnej poezji kobiecej). Mówila, iż forma rytualnego vpamiętnienia stanowi wstGP do określenia jej kontekstualnych przekształceń. Esencjalny wymiar osobistych poetyckich re:: lizacji zachował się właśnie \" Ameryce, a ich forma ulegla modyfikacji. Ustne realizacje znalazły swoje przedłużenie w poezji, .niekiedy odgrywanej w przec.:sta·· wieniach teatralnych, a najczęściej drukowanych w prasie. Ponieważ nastąpiła zmiana mechanizmu komunikacji tych utworów, z"viększył się iU<I& odbior::ó\v. Główna uwaga tych utworów skoncentrowana jest na sieroctwie i h6J.a z powodu utraty najbliższych, który w wymiarze epickim przyjmuje znamiona zwyc;i<;st\\'a nad śmi~rcią i ponownego pclączenia się w wiecznym życiu. Na uw<!gę zasługuje też wypowiedź Bohush\ra Bencśa z Ern;;. VI referacie pt. "Contemporary urban narrations" ("Współczesne opowiadania miejsl.del pr::edstav,rił tematyczny zakres funkcjonujących obecnie elementów folkloru mi~jskjego. Zwrócił uwagę, że literatura ta wchłania lokalne i indywidualne \"spom"ienia, �313 opowieści dotyczqce życia codziennego, lokalne mity i przesądy, anegdoty i inne przejawy humoru. B~rd30 ważna jest tutaj rola narratora, temat opowieści i sposób jej przekazywania. Opowieści t2 pozostają zarazem zdeterminowane historycznie i społecznie. Referat dotyczył sp2cyfiki tekstów spisywanych, na przykładzie małych grup społecznych. W kilku wystąpieniach referenci zajęli stanowisko wobec folkloryzmu. Gulnar Kendirbajewa z Ałm:l-Aty wygłosiła referat pt. "Theoretical problems of folklorism and the theory oI values" (Teoretyczne problemy folkloryzmu i teoria twórczości). Zaja Koronović i Vesna Kotić z Nowego Sadu przedstawili referat pt. "Krajice (queens) a ritual practice and a folklorism" (Królowe rytualna praktyka i folkloryzm). Referat dotyczył obrzędu "vodneje krajlica" ceremonii wyboru królowej w związku z nadejściem kalendarzowej wiosny i przemianami zachodzącymi w naturze. Autorzy spostrzegli, że w niektórych rejonach Wojwodiny zwyczaj ten odżył w zespołach folklorystycznych. Właśnie to spontaniczne ożywienie zwyczaju od dawna tu l:iespotykanego stanowiło przedmiot teoretycznych rozwaŻ3ń nad folkloryzmem badaczy z Nowego Sadu. Shefget Planna z Pristhina w referacie pt. "The function of authentic folklore in contemporay society" (Funkcje autentycznego folkoru we współczesnym społeczc'istwie) omówił formy kultywowania autentycznego folkloru we wsi i w mieście przez nosicieli: pieśniarzy, tancerzy instrumentalistów, humorystów i uczestników rodzinnych ceremonii obrzędowych, świąt kalendarzowych i ludowych przedstawień. Autor zauważa, że właśa1ie ci niby autentyczni nosiciele folkloru sponta,. nicznie wprowadzają do swoich przedstawień elementy folkloru autentycznego, tak samo jak czynili to członkowie klubów amatorskich lub fachowcy. Szczególnie zajęła go sceniczna wersja autentycznego folkloru i sposoby jego prezentacji (poprzez telewizję, wideo, filmy, płyty, kasety magnetofonowe). W końcu zwróciło uwagę wystąpienie Maji Povrzanowić. W referacie pL "Dalmatian Klapa singing: the changes context" (Dalmatyńscy Klapa śpiewają: przemiany kontekstu). Autorka prowadziła badania na wybrzeżu dalmatyńskim i przybrzeżnych wyspacłl. Zauważa, że obok tradycyjnych śpiewaków, zwanych Klapa, powstały zorganizowane grupy muzyczne prezentujące podobny repertuar w mass-mediach, na koncertach i festiwalach. Trzydziestoletnia obserwacja pozwoliła dostrzec, że w rzeczyw istości śpiewacy Klapa są dzisiaj jednym z najwartościowszych symboli tożsamości Dalmatyńczyków. Sympozjum pt. "Folklor' a proces historyczny" w całej swej masie wystąpień nie wniosło żadnych nowych rozstrzygnięć \V folklorystyce, jedynie uległa natężeniu jej amerykaliska antropologiczna orientacja. Wojciech Łysiak SESJA NAUKOWA "FOLKLOR l WSPOŁCZESNOŚC" W 26-LECIE SEKCJI FOLKLORYSTYCZ;'~EJ POLSKIEGO ZWL,\ZKU KULTURALNO-OŚWIATOWEGO) (MOSTY KOŁO CZ::SKIEGO CIESZYl'LĄ 27-28.10.1990) ISTNI FNIA Sesję obvofzył Kil'!'ownik ;:~2kc.ii F'olklorYDtycznej PZKO -- doc. Daniel ;(adłubiec witajqc gości w osol:<1c11:dyrektora dep:\rtamentu w Ministerstwie Kultury Cz.eskiej Republiki Federac.yjnej dr. Alesza Depala, Konsula g':'ncralnego Rzee'.:ypo- �314 spolitej Polskiej w Ostravie p. Gerarda Grabowicza, senatora inż. Jerzego Kralczyńskiego, dyrektora Gimnazjum Polskiego w Czeskim Cieszynie dr. Bogdana Kiszy, redaktora naczelnego czasopisma "Zwrot" p. Jana Rusnaka, prof. Adolfa Dygacza oz Uniwersytetu Śląskiego - Filia w Cieszynie, zarazem prezesa Śląskiego Towarzystwa Folklorystycznego, dr Ewy Sadowskiej - zastępcy sekretarza generalnego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, mgr. Jana Kropa-prezesa Towarzystwa Miłośników Wisły, dr. Andreja Sulitki z Instytutu Etnografii i Folklorystyki Czeskiej Akademii Nauk w Brnie. Następnie odznakami bądź aktami uznania za długoletnią współpracę z Sekcją wyróżnieni zostali: Jan Szymik, Antonin Szpyrc, Józef Chmiel, Władysław Niedoba. Plakietki pamiątkowe otrzymali: Jan Krop i Andrej Sulitka. Odznakę honorową województwa bielsko-bialskiego otrzymał Władysł<.Jw Milewski. Po części oficjalnej doc. Daniel Kadłubiec i Jan Szymik dokonali podsumowania działalności Sekcji za ostatnie 5 lat. Szczególnie imponujący jest jej dorobek publikatorski - dwa ciągle wydawnictwa: "Biuletyn Ludoznawczy" ukazujący się w technice małej poligrafii oraz tematyczne "Zeszyty Ludoznawcze" drukowane profesjonalnie, co pięć lat, jako jubileuszowe jednodniówki (w 1990 r. pt. "Ojcowski dom"), artykuły, sprawozdania i komunikaty w "Kalendarzu Śląs!dm". "Kalendarzu Cieszyńskim", ostrovskim "Głosie Ludu", "Zwrocie", katowickich "Pogh1dach", "Podbeskidziu", "Literaturze Ludowej" w sumie 700. Uderza przewaga prac materi<lłowo-popularyzatorskich nad teoretycznymi. Sekcja przygotowała nadto: scenariusze słuchowisk folklorystycznych w radiu czeskim i polskim (między innymi audycja "Na południe od Czantorii"), przegląd pieśni ludowych na Zaolziu w dwu pionach: przedszkolnym i szkół podstawowych oraz szkół średnich i dla dorosłych, udział w Tygodniu Kultury Beskidzkiej w Wiśle, przeglądzie gawędziarzy w Katowicach, wystawach sztuki ludowej w śląskich muzeach. Widoczne jest, że członkowie Sekcji preferuj'l w badaniach kulturę duchową i sztukę ludową, kulturę materialną zostawiając nieco na uboczu. Brak też kompletnej bibliografii Śląska Cieszyńskiego, co spowodowane jest faktem, że członkowie sekcji, poza przewodniczącym, to amatorzy, samoucy zamiłowani w kulturze swej ziemi rodzinnej. Otecnie prowadzone są badania zespołowe z zakresu obrzędo"\'vości dorocz~ej z celem opracowania monografii. Kastępnie prof. Adolf Dygacz przedstawił referat dotyczący folkloru Ziemi Cieszyńsk:ej, zajmując się szczegółnie motywami wędrownymi pieśni. Z kolei mgr 1I1ałgorzata Kiere3 z Muzeum Beskidzkiego w Wiśle omówiła, na podstawie '.vłasnej praktyki, optymalny model funkcjonowania folkloru na Śląsku Cieszyńskim proponując uznać to jako wst~p do dyskusji. Zwróciła uwagę, że folklor obecnie jest opracowywany i stylizowany, a granicCI stylizacji wymaga kompetencji, tempo przyjmowania nowych wzorów jest przyspieszone, dominuje aspiracja do miejskiego trybu życia, programy występów zespołów dziecięcych są kopiami programów przedstawianych przez dorosłych. Dyskusję podsumow·ał dr Andrej Snlitka. Folklor winny upo"vszechniać przedszkole i szkoła działające na miejscu, w określonym terenie, a nie radio i telewizja, ponieważ mechanizm kultury ludowej jest identyfikacyjny, a kultury masowej unifikujący. Należy też zwrócić uwagę, by dzieci znajomość pieśni ludowych wynosiły z domu rodzinnego. Z inicjatywy mgr. Jana Kropa powzięto uchwałę by wystąpić z memoriałem do Ministra Edukacji Narodo-.vej o modyfikację programu wychowania przedszkolnego szkolnego w tym duchu, by uwzględniały naukę ludowych zabaw dziecięcych pieśni danego regionu. Z kolei dr Ewa Sadowska przedstawiła referat "Pucheroki i Siuda Baba" - �315 dW'l zwyczaje wielk<lnocne krakowskie. Historia i teraźniejszość". Zwróciła uwagę Ha podstawie przeprowadzonych w 1990 roku wlasnych badań, że zwyczaje te są wci,jż żywe, choć zasięg ich systematycznie się kurczy, a treści magiczne uczestnikom nie są już znane. Podkreśliła rolę szkoły i Koła Grodzkiego Polskiego Towarzystwa Turys!yczno-Krajozn~,wczego, w mniejszym stopniu muzeów w utrzymaniu się tych zwyczajów w czasach obecnych. Ostatnim referatem był przedstawiony przez prof. Stanisława Hadynę - kier')wnika zespołu "Śląsk" "Folklor wyrazem tężyzny narodowej wyrazem naszego wnętrza". Podkreślił on, że funkcjonowanie folkloru może mieć różne aspekty: narodowe. palriotyczEe, t.radycjonalistyczae, es~ztyczne (o czym decyduje przede wszystkim język), wreszcie użytkowco Hierarchi,l i zmienność tych funkcji jest bardzo ważna. Śl;łsk musiał się z"nvsze bronić przed wynarodowieniem, przed inwazją słowa i muzyki, która poprzedzała zwykle milit.arną. Folklor broni zaś naszej tożsamości. obecnie przed obcą naszej kulturze amerykanizacją. Idąc do zjednoc:wnej Europy jako kosmopolici nic wzbogncimy jej niczym. Sesji, która odbywala siC; w domu Polskiego Związku Kulturalno-Oświatowego w Mostach koło Cieszyna towarzyszyła wystawa fotograficzna reprodukcji zdjęć archiwalnych i odzwierciedlenie stanu współczesnego "Budownictwo Karviny i okolicy" Jozefa Chmiela, malarstwa Stanislawa Orszulika, malarstwa na szkle Antonina Szpyrca, rzeżby Pawła Kt.:ta, płaskorzeźb Karola Kalety. Część artystyczna odbyła się w teatrze w Czeskim Cieszynie. Wystąpiły zespoły: chór "GoroI" pod dyr,'kci<1 inż. B. Stonawskiego, kapela Z.P. i T. Ziemi Cieszyńskiej pod kierunkiem W Hakowskiego, zespół folklorystyczny "Bystrzyca", uczniowie szkoły podstawowej \v Trzyńcu pod kierunkiem B. Krainy, kapela ludowa Gimnazjum Polskiego 7. Czeskiego Cieszyna pod kierunkiem L. Kaliny - w cz~ści pierwszej zatytułowanej "Smreki się klaniajom". W części drugiej pod tytułem ,,Przi świyncie" wystąpiły: Zespół Pieśni i Tańca "Gornik" pod kierunkiem M. Behan, Zespół Pieśni i Tańca "Olza" pod kierun~ kiem O . .Jaworka, ze:,pół ,,2łędowice" pod kierun!f.il'm A. Palowskiego. Trzeba zaznaczyć, że mimo stosunkowo wysokiej ceny biletów (od 20 koron) widownia była peh,a. Reagol.vala bardzo żywo. Ewa Sadowska "WIELOKlJLTUIWWOSĆ LWOWA" WAFtSZAWA, 23 MAJ"\ DYSKUSJ'\ PANELOWA, 1989 ROKU Dnia 23 maja 19H9 rok~ w gmachu Instytut;.l Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego odbyła siC; dyskusja panelowa na temat wielokulturowości Lwowa, kt:n"l zcrganizow,~ło Towanystwo "Pomost". Referaty wygłosili: prof. Marian Marek Drozdowski i doc. Witold Szolginia o polskich tradycjach Lwowa i roli tego miasta dla społeczeństwa polskiego, prof. Maury~y Horn o galicyjskich Zydach, dr Bazyli Nazaruk na tem,:t współpracy inteligencji polskiej i ukraiilskiej, a Ormianach lwowskich mówił mgr Grzegorz Pełczyhski. Najbardziej namiętne dyskusje dotyczyły kwestii ul,raióskiej v'! mieście nad Pcltwią. Wskazano ponadto na wpływ jaki na kulturę Lwowa wywarli osadnicy niemieccy. �316 Atmosfera spotkania była napięta ze względu na strajk st.:.ldenc1<:i,który się właśnie wtedy rozpoczynał oraz gorączkę przedwyborczą Dlatego też na dyskusję przybyło tylko około 40 osób, mimo iż problematyka lwowska, przez lata z rÓŻnych powodów nie poruszana, cieszy się obecnie ogromnym zainteresowaniem. Organizatorem spotkania było, zarejestrowane w grudniu 1988 r., Towarzystwo "Pomost". Zasadniczym celem "Pomostu" jest przezwyciężanie uprzedzeń i stereotypów, ciążących na stosunkach Polaków z narodami ościennymi, przede wszystkim słowial1skimi, oraz próba budowania szacunku i zaufania między nimi. Cel swój "Pomost" pragnie realizować głównie przez popularyzację wiedzy o historii i kulturze tych narodów. Tomasz DWIE WYSTAWY POŚWIĘCONE Marek Leoniu!; ZAOLZIU W KRAKOWIE Na pocztąku kwietnia 1991 roku odbył się w Czeskim Cieszynie zjazd Polaków zamieszkałych w Czecho-Słowacji i zrzeszonych w Polskim Związku Kulturalno-Oświatowym. W tym samym czasie otworzono w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Krako\vie wystawę pod tytułem "Zapomniane Zaolzie". Niektóre grupy prac opatrzono hasłami, np. "Było nas 140 tysięcy - zostało około 50 tysięcy", "W czasie okupacji hitlerowskiej Zaolzie świadczyło krwią wierność ojczyźnie", "Zaolzie to nie tylko kopalnie, huty, również piękno Beskidów", "Folklor na Zaolziu jest wciąż żywy podtrzymywanie kultury ludowej jest tu podtrzymywaniem polskości", "PZKO jedna z organizacji polskich na Zaolziu", "Ta niewielka społeczność wytworzyła własne środowisko literackie". Większość wystawionych książek ukazała się w Polsce, znakomita część przed II wojną światową, w tym prawdziwy rarytas - jedyna zachowana odbitka korektowa pracy W. Milaty "Turystyczno-krajoznawczy przewodnik po ziemiach odzyskanych Śląska Cieszyi1skiego" całość nakładu zniszczyli hitlerowcy po wkroczeniu do Krakowa, część, zwłaszcza nowszych pozycji, wydana została na Zaolziu. Wystawę otworzył jeden z jej autorów (z Jadwigą Plucińską) - dr Janusz Kamocki. Po krótkim wprowadzeniu w tematykę rozpoczęła się mini sesja naukowa. Goście z Zaolzia: G. Sajdok, który mówił o literaturze Śląska CieszYllskiego i J. Szymik - "O folklorystyce na Zaolziu." (podobnie jak w dniu poprzednim na zebraniu Oddziału Krakowskiego Polsl<icgo Towarzystwa Ludoznavvczego) wiedli tu prym. W dniu następnym w krótkiej audycji radio\vej dr J. Kamocki polecił wyst,.wę uwadze Krakowian słuchających Krakowskiego Magazynu Kulturalnego. Podkreślił, że od czasu gdy w połowie ubiegłego stulecia Andrzej Cienciała i Paweł Stalmach zebrali w Krakowie książki i, niosąc je w plecakach, pieszo dotarli na S!ąsk Cieszyński do czytelników - wystawa ta, prezentując pozycje z literatury pięknej, historycznej, politycznej i przewodniki gzograficzne oraz albumy, jest i.;o]('jnym progiem historycznym. Druga z wystaw poświęconych problematyce zaohiai1skiej otwarta została dwa dni później w Instytucie Historii Architektury i Konserwacji Zabytki]w Folil.echniki Krakowskiej przy d. Kanoniczej, u stóp Wmvelu. �317 W zabytkowej sklepionej sieni, specjalnie przystosowanej do celów wystawienniczych, na 21 planszach przedstawione zostały zabytki Zagłębia Karwińsko-Orłowskieeo w zbiorach Józefa Chmiela. Wystawę zatytułowano "Niezapomniane Zaolzie", Józef Chmiel - ratownik górniczy z Karviny-Darkova, bardzo aktywny członek Sekcji Folklorystycznej Polskiego Związku Kulturalno-Oświatowego w Czechosłowacji, zgromadził ogromny materiał zdjęciowy dotyczący Karwiny, uzdrowiska w Darkowie, karwińskiego browaru hr. Larischów, Frysztatu z jego drukarnią, Zabkowa wchłoniGtego już przez Karwinę, miejsca urodzenia i pracy górniczej znanego śląskiego pisarza Gustawa Morcinka, polskiej wsi na Zaolziu-S~onawy, gdzie budowana jest kontrowersyjna koksownia, przedstawił dawny wygląd miejscowości na fotografiach archiwalnych, szkody górnicze nie mniejsze niż w Bytomiu, powodujące zanikanie całych dzielnic, czy wsi z ich charakterystycznym budownictwem - tu zdjęcia z różnych lat pokazujące ogrom wyburzeń, te przedstawione są również na mapach katastralnych. Wyboru zdjęć do wystawy dokonała dr Ewa Sadowska, która jest również autorką katalogu. Ewa Sadowska PROGRAM SPISKI NA 45 MIĘDZYNARODOWYM FOLKLORYSTYCZNYM W STRAŻNICACH (13-15.07.1990) FEFSTIWALU Program spiski zatytułowany "Tradycje foijdorystyczne Podtatrza" przygotowany został pod kierunkiem i w reżyserii dr. Daniela Lutra z Bratysławy i dr. Andreja Sulitki z Brna. Uczestniczyły w nim zespoły: "Kicora" z Lendaku, "Magura" i "Magura.cik" z Kieżmarku, "Goral" ze Zdziaru, "Bystrany" z Bystran, "Jadlovec" z Margecan, "Klipercan" z Żakarowiec, "Bradlan" z Kluknawy, "Kojsovan" z Kojszowa, "Domkova" zOlcnawy, "Kecera" z Jakuban, "Marmoran" z Chmielnicy (niemiecki), "Pol'ana" z Jarabiny (rusiński), "Veselica" z polskiej Niedzicy (słowacki z Cyganami grającymi na skrzypcach). Autorzy starali się przedstawić złożoność zjawisk kulturowych i narodowościowych terenu, wpływ na Słowaków kolejnych fal kolonizacyjnych różnych etnicznie: niemieckich, węgierskich, ukrai.óskich i polskich. W pierwszej części programu poświęconej Górnemu Spiszowi, w mniejszym stopniu Srodkowemu, podkreślono tradycje kultury pasterskiej, w drugiej rolnicze i górnicze środkowej i południowej części terenu. Na podkreślenie zasługuje fakt, że zespół "Sasów Spiskich" z Chmielnicy reprezentował zrekonstruowany w rekordowo krótkim czasie - bo zaledwie roku folklor mniejszości narodowej niemieckiej, z której istnienia do czasów obecnych po wysiedleniach powojennych, nie zdawano sobie sprawy. Polskim akcentem, a raczej słowackim z Polski był zespół z Niedzicy ze znakomitymi cygańskimi wirtuozami. skrzypiec. Niejako próbą generalną dla omawianego programu spiskiego był występ ze zbliżonym programem na Zamagurskich Folklórnych Slavnostiach w Czerwonym Klasztorze w Pieninach wiosną 1990 roku. �318 Wszystkie próby oraz część występów odbywały się w strażnickim skam;Fnie-Muzeum Wsi Południowo-Wschodnich Moraw (otwartym w 1972 roku) jako tło mając ludowe budowle Morawskich Kopanic, Luhaczowskiego Zalesia, ulicówkę z Hornacka, wodne maszynerie: młyn i tartak oraz folusz, lub związane z wyrobem wina, wraz z winnicą, czy budynek wstępny wczesnobarokowego browaru z drugiej połowy XVII wieku (PiStelkuv dvur) leżący nad kanałem stanowiącym granicę muzeum. Wrażenia z festiwalu były na gorąco utrwalane rysunkowo przez dzieci, a prace te eksponowano na specjalnych tablicach. 'Większość występów odbywała się na wzniesionych w dawnym pałacowym parku stadionach "Bludnik" i "Zahrada" z dość oszczędnie udekorowanymi estradami, impreza jubileuszowa Zdeny Jelinkovej "Czarowny kwiat paproci" odbyla się w klubie pracowniczym. Kapele i zespoły wokalno-taneczne, a także wiele osób towarzysz'lcych ubranych było w stroje reprezentowanego regionu, wśród których wyróżniały się barwnością wręcz operetkowe ubiory Bfeclavian mog,!ce kolorystyką konkurować z pałacowymi pawiami, których krzyki towarzyszyły wszystkim imprezom festiwalu. Na uwagę zasługuje znakomita informacja, o wszystkich imprezacb obwieszczały afisze i ulotki rozmieszczone w różnych punktach miasta. wydruko'Nano programy również na zaproszeniach i biletach wstępu. W widocznych miejsca,~h podano także godziny przyjazdów i odjazd6w pociągów i autobusÓVi. Imprezie towarzyszył jarmark, z karuzelą, huśtawkami, strzelnicą, kramami z zabawkami (w tym wiele polskich), ale i miejscową specjalnością piernikami figuralnymi Hany Mickovej. W muzeum na strażnickim zamku eksponowano podczas festi\valu wyst.awy ceramiki: form i matryc z drewna, gliny i metalowych oraz gotowych wyrobóvi garncarskich ze zbiorów Hermana Landsfelda kolekcji obejmującej POl::ld 1000 eksponatów pochodzących z dwu głównych ośrodków to jest Modrej na Słowacji i Litovia na Morawach. Zgromadzono: formy do duszenia i smażenia mic;sa, w tym również dziczyzny i drobiu w kształcie rondli i zoomorficzne (raki. ryby, ptaki, zające), formy do ciasta: babki i obrzędowe w kształcie owiec, baranki)'.\', jak też świnek i niemowląt w beciku stosowane w karnawale bądź przy ucztach weselnych polewane biało i zielono albo czarne "zadymione", tworzone na krążku garncarskim z wolnej ręki. Wiele było też mis, dzbanów, cedzaków, trójnożnych naczynek zaopatrzonych w rączkę, moździerzy, butli a nawet nocnik i forma do drobnych ciasteczek w kształcie tacy z zagłębieniami na rogaliki, babeczki, serduszka, kiście winogron i melony. Zrekonstruowano piec garncarski z koóca XVI wieku z Bfecltlvia na Morawach. W innej sali pokazano średniowieczne i współczesne kafle ze zbiorów Hermana Landsfelda z Modrej na Słowacji i wykopalisk z Koszolnej, Dubrownika koło Zdziaru, Litomyśla i samych Strażnic. Nadto eksponowano narzędzia do wyrobu i zdobienia kafli w wić roślinną, motywy roślinno-geometryczne, jeżdżców, gryfy, ptaki i postaci alegoryczne, pieczęcie wytwórcze. Wyrobem kafli na pograniczu Słowacji i Moraw zajmowała się grupa emigrantów religijnych ze Szwajcarii zwanych Habanami (od Haushaben) osiadłych na tych terenach w okresie reformacji, u nich uczył się jeszcze w 1913 roku rzemiosła Herman Landsfeld. 'Wystawy zaopatrzono w bogato ilustrowane katalogi ze streszczeniami w j~zykach niemieckim i francuskim. Ewa Sadowska �319 EUROPEJSKIE STOWARZYSZENIE ANTROPOLOGOW SPOŁECZNYCH I KONFERENCJA EASA, COIMBRA, 1990 (E/\5A). Europejskie Stowarzyszenie Antropologów Społecznych (European Associatian of Social Anthropologiots - EASA) zostało założone w roku 1989. Warto pokrótce opisać, jak doszło do powstania stowarzyszenia, bowiem jego władze często odwołuj~1 się do o\"Iych początków niemal jak do sakralnego aktu legitymizującego póżni»jszq działalność. 14 stycznia 1989 roku 21 antropologów społecznych w średnim vliEku, pochodzących z 12 krajów Europy Zachodniej zebrało się na nieformalnym spotkaniu w Castel Gandolfo, by rozważyć możliwość stworzenia instytucjonalnej podstawy współpracy europejskich antropologów. Od dawna już dostrzegano potrzebę ściślejszej współpracy tak w zakresie badań, jak i nauczania. Bodźcem dla podjęcia działań w tym kierunku była świadomość odrębności europejsJ.:iej tradycji w antropologii społecznej, opartej o jedność klasycznych żr6deł nau!{ społecznych oraz wspólne doświadczenia historyczne. Poprzez nawiązanie do tyc~ tradycji starano si,; stworzyć przeciwwagę dla pewnych wpływowych treadów antropologii iur.erykaóskiej. W ciągu 2 dni podjęto wstępne decyzje o utvmrzeni'.l EASA i jego podstawowych zadaniach - organizowaniu konferencji, kc!rsów podyplomowych, publikacji informatora i innych aspektach działalności stowarzyszenia grornadz,,)cego osoby profesjonalnie zajmujące się antropologią społeczną. Pierwszym Prezydentem nowego towarzystwa został prof. Adam Kuper, jeden z inicjatorów spotkania w Castel Gandolfo. Podczas kolejnych spotkań określono bliżej cele i zakres przyszłej działalności stowarzyszenia. Przyjmuje ono jako pełnych członków kwalifikowanych antropologów spolecznych, ale studenci posiadający już pierwszy stopień naukowy (B. A.) mogą stać się członkami stowarzyszonymi, brać udział w konferencjach i wielu innych dziedzinach działalności. Jednym z celów towarzystwa jest przezwyciężenie podziału na cl'ntrum i peryferie europejskiej antropologii społecznej. Zaprasza ono zatem do współpracy również antropologów społecznych z Europy Wschodr.iej, zwalniajc1c ich przynajmniej na razie z obowiązku płacenia skladek. Obecnie jest już w stowarzyszeniu reprezentowanych po kilku antropolog6w ze Związku Radzieckiego, Czechosłowacji, Węgier i Polski. Najwięcej jest członków pochodzących z Hiszpanii, Wielkiej Brytanii i Holandii, wielu reprezentuje ta!-:że Niemcy, Francję, Norwegię, Szwecję. Spośród ważnych inicjatyw towarzystwa należy wymienić przygotowany pod red. Rolfa Husmanna z Uniwersytetu w Getyndze rejestr członków EASA, zawierający informacje o wykształceniu, zainteresowaniach, publik<.lcj<.lchitp. Rejestr ma w przyszłości objąć również szerszy krąg antropGlog6w społecznych oraz dane o uniwersyteckich wydziałach i instytutach antropologii. Stowarzyszenie wydaje "EASA Newsletter", kt6rego ukazały się dotychczas 3 numery (plus "Mini-Newsletter"). Zawiera on bieżące informacje o działalności EASA oraz rozmaitych \"Iydarzeniach w europejskiej antropologii społe·~znej. Postanowiono również publikować od 1993 roku czasopismo - oficjalny organ EAS/\, o roboczym tytule "Journal of Social Anthropology", które będzie ukazywdo sil; 3 razy w roku. Specjalny, próbny numer będzie rozpowszechni:::ny po;:lczas planowanej na rok 1992 konferencji w Pradze. Inną dziedziną działalności towarzystwa jest organizowanie kursów, z których pierwszy, dotyczący możliwości wykorzystania komputerów w pracy antropolog;), odbył się latem 1990 roku w Centre for Social Anthropology and Computing, Ur;iversity of Kent w Canterbury. EAS.\ przygotowuje również let.nie szkoły badaó �320 terenowych. Pierwsza, na temat metod badail terenowych i etnografii Grecji, planowana jest na lato 1991 roku. Będzie to l-miesięczny kurs w Atenach, połączony z intensywną nauką języka greckiego i badaniami terenowymi. Przewiduje się także letnie szkoły na temat filmu etll1ograficznego (w Getyndze w 1992 roku), pokrewieństwa i antropologii medycznej. Stowarzyszenie podj<;ło współpracę z Biurem Programu Erasmus (European Community Action Scheme for the Mobility of University Students) przy organizacji wymiany studentów. Program ten rozpoczął się już w 7 europejskich uniwersytetach, które przyjęły studentów z innych krajów na roczne studia, poczynając od jesieni 1990 roku. Dalsze 10 uniwersytetów zgłosiło swój akces do programu, który dotyczy niestety tylko krajów Wspólnoty Europejskiej. Warto nadmienić, że stowarzyszenie ustanowiło specjalny fundusz na zakup książek do bibliotek antropologii społecznej w krajach Europy Wschodniej. Władze EASA wybierane są na okres 2 lat. Nowy Komitet Wykonawcz;y, składający się z 5 osób, został wybrany spośród 7 kandydatur głosami pełnych członków EASA na początku 1991 1'. Komitet mianował na nowego Prezydenta prof. Kirsten Hastrup z Uniwersytetu w Kopenhadze, która podczas pierwszej konferencji była sekretarzem towarzystwa. Do EASA należy obecnie około 600 członków oraz 4 członków honorowych: prof. prof. C. Levi-Strauss, R. Firth, J. Barandiaran i L. Dumont. Znakomitą okazją do spotkania członków stowarzyszenia oraz innych zaproszonych osób, aspirujących dopiero do członkostwa, była I Konferencja EASA, która odbyła się w dniach 31.VIII-3.IX 1990 roku w Coimbrze, w Portugalii. Wzięło w niej udział 450 osób, w tym około 40 z Europy Wschodniej, dzięki pomocy finansowej Wenner-Gren Foundation. Konferencja rozpoczęła się dość nietypowo, wieczornym wykładem inauguracyjnym prof. Ernesta GelInera na temat problemów, jakie stawia przed antropologią społeczną rozpoczynająca się właśnie reunifikacja Europy. Gellner wyróżni! i omówił trzy główne cZYI1!Ilikimotywacyjne europejskich badań antropologicznych, z których dwa: "miłość kultury", której źródła tkwią w niemieckim romantyzmie i heglizmie oraz intelektualna ciekawość wywodząca się z brytyjskiego empirycyzmu zostały połączone w jeden nurt przez Malinowskiego. Trzecim czynnikiem jest według Gellnera potrzeba ekspiacji za przeszłość kolonialną, zbiorowy kompleks winy, który przyczynił się do zwrotu od badania innych do "auto-studiów" w antropologii postmodernistycznej. Po wykładzie odbyło się nieformalne spotkanie przy porto i przekąskach na pięknym dziedzińcu Muzeum Antropologicznego. Dwa kolejne dni konferencji zajęły 4 sesje panelowe, toczące się równolegle, po 2 dziennie. "Konceptualizowanie społeczeństw" to tytuł ważnej i interesującej sesji, podczas której zastanawiano się nad pojęciem społeczeństwa. Niektórzy spośród autorów 6 referatów w tej sesji (F. Barth, U. Hannerz) przeciwstawili się przyjmowaniu przesłanki o istnieniu społeczeństwa jako spójnej całości, twierdząc, że stopień i forma owej spójności winny być każdorazowo przedmiotem badal1. Punktem wyjścia badań powinna być sieć stosunków społecZJnych, stanowiąca zawsze podstawę społeczeństwa. Również inni dyskutanci podważali pojęcie społeczeństwa i społeczeństw, uznając je wręcz za antropologiczne miraże i iluzje. Podobnie zresztą podczas innych sesji kwestionowano pojmowanie kultury jako autonomicznego, zintegrowanego systemu symbolicznego. Sesja równoległa pierwszego dnia dotyczyła "Konstruowania płci". Oprócz referatów na bardziej szczegółowe tematy, V. Stolcke z Barcelony przedstawiła w szerokiej persDektywie temat: �321 ..Gender is to Sex as Ethnicity is to Race", a S. Howell i M. Melhuus z Oslo zastanawiały się nad przyczynami pomijania czynnika płci w studiach nad pokrewieństwem. W dyskusji z\vrócono uwagę na pokutujący stereotyp, wiążący wszelkie badania, w których zwraca się uwagę ,na czynnik płci z ruchem feministycznym. Kolejne równoległe sesje panelowe dotyczyły "Tworzenia historii" i ..Rozumienia obrzędu". Celem pierwszej, jak stwierdziła prowadząca sesję K. Hastrup, było nie tylko pokazanie antropologicznej analizy historii jako takiej, ale także ustalenie metodologicznych ram dla rozważań nad tworzeniem historii. Problemy te analizowano w referatach m.in. na przykładzie świata arabskiego (J. Davis), Włoch (T. Hauschild), Korsyki (A. Knudsen). Zastanawiano się, co należy rozumieć przez "historię" i czy kategoria ta jest stosowalna do wszystkich społeczeństw. Wskazano na możliwość istnienia podwójnych, a nawet wielu "historii" obok siebie. Wśród referatów wygłoszonych podczas sesji na temat obrzędu, ze szczególnym oddżwiękiem spotkał się referat G. Baumanna pt. "Obrzęd publiczny w społeczeństwie pluralistycznym: Wielorakie sposoby uczestnictwa i interpretacji". Prezentując materiał zebrany w wieloctnicznej społeczności przedmieścia Londynu, autor wyróżnił szereg sposobów uczestnictwa w publicznych obrzędach, od obserwowania ich jako spektaklu, aż do świadomego wprowadzania obrzędu w celu publicznego zaprezentowania się. Z kolei D. Parkin uporządkował w swym referacie różne podejścia w antropologicznych studiach nad obrzędem, szczególnie dużo miejsca poświęcając tzw. obrzędom agonistycznym. Ostatni dzień konferencji zajęły liczne sesje "warsztatowe", skupiające grupy osób zainteresowanych poszczególnymi tematami. Odbyły się m.in. sesje poświęcone historii antropologij europejskiej, antropologii medycznej w Europie, antropologii na peryferiach, rewitalizacji obrzędów publicznych w Europie, problemom związków między piciem alkoholu, rolami związanymi z płcią i religią w społeczeństwach europejskich. Konferencję zakOllczyło pierwsze Forum Członków, podczas którego rozważano m.in. problemy związane z komunikacją językową. Spośród 24 referatów prezentowanych podczas sesji plenarnych 20 wygłoszono w j. angielskim, a 4 w j. francuskim. Niektórzy z uczestników postulowali wprowadzenie w przyszłości symultanicznego tłumaczenia, inni protestowali, twierdziąc, iż zniszczyłoby to spontaniczność i nieformalny ton takich konferencji. Padła nawet sugestia, aby każdy mówił w języku innym niż jego język rodzimy, co byłoby na pewno sprawiedliwe, lecz nierealne. Zaproponowano ponadto bardziej staranną procedurę doboru tematów warsztatów, ponieważ niektóre okazały się zbyt wąskie i spotkały się z nikłym odzewem. Najważniejszym nieformalnym wydarzeniem konferencji było wieczorne przyjGcie we wspaniałym pałacu San Marcos w pobliżu Coimbry, uświetnione występami grupy muzyków grających na tradycyjnych instrumentach portugalskich w pięknej pałacowej kaplicy. Wybór Coimbry nie był zapewne przypadkowy. Dziś leżąca na peryferiach Europy, niegdyś bynajmniej nie była peryferyjna, o czym świadcZ<l liczne zabytki, wśród nich pozostałości rzymskie w pobliskiej Conimbridze oraz uniwersytet obchodzący w 1990 roku swoje 700-lecie. Malownicze, wąskie i strome uliczki Coimbry pozostaną na peWllO w pamięci uczestników konferencji, wędrujących po nich wieczorami, gdy miasto tętniło życiem oraz w porze sjesty, podczas przerw w obradach, gdy mieszkańcy chowali się w domach przed południowym skwarem. Ważnym efektem konferencji było niewątpliwie zawiązanie sieci kontaktów między antropologami z różnych krajów zajmującymi się podobnymi zagadnieniami. 21 Lud t. LXXIV �322 Konfrontacja różnych tradycji intelektualnych, przede wszystkim brytyjskiej i francuskiej, która ujawniła się podczas konferencji, może okazać się owocna dla d:J)szego rozwoju europejskiej antropologii społecznej. Można oczekiwać, że itlastqpna konferencja, która ma się odbyć w dniach 28-31 sierpnia 1992 roku w Pradze, przyniesie znacznie większy wkład antropologów z krajów Europy Srodkowej i Wschodniej. Danuta SEMINARIUM - "DIE CHRISTLICHE Penkala-Gawęcko ZUKUNFT EUROPAS" W dniach 8-10 lutego 1990 roku odbyło się w Wiedniu międzynarodowe seminarium pod hasłem "Die christliche Zukunft Europas" (Chrześcijańska przyszłość Europy), organizowane przez Akademię Polityczną w Wiedniu i Międzynarodową Akademię Filozoficzną w Księstwie Liechtenstein. Właściwym organizatorem seminarium było stowarzyszenie "Biały Orzeł" (nie mające zresztą nic wspólnego z Polską) powołane dla pobudzania i propagowania idei zachodnio-chrześcijańskich, a całość odbywała się pod patronatem Austriackiego Stowarzyszenia Paneuropejskiego (paneuropa Bewegung Osterreich), instytucji, której przewodzą - jak przystało na ceniącą swe cesarsko-królewskie tradycje Austrię - arcyksiążę Otto von Habsburg, oraz arcyksiążę Karl Habsburg-Lothringen. W Polsce wiele osób, wskutek nieznajomości międzynarodowych układów politycznych, może się uśmiechnąć i zaliczyć całą imprezę do snobistycznych zjazdów. Nie od rzeczy więc bc:dzie przypomnieć, że Otto von Habsburg jest prezydentem Międzynarodowej Unii P;weuropejskiej, jednym z najwybitniejszych polityków zachodnioeuropejskich. pełniącym czołową rolę w parlamencie zjednoczonej Europy. W seminarium wzięła udział trzyosobowa grupa polska, reprezentująca ośrodek lubelski (KUL i UMCS), a raczej lubelsko-krakowski, gdyż jedyny referat wygłoszony przez przedstawiciela tej grupy, pt. "Zjednoczona Europa w przemyśleniach etnologa" (Vereintes Europa aus der Sicht eines Ethnologen) wygłosi! Janusz Kamocki (w programie: "Dr. Janos Kamocky (Ethnologe aus Krakau)"). Referat został wygłoszOll1Y10 lutego, w dniu poświęconym polityce wobec grup mniejszościowych (Politik fur Minderheiten). W tym dniu przemawiał także Dr. Heinz Tichy, ekspert ONZ do spraw mniejszości narodowych oraz Carl-Gustaf Strom. publicysta z "Die Welt", znawca problematyki bałkańskiej. Referat J. Kamockiego dotyczył skomplikowanej problematyki terenów eh:::znie mieszanych - tak typowej dla naszej części Europy, a tak często niezrozurr.iałej dla Europy Zachodniej. Z\vTÓCOnouwagę, że podczas gdy w Europie Zachodniej pojęcia narodowości i przynależności państwowej czqsto się pokrywaj'l ze sobą (np. francuskie nation) to w Europie Centralnej te dwa pojęcia radyk,dnie się różnią. Często wysiępujące zjawisko zamieszkiwania na jednym terenie ludzi rozmaitych narodowości sprzyja przy tym zarówno wzajemnemu przenikaniu si~ kultur, jak i wybuchom walk narodowych. Opnrto Sif~ iu prz.ede wszystkim na przykładach polskich - jako najbardziej znanych autorowi - zaznaczając jednakże, że problematyka ta jest także doskonale znana ocecnYlil ]la seminariulI1 przedstawicielom innych krajów z naszej c~ści Europy, jak np. W<;grom i Rumunom. W Polsce np. trudną etniczną sytuację niektórych terenów v.'ykorzy~tywali �323 w czasie II wojny światowej obaj okupanci Polski - zarówno Niemcy, jak i Sowieci, którzy szczuli przeciw sobie narodowości, a polityką masowych wysiedleń doprowadzali do zwiększenia poczucia wzajemnych krzywd. W ostatecznym wyniku powstawała sytuacja nie do naprawienia bez następnych przesiedleń i następnych krzywd; co gorsze, za winy społeczeństw musieliby płacić rachunki ich potomkowie. Jako klasyczny przykład takich sytuacji można przytoczyć także dzieje Tatarów krymskich, usuniętych z Krymu i rozsiedlonych po całym Związku Radzieckim - bez możliwości jakiegoś, choćby częściowego, odtworzenia swej ojczyzny. Ich ziemie zostały zajęte przez Rosjan i Ukraińców. Gdy dziś Tatarzy próbują powracać do swych dawnych siedzib, spotykają się z oporem ludzi, którzy mieszają już na Krymie od ponad 40 lat, tam się urodzili, tam mają na cmen~arzach groby swoich rodziców - i traktują wszelkie próby powrotu Tatarów jako zamach na swoje dobre prawa: wiadomo U:Ś, że na Krymie miejsca dla półmilionowej społeczności Tatarów i dla osadników rosyjsko-ukraińskich nie wystarczy. Podobny problem, na znacznie mniejszą skalę, ale również bolesny występuje i w Polsce, przy powrotach Łemków. Poruszono problem terenów lub miast mających znaczenie uczuciowe dla więcej niż jednej społeczności; na przykład: Lwowa i Wilna. Władanie tymi miastami przez jedną z zainteresow<:mych społeczności powoduje poczucie krzywdy u drugiej. Przed wojną Litwini uważali przyłączenie Wilna do Polski, mimo że zarówno Wilno, jak i wieś wileńska były zamieszkałe przez ludność etnicznie polską, za okupację - dziś reszta Polaków, którzy pozostali po wysiedleniach w Wilnie rr.ówi o Litwinach jako o okupantach. Trudno jest proponownć tu jakieś jedynie słuszne rozwiązanie - w każdym razie należy stwierdzić, że powojenne próby masowych przesiedleń nie zalatwiły sprawy zadrażnień między spolecznościami naszej części Europy. Również negatywnie odbiły si-: na rozwoju kultury naszych narodów, która naj bujniej kwitła właśnie na styku różnych kultur narodowych. Tak np. na cztery główne centra kulturowe w Polsce, dwa: Lwów i Wilno rozwinęły się właśnie na polskich kresach - na terenach wielokulturowych. Gdy mówimy o przyszłej zjednoczonej Europie, musimy jasrro powiedzieć, jaka to ma być Europa, czy związana tylko układami między mocarstwami, układami, które nie liczą się z krajami słabszymi, a które to kraje będą próbowały zerwać je przy pierwszej nadarzającej się okazji, a więc Europa niestabilna, w której tak państwa jak i narody nie będą czuły się pewnie, ozy też ma być oparta na zasadach kultury chrześcijańskiej i na zasadach prawa. Jeśli zaś 11.'1 tych ostatnich, to musimy zdecydować się na trudne rozwiąu:nia, niestety, nieraz zwi;;zane z subiektywnie odczuwanymi krzywdami pewnych społeczeństw, które teraz będą musiały płacić za decyzje powzięte przez ich ojców. Jeżeli przyjmiemy rządy prawa - to konsekwentnie: układ monachijski został przez międzynarodową społeczność uznany za nieważny od samego początku, jako powzięty przez mocarstwa bez zgody zainteresowanych, czyli Czechosłowacji -a zatem bezprClwny i moralnie niesłuszny. Na tej zasadzie zwrócono Czechoslowacji ziemie zabrane jej na podstawie tego układu. Ale w kons2kwencji, podobnie należy traktować układ Ribentrop-Mołotow, czy poniekąd sankcjonpjący go układ jałtański Roosevclt-Churchill-Stalin. Granice wyznaczone na mocy tych układów są nieważllc. I jeśli mowa o Europie prawa nie ma być tylko pustą deklaracją, ziemie zrabowane muszą powrócić do prawych właścicieli. Tylko taka decyzja umożliwi powrót przynajmniej części przesiedlonych do ich dawnych domostw (bo znaczna część niewcltpliwie będzie wolała pozost:Jć w nowych swych sicdzi- �324 bach), i bezpieczne w nich przebywanie. Naturalnie, prawdopodobnie doszłoby tu w szybkim czasie do przeprowadzenia korekt granicznych, ale już na zasadzie rokowań między wolnymi, zainteresowanymi społeczeństwami. Referat został przyjęty bardzo życzliwie - być może jednak dlatego, że na sali nie było przedstawicieli tych społeczności, które przy takim rozwiązaniu musiałyby oddać coś z terenów zrabowanych: Rosjan, Ukraińców, Litwinów ... Janusz POSWIĘCONA BADANIU Kamocki IV KONFERENCJA MNIEJSZOSCI NARODOWYCH W BEKt:CSABA (WĘGRY) 5-7.10.1990 Zorganizowana przez Węgierską Akademię Nauk, Węgierskie Towarzystwo Etnograficzne, Instytut Hungarystyki, Departament ds. Narodowości Ministerstwa Kultury i Nauki, Związek Muzeów Komitatu Bekes, otwarta została przez Andrasa Bertalana-ministra Kultury i Nauki Węgiel" referatem "Nowe przejawy węgierskiej polityki mniejszościowej. Starania rządu w celu wzmocnienia identyfikacji mniejszości narodowych zamieszkujących w Kotlinie Karpackiej". Z kolei referat wprowadzający wygłosił Istvan Balassa, prezes Węgierskiego Towarzystwa Etnograficznego. Następne obrady odbywały się w dwu sekcjach. W ciągu trzech dni wygłoszono ponad 120 referatów, niektóre nie ujęte w programie, w tym wiele bardzo słabych. Tym samym nie spełniono postulatów wysuniętych na poprzedniej konferencji w Bekascsaba w 1985 roku, by ograniczyć liczbę wystąpień i już przy zgłoszeniach wyeliminować teksty na niższym poziomie. Mankamentem było, jak i uprzednio, bardzo złe tłumaczenie z języka węgierskiego na niemiecki i angielski. Na język rosyjski w tym roku nie tłumaciono, chociaż kilkakrotnie obrady prowadzono w t.ym właśnie języku, a wśród zaproszonych przeważali Słowianie. Dodać należy, że referaty wygłoszone w językach: rosyjskim, ukraińskim, serbo-chorwackim, słowackim i czeskim tłumaczono jedynie na język węgierski przez co były niezrozumiałe dla uczest.ników konferencji z Europy Zachodniej. Tłumacze byli wprawdzie profesjonalistami-absolwentami anglistyki i germanistyki, ale nie znali terminologii etnograficznej. Właściwie jedynie dobrze przełumaczone teksty otrzymaliśmy w wykonaniu prof. J. Jecha z Czechosłowacji (etnografa i germanisty) czy dr K. Galla z Austrii. Kłopotliwe było też przenoszenie się z sekcji na sekcję przy obradach toczących się równolegle na różnych piętrach budynku. Z Polski w Konferencji Poświęconej Badaniom Mniejszości Narodowych w Bekescsabie uczestniczyły trzy osoby, wszystkie w grupie tematycznej pierwszej, Iden t.yfikacja i kultura ludowa w życiu narodowości: dr Ewa Sadowska (adiunkt w Instytucie Historii Architektury i Konserwacji Zabytków w Krakowie, zastępca sekretarza Generalnego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego), która wygłosiła referat ,,0 niemieckiej mniejszości narodowej w Polsce", dr Janusz Kamocki (emerytowany kustosz Muzeum Etnograficznego w Krakowie), "Sytuacja i perspe1-;tywy ludności polskiej zamieszkującej na terenach okupowanych przez Litwę od 19;39 roku". Ci autorzy zapewnili sobie indywidualne węgierskie tłumaczenie całości tekstów przez etnografów, co znakomicie ułatwiło późniejszą dyskusję. �325 Jarosław Rokicki (z Instytutu Badań Polonijnych w Krakowie) "Rola folkloru europejskich państwach wielonarodowościowych" referat wygłoszony w języku angielskim. Z tematyką polską wiązały się referaty: E. Bodi z Węgier, o dwu [1111.\-nych polskich wsiach na Węgrzech, oraz w grupie tematycznej drugiej: Terminologia narodowo,~ci, mniejszości narodowej i etnicznej, H. Noskovej i J. Kadel'bkovej: "Identyfikacja narodowa a kultura ludowa w heterogenicznych społecznościach lokalnych", które to autorki przyznały istnienie mniejszości polskiej na Słowacji, L, Wachniny z ZSRR: "Wzajemne związki tradycji folklorystycznych społeczności lokalnych różnych narodowo", gdzie omówiono mniejszość narodową polską zamieszkałą na Ukrainie w okolicach Żytomierza i Winnicy. Uczestnicy obrad mieli okazję zwiedzić bardzo interesującą wystawę malarstwa na szkle w Munkacsy Mihaly Muzeum w Bekescsabie. I tu był akcent polski: 21 z prezentowanych obrazów pochodziło mianowicie z Jabłonki, ale tak przy podpisach jak i w wydanym w języku węgierskim katalogu wystawy jako miejsce pochodzenia przedmiotów podawano raz "Jabłonkę w Polsce", raz na Słowacji "Jablonka v. Al'va", Arva to po węgiersku Orawa. w Ewa Sadowska SESJA MIĘDZYNARODOWEGO KOMITETU MUZEOLOGOW DO BADAŃ NAD STROJAMI (ICOM COMIT:E;) CZERWIEC 1990 ROKU Wyniki zainteresowań odzieżą i strojami w różnych aspektach badawczych są przedmiotem corocznych sesji Międzynarodowego Komitetu Muzeologów dll Badań nad Strojami (ICOM Costume Comite). Odbywają się one kolejno bądź to w krajach europejskich, bądź innych kontynentów. Tak na przykład poczynając od 1991 roku miejsca obrad przewidziano najpierw w Madrycie, w rok potem w Quebec w Kanadzie, następnie w Kyoto w Japonii itd. Jest to doskonała okazja nie tylko do spotkania się badaczy z całego świata, wymiany poglądów i orientacji w aktualnej problematyce stanowiącej przedmiot rozważań, przede wszystkim na bazie zbiorów i materiałów muzealnych, ale także możliwości bezpośredniego ich poznania, metod dokumentacji, konserwacji, przechowywania, nadto specyfiki danego kraju, regionalnych form strojów, ich twórców, warsztatów produkcji itp. Tematem czerwcowych obrad w 1990 roku była moda XIX wieku. Odbywały się one w Budapeszcie, a ich główna organizatorka, Katalina F,Oldi-Dozsa, kuratorka zbiorów kostiumologicznych Muzeum Narodowego dołożyła wszelkich starań, aby w czasie niespełna tygodnia zaprezentować jak najwięcej realiów związanych z węgierskimi strojami i odzieżą. Oprócz więc posiedzeń z referatami, wzbogacanymi wspaniałymi przeźroczami i filmami, ilustrującymi zjawiska dotyczące odzieży w XIX wieżu różnych krajów i grup społecznych, było zwiedzanie wielu muzeów, wystaw, magazynów i zbiorów oraz wyjazdy w teren. Umożliwiały one poznanie historii kultury węgierskiej od najdawniejszych czasów po współczesność. Rozpoczynały je doskonale zachowane bezcenne zabytki królewskich insygniów z początku XI wieku, tj. z czasów króla Stefana (Swiętego) i jego żony Giselli, a obok nich wspaniały płaszcz koronacyjny z 1031 roku. Kontynuację tych bogactw i dorobek następnj'ch pokoleń prezentowała z kolei wystawa historii Węgier od czasów ich osiedlenia cię do 1849 roku. Węgrzy posiadają niezwykle bogate i cenne �326 zbiory i archiwa oraz publikacje dotyczące odzieży, strojów i ich zdobnictwa zarówno warstw elitarnych, jak ludowych. Warto przy tym podkreślić, że charakteryzują je swoiste elementy zdobnicze, jak różnego rodzaju szamerunki i wykończenia z futer i baraniego kożucha lub całkowite ich wykorzysta-nb w polączeniu niekiedy z suknem, a w kobiecych strojach historycz.nych stosowanie także różnego rodzaju wzorzystych adamaszków i jedwabi. Jest to również nadzwyczaj urozmaicona biżuteria, której niezliczone przykłady zaprezentowały: muzeum narodowe, rzemiosła artystycznego i etnograficznego' w Budapeszcie. To ostatnie z okazji wizyty gości umożliwiło nadto przegląd tekstyliów i strojów ludowych. Niejako przedłużeniem tej prezentacji było zwiedzanie wiejskiego muzeum w zachowanej in situ miejscowości HolIók6, leżącej w rejonie Paloc na północ od Budapesztu. Autentyczne tradycyjne domy, wnętrza mieszkalne, ich wystrój, warsztaty tkackie i ludzie w strojach oraz ich wyroby sprzedawane turystom i zwiedzającym są przykładem niebanalnych pamiątek regionalnych. To samo zauważa się w innych ośrodkach, jak np. w Hortobagy na obszarze Węgierskiej Puszty. czy w Tihany nad Balatonem, gdzie uczestnicy sesji byli goszczeni. Tutaj mieli możność poznania tradycyjnej kultury i strojów nie tylko pasterzy w interesującym miejscowym muzeum, w zagrodzie pasterskiej i rozległej okolicy oraz w przeciwstawnym pod względem naturalnym i gospodarczym środowisku na półwyspie dawnego Jeziora Błotnego. Uwieńczeniem tych atrakcji było zwiedzenie mUZtum i rzemieślniczego zakładu farbiarskiego druków na płótnie w miejscowości Papa, leżącej w zachodniej części Węgier. Tkaniny te używane są jeszcze dzisiaj przy sporządzaniu niektórych wiejskich strojów. W muzealnym punkcie sprzedaży można nabyć ich atrakcyjne przykłady wybrane z bogatego asortymentu produkcji. Bezpośrednie zetknięcie z autentykami węgierskiej kultu!'y i tradycji związanymi ze strojami i odzieżą oraz wielość referatów o urozmaiconej tematyce, wygłaszanych w czasie sesji (było ich około 30) jeszcze raz pozwoliło na uświadomienie, jak rozległa i w zasadzie niewyczerpana jest problematyka badawcza w tym względzie. Dotyczy ona nie tylko wytwórczości i sprzedaży, ale kontaktów międzyludzkich i wzajemnych oddziaływań, różnych form zdobnictwa, mody, stosunków społecznych i rodzaju gospodarki oraz tradycji i obyczajów panujących w różnych środowiskach i rzutujących na kształtowanie sposobu ubierania się i prezentacji własnej osobowości. Znikomym, choć edytorsko dobrze przygotowanym śladem tych rozważań jest niewielka książeczka z wybranymi referatami I, jaką \vydano w pół roku po sesji, stanowiąca trwały dokument, ważny zarówno dla dalszych badarl, jak dla dowodu niezastąpionych prac muzeologów i sensu istnienia ICOM Costume Comite. Barbara Bazielich LAUREACI NAGRODY I:v'I. OSKARA KOLBERGA W 1990 ROKU PROFESOR RODERYK LANGE W roku 1990 została przyznana nagroda im. Oskara Kolberga polskiemu etnografowi, prof. dr. hab. Roderykowi Langemu, mieszkającemu od 1967 roku n.a 1 Aspects of Mariliina Perkko. costume. The nineteenth century. Printed in Alfabox. Finland 1990. Ejd. �327 wyspie Jersey, wybitnemu ambasadorowi polskiej kultury ludowej poza granicami kraju. Roderyk Lange urodził się 5 października 1930 roku w Bydgoszczy., tutaj też ukończył szkoły i uzyskał świadectwo maturalne. Studia folklorystyczne i etnograficzne odbywał w Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz w Uniwersytecie Wrocławskim. W roku 1965 uzyskał magisterium, a w roku 1975 stopień dektora. Był uczniem etnografów tej miary co prof. dr hab. Maria Znamierowska-Prtifferowa i prof. dr Józef Gajek. Kończy kursy kwalifikacyjne i studium tai:ca ludowego w Polsce oraz w 1949 roku specjalistyczne studia w zakresie a,"alizy tańca i notacji ruchu w Folkwang Hochschule w Essen. Równocześnie też pełni w latach 1954-1965 fukcję ki~rownika Działu Tańca Muzeum Etnograficznego w Toruniu. W latach 1958-1967 uczestniczy w badaniach terenowych mających na celu gromadzenie dokumentacji polskiego folkloru muzycznego i tanecznego. Z tego okresu datują się pierwsze kontakty i początki współpracy z autorką tego opracowania. W latach 1965-1967 prowadzi w Univversytecie Mikołaja Kopernika wykłady z dziedziny etnologii tailca. Wykłada na studium tanecznym przy Centralnej Poradni Amatorskiego Ruchu Artystycznego. W całym tym okresie jest wykładowcą na licznych kursach organizowanych centralnie i przez ośrodki wojewódzkie, prowadzi seminaria oraz uczestniczy w innych formach szkolenia instruktorów i animatorów polskiej kultury ludowej. Prof. Roderyk Lange włożył wiele pracy w koordynowanie i ustawianie warsztr..tów badawczych nad folklorem tanecznym w kraju, a nade wszystko ma wielkie zasługi na polu wprowadzania i stosowania na nowo w Polsce kinetografii VI odniesieniu do tańca ludowego. Tym zagadnieniom Profesor poświęcił i poświęca nadal wide sił i c~asu szczególnie kształceniu i doskonaleniu łicznych kadr specjalistów, tak w kraju jak i poza jego granicami. Prof. R. Lange wyjeżdża w roku 1967 na stałe do Wielkiej Brytanii i osiedla siG ""rn z żoną Dianą Baddley-Lange na wyspie Jersey. Oboje pracując intensywnie naukowo, tworzą centrum badań nad tańcem i jego zapisem (Centre for Da:1Ce Studies). Do ośrodka tego przybywają liczni stypendyści z całego świata, zainteresowani badaniami nad tańcem oraz kinetografią. Przyjeżdżają też, zapraszani imiennie, etnografowie polscy, choreografowie i młodzi naukowcy (na przyklad z Poznania dr Zofia Kozłowiecka). Po zamieszkaniu w Wielkiej Brytanii Prof. R. Lange jest w latach 1937-1972 stałym wykładowcą w "Laban Art of Mouvement Centre" w Addlestone, a od roku 1971 prowadzi wykłady z antropologii tańca na Queen's University w Belfaście w Północnej Irlandii. W roku 1977 habilituje się u prof. dr. Tadeusza Sulimirskiego na Polskim Uniwersytecie w Londynie (PUNO). Tematem rozprawy habilitacyjnej był tradycyjny taniec ludowy w Polsce i jego przeobrażenia w czasie i przestrzeni. W roku 1979 zastaj mianowćmy profesorem etnografii na Polskim Uniwersytecie w Londynie, gdzie już od dwóch lat prowadził wykłady. Jest także wykładowcą etnologii w "Goldsmiths' College" w Uniwersytecie Londyńskim (od roku 1976) oraz kierownikiem "European Seminar for Kinetography Laba.n" w Paryżu (od roku 1980). Stale wykłada gościnnie na wielu uniwersytetach europejskich, także polskich, zwłaszcza na uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Prowadzi intensywne badania etnograficzne w Indonezji, Melanezji i wśród Słowian Południowych. Uczestniczy w pracach wielu instytucji oraz organizacji naukowych i spe;cjalistycznych, na przykład "Royal Anthropological Institute" w Londynie, "Con- �328 sei! International de la Dance (UNESCO)" w Paryżu, "International Council of Kinetography Laban". Od roku 1986 jest vice-przewodnicz'lcym sekcji etnochoreologicznej ITCM. Od ponad trzydziestu lat jest członkiem Polskiego Towarzystv,a Ludoznawczego. Odzwierciedleniem tej tak owocnej pracy są bardzo liczne publikacje. Prof. R. Lange w całej swej działalności, zwłaszcza w ramach tak licznych wykładów, jak też w publikacjach, poświęca wiele uwagi i wkłada dużo serca w propagowanie polskiej kultury ludowej, a zwłaszcza polskiego folkloru tanecznego i muzycznego, ukazując jego bogactwo i wielowymiarowe wartości. Z ogromnym szacunkiem i wdzięcznością należy podkreślić nieprzerwane związki z krajem oraz wielki wkład w kształcenie i doskonalenie kadry instruktorskiej i specjalistycznej dla polskich uczelni i szkół artystycznych, a przede wszystkim dla amatorskiego ruchu fołklorystycznego. Te związki z krajem ojczystym mają niewątpliwe podłoże emocjona1r.e, zwłaszcza związki z Wielkopolską, a szczególnie Poznaniem, gdzie posiada wielu uczniów tworzących kadrę polskich kinetografów. Mimo, że mieszka na odległej od kraju wyspie Jersey, Prof. R. Lange, zarówno w działaności naukowej, jak też jako wykładowca na wielu uniwersytetach świata, zawsze deklaruje się jako polski etnograf. Twierdzi, że jego korzenie tkwią tak głęboko w polskiej kulturze ludowej, której poznaniu i umiłowaniu poświęcił swe życie, że obeonym jego posłannictwem stało się popularyzowanie tej kultury w kraju i świecie. Od wielu lat realizuje to posłannictwo osiągając tak widoczne rezultaty. O silnych i trwałych związkach z krajem świadczy także fakt rozmiłowania w pięknie polskiego folkloru, nieżyjącej już niestety, żony Diany. Dawała temu liczne dowody podczas pobytu w Polsce, jak też wobec goszczących na Jersey uczniów Profesora. Prof. R. Lange przyjeżdżał z wykładami do Poznania w latach 1981, 1988, 1989 i 1990 na zaproszenie Akademii Wychowania Fizycznego, a następnie Instytutu Etnologii i Instytutu Muzykologii DAM oraz Pałacu Kultury. Pierwszy przyjazd Profesora na zaproszenie AWF, zrealizowany dzięki staraniom dr Z. Kozłowieckiej, umożliwił wielu zainteresowanym osobom ukończenie kursu kinetografii, którą to wiedzę pogłębiają systematycznie. Następny pobyt Profesora w Polsce i dalsze, mimo znacznych i rozlicznych trudności, pokonywanych dzięki zintegrowanym staraniom uczelni i Pałacu Kultury, stworzyły zarówno studentom jak też animatorom kultury, a przede wszystkim polskim folklorystom, możliwości wysłuchania szeregu cennych wykładów z dziedziny folkloru tanecznego, teorii tańca i jego znaczenia w kulturze oraz z dziedziny kiil1etografii. Należy podkreślić, że Prezydent Miasta Poznania, w uznaniu zasług na polu kształcenia i doskonalenia kadr folklorystów i kinetografów, a także z uwagi na wieloletnie związki emocjOil1alne z miastem, wręczył Prof. R. Langemu w roku 1989 Odznakę Honorową Miasta Poznania. Wyróżnienie to zostało odebrane przez Profesora z dużym wzruszeniem i jako dalsze zobowiązanie jak powiedział wobec stolicy Wielkopolski, z którą pragnie związać wiele dalszych planów swej działalności. Biorąc pod uwagę całokształt działalności i osiągnięć Profesora na polu popularyzacji polskiej kultury ludowej poza granicami kraju, komisja Nagród im. Oskara Kolberga postanowiła przyznać mu to, jakże bardzo nobilitujące twórców, badaczy i animatorów kultury ludowej wyróźnienie. Nagroda ta, z powodu nieimożliwości uczestniczenia Profesora w głównych uroczystościach kolbereowskich �329 w Przysusze w czerwcu 199'J roku, została wręczona Profesorowi w dniu 7 listopada tegoż roku, podczas kolejnego pobytu (z wykładami) w Poznaniu. Okolicznościową uroczystość zorganizował dyrektor Pałacu Kultury mgr J. Szajek oraz kierowniczka Biura Oddziału Poznańskiego Stowarzyszenia Twórców Ludo\vych mgr A. Wojciechowska. W imieniu Komisji Nagród, nagrodę, medal pamiątkowy i dyplom wręczył członek Komisji i redaktor naczelny "Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga" doc. dr hab. B. Linette. W uroczystości uczestniczyli także laureaci z Wielkopolski. Mirosława Bobrowska MAGISTER MIROSŁAWA BOBROWSKA Nagrodę i dyplom "W uznaniu zasług dla kultury ludowej" otrzymała m.in. znana i ceniona popularyzatorka folkloru z Poznania Mirosława B o b r o wska. Urodziła się 24 stycznia 1932 roku w Ostrówku w powiecie Pułtusk w rodzinie nauczycielskiej. Po II wojnie światowej rodzina osiadła w Poznaniu. M. Bobrowska uczęszczała tu do szkół. W latach 1951-55 studiowała ekonomię o specjalizacji pedagogicznej uzyskując tytuł magistra. Równocześnie studiowała etnografię. Ukończyła Studium F'olklorystyczne o specjalizacji tańca ludowego oraz kursy reżyserskie, co pozwoliło jej osiągnąć kwalifikacje w obranej przez siebie dziedzinie folkloru. Po ukończeniu w roku 1952 wyższego kursu techniczno-pedagogicznego dla nauczycieli szkół zawodowych objęła posadę kierownika zajęć pozalekcyjnych i nauczyciela przedmiotu w Technikum Odzieżowym im. Władysława Reymonta w Poznaniu, gdzie przez wiele lat prowadziła również szkolny zespół folklorystyczny. W 1954 roku powołano ją na stanowisko instruktora w Okręgowym Ośrodku Kształcenia i Doskonalenia Kadr Pedagogicznych przemianowanym później na Okręgowy Ośrodek Metodyczny, w którym kontynuowała pracę jako instruktor, a następnie od 1968 roku jako kierownik sekcji do spraw wychowania pozalekcyjnego i pozaszkolnego. Po zlikwidowaniu Ośrodka Metodycznego została powołana na stanowisko wizytatora metodyka przy Kuratorium Oświaty i Wychowania do spraw kultury dzieci i młodzieży szkolnej i na tym stanowisku pozostała, aż do przejścia na emeryturę w 1983 roku. Jej zainteresowania i działalno·ść pedagogiczna związane były głównie z zagadnieniem kultury dzieci i młodzieży szkolnej. Opracowywane przez nią programy o tej tematyce, były realizowane przy współpracy z wydziałami kultury i sztuki oraz z placówkami i instytucjami kulturalnymi w województwie poznańskim. W programach tych wiele uwagi poświęcała zagadnieniom regionalnym podkreślając znaczenie i potrzebę zachowania dziedzictwa kulturowego i kontynuowania zwyczajów i obrzędów ludowych we własnym środowisku. Równocześnie z nurtem pracy zawodowej udzielała się społecznie i współpracowała z instytucjami kulturalnymi w dziedzinie upowszechniania folkloru. F'ascynacja sztuką i twórczością ludową wyzwoliła w niej pasję działania. Miała też szczęście zetknąć się z wieloma wybitnymi etnografami, muzykologami i folklorystami, jak profesorowie: Eugeniusz F'rankowski, Józef Burszta, Roman Reinfuss, Marian Sobieski, Zygmunt Sitowski i inni. Im to właśnie - jak sama pod- �330 kreśla zawdzięcza wiedzę o kulturze ludowej i zamiłowanie do badań n<l\d folklorem. Wiele lat poświęciła zbieraniu materiałów i informacji na temat tańca ludd>wego w Wielkopolsce wykorzystując je dla celów dokumentacyjnych, upowszechnieniowych, a także szkoleniowych. Na podkreślenie zasługuje jej praca i osiągnięcia w dziedzinie kształcenia nauczycieli i kadry instruktorskiej - podnoszenia poziomu ich kwalifikacji artystycznych i twórczych na rzecz dzieci i młodzieży oraz amatorskich zespołów artystycznych. M. Bobrowska znana jest jako autorka wielu programów artystycznych prezentowanych przez dzieci i młodzież. Pisała scenariusze imprez, zajmowała się inscenizacją, reżyserią i choreografią. Od 1951 roku prowadziła zespół folklorystyczny przy szkole, w której pracowała a od 1953 "MiędzyszkoL'lY Zespół Pieśni i Tańca Ziemi Wielkopolskiej" przy lVIOFP (Międzyszkolny Ośrodek Pracy Pozalekcyjnej w Poznaniu), który na ogólnopolskim festiwalu w Katowicach uzyskał I miejsce w kategorii zespołów pieśni i tańca. Praca jaką prowadziła z tym zespołem liczącym 300 osób, miała również charakter doświadczalny w dziedzinie adaptacji folkloru do potrzeb sceny. Z dośv,;iadczcó tych korzystali nauczyciele i instruktorzy prowadzący zespoły. Jej zaangażowanie, wiedzę i talent wykorzystywali organizatorzy wiel~~ich imprez artystycznych. Dla przykładu wymienić należy: - koncert w Poznaniu w 1957 roku z okazji Dni Kultury Vi wykonaniu zespołów międzyszkolnych woj. poznańskiego, w którego programie eksponowany był folklor wielkopolski, - szereg koncertów szkolnych w Pałacu Kultury w Poznaniu, w Operze i w Auli Uniwersyteckiej w Poznaniu, - koncert w 1966 roku z okazji 1000-lecia Państwa Polskiego - w ramach Festiwalu Kulturalnego Wielkopolski, który uzyskał nagrodę miasta Poznania, p.t. "Skąd Nasz Ród", z udziałem 2200 wykonavJców, koncert w Warszawie z okazji KOil1gresu Pedagogicznego w 1974 roku, w latach 1974-75, 76 i 80 festiwale kultury młodzieży szkolnej w Kiełcach, p.t. "Barwami Polski Obraz Malowany", - koncerty z okazji odbywanej co dwa lata w Poznaniu imprezy "Biennale Sztuki dla Dziecka". M. Bobrowska opracowywała scenariusze i reżyserowała "Międzyszkolne Koncerty Muzyki Ludowej" odbywane w latach 1982, 84 i 86. Równocześnie z pracą zawodową związaną ze szkolnymi zespołami, obiektem jej zainteresowań i szerokiej współpracy stały się wiejskie grupy i zespoły folklorystyczne. Służyła pomocą zarówno w dziedzinie stwarzania i polepszania im warunków do pracy artystycznej, jak i w wyborze repertuaru. Cenne było jej doradztwo dotyczące poprawnego wykonawstwa, umiejętności przeniesienia elementów folkloru na scenę oraz samej prezentacji artystycznej grup i zespołów wiejskich. Współpraca z grupami i zespołami ludowymi dotyczyła głównie Wielkopolski, ale także wykraczała poza jej granice. Wkład jej pracy i troska o podnoszenie poziomu artystycznego zespołów na coraz wyższy poziom dawały pozytywne rezultaty. Dla przykładu: z przygotowanym przez M. Bobrowską programem artystycznym prezentowały się: �331 - zespół regionalny z Szamotuł na międzynarodowym festiwalu w Moskwie w 1977 roku, - "Biskupianie" na H Festiwalu Folklorystycznym w Płocku w 1970 roku, oraz z programem wesela biskupiallskiego na festiwalu folklorystycznym w Czechosłowacji w 1972 roku, na którym Zespół uzyskał I miejsce, w 1974 roku na Wielkopolskim Festiwalu Dożynkowym "Biskupianie" prezentowali w jej układzie scenariuszowym i reżyserskim "wyzwolimy wilk:'l", "Toś toki" z okolic Srody Wielkopolskiej na I Festiwalu Folklorystycznym w Płocku zostały reaktywowane jako zespół i zyskały wysoką ocenę za walory folklorystyczne. M. Bobrowska służyła również fachowym doradztwem i pomocą innym ze,;polom regionalnym, studenckim i działającym przy Cepelii. Programy jej autorstwa były również prezentowane w radiu i w telewizji. :vI. Bobrowska przekazywała swą wiedzę i doświadczenia biorąc udział w różnych formach kształcenia i doskonalenia kadry instruktorskiej jak: seminaria, studia oraz kursy kwalifikacyjne organizowane już od 1946 roku przez CPARA (Centralna Poradnia Amatorskiego Ruchu Artystycznego) przemianowaną później na COMUK (Centralny Ośrodek Metodyki Upowszechniania Kultury) w Warszawie, Poznaniu, Lublinie, Łodżl, Krakowie i w innych miastach. Prowadziła warsztaty specjalistyczne na temat folkloru z młodzieżą przy okazji odbywających się imprez folklorystycznych. Eyła wykładowcą na kursach specjalistycznych dla instruktorów zespołów folklorystycznych organizowanych przez CPARA, Wydział Kultury i Kuratorium Oświaty i Wychowania w Poznaniu. Jako wykładowca i pedagog udzielała się równieź w takich formach kształcenia i doskonalenia kadry jak: - organizowar.e przez CPARA, później COMl.JK, seminaria i kursy kwalifikacyjne w Warszawie, Łodzi, Szczecinie, Wrocławiu, Krakowie, Gdańsku, Poznaniu z zakres\l choreografii i reżyserii oraz upowszechniania folkloru wielkopolskiego, - prelekcje wygłaszane z okazji takich imprez cyklicznych jak: "Biesiady Folklorystyczne" i "Forum Folklorystyczne" odbywanych w różnych miastach J~raju, prelekcje, referaty i komunikaty na konferencjach, między innymi komunikat na ogólnopclskiej konferencji nnukowej zorganizowanej przez WTK w Poznaniu w 1969 roku; referaty z okazji międzynarodowych festiwali w 1964 roku w Zakopanem i w 1969 roku w Zielonej Górze, cykl wykładów dla słuchaczy Uniwersytetu III Wieku przy UAM z dziedziny folkloru - jego ferm na scenie i miejsc3 w życiu kulturalnym. Była i do dziś jest konsultantem, a także członkiem rad artystycznych dla zespołów folklorystycznych w zakresie tańca ludowego. Funkcje takie pełniła (już od 1957 roku) w Wojewódzkim Domu Kultury, obecnie w Pałacu Kultury w Poznaniu, w spółdzielczości pracy, w CPLiA. Była członkiem rad artystycznych zespołów studenckich oraz zespołów wiejskich zrzeszonych w "Scenie Ludowej" 'Ił Krakowie. W 1965 roku została powołana przez Ministerstwo Kultury i Sztuki na konsultanta i członka komisji artystycznej na festiwalach folklorystycznych. W 1987 roku na wniosek polskiej sekcji CrOFF (Conseil International de Organisations des Festivals de F'olklore) weszła w skład Rady Ekspertów udzielając się w komisjach oceniających programy folklorystyczne polskich zespo.Jów występujących poza granicami kraju. Jako ekspert polskiej sekcji CIOFF występowała na festiwalach w Turcji, Francji, we Włoszech. W 1977 roku Ministerstwo Kultury i Sztuki powołało ją do grona wybitnych ekspertów, teoretyków i praktyków do prac nad programem społecznego i IJaństwo- �332 wego mecenatu nad folklorem i sztuką ludową. W efekcie prac nad tym programem powstał w 1979 roku raport p.t. "Analiza sytuacji sztuki ludowej i folkloru". M. Bobrowska publikowała również artykuły wchodzące w skład opracowań zbiorowych: komunikat naukowy na Ogólnopolskiej "Folklor w życiu współczesnym" Konferencji WTK w 1969 roku, opracowania, a stylizacja" Biuletyn COMUK w WaTs:~;twie "Autentyk, 1971 rok, "Kształcenie i doskonalenie kadry dla zespołów folklorystycznych" w: "Analiza sytuacji sztuki ludowej i folkloru" Warszawa 1971 (opracowanie powstało w wyniku pracy ekspertów), - artykuły opublikowane w 1970 roku w periodyku "Zycie Szkoły". Oprócz nagrody im. Oskara Kolberga będącej nie tylko wyróżnieniem wielkiej rangi ałe i bodźcem do dalszej pracy nad folklorem wielkopolskim M. Bobrowska otrzymała za całokształt swej działalności wiele odznaczez'1: - Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski - Medal Komisji Edukacji Narodowej - Odznaka Honorowa Miasta Poznania i odznaka honorowa "Za zasługi w Rozwoju Województwa Poznańskiego" - Zasłużony Działacz Kultury - Medal Honorowy Wielkopolskiego Towarzystwa Kulturalnego M. Bobrowskiej przyznano równieź nagrody i dyplomy: - Nagrody Ministerstwa Kultury i Sztuki oraz Ministerstwa Oświaty Wychowania - "Nagrody Postępu Pedagogicznego" - Grand Prix "Pro Sinfonika". Aleksandra WOjciecho'u'ska � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/99b9f43b2e7f22ed607fe9b015d44649.pdf bf962c4297b1bc6fa1be1409b53366c4 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2054 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1992 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1907 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1992 t.75 Description An account of the resource LUD 1992 t.75, s.285-348 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 75, 1992 IV. KRONIKA Z DZIAŁALNOŚCI ZA OKRES SPRA WOZDANIE ZARZĄDU GŁÓWNEGO POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNA WCZEGO OD WRZEŚNIA 1990 DO WRZEŚNIA 1991 ROKU I. Sprawy organizacyjne Na 65 Walnym Zgromadzeniu Delegatów PTL, odbytym 15.09.1989 r. w Opolu, dokonano wyboru Zarządu Głównego Towarzystwa, Głównej Komisji Rewizyjnej i Sądu Koleżeńskiego. Do Zarządu Głównego wybrano: dr. Tadeusza Baraniuka, mgr. Adama Bartosza, dr. Janusza Bohdanowieza, dr. Stanisława Chmielowskiego, mgr. Jana Cieś1aka, prof. dr. Zbigniewa Jasiewicza, mgr Zofię Jeż-Jarecką, mgr Krystynę Kaczko, mgr. Jana Kapłona, dr. Zygmunta Kłodnickiego, dr Annę Kowalską-Lewicką, doc. dr Jadwigę Kucharską, mgr. Jana Łuczkowskiego, dr Janinę Nijakowską, dr Ewę Sadowską, dr Teresę Smolińską, mgr. Zbigniewa Torońskiego, mgr. Romana Tubaję i mgr. Stanisława Żurowskiego. Po ukonstytuowaniu się Zarządu w skład jego Prezydium weszli: dr Janina Nijakowska - prezes, dr Zygmunt Kłodnicki - wiceprezes, mgr Roman Tubaja - wiceprezes, mgr Krystyna Kaczko - sekretarz generalny, dr Ewa Sadowska - zastępca sekretarza generalnego, mgr Zbigniew Toroński - skarbnik, dr Janusz Bohdanowicz - zastępca skarbnika i mgr Stanisław Żurowski - członek Prezydium. Przewodniczącą Głównej Komisji Rewizyjnej została mgr Teresa Lasowa, jej członkami mgr Magdalena Kopacz i dr Kazimiera Wołos, zaś przewodniczącą Sądu Koleżeńskiego - mgr Irena Wronkowska, a członkami dr Ewa Fryś-Pietraszkowa, dr Janusz Kamocki i dr Barbara Kołodziejska. W ubiegłym roku na Zjeżdzie na Orawie nastąpiła zmiana na stanowisku prezesa Towarzystwa. Wobec rezygnacji dr Janiny Nijakowskiej, funkcję prezesa przejął dr Zygmunt Kłodnicki, a dr J. Nijakowska została wiceprezesem. WZD na Orawie nadało godność członka honorowego: prof. dr Jadwidze Klimaszewskiej, mgr Zofii Cieśli-Reinfussowej, dr Wandzie Jostowej, dr. Witoldowi Paryskiemu i mgr Jadwidze Kleczkowskiej. Od września 1990 r. Prezydium odbyło cztery posiedzenia (17.11.90, 2.02.91, 19.04.91, 19.09.91), na których omawiano i zatwierdzano sprawy bieżące, związane z funkcjonowaniem Towarzystwa i jego agend. Ponadto odbyto dwa zebrania plenarne Zarządu Głównego (20.04.91 i 19.09.91), posiedzenie Rady Wydawniczej PTL oraz dwa posiedzenia Głównej Komisji Rewizyjnej. Przedstawiciele Prezydium i Zarządu Głównego kontynuowali starania w Polskiej Akademii Nauk o pozyskanie środków finansowych na działałność statutową Towarzystwa. W tym celu prezes PTL dr Zygmunt Kłodnicki odbył trzykrotne rozmowy w Wydziale I Nauk Społecznych PAN, a o finanse na wydawnictwa PTL zabiegali w PAN, MKiS i urzędach wojewódzkich - prof. dr Czesław Hernas, prof. dr Bronisław Kopczyńska-Jaworska, prof. dr Zbigniew Jasiewicz i członkowie prezydium. Prof. dr B. Kopczyńska-Jaworska reprezentując także Towarzystwo nawiązała współpracę z Fundacją im. Stefana Batorego. Realizując uchwałę 65 WZD w Opolu, po �286 paru nieudanych próbach, udało się nawiązać współpracę z Ministerstwem Edukacji Narodowej. Towarzystwo będzie konsultować programy kształcenia ogólnego w szkołach podstawowych i średnich. Po rozmowach w Departamencie Kształcenia Ogólnego MEN, przeprowadzonych przez prof. dr hab. B. Bazielich i dr. Z. Kłodnickiego, rysuje się perspektywa współpracy ze szkołami na wzór idei "Orlego Lotu" L. Węgrzynowicza, urządzanie obozów krajoznawczych ze szczególnym nastawieniem na zainteresowanie kulturą ludową. Ministerstwo byłoby zainteresowane przeszkoleniem nauczycieli, którzy mogliby prowadzić w szkołach średnich zajęcia fakultatywne o charakterze etnograficznym. Nie udało się natomiast uzyskać funduszy na opracowanie i publikację materiałów pomocniczych dla uczniów i nauczycieli. Obok starań o popularyzację wiedzy o kulturze ludowej w wydawnictwach oraz prób usprawnienia dystrybucji wydawnictw PTL, prace Prezydium, Zarządu Gl., a szczególnie prezesa dr. Zygmunta Kłodnickiego, koncentrowały się na rozwiązaniu trudnej sytuacji lokalowej biura, biblioteki i archiwum. W maju br. uzyskaliśmy stały lokal na biuro Zarządu Głównego, również przy ul. Szewskiej 36, II p. oraz dodatkowe pomieszczenia o powierzchni 99 m2 dla archiwum naukowego i biblioteki PTL. Umożliwi to prawidłowe gromadzenie i udostępnianie czytelnikom księgozbioru oraz archiwaliów, gdyż od lat agendy te borykały się z trudnościami wynikającymi z ogromnej ciasnoty lokalowej. W chwili oddania sprawozdania do druku remont pomieszczeń został już wykonany i zainstalowano w nich nowe regały. Ważną pozycję w pracach Zarządu Głównego zajmowały także sprawy związane z problemami przygotowania Zjazdu Towarzystwa w Gdańsku oraz obchodów J()()-lecia PTL, które przypadną na 1995 rok. Kierownictwo naukowe rocznicowej sesji przyjął prof. dr Zbigniew Jasiewicz, który zaproponował, by hasłem tej sesji była etnografia w nauce i kulturze polskiej. W ramach Towarzystwa działa aktualnie 19 oddziałów terenowych. W kwietniu br. został rozwiązany oddział PTL w Lesznie, z którego 2 członków przeniosło się do oddziału w Poznaniu. Przy niektórych oddziałach PTL działają Koła Zainteresowań Kulturą Ormian, Łużyczan, Asyryjczyków. łstnieje także Koło Zainteresowań Kulturą Robotniczą w Łodzi oraz Koło Filmu Etnograficznego. Przy Towarzystwie działa Pracownia Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga w Poznaniu kierowana przez prof. dr hab. B. Linette oraz Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi kierowany przez prof. dr hab. Bronisławę Kopczyńską-Jaworską. W końcu 1990 r. Towarzystwo skupiało 1307 członków, a tym 3 członków prawnych, 9 członków honorowych zagranicznych i 5 członków zwyczajnych zagranicznych (SNS w Bratysławie). Zaległości z tytułu niepłacenia składek członkowskich według stanu na dzień 31.12.1990 roku wynosiły: za lata ubiegłe - 78.900 zł oraz za rok 1990 - 691.250, - zł przy rocznej składce za 1990 rok - 1.500 zł, zniżkowej - 750 zł. Składka członkowska od 1991 r. wynosi 7.000 zł, zniżkowa - 3.500 zł i jeśli oddziały nadal będą tak mało zainteresowane bieżącym zbieraniem składek, zaległości z tego tytułu wzrosną niepomiernie. Na koniec 1990 roku raportów finansowych, koniecznych do bilansu PTL, nie nadesłały oddziały: w Kaliszu, Opolu, Rzeszowie, Zakopanem oraz Zielonej Górze, natomiast za l półrocze 1991 roku obok wymienionych oddziałów raportów finansowych nie dostarczyły także oddziały w Łallcucie, Szczecinie i Wrocławiu. Ponadto sprawozdań ze statutowej działalności za okres od września 1990 do czerwca 1991 roku nie nadesłały oddziały w Kaliszu, Lublinie, Opolu, Rzeszowie, Toruniu, Zakopanem. W związku z tym Zarząd Główny apeluje do zarządów oddziałów o ożywienie działalności statutowej i organizacyjnej, i nadesłanie bieżących informacji do Wrocławia. Informujemy także, że do członków prawnych Towarzystwa: muzeów w Sieradzu i Toruniu zostały w lutym br. wystosowane z Zarządu Głównego pisma o zwiększenie dotychczasowej symbolicznej składki oraz o bieżące jej opłacenie i nadal czekamy na odpowiedź. Jak wynika z analizy sprawozdań tych oddziałów, które nadesłały je do lipca br. w aktualnej. niezmiernie trudnej dla kultury sytuacji finansowej, członkowie Towarzystwa swą wiedzą i umiejętnościami wspierają poczynania, służące kulturze ludowej i przyczyniające się do jej zachowania i upowszechnienia poprzez prace w komisjach kwalifikacyjnych, udział w organizowaniu oraz jury �287 przeglądów folklorystycznych, udzielaniu konsultacji a także poprzez szeroko pojętą popularyzację wiedzy o kulturze ludowej. Szczegółowe sprawozdania złożą WZD przedstawiciele oddziałów. Zarząd Główny pragnie podkreślić aktywność oddziałów w Gdańsku, Koszalinie, Krakowie, Mszanie Dolnej, Opocznie, Poznaniu i Bytomiu. W ramach współpracy naukowej ze Słowackim Towarzystwem Ludoznawczym w Bratysławie, która datuje się od roku 1973, udział w tegorocznym Zjeździe PTL w Gdańsku weźmie dwóch przedstawicieli SNS. 2. Sprawy wydawnicze W okresie sprawozdawczym działalność wydawnicza nie napotykała na większe trudności. Wpłynęły na to wieloletnie doświadczenia, dzięki którym prace poszczególnych redakcji zarówno w zakresie tytułów jak i finansowego zabezpieczenia płatności honorariów autorskich, redakcyjnych, prac plastycznych, pomocniczych prac redakcyjnych i opłat druku były realnie zaplanowane i uzgadniane z Radą Wydawniczą i Prezydium Zarządu Głównego. Większość prac redakcyjnych wykonywana jest w ramach obowiązków etatowych osób odpowiedzialnych za prowadzenie działalności wydawniczej Towarzystwa. Jedynie w wypadku "Biblioteki Zesłańca", "Łódzkich Studiów Etnograficznych" i rocznika "Lud", część środków przeznaczona jest na prace redakcyjne wykonywane w ramach zleceń zewnętrznych. Środki te pochodzą z dotacji Polskiej Akademii Nauk, Ministerstwa Edukacji Narodowej, Ministerstwa Kultury i Sztuki, a także - jak w wypadku nowej serii wydawniczej "Biblioteki Zesłańca" od sponsorów prywatnych. Na potrzeby tej serii Towarzystwo uzyskało teź jednorazową dotację w kwocie 40 milionów złotych od Prezydenta Miasta Wrocławia p. Bogdana Zdrojewskiego. Niewielką kwotę pozyskano także za działalność oferowaną na łamach "Literatury Ludowej", a ponadto ze sprzedaży bieżącej produkcji wydawniczej, jak również podjętych działań akwizycyjnych, związanych ze sprzedażą książek wydanych w latach ubiegłych. I tu niezwykle ważną sprawą jest włączenie się poszczególnych oddziałów w sprzedaż wydawnictw Towarzystwa, o co Zarząd Główny apelował wiełokrotnie. W okresie sprawozdawczym ukazał się kolejny, 73 tom rocznika "Lud" za lata 1989/90, który od tego roku stał się czasopismem zarówno PTL jak i Komitetu Nauk Etnologicznych PAN. Ta forma edytorska pozwala na pełne pokrycie kosztów druku pisma ze specjalnych środków PAN. Kolejny tom "Ludu" jest w opracowaniu redakcyjnym i w IV kwartale br. przekazany zostanie do druku. Posiadamy pcłne zabezpieczenie finansowe na koszty związane z przygotowaniem tomu. Redaktorem naczelnym "Ludu" jest prof. dr Zbigniew Jasiewicz. Ukazał się także kolejny rocznik "Literatury Ludowej" t. XXXIV, z. 1-6/90, stanowiący pracę P. Kowalskiego pl. W.~pólczesny lolklor i lolkiorystyka. O przedmiocie poznania w dzisiejszych badaniach Iolklorystycznych, Wrocław 1990. Na rok 1991 planowane jest również wydanie zbiorczego zeszytu pisma nr 1-6/9 ł, które ukaże się w IV kwartale 1991 roku. Począwszy od tego rocznika "Literatura Ludowa" wydzieliła w obrębie swej treści dział "Pamiętniki i relacje", poświęcony wspomnieniom Polaków z pobytu na zesłaniu na Syberii, w Kazachstanie, na Dalekim Wschodzie i w innych rejonach ZSRR, w latach 1939-1956. Materiał do tego działu stanowi pokłosie konkursu na wspomnienia, zorganizowanego przez ZG PTL i dwumiesięcznik "Literatura Ludowa". Pismo posiada pełne pokrycie środków finansowych na jego realizację, pochodzące z dotacji MKiS i PAN, pozyskanych dzięki staraniom jego redaktora, prof. dr. Czesława Hemasa. Stan tek redakcyjnych jest zadowalający, a rytm pracy redakcyjnej nie budzi obaw o powstanie zaległości. Przewiduje się przekazanie w IV kwartale br. trzech zeszytów pisma za 1992 rok do drukarni. Novum w praktyce redakcyjnej pisma jest wykonanie w formie nadbitek tekstów syberyjskich, co obniży koszty druku całości. W bieżącym roku ukażą się w tej formie cztery wspomnienia pod tytułem Wspólny los. Pamiętniki dzieci z zeslania. Redakcja "Atlasu Polskich Strojów Ludowych" pod kierunkiem prof. dr Barbary Bazielich nie posiada materiałów do wydania. Postanowiono wznowić w formie reprintu zeszyt "Strój krakowia- �288 ków wschodnich", autorstwa T. Seweryna. Zeszyt ukaże się w IV kwartale br., a na jego druk uzyskano dotację z MKiS. Apelujemy do etnografów, zajmujących się strojami ludowymi, o podjęcie opracowań kolejnych zeszytów tej serii. W ramach "Biblioteki Popularnonaukowej" ukazała się książka Dobrosławy Wężowicz-Ziółkowskiej Mi/ość ludowa. Analiza mi/o.ki widniaczej ... , Wrocław 1991. Zadbano o szeroką promocję książki, której nakład w wysokości 10.000 egzemplarzy powinien przynieść zysk około 60 mln zł. Byłoby wskazane, aby oddziały podjęły się także rozpropagowania tej książki we własnych środowiskach. Redaktorem naczelnym serii jest dr Anna Kowalska-Lewicka. W serii "Archiwum Etnograficzne" w opracowaniu redakcyjnym przez dr Krystynę Kwaśniewicz znajdują się dalsze tomy pracy Jana Świętka Brzozowa i okolica Zakliczyna. Na posiedzeniu Rady Wydawniczej postanowiono nie rezygnować z druku dalszych części tej pracy, mimo iż jest ona deficytowa. Aby obniżyć koszty wydawnicze i zapewnić jednolity kształt edytorski dzieła, postanowiono wydać dalsze tomy po zakończeniu opracowania redakcyjnego całości. W okresie sprawozdawczym zakończone zostalo opracowanie przez Paulinę Suchecką Bibliografii konkursu na wspomnienia syberyjskie. Po wykonaniu prac redakcyjnych, pozyskaniu środków finansowych i opinii Rady Wydawniczej, praca zostanie skierowana do druku. Redaktorem naczelnym serii jest dr Janusz Kamocki. "Prace i Materialy Etnograficzne" czekają na propozycje autorskie. Planowane wydanie II edycji pracy dr K. Pudło Łemkowie, według opinii redaktora tej serii prof. dr. Edwarda Pietraszka, jest niecelowe. Nowa seria wydawnicza pt. "Biblioteka Zesłańca" realizowana jest przy współpracy z Wrocławską Drukarnią Naukową na zasadzie spółki przedmiotowej. W serii wydawane będą monografie problemowe, wspomnienia i zbiory antologiczne, poświęcone dziejom Polaków na Syberii. Zapewniono szeroką promocję tytułów. Ministerstwo Obrony Narodowej podjęło decyzję nabywania części nakładu każdej książki z tej serii, co zapewni stały zbyt. Mamy też kontrahenta z Kanady, który jest zainteresowany sprzedażą książek z tej serii. Negocjacje dotyczące warunków zbytu są w toku. Aktualnie w ramach serii drukowane są następujące publikacje: Michała Janika Dzieje Polaków na Syberii, reprint książki wydanej w 1928 roku; Z. Librowicza Polacy w Syberii, reprint książki wydanej w 1884 roku; Z. Orłowskiej Tajgo, pamiętna tajgo; Sto Dakiniewicza Więzień P-303. Wspomnienia lagiernika. Inne prace w przygotowaniu. Pierwsze tytuły tej serii ukażą się w IV kwartale br. W "Łódzkich Studiach Etnograficznych", pod red. prof. dr Jadwigi Kucharskiej, w br. ukazał się t. 30, natomiast tom 31 poświęcony w całości życiu codziennemu i świątecznemu robotników łódzkich został złożony do wydawnictwa. Wydawanie ŁSE finansowane jest w całości przez Polską Akademię Nauk. Rada Wydawnicza PTL postanowiła, że poza seriami PTL wyda książkę Leszka Dzięgla Lwów nie każdemu zdrów. Tom znajduje się w druku i ukaże się w IV kwartale br. Planowany nakład w wysokości 5000 egz. pokryje koszt druku i przyniesie zysk ok. 30000 000 zł. Rozpoczęto promocję książki wśród członków Towarzystwa Miłośników Lwowa i w innych środowiskach. 3. Biblioteka Naukowa i Archiwum PTL. Biblioteka Naukowa im. Jana Czekanowskiego we Wrocławiu gromadzi książki z zakresu etnografii i etnologii oraz ważniejsze opracowania z historii, archeologii, socjologii i językoznawstwa. W okresie sprawozdawczym biblioteka wzbogaciła zbiory o 475 tytułów. Księgozbiór liczy obecnie 35.730 woluminów, w tym 17.661 wol. dzieł zwartych, 16.566 wol. czasopism i serii oraz 1.503 jednostek inwentaryzacyjnych z zakresu kartografii. W ostatnim roku zakupiono 111 wol. za kwotę 2.957.300. - zł, drogą darów otrzymano 21 wol. oraz 6 wol. pochodzi z produkcji wydawniczej Towarzystwa. Ponadto, jak co roku, poważny zasób książek uzyskano z wymiany, w tym 45 wol. otrzymaliśmy z wymiany krajowej, a 292 wol. z zagranicznej, która jest głównym �289 źródłem pozyskiwania cennych etnograficznych czasopism i wydawnictw seryjnych. Wymianę prowadzimy ze 181 instytucjami w 35 krajach. Są to biblioteki uniwersyteckie, instytuty akademii nauk, muzea, towarzystwa naukowe i ośrodki kultury. W ostatnim czasie Biblioteka Naukowa PTL nawiązała nowe kontakty z następującymi instytucjami: Institut fUr Deutsche und Vergleichende Volkskunde, Miinchen (RFN), Centar ze etnolosku kartografij u, Zagreb (Chorwacja), Savaria Muzeum - Szombathely (Węgry), Kamchatka Regional Muzeum - Pietropawłowsk Kamczacki (Rosja). W zamian za otrzymane ksiąźki wysłano do kontrahentów "Lud", t. 73, ostatnio wydane numery "Literatury Ludowej", "Prace Etnologiczne" t. 13 oraz inne wydawnictwa z zapasów magazynowych. Z księgozbioru korzystali przede wszystkim pracownicy naukowi Katedry Etnografii Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Pracowni Polskiego Atlasu Etnograficznego, natomiast studenci tylko w ograniczonym zakresie z powodu nieczynnej czytelni, w której zostały czasowo złożone materiały archiwalne. W ramach wypożyczeń międzybibliotecznych wypożyczono bibliotekom krajowym 24 woluminy. Dla Centralnego Katalogu Zagranicznych Wydawnictw Ciągłych Biblioteki Narodowej zaktualizowano wykaz czasopism zagranicznych, które wpłynęły do biblioteki w 1990 r. W Archiwum Naukowym PTL opracowano zbiór materiałów, będących pokłosiem konkursu na wspomnienia sybirackie. Założono osobny inwentarz dla tego zbioru, do którego wpisano 348 pozycji. Materiały te stanowią niezwykle cenny zbiór archiwaliów, dotyczących polskich zesłańców do ZSRR. Sekretarz Generalny Krystyna Kaczko Z DZIAŁALNOŚCI SPRA WOZDANIE ZARZĄDU GŁÓWNEGO POLSKIEGO LUDOZNA WCZEGO ZA OKRES OD IX.1989 DO IX.1992 TOWARZYSTWA 1. Sprawy organizacyjne. W skład Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, wybranego na 65 Walnym Zgromadzeniu Delegatów PTL w Opolu - 15 września 1989 roku weszli: dr Tadeusz Baraniuk, mgr Adam Bartosz, dr Janusz Bohdanowicz, dr Stanisław Chmielowski, mgr Jan Cicślak, prof. dr Zbigniew Jasiewicz, mgr Zofia Jeż-Jarecka, mgr Krystyna Kaczko, mgr Jan Kapłon, dr Zygmunt Kłodnicki, dr Anna Kowalska-Lewicka, prof. dr Jadwiga Kucharska, dr Jan Łuczkowski, dr Janina Nijakowska, dr Ewa Sadowska, dr Teresa Smolińska, mgr Zbigniew Toroński, mgr Roman Tubaja i mgr Stanisław Żurowski. Członkowie Zarządu Głównego wybrali następujące Prezydium: dr Janina Nijakowska - prezes, dr Zygmunt Kłodnicki - wiceprezes, mgr Roman Tubaja - wiceprezes, mgr Krystyna Kaczko - sekretarz generalny, dr Ewa Sadowska - zastępca sekretarza generalnego, mgr Zbigniew Toroński - skarbnik, dr Janusz Bohdanowicz - zastępca skarbnika i mgr Stanisław Żurowski - członek Prezydium. Na posiedzeniu Zarządu Głównego 21.09.1990 roku złożyła rezygnację z funkcji prezesa dr Janina Nijakowska. Zarząd powołał, a 66 WZD w Jabłonce zatwierdziło na to stanowisko dra Zygmunta Kłodnickiego, powierzając dr Janinie Nijakowskiej funkcję wiceprezesa. Główna Komisja Rewizyjna zgodnie z wyborem na WZD w Opolu pracowała w składzie: mgr Teresa Lasowa przewodnicząca, mgr Magdalena Kopacz i dr Kazimiera Wołos - członkowie, a Sąd Koleżeński 19 - Lud t. LXXV �290 stanowili: mgr Irena Wronkowska - przewodnicząca, dr Ewa Fryś-Pietraszkowa, dr Janusz Kamocki i dr Barbara Kołodziejska - członkowie. W czasie omawianej kadencji Walne Zgromadzenie Delegatów nadało godność członka honorowego: mgr Marii Bytnar-Suboczowej (w Opolu), prof. dr. Jadwidze Klimaszewskiej, mgr Zofii Cieśla-Reinfussowej, dr Wandzie Jostowej, dr. Witoldowi Paryskiemu i dr Jadwidze Kleczkowskiej (w Jabłonce na Orawie) oraz mgr. Wojciechowi Błaszkowskiemu, dr Annie Kowalskiej-Lewickiej, dr. Januszowi Kamockiemu, dr Jadwidze Pawłowskiej i prof. dr Bronisławie Kopczyńskiej-Jaworskiej (w Gdańsku). W latach 1989-1992, t.zn. od Walnego Zgromadzenia Delegatów w Opolu do WZD w Szamotułach odbyło się 15 posiedzeń Prezydium, poświęconych realizacji zadań statutowych i istotnym problemom, związanym z działalnością wszystkich agend Towarzystwa. Ponadto odbyły się 4 posiedzenia Zarządu Głównego oraz 3 posiedzenia Rady Wydawniczej. Sprawy bieżące, nie wymagające zwoływania Prezydium załatwiali jego członkowie zamieszkali we Wrocławiu, a mianowicie dr Janusz Bohdanowicz i dr Zygmunt Kłodnicki, którym aktywnie pomagał mgr Zbigniew Toroński. Ograniczenie ilości posiedzeń Zarządu i Rady Wydawniczej wynikało z trudnej sytuacji finansowej Towarzystwa, dotowanego dotąd przez Polską Akademię Nauk, która z początkiem 1992 roku przestała finansować działalność statutową towarzystw naukowych. Dzięki staraniom Prezydium ZG PTL o dotacje, które to starania wspierali tacy wybitni etnologowie i folkloryści jak: prof. dr Zbigniew Jasiewicz, prof. dr Bronisława Kopczyńska-Jaworska, prof. dr Bogusław Linette, prof. dr Czesław Hernas oraz poseł na Sejm mgr Stanisław Żurowski, udało się uzyskać z Polskiej Akademii Nauk, Ministerstwa Kultury i Sztuki oraz Komitetu Badań Naukowych środki finansowe na pokrycie najpilniejszych potrzeb Towarzystwa i jego agend, to znaczy DWOK, ODiIE, Biblioteki Naukowej i Archiwum oraz na najważniejsze serie wydawnicze. Te ostatnie dotowali także sponsorzy, których wymienimy przy omawianiu spraw wydawniczych. O staraniach o pozyskanie środków finansowych informowano szczegółowo w sprawozdaniach, przedstawianych na WZD w Jabłonce i Gdańsku. W ostatnim roku kadencji Zarządu Głównego kontynuowano intensywne wysiłki o uzyskanie dotacji. Ministerstwo Kultury i Sztuki dofinansowało "Literaturę Ludową" i "Atlas Polskich Strojów Ludowych", przeznaczyło także kwotę 25 milionów zł na działalność ogólnotechniczną Towarzystwa oraz wsparło Zjazd w Szamotułach kwotą blisko 15 mln zł. W czerwcu 1992 r. Komitet Badań Naukowych w Warszawie podpisał z PTL umowę na finansowanie działalności agend Towarzystwa tzn. Biblioteki i Archiwum, ODiIE, DWOK oraz czasopisma "Literatura Ludowa". KBN przeznaczył na te cele 385 milionów złotych. Natomiast Polska Akademia Nauk nadal pokrywa koszty druku "Ludu" i "Łódzkich Studiów Etnograficznych" jako czasopism współwydawanych przez PTL i Komitet Nauk Etnologicznych. O spotkaniach, posiedzeniach i udziale w etnologicznych konferencjach krajowych i zagranicznych pisaliśmy w sprawozdaniach za lata 1989-1990 oraz 1990-1991. Ich celem bylo zapewnienie rozwoju naszej dyscypliny, poszerzenie wiedzy i starania o właściwą opiekę instytucjonalną nad kulturą ludową. Realizując postulaty zgłoszone na WZD w Opolu po dwuletnich zabiegach w Ministerstwie Edukacji Narodowej udało się wprowadzić do programu kształcenia ogólnego od klasy IV do VIII szkoły podstawowej oraz w szkołach średnich parę istotnych zmian w nauczaniu historii. We wstępie opracowania napisano: "Rozumne poznawanie przeszłości !Jowinno rozwijać w uczniach postawy: poszanowania dorobku ludzkości, szczególnie w zakresie kultury i cywilizacji; - łączności z dziedzictwem poprzednich pokoleń; - poszanowania i tolerancji dła innych kultur i narodów ... " W opracowaniu tym wielki udział miała prof. dr Barbara Bazielich, recenzująca dokładnie wszystkie programy indywidualne oraz dr Zygmunt Kłodnicki, zabiegający o wprowadzenie tych treści do programów szkolnych. Równolegle prof. dr Anna Szyfer brała udział w opracowaniu �291 programu geografii, a mgr Hanna Żurowska - wychowania plastycznego. Na następnym etapie do prac tych włączyły się prof. dr Bronisława Kopczyńska-Jaworska i Anna Kowalska-Lewicka. Dr Zygmunt Kłodnicki podejmował także próby nawiązania współpracy z mass mediami: Radiem i Telewizją Polską oraz z redakcją "Nowej Wsi", przygotowując całoroczny konkurs dla młodzieży szkół wiejskich pod nazwą "Rok na wsi". W przygotowaniu jest także nowa seria wydawnicza: "Regiony: tradycja i współczesność". Mają to być materiały pomocnicze dla szkół do nauki historii regionu. Jej założenia opracowali prof. dr Barbara Bazielich i dr Zygmunt Kłodnicki, którzy także rozpoczęli prace nad pierwszym tomem tej serii pl. "Dolny Śląsk". Istnieje szansa, że Ministerstwo Kultury i Sztuki dofinansuje tę serię wydawniczą. W opracowaniu jest także "Słownik Biograficzny Etnografów Polskich" pod redakcją dr Anny Kowalskiej-Lewickiej, który mamy nadzieję wydać dzięki dotacji Komitetu Badań Naukowych, podobnie jak Bibliografię etnografii polskiej za lata 1986-1990; którą przygotowuje mgr Maria Niewiadomska w ODiIE. W ramach Towarzystwa działa aktualnie 19 oddziałów terenowych, skupiających około I 200 członków, w tym 3 członków prawnych i 5 członków zwyczajnych zagranicznych. Mamy ponadto 9 członków honorowych zagranicznych. Udział w tegorocznym Walnym Zgromadzeniu Delegatów zgłosił prof. dr Wiktor Gusiew z Sankt-Petersburga. Slovenską Narodopisną Spolecnost w Brat yslavie repezentować będzie Olga Danglova. Przy niektórych oddziałach istnieją koła zainteresowań kulturą ludową Ormian, Łużyczan i Asyryjczyków oraz Koło Folkloru Opoczyńskiego, natomiast zakończyło swą działalność Koło Zainteresowań Kulturą Robotniczą Łodzi. Do Zarządu Głównego PTL wpłynął wniosek z Zamościa o utworzenie oddziału PTL w tym mieście, z siedzibą w Muzeum Okręgowym. Zgodnie ze statutem PTL Zarząd Główny zatwierdził ten wniosek na ostatnim posiedzeniu. Omawiając pracę oddziałów zmuszeni jesteśmy stwierdzić, że w ciągu trzyletniej kadencji ustępującego Zarządu nie otrzymaliśmy przed kolejnymi Zjazdami rocznych sprawozdań i raportów finansowych oddziałów: w Kaliszu, Lublinie, Opolu, Rzeszowie, Szczecinie, Warszawie, Wrocławiu. Zakopanem i Zielonej Górze, a w tym roku także z oddziału w Łańcucie. Uniemożliwia to podanie Walnemu Zgromadzeniu Delegatów aktualnego stanu liczbowego członków Towarzystwa i dokonanie bardziej wnikliwej oceny pracy wszystkich jego oddziałów. Zwracamy się do Zarządów tych oddziałów z apelem o terminowe nadsyłanie sprawozdań, a do wszystkich członków Towarzystwa o wypełnianie podstawowego obowiązku statutowego, jakim jest opłacanie rocznych składek członkowskich. Ze sprawozdań nadesłanych w bieżącym roku przez oddziały: w Gdańsku, Katowicach, Koszalinie, Krakowie, Łodzi, Mszanie Dolnej, Poznaniu i Toruniu wynika, że praca ich koncentrowała się na popularyzacji wiedzy o kulturze ludowej, opiece nad twórczością ludową i folklorem oraz aktywnym udziale członków oddziałów w komisjach kwalifikacyjnych, pracach organizacyjnych i jury konkursów i przeglądów. Część oddziałów prowadzi badania etnograficzne swojego regionu i publikuje ich wyniki. Na szczególne podkreślenie zasługują prace Krakowskiego Oddziału nad przygotowaniem na jubileusz lOO-lecia PTL w 1995 roku pierwszego zeszytu "Słownika Biograficznego Etnografów Polskich", obejmującego biogramy osób nieżyjących oraz opieka tego oddziału nad grobami zasłużonych ludoznawców Żegoty Paulego i Oskara Kolberga na Cmentarzu Rakowieckim, kontynuacja wydawania Łódzkich Studiów Etnograficznych przez Oddział w Łodzi, a także starania Oddziału w Koszalinie o realizację budowy Parku Etnograficznego w Kłosie. 2. Sprawy wydawnicze Znaczne ożywienie działalności wydawniczej Towarzystwa w latach osiemdziesiątych obligowało nowo wybrany Zarząd do podjęcia starań o pozyskiwanie funduszy na tę działalność. Na posiedzeniu Rady Wydawniczej 18.xU989 roku na jej przewodniczącego wybrano �292 prof. dr. Czesława Hernasa, a sekretarzem Rady został Antoni Kuczyński. Rada Wydawnicza postanowiła, iż mimo trudności finansowych należy kontynuować działalność edytorską, podejmując intensywne zabiegi o dotacje, zapewniające dalsze ukazywanie się wszystkich serii i czasopism. W pierwszych latach kadencji uzyskano środki finansowe z Polskiej Akademii Nauk oraz Ministerstwa Kultury i Sztuki, natomiast od połowy 1991 roku, gdy zaczęła ukazywać się nowa seria pod nazwą "Biblioteka Zesłańca", zdołano zgromadzić fundusze na jej realizację z Urzędów Wojewódzkich w Tarnowie, Gdańsku i Łodzi, Rad Miejskich we Wrocławiu, Tarnowie, Gdańsku i Łodzi oraz z Kurii Biskupiej w Tarnowie. Stosunkowo niewielkie, lecz znaczące dla skromnego budżetu PTL są także dary indywidualnych sponsorów z kraju i zagranicy. Od 1991 roku Polska Akademia Nauk ograniczyła finansowanie działalności wydawniczej PTL, przeznaczając jedynie określone sumy na druk rocznika "Lud" i na "Łódzkie Studia Etnograficzne". Pozostałe tytuły, z wyjątkiem "Biblioteki Zesłańca" dotowane są doraźnie przez Komitet Badań Naukowych oraz Ministerstwo Kultury i Sztuki. Pozyskujemy także środki ze sprzedaży wydawnictw własnych, w tym głównie "Biblioteki Zesłańca", w pełni samofinansującej się dzięki korzystnej umowie, zawartej z Wrocławską Drukarnią Naukową. Kwoty otrzymane ze sprzedaży książek tej serii zasilają w znacznym stopniu budżet Towarzystwa i przeznaczone są na cele wydawnicze, administracyjne i osobowe. W okresie minionej kadencji ukazały się następujące tytuły: R. Vorbricha, Górale północnego Kamerunu, Wrocław 1990, seria "Prace Etnologiczne"; J. Świętka, Brzozowa i okolice Zakliczyna, pod red. K. Kwaśniewicz, t. l, Wrocław 1991, seria "Archiwum Etnograficzne"; D. Wężowicz-Ziółkowskiej, Miłość ludowa, Wrocław 1991, seria "Biblioteka Popularnonaukowa"; T. Seweryna, Strój Krakowiaków Wschodnich (reprint), Wrocław 1991, APSL, dwa tomy "Ludu", który od 1990 roku jest organem nie tylko PTL, lecz także Komitetu Nauk Etnologicznych (t. 73 za lata 1989-90 i t. 74 za 1990 rok), tomy 30 i 31 "Łódzkich Studiów Etnograficznych", kolejne roczniki "Literatury Ludowej" (nr 4-6/89, 1-6/90 i 1-6/91), cztery tytuły w serii "Biblioteka Zesłańca" oraz książka L. Dzięgla, Lwów nie każdemu zdrów, Wrocław 1991. Plany wydawnicze Towarzystwa zakładają kontynuowanie wszystkich serii i czasopism, gdyż poczyniono już starania o dotacje w Ministerstwie Kultury i Sztuki oraz Komitecie Badań Naukowych. Mamy zapewnienie Akademii, iż nadal będzie dotować druk "Ludu" i "Łódzkich Studiów Etnograficznych". Poważnym problemem jest dystrybucja wydawnictw, jednak dzięki różnym zabiegom akwizycyjnym udaje się wprowadzić w obieg księgarski ukazujące się pozycje. Pomoc w tym zakresie wykazują niektóre jednostki upowszechniania kultury. Mając na uwadze sytuację na rynku księgarskim, obniżono nakład czasopisma "Lud" do 500 egzemplarzy, a "Literatury Ludowej" do 800 egzemplarzy. Książki z serii "Biblioteka Zesłańca" ukazują się w nakładzie 3 000 egzemplarzy, co w pełni zaspokaja potrzeby rynku i zapewnia opłacalność ich wydawania. Seria ta uzyskała powszechne uznanie w środowiskach opiniotwórczych w kraju i za granicą np. nagrody Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce. Ukazało się na jej temat wiele publikacji prasowych, propagowało ją radio i telewizja. Jedna z książek tej serii, autorstwa Z. Orłowskiej, Tajgo, pamiętna tajgo, wydana w 1991 roku, otrzymała w br. nagrodę tygodnika "Polityka". Świadczy to o potrzebie kontynuowania tej serii wydawniczej tym bardziej, że przyczynia się ona do pozyskiwania nowych materiałów o zesłaniach i deportacjach Polaków w głąb byłego Związku Radzieckiego. Materiały te włączane są do Archiwum Naukowego PTL. 3. Biblioteka Naukowa im. Jana Czekanowskiego i Archiwum PTL Biblioteka gromadzi książki głównie z zakresu etnografii, etnologii, antropologii kulturowej oraz ważniejsze publikacje z historii, archeologii, socjologii i językoznawstwa. W okresie od ostatniego WZD Biblioteka powiększyła swoje zbiory o 408 woluminów, w całej zaś kadencji 1989-1992 księgozbiór zwiększył się o 1263 woluminy i liczy obecnie 36730 woluminów, w tym: 17849 woluminów dzieł zwartych, 16785 roczników czasopism i wydawnictw seryjnych, 1504 jednostek inwentarzowych kartografii. Głównym źródłem pozyskiwania książek �293 i czasopism jest prowadzona od lat wymiana. W okresie ostatniej kadencji otrzymaliśmy 880 woluminów, w tym 750 z zagranicy, a 130 z instytucji krajowych. Wymiana prowadzona ze 180 instytucjami zagranicznymi zapewnia bibliotece regularny dopływ najnowszej literatury etnograficznej z 35 krajów, a równocześnie dorobek polskich etnografów dociera do najważniejszych ośrodków naukowych, muzeów i towarzystw zagranicznych. Czasopisma zagraniczne, które wpływają do naszej biblioteki są rejestrowane w Centralnym Katalogu Zagranicznych Wydawnictw Ciągłych w Bibliotekach Polskich, znajdującym się w Bibliotece Narodowej, są więc dostępne dla wszystkich zainteresowanych osób i instytucji w całym kraju. Na zakup 276 woluminów wydano ponad 6 mln zł. Wpłynęło też 80 woluminów jako dary oraz 27 woluminów z produkcji własnej Towarzystwa. Z księgozbioru korzystają przede wszystkim członkowie Towarzystwa, pracownicy naukowi i studenci Katedry Etnografii Uniwersytetu Wrocławskiego oraz innych kierunków jak archeologia, kułturoznawstwo, historia, filologia polska i słowiańska oraz geografia. Realizowane są również wypożyczenia międzybiblioteczne. Po wielu latach starań biblioteka uzyskała dodatkowe pomieszczenie na swoje zbiory, co przyczyni się niewątpliwie do jej lepszego funkcjonowania, gdyż dotychczasowa ciasnota niezmiernie utrudniała prace. Przeprowadzono remont pomieszczeń i zamontowano pozyskane nieodpłatnie regały, przeniesiono część księgozbioru, głównie czasopisma zagraniczne. Do nowego magazynu przeniesiono również materiały archiwałne, które przechowywano dotąd w biurze PTL oraz w magazynie wydawnictw. Założona została księga inwentarzowa dla zbioru, będącego pokłosiem konkursu, ogłoszonego przez Zarząd PTL i redakcję "Literatury Ludowej". Był to konkurs na wspomnienia i materiały dotyczące pobytu Polaków na Syberii, Dalekim Wschodzie, w Kazachstanie oraz innych terenach byłego Związku Radzieckiego w latach 1939-1956. Zbiór ten liczy obecnie około 400 pozycji archiwalnych. Archiwum wzbogaciło również swe zasoby o materiały dotyczące budownictwa ludowego Wielkopolski po śp. Andrzeju Gólskim - wieloletnim członku Towarzystwa. W ostatnim roku kadencji przeniesiono także magazyn wydawnictw PTL z peryferyjnej dzielnicy Wrocławia do nowego lokalu w pobliżu siedziby Zarządu Głównego. Z zasobów magazynowych przekazano nieodpłatnie dla 6 muzeów oraz Kuratorium Okręgu Szkolnego we Wrocławiu wydawnictwa Towarzystwa z lat 1960. Sekretarz Generalny PIL mgr Krystyna Kaczko 67 WALNE ZGROMADZENIE DELEGATÓW PTL GDAŃSK 20.09.1991 Prezes Z. Kłodnicki serdecznie powitał zgromadzonych na 67 WZD PTL delegatów, gości krajowych i zagranicznych (w osobach prof. W. Gusiewa z Sankt Petersburga i dr. J. tukana z Bratysławy) oraz organizatorów i gospodarzy: Wojewodę Gdańskiego, pracowników Oddziału Etnografii Muzeum Narodowego i Wojewódzkiego Ośrodka Kultury, a także pracowników Muzeum Historii Miasta Gdańska i Parku Etnograficznego we Wdzydzach. Prezes podziękował również za listy, które nadesłali prof. A. Wyczański Sekretarz Wydziału I PAN i prof. B. Kopczyńska-Jaworska Prezes Oddziału Łódzkiego i Kierownik ODiIE PTL. Prezes poprosił o przewodniczenie obradom Walnego Zgromadzenia Delegatów T. Lasową Prezesa Oddziału Gdańskiego i dyrektora Parku Etnograficznego we Wdzydzach. Przewodnicząca dziękując za zaszczyt powitała jednocześnie zebranych w imieniu Oddziału, będącego gospodarzem zjazdu. �294 Przedstawiła następnie porządek obrad: Otwarcie Wybór przewodniczącego obrad Powolanie protokolantek Wybór Komisji Wnioskowej Wspomnienie o zmarłych Sprawozdanie Sekretarza Generalnego Sprawozdanie Redakcji Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga Sprawozdanie Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej Sprawozdanie finansowe Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej Sprawozdania oddzialów Nadanie godności honorowego członkostwa PTL inne sprawy Zebrani jednogłośnie zaaprobowali przedstawiony porządek obrad. ad 4. Do Komisji Wnioskowej zaproponowano i jednogłośnie zatwierdzono: Z. Torońskiego, A. Kwaśniewską, S. Chmielowskiego. ad 5. Zebrani minutą ciszy uczcili pamięć zmarłych - z Oddziału Śląskiego J. Taciny; z Mszany Dolnej A. Szendery, M. Olchawy, Z. SzylIer, W. Gawrona; z Opoczna - J. Ksyty; z Gdańska - A. Górskiego; z Poznania F. Wokroja oraz z Łodzi - 1. Lechowej, Z. Kuchowicza, D. Mądrzak, K. Wecela. ad 6. Pod nieobecność K. Kaczko, Prezes Z. Klodnicki odczytał sprawozdanie Sekretarza Generalnego. ad 7. Redaktor DWOK B. Linette przedstawił sprawozdanie z działalności Redakcji. ad 8. M. Niewiadomska zreferowała sprawozdanie ODiIE. ad 9. Skarbnik Z. Toroński przedstawił sytuację finansową PTL. ad 10. T. Lasowa odczytała sprawozdanie GKR. ad 11. Następnie odczytano sprawozdania oddziałów w następującej kolejności: Gdańsk, Kraków, Lublin, Łańcut, Łódź, Mszana Dolna, Opoczno, Poznań, o. Śląski, Warszawa, Wrocław, Zielona Góra. W tym punkcie porządku obrad Oddział Krakowski wystąpił z apelem o zbieranie składek na opiekę nad grobem Kolberga, zebrani poparli apel postulując zbiórkę pieniędzy niezależnie od zbiórki przeprowadzanej w oddziałach. ad 12. Odnośnie przyznania godności członka honorowego PTL na WZD wpłynęły następujące wnioski: z Oddziału Gdańskiego dla Wojciecha Błaszkowskiego, z Oddziału Krakowskiego dla Anny Kowalskiej-Lewickiej i dla Janusza Kamockiego, z Oddziału Łódzkiego dla Bronislawy Kopczyńskiej-Jaworskiej, z Oddziału Wrocławskiego dla Jadwigi Pawłowskiej. Po przedstawieniu kandydatur odbyło się głosowanie, w którym zebrani jednogłośnie zaakceptowali przyznanie godności członków honorowych. ad 13. Ostatnim punktem posiedzenia była dyskusja. Zobowiązany przez ZG do przedstawienia dalszej działalności PTL wystąpił R. Tubaja. Poinformowalon delegatów o klopotach finansowych spowodowanych przez cięcia budżetowe, wymuszające zmiany organizacji pracy w nauce i kulturze. Zmiana sposobu i organizacji pracy w Towarzystwie spowoduje redukcję etatów (w Biurze do 4 i 1/2). W przypadku dalszego pogorszenia się kondycji finansowej PTL, może dojść do przejścia na pracę społeczną. Prezes Z. Kłodnicki przedstawił listy od Chorwackiego Towarzystwa Etnologicznego i Ruchu Kroackich Kobiet Intelektualistek, które to instytucje w związku z wojną w Chorwacji zwróciły się do PTL z apelem o pomoc moralną w zaistniałej sytuacji. W odpowiedzi na ów apel I. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 1I. 12. 13. �295 A. Kowalska-Lewicka odczytała list Towarzystwa z prośbą o przyjęcie takich rozstrzygnięć, które doprowadziłyby do przerwania działań wojennych, skierowany do autorów apelu, Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Amnesty International, Rady Europy. Uwzględniono też uwagę M. Parnowskiej o skierowaniu listu również do ONZ. List zostanie opublikowany w prasie - Gazecie Wyborczej i lokalnej gdańskiej. W dyskusji, w której wzięli udział B. Mienicka, B. Linette, M. Parnowska i Z. Jasiewicz stwierdzono, że w sytuacji trwania konfliktu, gdy brak pełnych danych, mamy prawo do apelowania o pokój, lecz bez oceniania stron biorących udział w walce. Toteż pismo powinno zostać skierowane do obu walczących stron oraz do Parlamentu i Rządu Jugosławii. Kolejnym dyskutowanym zagadnieniem było zwolnienie z opłat podatkowych i ubezpieczeniowych zabytkowych budynków na wsi. W dyskusji udział wzięli Z. Kłodnicki, A. Kowalska-Lewicka, Z. Toroński, R. Tubaja. W sytuacji gdy właściciel zabytkowego (a jeszcze nie uznanego za taki przez Konserwatora Zabytków budynku) zamiast wnosić opłaty (są to obecnie poważne wydatki) woli dokonać rozbiórki, może ulec zniszczeniu duża liczba starych wiejskich budowli. Prezes Z. Kłodnicki, dla ratowania ginącego budownictwa, postulował wystąpienie do właściwych organów - samorządów lokalnych, zarządów gmin o zwolnienie od opłat lub przyznanie ulg ich właścicielom. Sam problem nie podlegał dyskusji, rozbieżności powstały przy ustaleniu o jakie opłaty chodzi: o podatek za obiekty gospodarcze, mieszkalne, podatek gruntowy czy ubezpieczenia. J. Cieślak wystąpił z inicjatywą wystosowania apelu dotyczącego losu Polaków na Litwie. Zebrani podzielili się co do słuszności występowania przez PTL z takim apelem. W dyskusji, w której uczestniczyli Z. Kłodnicki, A. Kowalska-Lewicka, M. Parnowska, J. Kamoch, T. Lasowa, J. Cieślak, obok głosów popierających inicjatywę, zwracano uwagę na możliwość zaszkodzenia społeczności polskiej poprzez niewczesną ingerencję w wewnętrzne sprawy Litwy. Ustalono, że A. Kowalska-Lewicka i J. Cieślak przygotują tekst pisma na najbliższe posiedzenie Zarządu Głównego PTL. J. Kamocki nawiązując do sprawozdania skarbnika zaproponował aby w obecnej sytuacji zrezygnować z płacenia przez Towarzystwo diet delegacyjnych, poprzestając na zwracaniu kosztów przejazdu i noclegu. Z. Kamocki i T. Lasowa zasugerowali, aby pomimo trudności finansowych PTL propozycję tę potraktować jako apel a nie jako wymóg formalny. Podjęto następnie sprawę wysokości składek członkowskich. Rozważając możliwość podniesienia wysokości składek do 50 tys. zł (emeryci 10 tys. zł) lub pozostając na ostatnio ustalonym poziomie równowartości 10 znaczków pocztowych zdecydowano przyjąć wariant drugi, zaś ewentualne podwyższenie składki pozostawiono do kompetencji oddziałów. Prezes Z. Kłodnicki na zakończenie dyskusji przypomniał o udziale Towarzystwa w pracach Ministerstwa Edukacji Narodowej. Zainteresowanych udziałem w tych pracach poprosił o zwracanie się do ZG lub do niego osobiście. Poinformował także zebranych o postanowieniu Zarządu Głównego aby wydawnictwa PTL wydane przed 2 laty rozdawane były oddziałom gratis, z tym aby zainteresowani pokryli koszty transportu (przesyłki lub przewozu). Z ostatnim wnioskiem wystąpiła A. Kowalska-Lewicka. Zaproponowała ustalenie nagrody honorowej PTL dla osób szczególnie aktywnych w ochronie dóbr kultury ludowej. Byłaby to nagroda prestiżowa dla zasłużonych a nie będących członkami Towarzystwa. Informacja o nagrodzie byłaby jednocześnie reklamą dla PTL. Zebrani przez aklamację zobowiązali ZG do przygotowania formy takiej nagrody. 67 WZD PTL towarzyszyła Sesja Naukowa poświęcona prezentacji aktualnych wyników badań nad kulturą ludową Pomorza Wschodniego. Przed rozpoczęciem Sesji wręczono dyplomy członków honorowych J. Pawłowskiej, A. Kowalskiej-Lewickiej, J. Kamockiemu i przekazano dyplom dla B. Kopczyńskiej-Jaworskiej. Głos zabrali również - członek honorowy PTL prof. W. Gusiew w imieniu rosyjskich etnografów i folklorystów, oraz gość ze Slovenskiej Narodopisnej Spolocnosti dr J. Cukano Jolanta Kościeiska Maria Niewiadomska �296 PROTOKÓŁ Z SESJI NAUKOWEJ TOWARZYSZĄCEJ LXVII WALNEMU ZGROMADZENIU DELEGATÓW POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO POŚWIĘCONEJ PODSUMOWANIU WYNIKÓW BADAŃ NAD KULTURĄ LUDOWĄ POMORZA WSCHODNIEGO. GDAŃSK, 20 WRZEŚNIA 1991 ROKU Sesja rozpoczęła się w sali Ratusza Staromiejskiego w Gdańsku. Otwarcia dokonał prezes PTL dr Zygmunt Kłodnicki. Powitał gości przybyłych na sesję: wicewojewodę gdańskiego - prof. dra hab. Józefa Borzyszkowskiego, który przyjął honorowy patronat nad sesją. mgra Wojciecha Bonisławskiego - dyrektora Wydziału Kultury, Nauki i Sportu Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku, mgra Tomasza Bedyńskiego - dyrektora Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Gdańsku oraz z zaprzyjaźnionych towarzystw naukowych - prof. Wiktora Gusiewa z SL Petersburga (członka honorowego PTL) oraz dra Jarosława Cukana ze Słowackiego Towarzystwa Etnograficznego. Życzenia owocnych obrad nadesłali: sekretarz Wydziału Społecznego PAN prof. A. Wyczański, prof. B. Kopczyńska-Jaworska, dr Adam Bartosz, a obszerny list (członek honorowy PTL prof. Milovan Gavazzi z Zagrzebia). Przystąpiono do wręczenia tegorocznych, uchwalonych na WZD dyplomów honorowym członkom Towarzystwa. Otrzymali je: dr Jadwiga Pawłowska, dr Anna Kowalska-Lewicka, dr Janusz Kamocki oraz prof. B. Kopczyńska-Jaworska, mgr Wojciech B1aszkowski (nieobecny na uroczystości). Prezes wręczając dyplomy złożył w imieniu członków Towarzystwa wszystkim wyróżnionym serdeczne życzenia dalszej pomyślnej działalności na niwie etnograficznej oraz w życiu osobistym. Nastąpiły krótkie wystąpienia gości: prof. Gusiewa (zawierające syntezę działalności O. Kolberga i badań folklorystycznych polsko-rosyjskich, w tym badań kaszubskich) oraz dra tukana (o działalności Słowackiego Towarzystwa), z podziękowaniami za zaproszenie na sesję. Kończąc część oficjalną sesji dr Kłodnicki zaproponował aby poświęcić ją pamięci wielkich badaczy Pomorza - ks. W. Łęgi, ks. B. Sychty oraz dra L. Malickiego. Przewodnictwo pierwszej części sesji objęła prof. dr hab. J. Klimaszewska. Wygłoszono referaty: prof. dr hab. Józef Borzyszkowski - "Pomorze kraj pogranicza. Dzieje i kultura jego mieszkańców". Odczytanie referatu poprzedziło krótkie wystąpienie z podziękowaniami za zaproszenie na niniejszą sesję oraz powitanie zgromadzonych w imieniu Zrzeszenia Kaszubsko- Pomorskiego. Następny referat - prof. dr. hab. Brunona Synaka - "Kaszubów wizerunek własny" został odczytany przez 1. Kuniewskiego (nieobecność profesora spowodowana została ważnymi sprawami służbowymi). Ostatni referat w tej części sesji wygłosił dr Jerzy Samp - "Literatura kaszubska jako forma dialogu kultur". Przebieg dyskusji: Doc. A. Zbierski z PA N, zabrał głos w bardzo istotnej dla mIejscowego środowiska sprawie - a mianowicie konieczności powołania, w miarę istniejących możliwości, właściwej komórki PAN lub katedry etnografii na Uniwersytecie Gdańskim. Dotychczas prowadzone badania naukowe na tym polu (między innymi przez ośrodek toruński z prof. J. Klimaszewską, ośrodek łódzki z prof. J. Kucharską oraz dorywczo przez wielu innych; podejmowane obecnie interdyscyplinarne programy badań, młoda kadra pracująca w muzeach) wymagają większej uwagi i koordynacji działań. Brak placówek naukowych w zakresie etnografii powoduje brak trwałego oparcia w miejscowym środowisku naukowym, dalsze rozpraszanie sił i środków. Przykładem możliwości pozytywnego i właściwego działania są zainicjowane przed kilku laty badania socjologiczne pod kierunkiem prof. Latoszka z Uniwersytetu Gdańskiego. �297 Odczuwa się również brak kontaktów międzynarodowych. Etnologia niemiecka wykazuje stałe zainteresowanie Pomorzem, prowadzi badania, publikuje. Mobilizacja wysiłków i wspólne działanie ze Zrzeszeniem Kaszubsko-Pomorskim, Gdańskim Towarzystwem Naukowym mogłoby przynieść korzystny i tak oczekiwany przez środowisko efekt kulturotwórczy. Prof. J. Borzyszkowski z Uniwersytetu Gdańskiego, uzupełniając swoje wystąpienie wskazał na problemy i oczekiwania Pomorzan w zakresie badań i zainteresowań etnografów kaszubszczyzną i Pomorzem. Podsumowanie różnorakich i wielostronnych dążeń różnych środowisk wypada bardzo nierównomiernie, brak badań archiwalnych i poszukiwań, które rozwiązałyby i ukazały całokształt kultury i wzajemnych powiązań etnicznych na Pomorzu. Również nikłe są kontakty międzynarodowe. Konieczne jest podjęcie badań interdyscyplinarnych, łączenie się humanistów w szersze programy badawcze aby uchwycić wszystkie aspekty badanych problemów, społeczności i struktur. Od kilku lat na Uniwersytecie Gdańskim organizowane są z takim zamysłem seminaria pod nazwą Antropologia Kaszub i Pomorza - przełamujące stereotypy badawcze. Liczne już środowisko gdańskich etnografów nie ma bliskiego wsparcia w instytucjonalnych kontaktach naukowych. Bogata i zróżnicowana kultura ludowa Pomorza czeka więc na swoje lepsze dni, nowoczesne i wielostronne badania naukowe. Prof. Klimaszewska zamykając tę część sesji podziękowała referentom i uczestnikom dyskusji za cenne uwagi na temat programów i zamierzeń badawczych, inicjowania i rozwijania kontaktów naukowych i współpracy różnych środowisk. 2 l września - ciąg dalszy sesji. Po przywitaniu uczestników i komunikatach organizacyjnych prezes Oddziału Gdańskiego mgr T. Lasowa poprosiła o przewodniczenie przedpołudniowej części obrad prof. dr. hab. Z. Jasiewicza. Wygłoszono referaty: Prod. dr hab. Teresa Karwicka - "Stan badań etnograficznych na Pomorzu Wschodnim". Jako dodatkowy, uzupełniający punkt programu wprowadzono wystąpienie prof. dr hab. 1. Klimaszewskiej na temat postępu prac nad Atlasem etnograficznym Pomorza. Obok omówienia organizacji i celu takich badań, referentka zapoznała zgromadzonych z wynikami badań i na przykładach gotowych kartogramów wyjaśniła złożoną problematykę kultury ludowej Pomorza, zasięgi zjawisk, wspólne i różne elementy kultury sąsiadujących regionów, na ogólnym tle Słowiańszczyzny. Prof. Z. Jasiewicz dziękując prof. J. Klimaszewskiej za prezentację niepublikowanego jeszcze, a więc tym bardziej cennego materiału, przypomniał o dotychczasowych badaniach atlasowych pani profesor i współpracy z prof. Moszyńskim. Mgr T. Lasowa, mgr R. Tubaja "Muzealnictwo etnograficzne na Pomorzu Wschodnim" (ze względu na brak czasu i jednocześnie bardzo obfity materiał, autorzy zaprezentowali pierwszą część powstałego opracowania z cezurą czasową do 1939 r.). Dr T. Sadkowski, "Specyfika wschodniopomorskiego drewnianego budownictwa sakralnego. Szkic porównawczy". Ze względu na nieobecność autora nie wygłoszono planowanego komunikatu dra A. Błachowskiego, "Najnowsze badania nad kaszubskim łudowym drzeworytem i malarstwem na szkle". Dyskusja: Mgr E. Arszańska podniosła sprawę polsko-niemieckich kontaktów naukowych - ich braku przy specyficznej "fobii" niemieckiej. Nie znamy stanu badań niemieckich na Pomorzu po II wojnie. Kontakty takie istnieją ale na bazie badań językoznawczych (opracowany słownik języka pomorskiego, który powinien zawierać również tak interesujące nas połonizmy). Brak referatu �298 dotyczącego spraw językoznawczych na Pomorzu. Dyskutantka apeluje też o szerszą wymianę międzynarodową (tu uwaga na temat nieznajomości języka niemieckiego pośród etnografów badających Pomorze). Zauważa się też zbyt małe wykorzystanie badań archiwalnych. Materiały z badań terenowych zawierają duży stopień obcych naleciałości, zmian trudnych do uchwycenia w czasie, co przy braku określenia strefy wpływów bardzo utrudnia prawidłowy zapis i interpretację zjawisk. Na temat postulowanego w dniu poprzednim powołania nowej placówki naukowej związanej z etnografią w środowisku gdańskim, proponuje reaktywowanie etnografii na Uniwersytecie Toruńskim, która ma lepsze zaplecze naukowe, archiwalne i biblioteczne oraz czynną Katedrę Etnografii (obecnie bez studiów stacjonarnych). Nawiązując do tego głosu prof. Z. Jasiewicz stwierdził, iż ideałem byłoby powołanie dwóch dobrze działających katedr - w Toruniu i Gdańsku. Prof. J. Klimaszewska zabrała głos w kwestii wpływów niemieckich. Jej zdaniem wyniki dotychczasowych badań atlasowych przyniosły wynik określający niewielki stopień wpływów niemieckich na rodzimą kulturę. Należałoby jeszcze potwierdzić drogą badań uzupełniających. Mgr R. Tubaja - głos w sprawie niemieckiej - rozróżniania niemieckich wpływów politycznych w różnych latach (antypolskich czasów bismarkowskich czy lat 30.). Obiektywnie trzeba przyznać, że nauka polska wykazywała podobne tendencje. Stąd wypływa problem zbiorów niemieckich w muzeach polskich (przykład z ofertą sprzedaży malowanej szafy niemieckiej, z 1803 r. odrzucaną przez szereg muzeów Polski zachodniej, a kupioną do zbiorów Muzeum Etnograficznego w Toruniu). Obecnie zauważa się zjawisko poszukiwania korzeni przez ludność wysiedloną z tego terenu - objawia się to zjawiskiem wywozu obiektów etnograficznych z Pomorza do Niemiec. Na wzajemnych stosunkach zaważyło ostatnie 45 lat; należy to zmienić i stopniowo ten trudny problem łagodzić. Prof. B. Bazielich - w nawiązaniu do casusu szafy wyjaśnia, iż muzea śląskie mytom ze zbiorami przedwojennymi z Katowic), Wrocław i inne posiadają bogate zbiory zarównu tzw. "poniemieckie" jak i rodzime. Wykorzystane są bez względu na cechy narodowe na ekspozycjach stałych. Kończy wypowiedź uwagą na temat powołania katedry, iż sesja naukowa winna w podsumowaniu zawierać wnioski stricte naukowe. Problemy organizacyjne powoływania katedr itp. powinny znaleźć miejsce na Walnym Zgromadzeniu Delegatów PTL lub obradach Zarządu Głównego PTL. Podsumowanie obrad tej części sesji prof. Z. Jasiewicz zawarł w następujących punktach: istnieją złoźone związki między obiektem kulturowym, a jego etnicznością, regiony zawierają w sobie tradycję wieloetniczną, prace niemieckie - powinna tu nastąpić szersza współpraca. Kontakty zostały już nawiązane. W Poznaniu odbędzie się niebawem spotkanie etnografów polskich i niemieckich w celu ustalenia współpracy. Mgr Cieślak, ad vocem - zgłasza problem poruszenia w naukowym gronie sprawy oceny pseudonaukowych materiałów rozprowadzanych w towarzystwach niemieckich na Śląsku Opolskim. Po komunikatach organizacyjnych nastąpiła przerwa obiadowa. Obrady popołudniowej części sesji poprowadziła prof. dr hab. Teresa Karwicka. Wygłoszono komunikaty: prof. dr hab. J. Kucharska, "Rola dziedzictwa kulturowego w określeniu tożsamości etnicznej Kaszubów (refleksje i niektóre wyniki badań etnograficznych prowadzonych w Polsce i Kanadzie"); mgr A. Kwaśniewska, "Z badań nad życiem i kulturą .dawnych mieszkańców Żuław"; mgr W. Blacharska, "Obszar Borów Tucholskich w świetle badań etnograficznych"; mgr J. Kuniewski, "Antropologia kowalstwa wiejskiego Kaszub i Kociewia w XX w." Podsumowanie obrad: Skrócenie czasu trwania sesji ze względów niezależnych od organizatorów spowodowało ograniczenie czasu na szerszą dyskusję do zapytań do referentów i odpowiedzi: dotyczyło to spraw związanych z Żuławami i współczesnych problemów Kaszubów kanadyjskich (zapytania dr A. Kowalskiej-Lewickiej). �299 Przed podsumowaniem naukowej części Zjazdu prof. Karwicka poddała pod uzupełniającą dyskusję wniosek doc. A. Zbierskiego w sprawie powołania placówki naukowej o profilu etnologii w Gdańsku. Po krótkiej wymianie zdań i ustaleniach formalnych z prezesem PTL oraz zgromadzonymi na sali, ustalono iż PTL popiera podjęcie starań o powołanie takiej placówki, istnienie silnego ośrodka badawczego na terenie Pomorza jest niezwykle ważne dla dalszych badań. Zarząd Towarzystwa na swoim najbliższym posiedzeniu zadecyduje o formalnej stronie tego wniosku. Podsumowując naukową część sesji prof. T. Karwicka ujęła problematykę zawartą w referatach i komunikatach w następujących aspektach: 1. stan badań i historii muzealnictwa i zbieractwa etnograficznego, 2. opis wybranych faktów kulturowych w zróżnicowanych etnicznie regionach Pomorza, 3. badania nad problemami stereotypu kulturowego i tożsamości etnicznej. Ten ostatni temat zdaniem prof. T. Karwickiej staje się w obecnych czasach najistotniejszy dla dalszych badań. Obecnie etnografia winna zmierzać do obiektywnego rozpatrzenia sytuacji różnych grup etnicznych w jednoczącej się i jednocześnie ujednolicającej się kulturowo Europie. Uznanie praw różnych grup do samookreślenia staje się faktem. W naszym wymiarze na szczęście nie grożą nam towarzyszące nieraz temu zjawisku konflikty zbrojne jak np. obecnie w Jugosławii. Podkreślanie odrębności jako elementu wzbogacającego kulturę ogólnonarodową, poczucie łączności i przynależności obywatelskiej i politycznej do narodu polskiego, staje się głównym aspektem i motorem aktywności tych grup. Badania interdyscyplinarne Uęzykoznawców, socjologów, historyków i etnografów) stanowią o przyszłości tak potrzebnych kompleksowych badań nad kulturą Pomorza. Zakończenie sesji: Prezes PTL, dr. Z. Kłodnicki, poinformował zebranych o rozmowie z prof. J. Borzyszkowskim na temat wydania materiałów z niniejszej sesji (uzupełnionych o inne niepublikowne dotąd referaty i materiały z Pomorza z ostatnich lat oraz poprzedniej sesji) - w formie tomu pomorskiego. Prezes złożył podziękowania referentom, profesorom prowadzącym sesję .naukową oraz organizatorom zjazdu. Poinformował również, iż następny, przyszłoroczny Zjazd Towarzystwa odbędzie się w Poznaniu. Jako temat zaproponowano: "Polska kultura tradycyjna połowy XIX wieku w opracowaniach Kolberga i jemu współczesnych". Informacje organizacyjne dot. wyjazdu na wycieczkę zakończyły Zjazd. Protokół opracowała na podstawie notatek oraz nagrań magnetofonowych (w posiadaniu oddziału gdańskiego) - mgr Teresa Lasowa. Gdańsk, pażdziernik 1991 rok 68 WALNE ZGROMADZENIE DELEGATÓW POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO W SZAMOTUŁACH 18 WRZEŚNIA 1992 R. WZD otworzył Prezes PTL Z. Kłodnicki witając zebranych członków Towarzystwa oraz gości w osobie prof. dr W. Gusiewa z Sankt Petersburga. Na wstępie przypomniał o zmarłych w ostatnim roku kolegach: Marii Suboczowej i Romualdzie Nachtmiller z Oddziału Śląskiego, Janie Bujaku z Oddziału krakowskiego, Karolu Kozerawskim i Janinie Szczulskiej z Oddziału opoczyńskiego, Danucie Stańko z Oddziału w Zielonej Górze. Zebrani uczcili zmarłych minutą ciszy. �300 Następnie Prezes przekazał życzenia owocnych obrad od członków, którzy usprawiedliwili swą nieobecność: T. Baraniuka, A. Bartosza, B. Kopczyńskiej-Jaworskiej, T. Smolińskiej, S. Żurawskiego. Na Przewodniczącego obrad został powołany J. Heidenreich, który o pomoc w prowadzeniu WZD poprosił K. Kaczko, Sekretarza Generalnego PTL. Na sekretarza obrad, przy jednym głosie wstrzymującym się, wybrano M. Niewiadomską. Zgodnie z porządkiem obrad, protokół z 67 WZD PTL w Gdańsku odczytała M. Niewiadom ska. Następnie jednogłośnie wybrano składy komisji w osobach: Komisja Matka: M. Antos, M. Parnowska, J. Koszutska Komisja Wnioskowa: A. Kowalska-Lewicka, B. Turno, J. Łuczkowski Komisja Skrutacyjna: M. Trojan, M. Abdalla, A. Twardowska W dalszym porządku obrad sprawozdanie Sekretarza Generalnego w kadencji 1989-1992 odczytała K. Kaczko. Prezes Kłodnicki poinformował zebranych, że najważniejszym sponsorem WZD jest Ministerstwo Kultury i Sztuki i korzystając z obecności Pełnomocnika d/s twórczości ludowej mgr. Zdzisława Potkańskiego, złożył podziękowania na jego ręce. Z. Potkański dziękując za zaproszenie na zjazd równocześnie naświetlił nową strukturę organizacyjną MKiS. Powołana rada konsultacyjna ma udział w kształtowaniu polityki kulturalnej państwa, nastąpiło zainteresowanie obszarami twórczości ludowej, co znalazło odbicie w przyznanych funduszach na publikacje i potrzeby Towarzystwa. Z. Potkański poinformował również o projektowanym centralnym banku informacji o rzemiosłach ludowych. Zgodnie z porządkiem obrad odczytano kolejne sprawozdania. Skarbnik PTL Z. Toroński przedstawił sprawozdanie finansowe, sprawozdanie z prac Redakcji Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga przedstawił B. Linette zaś M. Niewiadomska odczytała sprawozdanie z działalności Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej. Następnie przez aklamację wprowadzono zmianę do porządku obrad aby sprawozdania oddziałów odczytywać po przerwie. Po przedstawieniu przez T. Lasową sprawozdania Głównej Komisji Rewizyjnej odbyło się głosowanie nad wnioskiem GKR o udzielenie absolutorium ustępującemu zarządowi. Absolutorium udzielono przy 2 głosach wstrzymujących się. W dalszej kolejności przystąpiono do wyborów nowych władz PTL. M. Parnowska przedstawiła i krótko scharakteryzowała sylwetki kandydatów do Zarządu Głównego, Głównej Komisji Rewizyjnej i Sądu Koleżeńskiego. Do ZG: T. Baraniuk, A. Bartosz, E. Bączyńska, E. Berendt, 1. Bohdanowicz, J. Cieślak, Z. Jasiewicz, 1. Heidenreich, K. Kaczko, Z. Kłodnicki, E. Kłosek, B. Kopczyńska-Jaworska, A. Kowalska-Lewicka, A. Kwaśniewska, T. Lasowa, M. Parnowska, A. Rataj, M. Rostworowska, Z. Toroński, R. Tubaja, B. Turno. (Z uwagi na propozycję kandydatury do ZG M. Parnowskiej, jej funkcję w Komisji Matce przejął B. Linette). Do GKR: J. Adamczewski, J. Łuczkowski, W. Sadowski, I. Soppa, I. Wronkowska. Do Sądu Koleżeńskiego: S. Chmielowski, F. Czyżewski, K. Wołos. W ramach dyskusji w której udział wzięły: K. Wołos, A. Kowalska-Lewicka, T. Lasowa wyjaśniono kwestie zgodności ze statutem liczby kandydatów do GKR. Po przerwie odczytane zostały sprawozdania następujących Oddziałów: Gdańsk, Katowice, Koszalin, Kraków, Lublin, Łódź, Łańcut, Mszana Dolna, Opole, Szczecin, Toruń, Warszawa, Wrocław, Zielona Góra. Wybory. Przewodniczący Komisji Matki, B. Linette rozdał kartki z nazwiskami kandydatów i wyjaśnił tryb głosowania. Następnie głosy zostały zebrane przez Komisję Skrutacyjną, która przystąpiła do prac nad ich obliczeniem. Ustępujący Prezes Z. Kłodnicki zabrał głos, aby krótko podsumować działalność oraz aby �301 podziękować osobom i instytucjom, które w ostatniej kadencji wspomogły Zarząd, głównie w poszukiwaniu funduszy. Wystąpił jednocześnie z wnioskiem do zobowiązania przyszłego Zarządu o pisemne podziękowanie osobom spoza Towarzystwa za pomoc i życzliwość. Wniosek przeszedł przez aklamacj~. Następnie Przewodniczący obrad otworzył dyskusję z prośbą o konkretne wystąpienia. Pierwsza zabrała głos A. Kowalska-Lewicka, serdecznie dziękując Z. Kłodnickiemu i Z. Torońskiemu za trud prowadzenia prac administracyjnych oraz za pozyskanie pomieszczenia na bibliotekę PTL (czego nie udało się załatwić w poprzednich kadencjach). Z. Jasiewicz zaproponował aby podstawą dalszej dyskusji stały się wnioski, które wpłynęły do Komisji Wnioskowej. Zgodnie z tym Przewodnicząca Komisji Wnioskowej A. Kowalska-Lewicka przedstawiła kolejne wnioski: l. Wniosek Oddziału łódzkiego o rozważenie możliwości poszerzenia nazwy Polskiego Towarzystwaludoznawczego o człon "Stowarzyszenie Etnologów, Folklorystów i Antropologów Kulturowych". B. Linette zauważył, że inny statut posiada Towarzystwo, a inny stowarzyszenie jako takie. Z. Jasiewicz uzasadnił wniosek tym, że PTL ma dwie grupy członków - zainteresowanych kulturą ludową ludoznawców oraz profesjonalistów z racji wykształcenia lub zatrudnienia. Wraz z postępującym procesem profesjonalizacji pojawiło się poczucie dystansu między tymi grupami. Wniosek ma na celu zapobiec szkodliwym tendencjom do utworzenia nowego Towarzystwa i przyciągnąć profesjonalistów. Z. Jasiewicz uważa że nazwę Towarzystwa należy zachować dodając uzupełnienie "i Etnologiczne". Dodania drugiego członu jak we wniosku nie uważa za najlepsze. 1. Cieślak stwierdził, że nazwa Towarzystwa (w statucie nazwanego stowarzyszeniem naukowym) jest tak ogólna, że może skupiać wszystkich, tym bardziej, że Oddziały mogą mieć ukierunkowaną działalność zgodną z zainteresowaniami członków. Proponuje pozostawić nazwę bez zmiany. E. Piet raszek podając przykłady innych Towarzystw grupujących różnych rangą specjalistów zauważył, że tendencje do tworzenia nowego towarzystwa wynikają z kompleksów osób, które będąc antropologami kulturowymi uważają się za lepsze od ludoznawców. Z. Kłodnicki zaproponował przedyskutowanie tej kwestii w oddziałach, gdyż chodzi o stworzenie miejsca dla tych, którzy dotąd nie znaleźli się w Towarzystwie. Decyzji takiej nie należy podejmować pochopnie. A. Kowalska-Lewicka wystąpiła z przekonaniem, źe zmiana nazwy nie zmieni stosunku do Towarzystwa. PTL ma luźną organizację i jest w nim miejsce dla wszystkich. Poza tym propozycja zmiany nazwy (np. brak antropologów społecznych) pociąga za sobą zmianę statutu i wykluczenie 50% członków, którzy nie są wymienieni w nazwie. Siła leży w tradycji. Postuluje nie odkładanie decyzji do przyszłego zjazdu lecz natychmiastowe przegłosowanie wniosku. Z. Jasiewicz zaproponował jednak szeroką dyskusję w środowisku. Co do wypowiedzi E. Pietraszka o innych towarzystwach zauważył, że w dyskusji chodzi nie o stopień profesjonalizacji lecz o przedmiot zainteresowań. W tym przypadku przedmiotem zainteresowań jest kultura i chodzi o poszerzenie zakresu badań oraz o upodobnienie nazwy do nazw światowych. M. Parnowska wysunęła argumenty, że zmiana nazwy pociąga za sobą koszty oraz że zbliża się stulecie Towarzystwa. M. Blacharska zauważyła, że Towarzystwo się starzeje, brak napływu młodych członków związany jest być może z archaiczną nazwą i zmiana być może przyciągnie młodych ludzi. O. Danglowa z Bratysławy stwierdziła, że również w Czecho-Słowacji są problemy paralelne, czy pozostać przy starej nazwie czy ją unowocześnić. (W tym miejscu Przewodniczący obrad przeprosił zebranych, że wcześniej nie powitał miłego zagranicznego gościa). 1. Heidenreich podsumowując powyższe wypowiedzi poprosił o przełożenie zmian na później, gdyż sprawa ta wymaga referendum wśród wszystkich członków. Jego zdaniem nazwa nie powinna ulec zmianie co najmniej przez dwa najbliższe lata, do jubileuszu IDO-lecia PTL. Sformułował do przegłosowania wniosek w następującym brzmieniu: "Wniosek o utrzymanie tradycyjnej nazwy Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego na okres do 1995 r. otwierając w międzyczasie możliwość szerokiej dyskusji na temat ewentualnej zmiany nazwy". Wniosek przeszedł przy 25 głosach za, 1 głosie przeciw, 3 głosach wstrzymujących się. �302 2. Wniosek Oddziału Śląskiego z zaproszeniem do Górnośląskiego Parku Etnograficznego na kolejne 69 WZD. Wniosek, z którym wystąpił J. Heidenreich oferując dobre warunki pobytu oraz chęć i wolę goszczenia delegatów został przyjęty przez aklamację. Do współpracy przy organizacji zaproszono prof. B. Bazielich. 3. Wniosek Oddziału łódzkiego z propozycją organizacji 70 WZD w 1994 r. w Łodzi z tematyką etnologicznych badań ikonosfery. Wniosek został przyjęty przez aklamację. 4. Wniosek A. Kuczyńskiego o powołanie w związku z jubileuszem PTL w 1995 r. Komitetu Organizacyjnego obchodów lOO-lecia PTL. Komitet ów miałby opracować program obchodów rocznicowych takich jak: sesje naukowe we Lwowie i Wrocławiu, opracowanie monografii PTL, publikacje biogramów słynnych etnologów polskich, wydanie słownika etnografów polskich, wybicie medalu pamiątkowego. W dyskusji w której udział wzięli A. Kowalska-Lewicka, Z. Jasiewicz, Z. Kłodnicki, J. Heidenreich, K. Wołos przypomniano, że już na jednym z zebrań Zarządu Głównego PTL powołano Z. Jasiewicza na przewodniczącego Komitetu Obchodów Jubileuszu lOO-lecia PTL. Obecnie należy jedynie sformułować wniosek o powołanie składu uzupełniającego bez dyskusji nad proponowanym przez A. Kuczyńskiego szczegółowym programem obchodów. Ułożenie programu należałoby do Komitetu, który rozważy propozycje A. Kuczyńskiego. Wniosek o powołanie przez nowy ZG PTL uzupełniającego składu Komitetu został przegłosowany jednogłośnie. l 5. J. Cieślak przedstawił wniosek o nadanie profesor Dorocie Simonides godności członka honorowego PTL. Wniosek przeszedł przy 1 głosie wstrzymującym się. Komisja Skrutacyjna przedstawiła protokół ze swego posiedzenia. Przy wątpliwościach co decyduje o kolejności przy jednakowej ilości otrzymanych głosów, K. Kaczko przedstawiła precedens, w którym zdecydował alfabet. Zgodnie z tym precedensem do ZG PTL wszedł T. Baraniuk, A. Bartosz został zastępcą. Następnie Zarząd ukonstytuował się w następującym składzie: Prezes - Z. Kłodnicki, Wiceprezesi - R. Tubaja, A. Kowalska-Lewicka, Sekretarz Generalny - M. Rostworowska; Z-ca Sekretarza Generalnego E. Berendt, Skarbnik - Z. Toroński, Z-ca skarbnika - J. Bohdanowicz, Członek ZG - T. Lasowa. l Pełne brzmienie wniosku przedłożonego przez Antoniego Kuczyńskiego podajemy poniżej gdyż zawiera on istotne dla obchodów rocznicowych propozycje. We wniosku tym w całości przyjętym przez WZD czytamy: W związku z przypadającym w roku 1995 Jubileuszem łOO-Iccia Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego wnoszę o włączenie do Uchwały Walnego Zgromadzenia Delegatów przedsięwzięcia dotyczącego powołania przez nowo wybrany Zarząd ,.KOMITETU ORGANIZACYJNEGO OBCHODÓW IOO·LECIA POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO". który do 31 grudnia hr. opracuje program obchodów rocznicowych obejmujący między innymi następujące zagadnienia: 1. Zorganizowanie dwu imprez rocznicowych uwzględniających sesje naukowe we Lwowie i we Wrocławiu w porozumieniu ze stosownymi środowiskami naukowymi Ukrainy i Polski. Przedmiotem lwowskiej sesji naukowej mogłaby być działalność naukowa i społeczna ukraińskiego uczonego Iwana Franko, współzałożyciela Towarzystwa Ludoznawczego i jego działacza w końcowych latach XIX stulecia, a także inspiracyjna rola Towarzystwa w badaniach etnograficznych na Ukrainie w XIX i XX wieku (do czasu II wojny światowej). Materiały z tego zakresu znajdują się między innymi w zbiorach Archiwum Naukowego PTL oraz Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu. Rozmowy sondażowe w tej sprawie przeprowadzone zostały pod koniec 1991 roku przez rektora Uniwersytetu Wrocławskiego, prof. dr. hab. Wojciecha Wrzcsińskiego podczas podpisywania umowy o współpracy między Uniwersytetem Lwowskim, a Uniwersytetem Wrocławskim. 2. Opracowanie monografii pod nazwą "Polskie Towarzystwo Ludoznawcze IS95-1995". 3. Wydanie publikacji pt. "Sylwetki polskich etnografów" zawierającej szkice biograficzne wybitnych działaczy Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, np. Antoni Kalina, Michał Janik, Jan Czekanowski, Józef Gajek, Stanisław Bąk, Józef Burszta. Listę biogramów przedstawi komitet organizacyjny obchodów oraz komitet redakcyjny tej publikacji. 4. Wydanie "Słownika Etnografów Polskich" przygotowywanego pod red. dr Anny Kowalskiej-Lewickiej. Koncepcja "Słownika" winna być przedyskutowana w ramach krajowego środowiska etnograficznego. 5. Publikowanie do roku 1995 cyklu artykułów na łamach czasopisma "Lud" omawiających różne aspekty działalności Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w okresie lat minionych. 6. Wybicie medalu pamiątkowego związanego ze IOO-leciem Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Propozycje powyższe nie wyczerpują całości przedsięwzięć organizacyjno-edytorskich możliwych do zrealizowania przy racjonalnym potraktowaniu obchodów rocznicowych i przyjęciu stosownego horyzontu czasowego umożliwiającego zdobycie środków finansowych oraz właściwego do ragni zagadnienia terminarza. �303 Główna Komisja Rewizyjna ukonstytuowała się w składzie: Przewodniczący - J. Adamczewski, Z-ca Przewodniczącego - I. Wronkowska, Członkowie - J. Łuczkowski, W. Sadowski, I. Soppa. Sąd Koleżeński ukonstytuował się w składzie: Przewodniczący - S. Chmielowski, Członkowie - K. Wołos, F. Czyżewski. J. Heidenreich wystąpił z wnioskiem o przedłużenie kadencji obecnych władz o jeden rok, tj. aby kolejne wybory odbyły się w 1996. Ze względu na jubileusz 100-lecia w 1995, program WZD byłby zbyt przeładowany. Wniosek przeszedł przy 1 głosie wstrzymującym się. Następnie Olga Danglowa ze Slovenskej Spolocnosti z Bratysławy przekazała pozdrowienia od swych kolegów i przedstawiła obecną strukturę swej instytucji. Na zakończenie J. Heidenreich oddał głos Z. Kłodnickiemu, który odczytał list W. Błaszkowskiego. R. Tubaja naświetlił okoliczności powstania listu. List przyjęto do wiadomości. Prezes Z. Kłodnicki podziękował delegatom i zapewnił, że w dalszym ciągu będzie odwoływał się do osób, które do tej pory zaszczycały go swą pomocą. Protok%wa/a M. Niewiadomska DZIAŁALNOŚĆ OŚRODKA DOKUMENTACJI W KADENCJI I INFORMACJI 1989-1992 ETNOGRAFICZNEJ PTL Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej z siedzibą w Łodzi prowadził działalność zgodnie z rocznymi planami pracy, zatwierdzanymi przez Prezydium ZG PTL. Pod kierunkiem Kierownika ODilE prof. B. Kopczyńskiej-Jaworskiej prace prowadziła głównie M. Niewiadomska. W 1989 odeszła z pracy w ODilE PTL I. Grzelakowska, od października 1990 zatrudniona jest J. Kolińska (od kwietnia 1992 na urlopie macierzyńskim). Prace bibliograficzne W okresie sprawozdawczym, w Ośrodku opracowano bibliografię retrospektywną etnografii polskiej za lata 1926-1933. Praca ta powstała przy pomocy studenta etnografii Artura Hlebowicza, który uzupełnił posiadane przez Ośrodek materiały, a następnie wpisal je w ramach programu ISIS do komputera. Bibliografia liczy 2710 pozycji. Przygotowanie bibliografii jako publikacji planujemy na rok 1993. W sposób ciągły opracowywana jest bieżąca bibliografia etnografii polskiej za lata 1986-1992. J. Kolińska gromadzi materiały, opracowuje i wpisuje do komputera w ramach programu ISIS. Do chwili obecnej wpisanych zostało 1130 pozycji. Bibliografia za lata 1986-1990 planowana jest do publikacji w rok u 1994. Obie wymienione bibliografie są dostępne w siedzibie ODiIE w Łodzi w postaci baz danych. Kontynuowano współpracę z redakcjami: Międzynarodowej Bibliografii nauk społecznych wydawanej przez Comite Internationale pour Documentation des Sciences Sociales (łącznie selektywna bibliografia etnografii polskiej za lata 1988-1991 obejmuje 370 pozycji), Internationale Volkskundliche Bibliographie (łącznie selektywna bibliografia obejmuje 226 pozycji) oraz Redakcją Demosu (łącznie w kadencji przekazano 50 abstraktów prac polskich). Prace słownikowe W ramach prac słownikowych przygotowano próbny zeszyt termmow do wyszukiwania w komputerowych bazach danych, do tematu polska kultura materialna. Zeszyt został powielony przy pomocy ZG PTL i rozesłany do instytucji etnograficznych w 1990 r. �304 Zostały również przygotowane słowniki słów kluczowych do innych zakresów tematycznych, takich jak: kultura środowisk miejskich, religia, medycyna ludowa, etnomuzykologia, plastyka ludowa, społeczne determinanty kultury. Prace biograficzne Na zamówienie The University of Chicago Library, Ośrodek opracował na podstawie posiadanych materiałów 80 biogramów etnografów polskich urodzonych przed 1920 r. Z uwagi na ograniczoną objętość International Dictionary of Anthropology, ustalono listę 30 nazwisk, które weszły do wydawnictwa. Słownik został wydany przez Garland Publishing, New York w 1991 r. Książka jest obecnie w posiadaniu ODiIE. Ośrodek wykonywał również prace pomocnicze przy gromadzeniu materiałów do Słownika Etnografów Polskich, zainicjowanego przez dr. J. P. Dekowskiego. Po śmierci dr. Dekowskiego materiały biograficzne zostały przekazane czasowo do ODiIE, który przeprowadził wstępną analizę materialów i wykonał zestawienie przedłożone Zarządowi Głównemu. W 1990 r. wszystkie materiały zostały przekazane dr A. Kowalskiej-Lewickiej. Prace dokumentacyjne W zakresie dokumentowania etnograficznego ruchu naukowego prowadzono następujące prace; - w sposób ciągły prowadzono kartotekę osobową etnografów oraz prac magisterskich, doktorskich i habilitacyjnych; - aby zweryfikować powyższe dane uzyskaliśmy z Systemu Informacyjnego PESEL wydruki dotyczące personaliów 996 etnografów, którzy kończyli studia, lub uzyskiwali tytuły naukowe po 1975 r. - uzupełniano na bieżąco kartotekę instytucji etnograficznych w kraju i za granicą; W okresie sprawozdawczym pracownice ODilE, w związku z możliwością posługiwania się komputerem odbywały przeszkolenie w zakresie programów baz danych i edytorskich. Nauka jest kontynuowana. W związku z otrzymaniem od UNESCO przez Katedrę Etnografii UŁ programu bibliograficznego ISIS, rozpoczęto prace nad dostosowaniem programu do potrzeb baz bibliograficznych i dokumentacyjnych. Konferencje Stałą pozycją w działalności ODiIE jest uczestnictwo i protokółowanie Walnych Zjazdów Delegatów (w obecnej kadencji - WZD w Opolu, Jabłonce, Gdańsku). W 1990 r. na zaproszenie redakcji IVB do RFN wyjechała B. Kopczyńska-Jaworska na pierwsze międzynarodowe zebranie współpracowników. Przedstawiony tam referat o polskich bibliografiach etnograficznych został opublikowany przez Redakcję IVB. Następnie B. Jaworska i M. Niewiadomska uczestniczyły w dwu międzynarodowych konferencjach redakcyjnych IVB. W 1991 w Austrii i w 1992 w Szwajcarii. Na konferencję w Szwajcarii został przygotowany referat poświęcony polskim pracom nad słownikami słów kluczowych. Praca jest obecnie w druku w Redakcji IVB. W 1990 M. Niewiadomska na zaproszenie redakcji Demos wyjechała do Drezna na zebranie redakcyjne. Inna działalność Ośrodek pełni stałą działalność informacyjną na bazie posiadanych materiałów (głównie bibliograficznych). Udzielono 52 informacji (głównie studentom Katedry Etnologii UŁ). W 1922 Ośrodek rozpoczął kolportaż wydawnictw PTL. Sprzedano książki na sumę 1118000,zł. Powyższe sprawozdanie omawia ogólnie 7.akres działalności ODilE PTL w latach 1989-1992. Szczegółowe informacje zawarte są w sprawozdaniach rocznych. Bronisława Kopczyńska-Jaworska �305 Z DZIAŁALNOŚCI SPRA WOZDANIE KOMITETU NAUK ETNOLOGICZNYCH W LATACH 1991-1992* PAN Komitet Nauk Etnologicznych PAN w okresie sprawozdawczym nadal korzystal z siedziby Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM w Poznaniu dzięki uprzejmości władz Uniwersytetu. Natomiast posiedzenia plenarne członków odbywały się w różnych pozapoznańskich placówkach akademickich, uniwersyteckich czy muzealnych. Skład Komitetu ustalony w wyniku skomplikowanych, ogólnośrodowiskowych, korespondencyjnych wyborów, obejmuje 31 przedstawicieli w zasadzie wszystkich najważniejszych ośrodków badawczych i dyscyplin reprezentowanych w KNE. W toku kadencji nie kwestionowano przyjętej procedury wyborów, jak i ich wyników, co pozwala przypuszczać, że zostanie ona utrzymana podczas następnej elekcji, przewidzianej na wiosnę 1993 roku. W Prezydium Komitetu zasiadali: Z. Jasiewicz - przewodniczący, B. Kopczyńska-Jaworska - z-ca przewodniczącego, A. Posern-Zieliński - sekretarz naukowy, A. Zambrzycka-Steczkowska i W. Paprocka - członkinic. Skład zaś stanowili: J. Bartmiński, B. Baziclich, L. Bielawski, M. Biernacka, 1. Czajkowski, A. Czekanowska-Kuklińska, M. Drozd-Piasecka, L. Dzięgiel, M. Gładyszowa, A. Iracka-K unczyńska, A. Jackowski, H. Kapełuś, T. Karwicka, J. Klimaszewska, Z. Kłodnicki, A. Kutrzeba-Pojnarowa B. Linette, D. Markowska, E. Pietraszek, M. Pokropek, D. Simonides, Z. Sokolewicz, 1. Stęszewski, S. Tabaczyński, A. Zadrożyńska i ks. H. Zimoń. Dzięki możliwości powoływania komisji i zespołów, do których mogą wchodzić specjaliści różnych dziedzin nie przynależący do KNE, w pracach Komitetu brało udział szersze grono osób. W omawianym okresie istniało S takich zespołów: Komisja do Badania Kultury Ludowej w Karpatach, pod kierownictwem doc. M. Gładyszowej, Komisja do Badań nad Współczesnością, Komisja do Badań Amerykanistycznych z prof. A. Posem-Zielińskim na czele, Zespół ds. Informacji i Dok umentacji Etnograficznej, kierowany przez prof. B. Kopczyńską-Jaworską i Zespół do Badań Rybołówstwa Tradycyjnego i Ochrony jego Zabytków, prowadzony przez prof. T. Karwicką. Różnorakie trudności spowodowały mniejszą aktywność w/w grup specjalistycznych w porównaniu do lat ubiegłych. Trzeba jednak wspomnieć o kontynuowaniu przez Zespół ds. Informacji... prac bibliograficznych i zbieraniu materiałów do tezaurusa polskiej ludowej kultury materialnej, o udziałe Komisji Amerykanistycznej w przygotowaniach i zorganizowaniu z okazji SOO-Ieciaodkrycia Ameryki konferencji "Ameryka Indiańska", o dalszych staraniach o wydanie "Słownika rybołówstwa tradycyjnego w Polsce", o współdziałaniu Komisji Karpackicj z badaczami krajów Europy południowo-wschodniej celem przygotowania międzynarodowej syntezy kultury ludowej regionu Karpat, o współpracy Komisji do Badań nad Współczesnością z Międzynarodowym Komitetem do Badań nad Współczesnością byłych krajów "socjalistycznych". Rozpoczęte w latach ubiegłych projekty badawcze finansowane za pośrednictwem Komitetu były realizowane i finalizowane przez grupy robocze działające na Uniwersytetach: Jagiellońskim i Łódzkim. Zespołem pracującym nad wybranymi dziedzinami kultury ludowej Karpat kierowała prof. A. Zambrzycka-Steczkowska, a grupie badającej pasterstwo w Karpatach Polskich (przeprowadzono kwerendę literatury ukraińskiej nt. gospodarki mlecznej, wykonano abstrakty opracowań i reprodukcje ilustracji) przewodniczyła prof. B. Kopczyńska-Jaworska, która zawiadywała takżc poczynaniami zespołu kontynuującego prace z zakresu organizacji informacji i dokumentacji w dziedzinie nauk etnologicznych (naniesiono poprawki i uzupełnienia do bazy danych bibliograficznych za lata 1929-33, zweryfikowano klasyfikacje not bibliograficznych, natomiast I I I I, • Informacja la bezpośrednio nawiązuje do sprawozdania z poczynań Komitetu w lalach 1987-1990 zamieszczonego w ••Ludzie" ~o - Lud t. t. 74, 1991. LXXV �306 w pracach słownikowych uzupełniono synonimy i nazwy gwarowe do słownika słów kluczowych kultury środowisk miejskich). Ze względu na konieczność dalszego prowadzenia prac, a niemożność finansowania ich ze środków PAN, zespół przygotowujący ilustrowany słownik rybołówstwa zwrócił się do Komitetu Badań Naukowych o przyznanie grantu na zakończenie podjętych wcześniej działań. W omawianym okresie odbyła się tylko jedna sesja naukowa, której KNE był współorganizatorem (obok Polskiego Towarzystwa Studiów Latynoamerykańskich i Muzeów: Etnograficznego i Instrumentów Muzycznych w Poznaniu). Komitetowi organizacyjnemu przewodniczył prof. A. Posem-Zieliński. Konferencja miała miejsce w Poznaniu w dniach 22-23.06.1992 L, a jej roboczy tytuł brzmiał: "Ameryka Indiańska - wielkie spotkanie kultur". Sesja składała się z czterech spotkań poświęconych następującym tematom: 1. konsekwencje spotkania dwóch światów dla Ameryki Indiańskiej w perspektywie historycznej, wprowadzenie i kierowanie dyskusją: prof. I. Rusinowa, dr hab. R. Tomicki; 2. współczesna sytuacja Ameryki łndiańskiej, prowadzenie: dr M. Posem-Zielińska, mgr M. Kairski; 3. konteksty badań nad Ameryką Indiańską: od prahistorii do studiów nad współczesnością, prowadzenie: prof. A. Posem-Zieliński, dr M. Ziółkowski; 4. dziedzictwo Ameryki Indiańskiej w świadomości społecznej mieszkańców Starego i Nowego Świata, prowadzenie: prof. E. Nowicka-Rusek, prof. M. Paradowska. Uczestnikami konferencji było około 30 amerykanistów z różnych ośrodków polskich, dla których forum to stanowiło okazję do wymiany myśli i doświadczeń, ale także przyczyniło się do integracji tego środowiska. Organizatorzy zamierzają opublikować materiały pochodzące z sesji. Posiedzenia plename odbywały się dwa razy w roku. Pierwsze w kadencji zebranie (18 ł 1991, Warszawa) posłużyło przedstawieniu sprawozdania z wyborów do KNE, elekcji nowego Prezydium, dokooptowaniu do składu członków osób zaproponowanych przez Przewodniczącego oraz zaprezentowaniu sprawozdania ustępującego Prezydium za kadencję 1988-90. Następne spotkania, z jednej strony przeznaczone były na przedyskutowanie bieżących spraw organizacyjnych Komitetu, z drugiej - na odbycie posiedzeń naukowych. Wśród kwestii będących przedmiotem zainteresowania członków KNE były m.in. powoływanie komisji i zespołów Komitetu oraz ich przewodniczących, a także problem reaktywowania Komisji Muzealnictwa, wprowadzenie etnologii do programów kształcenia ogólnego w szkołach czy możliwości Komitetu wspierania działań na rzecz czasopisma bibliograficznego "Demos". Zebranie specjalne (11 XII 1992, Wrocław) zostało poświęcone Polskiemu Towarzystwu Ludoznawczemu i jego związkom z etnologią polską w kontekście IDO-lecia PTL. W wystąpieniach wprowadzających mówiono o aktualnej sytuacji Towarzystwa (dr Z. Kłodnicki - Prezes PTL), o jego działalności wydawniczej (mgr A. Kuczyński - Redaktor Naczelny), o PTL-u a współczesnych potrzebach środowiska etnologicznego (prof. B. Kopczyńska-Jaworska), o jubileuszowym tomie "Ludu" (prof. Z. Jasiewicz). Dyskuja oscylowała wokół dwóch zagadnień: 1. obchodów 1OD-leciaTowarzystwa. 2. kierunków i możliwości działania PTL. Wyrazem związków KNE i PTL było powołanie na Walnym Zgromadzeniu Delegatów Towarzystwa w Szamotułach (18 X 1992) prof. J. Jasiewicza na przewodniczącego Komitetu Obchodów IDO-lecia PTL. W częściach naukowych zebrań zajmowano się następującymi kwestiami: I. w Łodzi (9 XII 1991) problematyką i przebiegiem prac nad słownikiem wyrazów kluczowych dla potrzeb archiwum fotograficznego Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL. Z tezami dotyczącymi zagadnień terminologicznych tematu "kultura środowisk miejskich" zapoznały członków Komitetu dr G. E. Karpińska (Katedra Etnologii UŁ) i mgr M. Niewiadomska (ODIE). W dyskusji wyrażono uznanie twórczyniom słownika za dotychczasową pracę, wysunięto szereg propozycji zarówno metodologicznych, jak i konkretnych deskrypcyjnych; 2. na spotkaniu otwartym w Warszawie (29 V 1992) miała miejsce polemika dotycząca zagadnienia "Etnologia a antropologia. Teoretyczne i praktyczne problemy wzajemnych relacji". Wprowadzenie do dyskusji przygotowali prof. A. Posem-Zielillski (PAN) i dr W. Burszta (UAM). Przedmiotem obrad były podstawowe dła środowiska etnologów sprawy reakcji etnologii europejskiej na umacnianie się w Polsce antropologii amerykańskiej i brytyjskiej. �307 Nalc7.y także wskazać na jedno z posiedzeń Prezydium KNE z udziałem zaproszonych gości (27 IX 1991, Warszawa). Było ono poświęcone przede wszystkim sprawie wzbogacenia programów szkolnych o wiedzę z zakresu etnografii. Powołana została na tym zebraniu specjalna komisja (prof. B. Bazielich - UWrocł., prof. V. Krawczyk-Wasilewska - UŁ, dr z. Klodnicki - PTL) mająca za zadanie opracowanie odpowiedniego memoriału wraz z konkretnymi propozycjami dla Ministerstwa Edukacji Narodowej. Bezpośrednim efektem poczynań tej komisji jest fakt, że zadbano o wprowadzenie treści etnograficznych do programu nauczania historii. W okresie sprawozdawczym Komitet uzyskał nowe możliwości aktywizowania kontaktów i współpracy międzynarodowej. Prezydium PAN uchwałą z dn. 16 V 1991 r. powierzyło KNE funkcję Komitetu Narodowego ds. Współpracy z Międzynarodową Unią Nauk Antropologicznych i Etnologicznych i jednoczesne pełnienie przez przewodniczącego Komitetu Nauk Etnologicznych funkcji przewodniczącego tegoż Komitetu Narodowego w latach 1990-92. Na stanowisko sekretarza zaś powołany został dr hab. R. Tomicki. W tym miejscu należy także odnotować wybór prof. B. Kopczyńskiej-Jaworskiej na przewodniczącą zespołu do badania kultury przy Parlamencie Europy z siedzibą w Strasbourgu. W dwóch posiedzeniach plenarnych Komitetu uczestniczyli zaproszeni goście z Czechoslowacji i Irlandii. Podobnie jak w latach poprzednich K NE przygotowywał dla władz naukowych pewne oceny i ekspertyzy oraz działał na rzecz utrzymania i umocnienia etnologii w strukturze nauki polskiej i świadomości społecznej. Do najważniejszych wystąpień z tego zakresu należały: l. opracowanie raportu dla Komitetu Badali Naukowych zawierającego informacje dotyczące pożądanych obszarów koncentracji badań w dyscyplinach objętych kompetencjami etnologii, etnomuzykologii, folklorystyki i studiów nad sztuką ludową, a zasługujących na wsparcie finansowe, oraz tematów badawczych, na których realizację należałoby ogłosić konkurs; 2. przygotowanie dla K BN kolejnego raportu dotyczącego oceny głównych ośrodków badawczych i zespołów naukowych tych dyscyplin, które wchodzą w ramy zainteresowań KNE; 3. sporządzenie listy rekomendowanych przez Komitet kandydatów do zespołu recenzentów projektów badawczych (tzw. grantów) w dziedzinach i dyscyplinach objętych zakresem działania KNE, przesyłanych przez badaczy indywidualnych do KBN; 4. rozesłanie ankiety nt. statusu kultury ludowej i preferowanych kicrunków jej badań adresowanej do środowiska etnologicznego (uzyskane materiały opublikowane zostały w "Ludzie" t. 74, 1991; 5. zaprotestowanie, przy poparciu Wydziału I Nauk Społecznych PAN, przeciwko przekształceniu etnologicznych studiów magisterskich w studia specjalizacyjne. W wyniku zmiany decyzji Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego uzyskano dla ctnologii status kierunku "unikatowego" (Uchwała Rady z dn. 23 IV 1992). Komitet włączył się ponadto do starań o przywrócenie etnologii w wykazie dyscyplin naukowych, w zakresie których mogą być nadawane stopnie naukowe, zakończonych wpisaniem etnologii do tego wykazu (Obwieszczenic Przewodniczącego Komisji z dn. 25 II 1992). Działalność wydawniczą prowadził Komitet wspólnie z PTL. Dzięki tej współpracy udało się utrzymać dwa czasopisma etnograficzne: "Lud" i "Łódzkie Studia Etnograficzne". Opublikowano tomy 73 i 74 "Ludu" oraz 30 i 31 "Łódzkich Studiów ... " Najstarsze czasopismo etnograficzne w Polscc, symbol trwałości i ciągłości etnologii w kraju, "Lud", jest teraz organem nie tylko PTL, ale takżc KNE. Starania o utrzymanie wydawnictw oraz zabiegi wokół ustabilizowania etnologii jako kierunku studiów magistcrskich i przywrócenia możliwości nadawania stopni naukowych z zakresu etnologii, a także inne działania, były pozytywnie odbierane przez środowisko etnologiczne, co świadczy o tym, żc Komitet może stanowić forum do dyskutowania ważnych spraw dyscypliny. Sekretarz KNE PAN Irena Kabat �308 INFORMACJA O DZIAŁALNOŚCI KOŁA ZAINTERESOWAŃ KULTURA ASYRYJSKA PRZY POZNAŃSKIM ODDZIALE PTL W OKRESIE OD MAJA 1990 ROKU OD PAŹDZIERNIKA 1992 Na wstępie chciałbym nawiązać do wystawy malarstwa i grafiki asyryjskiego artysty ze Szwecji, Hanny al-Haeka, zorganizowanej w Biurze Wystaw Artystycznych w Poznaniu, o której wspomniałem w poprzednim sprawozdaniu. Wystawione prace wzbudziły zainteresowanie innych biur wystaw artystycznych w Polsce. Za zgodą autora zostały one wystawione kolejno w Lesznie, Gnieźnie, Bydgoszczy, Ustce, Kołobrzegu. Na wernisażach bywali zwykle przedstawiciele miejscowych ośrodków kulturalnych, artyści, prasa, nieraz również radio i telewizja. Informacje o wystawach oraz opinie krytyków sztuki zamieściła lokalna prasa i informatory kulturalne. Powyższe wystawy pomogły autorowi w nawiązywaniu kontaktów pomiędzy polskimi i szwedzkimi artystami, w czego wyniku doszło do wspólnych spotkań plenerowych (m.in. w Ustce) oraz wystaw zbiorowych szwedzkich grafików (np. w Poznaniu). Warto nadmienić, żc szwedzka prasa zwróciła uwagę na powodzenie jakim cieszyły się wystawy Hanny al-Haeka, będącego członkiem Stowarzyszenia Artystów Szwedzkich. W obszernych komentarzach, zaopatrzonych w fotografie, Hanna bardzo pozytywnie podsumował wrażenia z pobytu w Polsce, gdzie w towarzystwie członków Koła zwiedził wiele miejsc historycznych w Wielkopolsce, Warszawie i na Wybrzeżu. Niektóre reportaże prasa szwedzka zatytułowała wprost "Ambasador Sodertiilje w Polsce", jako, że artysta mieszka w miejscowości Sodertiilje pod Sztokholmem, skupiającej blisko 12 tysięcy emigrantów asyryjskich. Urozmaicona twórczość Hanny al-Haeka i różnorodne techniki wyrazu artystycznego, którymi się posługuje, zainspirowały asyryjskiego grafika, Hanny Iszo Malek, doktoranta w Instytucie Historii Sztuki UAM w Poznaniu, do intensywnej pracy w celu prezentowania swoich obrazów w poznańskich galeriach. Pierwszą wystawę pl. "Sceny z życia codziennego Asyryjczyków w Syrii" zorganizowano we wrześniu 1991 roku w Ośrodku Kultury "Wierzbak". Omawiając działalność Koła w 1991 roku należy nadmienić jeszcze, że jego przewodniczący został zaproszony w listopadzie w charakterze gościa na l Kongres Asyryjczyków w byłym Związku Radzieckim. W wyniku wieloletnich kontaktów przewodniczącego Koła z zarządem Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Poznaniu i wygłoszenia dla jego słuchaczy licznych wykładów na tematy związane z kulturą narodów Bliskiego Wschodu, został on w dniu 27 listopada 1991 roku honorowym członkiem tego towarzystwa. Wracając do roku 1990 należy wspomnieć, że w okresie letnim przewodniczący Kola udał się do Holandii na zaproszenie klubu "Mezopotamia" w mieście Enschede, by przygotować pracę na temat działających tam restauracji. Zebrane w ciągu dwóch tygodni materiały zostały po powrocie do Polski opracowane i przetłumaczone na język angielski. We wrześniu braI on udział w Oxford Symposium on Food and Cockery z referatem na temat postów i świąt u Asyryjczyków na Bliskim Wschodzie. W listopadzie, dzięki staraniom Koła, Ił program Polskiego Radia nadał godzinną audycję, przy udziale kilku naukowców z ATCh, o chóralnym śpiewie kościelnym Asyryjczyków. W roku 1992 w Kole przygotowano i wygłoszono pięć odczytów. Pierwszy z nich, pod tytułem: "Asyryjczycy i ich kościoły na Bliskim Wschodzie" mial miejsce w dniu 22 kwietnia w Gdańsku na zaproszenie tamtejszego oddziału PTL. Drugi, o postach i kuchni postnej zaprezentowano 27 kwietnia w Institute of Toxicology and Nutrition w mieście Huddinge w Szwecji. W oparciu o przedstawione dane szwedzka służba zdrowia zamierza sporządzić listę okresów postnych i ich charakterystycznego jadłospisu m.in. dla asyryjskich pacjentów szwedzkich szpitali. Trzeci wykład na temat kobiety na Bliskim Wschodzie został wygłoszony na UAM w Poznaniu dla słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Czwarty z kolei, o ziołach w starożytnej Mezopotamii, zaprezentowano na kolejnym Oxford Symposium on Food and Cockery w Oxfordzie. Ostatni zaś odczyt dotyczył ludowych form obchodzenia świąt kościelnych u Asyryjczyków i został wygłoszony w Lublinie na międzynarodowej konferencji. �309 W celu popularyzowania kultury asyryjskiej główny nacisk kładzie Koło na udokumentowane formy działalności w postaci publikacji. W okresie sprawozdawczym ukazało się ich kilkanaście w różnych czasopismach krajowych i zagranicznych. Michael Abdalla KONFERENCJA NAUKOWA - "EKOLOGIA I FOLKLOR" W dniach 9-12 września 1992 roku odbyła się w Łodzi międzynarodowa konferencja naukowa "Ekologia i Folklor" ("Ecology and Folklore"). Została zorganizowana przez nowo utworzony Zakład Folklorystyki Uniwersytetu Łódzkiego, jedyną tego rodzaju placówkę uniwersytecką w kraju. Komisarzem Naukowym konferencji była prof. dr hab. Violetta Krawczyk-Wasilewska Kierownik Zakładu Folklorystyki i Katedry Wychowania Muzycznego, Sekretarzem Naukowym mgr Maria Łukowska. Szeroko zakrojona problematyka konferencji koncentrowała się wokół trzech wiodących tematów, które sformułowano następująco: I. Relacja Człowiek - Natura w kulturze tradycyjnej i współczesnej. 2. Sytuacja folkloru wobec zmian społecznych, politycznych i kulturalnych. 3. Folklor wobec ekologicznych zagrożeń współczesnego świata. Uroczystą inaugurację obrad, która odbyła się w Katedr;:" v' fchowania Muzycznego przy ul. Smugowej zaszczycili goście honorowi, reprezentujący Urząd Miasta Łodzi oraz władze uniwersyteckie z Jego Magnificencją Rektorem prof. dr habi!. Michałem Seweryńskim na czele. Uczestników i gości konferencji powitała prof. dr habi!. Violetta Krawczyk-Wasilewska, która w swym wystąpieniu przedstawiła główne założenia i merytoryczny cel konferencji: "Najnowsze pojęcia: ekologia społeczna czy ekologia kulturowa są wynikiem reakcji nauk humanistyczno-społecznych na niebezpieczeństwa współczesnej cywilizacji. Do niedawna, zwłaszcza w Europie Wschodniej, pojęcie ekologii utożsamiano z ochroną środowiska naturalnego przed zagrożeniami cywilizacyjnymi i ich konsekwencjami dla życia i zdrowia człowieka. Nie dość jednak wyraźnie uwypuklano aspekt kulturowy, moralny i psychologiczny zagrożeń cywilizacyjnych. Ich wynikiem jest między innymi rozpad tradycyjnych społeczności, w których jednostki mogły odnaleźć swoją kulturową tożsamość i moralny punkt odniesienia wobec zagrożeń współczesności. Każda bowiem grupa społeczna posiada swoją tożsamość, społeczne i kulturowe korzenie, wierzenia, religię, obyczaje i rytuały, sposoby tradycyjnych zachowań oraz folklor zwany również kulturą tradycyjną lub popularną. Folklor odzwierciedla społeczną i kulturową tożsamość grupy; jest przekaźnikiem jej standardów i wartości poprzez przekaz słowny, naśladownictwo lub inne środki. Istnieje więc w formie języka, literatury ustnej, muzyki, tańca, gier i zabaw, mitologii, obrzędów i zwyczajów, wierzeń i przesądów, a także rękodzieła, architektury oraz innych faktów artystycznych. Dlatego też folklor - jako forma wyrazu kulturowego - musi podlegać ochronie na rzecz tych, których tożsamość wyraża, ale także folklor powinien być chroniony przez samych zainteresowanych, a więc grupy polączone więzami rodzinnymi, zawodowymi, narodowymi, regionalnymi, etnicznymi, religijnymi itp. Ten aspekt ochrony i obrony folkloru przed zniszczeniem i dewastacją, a także nieuczciwą eksploatacją przybiera dziś wymiar międzynarodowy, czego wyrazem jest dokument "Polecenie Ochrony Kultury Tradycyjnej i Folkloru" podpisany przez kilkadziesiąt państw członkowskich UNESCO podczas 25. Konferencji Generalnej w Paryżu, w 1989 roku. Tak więc z jednej strony mamy do czynienia we współczesnym świecie z uniformizacją kultury i rozpadem społeczności tradycyjnych, a także ze zjawiskami nietolerancji kulturowej, z drugiej zaś folklor tradycyjnych społeczności odzwierciedla ich lęki i niepokoje cywilizacyjne. Dlatego też ekologiczne aspekty badań nad kulturą, tradycją i tożsamością mają dziś istotne znaczenie." �310 Uroczystość inauguracyjną wypełniły dwa referaty - Jana Diehla, dyrektora Wydziału Ochrony Środowiska ("Report on the Environmental Protection Problems of Łódź") oraz dra Konrada Waloszczyka z Katedry Ekofilozofii Politechniki Łódzkiej, który w swym wystąpieniu ("Biocentrism against Anthropocentrism: three eco-philosophical interpretations") jako przyczynę postępującej w naszej cywilizacji degradacji środowiska naturalnego wskazał antropocentryczną filozofię życia i przeciwstawił jej filozofię biocentryczną. W trwających cztery dni obradach wzięli udział reprezentanci wielu wiodących ośrodków naukowych, zarówno polskich jak i zagranicznych. Ci ostatni, reprezentujący różne dyscypliny naukowe, przybyli m.in. z Chorwacji, Danii, Finlandii, Grecji, Izraela, Szwajcarii, Szwecji. Na siedzibę obrad wybrano Ośrodek Wypoczynkowy w Dobieszkowie pod Łodzią, mieszczący się w obrębie wspaniałej strefy klimatycznej rezerwatu przyrody "Struga Dobieszkowska". Usytuowanie obiektu w leśnym krajobrazie sprzyjało obradom i dobrze współgrało z ich tematyką. Popołudniowa sesja pierwszego dnia obrad poświęcona była ekologicznym aspektom egzotycznych kultur. Obszerny wykład dotyczący tych właśnie problemów wygłosił prof. dr Juha Pentikainen z Uniwersytetu w Helsinkach ("Shamanism as Ethnic Rcsponse to National and Ecological Crisises: A Case of Khanty in Northern Russia"). Ten niezwykle interesujący wykład ilustrowany był filmem i przeźroczami. Marjut Huuskonen z Uniwersytetu w Turku (Finlandia), specjalizująca się w problematyce archaicznej i oryginalnej kultury tradycyjnej Laponii, przedstawiła referat pl. "Mythical Aspects in the River - Saami Tradition". W oparciu o materiały dokumentacyjne pochodzące z badań w fińskiej części Laponii referentka przedstawiała niektóre aspekty złożonej problematyki stosunku człowieka do innych istot, natury, świata nadzmysłowego, przejawiające się w folklorze słownym. Kwestią wierzeń kosmologicznych wybranych plemion zachodniej Amazonii zajęła się w swoim wystąpieniu dr Magdalena Śniadecka-Kotarska z Katedry Etnologii UL. ("Ecological Aspects of Cosmology in Western Amazonian Tribes"). Wierzenia, o których mówiła tworzą zwarty system magiczno-religijny, którcgo rdzenicm jest jakżc potrzebne i w naszej cywilizacji przekonanie o potrzebie zachowywania równowagi ckologicznej. Drugi dzień obrad rozpoczął referat prof. dr. Bengta af Klintberga z Uniwcrsytetu w Sztokholmie, specjalizującego się w problematyce ludowych legend szwedzkich, a także w zagadnieniach związanych z folklorem współczesnym. Jego referat ("Modern Dangers and the Creation of Legends") dotyczył obaw wyrażanych w podaniach związanych z rzeczywistymi czy wyimaginowanymi zagrożeniami współczesnego świata, takimi jak np. naruszenie norm, ale także z kataklizmami natury technologicznej jak Czarnobyl, czy niebezpieczeństwem AłDS. Punktem wyjścia następnego referatu był również problem związany z poglądami na temat AIDS. Autorki referatu pI. "Popular World-View on AIDS Problems in Poland" - prof. dr habil. Violetta Krawczyk-Wasilewska i mgr Maria Łukowska zarysowały antropologiczny model widzenia problemu AIDS przez społeczność Rady Pabianickiej. Reakcje owej lokalnej społeczności na projekt budowy domu dla chorych pozwoliły autorkom wysnuć wniosek o izolacji świadomościowej, tradycyjnym wciąż światopoglądzie i tworzeniu mitów (na wzór społeczności tradycyjnych) zastępujących źródłową wiedzę. Referat ilustrowany był filmem. Folkloru słownego, świadomości społeczności tradycyjnych dotyczyły również wystąpienia prof. dr. Dov Noya z Uniwersytetu w Jerozolimie ("Space in Jewish Folk Tales and Legends") oraz Michele Simonsen z Uniwersytetu w Kopenhadze ("Ecological Awarnees and Holistic World-View ofTraditional Societies in Denmark"). W kolejnym dniu debat zaprezentowano teksty poruszające problcmy ekologii z punktu widzenia specjalistów różnych dziedzin. I tak, prof. dr Anna Papamichael dyrektor Hcllenistycznego Centrum Badań Folkloru w Atenach, w referacie pl. "Agricultural Tools and Machineryand Their Economical and Ecological Parameters" zajęła się wpływem, jaki na środowisko naturalne i gospodarkę lokalnych regionów wywiera użycie narzędzi i maszyn rolniczych. Mgr Violetta Przerembska z Katedry Wychowania Muzycznego UŁ w referacic "New Tendencies to the Traditional Folk-instruments Production in the Contemporary Polish Village" mówiła o zmianach w budownictwie ludowych instrumentów muzycznych, wynikłych z proccsu przemian społeczno-kulturowych wsi polskiej w ostatnich latach. Zagadnienie to, ściśle związane z ekologią kulturową, uwidacznia tendencje destrukcyjne związane z degradacją tradycyjnego środowiska �311 kulturowego. Wystąpienie dr Marii Bjorkroth z Uniwersytetu w Uppsali ("Aehieving Future through the Past: Cultural and Environmental Recycling") wiązało się z rolą kulturowego dziedzictwa i tradycji w rozwoju nowoczesnego, szwedzkiego społeczeństwa. Autorka ustosunkowała się do wpływów owej tradycji na infrastrukturalną technologię w społecznym i kulturowym kontekście. Odrębny nurt zainteresowań zaprezentowała w swym tekście prof. dr habił. Maria Ławrynowicz z Instytutu Biologii UŁ. ("Use of Hallucinogenic Mushrooms as a New Social Problems in Poland"). Prof. dr habi!. Teresa Dunin-Karwicka z Uniwersytetu w Toruniu mówiła o znaczeniu drzew w wierzeniach i kulcie, praktykach magicznych, pieśniach ludowych różnych ludów ("Trees in Slavonic Folklore"). Ostatniego dnia konferencji wysłuchaliśmy trzech referatów. Doc. dr habił. Irena Bukowska-Floreńska z Uniwersytetu Śląskiego w referacie "Customs and Rites as a Value Stabilizing Social Bonds in the Changing Circumstances of Contemporary Life" zwróciła uwagę, że istota zwyczajów i obrzędów, zawarte w ich wartościach symbolicznych i powtarzającym się rytmie realizowania przez następujące po sobie pokolenia, ma walor wartości stałej, ciągle społecznie pożądanej i uważanej za wspólną dla różnych grup społecznych. Dwa kolejne referaty dotyczyły tematyki muzycznej. Dr Zdenka Weber z Zagrzebia omówiła patriotyczne pieśni jako nowo komponowany folklor w pozostającej w stanie wojny Chorwacji, Bośni i Hercegowinie ("Music Cries for Peace and Freedom"). Wystąpienie dr. hab. Lucjana Cieślaka z Katedry Wychowania Muzycznego UŁ dotyczyło natomiast problematyki polskiej muzyki ludowej ("Polish Folk Music and 20th Century Civilization') Autor opierając się na dwóch źródłach - pieśni popularnej i folklorze z Kaszub - próbował dowieść, że folklor muzyczny jest wciąż żywy, chociaż ma inny kształt i jest bardziej nowoczesny na skutek zapożyczenia pewnych elementów z muzyki artystycznej. Bogata i zróżnicowana tematyka prezentowanych referatów prowokowała do licznych 1 ożywionych dyskusji. Referaty zostały opublikowane w pokonferencyjnym wydawnictwie. Warto też wspomnieć, iż w czasie trwania konferencji zorganizowana została wystawa książek i publikacji, na której uczestnicy i zaproszeni goście mieli możliwość zaprezentowania swego dorobku. Miłą atrakcją była też z pewnością wycieczka do gotyckiego zamku w Oporowie, gdzie w stylowych, zabytkowych wnętrzach odbył się koncert muzyki dawnej w wykonaniu studentów i wykładowców Katedry Wychowania Muzycznego UŁ. Z dużym uznaniem spotkał się również występ Akademickiego Zespołu Pieśni i Tańca "Kujon", jaki miał miejsce pierwszego dnia konferencji w Muzeum Historii Miasta Łodzi. Konfcrencja "Ekologia i Folklor" była znaczącym wydarzeniem naukowym, o czym świadczą m.in. opinie jej uczestników. Organizatorzy otrzymują obfitą korespondencję, w której podkreśla się wysoki poziom merytoryczny obrad i sprawną organizację. Wymieńmy na koniec głównych sponsorów, dzięki którym przedsięwzięcie mogło być zrealizowane: Wydział Ochrony Środowiska Urzędu Miasta Łodzi, Ministerstwo Edukacji Narodowej, Krajowe Centrum Edukacji Ekologicznej, "Papier Service", "Adaldan", "Dom-Mat". Violetta Przerembska KONFERENCJA ETNOLOGICZNA W UPPSALI W dniach od 23 do 28 września 1991 roku odbyła się w Uppsali (Szwecja) międzynarodowa konferencja etnologiczna zorganizowana przez Instytut Etnologii Uniwersytetu w Uppsali. Spotkanie w Uppsali zgromadziło kilkudziesięciu etnologów i folklorystów z następujących krajów europejskich: Danii, Szwecji, Norwegii, Finlandii, Islandii, Polski, Niemiec i Estonii. Całością prac podczas konferencji kierował prof. dr A. Gustavsson dyrektor Instytutu Etnologii Uniwersytetu w Uppsali oraz pracownicy tegoż Instytutu, M. Greifender i S. Fiireby. Konferencję otworzył 23 września A. Gustavsson, który przedstawił temat przewodni obrad: niemieckojęzyczna etnologia i folklorystyka lat 80. w porównaniu ze stanem badań w Skandynawii �312 (tytuł konferencji brzmiał: "Tysksprakig etnologii och folkloristik under 1980 - talet i jiimforelse med forskningsutvecklingen i Norden"). Oprócz spotkań plenarnych, na których wygłoszono 15 referatów, odbywały się prace w sekcjach. W trakcie tych spotkań ka~.dy z uczestników prezentował własne badania oraz tendencje badawcze w etnologii poszczególnych krajów. Uczestniczyłem w pracach trzeciej sekcji, którą reprezentowali następujący badacze: N. A. Bringeus (Szwecja), F. Hammersam, L. O. Andersen (Dania), B. Rogan, O. Reiakvam (Norwegia), H. Strandberg (Finlandia). Pierwszego dnia wygłoszono dwa referaty, których autorami byli Chr. Kock (Niemcy) oraz J. Lehtonen (Finlandia). Pierwszy z badaczy zaprezentował materiał pl. "Olika vetenskapskulturer i etnologi. En jiimfOrelse mellan Sverige och Tyskiand" ("Różne sposoby przedstawiania etnologii. Próba porównania między Szwecją a Niemcami"). Autor na podstawie analizy szaty graficznej literatury etnologicznej wydawanej w Szwecji i w Niemczcch ukazał różnicc wykorzystania sztuki edytorskiej w publikacjach niemieckich i szwedzkich. Badacz z Finlandii przedstawił referat pl. "Finsk etnologi och osteuropeisk forskning. Nagra forbindelselinjer" ("Etnologia fińska i badania wschodnioeuropejskie. Kilka wzajemnych kontaktów"), w którym zwrócił uwagę na bliskie kontakty uczelni i badaczy fińskich z uczelniami rosyjskimi, węgierskimi oraz niemieckimi. W drugim dniu konferencji wygłoszono trzy referaty, których autorami byli: B. Rogan (Norwegia), Ch. Daxelmiiller (Niemcy) oraz S. Diirmeyer (Niemcy). Z tej grupy referatów na uwagę zasłużyły dwa, a mianowicie - "Norsk etnologi i jamr6relse med forskningutvecklingen i Frankrike och TyskIand" ("Etnologia norweska w porównaniu z rozwojem badań we Francji i w Niemczcch") autorstwa B. Rogana oraz S. Diirmeyer pl. "Tryska invandrare till Uddevala 1946-1968" ("Niemieccy imigranci w Uddevala w latach 1946-1968"). B. Rogan podkrcślil duże zainteresowania etnologii norweskiej kierunkami badawczymi obowiązującymi i preferowanymi we Francji oraz krajach anglosaskich, wskazał na "socjologizm" etnologii norweskiej oraz odchodzenie od języka niemieckiego jako dominującego w publikacjach etnologicznych ukazujących się w tym kraju. Drugi referat stanowił jakby wprowadzenie do szwedzkich badań nad mniejszościami etnicznymi. Autorka, bazując na przeprowadzonych wywiadach i dok umentacji archiwalnej zwróciła uwagę na trudności rodzin niemieckich w procesach integracji i akulturacji ze społecznością szwedzką. S. Diirmeyer podkreśliła, że problematyka imigracji stanowi jeden z doniosłych tematów współczesnych badal] etnologicznych w Szwecji. W ciągu dwóch następnych dni przedstawiono 5 referatów: S. Gottsch (Niemcy), A. M. Astrom (Finlandia), T. Scholze (Niemcy) oraz O. Holzapfel (Niemcy). W tej grupie referat A. M. Astrom pl. "Finsk etnologii mellan ost och viist" ("Etnologia fińska pomiędzy wschodem i zachodem") należał do najciekawszych. Autorka omówiła badania prowadzone w Finlandii oraz podkreśliła możliwość zrekonstruowania, za pomocą etnologicznych metod badawczych (strukturalizm), fińskiego etosu pracy. A. M. Astrom podkreśliła znaczenie kontaktów międzyuczelnianych w badaniach kultury obszaru nadbałtyckiego. Ciekawym punktem konferencji w Uppsali było zwiedzenie i zapoznanie się z Centralnym Archiwum Dialektu i Folkloru (ULMA). W trakcie pobytu w tej zasłużonej dla etnologii szwedzkiej placówce naukowo-badawczej, pracownik jednego z działów wygłosił referat o historii archiwum oraz wydawnictwach. W ostatnich dwóch dniach konferencji referentami byli kolejno: D. K ramer (Niemcy), F. Hammersam (Dania), N. A. Bringeus (Szwecja), O. Lofgren (Szwecja). Największe zainteresowanie wywołał referat O. Lofgrena pl. "Nationella siirarter i europiiisk etnologi. Reflektioner kring forskarsamhiillets differientiering" ("Narodowe odmienności w europejskiej etnologii. Refleksje wokół różnych podejść badawczych"). Autor podjął próbę scharakteryzowania aktualnych tendencji badawczych w etnologii poszczególnych krajów (Francja, W. Brytania, Niemcy, Norwegia, Szwecja, Polska,' Węgry i Czechosłowacja). Zauważył, że obecnie odchodzi się w publikowanych materiałach od języka niemieckiego jako "głównego" i "konferencyjnego". �313 W kontaktach instytucjonalnych, prywatnych dominuje język angielski i francuski, czasopisma ukazują się przede wszystkim w języku angielskim, dokonania etnologii francuskiej i brytyjskiej okazały si,<bardziej interesujące i przekonywujące aniżeli "tradycjonalizm etnologów niemieckich". Konferencja w Uppsali nie tylko umożliwiła referowanie szeregu zagadnień związanych z aktualnymi tendencjami badawczymi w etnologii w poszczególnych krajach skandynawskich i w Niemczech, ale pozwoliła je również przedyskutować w gronie osób skupionych w poszczególnych grupach roboczych. Biorący udział w konferencji poznali wzajemnie zakres prowadzonych badań. Na zakończenie należy podkreślić serdeczne przyjęcie uczestników konferencji przez gospodarzy. Organizatorzy zapowiedzieli wydanie materiałów - referatów z tej konferencji w osobnym wydawnictwie. Materiały mają się ukazać w roku 1992, w językach skandynawskich i angielskim. Były one j,<zykami obowiązującymi podczas konferencji. Waldemar Kopczyński IV EUROPEJSKIE SEMINARIUM ŚRODKOWOAZJATYCKIE W BAMBERGU Seminarium (4th European Seminar on Central Asian Studies) odbyło się w dniach od 8 do 12 pażdziernika 1991. Zorganizowane zostało przez zespół pracowników Instytutu Orientalistycznego Uniwersytetu w Bambergu (Ingeborg Baldauf, Bert G. Fragner, Klaus Kreisner, Semih Tezcan), zgromadziło ponad 100 uczestników zainteresowanych problematyką środkowoazjatycką z 23 krajów, nie tylko Europy ale również Azji i Ameryki. Europejskie Seminaria Środkowoazjatyckie stały się już trwałym forum wymiany poglądów między badaczami Azji Środkowej. Zapoczątkowane przez I Seminarium w 1985 roku, zwołane przez J. Waardenburga, H. Boetschotena i M. van Damme z Uniwersytetu w Utrechcie, kontynuowane były w Londynie (1987) i Paryżu (1989). Referaty wygłaszane na seminariach są publikowane!. Przewidywane jest utrzymanie organizacji spotkań co dwa lata. Wybór w Bambergu dr Turaja Atabaki na Sekretarza Generalnego Seminarium (poprzedni Sekretarz prof. dr Mark van Damme) wskazuje na utrzymanie ośrodka organizacyjnego w Departamencie Studiów Orientalistycznych Uniwersytetu w Utrechcie. Podkreślanym celem Seminarium w Bambergu była integracja wiedzy i dyscyplin zajmujących się Azją Środkową. Stąd też nie umieszczono w nazwie IV Seminarium żadnego hasła tematycznego. Przedmiotem referatów były zarówno historia jak i współczesność Azji Środkowej ujmowana w szerokiej perspektywie kulturowej i politycznej. Wydarzenia polityczne na tym terenie, a przede wszystkim konieczność wycofania się interwencyjnych oddziałów radzieckich z Afganistanu oraz procesy emancypacyjne w republikach środkowoazjatyckich, związane z rozpadem ZSRR, podtrzymały światowe zainteresowanie problematyką środkowoazjatycką. Zainteresowanie to nadal wywoływane jest ponadto bogatą i dotąd niedostatecznie znaną historią i różnorodnością kulturową regionu, głębokimi przeobrażeniami społeczno-kulturowymi i konfrontacją na tym terenie, często dramatyczną, odrębnych wzorów kulturowych oraz wieloletnimi, intensywnymi, międzynarodowymi badaniami naukowymi, m.in. Szlaku Jedwabnego, pod patronatem UNESCO. Interdyscyplinarny charakter Seminarium polegał na uczestnictwie w nim przedstawicieli wielu dyscyplin: językoznawców, literaturoznawców, etnologów i antropologów społecznych, historyków, religioznawców, filozofów, archeologów, historyków sztuki i politologów. Nie było to jednak spotkanie badaczy zamkniętych dotąd w ramach swoich wyłącznie dziedzin. Zainteresowanie obszarem Azji Środkowej od dawna bowiem nakazywało im przekraczanie granic swojej I Ulr('(Ohl Paper..•Oli Central Asia. red. M. Van Damme i H. Boeschoten, "Turkological Series" No.2, Utrecht 1987; Cultural Change and COfllinuiry jf! Central Asia, red. Shirin Akiner, Kegan Paul International, London and New York 1991; En Asie Centrale SOl'iiotique: Ethnics. Nations. Etats ... Cahiees du Monde Russe et Sovietique", vol. XXXII (I), 1991. �314 specjalności i kontekstowe ujmowanie badanej sfery rzeczywistości. Stąd też etnolog (antropolog społeczny) znajdował interesujący materiał i poglądy nie tylko w referatach przedstawicieli własnej dyscypliny ale również w innych. Wśród przeszło 80 referatów wygłoszonych w trakcie Seminarium problematykę etnologiczną omawiały m.in. następujące: dr G. Rasuly-Paleczek (Uniwersytet w Wiedniu) Pokrewieństwo i polityka w,vród Uzbeków północno-wschodniego Afganistanu; dr Lutz Rzehak (Uniwersytet Humboldta, Berlin) Pokrewieństwo i organiwLja rodowa Baludżów w radzieckiej Turkmenii; prof. Michael Zand (Uniwersytet Hebrajski, Jerozolima) Cala, kryplO - Żydzi Azji Środkowej; prof. Giovanni Stary (Seminario di Cinese, Wenecja) Grupa Shihe-Manchu w Turkiestanie chińskim; dr Thomas Hoppe (Uniwersytet w Hamburgu) Tradycyjne rolnictwo Ujgurów i proces zasolenia gleby w północnej części ha sen u Tarymu; dr Adam Molnar (Uniwersytet w Szegedzie) Magia pogody w Azji Środkowej; dr Tatiana Pang (Akademia Nauk, Sankt Petersburg) Materiały dotyczące szamanów mandżurskich w Archiwum Griehienszikowa. Etnologów polskich reprezentowali na Seminarium dr Marek Gawęcki i prof. Zbigniew Jasiewicz z Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu. Pierwszy z nich wygłosił wykład: Polacy i Niemcy w Kazachstanie. Zarys problematyki etnologicznej, natomiast drugi: KolekLja fotografii Leona Barszczewskiego jako źródło historyczne i etnograficzne. Wyniki badań związanych z Azją Środkową, prowadzonych w Polsce, przedstawili ponadto orientaliści: dr Danuta Chmielewska (Uniwersytet Warszawski) Przejście tradycyjnego społeczeństwa tureckiego do życia nowoczesnego; dr Henryk Jankowski (Uniwersytet w Budapeszcie i Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu) Elementy mongolskie w toponomastyce Krymu; dr Kinga Maciuszak (Uniwersytet Jagielloński) Radzieckie publikacje o Afganistanie w okresie ostatnich pię/IJastu lat; prof. Tadeusz Majda (Uniwersytet Warszawski) Płytki ceramiczne z Turkiestanu z X/V i X V wieku w Muzeum Narodowym w Warszawie; dr Jadwiga Pstrusińska (Uniwersytet Jagielloński) W~półczesny stalus grupy etnicznej Pasztunów w AJganis1anie oraz prof. Edward Tryjarski (Uniwersytet Warszawski) Języki wzdłuż Szlaku Jedwabnego. Naukowcy polscy, w tym również etnologowie, nie byli reprezentowani na wszystkich kolejnych spotkaniach w ramach Seminarium. Pierwszy kontakt etnologa z Polski z europejskim środowiskiem badaczy Azji Środkowej miał miejsce w roku 1987 w Londynie2. Znaczenie badań na tym terenie, a także polskie tradycje tych badań i osiągnięcia, wymagają nic tylko naszego uczestnictwa w następnych seminariach ale również udziału w utrzymaniu idei spotkań. Zhigniew WYSTAWA "SZOPKA KRAKOWSKA l JEJ BOHATEROWIE" W MUZEUM ETNOGRAFICZNYM W KRAKOWIE, GRUDZIEŃ Jasiewicz 1991 Wystawę, której autorką jest dr Anna Mądrala-Kozieł, zdecydowano się zrobić stosunkowo niedawno, a więc w trybie przyspieszonym, gdy próby wynajęcia sal wystawowych przy ul. Krakowskiej 46, a przez to podreperowanie skromnego muzealnego budżetu nic powiodły się. Znaleziono natomiast sponsora - Zakłady Przemysłu Cukierniczego "Kopernik" z Torunia. Za odnajęcie salki na sprzedaż pierników, tradycyjnie kupowanych o tej porze roku św. Mikołajów (figurki są w dwu wersjach smakowych z polewą czekoladową i dwa razy tańsze z lukrem), serc w kilku wielkościach (w tym pakowane w domek Baby Jagi), w kształcie wielkiego astronoma - patrona zakładów, karet, mieszczek, fabryka zrefundowała techniczne przygotowanie ekspozycji (odnowienie szopek i kukiełek, malowanie klocków - postumentów, wykonanie napisów) i jej 2 Polska" Z. Jasiewicz, Azja Środkowa. Tradycja i zmiana. II Europejskie Seminarium Środkowoazjatyckie l. XXXlfI, z. l, 1989. w Londynie, "Etnografia �315 reklamę w radiu "Kraków" i RMF. Piękny plakat wprowadzający wydrukowano jeszcze na wystawę w Monachium w 1986 roku w Niemczech Zachodnich. Z powodów finansowych nie ukazał się najskromniejszy bodaj katalog powielany. W ubiegłym roku w krakowskim Muzeum Etnograficznym mieliśmy możność obejrzeć szopki krakowskie w rozwoju dziejowym formy, w tym szopek jest kilkanaście, a akcent położono na postaciach występujących w jasełkach stanowiących niezbędne wypełnienie stajenki betlejemskiej: Dzieciąlku w żłobku, Malce Boskiej, św. Józefie, trzech królach - w mniejszym stopniu, a legendarnych i związanych z Krakowem takich jak: pan Twardowski, lajkonik, smok wawelski, historycznych - ułani, Kościuszko i kosynierzy spod Racławic, komendant Piłsudski i legioniści, a w szopce okupacyjnej partyzanci z AK i uwspółcześniony Żyd z getta z opaską z gwiazdą Dawida na rękawie, tradycyjnych: król Herod, śmierć, diabeł, czarownica z maselnicą, hetman, policjant, dziad proszalny, modlący się Żyd w stroju rytualnym, Góral - druciarz (może Słowak z Jabłonkowa 'I), Cygan z nicdźwiedziem, Cyganka, ale i hejnalista z Wieży Mariackiej, król kurkowy, zwierzyniecki fiakier, wiślani galarnicy z Łęczan, Tyńca, czy Czernichowa. Kukiełki wystawiono tak w oddzielnych gablotach jak i w szopkach. Te ostatnie możemy podziwiać w kilku wielkościach (ale przeważają duże), w tym kiłka najstarszych posiadanych przez muzeum, a więc z Wieliczki sprzcd 1904 roku, wiejska z Bieżanowa sprzed I wojny światowej i z tego samego okresu wykonana na zamówienie Stanisława Wyspiańskiego dla jego dzieci, również wielokrotnie nagradzanego twórcy współczesnego nam - Wacława Malika ze Zwierzyńca, czy emerytowanego pracownika muzeum sI. kustosza K. Szewczyka. Szopki nie są podpisane przez twórców ani nie podano z jakiego okresu pochodzą. Postaciom z przedstawień szopkowych, kukiełkom i uruchamianym motorkiem kręcącym się w kółko czy nieruch omy m, towarzyszą opisy pochodzące z tekstu zanotowanego przez Stanisława Estreichera (pod pseudonimem Jan Krupski) od murarzy z przedmieść krakowskich - zespołu Michała Ezenekiera z Krowodrzy (a potem Czarnej Wsi) chodzącego z szopką od 1864 roku, z legend krakowskich z różnych zbiorów, a także światło (niektóre z eksponatów mają podświetlaną scenę lub witraże) i delikatna muzyka (kolędy). Wiele z postaci szopkowych, tradycyjnych w jasełkach krakowskich, jak na przykład "Pan Jezus in triptici figurae, Najświętsza Panna i św. Józef, Trzy króle, 7 osóbek ubranych po polsku, 5 Murzynów, 3 osoby po niemiecku, 3 osoby po księsku, 3 gołąbków, 3 aniołów, Węgrzy, kozak, 4 dziewice, 4 chłopaków przyklękających snycerska robota, 10 chłopaków w sukmanach, 2 Górale, 2 hajducy" znanych jest już z inwentarza spadkowego po rajcy krakowskim i kupcu korzennym Józefie Wadowskim z 1738 roku. Ewa Janina Sadowska WYSTAWA "ZAOLZłE W OCZACH TWÓRCÓW LUDOWYCH" W INSTYTUCIE HISTORII ARCHłTEKTURY I KONSERWACJI ZABYTKÓW POLITECHNIKI KRAKOWSKIEJ, SIERPIEŃ 199ł W salach ekspozycyjnych w sklepionych piwnicach kompleksu dawnego więzienia św. Michała przy ul. Kanoniczej I wystawiono prace amatorów plastyków - członków Klubu Twórców Ludowych przy Sekcji ·Folklorystycznej Polskiego Związku Kulturalno-Oświatowego w Czecho-Słowacji: rzeźby Gustawa Brudnego, Jana Heezko, Pawła Kufy, Karola Kalety, Bronisława Procnera i Jerzego Szkatuły przedstawiającego sceny z życia Górali beskidowych na Zaolziu (prace polowe - orka, sianokosy, pasionka na halach, zrywka drewna, zbieranie chrustu, kopanie ziemniaków, myśliwego z dziewczyną, kapelę ze skrzypcami, basetlą i wyrostkiem świstającym na palcach, odpoczywających starzyków, przysłuchujące się pary młodzieży, gaździnę piorącą w balii i drugą z putniami, parobka ubijającego nogami kapustę w beczce, kobietę z maselnicą, gazdę z psem i drugiego wiozącego na taczce wory mąki). Malarstwo olejne Stanisława �316 Orszulika realistycznie przedstawiające sielskie krajobrazy Beskidu Śląskiego w różnych porach roku, z drewnianymi chałupami na tle masywu górskiego, i dla kontrastu, przerażające purpurowo-pomarańczowo-czarne w tonacji szyby, dymy, hałdy w księżycowym krajobrazie przemysłowym przy kopalniach i hutach pogranicznej Stonawy - to co z krajobrazem zrobił człowiek. Rysunki piórkicm Władysława Macury dające w sposób bardzo precyzyjny obraz zabytków (zamki, dwory) i dawnego budownictwa ludowego tego tcrenu (chałupy, młyn, kuźnie, krzyż przydrożny). Antoni Szpyrc pokazał w malarstwie na szkle świat wiejski i małomiasteczkowy Zaolzia; obrzędy takic jak orszak Mikołajów z aniołem i diabłem, adoracja szopki, śmigus dyngus, ale i z obijaniem dziewcząt misternie z wikliny plecionym batogiem, chodzenie z gaiczkiem, a także pary w strojach: laskich, góralskich małomiasteczkowych z Jabłonowa, cieszyńskich, sceny z życia dawnego Jabłonkowa, rzemieślników przy pracy (szewca, bcdnarza, garncarza, młynarza). Scenariusz wystawy i katalog przygotowała Ewa Sadowska. Ewa Janina Sadowska MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA W lUŻNO-SACHALlŃSKU "BRONISŁAW PIŁSUDSKI - BADACZ LUDÓW SACHALINU" W dniach od 31 października do 2 listopada 1991 roku w Jużno-Sachaliński (Rosja) odbyła się międzynarodowa konferencja pod nazwą: "Bronisław Piłsudski - badacz ludów Sachalin u". Zorganizowano ją w nawiązaniu do 125 rocznicy urodzin zesłańca i badacza kultury Ajnów i innych ludów Sachalinu i Przyamurza. Organizatorami konferencji byli: Sachalińskie Okręgowe Muzeum Krajoznawcze oraz Towarzystwo Badań Sachalin u i Wysp Kurylskich. Poprzedziły ją prawie dwuletnie przygotowania prowadzone przez komitet organizacyjny, którym kierował W. M. Łatyszew, dyrektor Sachalińskiego Okręgowcgo Muzcum Krajoznawczcgo w lużno-Sachalińsku. Różnorodna działalność B. Piłsudskiego na Sachalinie, we Władywostoku, w Japonii, Polsce, Francji i w innych krajach Europy stwarzała potrzebę wielopłaszczyznowej konsultacji na etapie organizacyjnych przygotowań. Włączyli się do niej uczeni japońscy, liczne grono uczonych rosyjskich a także Polacy. Wspomnieć należy, że w ramach przygotowań organizacyjnych gościli w Jużno-Sachalińsku językoznawca z Poznania Alfred Majewicz, etnograf z Wrocławia Antoni Kuczyński i historyk nauki z Warszawy Zbigniew Wójcik a także pracownik Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie lózef Żytek. Konsultacje pozwoliły na pełniejsze ogarnięcie spraw związanych z biografią, badaniami i działalnością społeczno-polityczną Bronisława Piłsudskiego, które w szczegółowej formie zostały rozwinięte podczas konferencji. Oprócz uczonych z całego świata na konferencję przybyli członkowie rodziny B. Piłsudskiego mieszkający w Japonii, wywodzący się z ajnuskiego pnia genealogicznego. Pierwszy dzień konferencji rozpoczęto posiedzeniem plenarnym. Otworzył je J. N. Miszuta, wicegubernator okręgu. W krótkim, emocjonalnym wystąpieniu, w imieniu władz i administracji okręgu, pozdrowił on zebranych życząc interesującej i twórczej pracy. Nast«pnie etnografowie, historycy, filolodzy i językoznawcy z wielką uwagą wysluchali referatu głównego, przygotowancgo przez W. M. Łatyszcwa, pl. "Sachalin - przeznaczenie Bronisława Piłsudskiego". Refercnt omówił prawie 20-letni okres życia uczonego, od udziału w próbie zamachu na życie Aleksandra III po wyjazd do laponii. Okres ten spędził on na sachaliIlskiej katordze w bardzo ciężkich warunkach. W. M. Łatyszew podkreślił, że Piłsudski zdołał przełamać kryzys i rozpacz intuicyjnie odnajdując drogę, której podporządkował dalsze swe życie. Drogą tą było badanic rdzcnnej ludności wyspy: Niwchów, Ajnów, Oroków. �317 Zagadnieniom rdzennej ludności wyspy poswlęcono cztery wystąpienia posiedzenia plenarnego. J. A. Scm (Państwowy Instytut Pedagogiczny im. Hercena, Sankt-Petersburg) 1 dokonał analizy sporządzonego przez B. Piłsudskiego "Projektu zarządzania Ajnami z wyspy Sachalin". Dokument ten o typie ustawodawczym obejmował sprawy zarządzania, organizacji społeczeństwa oraz funkcjonowania administracji w swoistych warunkach życia na wyspie. J. A. Sem rozpatrywał opracowanie jako próbę niesienia rzeczywistej pomocy niewielkim ludom Sachalinu. Niewątpliwie jest on kontrowersyjny, a nawet utopijny. Zdaniem referenta liczne sugestie uczonego pozostały jednak aktualnc do dziś. "Spuścizna naukowa B. Piłsudskiego a stan współczesny rdzennej ludności Sachalin u" to temat wystąpicnia M. S. Wysokowa (Sachalińskie Centrum Dokumentacji Historii Nowszej, JuŻno-Sachalińsk). Rcferent omówił teoretycwe założenia myśli badacza i realia życia, wskazując na współczcsny byt Niwchów i Oroków. Podobne problemy stanowiły trcść emocjonalnych, mocnych wystąpień przedstawicieli małych ludów Sachalinu: N. W. Sołowiowa (Asocjacja Ludów Północy Okręgu Sachalińskiego, acha) i G. N. Psiagina (Noglicki Rejonowy Komitet Wykonawczy, Nogliki). Odnotowano, że w ostatnich dzicsięciolcciach wydano dziesiątki zarządzeń państwowych, republikańskich i miejscowych, ukicrunkowanych na poprawę życia i bytu ludów Północy. W praktyce pozostały jedynic deklaracjami. G. N. Psiagin przedstawił propozycje, które - jego zdaniem - mogłyby rzeczywiście doprowadzić do przywrócenia tradycyjnego obrazu życia oraz podniesienia poziomu materialnego bytu. N. W. Sołowiow, na przykładzie sachalińskich Oroków, przedstawił mapę ekologicznych i socjalnych nieszczęść ludu, oceniając ogólne jego położenie jako katastrofalnc. Fot. I. Uczestnicy konferencji w Jużno-Sachalińsku (1991) na tle pomnika Bronisława Piłsudskiego. �318 Wystąpienie Kazuyasu Kimury (Sapporo, Japonia) dla większości uczestników konferencji stanowiło nieoczekiwane zaskoczenie. Referent mówił bowiem o B. Piłsudskim - swoim dziadku. Wspomniał ponadto o swoim ojcu Sukez6, synu Piłsudskiego, oraz o jego siostrze Kiyo, i ich życiu. W spotkaniu uczonych brały udział także dwie wnuczki polskiego badacza Ajnów. Referat Y. Kotani (Uniwersytet Nagoya, Japonia) został poświęcony znanemu etnografowi, badaczowi kultury Ajnów - J. Batchelorowi. Działał on w tym samym czasie co B. Piłsudski. Referent dokonał analizy kontaktów naukowych Piłsudskiego z Batchelorem i F. Boasem. Poznaniu tych kontaktów poświęcony zostanie interesujący japoński program, pod nazwą "Etnologiczne badania kultury materialnej kolekcji ajnuskich w muzeach północnoamerykańskich". Prace drugiego dnia konferencji zorganizowano w czterech sekcjach, w których analizowano sprawy bardziej szczegółowe, a mianowicie zagadnienia związane z twórczością i życiem uczonego, kulturą duchową i materialną aborygenów oraz historią Sachalin u w drugiej połowie XIX i na początku XX wieku. W sekcji "Bronisław Piłsudski - życie, twórczość, spuścizna naukowa" omawiano problemy związane z życiem badacza. Komunikaty uczestników tej sekcji uzupełniały informacje przedstawione przez W. M. Łatyszewa w głównym referacie oraz pozwalały poznać drogę życiową uczonego po opuszczeniu Sachalinu. Do sachalińskiego okresu w jego życiu nawiązywał komunikat B. S. Szostakowicza (Uniwersytet Irkucki). Referent dokonał analizy treści mało znanych źródeł, zachowanych w zbiorach różnych bibliotek i archiwów: Centralnej Biblioteki AN Litwy, Oddziału Archiwum AN ZSRR w Sankt-Petersburgu oraz Polskiej Akademii Nauk. Są to rękopisy, rysunki i fotografie wykonane przez Piłsudskiego. Komunikaty K. Inoue (Uniwersytet Chiba, Japonia) oraz pracownika Muzeum Przymorskiego im. W. K. Arseniewa I. I. Babcewej (Władywostok) dotyczyły władywostockiego okresu pracy 8. Piłsudskiego. Babcewa przedstawiła dane o nieogłoszonych dokumentach ze zbiorów muzeum odnoszących się do tematu ,,8. Piłsudski i Towarzystwo Poznania Kraju Amurskiego". Analiza tych dokumentów, roboczych notatek, telegramów, formularzy (razem 25 jednostek) pozwala poznać dotychczas słabo znane fakty biografii uczonego, a zarazem historię najstarszego muzeum rosyjskiego na Dalekim Wschodzie. K. Inoue w swoim komunikacie zwrócił uwagę na ostatnie miesiące pobytu 8. Piłsudskiego na Dalekim Wschodzie, a zwłaszcza wydarzenia lata 1905 roku. Wystąpienie Y. Uchidy, pracownika Muzeum Ajnów w Shiraoi (Japonia), dotyczyło kolejnego, japońskiego okresu życia i działalności B. Piłsudskiego. Wiadomo, że uczony w Shiraoi zbierał i spisywał folklor miejscowych Ajnów. Między innymi zorganizował z trzema starymi Ajnami przesłuchania zapisów na wałkach woskowych, chcąc stwierdzić, które z nich zostały nagrane właśnie tam. Ostatniemu, europejskiemu okresowi życia uczonego, poświęcił swe wystąpienie prof. Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu - A. F. Majewicz. Tytuł jego referatu "Samobójstwo'!" zaintrygował uczestników spotkania. Prof. Majewicz rozpatrywał wersję samobójstwa uczonego oraz prawdopodobne przyczyny tego rozpaczliwego kroku skłaniając się ku przypuszczeniom, że był to nieszczęśliwy wypadek. Językoznawca polski T. Wicherkiewicz (Uniwersytet im. A. Mickiewicza) przedstawił analizę dwóch artykułów Piłsudskiego "Sytuacja Ajnów sachalińskich" (1906 r., ogłoszony po japońsku) i "Krótki rys bytu ekonomicznego Ajnów na wyspie Sachalin" (1907 r., w języku rosyjskim). Omówiono szczegółowo wszelkie różnice tych tekstów. Na tej podstawie stwierdzono, że artykuł w języku japońskim jest skróconą, oraz przetłumaczoną "po literacku", wersją opracowania rosyjskojęzycznego. O bibliografii B. Piłsudskiego na Zachodzie mówiła starszy bibliograf P. Polansky (Uniwersytet Hawajski, USA). O kolekcjach Piłsudskiego dotyczących małych ludów Dolnego Amuru �319 i Sachalinu w zbiorach muzeów Dalekiego Wschodu oraz historii ich powstania, pracownicy muzealni M. M. Prokofiew (Sachalińskie Okręgowe Muzeum Krajoznawcze, Jużno-Sachalińsk) i W. W. Kobko (przymorskie Muzeum Krajoznawcze, Władywostok) przedstawili komunikaty. J. Szyszygin (Ministerstwo Kultury Jakucji, Jakuck) opowiedział o wkładzie polskich zesłańców w poznawanie ludów Jakucji oraz o pracach Ekspedycji Jakuckiej Oddziału Wschodniosyberyjskiego Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego (lata 1894-1896). W sekcji zajmującej sil; problemami historii i etnografii aborygenów Sachalin u przedstawiono 15 komunikatów. Mapa etniczna wyspy od połowy XIX do XX wieku stanowiła wynik badań T. P. Roon (Sachalińskie Okręgowe Muzeum Krajoznawcze, JuŻno-Sachalińsk). Referentka prześledziła zmiany osiedlania się grup niewielkich ludów, określiła przyczyny zmian oraz główne etapy procesu. Na mapie oznaczono ponadto współczesne regiony zamieszkiwania aborygenów. Komunikat oparto na materiale źródłowym, w większości dotychczas nie ogłaszanym. Fot. 2. Afisz wystawy towarzyszącej konferencji w Jużno-Sachalińsku (1991). �320 Problemom, dotyczącym wszystkich ludów Sachalin u, poświęcony został komunikat pracownika Narodowego Muzeum Etnologii S. Sasaki (Osaka, Japonia) pl. "Handel u ludów Dolnego Amuru i Sachalinu w XVIII i XIX wieku". Wystąpienie oparto na materiałach źródłowych japońskich, chińskich i rosyjskich. Pozostałe komunikaty prezentowane w tej sekcji poświęcono problemom Ajnów, Oroków i Niwchów. Badacze T. Namba (Muzeum Kultury Ajnów, Uniwersytet Hokkaido, Japonia) i M. Haginaka (Japonia) w swych wystąpieniach analizowali problemy funkcji pałeczek inau oraz przeznaczenie kobiecych przewiązek biodrowych u Ajnów Sachalinu i Hokkaido. Tematykę ajnuską prezentowali również pracownicy z Chabarowska i JuŻno-Sachalińska. A. A. Ponomariowa (Chabarowskie Muzeum Krajoznawcze) opowiedziała o historii powstania kolekcji ajnuskiej. Pierwsze przyjęto do muzeum przedmioty przekazane z Sachalin u w latach dziewięćdziesiątych XIX wieku. Wystąpienie zilustrowano przeźroczami. Pracownica Muzeum Artystycznego z Jużno-Sachalińska T. V. Pieskaja mówiła o interesującym eksponacie, a mianowicie o makiecie "Święto niedźwiedzia u Ajnów sachalińskich". Makietę pozyskało Sachalińskie Okręgowe Muzeum Krajoznawcze w ł959 roku. Pochodziła ona z Przymorza. Kompozycja, wykonana z miękiszu chleba, pochodzi z początku XX wieku. Wiele nowego prezentowały komunikaty poświęcone Niwehom. Ich autorkami były reprezentantki tego ludu, mieszkanki Noglik, G. D. Lok i L. D. Kimow. Pierwsze z wystąpień poświęcono kuchni Niwchów. Jako typowe dla tej kuchni odnotowano obfitość różnorodnych produktów rybnych i jagodowych, dziko rosnących roślin, okopowych i korzeni. Tematem komunikatu Kimowej była odzież Niwchów. Wystąpienie oparto na wspomnieniach o codziennej i odświętnej odzieży kobiet, mężczyzn i dzieci. Referentka scharakteryzowała także strój ślubny, zwróciła również uwagę na technikę szycia odzieży tradycyjnej. Komunikaty uczonego z Sankt-Petersburga J. A. Sema i pracownicy Sachalińskiego Okręgowego Muzeum Krajoznawczego T. P. Roon prezentowały niektóre problemy historii i etnografii jeszcze jednego, bardzo nielicznego, rdzennego ludu Sachalin u - Oroków. Sem rozpatrywał złożone zagadnienia etnogenezy. T. P. Roon przedstawiła wstępne wyniki rozpoznania etnograficznego Oroków. Analizowała materiały zebrane w terenie wiosną i latem 1991 roku w jednym z regionów ich zwartego osiedlenia, w osadzie Wał w Rejonie Noglickim. Kultury ludów Przymorza dotyczyły wystąpienia pracowników muzealnych Kraju Chabarowskiego. N. A. Sobolewskaja (Chabarowskie Muzeum Krajoznawcze) opowiedziała o badaniach, ochronie i wykorzystaniu unikatowego kompleksu pomników historyczno-kulturowych w prastarej nanajskiej wiosce Sikaczi-Alan. T. W. Lementowicz (Dalekowschodnie Muzeum Artystyczne, Chabarowsk) przedstawiła uwagi o nanajskim kobiercu, jego wartości artystyczno-estetycznej. Rzeźba rytualna Nanajów i Olczów stanowiła temat komunikatu T. A. Kobanowej (Muzeum Radzieckiej Plastyki, Komsomoisk na Amurze). Archeologowie Przymorza, Sachalinu i Japonii obradowali w podsekcji "Problemy dawnej historii Sachalin u", prowadzonej przez O. A. Szubina (Sachalińskie Okręgowe Muzeum Krajoznawcze, Jużno-Sachalińsk), w której omawiano dzieje przedrewolucyjnych badań archeologicznych wyspy, stan współczesny prac oraz dalsze zamierzenia badawcze. O trudnych problemach periodyzacji kultury Ajnów na Sachalinie mówili archeologowie A. A. Wasilewskij i N. N. Płotnikow (Jużno-Sachaliński Państwowy Instytut Pedagogiczny). Zabytkom kultury Ajnów poświęcił swe wystąpienie M. M. Prokofiew (Sachalińskie Okręgowe Muzeum Krajoznawcze, JuŻno-Saehalińsk). Problemy archeologii pobliskich Sachalinowi terytoriów Przymorza i Japonii zaprezentowano w komunikatach I. Nakamury (Muzeum Historii Kolonizacji Hokkaido. Sapporo, Japonia) i N. A. Kononienko (Instytut Historii, Archeologii i Etnografii Dalekowschodniego Centrum Naukowego AN ZSRR). W sekcji problemów języka i folkloru aborygenów Sachalinu obradowali językoznawcy, filolodzy z Japonii, Nowosybirska, Sankt-Petersburga, Władywostoku i JuŹno-Sachalińska. Specjaliści z zakresu leksykologii i leksykografii Instytutu Filologii Oddziału Syberyjskiego AN �321 ZSRR (Nowosybirsk), było ich w tej sekcji pięciu, od dawna gruntownie zajmowali się badaniem języków tungusko-mandżurskich. Wynikom studiów oraz zamierzeniom badawczym poświęcone zostało wystąpienie B. W. Bołdyriewa. Dokonano dotychczas analizy stopnia identyfikacji różnych języków lej grupy. Do mało poznanych zaliczono język Oroków zamieszkałych na Sachalinie. Historia poznawania tego języka stanowiła temat wystąpienia badacza japońskiego J. Ikegami (Uniwersytet Sapporo, Japonia). W komunikacie przedstawiono przegląd badań tego problemu na Sachalinie i Hokkaido, rozpoczynając analizę od połowy XIX wieku. Współczesną sytuację językową wśród Oroków wschodniego Sachalinu przedstawiła Ł. W. Ozolina (Instytut Filologii Oddziału Syberyjskiego AN ZSRR, Nowosybirsk). Język niwchijski, genetycznie rzecz traktując, stanowi enklawę. Tradycyjnie jest on zaliczany do języków paleoazjatyckich. Niwchowie, mając za sąsiadów ludy tungusko-mandżurskie, pozostawali pod ich wpływem. Zagadnieniom kontaktów tych ludów poświęcono dwa referaty specjalistów nowosyberyjskich : A. M. Piewnowa i M. M. Chasanowej. Rozpatrując zapożyczenia, głównie z zakresu kultury materialnej i duchowej, Piewnow ocenił je jako stosunkowo późne. Wpływy językowe nie były głębokie i były głównie jednokierunkowe. Podobnego zdania była również Chasanova, wskazując na znaczny wpływ ludów tungusko-mandżurskich na całą kulturę Niwchów. Z komunikatem o jednym z gatunków folkloru Niwchów - tylgur - wystąpiła znawczyni języka niwchijskiego G. A. Olaina (Instytut Historii, Archeologii i Etnografii Dalekowschodniego Centrum Naukowego AN ZSRR, Władywostok). Pokrewne tematycznie było wystąpienie A. B. Ostrowskiego (Muzeum Etnografii Ludów ZSRR, Sankt-Petersburg). Zainteresował się on tekstami mitologicznymi Niwchów, zebranymi przez B. Piłsudskiego. O semantyce imion Niwchów opowiadała badaczka N. A. Łajgun (Administracja Okręgu Sachalillskiego, JuŻno-Sachalińsk). Wiele lat pracowała jako metodyk miejscowego urzędu oświaty G. S. Szczetinina (lużno-Sachalińsk). Przedstawiła ona dzieje tworzenia systemu nauczania Niwchów w szkołach na Sachalinie zwracając uwagę na problemy zachowania rodzimego języka u dzieci tego ludu. Podobne problemy dotyczą Ajnów w laponii. Komunikat o odradzaniu się języka ajnuskiego przedstawił H. Nakagawa (Uniwersytet Chiba, Japonia). Do dorobku B. Piłsudskicgo z zakresu folklorystyki Ajnów nawiązała K. Murasaki (Uniwersytet Hokkaido). Przeanalizowała ona zapisy pieśni miłosnych Ajnów sachalińskich, sporządzone w latach 1903-1905. Porównała je z zapisami dźwiękowymi pieśni miłosnych z dokumentacji innych badaczy. Fizyk T. Asakura z Instytutu Elektroniki Stosowanej (Uniwersytet Hokkaido) opowiedział o pracy badawczej i eksperymentalnej zmierzającej do przywrócenia jakości zapisów na walkach. W laboratorium opracowano metodę słabego nacisku igły odtwarzającej, co dało możliwość rozszyfrowania zapisu na nieruchomym cylindrze. Dźwięki innych wałków odczytano za pomocą specjalnie opracowanej melody odbicia promieni laserowych. O folklorze Ajnów mówiła również L. I. Rublowa (lużno-Sachaliński Państwowy Instytut Pedagogiczny). Na podstawie tekstów zebranych przez B. Piłsudskiego przeanalizowała ona styl bajek. T. W. Czykowa wygłosiła komunikat "W sprawie formantów toponimicznych języka ajnuskiego w toponimii Okręgu Sachalińskiego". W komunikacie tym zaprezentowano interesującą próbę porównawczych studiów toponimii. Pozwoliło to poznać wiele ważnych spraw związanych z życiem Ajnów. O dorobku naukowym innego polskiego etnografa S. Poniatowskiego mówił M. D. Simonow (Instytut Filologii Oddziału Syberyjskiego AN ZSRR, Nowosybirsk). Komunikaty przedstawione w sekcji "Sachalin w drugiej połowie wieku XIX i na początku XX wieku" bezpośrednio nie wiązały się z osobą B. Piłsudskiego i jego dorobkiem naukowym. Historię kolonizacji Sachalinu oraz zaludnienia wyspy w drugiej połowie XIX wieku omawiała O. T. Bazalijskaja, pracownik Państwowego Archiwum Okręgu Irkuckiego. Komunikat przygotowano na podstawie dokumentów z tego naj starszego archiwum Dalekiego Wschodu, wśród których zachowały się interesujące materiały, także do historii Sachalinu. Jest tam np. zespół osobowv 11 - Lud l. LXXV �322 N. W. Kiry/owa, Korsakowskiego omówił znanego Szpitala badacza W. M. Sierebrennikow Fot. 3. Prezydium Syberii Okręgowego. konferencji - i Dalekiego Jego (Państwowe Archiwum Okręgu prowadzący obrady Dokumenty mówil o historii Oddziale dyrektor z ezlerech archiwum zespołów, archiwum, lym W. S. Sobolew. mówiła Boh<ltcrcm jej wysl,/picnia człowiek sachalitlskiej ropy Na I. Akademii podslawie (polska), boga l,! baz« źródłową działacz pochodzącego z osady prelegentki O holenderskich lingwista badaniom Do historii, z Holandii swych ciekawszych jak Tjeerd Jego rodzice, de Graaf M. Vriesa w ramach i literatury. Icdwie O IDnym Iwanowicz Jcgo imię RAN. ZOlow - związane jest chłopi z Guberni (Jużno-S<lchalillski A. I. Pawłow<l Charkowskiej, zostali zesłani wieku. z<linteresowaniach rodaków- wyspy maleria/ów, JęzykoZn<lWSIW<l Georgij oświecony. rosyjskim. w poznaniu naftowej. Ado-Tymowa. w kOI1cU XIX referat lej placówki. (Instytut O historii opanowania Sachalinu przez Rosjan mówil l. A. S<lmarin Pai\slwowy Instytut Pedagogiczny). Komunikat op<lrto n<l wspomnieniach na wyspę wygłasza archiwum Nauk najważniejszych P. Sorokina energiczny. i studia Irkuckiego). w najstarszym O roli był pradziad lekarza szkice z Irkucka. się również RAN. on zadziwiająco rodzinnym, nieprzeciętn<l. z odkryciem zachowały Archiwum przedstawił razem Sankt-Petersburg). osobowość Sachalinu Petersburskim r«kopisy, prof. A. Majewicz historyk I R96-1899 w lalach nie ogłoszone B. Szostakowiez obecnie Wschodu. dotychczas I. J. prac Sachalinem, (Uniwersylet a w tym o spotkaniach Groningen). i P. F. Siebolda tcj sekcji Iskrzyckaja należały (Moskiewski Najwięcej Niemca na służbic trzy komunikaty Uniwersytet z Ajnami, uwagi rz"du opowiadał poświęcił on holenderskiego. dotyczące Pai\stwowy) zarówno analizowala �323 problemy Sachalinu w kontekście literatury Komunikaty S. W. Bykczyna Uniwersytet P,1I1stWOWy) poświl(cono W. Doroszewicza, Podczas Ponadto (Instytut pisz<!ccgo trzcciego. uroczyście końca sachalillsk i początku XIX AN RB, Mińsk) tematyce zawsze iej XX i S. J. Korniłowa w twórczości wieku. (Moskiewski znanego pisarza wyników obrad. po rosyjsku. ostatniego odsłonięto rosyjskiej Literatury dnia pomnik konferencji, nastąpiło B. Piłsudskiego, podsumowanie dłuta rzeźbiarza sachalińskiego W. N. Czebotoriewa. ..,.....c Me". ••• u •..• ~ )••• ····1". I o . OIUO.1CIU"e ------Fot. 4. Koperta oraz okolicznościowy stempel, otwarcia Program rum jednego konferencji przewidywał z regionów 30 uczestników w degustacji spotkania potraw Konferencja były audycje również zamieszkiwania spotkała oglądało rosyjskicj. Ponadto tytułem Ahorl'!Ji'ni Sac!Ja/il1l1, w opracowaniu Konferencji oraz jego badania wydany towarzyszyla także etnograficznc. biografii badacza oraz kolekcje etnograficznc Kala/Oil H'.I's/ml'y, pokazano Ajnów, został bibliofilski w dniu urodzin Nogliki Niwchów, ludowego Pisała uczestniczyło o niej prasa B. Piłsudskiego pierwszy Dobrym Bronisława W. Łatyszewa. życie unikatowych - B. Piłsudskiego źródeł zgromadzone przcwodnikiem Piłsudskiego, lokalna, dzienniku pod zbiorowym konferencji, obrazująca centPonad "Larsz". prac inicjatora - Niwchów. miejsce w centralnym wystawa po raz i Oroków. po.(-w;l'('()nej 125 rocznicy bytu - takźe na niej wiele nierzadko Niwchów druk głównego Zgromadzono do osady na Sachalinie. znalazły okolicznościowa - pocztowego Sachalinu i warunkami konferencji telewizji Północy wystl(PY zespołu zainteresowaniem Obrady do obiegu etnograficzną ludów się z życiem oraz sil( z dużym w radiu i telewizji. wycieczkę rdzennych zapoznało narodowych wprowadzone konferencji. dotyczących przez niego po wystawie Jużno-Sachalińsk był �324 1991. Cennym dopełnieniem zagadnień rozpatrywanych na konferencji był także trzeci numer ukazującego się w lużno-Sachalińsku "Biuletynu Krajoznawczego", 3: 1992, ze specjalną dedykacją Bronisławowi Piłsudskiemu i obszernym wstępem charakteryzującym jego życie i badania nad ludami Dalekiego Wschodu. 71umaczy/i z rosyjskiego Antoni Kuczyński, Zbigniew Marina lszczenko Wójcik WYSTAWA "BRONISŁAW PIŁSUDSKI - BADACZ LUDÓW DALEKIEGO (MUZEUM AZJI I PACYFIKU W WARSZAWIE) WSCHODU" Tak została nazwana wystawa zorganizowana w dniach od 81istopada 1991 do 10 lutego 1992 r. przez Muzeum Azji i Pacyfiku w jego Galerii Azjatyckiej przy ul. Freta 5 w Warszawie, przy współpracy Sachalińskiego Okręgowego Muzeum Krajoznawczego w lużno-Sachalińsku i Przymorskiego Zjednoczonego Muzeum im. W. K. Arseniewa we Władywostoku. Wystawa była przedsięwzięciem podjętym w Polsce dla spopularyzowania tego znanego w świecie uczonego i jego dziedzictwa naukowego w jego własnej Ojczyźnie, z okazji obchodzonej 2 listopada 1991 roku 125 rocznicy urodzin Bronisława Piłsudskiego. Ekspozycja składała się z trzech części: biograficznej, etnograficznej oraz publikacji B. Piłsudskiego i o nim. W części biograficznej pokazano fotografie i dokumenty - krajobraz rodzinnego Zułowa na Litwie, domy, w których Piłsudscy mieszkali w Wilnie, portrety rodziców Bronisława - lózefa i Marii z Billewiczów Piłsudskich, członków konspiracyjnego kółka samokształceniowego "Spójnia", do którego należeli m.in. Bronisław i lózef Piłsudscy, gmach Uniwersytetu Petersburskiego, w którym studiował Bronisław, członkówantycarskiego spisku Frakcji Terrorystycznej Narodnej Woli (za udział w nim został skazany na śmierć, a następnie na sachalińską katorgę), zdjęcia więźniów transportowanych statkiem wokół południowych wybrzeży Azji na Sachalin, fotografie sprzed wieku Aleksandrowska i Rykowskoje, w których przebywał Piłsudski na katordze, obrazki katorżników przy pracy i cerkwi, w której budowie uczestniczył Piłsudski, szopę, w której mieściło się Sachalińskie Muzeum w czasach kiedy Piłsudski gromadził dla niego zbiory etnograficzne i przyrodnicze oraz współczesny gmach tegoż Muzeum, zbudowany przez lapończyków w 1937 roku, panoramę Władywostoku z początków XX wieku i gmach miejscowego muzeum, w którym pracował Piłsudski po zwolnieniu z katorgi, grupę przyjaciół Bronisława w laponii i zdjęcie jego syna i wnuka zamieszkałych w laponii i reprezentujących dalekowschodnią linię rodu Piłsudskich, budynek Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem, w którym Piłsudski pracował podczas pobytu w Galicji, korespondencję, jaką w tym czasie prowadził ze znanymi polskimi pisarzami oraz ze Smithsonian Institution w Waszyngtonie a takźe poświęcony mu artykuł, opublikowany w jednym z polskich pism emigracyjnych we Francji w związku z jego śmiercią. Część etnograficzna wystawy prezentowała zebrane przez Bronisława Piłsudskiego obiekty kultury materialnej i duchowej oraz wykonane przez niego fotografie sachalińskich Niwchów i Ajnów oraz nadamurskich Nanajów. Pokazano w tej części m.in. oryginalną odzież i obuwie wykonane ze skóry łososia, bogato zdobione chałaty i pasy Ajnów, interesujące rzeźby - maski Nanajów, modele zabudowań mieszkalnych i gospodarczych Niwchów i Nanajów oraz łodzi rybackich, sieci, warsztatów tkackich, broni myśliwskiej, narzędzi i sprzętów domowych, ajnuskich ozdób dla niedźwiedzi, duży wybór zabawek dla dzieci oraz amuletów myśliwskich, leczniczych i kultowych ludów Azji Północno-Wschodniej, w tym ajnuskie paliki kultowe "Inau·'. Szczególnie interesujące były fotografie Ajnów sachalińskich, na których wyraźnie widać ich odmienność od innych ludów tego regionu świata, będącą do dziś nie rozwiązaną zagadką i przedmiotem studiów �325 Fot. I. Pomnik Bronisława Piłsudskiego na dziedzińcu muzeum w JuŻno-Sachalińsku. Warszawy", 1993: 146). (Rep. "Życie nad ich pochodzeniem. Do tej części wystawy zaliczyć również należy słynne wałki fonograficzne Piłsudskiego, na których w początkach XX wieku zarejestrował pieśni obrzędowe Ajnów. Wałki zostały przez niego przywiezione do Polski, cudownie odnalezione w okresie międzywojennym w Krakowie i później zapomniane, ponownie odnalezione po drugiej wojnie światowej i odczytane przy pomocy techniki laserowej w Japonii. Poświęcono im m.in. międzynarodowe sympozjum naukowe w Sapporo w 1985 roku, a na motywach odtworzonych z wałków pieśni skomponowano tam ajnuską "operę". Film, na którym zarejestrowano ten spektakl, był pokazywany podczas wystawy w Galerii Azjatyckiej. Wraz z wałkami pokazano również współczesny im fonograf Edisona. Ostatnia część wystawy była poświęcona publikacjom naukowym Bronisława Piłsudskiego, w językach: polskim, rosyjskim, angielskim, niemieckim, japońskim i francuskim, poczynając od jego pierwszych sprawozdań meteorologicznych, opublikowanych w latach 1895 i 1896 w "Kalendarzu Sachalińskim", aż po zbiór wszystkich jego prac, nierzadko unikatowych dzisiaj egzemplarzy, jak np. książka pl. Materials for the study of the Ainu language and folklore, wydanej w Krakowie w 1912 roku. Pokazano również dokumentację międzynarodowego sympozjum nt. dorobku naukowego B. Piłsudskiego, jakie odbyło się w Japonii w 1985 roku, a także - dołączone już w czasie trwania wystawy - pierwsze materiały z kolejnego międzynarodowego sympozjum, jakie odbyło się na Sachalinie niemal równocześnie z omawianą wystawą, z okazji 125 rocznicy urodzin B. Piłsudskiego. Zdołano także pokazać m.in. fotografię pomnika Bronisława Piłsudskiego, odsłoniętego 2 listopada 1991 w Jużno-Sachalińsku oraz okolicznościowe koperty i znaczki pocztowe, wydane z tej okazji przez miejscową pocztę. �326 Fot. 2. Moment otwarcia wystawy, przemawia dyrektor Muzeum Azjii i Pacyfiku w Warszawie Andrzej Wawrzyniak. (Fot. W. Osica) Wystawa stała się czynnikiem inspirującym zainteresowanie polskich środków masowego przekazu osobą B. Piłsudskiego. Przed i w czasie trwania wystawy Polskie Radio nadało co najmniej cztery audycje, m.in. z udziałem polskiej dziennikarki pracującej w radiu sachalińskim oraz dyrektora Sachalińskiego Muzeum Krajoznawczcgo. Co najmniej trzykrotnie pokazano wystawę w Telewizji Polskiej (a także w Telewizji Moskiewskiej). Kilka artykułów ilustrowanych zdjęciami ukazało się na jej temat w polskiej prasie. W Galerii Azjatyckiej odbyło się kilka spotkań i imprez towarzyszących wystawie. Regularnie organizowano pokazy filmów o B. Piłsudskim i ludach Azji Północno-Wschodniej i ich kulturze, historii odnalezienia i odczytania wspomnianych już wałków fonograficznych. W związku z prezentowanymi na wystawie próbkami dalekowschodnich ziół leczniczych, zebranymi przez B. Piłsudskiego, zorganizowano ł 5 listopada 199 J spotkanie z prezesem Amurskiej Federacji Tsunami, Walerym Owsiannikowem i jego polskim partnerem, prezesem Polskiej Federacji Tsunami, Ryszardem Muratem. Kilkumiesięczny pobyt B. Piłsudskiego w Japonii, w latach 1905-1906, był pretekstem do zorganizowania na wystawie, przy współpracy Ambasady Japonii w Warszawie i Towarzystwa Polsko-Japońskiego, prezentacji japońskiej muzyki dworskiej "Gagaku", w ramach programu dorocznych "Dni Japońskich w Polsce". l lutego 1992 roku odbył się w Galerii Azjatyckiej publiczny pokaz polskiego filmu telewizyjnego o B. Piłsudskim - Starszy Brat oraz spotkanie z autorem filmu, red. Witoldem Stefanowiczem. W spotkaniu uczestniczyli m.in. mieszkający w Polsce członkowie rodziny Piłsudskich. Kilka dni wcześniej, tj. 25 stycznia 1992 roku, spotkali się z publicznością Galerii Azjatyckicj Katarzyna i Andrzcj Mazurkiewiczowic, którzy opowicdzicli o swoich wędrówkach syberyjskich, ilustrując opowieść przeźroczami. �327 Wystawa była oka7j,! do spotkali osób zainteresowanych ludami Azji Północno-Wschodniej oraz dzicjami Bronisława Piłsudskiego. Ekspozycję zwiedziły m.in. jego bratanica - p. Zofia Lisowska z m<;żem, która uczestniczyła w uroczystości otwarcia wystawy, oraz córki Marszałka Józefa Piłsudskiego. Wanda Piłsudska i Jadwiga Jaraczewska, a także członek i kronikarz tej rodziny, Witold Kowalski z Londynu. Zaszczycili również wystawę swoją obecnością, a wcześniej współpracą przy jej zorganizowaniu, polscy znawcy przedmiotu - profesor Alfred F. Majewicz z Poznania i Antoni KuczYliski z Wrocławia. Dwukrotnie gościli w Polsce zasłużeni rosyjscy popularyzatorzy wiedzy o życiu i działalności Bronisława Piłsudskiego oraz opiekunowie jego dalekowschodnich zbiorów - główny kustosz Sachaliliskiego Muzeum Krajoznawczego, p. Kira J. Czerpakova i pracownik naukowy Przymor- Fot. 3. Zofia Lisowska - bratanica B. Piłsudskiego wraz z mę7.em oraz Wiera W. Kobko współautorka scenariusza wystawy, pracownik Muzeum im. K. W. Arseniewa we Władywostoku. Fot. W. Osica. �328 skiego Muzeum im. W. K. Arseniewa, p. Wiera W. Kobko, autorki scenariusza etnograficznej części wystawy. Gościli także dyrektorzy Sachalińskiego Muzeum Krajoznawczego, pp. Władysław M. Łatyszew i Marina lszczenko, którzy w Warszawie spotkali się m.in. z liczną grupą polskich nauczycieli zainteresowanych tematem wystawy, a ponadto odwiedzili Wrocław i Poznań, gdzie również uczestniczyli w spotkaniach naukowych. Wystawa w Galerii Azjatyckiej Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie miała przypomnieć wybitnego i powszechnie znanego w świecie uczonego, a równocześnie przyczynić się do spopularyzowania w Polsce wiedzy o odległych i mało u nas znanych ludach Dalekiego Wschodu oraz ich oryginalnych kulturach, których badaniem zajmował się Bronisław Piłsudski. Ocena realizacji tego zamierzenia nie jest jednoznaczna. Z jednej strony rzeczywiście udało się nam stosunkowo nieżle nagłośnić sprawę w środkach masowego przekazu, zorganizować kilka spotkań itp. Z drugiej jednak strony zainteresowanie publiczności wystawą było stosunkowo niewielkie. Wydaje się, że dominujące w naszym życiu codzienne problemy skutecznie odwracają uwagę społeczeństwa od spraw odległych w czasie i przestrzeni, nawet ciekawych i cieszących się znacznie większym zainteresowaniem za granicą - w Japonii, Rosji, Europie Zachodniej i Ameryce. Na koniec czuję się zobowiązany do wyrażenia wdzięczności tym instytucjom w Polsce i za granicą, które współpracowały z Muzeum Azji i Pacyfiku w urzeczywistnieniu projektu wystawy, a mianowicie: Sachalińskiemu Okręgowemu Muzeum Krajoznawczemu w lużno-Sachalińsku i Przymorskiemu Zjednoczonemu Muzeum im. W. K. Arseniewa we Władywostoku, Muzeum Tatrzańskiemu im. Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem, które dostarczyło na wystawę fotografie i dokumenty z czasów pobytu Piłsudskiego w Galicji. Uniwersytetowi im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, który wypożyczył nam wałki fonograficzne Piłsudskiego oraz Muzeum Techniki w Warszawie, które uzupełniło ekspozycję fonografem Edisona, Smithsonian Institution w Waszyngtonie, która przekazała na wystawę list B. Piłsudskiego i zaoferowała wyposażenie kolekcji zdjęć Piłsudskiego, Stowarzyszeniu Polska - Związek Radziecki (obecnie: Polska - Rosja), które wsparło nasze przedsięwzięcie materialnie, Muzeum Antropologii i Etnologii im. Piotra Wielkiego w Petersburgu, które zaoferowało nam największą, prawdopodobnie nigdy i nigdzie nie eksponowaną część zbiorów etnograficznych Piłsudskiego, oraz Muzeum Historycznemu Hokkaido w Sapporo, które zgłosiło podobną gotowość przysłania nam swojej części zbiorów Piłsudskiego (dwie ostatnie oferty nie zostały niestety wykorzystane z przyczyn techniczno-organizacyjnych), a także wszystkim wymienionym tu i nie wymienionym osobom, których bezinteresowny udział przyczynił się do realizacji naszego celu. Mam nadzieję, że wystawa "Bronisław Piłsudski - badacz ludów Dalekiego Wschodu" przyczyni się do spopularyzowania w Polsce wiedzy o wartościach kulturowych innych narodów (co jest także głównym zadaniem Muzeum Azji i Pacyfiku) a tym samym do lepszego wzajemnego zrozumienia, współpracy i przyjaźni narodów. Sądzę ponadto, iż była ona ogniwem łańcucha działań podejmowanych przez różnych ludzi i instytucje dla upowszechnienia wiedzy o polskim wkładzie do światowej nauki i kultury i o tych Polakach, z których nasz naród powinien być dumny. Józef UPOWSZECHNIANIE WYNIKÓW BADAŃ BRONISŁAWA NAD LUDAMI DALEKIEGO WSCHODU Pewne ożywienie które zauważalne jest i popularyzacyjnych który sprawuje pieczę Żytek PIŁSUDSKIEGO związane z popularyzacją dorobku naukowego Bronisława Piłsudskiego, w różnych inicjatywach krajowych - sensu stricto naukowych, a także nie bierze swego początku z jakiegoś jednego ośrodka koordynacyjnego, nad rozwojem badań i studiów tyczących się biografii tego wybitnego �329 badacza ludów Dalekiego Wschodu - Ajnów, Niwchów i Oroków - oraz jego dorobku naukowego. Prace w tym zakresie prowadzone są niezależnie od siebie w trzech ośrodkach akademickich i naukowych w Polsce, tj. w Poznaniu, Warszawie i Wrocławiu. Skoro już napomknięto o tych "ośrodkach" warto może wspomnieć i o tym, że z wyjątkiem zespołu poznańskiego, połączonego także w jakimś sensie unią personałną z Międzynarodowym Instytutem Studiów Etnolingwistycznych i Orientalnych założonym i prowadzonym przez profesora Alfreda Majewicza w Stęszewie koło Poznania, posiadającego środki finansowe z grantów zagranicznych na studia żródłowe i prace edytorskie nad Dziełami Zebranymi B. Piłsudskiego, inne przedsięwzięcia organizacyjno-badawcze związane z postacią B. Piłsudskiego prowadzone przez wspomnianych już: A. Kuczyńskiego i Z. Wójcika, nie posiadają instytucjonalnego oparcia i realizowane są z tzw. środków własnych. Wszyscy wymienieni powyżej utrzymują rozległe kontakty naukowe, prowadzą wymianę informacji i wspomagają się w realizacji nadrzędnego celu jakim jest możliwie szybkie i pełne ogarnięcie wiedzą i dokumentacją źródłową poszczególnych etapów życia B. Piłsudskiego oraz recepcji jego badań nad ludami Dalekiego Wschodu we współczesnej antropologii kulturowej. Skoro mowa o tych kontaktach nadmienić wypada, iż obejmują one różne ośrodki naukowe w kraju i za granicą, a w liczbie tych ostatnich wymienić należy archiwa, muzea, uniwersytety i instytuty Rosyjskiej Akademii Nauk, podobne placówki w Japonii, w Niemczech, Stanach Zjednoczonych. W ostatnim okresie do grona osób zajmujących się B. Piłsudskim doszedł jeszcze Witold Kowalski z Londynu - Warszawy, a w marcowym biuletynie (1990) Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce opublikowano specjalny komunikat, w którym między innymi czytamy: " ... wiedza o życiu osobistym Bronisława Piłsudskiego jest bardzo fragmentaryczna. W rękach rodziny zachowała się tylko garŚĆ listów i kilka fotografii. Olbrzymie jego zbiory, gdzie obok materiałów ściśle naukowych znajdowały się notatki, listy etc. uległy rozproszeniu w czasie ł wojny światowej, reszta zaś spłonęła w Instytucie Wschodnim w Warszawie we wrześniu 1939 roku. Chcąc uratować od zapomnienia pamięć o życiu stryja, Dr Wanda Piłsudska rzuciła ostatnio myśl systematycznego zbierania wszelkich pamiątek mających związek z Bronisławem Piłsudskim. Pracy porządkowej podjął się Witold Kowalski z Londynu. W związku z tym zwracamy się do wszystkich osób, w których rodzinach zachowała się pamięć o Bronisławie Piłsudskim, korespondencja, wzmianki w pamiętniku, wspólne fotografie, czy przekazy ustne - z prośbą o przysłanie ich pod adresem: Witold Kowalski, 6 Columbia Point, London SE 16 1 BE. Brak jest zwłaszcza danych o życiu Bronisława Piłsudskiego w łatach 1906-19ł4 w Galicji oraz z lat I wojny światowej, gdy przebywał w Wiedniu, Szwajcarii i Paryżu". Wiemy także, że konkretyzuje się myśl pełniejszego przedstawienia i opracowania zasobów źródłowych dotyczących B. Piłsudskiego, znajdujących się w Muzeum Tatrzańskim w Zakopanem, a 5 tom "Rocznika Podhalańskiego" (1991) odkrywa nieco z nich i odpowiednio opisuje, co bez wątpienia jest wydarzeniem szczególnym. Jakkolwiek z treści artykułu nie wynika jednoznacznie, że właśnie Zakopane, a właściwie Muzeum Tatrzańskie zamierza dalej zajmować się problematyką związaną z życiem i pracą B. Piłsudskiego, to nie od rzeczy będzie sugestia by właśnie ta placówka, powiązana naj mocniej z działalnością Bronisława Piłsudskiego w okresie jego pobytu w Galicji stała się kolejnym "ośrodkiem" badawczym, który podejmie systematyczną pracę oraz zorganizuje kolejną konferencję międzynarodową poświęconą tej niezwykłej w historii naszej nauki postaci wraz z upamiętnieniem zasług jakie B. Piłsudski położył na rzecz "badania ludu góralskiego" Podhala. Przypadająca na listopad 1991 roku 125 rocznica urodzin Bronisława Piłsudskiego nie miała w nauce polskiej charakteru szczególnych obchodów. Wypada jednak wspomnieć, że zainaugurowano ją otwarciem wystawy pod nazwą "Bronisław Piłsudski badacz ludów Dalekiego Wschodu; ze zbiorów muzeum na Sachalinie i we Władywostoku" w Galerii Azjatyckiej przy ulicy Freta 5 w Warszawie, będącej placówką Muzeum Azji i Pacyfiku, kierowanego przez Andrzeja Wawrzyniaka. Gwoli dokumentacyjnej zwięzłości podkreślić trzeba, iż było to w tydzień po rozpoczęciu na Sachalinie międzynarodowej konferencji poświęconej B. Piłsudskiemu (zob. str. 3 ł6), z udziałem referatowym polskich specjalistów - A. Kuczyńskiego, A. Majewicza �330 i T. Wicherkiewicza. Rocznicowe przedsięwzięcia rozciągnęły się w czasie aż do roku 1992 i obejmowały, oprócz scharakteryzowanej już warszawskiej wystawy, przede wszystkim wielorakie formy edytorskie, naukowe i popularne, w tym także audycje radiowe i telewizyjne. Zacznijmy może od przedsięwzięć edytorskich. Na czoło wysuwają się tutaj zabiegi poczynione przez redakcję rocznika "Lud", w których efekcie na jego łamach opublikowano artykuły poświęcone B. Piłsudskiemu, przygotowane przez specjalistów z Okręgowego Muzeum Krajoznawczego w Jużno-Sachałińsku z inicjatywy Władysława Łatyszewa, dyrektora tej placówki. a także artykuł A. Kuczyńskiego i opracowanie B. Piłsudskiego opublikowane po raz pierwszy w Polsce, z odnalezionego w Tomsku autografu. Ponadto nakładem wydawnictwa CIA-BOOKS - SVARO, LTO z Poznania ukazała się książka A. F. Majewicza, Dzieje i wierzenia Ajnów, Poznań 1991, zawierająca wiele nowych informacji dotyczących B. Piłsudskiego (zob. recenzja tej książki w bieżącym tomie "Ludu", s. 272). W roku 1991 w Instytucie Językoznawstwa Uniwersytetu im. A. Mickiewicza obroniona została praca magisterska pt. Krackij oczerk ekonomiczeskogo hyca Ajnow na O. Sachalin i Karafuto ainu-no jotai Bronislawa Pilsudskiego. Komparatywna analiza cekstów z uscaleniem ich genezy i chronologii, napisana przez Tomasza Wicherkiewicza, pod kierunkiem pror. dr. hab. Alfreda Majewicza. Ustalenia autora przedstawione zostały także na wspomnianej już sachalińskiej konferencji. Ponadto w trakcie realizacji znajdują się inne prace przygotowywane pod kierunkiem A. Majewicza przez Jolantę Olejniczak na temat: DziałalnoŚ£' społeczna Bronislawll Piłsudskiego po powrocie na ziemie polskie i jej dokumentacja; Agnieszkę Oanielewską na temat: W poszukiwaniu nieznanych tekstów rękopiśmiennych i opublikowanych Bronisława Pi/sudskiego. Wyniki kwerendy w tym także dotycząca korespondencji Bronisława Piłsudskiego do pisarza japońskiego Futabatei Shimei, ze zbiorów archiwalnych Uniwersytetu Waseda w Tokio. Wspomnieć tu także trzeba, iż w 1989 roku w ramach Wyższego Studium Fotografii w Warszawie, napisana została praca pl. Wykorzystanie fotografii w dorobku naukowym BrOIlisława Pi/su dskiego - recepcja jego fotogrąfii etnograficznej, antropologicznej i społecznej wykonanej w latach 1895-/905 na Sachalinie. Artystyczny aspekt tej fotografii, autorstwa Norberta Komana. Ponadto w ramach przygotowań do wydania Dziel Zebranych B. Piłsudskiego udostępniono specjalistom część jego rękopiśmiennej spuścizny w formie niskonakładowych preprintów wydawanych przez Instytut Językoznawstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, które po odpowiednim opracowaniu merytorycznym i redakcyjnym wejdą w skład wspomnianych powyżej Dzieł wydawanych w języku angielskim pod ogólnym tytułem Collected lłbrks of Bronisław Piłsudski, edited !Illder the general supervision of Alfred F. Majewicz przez International Institute of Ethnolinguistic and Oriental Studies powstałym w Stęszewie koło Poznania, którym kierujc wspomniany już pror. dr Alfred Majewicz. Preprinty te to: B. Piłsudski, Ainu prayer Texts, z. 1-4, Sapporo- Poznań 1984-1985; tenże, Materials for the study of the Orok (Uiltll) language and folklore, z. 1 Poznań 1985 i z. 2 Poznań 1987; tenże, Materials for the study of the Olcha (Ułca/Mangun/Nani) language and folklore. Sapporo - Poznań 1984-/985, wszystkie w opracowaniu redakcyjnym A. Majewicza opublikowane w ramach zeszytów Instytutu Językoznawstwa UAM w Poznaniu. Wśród przedsięwzięć edytorsko-organizacyjnych związanych zc 125 rocznicą urodzin B. Piłsudskiego należy wymienić także publikacje, które ukazały się w kraju i za granicą. Są to opracowania: A. Kuczyński, Bronislaw Piłsudski czyli sztuka słu:enia ludziom i nauce. "Niepodległość", t. 24: 1992; tenże, Katorżnik z rodu Pilsudskich, "Sybirak", l: 1991; tenże, Bronislaw Pi/sudski. Katorżnik i etnograf, "Sybiracy", nr 29-30: 1991; tenże, Bronislaw Piłsudski wieczny tulacz, "Semper Fidelis", nr 2-3: 1991; tenże, Na kresach Azji. Szkic o Bronisławie Piłsudskim, "Przegląd Kresowy", nr I; 1992; tenże, Etnograf z pŹ('tnem katorżnika, czyli rzecz o Bronislawie Piłsudskim, "Magazyn Wileński", nr 5-6, 1992; Literacki ohraz Bronisława Piłsudskiego, "Kresy Literackie", nr 2: 1992; tenże, Bronislaw Piłsudski lind his eontribucion to the Ethnographical Museology, "Ethnologia Polon a", vol. 15/16: 1991; W. Kowalski, Króckie policyczne życie Bronislawa Piłsudskiego. Ścieżka ohok drogi, "Nowy Świat" z dnia 30-31 maja 1992 rok u i komentarze, �331 oraz pomieszczony w "Roczniku Podhalańskim", 5: 1992 szkic Wacława Polakiewicza pl. Był także BrOIlisław, zawierający ciekawy materiał ilustracyjny, między innymi fotografię pisanego przez Bronisława Piłsudskiego zawiadomienia o jego odczycie o Ajnach. Na marginesie tej publikacji rodzi się refleksja, że opublikowano stanowczo za mało jak na wielkie zasługi tego badacza dla ożywienia życia naukowego w Zakopanem, jego działalności społecznej na Podhalu i organizatorskiej w zakresie etnografii tego regionu jak również edytorskiej. luż choćby z tego względu możemy się domagać od Muzeum Tatrzańskiego wydania archiwaliów Sekcji Etnograficznej Towarzystwa Tatrzallskiego, pisanych nieraz przez B. Piłsudskiego oraz innych materiałów źródłowych dotyczących jego osoby. W liczbie rocznicowych przedsięwzięć znajduje się także opracowanie W. Łatyszewa i Z. Wójcika pl. Bronisław Piłsudski i jeyo badania meteoroloyiczne na Sachalinie (maszynopis w posiadaniu autorów tego szkicu) przygotowywane do druku. Bazą źródłową tego artykułu były archiwalia odnalezionc w Centralnej Bibliotece Akademii Nauk Litwy w Wilnie oraz znajdujący się w archiwum w Tomsku rękopis projektu organizacji sieci meteorologicznej na Sachalinie. Organizatorem tej sieci - nowatorskiego przedsięwzięcia jak na owe czasy - był B. Piłsudski, który w latach 1896-1897 opublikował dwa artykuły: pl. Obzor poyody IV selenii Rykowskom na ostrowie Sachalin w 1895 y. (po nOIVomu stilju) "Sachalinskij kalendar" 1896, s. 101-106 i Obzor pogody w selenii Rykowskom Tymowskoyo ok ruga w 1896 godu (po nowomu stilju), tamże, 1897, s. 160-173. Rękopis zapisów meteorologicznych B. Piłsudskiego znajduje się w Bibliotece Akademii Nauk Litwy w Wilnie, sygn. F 9-2340. Rocznicowe obchody legły także u podstaw inicjatywy wydawniczej, która przyoblekła się w kształt książki zatytułowanej Bracia Bronisław i Józef Piłsudscy na Syberii, autorstwa A. Kuczyńskiego i Z. Wójcika, przygotowywanej do druku w ramach "Biblioteki Zesłańca", wydawanej przez Polskie Towarzystwo Ludoznawcze. Opracowanie to zostanie wzbogacone studium B. Piłsudskiego pl. Z wyprawy do Oroków na wyspę Sachalin w 1904 roku (odnalazł je w Tomsku M. W. Łatyszew i ogłosił z rękopisu w 1989 roku w lużno-Sachalińsku) oraz jego niezmiernie ważnym rzec można aktem prawnym zatytułowanym Projekt zarządzania Ajnami z wyspy Sachalin, z krótkimi komentarzami do poszczególnych punktów, również ogłoszonym po raz pierwszy w języku polskim dzięki współpracy z sachalillskim ośrodkiem badawczym, zajmującym się pracami nad spuścizną naukową B. Piłsudskiego, tj. wspomnianym już Sachalińskim Okręgowym Muzeum Krajoznawczym w luźno-Sachalińsku. Być może zakres tej książki poszerzony zostanie o inne źródłowe teksty B. Piłsudskiego znajdujące się w polskich archiwach. Staraniem Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego ukazała się w "Ilustrowanym Magazynie Polskim - Relax", nr 12: 1992 wychodzącym w Chicago, stosowna notka informacyjna zatytułowana Pomnik B. Pi/sudskiego na Sachalinie poświęcona omówieniu ważniejszych rezultatów sachalińskiej konferencji naukowej, w kraju natomiast podjęte zostały zabiegi w Ministerstwie Łączności o wydanie znaczka pocztowego z podobizną B. Piłsudskiego, nadania imienia jednej z sal Wydziału Historycznego Uniwersytetu Wrocławskiego imienia B. Piłsudskiego, a także nazwania jego imieniem jednej z ulic lub placu w Zakopanem oraz umieszczenia stosownej tablicy w Muzeum Tatrzańskim w Zakopanem upamiętniającej jego zasługi dla tej placÓwki. By zakres tych informacji był pełniejszy przywołać trzeba także krótki film historyczno-biograficzny o B. Piłsudskim, zatytułowany Starszy Brat, autorstwa W. Stefanowicza emitowany przez Telewizję Polską w programie ogólnopolskim w 1991 roku, a także audycje radiowe w rozłgłośni warszawskiej z udziałem A. Majewicza, Z. Wójcika i l. Żytka oraz we wrocławskiej - z udziałem A. Kuczyńskiego, U. Lubcckiej i W. Łatyszewa. Mimo dużego rozproszenia różnych inicjatyw naukowych i popularyzacyjnych związanych z postacią B. Piłsudskiego, udało się na przestrzeni ostatnich paru lat wprowadzić postać tę w szerszy obieg społeczny i naukowy, zarówno w kraju jak i poza jego granicami - przede wszystkim w Japonii i Rosji. W kraju natomiast trwa nadal przebijanie się z różnymi inicjatywami naukowymi i popularyzacyjnymi. Oto bowiem - o czym wspominał A. Majewicz w cytowanej już publikacji towarzyszącej warszawskiej wystawie - " ... tzw. Komitet Badań Naukowych w Warszawie, monopolista od pieniędzy na naukę, nic uzna I w ogóle za celowe dofinansowanie końcowej fazy tego projektu �332 (wydania Dzieł Zebranych) badawczego. Póki co, kompromitacja i wstyd. I nieśmiertelność mimo to". Okazuje się też, że łatwiej było urealnić pomysł wzniesienia na Sachalinie pomnika B. Piłsudskiego i zorganizowania tam międzynarodowej konferencji, aniżeli zrealizować u nas zamiar wydania znaczka pocztowego z jego podobizną, którego emisja jest ciągle blokowana przez Ministerstwo Łączności Rzeczypospolitej Polskiej. Anloni Kuczyński Antoni Kuczyński Zbigniew Wójcik BIBLIOGRAFIA PRAC POLSKICH AUTORÓW O BRONISŁAWIE PIŁSUDSKIM PISZĄCYCH W obrębie przedsięwzięć dokumentacyjnych związanych z postacią Bronisława Piłsudskiego, podjętych między innymi w ramach przygotowań do wydania Dziel Zebranych, jednym z ważniejszych jest sporządzenie pełnej bibliografii jego prac, drukowanych i rękopiśmiennych, dokumentów urzędowych, fotografii, korespondencji i innych materiałów źródłowych. Pierwsze próby dokumentacyjne w zakresie bibliografii podjęte zostały przed laty przez Kazimierę Zawistowicz i Juliusza Zborowskiego. Później kontynuowali je Antoni Kuczyński, Alfred Majewicz, Kazimierz Malinowski, Henryk Swienko oraz japoński etnolog Koichi Inoue, który podczas konferencji naukowej poświęconej Bronisławowi Piłsudskiemu w Sapporo (1985) przedstawił najpełniejszą na owe czasy bibliografię B. Piłsudskiego, poprzedzoną wieloma kwerendami w Japonii, Polsce, Rosji, Francji i Niemczech. Jego ustalenia uwzględnione zostały przez A. Majewicza, który w parę lat później, korzystając także z innych publikacji, ogłosił skrupulatnie zestawioną Bibliography of Works by Bronislaw Piłsudski. For the Edition of the Collected Works of Bronislaw Pilsudski, Poznań 1990 (druk powielony, Instytut Językoznawstwa UAM w Poznaniu). Dzisiaj nie jest aktualna, bowiem udało się odnaleźć inne jeszcze prace B. Piłsudskiego. Z wyjątkiem pracy A. Majewicza pozostałe wykazy bibliograficzne nie ukazały się w formie oddzielnych publikacji; stanowiły załączniki do opracowań poświęconych B. Piłsudskiemu. Prace te zestawione są w poniższej bibliografii. Należy spodziewać się, że przygotowywana angielskojęzyczna wersja Dziel Zebranych B. Piłsudskiego poszerzy znacznie aktualny stan wiedzy o pracach tego badacza opublikowanych w czasopismach krajowych i zagranicznych. Tutaj natomiast zestawiono po raz pierwszy bibliografię prac polskich autorów, piszących o Bronisławie Piłsudskim, korzystając z materiałów źródłowych będących w posiadaniu redakcji Dziel Zebranych ale i znacznie je poszerzając o inne prace pominięte w tych zbiorach, odnalezione w czasie żmudnych kwerend. Zdajemy sobie sprawę, że publikowany wykaz nie jest z całą pewnością kompletny, że dalsze poszukiwania źródłowe przyniosą nowe uściślenia, zdecydowaliśmy się jednak na opublikowanie tej bibliografii wierząc, iż może być ona przydatna dla przyszłych badaczy chcących uczynić B. Piłsudskiego przedmiotem swoich studiów naukowych. �333 * 1. Aku [= Antoni Kuczyński] 1992 - al-oclaw - Sachalin, "Nasz Uniwersytet". Pismo społeczności Uniwersytetu Wrocławskiego, nr 6, s. 15, Wrocław 2. Armon Witold 1981 - Piłsudski Bronislaw Piotr (czasem podpisywał się Ginet-Piłsudski 1866-1918) , "Polski Słownik Biograficzny", t. 26, s. 305-308, W rocła w - Warszawa - Kraków - Gdańsk - Łódź 3. Bańczerowski Jerzy 1964 - Zapisy fonograficzne Ajnów, "Biuletyn Fonograficzny", nr 6, s. 91-96, Poznań 4. Bańczerowski Jerzy 1985 - On discovery and first attempts at rerecording B. Piłsudski's Ainu phonographic materia/s, [w:] Proceedings ofthe International Symposium on B. Piłsudski's Phonographic Records and the Ainu Culture; Edited by Executive Committee of the International, Symposium Hokkaido University, s. 10-20, Sapporo 5. Bańczerowski Jerzy, Majewicz Alfred F. 1985 - Toward a restoration of Bronislaw Piłsudski's scholary bequeathal, Adam Mickiewicz University Institute of Linguistics, Working Paper, nr 14, s. 1-26 i załącznik, Poznań 6. Bazylow Ludwik 1975 - Syberia, s. 113, 169, 501, Warszawa 7. Bazylow Ludwik 1984 - Polacy w Petersburgu, s. 275-276, Wrocław 8. Bieliński Stefan 1936 - Król Ajnosów, "Prosto z Mostu" - Tygodnik Literacko-Artystyczny, r. 2, nr 5, s. l, Warszawa 9. Bratkowski Stefan 1991 - I nna Syberia, "Tygodnik Powszechny", nr 28, s. 4-5, Kraków 10. Bron ... 1893 - Bronislaw Piłsudski, "Przedświt", seria II, nr 3, s. l, Londyn 11. Budny Michał 1988 Bronislaw Piłsudski. (Życie i twórczo.~c1, "Niepodległość", t. 21, s. 180-197, Nowy Jork �334 12. Cabanowski Marek 1990 - Discoverer of the Ainu, "The Warsaw Voice", nr 7, s. II, Warszawa 13. Cisek Janusz 1992 - Kalendarium działalno.ki Józefa Piłsudskiego. Uzupełnienie do Kroniki życia Józefa Piłsudskiego 1867-1935, s. 9-11, 16, 183, Nowy Jork 14. Cia rus (= Nowaczyński Adolf) 1908 20 Lat na Sachalinie. Losy i prace naukowe Bronisława Piłsudskie{]o, "Świat", nr 3, nr 12, s. 10-11, Warszawa 15. Czachowski Kazimierz 1938 - Wac/aw Sieroszewski. Życie twórczo.fe:' s. 102-111, Lwów 16. Danielewska Agnieszka 1992 - W poszukiwaniu nieznanych tekstów rękopdmiennych i opublikowanych Bronisława Piłsudskie{]o. Wyniki kwerendy. Praca magisterska napisana pod kierunkiem prof. dr. Alfreda F. Majewicza w Katedrze Językoznawstwa Porównawczego i Orientalnego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Maszynopis pracy w zbiorach International Institute Ethnolinguistic and Oriental Studies. w Stęszewie. 17. Danilowski Gustaw 1913 - Bronisław Piłsudski, etnograf polski, "Tygodnik Ilustrowany", nr 10, s. 186-187, Warszawa 18. Datko Andrzej 1983 Bronisław brat Józefa, "Przegląd Powszechny", nr II, s. 241-247, Warszawa 19. Fogler Janusz 1988 - Wyspa na końcu swtata, "Razem", nr 3, s. 15-17, Warszawa 20. Gadomski Adam 1929 - PoLacy odkrywcy i podróżnicy, "Kalendarz Ilustrowany Kuriera Codziennego rok 1929", s. 135-143, Kraków 21. Garlicki Andrzej 1981 - U źródeł obozu belwederskiego, s. 12, 14, 16-17, 19,21, 24-25, 30, 59. Warszawa 22. Garlicki Andrzej 1990 - Józef Piłsudski 1867-1935, s. 7-12, 14, 16, 20, 41, Warszawa 23. G.V. [= Gasztowtt Wacław] 1918 - N(xrologie, "Bulletin Polonais Literaire, Scientifiqe et Artistique", nr 359, s. 227, Paryż �335 24. Gładysz Mieczysław 1967 - Julius: Zborawski. Z historii etnografii Podhala, "Etnografia Polska", t. II, s. 44-61, W rocła w - Warszawa - Kraków 25. Gross Feliks 1934 - Sybir, zesłanie, nauka, "Droga", rocznik 13, nr 9, s. 802-810, Warszawa 26. [Hamolecki Konstanty?] 1893 - Bronisław Piłsudski, "Przedświt", seria l, nr 3, s. I, Londyn 27. H.P. [= Poznańska H. (?)] 1935 - Bronisław Piłsudski. Zarys biogrąficzny, "Sybirak", nr 4, s. 12-15, Warszawa 28. Historia ... 1973 - Historia etnoyrajii polskiej, pod red. Małgorzaty Terleckiej, s. 99, 176, 308, 332, Wrocław 29. Historia ... 1976 - Historia kontaktów polsko-rosyjskich w dziedzinie etnografii. Materiały : konj'erencji we Hłoclawiu, pod red. Józefa Babicza i Antoniego Kuczyńskiego, t. 102, s. 7,13-14,51-56,58,65,103,117,120,122,125, 127, 136-137, 156, 161, 164, 201-210, 214, 222, 228, Wrocław 30. Janik Michał 1928 - D:ieje Polaków na Syberii, s. 19, 418-420, Kraków 31. Janta-Połczyński Aleksander 1936 - Ziemia jest okrągła, s. 241-298, Warszawa 32. Jesionowski Alfred 1938 - Polacy na Dalekim Wschodzie, "Morze", nr 5, s. 26-27, Warszawa 33. Jaster Jan 1957 - Przedmowa [w:] Sieroszewski Wacław, Wvród kosmatych ludzi. Klucz Dalekiego W~chodu. Cejlon, najpi('kniejsza wyspa świata, Warszawa 34. Jędrzejewicz Wacław 1986 - Kronika ::ycia Józej'a Piłsudskiego 1867-1935, t. 1-2, s. 21-31, 36, 38-39, 41-48 w tomie I, Londyn 35. Kaczmarek Leon 1953 - Fonoyraj' na usługach dialektologii i etnografii muzycznej w Polsce, "Lingua Posnaniensis", [nr] 4, "Biuletyn Fonograficzny", [nr I], s. 19-54, Poznań 36. Kempf Zdzisław 1982 - Orientalizm Wacława Sieroszewskiego. Wątki japońskie, s. 17-18, Warszawa �336 37. Koman Norbert 1989 - Wykorzystanie fotografii w dorobku naukowym Bronisława Piłsudskiego - recepcja jego fotografii etnograficznej, antropologicznej i społecznej wykonanej w latach 1895-1905 na Sachalinie. Artystyczny aspekt tej fotografii. Praca dyplomowa wykonana w Wyższym Studium Fotografii w Warszawie, pod kierunkiem Juliusza Garzteckiego. Maszynopis pracy znajduje się u prof. dr A. F. Majewicza - International Institute of Ethnolinguistic and Oriental Studies, Warszawa 38. Kons. (?) 1991 - Słynne wałki z pieśniami Ajnów. Wystawa dorobku Bronisława Piłsudskiego, "Express Wieczorny", r. 45, nr 216, s. 3, Warszawa 39. K[otwicz] W[ładysław] 1936 - Bronisław Piłsudski, [w:] Piłsudski Bronisław, Pie,~ni liryczne Gilaków (Ze spuścizny rękopiśmiennej wydał W. Kotwicz), "Rocznik Orientalistyczny", t. XII, s. 159-167, 175, Lwów 40. Kovalskis Vitoldas Aleksandras 1992 - Bronislavas Ginetas Pilsudskis (1866-1918), "Svyturys", nr 9-10, s. 10-12, Wilno 41. Kowalski Witold 1992 - Ścieżka obok drogi. Krótkie polityczne życie Bronisława Piłsudskiego, "Nowy Świat", nr 127, dodatek "Podró~e i Marzenia", s. 8, Warszawa 42. Krzywicki Ludwik 1958 - W'ipomnienia, t. 2, s. 49; t. 3, s. 260, 267-270, 278, 329, 1959 Warszawa 43. Kuc Monika 1992 - Galeria Azjatycka. Na Sachalinie, "Gazeta Wyborcza", nr 8; dodatek "Gazeta na Weekend", nr 2, s. 10, Warszawa 44. Kuczyński Antoni 1968 - Wkład Polaków w badania nad ludami Syberii ich kulturą, "Lud", t. 51, cz. 2, s. 558-560, Wrocław 45. Kuczyński Antoni 1972 - Syberyjskie szlaki, s. 8, 18, 23, 280, 335, 356-358, 360-364, 355-367, 378, 398, 429-430, 436, 405-408, 447, 468, Wrocław- Warszawa-Kraków-Gdańsk 46. Kuczyński Antoni 1972 - Shiberia-no kenkyii-to keizai-hatten-ni okeru Parando-no kaken, "Chiri", nr 6, s. 71-79, Tokio 47. Kuczyński Antoni 1973 - Wkład nauki polskiej w badania Ajnów i ich kultury. "Studia z Dziejów Geografii i Kartografii", pod red. Józefa Babicza; "Monografie z Dziejów Nauki i Techniki", t. 87, s. 395-414, Wrocław- Warszawa- Kraków-Gdańsk �337 48. Kuczyński Antoni 1977 - The contribution of Polish scientists to the investigation in Ainu culture, "Ethnologia Polon a", t. 3, s. 121-124, Wrocław- Warszawa-Kraków-Gdańsk 49. Kuczyński Antoni 1981 - Zarys historii polskich obserwacji i badań etnograficznych w Azji północnej, .<irodkowej i wschodniej, "Polskie badania obcych kultur ludowych". Materiały z konferencji we Wrocławiu w dniach 25-26 listopada 1978 r., "Acta Universitatis Wratislaviensis", nr 572, s. 73-74, Wrocław 50. Kuczyński Antoni 1985 - Bronislaw Piłsudski as a Practician and Theoretician of the Ethnographic Museology, [w:] Procedings ofthe International Symposium on B. Piłsudski's Phonographic Records and the Ainu Culture; Edited by Executive Committee of the International Symposium Hokkaido University, s. 265-271, Sapporo Si. Kuczyński Antoni 1987 - Hakuhutsukangaku-jitsumuka oyobi rironka-to shite-no Buronisuwafu Piusutsuki, [w:] Kato K., Kotani Y. (eds.) Piusutsuki shiryo-to hoppo shominzoku hunka-no kenkyu, Bulletin of the National Museum of Ethnology, Special Issue. nr 5, s. 123-129, Osaka 52. Kuczyński Antoni 1988 - Relacja Bronisława Piłsudskiego. Dobrze jest wierzyć szamanom, "Przyjaźń", nr 52-53, s. 11, 17, Warszawa 53. Kuczyński Antoni 1988 - "Król Ajnów" "Sprawy i Ludzie". Tygodnik polityczno-społeczny, nr 38, s. 10, Wrocław 54. Kuczyński Antoni 1989 - Ludy dalekie a hliskie. Antologia polskich relacji o ludach Syberii, s. 6, 14, 19-20, 27, 36-38, 40, 61, 224, 290, 306, W rocła w - Warszawa - Kraków - Gdańsk 55. Kuczyński Antoni 1990 - Józef Marszałkiem, Bronisław - Królem. Z Piłsudskim na kraj świata. Wywiad z A. Kuczyńskim - rozmawiała Anita Tyszkowska, "Dziennik Dolnośląski", nr 59, s. 8, Wrocław 56. Kuczyński Antoni 1991 - Bronisław Piłsudski and his contribution to the ethnographical museology, "Ethnologia Polona", t. 15/16, s. 169-175, Poznań 57. Kuczyński Antoni 1991 - Bronisław Piłsudski - wieczny tułacz, "Semper Fidelis", nr 2-3, s. 16-19, Wrocław 22 - Lud t. LXXV �338 58. Kuczyński Antoni 1991 Bronisław Piłsudski. Katorżnik i etnograf, "Sybiracy", nr 29, s. 22; nr 30, s. 22-23, Warszawa 59. Kuczyński Antoni 1991 - Katorżnik z rodu Piłsudskich, "Sybirak", nr l, s. 21-34, Białystok 60. Kuczyński Antoni 1991 - Bronisława Piłsudskiego droga do etnografii, "Lud", t. 74, s. 143-174, Wrocław 61. Kuczyński Antoni 1992 - Na kresach Azji. Szkic o Bronisławie Piłsudskim, "Przegląd Kresowy", nr 1, s. 1-4, Chełm 62. Kuczyński Antoni 1992 - Etnograf z piętnem katorżnika, czyli rzecz o Bronisławie Piłsudskim, "Magazyn Wileński", nr 4-5, s. 6-9, 12, Wilno 63. Kuczyński Antoni 1992 - Czas niespełnionych nadziei, czyli Bronisława Piłsudskiego pobyt na polskiej ziemi, "Magazyn Wileński", nr 16, s. 5-8, 12, Wilno 64. Kuczyński Antoni 1992 - Twórcze rezultaty syberyjskiej niewoli, "Magazyn Wileński", nr 21-22, s. 38-41, Wilno 65. Kuczyński Antoni 1992 - Literacki obraz Bronislawa Piłsudskiego, "Kresy Literackie", nr 2, s. 4-7, Chełm 66. Kuczyński Antoni 1992 - Bronislaw Piłsudski - czyli sztuka slużenia ludziom nauce, "Niepodległość", t. 24, s. 173-226, Nowy Jork 67. Kuczyński Antoni 1992 - Wrocław-Sachalin "Nasz Uniwersytet". Pismo społeczności Uniwersytetu Wrocławskiego nr 6, s. 15 68. Kuczyński Antoni 1992 - Upowszechnianie wyników badań Bronislawa Piłsudskiego nad ludami Dalekiego Wschodu, "Lud", t. 75, s. Wrocław 69. Kuczyński Antoni, Wójcik Zbigniew 1992 - Bibliografia prac polskich autorów piszących o Bronislawie Piłsudskim, "Lud", t. 75, s. 332-348 Wrocław �339 70. Lech Zofia 1989 - Bronisław Piłsudski na Dalekim Wschodzie, "Życie Warszawy", nr 140, dodatek pod nazwą "Historia i Życie", nr 12, s. I i 4, Warszawa 71. Lutosławski Wincenty 1917 - Król Ajnów, "Dziennik Związkowy", nr 55, Chicago Uwaga: odpis artykułu sporządzony ręką Józefa Komendy na prośbę Juliusza Zborowskiego znajduje się w zbiorach Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem. 72. Lutosławski Wincenty 1918 - Bronisław Piłsudski, "Dziennik Związkowy", nr 149, s. 4, Chicago Uwaga: odpis artykułu sporządzony ręką Józefa Komendy na prośbę Juliusza Zborowskiego znajduje się w zbiorach Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem. 73. Łuczaj Andrzej [= Leszek Bednarczuk] 1985 Bronisław Piłsudski - badacz kultury Ajnów, "Znak", nr 5, s. 135-143, Warszawa 74. [Łukaszewicz Józef] 1981 - Pierwszy marca 1887 roku. Wspomnienia Józefa Łukaszewicza. Zebrał, przełożył, przedmową i przypisami opatrzył Stefan Bergman, s. 11, 36-37, 46, 55, 59, 69, 76, 78, 81, 163, 166, 168, 180, Warszawa 75. Łukawski Zygmunt 1978 - Ludllo.~ć polska w Rosji 1863-1914, s. 190, 195, Wrodaw- Warszawa-Kraków-Gdańsk 76. Łukawski Zygmunt 1981 - Historia Syberii, s. 292, W roda w - Warsza wa - Kraków - Gdańsk 77. Majewicz Alfred F. 1977 - P6rando-llo ainu kenkyii. Karafuto chosa-nado furui rekishi, "Mainichi Shimbun" (yiikan), nr 33826, s. 5, Osaka 78. Majewicz Alfred F. 1977 - On B. Piłsudski's unpublished Ainu material, "Hoppa Bunka Kenkyii". Bulletin of the Institute for the Study of North Eurasian Cultures Hokkaido University, nr 11, s. 83-94, Sapporo 79. Majewicz Alfred F. 1980 - The importance of the Polish contribution to the study of the Ainu and their language, "Lingua Posnaniensis", t. 22, s. 93-122, Warsza wa - Poznań 80. Majewicz Alfred F. 1992 - Porando-ni okeru ainu kenkyii-no rekishi-ni tsuite, �340 81. Majewicz 1983 82. Majewicz 1983 - 83. Majewicz 1984 - 84. Majewicz 1984 85. Majewicz 1984 86. Majewicz 1985 - 87. Majewicz 1987 88. Majewicz 1988 - 89. Majewicz 1988 - 90. Majewicz 1989 - (ed.) Adam Mickiewicz University Institute of Linguistics Working Paper 3, Poznań: Institute of Linguistics Alfred F. Dzieje i legendy Ajnów, s. 12,38,40,45-46,55-62,85-86,94, 104-121, 145, 155, 177, 193, 204, 207, 224, 228, 232-233, 234, 241, Warszawa Alfred F. Sur les matl?riaux inconnus de B. Piłsudski relies aux peuples aborigenes de /'ile Sakhaline et de /'Amour inferieur, [w:] Siberie 2 (ed.) Boris Chichlo, Paryż: Institut du Monde Sovietique, Et de L'Eurape Centrale et Orientale Alfred F. Ajnu. Lud, jego język i tradycja ustna, s. 11, 17, 26, 32, 34-35, 39, 44,52,64,66,68, 70-74, 93, 105, 122, 125, 127, 130-132, 134, 137, 176, 177-178, Poznań Alfred F. Juyiisei masu bunka-no fukugen-Piirando-nn ainu kenkyu, "Asahi Shimbun", nr 35369, s. 10, Sapporo Alfred F., Majewicz Elżbieta Bronisław Piłsudski's Olczan-Polish glossary with English equivalents, Lingua Posnaniensis", t. 27, s. 71-96, Warszawa-Poznań Alfred F. The ICRAP project concerning B. Piłsudski's work on peoples and languages of Sakhalin and Lower Amur, "Lingua Posnaniensis", t. 28, s. 109-115, Warszawa-Poznań Alfred F. Ku pełnej ocenie dorobku naukowego Bronisława Piłsudskiego, "Przegląd Orientalistyczny", nr 142, s. 153-163, Warszawa Alfred F. Badacz i przyjaciel sachalińskich tubylców - naukowa sylwetka Bronisława Piłsudskiego, "Literatura Ludowa", nr 4-6, s. 41-50, Wrocław Alfred F. Researcher and friend of Sakhalin natives - the scholary profile of Bronisław Piłsudski, "Hemispheres", nr 5, s. 215-228, W racła w - Warszawa - Poznań - Gdańsk Alfred F. The Oroks: past and present, [w:] Alan Wood, R. A. French (eds.) The development of Siberia, people and resources, s. 124-146, Londyn: Macmillan �341 91. Majewicz Alfred F. 1990 - Ainu prayer texts as recorded by Bronisław Piłsudski, "Rocznik Orientalistyczny", t. 46, z. 2, s. 87-91, Warszawa 92. Majewicz Alfred F. 1990 - Bibliography of works by Bronisław Piłsudski, Adam Mickiewicz University Institute of Linguistics. Documentation 2, s. 1-23 nlb. Poznań 93. Majewicz Alfred F. 1991 - Issledowatiel i drug narodo w Sachalina, "Krajewedczeskij Biulletin", nr 3, s. 98-109, J użno-Sachalińsk 94. Majewicz Alfred F. 1991 - Dzieje i wierzenia Ajnów, s. 14,25,48,54,61,69-71,76-94,107,123,125, 127-134, 139, 142-144, 152-161, 168-179, 181-191, 193, 206, 211-227, 243-245, 248, 263-264, Poznań 95. Majewicz Alfred F. 1991 - Kompromitacja i wstyd. I nieśmiertelność pomimo - waga i istota dokonań Bronisława Piłsudskiego, [w:] Bronisław Piłsudski - badacz ludów Dalekiego Wschodu. Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie. [Katalog wystawy], s. 2-3, Warszawa 96. Majewicz Alfred F. 1992 - "Suicide?" [W:] Murasaki K. et al. (eds.) Saharin-to B. Piusutsuki. Piusutsuki-o meguru Hoppa-no Ryojitsu-ka Iinkai, s. 138-144, Sapporo 97. Majewicz Alfred F. 1992 - Twins, or problem of reliability in Ainu studies, [w:] "Nenrin-Jahresringe" (eds.) K. Miiller und W. Naumann, s. 103-105, Wiesbaden 98. Majewicz Alfred F. 1992 - Grammatical person in Ainu folkloristic narratives, [w:] "Pan-Asiatic Linguistics". Proceedings of the Third International Symposium on Language and Linguistics, S. Luksaneeyanawin et al (eds.), vol. l, s. 198-204, Bangkok 99. MK (?) 1992 - Starszy brat Marszałka, Warszawa 100. Malinowski Kazimierz 1970 - Prekursorzy muzeologii polskiej, s. 78-98, 130-135, 137-138, 140, 143-146, 148, 152, 154-155, 158, Poznań 101. Maślińska Irena 1991 - Bronisławem Piłsudskim interesuje się Europa. W cieniu brata, "Express Wieczorny", nr 240, s. 4, Warszawa �342 102. N ałęcz Daria i Tomasz 1986 - Józef Piłsudski - legendy i fakty, s. 84-85, 87, 89-90, 94, 101, 132, Warszawa 103. Nitsch Kazimierz 1960 Parę osobistych wspomnień o Bronisławie Piłsudskim, [w:] Ze wspomnień językoznawcy, s. 100, 210-216, 223-224, Kraków 104. Olejniczak Jolanta 1992 - Działalność społeczna Bronisława Piłsudskiego po powrocie na ziemie połskie i jej dokumentacja, Praca magisterska napisana pod kierunkiem prof. dr. Alfreda F. Majewicza w Katedrze Językoznawstwa Porównawczego i Orientalnego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Maszynopis pracy w zbiorach International Institute Ethnolinguistic and Oriental Studies w Stęszewie, Poznań 105. [Olszewicz Bolesław] 1922 - Bronisław Piłsudski, "Przegląd Geograficzny", t. 2 za lata 1920-1921, s. 162, Warszawa 106. Paźniewski Włodzimierz 1986 - Ludzie niezwykli. Japońska rodzina Piłsudskiego, "Katolik", nr 27, s. 12, Katowice 107. Piechowski Adam 1985 - Zapomniana postać z dziejów Zakopanego: Bronisław Piłsudski, "Podhalanka", nr 2, s. 44-49, Ludźmierz 108. Piechowski Adam 1985 - Polski badacz Ajnów, "Poznaj Świat", nr 9, s. 18-19, 30, Warszawa 109. Piłsudska Aleksandra 1989 - Jł'spomnienia, s. 89, 91, 94, Warszawa 110. Piłsudski Józef 1937 - [List do redakcji w sprawie Bronisława Piłsudskiego], [w:] Pisma Zebrane, t. 1, s. 37-39 Warszawa 111. Piłsudski Rowmund 1988 - Kronika rodu Piłsudskich, s. 34, Londyn 112. Płygawko Danuta 1986 - Sienkiewicz w Szwajcarii. Z dziejów akcji ratunkowej dla Polski w czasie pierwszej wojny .vwiatowej, s. 97-98, Poznań 113. Pobóg-Malinowski Władysław 1934 - Niedoszły zamach 13 marca 1887 roku udział w nim Polaków, "Niepodległość", nr 10, s. 21-35, Warszawa �343 114. Polska ... 1918 - Polska w kulturze powszechnej. Dzieło zbiorowe, pod red. Feliksa, cz. 1, s. 189, Kraków 115. Polska ... 1939 116. 117. 118. 119. 120. 121. 122. 123. 124. 125. 126. Polska i Polacy w cywilizacjach .fwiata. Słownik encyklopedyczny, pod red. Władysława Po bóg-Malinowskiego, t. l, zeszyt 3, s. 258-259, Warszawa [Polskie Towarzystwo Ludoznawcze] 1992 - Pomnik B. Piłsudskiego na Sachalinie, "Relax", Ilustrowany Magazyn Polski, nr 12, s. 16, Chicago Reychman Jan 1930 - Zapomniany badacz Podhala, "Zakopane", nr 10, s. 2, Zakopane Reychman Jan 1971 - Peleryna, ciupaga i znak tajemny, s. 107, 149, 156-159, Kraków Romer Eugeniusz 1989 Pamiętnik paryski (1918-1919), Do druku przygotowali Andrzej Garlicki, Ryszard Świętek, s. 153, 155-156, W rocła w - Warszawa - Kraków - Gdańsk - Łódź Rzeźba Andrzej 1992 - Wystawa w Galerii Azjatyckiej. Bronisław Piłsudski - kto to jest? "Polska Zbrojna", nr 16, s. 5, Warszawa Sieroszewski Wacław 1914 - Bronisław Piłsudski, urodził się w 1866 r. w Zułowie w pow. święciańskim, -1921 zmarł w roku 1918 w Paryżu, "Rocznik Podhalański", nr 1, s. V-XXX, Zakopane Sieroszewski Wacław 1926 - W{:ród kosmatych ludzi, Warszawa Sieroszewski Wacław 1934 - Marszałek Józef Piłsudski, s. 9-12, Warszawa Sieroszewski Wacław 1937 - Bronisław Piłsudski. Materiały do biografii Bronisława Piłsudskiego, "Sybirak", nr l, s. 28-42, Warszawa (Przedruk z "Rocznika Podhalańskiego" nr 1: 1914-1921, s. V-XXX). Sieroszewski Wacław 1961 - Dzieła, t. 18. Szkice podróżnicze i wspomnienia, s. 219-274, Kraków [Skowronek Jerzy, Alicja Bochenek, Marek Cichowski, Krzysztof Filipow] 1986 - Cmentarz Polski w Montmorency, s. 94, 195, 261, Warszawa �344 127. Słabczyński Wacław 1953 - Polscy obrońcy ludów kolonialnych, "Problemy", nr 5, s. 298-307, Warszawa 128. Słabczyński Wacław 1954 - Polacy badacze Syberii, "Wiedza i Życie", nr 21, s. 590-596, Warszawa 129. Słabczyński Wacław 1988 - Polscy podróżnicy i odkrywcy. Wydanie drugie zmienione (uzupełnienia Tadeusza Słabczyńskiego), s. 144-145, 373, 419, Warszawa 130. Słabczyńscy Wacław i Tadeusz 1992 - Piłsudski Bronisław Piotr [w:] Słownik podróżników polskich, s. 146-148, Warszawa 131. Sokolewicz Zofia 1973 - Miejsce etnografii polskiej w nauce obcej (do 1939 r.), [w:] Historia etnografii polskiej, pod red. Małgorzaty Terleckiej, s. 176, Wrocław- Warszawa-Kraków-Gdańsk 132. Sokolewicz Zofia 1987 - Etnografia i etnologia, [w:] Historia nauki polskiej, pod red. Bohdana Suchodo1skiego, t. 4, 1863-1918, cz. Ill, s. 883, Warszawa 133. Stecki Konstanty 1969 - Początki kolekcjonerstwa etnograficznego na Podhalu, "Lud", t. 53, s. 232-246, Wrocław - Poznań 134. Surwiłło Jerzy 1992 - Wileńskimi śladami Józefa Pilsudskiego, s. 5, 13, Wilno 135. Swienko Henryk 1973 - Antropologia społeczna Bronisława Piłsudskiego, "Prace Instytutu Nauk Ekonomiczno-Społecznych Politechniki Warszawskiej" nr 4, s. 85-117, Warszawa 136. Swienko Henryk 1979 - Jt'kład Bronisława Piłsudskiego do etnografii religioznawczej, "Studia Religioznawcze", nr 14, s. 77-98, Warszawa 137. Szcześniak Bolesław 1954 - Polonica japońskie (materiały japońskie dotyczące wpływów kulturalnych oraz wiedzy o Polsce w Japonii), "Teki Historyczne", t. VI, nr 3-4, s. 160-176, Londyn 138. Szpotański Stanisław 1934 - Bronislaw Pilsudski i jego studium o krzyżach litewskich, "Świat", nr l, s. 3-4, Warszawa �345 139. Talko-Hryncewicz Julian 1920 - Bronisław Piłsudski jako badacz Dalekiego Wschodu, "Naprzód", nr 112, s. 3-4, nr 113, s. 3-4, 140. Talko-Hryncewicz Julian 1920 - Bronisław Piłsudski jako badacz Dalekiego Wschodu, "Orli Lot", nr 1, s. 141. Talko-Hryncewicz Julian 1922 - Bronisław Piłsudski, [w:] Bronisław Piłsudski, Krzyże litewskie. Życiorysem autora poprzedził Dr Julian Talko-Hryncewicz, s. III-XIII, 142. Uziembło Adam 1987 - Ludzie i Tatry, s. 209-211, Kraków 143. Wicherkiewicz Tomasz 1991 - »Kratkij oczerk ekonomiczeskogo byta Ajnow na o. Sachalin« i »Karafuto ainu-no jotai« Bronisława Piłsudskiego. Komparatywna analiza tekstów z ustaleniem ich genezy i chronologii, Praca magisterska wykonana pod kierunkiem profesora Alfreda F. Majewicza w Instytucie Językoznawstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań 144. Wicherkiewicz Tomasz 1992 - Reading and comparing Bronisław Piłsudski's Russian and Japanese language articles on economic life of Sakhalin Ainu, [w:] Murasaki K. et al. (eds.) Saharin-to B. Piusutsuki. Piusutsuki-o meguru Hoppa-no Ryojitsu-ko Iinkai, s. 157-171, Sapporo 145. Wkład ... 1976 - Wkład Polaków do kultury świata, pod red. Mieczysława Krąpca, Piotra Tarasa, Jana Turowskiego, s. 789, Lublin 146. Wroniszewska Danuta, Wroniszewski Aleksander 1991 - Ziomkowie Marszałka, "Prawo i Życie", nr 46, s. 11, Warszawa 147. Zaleski Zygmunt Lubicz 1918 - Ś.p. Bronislaw Ginet-Piłsudski, "Jeniec Polak", nr 36, s. l, Le Pey (Francja) 148. Zawistowicz Kazimiera 1930 - Bronisław Piłsudski, 21.X.1866-17.v1918, "Wiedza i Życie", nr 1, s. 25-40, Warszawa 149. Zawistowicz Kazimiera 1937 - Bronislaw Piłsudski, 21.X.1866-17.V.1918, "Sybirak", nr l, s. 43-50, Warszawa 150. Zawistowicz Kazimiera 1939 - Jeszcze o Bronislawie Piłsudskim, "Sybirak", nr 3, s. 9-12, Warszawa �346 151. Zborowski Juliusz 1929 - Muzeum Tatrzańskie. Rok 1928/29 i plany na przyszłoH, "Wierchy", r. 7, s. 145-169, Kraków (toż [w:] Zborowski Juliusz, Pisma Podhalańskie, t. 1, Kraków 1972, poz.) 152. Zborowski Juliusz 1934 - Wspomnienia, "Ziemia", nr 1-2, s. 5-9, Warszawa (toż [w:] Zborowski Juliusz, Pisma Podhalańskie, t. l, Kraków 1972, poz. ) 153. Zborowski Juliusz 1936 - Sprostowanie (B. Piłsudski na Podhalu nie posługiwał się fonografem), "Ziemia", nr 4-8, s. 208, Warszawa 154. Zborowski Juliusz 1972 - Pisma Podhalańskie, t. 1, s. 8, 16-17, 19,24, 26-27, 30-33, 45, 74, 202, 219-220, 292, 308-314,461-462; t. 2, s. 113-115, 120, Kraków 155. Zborowski Juliusz 1976 - Z dziejów ludoznawstwa i muzealnictwa na Podhalu: Sekcja Ludoznawcza Towarzystwa Tatrzańskiego (1911-1919). Opracował W. H. Paryski, "Rocznik Muzeum Etnograficznego w Krakowie", t. 6, s. 35-115, Kraków 156. Zieliński Stanisław 1934 - Piłsudski Bronisław, [w:] Mały słownik pionierów polskich kolonialnych morskich, s.363-364, Warszawa 157. [Z.z.] 1992 Tę wystaw{' należy zobaczyć. Zbiory Bronisława Piłsudskiego, . "Słowo Powszechne", nr 7, s. 6, Warszawa 158. Żeromski Stefan 1926 - O Adamie Żeromskim. Wspomnienie, s. 54-57, Warszawa (Wcześniejsze wydanie w 1919 roku) 159. Żeromski Stefan 1912 - Uroda życia. Część trzecia, Łoskot śmigła, s. 187-220, 229-243, Kraków oraz wydania późniejsze 160. Żytek Józef 1991 - Bronisław Piłsudski 1866-1918, [w:] Bronisław Piłsudski badacz ludów Dalekiego Wschodu, [Katalog Wystawy], Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie, s. 5-17, Warszawa 161. Żytek Józef 1992 - Wystawa "Bronisław Piłsudski - badacz ludów Dalekiego Wschodu", Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie, "Lud", t. 75, s. 324, Wrocław �347 * Autorzy bibliografii zapowiadają kontynuowanie jej w latach następnych z zamiarem uzupelnienia o nowe tytuły, których identyfikacja wymaga żmudnych poszukiwań. W pierwszej jednak kolejności przedstawiona tu bibliografia zostanie w niedługim czasie przekształcona w tzw. bibliografię rozumowaną. W takim ujęciu korzystający z niej będą mogli zorientować się, które z prac zawierają nową faktografię tyczącą się życia i pracy B. Piłsudskiego, a które są powtórzeniem raz już omawianych zagadnień. Ujęcie takie będzie niezwykle pomocne dla biografów tej postaci, przy czym planuje się w dalszej kolejności poszerzenie bibliografii o prace zagranicznych autorów piszących o B. Piłsudskim, mające odzwierciedlać recepcję jego badań we współczesnej antropologii kulturowej. Wreszcie na koniec planowane jest opublikowanie bibliografii prac B. Piłsudskiego wraz z zestawieniem materiałów znajdujących się w archiwach oraz bibliotekach krajowych i zagranicznych. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/e0a4540046de9c853449231d7b5303db.pdf b28401105e925e25bccce76ce46e12b7 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2074 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1993 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1926 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1993 t.76 Description An account of the resource LUD 1993 t.76, s.295-326 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 76, 1993 v. Z DZIAŁALNOŚCI ZA OKRES KRONIKA SPR AWOZDA N IE ZARZĄDU GŁÓWNEGO POLSKIEGO TOWARZYSTWA LU DOZNA WCZEGO OD WRZEŚNIA 1992 DO WRZEŚNIA ROKU 1993 I. Informacje ogólne Polsk ie Towarzysl wo Ludozna wcze - podobnie jak inne towarzystwa - nie jest finansowane przez Polską Akademi~ Nauk. Od stycznia 1992 roku fundusze na działalność ogólnotechniczną i wspomagającą badania PTL otrzymuje głównie z Komitetu Badań Naukowych, w mniejszym wymiarze z Ministerstwa Kultury i Sztuki, i od innych sponsorów. Pieniądze z Komitetu Badań Naukowych otrzymują: Redakcja Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga w Poznaniu, Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi oraz Biblioteka PTL we Wrocławiu. Natomiast pracownicy agendy wydawniczej i administracji PTL we Wrocławiu są utrzymywani wyłącznie z pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży naszych wydawnictw. Towarzystwo korzysta nadal z uprzejmości uniwersytetów w Łodzi i we Wrocławiu, zajmując bezpłatnie ich lokale, natomiast Pracownia DWOK płaci czynsz Urz~dowi Miasta w Poznaniu. l. Sprawy organizacyjne 18 września 1992 roku na 68 Walnym Zgromadzeniu Delegatów PTL w Szamotułach odbyły się wybory do Zarządu Głównego, Głównej Komisji Rewizyjnej i Sądu Koló-cńskiego. Do Zarządu Głównego wybrano: dr. Tadeusza Baraniuka, mgr. Adama Bartosza, mgr Ewę Bączyńska, mgr Elżbietę Berendt, dr. Janusza Bohdanowicza, mgr. Jana Cieślaka, prof. dr. Zbigniewa Jasiewicza, mgr. Jana Heidenreicha, mgr Krystyn~ Kaczko, dr. Zygmunta Kłodnickiego, dr. Eugeniusza Kłoska, mgr Annę Kwaśniewską, prof. dr Bronisławę Kopczyńską-Jaworską, dr Annę Kowalską-Lewicką, mgr Teres~ Lasową, mgr Marię Parnowską, mgr. Andrzeja Rataja, dr Magdalen~ Rostworowską, mgr. Zbigniewa Torońskiego, mgr. Romana Tubaję, mgr Bernadettę Turno. Z wymienionych osób ukształtowało się Prezydium w następującym składzie: Prezes - dr Zygmunt Kłodnicki, Wiceprczesi - mgr Roman Tubaja i dr Anna Kowalska-Lewicka, Sekretarz Generalny - dr Magdalena Rostworowska, Z-ca Sekretarza Gen. - mgr Elżbieta Berendt, Skarbnik - mgr Zbigniew Toroóski, Z-ca Skarbnika - dr Janusz Bohdanowicz, Członek Prezydium ZG - mgr Teresa Lasowa. Główna Komisja Rewizyjna ukształtowała się w składzie: Przewodniczący - mgr Jerzy Adamczewski, Z-ca Przewodniczącego - mgr Irena Wronkowska, Członkowie - dr Jan Łuczkowski, dr Wojciech Sadowski, mgr Irena Soppa. Sąd Kolcżeóski ukonstytuował się w składzie: Przewodniczący - dr Stanisław Chmielowski, Członkowie - dr Kazimiera Wolos, dr Feliks Czyżewski. �296 W okresie sprawozdawczym odbyło się 7 posiedzeń Prezydium ZG PTL (14.11.92; 11.12.92; 30.1.93; 31.03.93; 9.06.93; J 1.09.93; 23.09.93), w których omawiano sprawy bieżące związane z funkcjonowaniem Towarzystwa i jego agend. Posiedzenie Prezydium w dniu 11.12.92 połączone było ze spotkaniem z członkami Komitetu Nauk Etnologicznych. Dyskutowano na nim m.in. problemy przygotowania jubileuszu IOO-lecia PTL oraz koncepcję zorganizowania z tej okazji sesji naukowej nie tylko we Wrocławiu, ale również we Lwowie. Pozostałe posiedzenia poświęcone były w znacznym stopniu sprawom wydawniczym, w tym także znalezieniu odpowiednich form sprzedaży wydawnictw PTL. Omawiano również propozycje zaktywizowania środowiska młodych etnografów poprzez organizowanie sesji naukowych oraz stworzenie im możliwości druku prac. Poruszano także problemy związane z ochroną zabytków i nicdocenianiem tradycyjnej kultury ludowej. Na posiedzeniu w dniu 11.09.93 omawiano przygotowania do 69 Walnego Zgromadzenia Delegatów w Chorzowie oraz do obchodów setnej rocznicy powstania Towarzystwa. Ze względu na brak środków finansowych odbyło się tylko jedno posiedzenie plenarne Zarządu Głównego (23.09.93) oraz jedno posiedzenie Głównej Komisji Rewizyjnej (10.09.93). Przedstawiciele Prezydium i Zarządu Głównego kontynuowali starania w Ministerstwie Kultury i Sztuki o pozyskanie środków finansowych. Dzięki aktywnemu uczestnictwu prof. dr. Bronisławy Kopczyńskiej-Jaworskiej i dr. Zygmunta Kłodnickiego w Radzie Konsultacyjnej ds. Twórczości Ludowej i Rzemiosla Artystycznego w Ministerstwie Kultury i Sztuki udało się w ostatnich latach pozyskać wysokie dotacje na serie wydawnicze PTL: "Bibliotekę Zeslańca", "Regiony - tradycja i współczesność" oraz "Literaturę Ludową". Udział w tej Radzie to nic tylko uzyskanie dodatkowych środków finansowych, ale także opiniowanie i doradztwo w szeregu innych spraw. W uznaniu rangi Towarzystwa wiceminister Kultury i Sztuki powołał prezesa PTL do Rady Ekspertów. Członkowie Towarzystwa brali udział w szeregu zebrań, zjazdów, narad i spotkań poświęconych wielu istotnym problemom związanym z polem działania Towarzystwa. Prezez PTL uczestniczył w spotkaniu Ogólnopolskiego Zespołu ds. Karty współczesnego regionalizmu poJskiego (Radziejowice 25-26.03.93) oraz w spotkaniu Rady Konsultacyjnej ds. Twórczości Ludowej i Rzemiosła Artystycznego MKiS na temat planu finansowego na 1993 rok, a także w ogólnopolskim spotkaniu z dziennikarzami na temat kultury polskiej. Mgr Maria Parnowska reprezentowała nasze Towarzystwo na uroczystości nadania imienia doc. dr. Adama Chętnika - Ostrołęckiemu Towarzystwu Naukowemu (Ostrołęka 4.10.92). Na uroczystości tej prof. dr Marian Pokropek wygłosił obszerny referat na temat zasług i dokonań Patrona. Rada Towarzystw Naukowych przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk zaprosiła przedstawiciela PTL na Zjazd Towarzystw Naukowych, który odbył się 19.12.92 r. Na Zjeździe omawiane były formy i kierunki działalności towarzystw (PTL reprezentował dr Zygmunt Kłodnicki). Prezes PTL brał również udział w naradzie dyrektorów wojewódzkich wydziałów kultury pl. "Sztuka ludowa i rękodzieło artystyczne, potrzeby i zagrożenia". Narada zorganizowana została przez Ministerstwo Kultury i Sztuki, Departament ds. Uczestnictwa w Kulturze, w dniach 26-28.ł 1.92 roku w Szczyrku. W ramach datującej się od 1973 roku współpracy naukowej ze Słowackim Towarzystwem Ludoznawczym w Bratysławie - Prezes PTL dr Zygmunt Kłodnicki uczestniczył w XII Walnym Zgromadzeniu w Banskiej Bystrzycy (14-16.09.93). Na spotkaniu jakie miało miejsce w dniu 3.09.93 z dr. Arturem Kostarczykiem, dyrektorem Regionalnego Ośrodka Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego w Gdańsku omawiano możliwość współpracy członków PTL w opracowaniu serii monografii terytorialnych. Towarzystwo bierze udział w pracach Ministerstwa Edukacji Narodowej nad nowymi programami kształcenia ogólnego. Do programów wprowadzono tematy dotyczące tradycyjnej kultury ludowej, kultur mniejszości narodowych, problematyki "małej ojczyzny" itp. �297 Prof. dr Czesław łkrnas zaaranżował współprac9 pomi9dzy Towarzstwem a zespołem prof. dr. Jana Szczepailskiego z Centrum Pamiętnikarstwa Polskiego w Warszawie, przygotowującym Encyklopedir Kultury Wsi Polskiej. Prezydium PTL upoważniło prof. dr Bronisławę Kopczyilsk<!-Jaworsk<! do kontynuowania uzgodnień w tym zakresie. Zarząd Główny PTL złożył w Mazowieckim Towarzystwie Kultury wniosek o przyznanie zespołowej nagrody im. Oskara Kolberga dla ODiIE w Łodzi. W ramach Towarzystwa działa aktualnie 20 oddziałów terenowych. We wrześniu 1992 roku powolany został Oddział PTL w Zamościu, któremu przewodniczy mgr Maria Fornal. Przy niektórych oddziałach Towarzystwa istnieją koła zainteresowań kulturą Ormian i Łużyczan. Przy Towarzystwie działa Redakcja Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga w Poznaniu. której redaktorem naczelnym jest prof. dr Bogusław Linette oraz Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi pod kierownictwcm prof. dr Bronisławy Kopczyńskiej-Jaworskiej. Nie wszystkie oddziały PTL wywiązują się ze swyeh statutowych obowiązków i tak roczne sprawozdania ze swej działalności na WZD w Chorzowie oraz raporty finansowe za II półrocze 1992 roku oraz pierwsze półroczc 1993, nadesłały następujące odziały: Gdańsk, Kraków, Łódź Mszana Dolna. Opoczno. Poznań, Oddział Śląski, Wrocław i Zamość. Oddział w Ziełonej Górze nadesłał wyłącznic sprawozdanie z działalności, a oddziały w Toruniu, Warszawie i Opolu raporty finansowe. Listę delegatów na Walne Zgromadzenie Delegatów w Chorzowie przysłały zaledwie cztery oddziały - Opoczno. Kraków, Łódż i Mszana Dolna. W związku z tym Zarząd Główny apeluje do zarządów oddziałów o ożywienie działalności statutowej i organizacyjnej i nadsyłanie bieżących informacji do Wrocławia. Na koniec czcrwca br. Towarzystwo skupiało 1 128 członków, w tym 2 członków prawnych oraz 8 członków honorowych zagranicznych i 5 członków zwyczajnych ze Słowackiego Towarzystwa Ludoznawczego w Bratysławie. 3. Sprawy wydawnicze Generałnic w działałności wydawniczej Zarząd Główny PTL nie notuje zagrożeń organizacyjnych. finansowych ani merytorycznych, niemniej jednak są sprawy wymagające ostatecznego załatwienia. "Lud" - rocznik. Istnieje opóźnienie w cyklicznym wydawaniu periodyku. Aktualnie w ostatniej fazie druku znajduje się tom za rok 1992, a tom za rok 1993 zostanie przekazany do druku pod koniec bieżącego roku. Natomiast w roku 1994 winny ukazać się drukiem dwa tomy - zaległy za rok 1993 i bieżący za rok 1994. "Literatura Ludowa" - pismo wraca do normalnego toku wydawniczego. W roku 1993 opublikowano trzy zeszyty za rok bieżący. Pozostałe numery 4-6 ukażą się z początkiem 1994 roku jako tom zbiorczy, poświl=cony kulturze polskiej na Zaolziu, przygotowany przez prof. dr. Daniela Kadłubca. W tekach rcdakcyjnych znajdują się materiały do dwóch zeszytów na rok 1994, a ponadto trwają prace nad gromadzeniem materiałów do następnych numerów. Część środków finansowych przeznaczonych na druk tego dwumiesięcznika jako nadwyżka zostanie przesunięta na inne tytuły. Atlas Polskich Strojów Ludowych - do druku przewidziane jest opracowanie J. Wielka Strój od Łącka, Kamienicy i Ochotnicy. Druk tego zeszytu uzależniony jest od wprowadzenia poprawek porecenzyjnych prof. dr. Romana Reinfussa, a także pozyskania środków finansowych. Planuje się zainteresowanie władz regionalnych reprintami wydanych już zeszytów, uzależniając ten kierunek edycyjny od dotacji z zewnątrz. W tekach redakcyjnych brak kolejnych zeszytów do druku. "Prace i Materiały Etnograficzne" - jeszcze w tym roku, na przełomie listopada i grudnia ukaże się opracowanie prof. dr. Wilhelma Gaja-Piotrowskiego pl. Duchy i demony w wierzeniach ludowych z okolic Tarnohrzega i Rozwadowa. Środki finansowe na jego druk pochodzą częściowo ze środków własnych PTL, a część środków przyznanych Towarzystu przez Ministerstwo Kultury i Sztuki �298 postanowiono przekazać na inne publikacje. W tekach redakcyjnych brak nowych tytułów. "Prace Etnologiczne" - tu również brak materiałów w tekach redakcyjnych. "Arehiwum Etnograficzne" -.:. w druku znajduje się Bih/iografia etnografii polskiej za lala 1926-1933, którą Artur Hlebowicz przygotował w Ośrodku Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Łodj':i. W tekach redakcyjnych znajduje się kolejny tom pracy J. Świętka zatytulowanej Brzozowa i okolice Zakliczyna. Rada Wydawnicza ZG PTL podjęła decyzję, że do druku tego materiału przystąpi się po otrzymaniu całości tekstu opracowanego przez dr Krystynę KwaśmewIcz. "Biblioteka Popularnonaukowa" ~ w tece redakcyjnej znajduje się praca prof dr Teresy Karwickiej - Strój ludowy w Polsce. Zarząd Główny PTL dwukrotnie czynił starania o pozyskanie dotacji na jej wydanie. "Biblioteka Zesłańca" - w ramach tej serii wydawniczej ukazało się dotychczas osiem tytułów, a pozostałe trzy planowane na rok 1993 ukażą się pod koniec rok u. Seria rozwija się dzięki możliwości pozyskiwania na jej wydawanie środków finansowych od instytucji państwowych, a także od sponsorów prywatnych. Pozytywne recenzje wydawnicze stanowią dodatkowy element wspierający merytorycznie celowość jej kontynuowania. W roku 1992 (listopad) "Biblioteka Zesłańca" została wyróżniona nagrodą Instytutu Józefa Piłsudskiego w Nowym Yorku. Jej odbiór jest dość szeroki zarówno w kraju jak i za granicą. Istnieje lista stałych subskrybentów, a ponadto dystrybucja odbywa się poprzez rynek księgarski, kiermasze okolicznościowe, np. podczas Światowej Pielgrzymki Sybiraków w Częstochowie (maj J 993) i centralnej Akademii z okazji Dnia Sybiraka (Wrocław, J 6.09.93). "Biblioteka Zesłańca" stanowi mocne oparcie dla Zarządu Głównego PTL w zakresie pozyskiwania środków finansowych na utrzymanie Biura Zarządu oraz na fundusz osobowy pracowników (poza Biblioteką Naukową, Archiwum i redakcją "Literatury Ludowej"). Ten trend edytorski w ramach omawianej serii zostanie utrzymany, planuje się opublikowanie w przyszłym roku kolejnych ośmiu tytułów, które wzbogacą zakres tematyczny "Biblioteki". W planach wydawniczych znajduje się monografia pl. Benedykt Dybowski życie i praca, autorstwa prof dr Gabriela Brzęka, na którą wydawca otrzymał dotację z Komitctu Badań Naukowych. W przyszlym roku - w rocznicę insurekcji kościuszkowskiej "Biblioteka Zesłańca" opublikuje Dziennik Józefa Kopcia, zesłańca na Kamczatkę ... , brygadiera wojsk polskich wziętego do niewoli pod Maciejowicami. Dziennik ten jest wartościowym źródłem do dziejów Polaków na Syberii, a wydany po raz pierwszy w całości z autografu wzbogaci naszą literaturę o wartościowe źródło historyczne. Forma edycyjna Dziennika o chrakterze bibliofilskim zapewni mu szeroki odbiór czytelniczy. "Łódzkie Studia Etnograficzne" - w ostatniej fazie druku znajduje się 32 tom, zawierający pracę Jadwigi Kucharskiej Poszukiwania tożsamości kulturowej w Polsce i Kanadzie. "Regiony. Tradycja j współczesność" - nowa seria powstała w ramach Zarządu Głównego PTL. Pierwszy tom poświęcony Dolnemu Śląskowi jest już gotowy do druku. Publikaeję tę dotuje Ministerstwo Kultury i Sztuki. Poza seriami ukaże się publikacja pod nazwą Po/ski At/as Etnograficzny - Komentarze, pod redakcją dra Janusza Bohdanowicza. Publikację tę dotuje Komitet Badań Naukowych. Przyspieszenia wymagają prace nad Encyk/opedią pożywienia ludowego i Słownikiem elllogra(ów polskich, gdyż w przeciwnym razie termin wydania związany z jubileuszem PTL (rok 1995) stałby się nierealny. 4. Biblioteka Naukowa im. J. Czekanowskiego Biblioteka gromadzi przede wszystkim wydawnictwa z zakresu etnografii i etnologii oraz ważniejsze publikacje archeologiczne, historyczne, socjologiczne ijęzykoznawcze. W roku sprawozdawczym księgozbiór powiększył się o 523 woluminy, w tym zakupiono 216 woluminów �299 za sumę 13043000 zl., z wymiany wpłynęły 284 woluminy, jako dary otrzymano II woluminów, z produkcji wydawniczej Towarzystwa pozyskano 12 woluminów. Najwięcej książek wpływa z wymiany wydawniczej, którą Towarzystwo prowadzi z 44 instytucjami krajowymi i 180 instytucjami zagranicznymi. Wymiana ta zapewnia bibliotece regularny dopływ najnowszej literatury etnograficznej, zwłaszcza czasopiśmienniczej W zamian za otrzymane czasopisma i dzieła zwarte wysłaliśmy 74 tom "Ludu", 36 rocznik (1992 rok) "Literatury Ludowej" oraz inne wydawnictwa Towarzystwa (wedle rozdzielnika wymiany). Do konserwacji i oprawy oddano 88 woluminów, w tym większość książek z końca XIX i pocz. XX wieku. Z księgozbioru korzystali pracownicy Katedry Etnografii i innych placówek naukowych, a przede wszystkim studenci etnografii, archeologii, historii, filologii różnych specjalności, kulturoznawstwa, geografii oraz inni zainteresowani. Na miejscu w czytelni udostępniono 1400 woluminów, na zewnątrz czytelnikom indywidualnym wypożyczono 350 woluminów. W ramach wypożyczeń międzybibliotecznych bibliotekom krajowym wypożyczono 17 woluminów, a bibliotece zagranicznej - I volumin. Do Centralnego Katalogu Zagranicznych Wydawnictw Ciągłych Biblioteki Narodowej w Warszawie przesłano wykaz czasopism zagranicznych, które wpłynęły do naszej biblioteki w rok u 1992. 5. Archiwum Naukowe PTL W okresie sprawozdawczym Archiwum powiększyło swoje zbiory o następujące materiały archiwalne: materiały dotyczące budownictwa ludowego Wielkopolski po śp. Andrzeju Gólskim (depozyt), dokumentację z badań terenowych prowadzonych na Dolnym Śląsku przez dr Jadwigę Powłowską, ofiarowane przez autorkę, 42 teksty wspomnieniowe "sybirackie". Teki archiwalne są udostępniane w czytelni Biblioteki PTL. Szczególnym zainteresowaniem cieszą się wspomnienia zesłańcze, z których korzystają studenci historii. Magdalena Rostworowska Sekretarz Generalny 69. WALNE ZGROMADZENIE DELEGATÓW POLSKIEGO LUDOZNA WCZEGO W CHORZOWIE 24 WRZEŚNIA 1993 TOWARZYSTWA 69 Walne Zgromadzenie Delegatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego otworzył prezes Z. Kłodnicki witając zebranych członków Towarzystwa oraz gospodarzy Zjazdu - prezes Oddziału Śląskiego K. Kaczko i dyrektora Górnośląskiego Parku Etnograficznego w Chorzowie J. Heidenreicha. J. Heidenreich powitał przybyłego na otwarcie Walnego Zjazdu Delegatów prezydenta miasta Chorzowa mgr. M. Marquardta, humanistę i protektora działań Górnośląskiego Parku Etnograficznego. Prezydent dziękując za zaproszenie, serdecznie powitał wszystkich w Chorzowie podkreślając wkład pracy J. Heidenreicha w funkcjonowanie skansenu, placówki przyciągającej coraz większą grupę osób zainteresowanych kulturą regionu Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego. �300 Prezes przypomniał o zmarłych w ostatnim roku kolegach: z Oddziału Krakowskiego odeszli - Stanislaw Kalinka, Tadeusz Lewicki, Tadeusz Martynowski, Zofia Cicśla-Reinfuss, Anna Zambrzycka - Steczkowska; z Oddziału w Mszanic Dolnej - Julia Szymanek; z Oddzialu w Opocznie - Janina Szczurowska. Prezes Z. Kłodnicki odczytał też nadesIane przcz Oddziały wspomnienia o zmarłych czlonkach. A. Kowalska-Lewicka przypomniała o zmarłej w tym roku prof. Annie Kutrzebie-Pojnarowej oraz wygłosiła kilka słów ojej olbrzymim dorobku naukowym, aktywności spoleeznej i niezwykłej dobroci. Zebrani uczcili zmarłych minut,! ciszy. Z. Kłodnicki na wstępie podkreślił społeczny wysiłek osób, dzi;;:ki którym możliwe jest dobre funkcjonowanie Towarzystwa: profesorom B. Linette i G. Labudzie z Komitetu Redakcyjnego Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga, prof. B. Kopczyńskiej-Jaworskiej opiekującej się Ośrodkiem Dokumentacji i Informacji Etnograficznej PTL, oraz profesorom C. Hernasowi, B. Bazielich i E. Pietraszkowi, którzy współpracuj,! z agendami wc Wrocławiu. Prezes podziękował też za wielki wkład pracy prof. Z. Jasiewiczowi zajmującemu si;;: przygotowaniem obchodów jubileuszu IDO-lecia istnienia Towarzystwa, dyrektorowi Z. Torońskiemu za pracę skarbnika oraz pracownikom Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego z Wrocławia, Poznania i Łodzi. Następnie o przewodniczenie obradom poprosił wiceprezesa PTL A. Kowalską-Lewicką. Przewodnicząca serdecznie powitała zebranych oraz odczytala program porządku dziennego: I. Otwarcie 2. Wybór przewodniczącego obrad 3. Wspomnienie o zmarłych 4. Protokół z 68 Walnego Zgromadzenia Delegatów PTL w Szamotułach 5. Powolanie Komisji Wnioskowej 6. Sprawozdanie Sekretarza Generalnego 7. Sprawozdanie finansowe 8. Sprawozdanie Redakcji Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga 9. Sprawozdanie Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej 10. Sprawozdania Oddziałów 11. Sprawozdania Sekcji Zainteresowań 12. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej 13. Dyskusja 14. Wystąpienie Komisji Wnioskowej ad 4. Protokół z 68 Walnego Zgromadzenia Delegatów PTL w Szamotułach odczytała M. Niewiadomska. ad 5. Do Komisji Wnioskowej powolano i przegłosowano przy 1 głosie wstrzymującym: M. Parnowską, 1. Kapłona, i M. Turlińską. ad 6. Sprawozdanie Sekretarza Generalnego z działalności PTL za okres 09.1992 - 09.1993 odczytala M. Rostworowska. W uzupelnieniu M. Abdalla przypomnial o istnieniu Koła Zainteresowań Kulturą Asyryjską, nie wymienionego w Sprawozdaniu. ad 7. Sprawozdanie finansowe przedstawił skarbnik PTL Z. Toroński. ad 8. Sprawozdanie z prac Redakcji Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga przedstawił. B. Linette. A. Kowalska-Lewicka w uzupełnieniu odczytała list 'od Mazowieckiego Towarzystwa Kultury o przyznaniu nagrody im. Oskara Kolberga zespołowi redakcyjnemu DWOK w składzie: E. Miller, J. Pałka, A. Skrukwa, W. Przewoźny, D. Pawlak. ad 9. M. Niewiadomska odczytała sprawozdanie z działalności Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej. ad 10. W następnym punkcie porządku przedstawione zostały sprawozdania następuj,!cych Oddziałów: Gdańsk, Katowice, Kraków, Łańcut, Łódź, Mszana Dolna, Opoczno, Opole, Poznań, Warszawa, Wrocław, Zamość, Zielona Góra (oddział zglosił chęć przygotowania kolejnego WZD). Przy odczytywaniu sprawozdania Oddziału w Łańcucie serdecznie powitano zasłużonego �301 prezesa Oddziału Franciszka Frąezka, dzil(kując mu za propagowanie ludoznawstwa oraz za niezmierną aktywność w pracy ludoznawczej. Po przcdstawieniu sprawozdali A. Kowalska-Lewicka w krótkich słowach podsumowała działalność Oddziałów. ad 11. Z uwagi na to, ŻC działalność Kół Zainteresowań Kulturą Ormiańską i Łużycką została przcdstawiona w sprawozdaniach Oddziałów, jcdynie o działalności Koła Asyryjskiego kilka słów powiedział M. Abdalla. ad 12. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej przedstawił przewodniczący J. Andrzejewski wnioskuj,!c a udzielenie absolutorium Zarządowi Głównemu oraz apelując o czynne włączenie sil( do prac Towarzystwa z okazji IDO-lecia jego istnienia. ad 13. W kolejnym punkcie obrad Z. Jasiewicz omówił program organizacyjny i ideowy jubileuszowych obchodów IOO-lecia istnienia Towarzystwa. Przedstawił propozycję powołania oprócz Komitetu Organizacyjnego również Komitetu Honorowego obchodów. Do Komitetu Honorowego planuje się zaproszenie ludzi nauki (prof. G. Labuda, prof. A. Wyezański i inni) oraz bylyeh prezesów PTL. Istnieje także potrzeba przygotowania biuletynu informacyjnego o jubileuszu dla mediów. Głównym miejscem obchodów jubileuszu byłby Wrocław, gdzie odbywałoby siy WZD i konferencja naukowa. Planowane są także konferencje w innych miastach (Zamość) oraz na Ukrainie we Lwowie. Jednak konferencja we Lwowie powinna się odbyć z inicjatywy środowiska lwowskiego, (lub na zlecenie jakiej~ fundacji naukowej, a członkowie PTL mog,! w nicj uczestniczyć jako zaproszeni goście). Planowane są wydawnictwa z okazji jubileuszu. Istniejc koncepcja wydania monografii Towarzystwa oraz monografii Oddziałów (przygotowywana jest monografia Oddziału w Mszanie Dolnej). Z. Jasiewicz zwrócił jednak uwagl( na potrzeby rynku wydawniczego. Niefortunne byłoby wydanie prac, które nie znalazłyby odbiorców toteż wydawnictwa powinny mieć charakter problemowy a nie kronikarski. Podobny charakter ma mieć także jubileuszowy tom "Ludu". Byłby to tom problcmowy, związany z jubileuszem ale również z historią PTL i jego związkiem z historią ctnografii i etnologii w Polsce. Pojawiły się także inne propozycje wydawnicze (np. Słownik biograficzny etnografów polskich). W ramach obchodów jubileuszu planuje się szereg wystaw muzealnych związanych z historią PTL i kultlIra ludową dawnych kresów wschodnich Rzeczypospolitej. Program ideowy obchodów ma na celu ukazanie roli naukowej Towarzystwa, która wynikała ze zwi'lzku mil(dzy profesjonalistami a nieprofcsjonalistami w obrębie Towarzystwa, wskazanie jak kształtowały się w Towarzystwic cele istotne dla kultury i społeczeństwa oraz realizacja tych celów - upowszechnianie nauki, uczenie wartości innych kultur i subkultur, kultur etnicznych. Istotne było wskazanie roli kultury ludowej w kulturze narodowej oraz dowartościowaniu społecznym i kulturowym chłopów. Towarzystwo było zatem czynnikiem demokratyzacji i tworzcnia narodu polskiego oraz przeciwnikiem wszelkich nacjonalizmów. Z. Kłodnicki poprosil o skladanic na ręce organizatorów propozycji dotyczących obchodów i przypominał wkład pracy poprzednich prezesów w istnienic Towarzystwa. W imieniu wszystkich uprzednich prezesów od A. Kaliny poczynając podziękowała A. Kowalska-Lewicka. ad 15. Do Komisji Wnioskowej wpłynęły nastl(pujące wnioski: l. Apel do czlonków PTL aby włączali sil( do programów regionalnych tworzonych przez samorz\!dy, zwracając uwagę na tradycyjne wartości kultury regionu, oraz zachęta do tworzenia monografii regionalnych także na potrzeby szkół. Z. Kłodnicki zaproponowal pozostawienie wniosku jako zalecenia, bez potrzeby glosowania. 2. Wniosek 1. Pośpiecha z Opola o poparcie starań Wyższej Szkoły Pedagogicznej o uzyskanie zgody Ministerstwa Edukacji Narodowej na utworzenie kierunku ,,folklorystyka". Wniosek jako oczywisty pozostawiono bez glosowania. 3. Wnioski J. Pośpiecha z Opola i K. Wolos z Koszalina o wznawianie wyczcrpanych tytulów (np. "Literatura Ludowa", Atlasy Strojów Ludowych). Z. Kłodnicki zauważył, że trudno �302 decydować o wznowieniach pomyślne ZG zwróci 4. Wniosek placówek M. Fornal ten byłby Rady spisu zbiorów o opracowanie takich przyszłego zbadania rynku honorowego w Łańcucie Franciszkowi Frączkowi. Oddziału zł. Z inicjatywy wysokości przyjęto 8. Wniosek członków PTL 9. Wniosek Odziału oraz Zarządu Wniosek w Mszanie zbiorów. w której znaleźliby a przede się wszystkim PTL o nadanie godności członka aklamację. wysokości składek członkowskich składki do 50000 zł i składkę sumę i Opocznie Dolnej przyjęto przeprowadzono przez do w tej o przywrócenie tradycji o nowych wydawnictwach. 70 Walnego Zgromadzenia informowania Zarząd Główny W okresie sprawozdawczym kontynuował prace pośrednio finansowany przez koszty honoraria, w zakresie Ośrodek, rozmów absolutorium Protokołowała Maria OŚRODKA ustępującemu Niewiadomska DOKUMENTACJI LUDOZNAWCZEGO 1992 ROKU Ośrodek pod udzieleniem ETNOGRAFICZNEJ CZERWCA Dokumentacji kierunkiem w pełnym wymiarze godzin, był przez Zarząd Główny Prace zlecone mentacja i informacja nad TOWARZYSTWA OD PTL jednogłośnie. Z DZłAŁALNOŚCI POLSKIEGO Delegatów aklamację. glosowanie udzielono ZA OKRES pokrywa charakterystki tej sprawy, przez o podniesienie I INFORMACJI Ośrodek Głównego zmniejszono o organizację Wniosek SPRAWOZDANIE zajmowany regionalnych apelu do Oddziałów komisji, aspektów przyjęto Ludoznawczego łódzkiego w Łodzi. Absolutorium finansowany ogólnej powołanie do rozważenia w Warszawie Towarzystwa Na zakończenie 2 etnografów małych, wniosek. w 1994 roku w Łodzi będzie jednogłośnie. Polskiego zarządowi. zbiorów skierowanie z podaniem zaproponował Z. Kłodnickiego Oddziałów zrealizuje rynku czasopism. Oddziału 7. Wniosek 75000 badanie z Łodzi o założenie pisma o charakterze popularpojęte problemy współczesnej kultury, przemian etnicz- oraz wnioskodawczyni, potrzeb i publikację zaproponowała placówek, i na świecie. Z. Kłodnicki 6. Wniosek Gdy wznowień. opracowania. 5. Wniosek M. Golickiej-Jabłońskiej no-naukowym uwzględniającego szeroko nych w Polsce wydawniczego. z propozycjami A. Kowalska-Lewicka podstawą m.in. P. Burchardt rynku Wydawniczej z Zamościa etnograficznych. w celu sporządzenia Spis bez rozeznania się do prof. Maria PTL. DO i Informacji B. Jaworskiej. Niewiadomska 1993 CZERWCA Etnograficznej W ODilE z siedzibą zatrudnionych oraz Jolanta Kościeiska. było Ośrodek przeznaczone dla osób współpracujących przy temacie "Dokunauk etnologicznych", finansowane były przez K NE PA N i UL. był przez komputery do telefonicznych. Katedrę prac Etnografii UŁ, dokumentacyjnych W okresie sprawozdawczym udostępnia lokal i bibliograficznych która oraz wykonano następujące prace: Prace bibliograficzne M. Niewiadomska lata 1929-1933. i obecnie współpracowała Bibliografia nanoszone jest są wymagane z A. Hlebowiczem w trakcie przygotowywania w recenzjach poprawki. nad Bibliografią do druku. Termin oddania etnografii Została polskiej za zrecenzowana do druku 1994 rok. �303 J. Kościeiska pracowała nad Biblioyrafią etnografii polskiej za lata ]986-/990. Prowadziła kwerendy zgromadzonych na podstawie Przewodnika Bibliograficznego i Bibliografii Zawarto.~ci C=asopism materiałów, dokonywała klasyfikacji przedmiotowej i wpisywała do bazy danych bibliograficznych do komputera w programic łSIS. Do tej pory wprowadzono 2030 pozycji bibliograficznych. Praca nad bibliografią jest kontynuowana. Publikacja bibliografii przewidziana jest na rok 1995. Dane bibliograficzne (wg układu tematycznego lub alfabetycznego) są dostępne dla potencjalnych użytkowników w każdej chwili. J. Kościeiska prowadzila również prace nad Bibliografią etnografii polskiej za lara ]99/-/995. Na bieżąco gromadziła materiały na bazie Przewodnika bibliograficznego i Bibliografii zawarto.~ci c=asopislll. Jest to praca ciągła. M. Niewiadomska przygotowała materiały do bibliografii selektywnej za 1992 rok do Bibliografii Nauk Spolecznych (UNESCO) i Międzynarodowej Bibliografii Folkloru (IVB). Termin przekazania do redakcji opracowania czerwiec, 1993 rok. W ramach współpracy z Redakcją "Demosu" przekazano 25 abstraktów z zakresu polskiej literatury etnograficznej. Praee słownikowe ODil E PTL koordynuje prace nad słownikami słów kluczowych do potrzeb etnograficznych baz danych. Jest to kontynuacja prac zapoczątkowanych przez ODilE w 1981 roku. Obecnie prace te za pośrednictwcm KI: UL finansowanc są przez KBN. Opracowany został słownik z zakresu kultury materialnej (jest on w, trakcie recenzji), kultury środowisk miejskich (obecny testowany w komputerowej bazie danych ikonograficznych) oraz słowniki słów kluczowych z zakresu medycyny ludowej, religijności ludowej, plastyki, muzyki instrumentalnej, metodologii, społecznych determinant kultury. Prace dokumentacyjne W zakresie dokumentowania etnograficznego ruchu naukowego prowadzono następujące prace: w sposób ciągty prowadzono kartoteky osobową etnografów oraz prac magisterskich, dok toratów i habilitacji, uzupełniano na bież,!co kartotekę instytucji etnograficznych (placówki badawcze, uczelnie, muzea) w kraju i za granicą, uzupełniono kartoteky zespolów folklorystycznych (na podstawie archiwalnych zbiorów wycinków "Glob"). Konferencje M. Niewiadomska uczestniczyła w 68 WZD w Szamotułach protokołując Walne Zgromadzeme Delegatów. Protokół został przekazany do ZG PTL i do Redakcji "Ludu". Inne prace W ramach stałcj działalności ODiJ E udzielano informacji na bazie posiadanych kartotek i bazy danych Bibliografii etnoyr(jfii polskiej za lata /986-]990. M.in. na prośbę studentki zbierającej matcriały do pracy magisterskiej uzupełniono kartotekę zespołów folklorystycznych, udzielono pomocy studentcc z Ancony w przygotowaniu materiałów etnograficznych do pracy dyplomowej. Ośrodek pośrcdniczył też w przekazaniu do Archiwum PTL korespondencji śp. L. Mylickiego. Udzielono też informacji dotyczących wystroju regionalnej kawiarenki. Bronislawa Kopcz yńska-J aworska �304 INFORMACJA O DZIAŁALNOŚCI KOŁA ZAINTERESOWAŃ KULTURĄ PRZY POZNAŃSKIM ODDZIALE PTL W OKRESIE OD MARCA DO PAŹDZIERNIKA 199.1 ASYRYJSKĄ Kolejny rok działalności Koła Zainteresowań Kulturą Asyryjską został niejako zainagurowany jego udziałem w charakterze gościa w X Kongresie Federacji Asyryjskiej w Szwecji w dniach 6-7 marca z wykładem o roli studiów etnograficznych w wychowaniu młodzieży asyryjskiej na wychodźstwie. Ów temat korespondował w pewnym sensie z problematyką sesji naukowej 69 Zjazdu Delegatów PTL w Chorzowie (24-17.11.1993). Drugie, pozapolskie spotkanie miało miejsce w dniach 19-23 maja ze środowiskiem asyryjskich wychodźców w Wiesbaden (RFN), gdzie mieszka blisko 400 rodzin. Posiadają tam dwa kościoły, dwa kluby i wydają dwa czasopisma: "Shrogho" i "Shuraya". Pobyt był poświęcony przypomieniu pionierskiej roli misjonarzy asyryjskich, którzy w pierwszych wiekach naszej ery szerzyli chrześcijaństwo w Indiach, Chinach, Mongolii oraz wśród plemion tureckich i arabskich. Polska wersja wykładu ukazała się drukiem w numerach 6 i 7 "Przeglądu Prawoslawncgo" w Białymstoku pl. "Śladami asyryjskich misjonarzy". W dniach 16-18 lipca przewodniczący Kola brał udzial w kolcjnym Oxford Symposium on Food and Cookery z referatem pl. "Przy asyryjskim stole na Bliskim Wschodzie". Na terenie Polski Koło w okresie sprawozdawczym zostało zaproszone na pięć spotkań połączonych z ilustrowanymi wykładami. Pierwsze z nich, poświęcone kuchni i obyczajom kulinarnym współczesnych Asyryjczyków, odbyło się 12 marca dla uczniów dwóch klas specjalizacji żywienia zbiorowego w Zespole Szkół Ekonomicznych w Głogowie. Ten sam temat powtórzono w Zespole Szkół Gastronomicznych w Ostrowie Wielkopolskim. Dwudniowy pobyt w Ostrowie Wlkp. wykorzystał działający tam niemiecki college, którego słuchacze chcieli dowiedzieć się z jakimi trudnościami mogą się borykać tłumacze tekstów semickich na język polski. Następne dwa spotkania zostały zorganizowane w dniach 13-17 kwietnia w Zamościu na zaproszenie tamtejszego Oddzialu PTL. Temat wykładu wygłoszonego w Muzeum Regionalnym dotyczył mniejszości narodowych na Bliskim Wschodzie, a w Liceum Ogólnokształcącym w Tomaszowie LufteIskim mówiono o poważnym zagrożeniu asyryjskich kościołów w Tur Abdinie (południowo-środkowa Turcja, przy granicy syryjskiej), pozostawionych po opuszczeniu regionu przez znaczną liczbę asyryjskich autochtonów. Kolejne spotkanie w Muzeum Regionalnym w Zamościu odbyło się I września. Brała w nim udział 20-osobowa grupa studentów IV i V roku Wydziału Technologii Źywności Akademii Rolniczej w Poznaniu. Wspólnie z księdzem parafii prawosławnej Zamościa przedstawiono zagadnienia związane z postami i ich rolą w wierze i kulturze chrześcijan niełacińskich. Dzięki zaangażowaniu i uprzejmości przewodniczącej Oddziału PTL w Zamościu, mgr Marii Fornal, studentów hezpłatnie oprowadzili po muzeach i ciekawych zabytkach Zamościa i okolicy dyplomowani przewodnicy. Aby obraz tego, co Koło realizuje był pełniejszy, nie podobna pominąć drugiego ważnego nurtu naszej działalności, jakim są publikacje. Dotyczą one poszczególnych elementów ludowego obyczaju i ogólnej sytuacji Asyryjczyków. Jak dotąd przeważająca ich część dotyczy kuchni. Duże zainteresowanie tego typu publikacjami wykazuje ostatnio wychodzący w Chicago asyryjski kwartalnik naukowy będący organem Asyryjskiego Stowarzyszenia Akademików na obczyźnie. Dotychczas ukazały się w nim cztery prace z tcgo zakresu. Co dwa lata Koło przygotowuje lrzy opracowania o kuchni asyryjskiej na konferencje międzynarodowe, z których najbliższa o ziemniakach odbędzie się w czcrwcu 1994 roku we Freising pod Monachium. Poza tym w okresie sprawozdawczym oddano do druku dwie prace do wychodzących w Poznaniu "Spraw Narodowościowych", będących organem Polskiego Zakładu Badań Narodowościowych Poznańskiego Oddziału PAN. Pierwsza z nich pl. Losy Asyryjczyków ukazała się w tomie 1/2 - 1993, druga zaś pl. Asyryjska diaspora ukaże się w przyszłym roku. Michael Ahdalla �305 MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA ETNOMEDYCZNA LECZNICZE I POŻYWIENIE: PODEJŚCIE ETNOFARMAKOLOGICZNE HEIDELBERG, 24-27 MARCA 1993 XI ŚRODKI Konferencja na temat etnofarmakologicznego podejścia w badaniach nad lekami i pożywieniem (Medicines and Foods: The Ethnopharmacological Approach), która odbyla się w Heidelbergu, była jedenastym już z kolei spotkaniem, organizowanym zwykle co drugi rok przez niemieckie stowarzyszenie Arbeitsgemeinschaft Ethnomedizin· (AGEM). Współorganizatorem konferencji, nazwanej jednoczcśnic II Europejskim Kolokwium Etnofarmakologicznym, było nowe stowarzyszenie - European Society of Ethnopharmacology (ESE). Głównymi sponsorami były Komisja Wspólnoty Europejskiej oraz Światowa Organizacja Zdrowia. Towarzystwa, które zorganizowały konferencję są raczej słabo znane w polskim środowisku etnologicznym, warto zatem pok rótce przedstawić ich działalność. Arbeitsgemeinschaft Ethnomedizin założono w 1970 roku w Hamburgu jako interdyscyplinarne stowarzyszenie badaczy zajmujących si,,:problematyk<, zdrowia, choroby i leczenia w różnych populacjach i środowiskach etnicznych. W ramach AGEM współpracują przedstawiciele różnych dyscyplin: nauk medycznych, biologii, farmakologii, antropologii kulturowej i etnologii, socjologii, psychologii. Od 1975 roku siedzibą towarzystwa jest Heidelberg. Obecnie należy do niego około 400 członków z Niemiec i innych krajów, głównie europejskich. Od 1986 roku stowarzyszeniu przewodniczył działający z wielkim oddaniem i energią Ekkehard Schroder, od marca 1993 roku przewodniczącym jest Gerhard Heller. E. Schriider jest naczelnym redaktorem ukazującego si,,: od 1978 roku organu AGEM, kwartalnika "Curare. Zeitschrift fUr Ethnomedizin and transku~urelle Psychiatrie". AGEM wydaje też jako tomy specjalne "Curare" zbiory materiałów z organizowanych konferencji i sympO/jów. European Society of Ethnopharmacology jest młodą organizacją, zawiązaną podczas l Europejskiego Sympozjum Etnofarmakologicznego w Metz, w marcu 1990 roku, z inicjatywy Francuskiego Towarzystwa Etl1ofar01akologicznego. Grupuje różne lokalne, narodowe stowarzyszenia europejskie, które lączy wspólne zainteresowanie farmakopeą tradycyjną. Towarzystwo liczy już ponad 1500 członków: lekarzy, farmakologów, botaników, antropologów, historyków medycyny i farmacji. Jako swój główny cel wymienia ESE rozwijanie międzynarodowej współpracy badaczy europejskich na polu etnofarmakologii, poprzez ułatwianie wymiany informacji, organizowanie spotkań naukowych, pomoc w tworzeniu i prowadzeniu współpracy z krajami rozwijającymi się. Towarzystwo ma siedzibę w Strasburgu, a jego pierwszym przewodniczącym został wybrany Ekkehard Schriider. Konferencja w Heidelbergu składała si,,: z kilku sesji grupujących referaty dotyczące następujących I.agadnień: tradycyjnych zastosowall leków i ich farmakologicznego i klinicznego sprawdzania; problemu skuteczności leków tradycyjnych; perspektywy antropologicznej i etnosocjofarmakologii jako nowego pola badawczego; tematyki zwi,!zanej z kobietą w etnofarmakologii. Ostatnia sesja referatowa nosiła tytuł:"Z laboratorium z powrotem w teren: Zastosowanie odkryć etnofarmakologicznych w ramach systemów zdrowotnych". Jednocześnie odbywały si,,: sesje posterowe: wystawiono około 60 plakatów, prezentuj,!eych przede wszystkim wyniki konkretnych badań farmakologicznych (i cz.,:ściowo klinicznych) nad poszczególnymi tradycyjnymi środkami leczniczymi pochodzenia roślinnego, zwierzęcego bądź mineralnego, pochodzącymi z różnych części świata. Było także kilka plakatów opracowanych z perspektywy antropologicznej oraz kilka dotyczących historii farmacji (m.in. polskiej - przygotowane przez specjalistki z Pracowni Historii Nauk o Leku Instytutu Historii Nauki, Oświaty i Techniki PAN). Obradom towarzyszyło kilka dyskusji przy okrągłym stole, m.in. na temat roli antropologów medycznych i innych przedstawicieli nauk społecznych w badaniach etnofarmakologicznych oraz tworzenia i wykorzystywania baz danych zawierających informacje o roślinach i lekach 20 - Lud I. LXXVI �306 z różnych regionów I systcmów mcdycznych (kilka takich komputerowych baz danych już utworzono, np. Ayurbase, gromadzącą informacje o lekach ayurwcdycznych). Jak bywa często podczas intcrdyscyplinarnych spotkaI1, można było dostrzec pcwn" wielotorowość w tematyce referatów, postcrów, dyskusji. Duża część refcratów przedstawiła wyniki badaI1 farmakologów, sprawdzaj,!cych laboratoryjnie aktywność poszczególnych leków tradycyjnych (np. referat P. Houghtona z Londynu na temat testowania in vilm pewnych roślin afrykaI1skich i indyjskich używanych przcciw ukąszeniom węży, bądż V. Sery'cgo z Pragi o antybakteryjnych własnościach olcjku z drzewa Mala/euca cajIJpuli, stosowanego w Wietnamie. Chinach i Indonezji na choroby skórne i katar). Inne, a charaktcrze historycznym, prczcntowały np. farmakopeę ayurwcdyczną (G. Mazars ze Strasburga) czy dietctykę w medycynic arabsko-perskiej (e. Younos z Metz). Część rcfcratów przedstawiła antropologiczny punkt widzenia w badaniach nad środkami leczniczymi, np. S. van der Gccsta z Amsterdamu o skuteczności metaforyczncj i metonimicznej na przykladzie terminów chorób i tcrapii u Mossi z Burkina Faso. albo D. Penkali-Gawęckicj na temat etnofarmakologicznych aspektów medycyny komplementarnej w małym miasteczku wielkopolskim. Ponicważ tematem konferencji były "leki i pożywienie", niektóre rcreraty kojarzyły te dwa zagadnienia. Inne podejmowały problematykę pożywienia, poczynając od zależności miydzy dietą a budową ciała (w referacie H. Greil z Berlina, dotyczącym wieloletnich badali na ten temat prowadzonych w Niemczech Wschodnich), aż do aspektów rytualnych pożywienia (w rcferacie l. de Garine z Paryża o "sesjach tuczenia mężczyzn" u Massa z północnego Kamerunu). Duże zainteresowanie wzbudziły te prezentacje, które próbowały, z powodzeniem, łączyć pcrspektywą antropologiczną i farmakologiczną. Należały do nich przcdc wszystkim rcferaty O. Moermana z Uniwersytctu Michigan w Dcarbom na temat zalcżności miydzy roślinami leczniczymi i tymi, którc stanowią pożywienie u Indian Ameryki Północnej oraz N. Etkin z Honolulu O perspekt~ie etnofarmakologiczncj w badaniach nad dictą i mcdycyn'l Hausa w północnej Nigeri( Dodatkową atraRcj,! konfcrencji byla możliwość zwicdzcnia Muzeum Aptekarskiego (Deutschcs Apothcken-Museum), mieszczącego się w malowniczo położonym Zamku Hcidclberskim. Wizytę poprzedził referat W.-O. Miillera-Jahncke, przedstawiający historiy (z tradycjami od i937 roku) i imponując,! ekspozycję tego muzeum, uznanego za jedną z przoduj,!cych placówek tego typu w świccie. Uczestnicy mieli takżc okazję 7.wiedzić intcresująC'! ekspozycjI,: stałą i wystawy czasowe Volkerkundemuscum w Hcidelbcrgu, którc było micjsccm części obrad (obok reprezentacyjnego Stadthalle) i miłego przyjęcia powitalncgo. Przcz cały czas trwania konferencji odbywała sil,?wystawa połączona ze sprzedażą książek i czasopism z zakresu etnofarmakologii i pokrewnych dziedzin. Danuta Penka/a-Gaw{'cka IV KONFERENCJA ANTROPOLOGÓW SPOŁECZNYCH WSPÓLNOTY EUROPEJSKIEJ, WIELKA BRYTANIA, 26-30 LIPCA 1993 W dniach 26-30 lipca ł 993 r. odbył się w Oxfordzie zjazd antropologów, zorganizowany przez Stowarzyszenie Antropologów Społecznych Wspólnoty Europcjskiej (ASA) 1. Konferencja odbywa/a się co dziesięć lat i w 1993 roku miała miejsce po raz czwarty. Spotkanie zgromadziło nie tylko antropologów Europy, ale także innych kontynentów. I Tekst komunikatu został czc;ściuwo opracowany w oparciu o ~lhslrakly '/ konfcn:m.:ji. �307 Tematyka konferencji ogniskowała sil;: wokół: "Zastosowania wiedzy. Relacje: globalny - lokalny". Działania podejmowane przez badaczy w latach 90. naszego stulecia skłaniały do przemyślcli nad relacjami pomil;:dzy wiedzą globalną (całościową, generalizującą). b<;:dąc,! dorobkiem ludzkości a wiedzą lokalną, o konsekwencjach etnograficznej interpretacji konkretu. W dzisiejszym świecie ruchów religijnych, kulturowego wymieszania, mi.;:dzynarodowej konsumpcyjności, mnożących sil;: nacjonalizmów, sekciarstwa itd., zjawiska owe choć jawią sil;: jako transkulturowe, mają swe źródło o lokalnym, etnicznym charakterze. Stajemy przed problemem równocześnie zachodzących procesów o najwyraźniej przeciwstawnym sobie charakterze. Pewne formy kulturowe jawią się jako bardziej globalne (powszechne) i homogeniczne, inne, jak chociażby d"żenia tożsamościowe mają charakter bardziej lokalny, przez co cechuje je duża różnorodność. Żadna z powyższych uwag nie jest nowością, ale wzrastające znaczenie owych dwóch procesów w odniesieniu do rozmaitych aspektów życia spolcczncgo i kulturalnego żąda od nas ponownego przyjrzenia si.,: owym zjawiskom. M ieJsce antropologii wśród innych dzicdzin nauki i sfer życia nabiera nowych wymiarów. Antropolodzy posiadają znaczne możliwości oglądu różnorakich populacji, ich głos w dyskusji nad przyszłym widzeniem świata nabiera wagi, a prezentowane przez nich dziedziny wiedzy stają się obiektem zainteresowań i przedmiotem polityki "światowej". Nabiera znaczenia problem, co b.;:dziemy uważali za globalne, a co za lokalne. Ma to swe przyszłościowe konsekwencje w kreśleniu wytycznych odnośnie gospodarowania zasobami światowymi. Konferencj.,: otworzyły dwa odczyty: Mary Douglas "Zapomnia~a wiedza" oraz Angeli Cheater "Globalizacja i nowe techniki poznawania: antropologiczna kalk'ulaeja czy chaos'l" Sesja otwieraj"ca, zatytułowana: "Zmienność kontekstu", dotyczyła przesunięć między wiedz" lokalną a globaln". Ta tematyka przewija sil;: wielokrotnie na polu etnograficznych dokonań. W pracy antropologa cZl;:sto przecież wystl;:puje opozycja uniwersalne - jednostkowe. Podczas sesji "ajmowano sil;: tak imi tematami jak: I. zmiany historyczne a różne typy wiedzy, 2. synkretyzm a procesy świadomościowe w Ameryce, 3. wiedza lokalna w kulturze globalnej, 4. wicdza globalna a lokalne zastosowanie. Sesja towarzysz"ca tego dnia poświl;:cona była tematyce: 1. przedstawienia i systemy wiedzy wizualnej, 2. modele wiedzy religijnej Południowej Ameryki, 3. Azja Południowowschodnia: przedmioty i praktyki dnia codziennego w perspektywie lokalnej i globalnej, 4. antropologia społeczna a sIudia biznesu. Sesja druga poświęcona niezmiennikom kulturowym i religijnym, zajmowała się nastl;:pującymi tematami: I. waga rodzimości - rozumowanie hellenistyczne a współczesne sposoby dowodzenia, 2. dowodzenie poprzez zmysly postrzegania, 3. założenia lokalnej polityki przekonywania na przykladzie zjawisk w Zachodniej Afryce, 4. zagroź.enie i rozproszenie a poczucie bezpieczeństwa. Mówcy rozpatrywali problem stopnia pewności w dzisiejszym świecie - świecie mnogości kultur i różnorodności stosunków społecznych. To poczucie pewności mogą dawać z jednej strony religie światowe, z drugiej - nowsze formy nacjonalizmu lub etniczności. Na niższym poziomic można znaleźć lokalne formy gwarancji i pewności, takie jak chociażby przepowiednie, które cZl;:stostoją w jawnej sprzeczności z wierności" polityczną wymaganą przez masowe ruchy i ideologie. Prezentowane referaty ukazywały światowe przykłady, ilustrujące powyższą problematyk.;:. Sesja towarzysząca proponowała udział w dyskusji nad zastosowaniami wiedzy antropologicznej w praktyce i polityce. Do bardzo interesujących należał wykład na temat metody badawczej PRA (participatory Rural Appraisal, o której bliżej mowa w kolejnym numerze czasopisma). Inne bloki tematyczne tej sesji to: poznawanie Japonii oraz jego lokalne i globalne konsekwencje, a także: pokrewieństwo a nowe techniki reprodukcji. Kolejna sesja poświ.,:cona była konsumpcji i jej konsekwencjom. Zarysowana problematyka dotyczyła relacji form globalnych do ich lokalnych konsekwencji. �308 Problematyka sesji towarzysz,!cej skupiała sit; wokół chrześcijalistwa pozaeuropejskiego. Podejmowane zagadnienia należały m.in. do nastt;pujących bloków tematycznych: miejscowe postrzeganie religii i kultury, chrześcijaJ\stwo a świadomość narodowa, chrześcijaJ\stwo a określenie "innego". Ostatnia, zamykaj,!ca sesja podjęła dyskusjt; nad zastosowaniami wiedzy społecznej. Owa wiedza może być wykorzystywana przez różnorodne agencje i instytucje, w tym również rz,!dowe, a taki.e międzynarodowe. Zastanawiano się, w jakim stopniu nowe techniki poznawania pozostaj,! do tego, co tradycyjnie antropologia zwała wiedz,! loka In,!, wiedz,! tuhylców, itd. Jakie jest miejsce owej wiedzy w dzisiejszym świecie, charakteryzującym się wyższymi poziomami poznawania '? Sesja towarzysząca poświt;cona była tematyce znaczeń w antropologii. Badacze zastanawiali sit; na przykład, czy znaczenie, jakie przypisuj,! "sztuce prymitywnej" jest czymś wit;cej niż znaczenie, które pierwotnie posiadała, i czy formy sztuki zachodniej przejęte przez inne społeczeJ\stwa maj,! "więcej czy mniej znaczenia" od form oryginalnych'! Co nas upoważnia do przypisywania większego znaczenia pewnym formom instytucjonalnym niż innym ') W ramach omawianego zjazdu antropologów zorganizowana była także jednodniowa konferencja, poświęcona dziełu E. Durkheima Of! la tI;t ;S;O/1 tiu travail social, a zwi,vana z setm! rocznic,! publikacji. Wydarzeniem Konferencji Antropologów w Oxfordzie hyla premiera filmu R. Husmann, P. Loizos i W. Sperschneider, zatytułowanego "Firth o Firthie". z udziałem samego Raymonda Firtha. Uczony opowiadał w swej pracy badawczej i współpracy ze swym mistrzem B. Malinowskim. Konferencję uświetniła otwarta z tej okazji w muzeum etnograficznym, wystawa fotograficzna Wilfrieda Thesigera, poświt;cona jego lieZllym egzotycznym podróżom. Dzieła obiektywu, rejestruj,!ee wiele miejscowych wydarzeń, tubylcze tradycje i sceny z życia codziennego cieszyły się dużym zainteresowaniem uczestników konferencji. l Joal//1a PIERWSZY (GOTTINGEN Ziell1ilm MIĘDZYNARODOWY FESTIWAL FILMÓW ETNOGRAFICZNYCH W GETYNDZE INTERNATIONAL ETHNOGRAPHIC FILM FESTIVAL - GIEFF) 16-19 WRZEŚNIA 1993 Jeszcze piętnaście lat temu niezmiernie uciążliwym zadaniem byłoby uzyskanie informacji na temat filmów etnograficzoych, ich produkcji, dystryhucji. Jeszcze trudniejsze hy hyło znalezienie jakiegoś forum zajmuj'lcego sit; tym rodzajem filmów. Z dzisiejszej perspektywy wydaje się, że tamte czasy są już tylko smętnym wspomnieniem. Niezwykle dynamiczny rozwój wielu etnograficznych festiwali i sympozj'ów miał miejsce w latach osiemdziesiątych. Staly sit; one OblZj,! do przeglądu nowości filmowych, także miejsccm spotkaJ\, na których w sposób profesjonalny dyskutowano wicie spraw zwi,!zanych zc sposobem dokumentacji i prezentacji istniej,!cych na świece zjawisk społecznych i kulturowych. Z ważniejszych sympozjów i festiwali jakie odbyły się do tej pory wymienić trzeba Jean Roucha "Bilan du Film Ethnographique" w Paryżu, konferencję w Amstcrdamie "Eyes across the Water", dwukrotnic zorganizowany przez Royal Anthropological Institute w Manchesterze festiwal filmów etnograficznych, festiwal "Rassegna Internazionalle di Doculllentari Etnografici e Antropologici" w Nuoro na Sardynii, coroczne spotkania "Nordic Antropological Film Association" NAFA, Biennale filmowe w Freiburgu "Ethnologic und Dritte Welt" oraz ostatnio �309 zorganil.Owany po rai pierwszy w Getyndze "Gottingen International Ethnographic Film Festival". Stale zwi,,:kszające si,,: zainteresowanie utrwaleniem w obrazie i dźwi~ku zjawisk i faktów społecznych i kulturowych doprowadziło do powstania w 1987 roku międzynarodowego pisma .,Visual Anthropology". W periodyku tym promuje si~ filmy antropologiczne, ale jednocześnie analil.Uje si,,: ich przydatność i znaczenie dla interpretacji różnych faktów kulturowych, socjokulturowych, ewoluj,!cych poglądów na różne zagadnienia np. zmieniających się odczuć estetycznych itd. Niepostrzeżenie antropologia wizualna stała się nowym sposobem pisania i krytycyzmu w badaniach terenowych realizowanych przez nową generację antropologów. Fenomen burzliwego rozwoju antropologii wil.UaJnej wi"że si,,:zapewne z długą tradycją dokumentacji ikonograficznej, fotograficznej, dźwi,,:kowej a niekiedy i filmowej prowadzonej przez kilka pokoleń antropologów, etnologów i etnografów, która byla jednak dla nich uzupełnieniem podstawowej twórczości pisarskiej. Sytuacja zmieniła si~ w momencie pojawienia się szeroko dost~pnych nowych, prostych w obsłudze i o wysokim standardzie środków rejestracji wizualnej. Badacze terenowi mogli z nich uczynić swoje główne i podstawowe narz~dzie pracy, dające im nieporó~ywalnie wi~ksze możliwości zapisu nil. znane i stosowane dotychczasowe sposoby dokumenticji. Wydaje się, że nicwątpliwy sukces organizacyjny i prezentacyjny ostatniego z przeglądów filmów etnograficznych w Getyndze nic polega tylko na umiejętnym uzupełnieniu treści wcześniejszych festiwali, ale zawiera si~ przede wszystkim w ukiv.aniu nam najnowszych osiągnięć i możliwości jakie daje współczesna technika audiowizualna w krytycznym przedstawieniu istniejących, dziejących się i powstających niezliczonych faktów społeczno-kulturowych. Organizatorem festiwalu w Getyndze był lnstitut fUr den Wissenschaftlichen Film w osobach pracowników naukowych Instytutu: Dorte Engelkcs, Rolfa Husmanna i Beate Engelbrecht, które wzięły na sicbie główny trud i wło7.yły ogromny wkład pracy w przygotowanie i przebieg samego festiwalu. W Getyndze zaprezentowano 24 filmy najnowszej produkcji z naj różniejszych zakątków świata, z których cztery ukończone zostały w 1993 roku a dziesięć w 1992. W trakcie trwania festiwalu dokonano równic;;. otwarcia wystawy fotografii dokumentalnej Jiirgena Heinemanna "America" i Jakoba Mehringera "The Camela of Northeast Brazil". Jury festiwalu stanowiła mi~dzynarodowa grupa specjalistów i ekspertów pochodzących z różnych krajów europejskich: Peter Crawford 1. Danii. Colelte Piault z Francji, Hans-Ulrich Schlumpf ze Szwajcarii, Steef Meyknecht z Holandii, Janos Tari z W~gier i Rolf Brednich z Niemiec. Sam pokaz filmowy budził niezwykłe uznanie i zadum,,: nad pomysłowością reżyserów, którzy na swoich obrazach pokazywali nam najbardziej różnorodne, niepowtarzalne a nieraz i dziwaczne przejawy kulturowe życia człowieka i jego egzystencji. Akcja filmów toczyła się na bardzo odległych od siebie obszarach geografiClnych i kulturowych, począwszy od najbardziej egzotycznych zakątków Papui - Nowej Gwinei, a skończywszy na krajach Europy Środkowej, nie wyłączając Polski. Uwidoczniona duża różnorodność i zróżnicowanie tematyczne pokazywanych filmów utrudniało, lub wręez uniemożliwialo ich ocen~ według jednego kryterium. W takiej sytuacji jury nie dążyło, co wydaje się słuszne, do wyłonienia za wszelką ceny najlepszego filmu, a raczej zmierzało do rekomendacji filmów uznanych za najciekawsze, posiadających sprecyzowaną koncepcję i zrozumiałe przesłanie. Spośród dwunastu filmów rekomendowanych, za dwa najlepsze uznano "Taiga Nomads" (1992) Heimo Lappalainena z Filandii i "Black Harvest" (1991) Boba Connolly i Robina Andersona z Australii. Pierwszy z filmów opowiada nam o losach i życiu Ewenków zamieszkujących tereny na wschód od rzeki Jenisej. Jego głównym przesłaniem jest pokazanie wartości twardego, ale zarazem pełnego sensu życia człowieka w koegzystencji z przyrodą, wartości podważanej przez dominujące kultury, które nic zawsze zostawiają miejsce dla alternatywnyeb form życia. Świetne obrazy Syberii i życia Ewenków powstały w efekcie dwuletnich starań reżysera o realizację tego filmu i jego rocznego pobytu z ekipą filmową, sp,,:dzonego w niełatwych i surowych warunkach syberyjskiego życia. W sytuacji kiedy wiciu antropologów bezskutecznie usiłowało uzyskać zgodę władz �310 na prowadzenie badań na Syberii obraz tej krainy jaką nam zaprezentował Heimo Lappalainen tchnie egzotyką trudną do skonfrontowania z innymi obrazami. Drugi z wyró7.nionych filmów "Rlack Harvest" jest ostatnim z trylogii poprzedzonej "First Contact" i "Joe Leahy's Neighbours". Film jest Historią Joe Leahy'ego, zrodzonego z miłości białego i Papuaski, który zakłada plantacj~ kawy gdzieś w zakątku Papui - Nowej Gwinei. Intercsująca fabuła filmu w swoim finale przedstawiła osobiSl<1 tragcdi~ czlowieka, który chciał zostać ekonomicznym przywódcą "swoich ludzi". Jednak przcsłanie tcgo filmu ma wymiar szerszy. Uświadamia on nam konDikt między osadzonymi mocno w tradycji kulturowej sposobami życia, stojącymi w opozycji do potrzeby zmiany, wynikającej z konieczności modernizacji ekonomicznej. Konflikty tego typu, dziejące si~ współcześnie w wielu krajach świata, w wymiarze filmu uzmysławiają nam z dużą wyrazistością, że mocno zakorzenione w określonej tradycji kulturowej sposoby życia są w wielu wypadkach silniejsze od racji ekonomicznych i wygrywają, przynajmniej czasowo, z potrzebą nieuniknionej modernizacji. Z filmów dokumentalnych, rozgrywających si~ w Papui - Nowej Gwinei, rekomendowany był także "Turnim Hed" (1992) Jamesa Batesa z Wielkiej Brytanii. Opowiada on o plemieniu Chimbu, w którym kobiety wybierają swoich partnerów nic oceniając ich z wyglądu czy zajmowanej pozycji ekonomicznej, społecznej, lecz z umiejętności śpiewu. Ze wzgl~du na wątek miłości Kube do Anny pochodzącej z rywalizującego klanu film ten nazwano również etnograficznym "West Side Story". W nurcie wizualnych dokumentów podejmujących tematykę muzyczną, na które na pewno warto zwrócić uwagę znalazły się dwa filmy "Mizike Mamma" (1992) Violaine de Villers z Belgii i "La Musica ć Quattro" (1993) Rosali Schweizer i Dante Olianas z Włoch. "Mizike Mama" jest portretem Marie Daulne i kapeli Zap Mama. Tutułowa bohaterka, tworzy wraz ze swoim zespołem oryginalną muzykę b~dąeą połączeniem tradycyjnej muzyki Zairu "Ba - banzle pygmie muzie", "Mangbetu Muzie" z wpływami jazzu, gospel i muzyki kubańskiej. "La Musiea e Quatlro" jest z kolei opowieścią o Aurelio Porcu z wioski Villaputzu na Sardynii, jednym z ostatnich mistrzów grających na "instrumencie" launedda, składającym się z zespolu trzech osobno trzymanych, ale jednocześnie dmuchanych drewnianych piszczałek, wydających dźwięki podobne do dud. Launedda istnieje od 3000 tysi~ey lat i wyst~puje jedynie na Sardynii. Dla podkreślenia silnych związków z przeszłością film, jako jedyny zresztą na festiwalu, pokazywany był w kolorze czarno-białym. Rekomendację festiwalową otrzymał także znany już wcześniej "Man in the Ring" (1990) Ericha Langhjahra ze Szwajcarii. Tematem filmu jest "Landsgemeinde" w Appenzell Ausserrhoden we wschodniej Szwajcarii, który jest jednym z przykładów bezpośredniej demokracji terytorialnej w tym kraju. Opowiada on o przygotowaniach i przebiegu "Landsgemeinde" w Hundwill, 30 kwietnia 1989 roku kiedy to większość mężczyzn w glosowaniu bezpośrednim udzieliła praw wyborczych kobietom, otwierając im tym samym drog~ do kształtowania polityki kantonalnej. Film będący rodzajem reportażu ukazuje nam, na tle codziennego życia mieszkańców Hundwill, ścierające sięraćje zwolenników i przeciwników przyznania praw wyborczych kobietom. "Men in the Ring" zdobył wielką nagrodę na 19. Film Festival of the Institute of Human Rights w Strasburgu w 1991 roku, a także szereg honorowych wyróżnień na innych festiwalach filmów dokumentalnych. Tematykę szwajcarską pokazano jeszcze w dwóch filmach, które warto zasygnalizować. "Chronique Paysanne" (1990) Jacqueline Veuve prezentuje roczny cykl życia rodziny Babst mieszkającej w La Roche w kantonie Fryburg. Drugi film "Umbruch" (1987) Hansa-Ulricha Schlumpfa, bardziej socjologiczny w treści, jest zapisem dokonującej się modernizacji w jednej ze szwajcarskich drukarni w Basersdorf. Akcentem polskim na festiwalu w Getyndze bylo zaprezentowanie polsko-brytyjskiego filmu "Room to Live" (1992) Simona Eversona i Mariana Stoica, nakr~concgo przy współudziale specjalistów z łódzkiej szkoły filmowej. Pokazany dokument jest ponurym obra/.em życia �311 pewnej rodziny mieszkającej w starej kamienicy w ogarni~tej depresją gospodarczą Łodzi. Pomimo nieludzkich warunków życia, rodzina dzi~ki triumfowi własnej miłości stara się żyć normalnie i ze spokojcm znosi wszclkie przeciwieństwa losu. Jasne moralne przesłanie tego filmu było głównym powodem jego rekomendacji . .,Volksreligiiisitiit im Eichsreld" (1993) Edmunda Ballhausa z Niemiec byl jedynym rekomendowanym filmem restiwalowym, zajmującym się w całości problematyką religijności ludowej. Jego treść skoncentrowana Iostała na życiu i aktywności religijnej mieszkallców małego katolickiego miasteczka Martinreld. Film, który był odkryciem dla publiczności niemieckiej, budzi również głęboką reneksjr; nad wpływcm religijności na życie człowieka. "Foutra" (1993) Klausa Schneidera i Beate Engelbrecht I. Institut fur den Wissenschartlichen Film w Getyndze, był drugim niemieckim IIImem rekomendowanym na restiwalu, a zarazem najbardziej etnograficznym spośród wszystkich pokazywanych rilmów. Opowiada on o życiu i pracy garncarki Foutra Sib żyjącej w Burkina Faso w Afryce. Obecność Afryki, która zawsze była kontynentem szczególnie przyciągający,£ uwagę antropologów i clnologów ujawniła się w kilku jeszczc filmach, z których o trzech należy wspomnieć. również ze względu na ich rekomcndację. "Sultan's Burdcn" (1992) - Lisbeth Hottedahl z Norwegii i Jona Jerstad z Wielkiej Brytanii, jest opowieścią o sułtanie Issa, tradyeyjnym przywódcy prowincji Adamawa (wielkości Anglii) w północnym Kamerunie. Jego akcja rozgrywa się podczas siedmiu tygodni poprzedzających pierwsze wolne wybory w Kamerunie. Drugi z filmów "Contes et Comptes de la Cour" (1993) rozgrywa się w Nigrze, gdzie reżyser Eliane de Latour z Francji przebywała przez dziewięć tygodni z kobietami zamkniętymi za ścianami haremu. Jest to spojrzenie /. punktu widzenia kobiety na współczesny sposób życia rodzin islamskich w Nigrze. I kolei "In and out of Africa" (1992) zostal nakręcony przez Amerykanki - llise Barbash i Lucien Taylor i wzbudził uznanie za swój wybitny walor demaskatorski. Film jest ironicznym ale pełnym humoru dok umentem obrazującym współczesną wytwórczość "antyków" mających pochodzić z Afryki prckolonialnej i handel nimi w Stanach Zjednoczonych. Dwa filmy brytyjskie Iwi'Izane z Afryką - "The Mursi: Nitha" (1991) i "The Mursi: The Land is bad" (1991) powstaly dzięki polączonym wysilkom reżysera Leslie Woodheada i antropologa Davida Turtona. Pierwszy obrazuje kulturę M ursi w Etiopii, a zwłaszcza ceremonię przejścia młodzieży w świat 7.ycia dorosłych. Drugi 111mskoncentrował swoją uwagę na tragicznej historii Mursi, którzy zdziesi,!tkowani zostali przez swoich sąsiadów posiadających "kałasznikowy". Dużym uznaniem publiczności cieszył się rekomendowany później króciutki i pełen humoru lilm Debbie ShuteI' "Beigels Already" (1992) opowiadający o zlokalizowanej w sercu londyńskiego East Endu piekarni czynnej 24 godziny na dobę, słynącej z wypieku "beige]", żydowskich bułeczek. Z krajów środkowoeuropejskich swoją obecność festiwalową zaakcentowali reżyserzy z Czech i Słowacji prezentuj'lc filmy poświęcone Romom. Film Viliama Politkovica "The Resettlement" (1992) jest socjologicznym reportażem pokazującym przymusowe przesiedlenie Romów, do specjalnie dla nich wybudowanych bloków. "Children of the Wind" (1991) to pierwszy z 13 filmów reali70wanyl:h przez słowacką telewizję o Cyganach, ich kulturze w Europie, Rosji, Turcji oraz problemach ich dyskryminacji i przyszłości w Europie. Film jest reportażem ze zjazdu i mitingu Romów z różnych krajów europejskich, który odbył się w jednym z nadmorskich kurortów zachodnioeuropejskich. Warto wspomnieć, że słowacki re7yser cyklu filmów Martin Slivka jest absolwentem Instytutu Etnologii UAM w Poznaniu. Czesi pokazali także 111m"Emerging" (1990) Thomasa Pasteka. Jest on rodzajem reportażu wspomnieniowego mieszkańców wsi, których przesiedlono w konsekwencji budowy tamy i zbiornika wodnego na Orawie w 1953 roku. Z pozostałych filmów mniej zauważona, ale interesująca była "Chronique d'un village Tzotzil" (1992) Thierry Zeno z Belgii. film zajmuje się potomkami Majów mieszkającymi w górskich rejonach Meksyku. Do tematyki indiańskiej Majów nawiązuje również "Jxok" (1990) Wilmy Kiener i Dietera Matzka z Niemiec. Dwoje uchodźców z Gwatemali Carmen i Edgar zakładają rodzaj teatru jednego aktora i przemierzają z nim Europę. �312 Przesłanie do ludzi 7. innych kultur o walce o swoją godność zawiera także "Sertsehawan" (1992) Beatrice Michel i Hansa Stiirma ze Szwajcarii. Film poświęcony zoslał Kurdom mieszkającym w wiosce na pograniczu irańsko-iracko-tureckim. Jedynym pokazywanym filmem, zrealizowanym przez reżysera wywodząccgo sil; z Europy Wschodniej był "Grandma of Boats" (1993) Marka Soosaara z Estonii. Nakn;cony z dużym rozmachem na rozległym obszarze, opowiada o budowie łodzi-dłubanek przez Indian Amazońskich, Estończyków, mieszkańców zachodniej Syberii i entuzjastę w sIanie Waszyngton. W dyskusjach festiwalowych, zwłaszcza tych, które odbywały się na gruncie mniej formalnym. poruszano szereg problemów związanych z organizacją produkcji dokumentalnych filmów antropologicznych, ich finansowaniem, dystrybucją, sposobami podejść reżyserskich, montażem itd. Ważną, przewijającą się kwestią było szukanie odpowiedzi, czy kręceniem tego typu filmów powinien zajmować się antropolog czy też profesjonalny reżyser, czy antropolog może być dobrym rcżyserem i vice versa, czy przyszłości realizacji filmów dokumentalnych nic należy raczej upatrywać we współpracy obu profesjonalistów. Wydaje się, że na wiele poruszanych na festiwalu wątpliwości nie ma jeszcze jasnej odpowiedzi, przyniesie ją dopiero przyszłość. Zamierzeniem organizatorów festiwalu w Getyndze jest aby odhywał się on co dwa lata. Zważywszy na dobre centralne położenie Getyngi w Europie i fachowe wsparcie jakiego udziela festiwalowi Institut fUr den Wissenschaftlichen Film możemy przypuszczać, że festiwal ten stanie się zapewne jednym z najważniejszych miejsc nie tylko prezentacji antropologicznych filmów dokumentalnych, ale również ważnym ośrodkiem wymiany myśli na temat rozwijającej się antropologii wizualnej. Nie bez znaczenia jest również duże wsparcie finansowe jakiego udziela festiwalowi Sparkasse w Getyndze i inne ogniwa bankowe. Jerzy 92 DOROCZNE SPOTKANIE AMERICAN ANTHROPOLOGICAL WASZYNGTON, 17-21 LISTOPADA 1993 K un;ewski ASSOCIATION Stany Zjednoczone są bez wątpienia największym skupiskiem antropologów w świecie. Amerykańskie Stowarzyszenie Antropologiczne jest zaś największą organizacją tego typu, do której należą nie tylko antropolodzy amerykańscy. Fakt, że do AAA należy kilka tysięcy członków nie oddaje jeszcze rangi i popularności tej dyscypliny w Ameryce Północnej, gdyż poza tą organizacją znajduje się wielu profesjonalnych antropologów. W kontekście europejskim liczby te mogą być częściowo mylące, ponieważ, jak wiemy, w rozumieniu amerykallskim antropologia obejmuje nie tylko antropologię kulturową, lecz również archeologię i antropologię fizyczną, a niekiedy jeszcze rodzaj naszego rodzimego językoznawstwa. Przedstawiciele tych odróżnianych skądinąd gałęzi wiedzy deklarują się wszakże jako antropolodzy i bez w,!tpienia nimi są. Ta potężna organizacja składa się z szeregu towarzystw, takich jak np. Towarzystwo Antropologii;:)gólnej, Biologicznej, Etnologicznej, Medycznej, Kulturowej, Feministycznej, Lingwistycznej, Wizualnej, Humanistycznej, Badania Świadomości oraz towarzystw regionalnych, m.in. Antropologii Europy, która liczy prawic 700 członków, Oceanii, Amcryki Łacińskiej. Towarzystwa regionalne mogą się dzielić na podsekcje; np. w Towarzystwie Antropologii Europy istnieje grupa antropologów zajmujących się Europ,! Środkową i Wschodnią· Ale na tym nie kończy się owo antropologiczne "fusion and fission". Istnieją jeszcze pomniejsze komitety, grupy robocze i sekcje, by wymienić lu przykładowo grupy antropologów homoseksualistów i łesbijek, antropologów chrześcijańskich, antropologów czarnoskórych, seniorów itd. Wszystkie te grupy i sekcje same się finansują. Zasada wewnętrznego pluralizmu ma na celu utrzymanie jedności �313 tej organizacji, badaczami która pozwala zajmującymi Cclem Stowarzyszenia wanie kontaktów, (z dwumiesie;cZl1ą Poza tym, rzystwo jest m.in. umożliwienie sekcje wydarzeniach możliwościach funduszy Europy myśli naukowej przeznaczone Anthropologist", "American Wszystkie Inną one formą organizują swe oddzielne wszakże niczmiennie ostatnio w i 1993 - Washington, są przede wszystkim "Cultural rzeczy takich z innymi firmowane kolejnych D.C.) pozwolę AAA. (1990 - AAA pisma/ się podzielić np. "American Anthropology" towarzystwa takim Ponieważ paroma Towa- towarzystw. Poszczególne New się istniejących Bulletin, Dla wymiany "Humanistic Największym całego konferencjach przez i spotkania. informuje itp. Przykładowo, w roku Anthropology", problemowe. Meeting" i utrzymy- badaniach, projektów, trzy razy organami są konferencje w których prowadzonych konkursach Ethnologist", "Annual trzech i kontakt nawiązywanie biuletyny, grupy, swój wydawany konferencje informacji, własne danej na badania, posiada myśli zainteresowali przepływu często dla są w gruncie wymiany jego powyższych celów służy wydawane raz w miesiącu "Anthropological Newsletter" (w roku 1993 vol. 34). posiadają istotnych uzyskania Antrolopogii i inne. na realizacje; problematyką. wymiana myśli. Spełnieniu przerw,! wakacyjną) pismo poszczególne o aktualnych ka7.demu się podobną miałem Orleans, i sekcje spotkaniem okazję 1992 informacjami pozostaje - uczestniczyć San Franciso i spostrzeżeniami na ich temat Dotychczas tc doroczne spotkania Wybrzeżu Wschodnim i Zachodnim, (Powyższą rundę od roku miast taka ma umożliwić do spotkań drugie spotkanie którego udział by więc uzupełnić skalę oni pomiędzy ich referatów. Dla dyspozycji względu 15 minut i może na zachowanie być pewien, w 1991 roku). Rotacja zasada rotacji została nieco zmieniona i co Spotkanie" to wydarzenie, dla "Doroezne w nim udział salami dostęp zarejestrowanych by przemieszczający bezładne mrowisko. kilku "Wyklatlów i umożliwienie 4-5 tysięcy konferencyjnymi, z zewnątrz że ich nie przekroczy. harmonogramu na Hilton. sprawiedliwy poszczególnymi kierunkach ludzie przypominać mogą z pozoru i przestrzcgany. Każdy mówca, z wyjątkiem o Chicago kolejno w hotelach w miarę Bierze obserwatora z zasady kraju Od tego roku porównawczą. rotacji niezmiennie regionów się ma w Waszyngtonie. znależć Krążą interesujących się na zasadzie i na południu, z poszczególnych w kosztach. odbywać niełatwo uczestników. 1990 trzeba antropologom i równy odbywały na północy móc słuchać się we wszystkich Program jest ściśle określony Honorowych" itp., ma do Dyscyplina uczestnikom taka jest konieczna konferencji ze racjonalnego planowania udziału w sesjach. Sesji takich odbywa się w ciągu dnia około 75. Dochodzą do tego jeszcze sesje plakatowe i projekcje filmów. M usi się jeszcze znaleźć czas i miejsce na dziesiątki spotkań poszczególnych ekspozycja książek kadziesiąt wydawnictw. kandydatami. W antropologiczny Udział Każdy potencjalny długotrwały przez Organizator Komplet sposób zaś ustala przysiany które przez jednak toczy się o dostęp kilpracy zorganizowany program Stowarzyszenia. do publicznego który bardziej powszechmówców typograficznych organizującej tekst wypełnić sesji Wiele propozycji i możliwość sesję na temat sesji zostaje Zakwalifikowanie wystąpienia z or- na pojawicnie kompletuje osobie i wartość możliwość którejś szanse sesji i pisze krótki ze względów Istnieje do Dlatego dostarcza Cały system jest przy tym wysoce konkurencyjny. Walka określić tematem. uczestnik rok. dołączone organizatora, jest do AAA. Przydatność towarzystwa świetnie cały zostaną trudno ma swego rodzaju przez z szukającymi zawodowych. z proponowanym materiałów, poszczególne proccs. zaakccptowanych. temat swego olbrzymia sprzedaży rekrutacyjne w zasadzie wypadku towarzyszy natychmiastowej ewentualnie sesja rcfaratu. w ściśle okreslony jest które sesji. W takim to kontaktów Każda na określony oceniona Meeting" książek, tematycznie i referaty założeń. "Annu~1 zbieżnej jest sekcji itp. Spotkaniu do się też rozmowy procedura. ną formą i abstrakt prowadzi referatów, przez innych inna komitetów, oferowanych przygotowywany zgłaszania się sesji dostatecznie ogólnych więc idei, pracy, w konferencji ganizowanych grup, Na miejscu sumie bazar indywidualnego tytuł towarzystw, antropologicznycl} jej trzcba następnie to zatem nie zostaje zaprezcn- �314 towania swoich osiągnięć. W związku z natłokiem propozycji wprowadzono ograniczenie, iż jedna osoba może występować co najwyżej o prawo do wzięcia udziału w naukowej części konferencji w dwóch rolach: raz jako osoba przedstawiająca referat, raz jako dyskutant w innej sesji. Nie oznacza to, jak już wspomniałem, że wzięcie udziału w którejkolwiek z tych ról jest gwarantowane. Wszystko zależy od tego, czy dana sesja zostanie zakwalifikowana. W tym kontekście za pewien sukces uznać można fakt, że w roku 1993 odbyła się sesja "Społeczeństwo w okresie przejścia: przykład Polski" ("Society in Transition: the Case of Poland"), którą zorganizował piszący te słowa i do której zawkalifikowano kilka referatów antropologów polskich (M. Buchowski, W. Burszta, J. Dankowska, Z. Jasiewicz, Z. Mach, P. Marciniak, J. Mucha, D. Niedźwiecki i M. Kempny jako dysku san t) oraz czterech amerykai1skich koleżanek z Chicago, Buffalo, Davis i Rochester. Niestety nie wszyscy polscy uczestnicy zdołali w tej sesji wziąć udział. Niemniej jednak, przedstawiono na niej w sumie siedem referatów, ściągnęła niemal wszystkie osoby zainteresowane problematyką polską i środkowoeuropejską. Zapytać ktoś może, czy w tych tłumnych "Dorocznych Spotkaniach" Amerykai1skiego Stowarzyszenia Antropologicznego doszukać się można jakichś dominujących tendencji. Odpowiedź na nie jest wręcz niemożliwa. Sądzę, że najtrafniej oddaje sytuację stwierdzenie, iż rzeczona mnogość sesji i sekcji oddaje pluralizm i mnogość amerykańskiej antropologii. Antropologia staje się równie wielokulturowa jak społeczei1stwo amerykai1skie. Zmienia się charakter narracji antropologicznych. Zwrot literacki odcisnął swe piętno na stylu dyskusji i formułowaniu wielu problemów. Nie oznacza to, że praktyczne i naukowe aspekty działalności antropologicznej zostają zarzucone. Wręcz przeciwnie. Antropologia staje się coraz bardziej zaangażowana w bieżące wydarzenia i politykę. Wszelkie aspekty - moralne, kulturowe, praktyczne - takich zjawisk jak eksterminacja szczepów Amazonii, gwałcenie praw chorych na Al DS imigrantów z Haiti, sytuacja imigrantów latynoskich w Kalifornii, stanowią przedmiot zainteresowania. Tematem głównym "Annual Meeting" w roku 1994 w Atlancie są prawa człowieka. Kulturowe problemy łączące się z wszelkiego typu mniejszościami, od etnieznyeh po seksualne, studia nad relacją płci w poszczególnych kulturach, zamaskowane formy dominacji i kontroli jednych grup przez inne, utajone sposoby kreowania postaw społeczeństwa, to bardzo popularne tematy wśród antropologów kulturowych. Krytyka kulturowa pozostaje więc żyroskopem dla amerykai1skieh antropologów, którzy mogą się opowiadać za różnymi orientacjami teoretycznymi. Niektóre z tematów wydawać się mogą z naszej perspektywy niezrozumiałe, co usprawiedliwia odmienność kontekstu kulturowego. Jednakże idea przewodnia, a więc idea sceptycyzmu wobec własnej kultury i obnażania kulturowego, arbitalnego wytwarzania wszelkich form podległości są godne naśladowania. Michal TAM GDZIE SPOTYKAJĄ SIĘ LUDZIE - Buchowski WYSTAWA "AMERYKA INDIAŃSKA -- SPOTKANIE DWÓCH ŚWIATÓW", MUZEUM ETNOGRAFICZNE W POZNANIU, 13 CZERWCA - 31 PAŹDZIERNIKA 1992 W Police o Indianach słyszał każdy, albo - prawie ka7.dy. Oczyma wyobraźni widzimy dumnych wojowników, odzianych w kolorowe stroje i pióropusze, dosiadających wspaniałych mustangów (co ciekawe, znacznie rzadziej przywołuje si.;;wizerunek półnagich tubylców z Ameryki Południowej). Obraz ten, wykreowany głównie przez hollywoodzkie westerny i popularne powieści o Indianach, si.;;ga do stereotypów o barbarzyńskich lub szlachetnych (do wyboru) dzikusach. �315 Okazuje sil(, że rdzenni mieszkańcy obu Ameryk dla szerokich kręgów społeczeństwa są ciągle tajemniczy, mało wic sil( o ich świecie, religii i filozofii życia. Przez minione pil(ćset lat Europejczycy i Amerykanie szukali w tubylcach przede wszystkim potwierdzenia swej wyższości. Ameryka IndiaJiska w społecznej opinii pozostaje nadal nicodkryta i nieznana. Okazj,! do nowego spojrzenia na tl( nicznaną w Polsce Amerykę w 500-lecie jej odkrycia stała się największa i najbardziej profesjonalna wystawa zatytułowana "Ameryka łndiańska - Spotkanie Dwóch Światów", zorganizowana przez Muzeum łnstrumentów Muzycznych oraz M,cuzeum Etnograficzne - oddziały Muzeum Narodowego w Poznaniu, przy finansowym współ~dziale Wydziału Kultury Urzl(du Wojewódzkiego i władz Poznania. To wielkie przedsięwzięcie - na około 400 m2 powierzchni zgromadzono ponad czterysta obiektów, pochodzących ze zbiorów własnych Muzeum Narodowego w Poznaniu, a także Muzeum Narodowego w Szczecinie, Muzeum Etnograficznego w Krakowie, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, Muzeum Wiedzy o Środowisku PAN w Poznaniu, Centralnego Muzeum Morskiego w Gdańsku oraz z kilku kolekcji prywatnych - animowane przez komisarza wystawy, Janusza Jaskulskiego zadziwiło zwiedzających swym rozmachem i wizją: z jednej strony wyznaczoną przez mapy średniowiecznego świata, jeszcze niepewnego, jeszcze traktowanego z lękiem, a z drugiej - symbolizowaną przez guml( do żucia i Coca Colę jako najbardziej amerykański produkt, obecny w prawic każdym polskim domu. Ta, na pozór mało związana z tematem, klamra pokazała w istocie drogI(, jaką ludzkość przebyła przez ostatnie pil(ćset lat, a także uświadomiła nam obecność Ameryki w świecie zarówno na płaszczyźnie dóbr materialnych, jak i wartości duchowych. W ten sposób wystawa stała sil( spotkaniem wielu kultur, wielu światów. Wszystko, co najciekawsze w życiu, dzieje się właśnie tam, gdzie spotykają się ludzie, gdzie przenikają się różne tradycje i zwyczaje, tworzące odtąd ciąglc nowe niepowtarzalne ksztalty. Dla koneserów sztuki i kultury, nic tylko materialnej, jest to pokusa nie do odparcia. Calą ekspozycję tak skonstruowano, by z jednej strony pokazała wybrane obszary obu Ameryk: na przykład starożytny Meksyk, peruwiańskie Andy i wenezuelską Amazonię czy Wielkie Równiny amerykańskie (warto odnotować, że każdej z tych ekspozycji towarzyszyła właściwa dla danego regionu muzyka), a z drugiej by zilustrowała wzajemne kontakty i wkład Indian do kultury światowej. Na szczególną uwagę zasługuje tu ekspozycja amazońska, wzbogacona - oprócz nagrań muzycznych - również o przezrocza dokumentujące ten ginący świat i zmiany w nim zachodzące niejako od środka, z punktu widzenia samych Indian (np. obrzl(d inicjacji chłopców Pana re). Ta bezpośredniość zapisu i brak dystansu to zapewne plon wypraw poznańskich studentów do Wenezoeli w 1980 i I985 roku, w których brał udział również J. Jaskulski, co niewątpliwie przyczyniło sil( do takiej "wewnętrznej" kompozycji. Z kolei w dziale Indian Wielkich Równin Ameryki Północnej uwagę zwiedzających przykuwały wspaniałe stroje i ozdoby z prywatncj kolckcji Leszka Michalika ze Sztumu, odtworzone z wielką dbałością o szczegóły. Różnorodność ornamentyki i zestawienie barw świadczy o bogactwie kultury materialnej tych wędrownych ludów. Odniosłem wrażenie, że pomija sil( tu jednak coś znacznie istotniejszego, mianowicie chłonność tubylczych kultur, wręcz zachłanność na poznawanie tego, co nowe, ciekawość świata. Spotkanie z "białymi" było mimo wszystko wielką przygodą, choć zakończyła się ona tragicznie. Nie można jednak zaprzeczyć, że rozwój tubylczych kultur został w dużej mierze spowodowany przez kontakt z "białymi". Weźmy na przykład szklane paciorki, dostarczane przez Europejczyków. Wcześniejsze metody zdobienia kolcami jeżozwierza, muszelkami czy barwioną trawą można uznać za prymitywne w porównaniu z tym, czego Indianie dokonali dzil(ki koralikom. W tubylczych kulturach tkwi jakiś ogromny potencjał wyobrażni i umiejętności, doprowadzający technikę zdobienia szklanymi paciorkami do rangi sztuki. Innym przykładem może być koń. Plcmiona Równin dość późno poznały konia, bo dopiero w XVIII wieku (niektóre grupy nawet na początku XIX), alc wystarczylo zaledwie �316 kilkadziesiąt lat, aby Indianie wytrawnymi jeźdźcami. Zadziwia ta umiejętność panujących warunków. przetaczające tkwi współżycia ckliwego, który I kiedy nic sentymentalnego. przyszłe inicjatywy Indianin Ziemia (w grudniu do Gdańska społeczność światowa Międzynarodowym "Ludy Pod - wieloma "Kolumb, zespołów artystycznych, nauka rękodzieła indiańskiego, gości częstowano plackami i emigrantach i bogato muzeach w rezerwatach. Zlamanych organizacji jak wspoll)nialcm, formą zalctą jest też dla Indywidualnej Zabrakło narodził Zresztą Międzynarodowa wydarzenie tego I Stopnia muzealne roku na którym amerykańskie Indian Amerykańpodróżnikach Raczyńskich. jej autora), pięknie Obok Janusza wydany więc cz<;:ści Jaskulskiego i (gościn- w j<;:zyku angielskim. sami Indianie mi Wounded praca (lITC) Rokiem trochę ruchu indiań- żc o Indianach glos. Zorgani7.0wali w 1969 roku, Indiańskich 1993 Międzynarodowym Ministra z<lhrakło i spowodował, zahierać Ałcatraz systematyczna Traktatów ale si<;:z<lmknął wraz z osadze- polityczno-spolcc7.llego czy o rok późniejsze właśnie przedsięwzięcia, przez zaczęli wyspy z1972 To Rada roku obicktów, świat jakby lat sześćdziesiątych (np. zajęcie do Waszyngtonu do ogłoszenia kulturalnych, pok<l7.y filmów, ~ o polskich dotychczasowych. mi współczesnego się w połowie międzynarodowej. autora od Indiański -8pośród wielu wystaw "Amerykę Indiańską" strony zwiedzających (poznań - 8,5 tys., GdaI1sk uznania Muzyczne redakcją w doborze północnoamerykańskiej. wystąpień Traktatów swą (pod od dnia otwarcia ekspozycje Kolumba eks- wystawa (11 października), w Bibliotece wystawy paru imprez i prelekcje, trwały np. "Instrumenty czy "Śladami mianowicie zawierają element ruchu, rozwoju: "Od mitów do stercotypów" czy do mniejszości etnicznych". Ten cykl przemian, wzajemnych i pisać inaczej. społeczności hasłem obiektów) zawiera także część popularno-naukową, wzbogacaobu Ameryk, dzięki szkicom poznańskich <lmerykanistów: widoczny niem tubylców do z Kolumbem" Równocześnie i Południowej" nieco szereg wykłady są streszczenia głównie mówić pod Niepodległości, I tak wystawie Kairskiego, i zapożyczeń zaczęto ONZ że 1993 był o zgrom<ldzenie towarzyszył katalogu współczesności, serii spektakularnych Kolumba", przez (Muzeum Mariusza Tytuły wszystkich szkiców społec7.llości plemiennej który wc Wsehowie, Zaproponowała Dodatkową "Od w USA, inne wystawy. dobry grunt pod 1994), tym bardziej, "roku Posern-Zielińskieh, Leszka skiego "Piknik stał się katalog nie) naśladowań - kulturalnego. i bibliotekach, odbiegający Michalaka. ~ tylko sesje naukowe, Muzycznych Północnej wydarzeniem i Aleksandra umiejętności jest hlisko ziemi, dopóty ogłoszonym przecież (31 października) koncerty, dokumcntacyjnej wystawy (wykaz jącą naszą wiedzę o tubylcach Mirosławy w tym właśnie w tej do Muzeum była pionierską. wydarzenia czy wreszcie Instrumentów ilustrowany, Dopóki 1992 w Warszawie kukurydzianymi. w Ameryce Osobnym wystawa Nie chodzi !"), <lIe o stworzenie poznańskich Po nawałnice Ziemi<;:. to nic ma w tym nic do Głogowa Świata, miejscu, jak by lo na przykład jak występy w Muzeum Ludów organizacji. 1992) aż do jej zakończenia skich" Matkę się do są jak Może przetrwał tę przewieziono się z Indianami. (13 czerwca w innych pozostaje". 1993, a także poznańska sposób ty draniu ludzie Partnerstwo". względami, w jednym a ziemia jednak i stali się dostosowywania że "biali dla Indianina. wystawę - Tubylczych Nowe niekonwencjonalny ponatów 1992 roku rozstała Rokiem Tubylcze umicj<;:tność że kocha jest domem koczowniczego powiada, zagladę, mówi, życia o tym pamiętać zwiedzaj,!e w przyszłości Poznańska wystawa przygotowała bardzo i Wrocławia nie i odchodzą, na struktur<;: kultur, indiański skazany bezpieczny. I przetrwa. Warto Bo nie wątpię, że takie będą. a następnie innych poeta Przychodzą Indianina, z otoczeniem. całą swoją wchłaniania Współczesny się nad ziemią. tajemnica jest przekształcili k<lrawana się i po Szlakiem Knee IIJ zwrócili takich si<;: pozarządowych doprowadziła, Tuhylczym () czym już Ludów Świata. wyróżnia ciągle rosnące nią zaintcresowanie ze - 13 tys., Wrocław ~ blisko 20 tys.). Dowodem Janusza Kultury Jaskulskiego, i Sztuki było przyz.nanie w konkursie na mu Nagrody "Najeickawsze 1992". M{Irek Mal'iolek �317 X PRZI-':GLĄD fiLMÓW ŁÓDŹ, Ć)smy I'rze!.!h!d w dniach 13-15 sprawczym" Etnograficznych października imprczy z Katedry Kultury. Film()w 1992 Etnolo!.!ii Uniwersytetu patronowało inauguracyjny ludowej, Nagrody również "Dylematy ale prz.ede specjaln,!, Oświatowych z Lodzi. etnograficzne i wspiera zaprezentowała filmowania realiz. reż. Wojciech mir Zaj'lc; która z lat Dr które Earth" odbywaj" poświC;can'l otrzymała przez siebie "Historia Rlues", reż. - Jacek z udziałem z Wilna, Granna białoruski, ale również lnstitut zapisy z udziałem przyrodzie, która SANU, "Slava", Belgrad, komeI:'lliar zajmującej Poruszcnic (z serii "Skąd hipnoze;, odk rywając pacjentów Carsten już dawniej, Bregenhoj i Lubo- jednego z żołnierzy zabitych "Byelaruslilm" do którego zdjęcia mieszkal\ców. tworzą katastrofie Ludzie w Czarnobylu Filozofski Fakultet, (Mińsk, Białoruś) zaprezen- w okolicach Grodna tradycyjny wspaniałej, zagładzie. impresyjny Belgrad, które przez wiele lat nic byly kre;cane uległa film zaprezentował w czasie jugosłowial\skiej pieśni poświęcone Piet rawskiego Estończyków, przedstawił ci nic tylko kultywują przejmujące Władimirowicza Finów, Ponadto religijnych, z wytwórni swą Ponadto filmowy obraz folklor niezapompokazał "Koła" - sit; garncarstwem. wywołał Palucha Górna folklorystycznych Jugosławia) go referatem. Szklarewskij po przez Siergieja tego Kowalski; pokazała z festiwali Norwegów, Boże, chmaru", współcześnie problemom świecie "Elementarz", reż. Anna Aleksandraviciute, dokumentalne się co roku rodzinie okolicznych Talezewski; filmy Przeglądu, mierze reż. Gregory za Etnołogiju, i Witebska hasła Cyganki", Gardzienice", Filmów promuje "Na całym obrzędów Oleg Iwanowicz do w głównej (Odeljene swój film "Praniesi, Pi'ltkowski realizacje: niektórych o kobiecie Koło Wytwórnia obrazów nawiązując Naumovic nianej Domu rzeczywistość. WFO, Teatralne oraz (Etnografski dr Slobodan zrealizowany Łódzkiego i Studenckie dr Krzysztof PTL, Jugosławia) zarejestrował rcak tywowanic mogły olicjalnie si.,: odbywać. Reżyser "Duchem Nowina-Srocz~ńska Czarnecki. świt;ta rodzinnego najnowszą realizacjr; WOjny domowej. towal sir; w Łodzi kino". sir; w salach poświyconych "America Litewskiej ol' thc Drljaca serbskiego Natomiast Ewa wyglosił było obejrzeć Żukowska; "Stowarzyszenie Telewizji razem Można reż. Jadwiga reż Andrzej brothcr Dusan odbywał Lud07.llawcze zrozumieć Oddział produkowanych 1980-1991, Woldan; "Szcl.llrołap". państw nadbałtyckich, Łotyszów i Litwinów. dotycz'lcy dr odbywały etnologa" Ł,ódzki Tym symbolicznej. Paweł - III symbolika, byh Towarzystwo pomagającej przez Przegląd. filmów Wiszniewski; .,Clay Projekcje Polskie od lat wśród łódzki kultury Przedstawicielka etiudy konferencji) współczesnego wszystkim nie ma, tylko w Tyszowcach", "Grupa", a Film "Symbol, Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń) sugeruj'lc m.in. etnografii w społeczeństwie nic tylko jako nauki o tradycyjnej ufundowaną blok Ijawisk hasłem naukowym (Instytut Archeologii i Etnografii modyfikacje; potocznego rozumicnia kulturze Etnologia pod Łódzkicgo. 1992 UL Etnologów Referat - roku (i sekretarzem Przeglądowi Naukowe ETNOGRAFICZNYCH 13-15 PAŹDZIERNIKA film Andrzeja Różyckiego przychodzinyT'). A. Paluch prawdziwe nawet przyczyny kilkaset (Ostrobothnian o seansach leczy chorób lat wcześniej, Archives bioenergoterapeutycznych ludzi z dolegliwości w przejściach gdy psychicznych, byli oni of Traditional kimś Culture, Bjorkoby", "Rural Mayday poprzez które dotkne;ły innym. Vasa, Finlandia), stawił fragmenty wlasnych filmów dokumentuj'leych skandynawskie obrzędy doroczne: and Mummers of the North", "The Big Round, Mardi Gras Mummery on a Finnish "Shrove Tuesday Bells and Masks, from Kaltefllo, Twelfth Night". AlIana fizycznych in Retrospect" i "The przed"Masks Island", Mummers �318 Dr Eliane de Latour (Centre National de la Recherche Seientifique, Paryż, Francja) pokazala "Tidjane - ou les voies d'Allah", nakręcony w Nigrze. Bohaterem filmu jest szejk Kiota, przewodnik duchowy wiernych w Tijanija. W folderze realizatorka napisała: "Przestrzell mistyczna jest zamknięta, zakazana dla obcych. Tylko szejk wysłuchuje natchnionych słów swych adeptów, szejk - nowy głosiciel Allacha, święty człowiek, wizjoner, żyjący miydzy Bogiem a ludźmi, obojętny na dobra tego świata". O filmie etnograficznym prezentowanym w telewi7ji mówił dr Ternce Wright (Luton College of Higher Education, Bedfordshire, Wielka Brytania). Zauważył, iż "przygotowanie i prezentacja filmów na użytek telewizji jest zjawiskiem nowym. Wymaga zupełnie innych zabiegów. Z jednej strony trzeba brać pod uwagę interesy antropologii, z drugiej zaś, zwykle mamy do czynienia z trywializacją z racji kosztów popularyzacji. Przygotowanie filmów telewizyjnych musi się liczyć z innym rodzajem pokazu i odbioru. T. Wright szczególną uwagę zwrócił na kwestię struktury narracyjnej filmów etnograficznych przeznaczonych dla telewizji oraz na to, w jaki sposób antropologia wizualna może dostosować się do wymogów telewizji w świecie tych struktur. "Miejsce producenta w telewizyjnym produkcie przypomina tutaj osobę Szecherezady i opowieści z tysiąca i jednej nocy. Obydwoje, i producent, i Szecherezada muszą podtrzymywać cały czas uwagę widza. Jest to sprawa ich przetrwania. Poziom zdarzeń jest tym, co ma przykuwać uwagę. Również jakiś wybrany bohater lub jakaś postać, która funkcjonować może w tej narracji jako «kozioł ofiarny» naszych poezynaJ\ albo jako antagonista, ten, który przeciwstawia się naszym opiniom, oczekiwaniom". Krzysztof Chojnacki i Piotr Szacki (Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie) przedstawili kilka własnych oraz dokonanych przez Jacka Olędzkiego zapisów filmowych ludowych obrzędów i zwyczajów, które można było zaobserwować na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych. Dr Krzysztof Kubiak (Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego) to twórca filmu "Różaniec Burego". "Chodziło o to, by wykorzystać zarówno obraz, jak i dźwięk, pokazać w obrazie rytm tego, co jest mówione. Stąd to pozorne jakby powtarzanie się modlitwy jak i nawracanie do tych samych zmarłych, do czasu. To był główny zamysł" stwierdził sam rcalizator. Grażyna Jaworska i Wojciech Picniążck (Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej UW) zaprezentowali "Odwiedziny": "Nie musimy znać tej osoby, bo dzięki temu, że jej nic poznajemy, a znamy jej pewne intymne wnętrze, to ona może być dla nas każdym, ma walor takiego jedermanna. Każdy z nas odczuwa to samo, są to przecież prawdy elementarne, które ona przekazuje na tym cmentarzu", powiedziała E. Nowina-Sroczyńska o bohaterce filmu. Dr Angela Gregorini (Ancona, Włochy) wystąpiła z referatem "Rites of Passage from the Childhood to the grown-up age: the Cinematographic Representation". Przedstawiła krótką analizę rytuałów przejścia od dzieciJ\stwa do wieku dorosłego na przykładzie możliwości, jakie stawia kinematografia w ukazywaniu rites de passage. Poprzez filmową i antropologiczną analizę tekstów filmowych możemy uchwycić symboliczne formy rytuałów przejścia. Przede wszystkim zawarte w nich wzory kulturowe oraz sposób, w jaki te symboliczne formy przełożone są w filmie na specyficzny filmowy język, który ukazuje i opisuje wzory kulturowe owych rytuałów i symbolicznych przemian. Referat "Problems in the Exegesis of Ritual Symbols on Film" wygłosił dr Paul Henley (Granada Centre for Visual Anthropology, University of Manchester, Wielka Brytania), ilustrując przemówienie fragmentami własnego filmu na temat afro - katolickiego synkretyzmu na ~araibskim wybrzeżu Wenezueli. Zauważył, że głównym powodem wielkiej liczby filmów poświęconych rytuałom jest zapewne to, że są atrakcyjne filmowo oraz, jak stwierdził A. Van Gennep, rytuały mają logikę wewnętrzną, scenariusz podobny do tego, jakiego wymaga film. Zaczynają się, mają wprowadzenie, kulminację, klasyczne teksty, zakOllczenie, stanowią zwarte całości. Ale filmowi trudno jest być interpretacją i analizą zdarzeń, jakie przedstawia. "Jedną �319 z podstawowych pozwolić ,.asad, jakiej zdarzeniom przedstawiać takimi, tutaj jakimi dla stanowi! filmującymi których okazję aspektów Starania i jakiej moje symbolicznych ludzi, dla uczestników między w szkole filmowej o sobie. emocjonalnych, aktorów, nego I.apisu symbolicznych doświadCl.eń samym głębokich, są one Przegląd mnie nauczono opowiadać ten treści, współczesnej antropologami ale uczy, jest, by kierunku, uchwycić żeby poglądów w formie na temat "POLSKA A EUROPA a profesjonalnymi WSCHODNIA. WARSZAWA, Konferencja z wydaniem ,.organizowana tomu I (nr. wymianę filmowcami. została pisma. "Przegl<!d Wschodni", instytucji: zgromadzi! wokół Programowej naukowe i organizuje przedstawicieli szerzej różnych była się nad Prohlem wanic M. Karp - IV I'olilyc:ne jeszcze wschodnich granicy zjawiska dla Miedzy Polaków z Ukrainy ukrainizacją polonijnych. Naj- Wschodniej polityce Polski i sytuacji Polaków nych Problemy polskiej oraz stosunkach polityki Rosji etnograficznego. na terenie na Wschodzie z - także (A. Ananicz, wiceminister wschodnimi. - Polacy Odnotować w życiu niezmiernie referat były koncentrowały od B. Piłsudskiego na wschód Kazachstanu Elity pragnę Dziedzictwo Polaków Jedyny poddane - polskich - Poruszył połonijnych A. Chodkiewicz krajami zesłańców m.in. na terenach której obrządku wymienić wymienił zesłańców. Polacy etnicznej, stowarzyszeń wschodniej, kalo/ickieyo historyków - nadha/tyckich G. Blaszczyk zesłańców Rosji wieku, Księstwa (S. S. Nicieja wobec państw i B. Szostakowicz o roli i XX Wie/kieyo teraźniejszości dotyczące i rolą Rzeczypospolitej. X IX a tradycja referatów i narodowej ukrailiskim Polski Polaków polska Materia/y mówiąc a rusyfikacją. i działaczy - Polaków Koniec po II wojnie .światowej, i naukowym asymilacji i w środowisku polityków na Djakow etnicznej podwójnej bliskie Polityka wielu innych muzealnictwa asymilacji - i Polaków a archiwach kulturalnym rozwoju zagadnienie oddziaływania ohecny) ze widzenia Europy W.~pó/praca duchowieństwa na Ukrainie W. A. politycznym, dotyczył - Polski punktów w świadomości Dylągowa najnowszej, Rosji (W. A. Djakow ":rtld/owe syhC'l'y;sko-polskie). Wyst,!pienia za pracc i związkom i działaczy w świadomości R. Dzwonkowski, dwa, badaCF.y z terenu - Programowej nagrody przyjęcia kulturową ;,~ń,twa (H. P. Łossowski, Lilwy w lalach /988-/992). Spośród (Z. Jasiewicz wschodnią polityków Bictlorusinów z historii i hizantYlisko-ukrailiskieyo /asłużonego w związku Rady przyznawał ona różnorodność ojczyzny Lilwinów, ijeyo zay/ada, II Rzeczypospolitej, teresujące a także wschodniej X VII I wieku do /931.) roku przechowywane jako poza granicą narodowej niepodley/ej analizowano ekonomicznym, Wschodni" posiedzenie będzie Wymagała RO'.wal.ano świadomości K iiów" /9/8-/1.)/9 okresie Polakom naukowych, historia. Świar/omo.vć naror/owa /aciliskiei/o ale również konferencji. miejscem w kształtowaniu Litew.~kieyo); "Przegląd jej pierwsze również na wschodnich terenach l Rzeczypospolitej, na których była ona wobec polonizacji (A. Gieysztor - Historyczne korzenie Europy Wschodniej); tradycji .,Polski poświęconego dyscyplin repre7.entowana zastanawiano konferencje problematykę i opcję okcydentalną, zresztą autonomiczna kwartalnik wschodniej. Charak ter Cl.asopisma, określił 1993 ukazujący się pod redakcja Jana Malickiego, zdobywa pozycję siebie międzynarodowy zespół specjalistów - członków Rady nie tylko o problematyce Wschodem, przez Nadaj ł PRZYSZŁOŚĆ", DZIEDZICTWO 17-19 CZERWCA 1-4, 1992). Towarzyszyło / etnologicz- filmu oraz umożliwił Danuta KONFERF'NCJA nie te zdarzenia film przedstawia". do skonfrontowania kultury się tam nadal szły w tym in- etnologa od Ukrainy) i są zbiorowości i Syberii. się na wschodniej Spraw na Zagranicz- Wschodzie. należy Stan obecność �320 i uczestnictwo w dyskusjach zasłużonych działaczy stowarzyszcli polonijnych, przede wszystkim D. Kacnelson z Ukrainy i J. Plater-Gajewskiego z Kazachstanu. Przedmiotem dyskusji i sporów stała się przyszłość skupisk polskich na Wschodzie i rola Polaków w kraju w kształtowaniu tej przyszłości. Obok opcji repatriacyjnej obecna była także idea pomocy udziclanej Polakom pozostającym na Wschodzic w dotychczasowych ich miejscach zamicszkania. Nie zabrakło jednakże wypowicdzi skrajnych, niezgodnych zarówno z prawcm międzynarodowym, jak i prawami obywateli polskich, wzywających do retorsji wobec mniejszości narodowych w Polsce w wypadku zagrożenia interesów polskich mniejszości za graniq. Ta ważna i udana konferencja była interesująca dla etnologów ze względu na jej interdyscyplinarny i wieloaspektowy charakter. Konferencja stwarza jednocześnie dobrą okazję do zastanowienia się nad miejscem etnologii w badani;;h wschodnioznaw<:zych i nad przyszłością polskich badań etnologicznych na Wschodzie. Poważny dorobek etnologii polskiej w studiach nad kulturami Europy Wschodniej, Syberii, Kaukazu i A7ji Środkowej, datujących się od XVIII wieku i nic przerwanych w okresie międzywojennym, i po II wojnic światowej, zobowiązujc do ich kontynuowania. Ostatnio ożywieniu uległy etnologiczne badania Polaków na Wschodzie (Litwa - Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej UW, Białoruś - Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Kazachstan - Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM). Etnologia potrafi przyczynić się do wyjaśnienia specyfiki polskiej clniczności na terenach wschodnich i pomóc w analizie procesów przekształceń ctnicznych i narodowych żyjących tam Polak ów. Jednocześnie etnologia może wskazać na zwi'Vki Polaków z otoczeniem, w którym pozostają i w ten sposób określić możliwości współżycia. Istotną rolę etnologii dostrzegam ponadto w wyjaśnianiu i osłabianiu mitów tworzonych w przeszłości i niekiedy umacnianych przez historię, takich jak mit zamkniętej, niczmiennej i jednorodnej polskości, mit Syberii jako terenu wyłącznie martyrologicznego lub mit islamu jako nie poddającego się modernizacji. Dlatego leż z niepokojem obserwuję trudności w utrzymaniu kontaktów z położonymi na Wschodzie ośrodkami etnologicznymi, polegające m.in. na przerwaniu dopływu literatury. Trudności te wynikają z różnych przyczyn, wśród których obok kryzysowej sytuacji politycznej i ekonomiczno-spo!ccznej (Rosja, Azja Środkowa, Kaukaz) występuje także nieufność wobec etnologów polskich i traktowanie podejmowanych przez nich prac jako zagrożenia dla integrałnośei narodowej i kulturowej, w tym religijnej. Pojawiaj,! się ponadto przeszkody w naszym własnym środowisku: brak środków, zniechęcenie i obawy przed trudnymi warunkami badań, także niezrozumienie sytuacji miejscowej. Potrzebny jest przemyślany program polskich badań etnologicznych na Wschodzie, odnowienie i ożywienie kontaktów z pracującymi za naszą granicą wschodnią ośrodkami etnologicznymi, także z takimi ośrodkami, do których trudno było dotrzeć w ramach scentralizowanego systemu dawnego ZSRR. Zhi(fl1iel\' I SYMPOZJUM KULTURY I RELIGIE AFRYKI NAUKOWE W KATOLICKIM li/siewie A EWANGELIZACJA UNIWERSYTECIE LUBELSKIM W dniach 19-20 listopada 1993 roku odbyło si~ w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim w Lublinie sympozjum naukowe na temat: "Kultury i religie Afryki a ewangelizacja". Organizatorami tego pierwszego ogólnopolskiego spotkania afrykanistów w K U L byli pracownicy naukowi i studenci Sekcji Teologii Fundamentalnej i specjalizacji religioznawstwa Wydziału Teologii KUL. Termin sympozjum afrykańskiego zbiegł się z podwójnym jubileuszem - trzydziestopięciolecia reaktywowania pełnej działalności naukowo-dydaktycznej Katedry Historii i Etnologii Religii oraz siedemdziesięciopięciolecia istnienia Katolickiego Uniwersytetu Lubel- �321 skiego. Warto podkreślić, iż już w roku założenia KUL (1918) erygowano tu pierwszą w Polsce katedrę religioznawstwa - Katedrę Historii Religii. Sympozjum poświęcone kulturom i religiom Afryki oraz ewangelizacji tego kontynentu jest kolejnym - po zorganizowanym w 1988 roku sympozjum na temat religii pozachrześcijańskich w procesie przemian - naukowym forum zajmującym się kulturami i religiami pozachrześcijańskimi. Tematyka sympo7jum jest odzwierciedleniem jednego z głównych nurtów badań Katedry Historii i Etnologii Religii i specjalizacji religioznawstwa. Przemiany zachodzące we wszystkich dziedzinach życia gospodarczego, politycznego, społecznego i religijnego Afryki przykuwają dziś uwagę różnych środowisk i ośrodków naukowych świata. Tempo i znaczenie zachodzących tam procesów wymaga ich naukowego opracowania. W tym celu organizatorzy sympozjum zaprosili specjalistów zajmujących się kontynentem afrykańskim, z których większość z autopsji zna problemy określonych grup etnicznych i państw Afryki. W obradach sympozjum skoncentrowano się na zagadnieniach dotyczących organizacji życia społecznego i politycznego oraz na systemach kulturowych i religijnych Afryki, eksponując ich spotkanie z chrześcijaństwem. O wadze tych zagadnień świadczy dziesięć pielgrzymek papieża Jana Pawła II do 36 krajów Afryki oraz przygotowania do Nadzwyczajnego Zgromadzenia Synodu Biskupów dla Afryki, którego obrady rozpoczną się 10 kwietnia 1994 roku w Rzymie. Otwarcia symp07jum dokonał ks. prof. dr hab. Bolesław Bartkowski SDB, prorektor Kui>· Podkreślił, iż dla zrozumienia złożonych problemów politycznych, społecznych i gospodarczych współczesnej Afryki oraz celem pozbycia się utartych stereotypów i etnocentrycznej postawy konieczna jest podstawowa wiedza o tradycyjnych, a także współczesnych sposobach życia ludów afrykańskich, ich organizacji społeczno-politycznej, systemach kulturowych oraz wartościach duchowych i religijnych. Ks. B. Bartkowski waraził też nadzieję, iż zarówno referaty, jak i dyskusja spełnią choć w części oczekiwania Szanownych Gości i wszystkich zainteresowanych uczestników. Obrady sympozjum podzielono na trzy sesje; dwie pierwsze o charakterze etnologicznym i religioznawczym odbyły się 19 listopada, trzecia zaś, poświęcona ewangelizacji Afryki, odbyła się 20 listopada. W pierwszej sesji wygłoszono trzy referaty: prof. dr Grzegorz Piłaszewicz (UW - Warszawa): Dzieci Izraelitów: pozytywna odpowiedź muzułmanów hausańskich na idee chrześcijańskie; prof. dr Grzegorz Kaczyński (Facolta Teologica di Sicilia w Katanii - Włochy): Typologia ruchów afrochrzdcijańskich; ks. prof. dr hab. Władysław Kowalak (ATK - Warszawa): Rola przywódców w nowych ruchach religijnych w Afryce. Referat S. Piłaszewicza ukazał na przykładzie sekty muzułmańskiej Dzieci Izraelitów, założonej przez Malama Ibrahima w XIX wieku w północnej Nigerii, stosunki między chrześcijaństwem a islamem w Afryce w okresie od podbojów kolonialnych. Pod wpływem różnych okoliczności i modyfikacji doktrynalnych muzułmańska sekta Dzieci Izraelitów ewoluowała w kierunku chrześcijaństwa i w końcu wstąpiła do Kościoła anglikańskiego. Wydarzenie to odbiło się głośnym echem w całej Nigerii północnej i znalazło swój wyraz w piśmiennictwie hausańskim. Autor odwoływał się do mniej znanych faktów historycznych oraz do opisu relacji w wybranych utworach literackich i zabytkach piśmiennictwa. Ruchom afrochrześcijańskim, które powstały na gruncie kontaktu kulturowego Afryki z Europą i są żywym komponentem współczesnego oblicza religijnego Czarnej Afryki, poświęcone byly referaty G. Kaczyńskiego i ks. W. Kowalaka. G. Kaczyński wyszedł od typologii Bengta SundkIera, który na podstawie wieloletnich badań nad niezależnymi Kościołami w Afryce Południowej, wyróżnił dwa typy ruchów ekJezjaJnych: etiopiański i syjoński. Na podstawie własnych doświadczeń badawczych i typologii SundkIera, Kaczyński wyróżnił dwa typy ruchów afrochrześcijańskich: separatystyczny i profetyczny. Typ separatystyczny polega na uformowaniu się nowej wspólnoty przez separację od kościoła misyjnego lub niezaleŻllego kościoła afrykańskiego. Typ protetyczny oznacza powstanie wspólnoty na gruncie działalności jednostki, 2i - Lud t. LXXVI �322 którą jej zwolennicy określają mianem proroka, apostoła czy ogólnie wysłannika bożego. Ks. W. Kowalak podkreślił znaczenie i rolę przywódców w nowych ruchach religijnych w Afryce. Wyróżnił trzy rodzaje przywódców, którymi są: wódz, prorok, mesjasz. 9dpowiadają im trzy typy ruchów religijnych: etiopiański, profetyczny i mesjanistyczny. W dyskusji odnoszącej się do trzech referatów wzięli udział: dr R. Vorbrich, prof. Tadeusz Margul, prof. Anna Mrozek-Dumanowska, ks. dr B. Wodecki, prof. H. Zimoń oraz prelegenci. W sesji drugiej, popołudniowej, przedstawiono cztery tematy: prof. dr hab. Joanna Mantel-Niećko (UW - Warszawa): Zderzanie się kultur w Etiopii. Retroi perspektywa; ks. prof. dr hab. Henryk Zimoń (KUL - Lublin): Symbolika afrykańskich rytualów agrarnych; dr Ryszard Vorbrich (UAM - Poznań): Organizacja społeczna a struktury ekologiczne u ludu Somba z Beninu; ks. mgr Krzysztof Niedałtowski (Gdańsk): Religijny wymiar masek' afrykańskich. J. Mantel-Niećko podkreśliła, iż krzyżowanie się wielkich prądów kulturowych wokół Morza Śródziemnego z cywilizacją Etiopii miały charakter uderzeniowych zdarzeń. Jej referat poświęcony był zagadnieniu trwałości lub ulotności skutków tych zderzeń. W historii kontaktów Etiopii ze światem zewnętrznym wyodrębniono następujące słupy milowe: przyjęcie chrześcijaństwa (wiek IV), przyjęcie islamu (wiek VIII), pierwszy kontakt z Europą, dla Etiopii równoznaczny z kontaktem z papiestwem (wiek XVI-XVII), wielkie migracje ludów Oromo, nacierających masowo na etiopskie państwo (wiek XVI-XVII), drugi kontakt z Europą (wiek XIX-XX). Ks. H. Zimoń przedstawił w części teoretycznej referatu filozoficzną i etnologiczną interpretację symboli, a następnie zajął się szczegółową analizą takich symboli, jak przedmioty sakralne, miejsca sakralne, ryty, działania, słowa, ofiary. Analizę tę ograniczył do rytuałów dożynkowych (czyli tradycyjnych świąt jamu i świąt plonów sorga) oraz do rytuałów o charakterze agrarnym związanych z ziemią u ludu Konkomba w północnej Ghanie, wśród którego w rejonie Saboby prelegent prowadził etno religioznawcze badania terenowe w latach 1984-1985 i 1990-1991 (w sumie badania trwały 19 miesięcy). R. Vorbrich zajął się wzajemnymi relacjami między wymiarem czasowym (genealogicznym) i przestrzennym w procesie kształtowania się organizacji społecznej i politycznej wspólnoty plemiennej. Zjawiska typowe dla badanego ludu Somba (należącego z ludem Konkomba do grupy językowej gurma) zostały zilustrowane danymi pochodzącymi ze wsi Takuanta z północnego Beninu. Autor przebywał w tej wiosce kilka tygodni w 1987 roku. Ks. K. Niedałtowski nakreślił religijny wymiar masek afrykańskich, analizując wierzenia religijne związane z maskami oraz rolę masek w rytuałach przejścia, dorocznych oraz rytuałach o charakterze zbiorowym i indywidualnym. Z przedstawionej analizy wynika, iż maski są dla wielu grup etnicznych Afryki kluczowym zjawiskiem religijnym i społecznym. Różne próby interpretacji masek afrykańskich są dowodem, iż są one fenomenem złożonym i trudno dostępnym dla badań naukowych. Sesję drugą zakończyła dyskusja, w której uczestniczyli ks. dr B. Wodecki, prof. A. Mrozek-Dumanowska, ks. prof. H. Zimoń i prelegenci. W sesji trzeciej, która odbyła się do południa w sobotę 20 listopada, wygłoszono cztery referaty: prof. dr hab. Elżbieta Rekłajtis (ATK - Warszawa): Główne wyznaczniki aktualnej sytuacji kulturowej w Maghrebie; ks. doc. dr hab. Antoni Kurek (ATK - Warszawa): Wybrane problemy inkulturacyjne misji czarnoafrykańskiej ; ks. dr Jan Górski (ATK - Warszawa): Problem inkulturacji w przygotowaniach Synodu Afrykańskiego; dr Eugeniusz Sakowicz (Lublin): Dialog chrześcijaństwa z religiami Czarnej Afryki według nauczania Jana Pawia II. �323 E. Reklajtis muzulmallskie lamem analizowała ruchy i aktualne sytuacjre językową, fundamentalistyczne, przemiany wpływy trudności kulturowc europejskie, związane w takich działalność z dialogiem krajach Maghrebu, polityczną, chrześcijaństwa jako z is- Maroko, Tunezja i Algeria. Ks. A. Kurek Afryce, jak: procesów skoncentrował terminologia, inkulturacyjnych np. z afrykańskiego cego przedstawił wypowicdzi będzie ewangelizacja. skim w różnych kontekście krajach afrykańskich modełu ostatniego małżeństwa kulturowo-rcligijnym, w Czarnej Pawła inkulturacji II, stan wynikające Synodu Afryki. Tematem przewodnim czyli zakorzenienia bredzie przedmiotem Afrykańskiego ze Instrumentum Lahoris, zawierają- roboczego inkulturacji, Jana i rodziny. przygotowania Episkopatów problem inkulturacyjnych papieża oraz trudności i etapy dokumentu 31 Konferencji Natomiast problemach w wypowiedziach historire zwołania uwzglrednieniem syntezę inkulturacji i chrześcijańskiego Ks. J. Górski szczególnym si~ na wybranych ocena dyskusji Synodu Ewangelii jako jedno w afrykall- z pięciu zadań ewangelizacji. E. Sakowicz nauczania przeanalizował Jana Pawła antropologiczny, w dyskusji oraz wygłoszone referaty wszystkich na w imicniu dobrą licznie w formie kolejne w Katolickim W obradach sympozjum sympozjum oraz Afryki Kościoła religijne trcści afrykańskiego, referatów, uczestnikom poszerzonej Uniwersytecie dialogu i wygłoszenie zebranym Czarnej w dokumentach według katolickiego, dialogu. w dyskusji zabrali: S. Grodź, dr R. Vorbrich, prof. G. Kaczyński, ks. E. Michowski oraz prelegenci. sekretariatu współpracre z religiami Afryka wymiar trzcciej sesji głos ks. dr B. Wodecki, W słowie końcowym, za chrześcijaństwa punktach: i cklczjalny kulturowy Na zakończcnie prof. J. Mantel-Niećko, prelegentom dialog II w trzech za ks. H. Zimoń wszystkim, udział w sympozjum. bredą opublikowane w pracy etnologiczno-religioznawcze podziękował którzy zabrali głos Zapowiedział, zbiorowej oraz organizowane iż zaprosił co kilka lat Lubelskim. uczestniczyli afrykaniści, religioznawcy, misjolodzy, księża profesoro,wie teologii fundamentalnej w wyższych seminariach duchownych diecezjalnych i zakonnych w Polsce, księża werbiści (m.in. prowincjał ks. mgr Jan Wichary), absolwenci Katedry Historii i Etnologii Religii, klerycy i studenci świadczy wyższych chrześcijańskimi. nych uczelni oraz mieszkańcy o zapotrzebowaniu procesów inkulturacji na pogłębioną Wygłoszone kulturowych i dialogu chrześcijańskich referaty i ożywiona i religijnych w działalności Lublina. Duża liczba uczestników ret1eksjre naukową dyskusja kontynentu nad kulturami umożliwiły lepsze zrozumienie afrykańskiego ewangelizacyjnej Kościoła sympozjum i religiami oraz podkreśliły katolickiego i innych pozazłożo- ważność Kościołów w Afryce. ks. Henryk Zimoń SVD "OSWO[Ć ŚMIER(~" SESJA KRAKÓW, Oddział krakowski sesjre popularno-naukową Polskiego Towarzystwa pl. "Oswoić śmierć". nym przy pl. Wolnica I wystawy przygotowała Spiss, sI. kustosz dr Anna Wystawa prezentująca fotografii, pierwsza wyczerpania tematu, ok. Ludoznawczego Muzeum w krakowskim zjawisko śmierci 1993 Sesjre poprzedziło tym samym 140 eksponatów, na ten temat ukazać pod POPULARNONAUKOWA 19 LISTOPADA tytułem zorganizował otwarcie (19.1 [-[3.12.1993), Etnograficznego, pamiątek, Muzeum, akcesoriów, 19.11.1993 w Muzeum a zarazem ponad której scenariusz Prezes Oddziału. 40 czarno-białych miała na celu, choć nie pretendowała na szerokim tle kulturowym. roku Etnograficz- do �324 W czasic scsji, w którcj Polski, wygłoszono należy", dotyczył nianic wzorów wszelkich rytmów natury umrzeć zgodnie miejscu i pośród zmarlyeh jak skonstatowała życia swoich. filozoficznego mówiącego zmarłych. żyjącymi Przedmiotem koncepcja tymi treściami mitycznego mowana grozę, reprezentowała zgonu rozumiany świat śmierci pojmowany Mgr Urszula odtworzenia pewncgo które w pewnych kulturze Kozieł, c/.ynności istnieje powroty O obcowaniu lat 70. na rodzaju w istnienie to temat systemu śmierci kontaktów w określonej dusI. to w swoim Iowarl.yszącyeh silna wiara okolicznośc:iach, elitarnej "Dwa ludowej ludowej siły pol.bawiające sięgnęła świata, oprawie prawic ciala, do mitów w kulturze zawsze ludowej", Autorka cechuj'lcej świadomośc:i dualistycznie, życia, a zarazem obumarcie śmierci XIX i XX wieku. świadomości porządku kulturze oblic/.a przc/omu są wytworami i uzasadniania autorka nas. próbę umrzeć" czasie, ludziom. które jest jako są wśród podjęła kulturze bylo jako w swoim z kolica mgr Anny w chłopskiej śmierci "Zmarli o zgodności "Dobrzc terenowych W wrogie w chłopskiej wyjaśniania wyobrażeli zicmię. kulturowymi, była śmiercią jak się i dopeł- z pr/.ekonaniem badali kulturzc "Umrzeć Przcnikanie wlasnyc:h polskiej zmarłych, na rozważali śmierci swoją i muzealnych Drabik, kontynuac:ji. o sensie życia i śmierc:i, celu ludzkich W tradycyjnej a duszami budz'lce korespondujc umrzeć naukowych dr Wandy zc śmiercią. pośmiertnej Kowalska-Lewicka, podstawie powracają wydarzenia związanych i jego porządkiem, pogrzebowych, i tzw. kultowi z ośrodków Rererat autorka, ludzkiego Dr Anna na 50 osób rytuałów obrzędów, z naturalnym wierzeniowcj, ponad i komunikatów. z rytmami i zwyczajów między udział referatów kulturowych, z żyjącymi", obrzędów wzięło kilkanaście się dominacją mitycl.llej. w aspekcie Śmierć personalnym, życia. Tlumacząc się reguł podej- bo osoba o7.ywiające, jak i c/.ynnościowym, a nic utrata była zajmuje sens bo akt określonych kosmogonicznych i antropogenetycznych, w których śmierci w karpackim słownym'·, jedność. Janicka-Krzywda, "Motyw zbójnickiej roikIorze autorka od dawna zajmująca się tematyką zbójnictwa, prześlcdl.iła trzy główne w'ltki w tekstach folklorystycznych - 1. Śmierć z ręki kata prl.ez powiesz.enie "za pośrcdnie żebro" uważana za zas~czytn", i honorową. Iv 2. Smierć najbliższym; śmierci. dziejów w czasach ostatniej ran potraktowana Motyw współczesnych, - śmicrci w folklorze bohaterów, z drugiej choćby w opowieściach motyw złotej najbliżs/.ych. humorystycznie zbójeciej starożytnych europejski w otoczeniu zbójnik o losach Karpat pewnc sprytnych posiada jego przywódców szubienicy; przekazuje przy pomocy słownym strony lub pozłacanej Umieraj'Icy ciekawe elementy wolę wybie- analogie funkcjonują partyzanckich z czasów wojny. Mgr Teresa i wioskach Marcinkowska, Krakowskiego W 1983 roku nagrano Były to pieśni kościelne pieśni z gmin pieśni z siedmiu magnetofonowe śpiewane (wśród W 1991 roku poprzednio z typowym związane wymienionych tzw. "przepowiadaniem". I.e śmierci,! przez Krakowsk i pochówkiem i Dom Kultury" z nagraniami, iepołomice, Gdów, nich zarejestrowano nagrano na taśmie oraz z gmin Nagrano w miasteczkach pokazała uzupełnione pp.ez "przepowiadaczy" wsi z gmin pogrzebowe folkloryzacji. "Picśni rejestrowane z 1983 i 1991 roku oraz taśmy uleg/y się znany odniesionych 3. Śmierć gów unika sięgające Tu przewija wyniku własnym prowadzących Myślcnice, jedną wideo Iwanowice, Krzeszowice. z biegiem z dziewięciu Słomniki, po powrocie wiejskie. przeważnie które "żegnające" Kłaj, też pieśni śpiewane komentarz.em. pogrzeby lamentaej~J, pieśni dwa filmy wideo I. lal wsi Jrzemanowiee pogrzebu dziecka i młodzieI1ea. W referacie stawił zarys z elementów, go nie by/o Rakowieckim palistwa. skiego, "Krakowskie rozwoju a zarazem na Triada ideę wybitnych A. Mickiewicza, patriotyczne", obrzędowości przejawów mapie. realizuje Pogrzeby pogrzeby narodowej istnienia narodowej przestrzenna budowania Polaków J. Słowackiego, prof. pogrzebowej przestrzeni Wawel, narodowej dr hab. wspomina J. Piłsudskiego, Krakowie, m.in. o pogrzebach ostatnio W. R przed- była jednym gdy palistwa K walcra w Kantor która w okresie Skałka, przestrz.eni (autor Ryszard w Krakowie, na polskie- Cmentarzu dawnej stolicy Ks. J. Poniatow- Sikorskiego), stają SIę �325 cząstką 7.y<:ianarodu, a masowy udział w ceremoniach pogrzebowych okazją do umocnienia narodowej świadomości. Dr Ewa Sadowska w swoim wystąpieniu "Zapomniane cmentarze krakowskie" wymieniła i omówiła na podstawie literatury, archiwaliów i własnych penetracji te cmentarze, których jU7.nie ma, a powstały kościoły, wokół których si\; rozciągały np. kościół Mariacki, św. Katarzyny, Bożego Ciała, 00 Dominikanów, 00 Franciszkanów. Następnie cmentarze, które istniały przy już nie istniejących, wyburzonych kościołach, m.in. Wszystkich Świętych, św. Gertrudy, św. Wawrzyńca. Cmentarze dysydenckie - tlie istniejący w dzielnicy Wesoła, istniejący, ostatnio po zabiegach konserwatorskich, w Łuczanowicach (obecnie na terenie dzielnicy Nowa Huta). Cmentarze żydowskie, ofiar I wojny światowej przy ul. s. Faustyny, jeńców rosyjskich z okresu I wojny światowej w Łagiewnikach - Krakowie, i wzbudzający najwięcej kontrowersji, cmentarz oficerów radzieckich koło Barbakanu. W referacie "Ostatnie szczęść Boże. Pogrzeby górników salinarnych", mgr Elżbieta Kalwajtys omówiła kult św. Kingi, podziemną kaplic\; jej poświęconą, a następnie napisy, znaki i rysunki na ścianach kopalni upamiętniające śmierć górników. W obrzędowości pogrzebowej ciekawy jest zwyczaj upuszczania lampek górniczych w momencie składania ciała górnika do grobu. Dr Anna Spiss, "Cmentarz jako clement pejzażu kulturowego" przedstawiła cmentarz jako określony układ przestrzenny i przestrzeń magiczno-kultową. Cmentarz podlega, jak wiadomo, aktualnym modom, instytucjonalizacji życia, prawom ekonomicznym. Sporo miejsca poświęcono decorum cmentarzy, współczesnej architekturze nagrobkowej, inskrypcjom, fotografiom nagrobkowym, ozdobom trwałym i nietrwałym, roślinności cmentarnej. Zwróciła również uwagę na problem cmentarzy opuszczonycb, zaniedbanych w wyniku zmian politycznych po II wojnie światowcj. Osobny problem to sprawa ratowania zabytkowych cmentarzy i nagrobków. Doskonałym,jakby ilustracyjnym uzupełnieniem tego referatu było około 30 barwnych przeźroczy dr Izabelli MiczYliskicj ("Okazjonalne dekoracje kwietne na cmentarzach krakowskich") z jej wieloletniej fotograficzncj dokumentacji cmentarzy krakowskich a takźe wiejsk~h. Przeźrocza ukazywały całe pi\;kno różnorodnych bukietów, wiązanek, wieńców, jak również pomysłowość w komponowaniu świątecznego i okazjonalnego przystroju. Przeźroczom towarzyszył fachowy komentarz dr I. Miczyńskiej i praktyczne porady w zakresie komponowania bukietów i wieńców. Dr Ewa Fryś-Pietraszkowa omówiła w komunikacie stałą ekspozycję w Muzeum Kultury Sepulkralnej Vol Kassel (Niemcy), zwracając szczególną uwagę na interesującą w pomyśle i plastycznej realizacji wystawę czasową (sierpień 1993) pl. "Nic więcej do powiedzenia, nic do opłakiwania". Eksponowano, przcjmującc w swym wyrazie, fotografie z cmcntarza żydowskiego w R6delsee koło Wiirzburga. W czasie dyskusji do najbardziej interesujących należała wyczerpująca wypowiedź mgr Haliny Szewczyk owej na temat tradycyjnego, ludowego ubioru do trumny i strojów żałobnych we wsiach Małópolski. Anna SESJA "EKOLOGIA A FILOZOFIE TUBYLCZE POZNAŃ, 14 GRUDNIA 1993 Spiss ŚWIATA" 14 grudnia 1993 roku w Poznaniu odbyła si\;, przygotowana przez Koło Naukowc Studentów Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM, sesja zatytułowana "Ekologia a filozofie tubylcze świata". Rosnąca popularność rozmaitych ruchów ekologicznych, związana z nimi sfera ideologiczna oraz powstanie odrębnej dziedziny, jaką jak bioetyka, złożyły się na przyczyny, skłaniające do zorganizowania takiej interdyscyplinarnej sesji. �326 Zakres tematyki przygotowanych przez studentów wystąpień odpowiadał złożoności problemu. Pierwszy referat (Krzysztof Mączkowski) oparty został na analizie znanych publicznych wystąpień Indian północnoamerykańskich i zapoznał zebranych ze stosunkiem tuby!l:ów tego kontynentu do relacji człowiek - przyroda. Kolejnym poruszonym zagadnieniem (Ewa Prądzyńska) były trudności, pojawiająec się w trakcie przyznawania ziemi autochtonom brazylijskiej Amazonii, co związane jest z faktycznym przymusem zmiany sposobu gospodarowania, narzuconym tamtejszym grupom etnojF.ykowym. Żywiołową dyskusję wywołała interpretacja racjonalnego korzystania z zasobów środowiska przez społeczeństwa aprzemysłowe, dokonana na podstawie teorii soejobiologicwych (piotr Tryjanowski, Instytut Biologii), które wydały się dyskutującym zbyt redukcjonistyczne i obce humanistycznemu ujęciu kultury. W drugiej części sesji zmianie uległa problematyka wystąpień, kładących teraz większy nacisk na sferę mentalno-ideową. łnteresująea próba porównania krain historyczno-geograficznych z mapą etnograficzną naszego kraju (Marek Rokita) wykazała wiele zaskakujących analogii, które mogły skłonić do daleko idących wniosków. Kolejny referat «(Waldemar Kuligowski) scharakteryzował główne idee ruchów ekologicznych oraz skonfrontował ich kontekst wyjaśniający z danymi etnologicznymi, co skłoniło do nazwania tychże idei "ekomitologią". W podobnym duchu krytycznej analizy utrzymane zostało ostatnie wystąpienie, którego celem było przedstawienie dwóch podstawowych nurtów "myślenia" ekologicznego i ukazanie ich wewnętrznej sprzcczności (Andrzej Jaworski). Skromna w zamyśle organizatorów sesja wykazała spore zainteresowanie najnowszymi ruchami i ideami spoleewymi oraz potrzebę wielopłaszczyznowego ich przedyskutowania w gronie osób o rozmaitych poglądach. Scsja dowiodla również tcgo, iż współczesna ekologia jest ważnym i ciekawnym zagadnieniem badawczym dla antropologii. Waldemar \ K uliyowski � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/29ff0187d51662e83d9c8420cc103f60.pdf 471708414567af7da106eb40f74623a4 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2096 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1994 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:1946 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1994 t.77 Description An account of the resource LUD 1994 t.77, s.307-344 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 77, 1994 IV. KRONIKA PROFESOR DOROTA SIMONIDES POLITYK. JUBILEUSZ 35-LECIA - UCZONA, NAUCZYCIEL AKADEMICKI, PRACY NAUKOWEJ I DYDAKTYCZNEJ Pracownicy naukowi Wyższej Szkoły Pedagogicznej i zaproszeni goście świętowali w Opolu jubileusz prof. dr hab. Doroty Simonides. Uroczyste spotkanie, które odbyło się 6 stycznia 1994 roku, zainicjował i zorganizował Instytut Filologii Polskiej, którego Katedrą Folklorystyki kieruje od lat Pani Profesor. Życzenia i słowa uznania złożyli Jubilatce Rektor Uczelni, prof. dr hab. Jerzy Pośpiech, prezydent miasta Opola, Jacek Kucharzewski, wicewojewoda opolski, Józef Kasperek, biskup ordynariusz diecezji opolskiej, prof. dr hab. Alfons Nossol oraz wielu innych przedstawicieli instytucji naukowych i stowarzyszeń społecznych. Pani Profesor otrzymała specjalnie wydany z okazji jubileuszu "Zeszyt Naukowy WSP" (Filologia polska, nr 31: Język - literatura - folklor, Opole 1993), który zredagowali Jej współpracownicy z Instytutu. W Uczelni otwarto wystawy pn. "Profesor Dorota Simonides - uczona, nauczyciel akademicki, polityk", któr" przygotowali pracownicy Katedry Folklorystyki. Współpracownicy, uczniowie oraz studenci Pani Profesor, obchodząc Jej jubileusz, chcieli jak powiedział prof. dr hab. Stanisław Gajda, dyrektor Instytutu Filologii Polskiej "uczynić chwile być może intymne wartością społeczną". Prof. dr hab. 1. Pośpiech, mówiąc o zasługach prof. Simonides, zapowiedział otwarcie w Opolu, w przyszłym uniwersytecie, nowej specjalności: folklorystyki z elementami etnologii. Dr hab. Teresa Smolińska, eksponując osiągnięcia naukowe Jubilatki, zwracała szczególną uwagę na fakt, że dzięki staraniom Pani Profesor właśnie w Opolu powstała jedyna w kraju Katedra Folklorystyki, ceniona nie tylko w Polsce, ale i za granicą, studenci zaś mają możliwość pisania prac magisterskich z foklorystyki, doktoranci - prac doktorskich, nadto na kierunku filologia polska prowadzone są zajęcia ze specjalizacji folklorystyczneJ. Przedstawienie drogi naukowej Prof. Doroty Simonides nie należy do zadań łatwych. Moje sumitowanie ma kilka podstaw, tkwiących nie tylko w więziach osobowych i emocjonalnych, łączących mnie z Panią Profesor, ale przede wszystkim w problemie syntetycznego i klarownego ogarnięcia ogromnego i zróżnicowanego, ciągle rozwijanego dorobku Pani Profesor i Jej aktywności organizacyjno-naukowej, dydaktycznej oraz politycznej. Z konieczności więc uwagę swą muszę skupić jedynie na najważniejszych i wybranych osiągnięciach organizacyjno-badawczych, naukowych, popularyzacyjnych i politycznych. Zacznę od krótkiego przedstawienia kalendarium naukowego Prof. dr hab. Doroty Simonides: w latach 1951-1953 - studia polonistyczne i etnograficzne na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, w latach 1953-1955 - studia polonistyczne na Uniwersytecie Wrocławskim, obrona pracy magisterskiej Z historii wrocławskiej slawistyki (prof Paul Diets 1939-1945), której promotorem był prof. S. Kolbuszewski. Następne dwa lata - to praca w charakterze nauczycielki języka polskiego w Szkole Podstawowej w Kydzierzynie. Od 1957 roku - pracownik Wyższej Szkoły Pedagogicznej �308 w Opolu, w 1962 roku - doktorat na podstawie rozprawy Śląskie hajkoznawstwo (promotor prof. S. Kolbuszewski), w 1970 roku - stopień doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie etnografii, w 1977 roku - nominacja na profesora nadzwyczajnego, od 1984 roku - profesor zwyczajny. Prof. Simonides podczas swej 35-letniej pracy pełniła i nadal pełni w WSP w Opolu wiele funkcji: była kierownikiem Zakładu Literatury dla Dzieci i Młodzieży (1970-1972), dyrektorem Instytutu Filologii Polskiej (1974-1980), od 1973 roku jest kierownikiem Zakładu Folklorystyki i Piśmiennictwa Śląskiego (przemianowanego w 1988 roku na Katedrę Folklorystyki). Uczestniczyła w pracach różnych komisji rektorskich i senackich. W latach 1971-1973 prowadziła w Katedrze Etnografii w Uniwersytecie Poznańskim wykłady z foklorystyki, a w okresie 1973-1974 była kierownikiem Katedry Etnografii Uniwersytetu Wrocławskiego, prowadząc tam przez sześć lat zajęcia. Jubilatka jako nauczyciel akademicki o dużym stażu ma poważne osiągnięcia dydaktyczne. Jako młody pracownik naukowy założyła Sekcję Literatury Ludowej Koła Naukowego Polonistów (od 1988 roku Koło Naukowe Folklorystów), sprawując nad nią opiekę w latach 1966-1971. Członkowie Sekcji prowadzili terenowe prace zbierackie, a pierwsze obozy naukowe w byłym powiecie oleskim potwierdziły nie tylko walory naukowe, ale i organizacyjne młodej Pani Doktor. Pod Jej kierunkiem powstało ponad 200 prac magisterskich na kierunkach filologia polska i nauczanie początkowe, pisanych z zakresu literatury okresu romantyzmu, literatury dla dzieci i rriłodzieży, a przede wszystkim z folklorystyki. Prof. Simonides jest promotorem siedmiu doktorów, nadto była opiekunem naukowym stażystów z różnych ośrodków uniwersyteckich w kraju (np. Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Uniwersytetu M. Curie-Skłodowskiej w Lublinie) oraz z zagranicy (np. z Instytutu Slawistyki Czeskiej Akademii Nauk w Brnie, Instytutu Etnografii Słowackiej Akademii Nauk w Bratysławie). Znaczący dorobek opolskiej Uczonej związany jest z podstawowymi problemami folklorystyki oraz etnologii, a w szczególności dotyczy: historii folkloru śląskiego, folkloru słownego, jego teorii i metodologii, obrzędowego folkloru dorocznego i rodzinnego, analizowanego ze stanowiska antropologii kulturowej, folkloru współczesnego, jego przemian oraz folkloru środowiskowego, funkcjonującego w różnych społecznościach, głównie wśród dzieci i młodzieży oraz flisaków. Dorobek Pani Profesor obejmuje 23 książki, w tym 16 antologii wznawianych tekstów folklorystycznych; ponad 200 rozpraw, studiów i artykułów, w tym 12 poważnych prac redakcyjnych (dokładne dane, zob.: T. Smolińska, Bibliografia prac Doroty Simonides, "Zeszyty Naukowe WSP w Opolu. Filologia polska" nr 31: Język - literatura - folklor, Opole 1993, s. 11-24). Traktując o naukowych zainteresowaniach i osiągnięciach Prof. Simonides, warto przypomnieć Jej wypowiedź sprzed lat, gdy wyznała: "W rodzinie niemal wszyscy zajmowali się folklorem po amatorsku (babka, siostra jej, ojciec). ( ... ) Mnie pierwszej w tej rodzinie przypadło przerwać ów amatorski krąg zbieraczy folkloru i zająć się nim z pozycji naukowej. ( ... ) Od lat marzyłam o tym, by móc zajmować się folklorem. Pragnienia te zrealizowały się - jestem tym szczęśliwym człowiekiem, który może łączyć pracę zawodowo-naukową ze swoim hobby, swą pasją życiową" ("Poglądy" 1971, nr 16, s. 2). Jak wiadomo, połączenie "hobby" z pracą naukową zaowocowało wieloma zróżnicowanymi książkami i artykułami, które są efektem prowadzonych przez Profesor od lat 50. śląskoznawczych badań. Generalnie trzeba przyznać, że książki Simonides o charakterze naukowym, dokumentujące żywotność i przemiany folkloru słownego oraz obrzędowego na Śląsku, uczeni uznali na gruncie polskim za pionierskie (zob. recenzje prac Simonides: T. Smolińska, Bihliografia prac ... ). Pierwszą rozprawą D. Simonides była zmieniona wersja pracy doktorskiej o bajce i podaniu (Ba.\:ń i podanie górnośląskie, Katowice 1961), która mimo popularnego charakteru przyniosła wiele �309 cennego materiału polskiego i niemieckiego. Rozprawa habilitacyjna tej autorki, poświęcona przemianom współczesnego folkloru słownego (Współczesna ślaska proza ludowa, Opole 1969) - jak piszą znawcy przedmiotu - ukazała drogi przejścia od tradycyjnego, li tylko filologicznego analizowania zjawisk folkloru, do jego interpretacji środowiskowej jako zjawiska żywego, ale ulegającego ciągłym zmianom. I w tym chyba leży największe osi,!gnięcie Simonides. Nowatorska zaś monografia o folklorze dzieci i młodzieży (W~półczesny ./ó/klor słowny dzieci i nastolatków, Wrocław 1976) stanowi kolejne ogniwo w badaniach folkloru konkretnych grup społecznych. W książce tej autorka poddała analizie zróżnicowane gatunki samorodnej twórczości dzieci, eksponując ich pochodzenie, funkcje, mechanizm krążenia w przekazie ustnym. Książka ta, podobnie jak kolejne studium folklorystyczne poświęcone tekstom małych nosicieli (Ele mele dudki. Rymowanki dzieci ,{l((skich, Katowice 1985), stały się prawdziwymi bestselerami na rynku wydawniczym. "Rymowanki" bowiem to ambitna antologia (około 700 tekstów), w której udało się Simonides pogodzić aspiracje naukowe z celami popularyzatorskimi, dostarczając tym samym cennego materiału dla badań interdyscyplinarnych nad subkulturą dzieci i młodzieży. Teoretyczne prace o komizmie wielu polskich uczonych znalazły praktyczne odzwierciedlenie, wzbogacone teoretycznymi propozycjami Simonides w jej pracy popularnonaukowej o komizmie śląskim (Bery to nie tylko gruszki, czyli rzecz a humorze .{[ąskim, Opole 1984). Folkłorystka ta wielokrotnie w swych publikacjach udowadniała, że zmiana jest gwarancją żywotności folkloru, podobne też wnioski sformułowała i w następnej pracy. W książce Śląski horror. O diahłach. skarhnikach. utopcach i innych strachach (Katowice 1984) autorka wcześniejsze sądy uzupełniła i uporządkowała, wykazując, jak w opowieściach wierzeniowych, podobnie zreszt,! jak w bajkach, podaniach, opowieściach komicznych, przebiega proces aktualizacji tradycyjnych i międzynarodowych wątków oraz jak rodzą się nowe teksty, wywodzące się ze współczesnej rzeczywistości społeczno-kulturowej, gospodarczej i politycznej. Podobny charakter ma praca o obrzędach rodzinnych (Od kolebki do grobu. Śląskie wierzenia, zwyczaje i obrzędy rodzinne w XIX wieku, Opole 1988), w której Simonides, przypominając dawne zwyczaje i obrzędy śląskie, analizuje wiedzę ludności tego regionu na temat "najważniejszych sytuacji ludzkiej egzystencji, to jest: urodzin, dzieciństwa, małżeństwa, starzenia się, chorób oraz śmierci". W dorobku Pani Profesor na oddzielną uwagę zasługują prace zespołowe, powstałe w ramach wielu problemów węzłowych i resortowych, którymi Simonides kierowała. Nie sposób traktować o tych zbiorowych osiągnięciach bez należnego wyeksponowania naukowych i organizatorskich predyspozycji kierownika podejmowanych badań, czyli prof. Simonides. Dzięki Niej zespół badaczy został zmobilizowany do wykonania konkretnych prac. Na podstawie wieloletniej współpracy z moją Szefową mogę z całym przekonaniem stwierdzić, że jest Ona zręcznym organizatorem takich badań. Trudno więc nie przeceniać Jej talentów organizatorskich, kiedy mimo rozmaitych trudności udało się sfinalizować w terminie poszczególne etapy zadań zespołowych. Te poczynania obserwowałam praktycznie od początku mej współpracy z prof. Simonides. Myślę, że z tymi spostrzeżeniami mogą zgodzić się te osoby, które miały możliwość współpracy z Pani,! Profesor. W sumie Simonides według moich obliczeń była kierownikiem 13 prac zespołowych, z których jako największe osiągnięcia naukowe, chciałabym przywolać dwie chrestomatie: folkloru i kultury ludowej Śląska. Pierwsza monografia (F o/k/or G(jrneyo Ślqska, Katowice 1989), realizowana w latach 1976-80, w której uczestniczyło blisko 40 osób, jest pierwszą systematyczną i kompleksową analizą kultury s~mbolicznej, a głównie folkloru, funkcjonującego dawniej i współcześnie na Górnym Sląsku. Jak zauważyli recenzenci, "imponująca (przeszło 67 arkuszy wyd.) książka ( ... ) jest próbą opowiedzenia o folklorze ludu śląskiego, ale nie w kategoriach Kolbergowskich czy cepeliowskich stylizacji, lecz w perspektywie tego, �310 w jaki sposób lud tutejszy oswajał otaczający go kosmos, jak wyglądal jego świat. ( ... ) To nie tylko Kolbergowski kalejdoskop ciekawostek, ale próba rekonstrukcji antropologicznego, ludzkiego wymiaru zachowań kulturowych" (P. Kowalski, Świat śląskiego folkloru, rec.: Folklor Górnego Śląska. Monoyrajia, pod red. D. Simonides, Katowice 1989; "Trybuna Opolska" 1989, nr 48, s. 4). W sumie ta pionierska monografia szeroko pojmowanego folkloru śląskiego zawiera opracowania poświęcone genologii folklorystycznej, folklorowi muzycznemu, obrzędowemu, tanecznemu, metodologii folkloru, przemian dokonujących się w tradycyjnym i współczesnym folklorze. nosicielom tradycji ustnej, "literaturze dla ludu", pisarstwu samorodnemu, gwarze śląskiej, historii Górnego Śląska. Najnowsza monografia śląskiej kultury ludowej, wydana przez Centrum Badań Śląskoznawczych i Bohemistycznych (Kultura ludowa .Hąskiej ludności rodzimej, Wrocław 1991, wydana de facto w 1993 roku) pod redakcją prof. Simonides (również z Jej udziałem autorskim) dotyczy nie tylko Górnego Śląska, ale i Dolnego oraz Śląska Cieszyńskiego. Obejmuje też zdecydowanie szerszy zakres badań śląskoznawczych, ponieważ zawiera opracowania poświęcone osadnictwu, budownictwu, gospodarce, odzieży, strojom, sztuce ludowej. Nadto, prócz kultury materialnej, prezentuje stan współczesnej wiedzy o kulturze symbolicznej tego regionu (ludowej wizji świata, zwyczajach oraz obrzędach rodzinnych i dorocznych). Celem tej zbiorowej pracy, będącej wynikiem zróżnicowanych warsztatów badawczych: prof. dr hab. B. Bazielich, dr H. Wesołowskiej i prof. Simonides, jest prezentacja przeszłości kulturowej rodzimej ludności Śląska. Z pracami teoretycznymi Simonides, bogato ilustrowanymi materiałami terenowymi, współegzystują przygotowane przez Nią samą bądź też przez zespół wspólpracowników, i opatrzone naukowymi komentarzami, antologie tekstów folklorystycznych. Nieprzeciętna bowiem orientacja tej folklorystki w przekazie ustnym transmitowanym na Sląsku, jest wynikiem Jej wieloletniej penetracji terenowej. W rezultacie plonem Jej prac zbierackich stały się edycje opowieści komicznych (Bery .\:mieszne i ucieszne. Humor śląski, t. 1, Kraków 1967; t. 2, Kraków 1972, wielokrotnie wznawiane; Skarb w garncu. Humor ludowy Słowian zachodnich, pod red. D. Simonides, wybór tekstów: V. Gasparikova, J. Jech, P. Nedo, D. Simonides, l wyd., Opole 1979; Księga humoru ludowego, pod red. naukową D. Simonides, wybór i opracowanie tekstów wespół z J. Hajduk-Nijakowską i T. Smolińską, Warszawa 1981), zbiory bajek, podań i opowieści komicznych (Gadka za gadką. 300 podań. bajek i anegdot z Górnego Sląska, wespół z J. Ligęzą, l wyd., Katowice 1973), opowieści wierzeniowych (Kumotry diobła. Opowieści ludowe Śląska Opolskiego, Warszawa 1977), opowieści wspomnieniowych (Powstania .śląskie we współczesnych opowiadaniach ludowych, Opole 1972). Wiełe z tych antologii, poprzedzonych rzetelnymi wstępami i komentarzami naukowymi, zyskało miano "książek niezwykłych", "prawdziwych rarytasów" itp., specjaliści zaś tak m.in. konkludowali: "głównie za sprawą badań (Simonides) mamy dziś pewne wyobrażenie o tym, co dzisiaj opowiada się w terenie, jakie problemy i tematy samorzutnie niejako kwalifikowane są do opowiadanego repertuaru ijakimiż to «gadkami» można odwrócić uwagę biesiadników od półmiska z weselną gęsią" (R. Sulima, Gf.\: weselna i ..telewizyjne paLuszki", "Tygodnik Kulturalny" 1971, nr 25, s. 4). Trudno nawet w wielkim skrócie wyeksponować zakres problemowy organizowanych w Opolu z inicjatywy Prof. Simonides konferencji o charakterze regionalnym, ogólnopolskim i międzynarodowym (zob. T. Smolińska, Folklorystyka w Opolu. "K wartalnik Opolski" 1990, nr 1-4, s. 42-52). Na plan pierwszy można wysunąć badania śląskoznawcze, nawiązujące bezpośrednio do wcześniejszych założeń i dyskusji nad stanem i potrzebami nauki polskiej na Śląsku w zakresie języka, piśmiennictwa i fołkloru (1936 rok, 1947 rok, 1960 rok). Materiały posesyjne dowodzą, jak wiele dotychczas zaniedbanych zagadnień w śląskiej, polskiej i słowiańskiej folklorystyce �311 zostało jeżeli nie omówionych w pełni, to przynajmniej rozpoczęto nad nimi badania. Udział zaś w opolskich spotkaniach specjalistów z innych ośrodków akademickich w kraju i za granicą stawia regionalne z pozoru badania w szerokim kontekście kulturowym i zwiększa możliwości komparatystycznych poszukiwań w zakresie kultury ludowej. Pisząc o międzynarodowych kontaktach Prof. Simonides, muszę choć wspomnieć o uznaniu Jej dorobku poza granicami kraju, o czym niech świadczą wielokrotne zaproszenia na konferencje oraz prelekcje i wykłady do różnych ośrodków uniwersyteckich na Zachodzie, np.: do Getyngi, Fryburga, Tiibingen, Weingarten, Zurychu, Bazylei i innych. a znaczeniu oraz wartości dorobku naukowego Prof. Simonides świadczy też fakt uczestnictwa Jubilatki w licznych międzynarodowych i krajowych towarzystwach naukowych, by wymienić takie, jak: Międzynarodowa Komisja do Badania Kultury Ludowej w Karpatach i na Bałkanach, Internationale Society for Folk-Narrative Research, lnternationale Society for Ethnology and Folklore, Międzynarodowy Komitet Slawistów (czlonek Komisji Słowiańskiego Folkloru), członkostwo honorowe Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, Słowackiego Towarzystwa Etnograficznego, Folklore Fellows Communications. Na zakończcnie dodam jeszcze, że Prof. Dorota Simonides pracę naukowo-dydaktyczną zawsze łączyła z zaangażowaniem społeczno-politycznym. Była członkiem Prezydium Wojewódzkiego Komitetu Stronnictwa Demokratycznego, w 1980 roku z ramienia SD została wybrana Posłem na Sejm VIII kadencji, w 1990 roku w wyborach uzupełniaj<lcych po śmierci E. Osmańczyka została wybrana Senatorem Rzeczpospolitej Polskiej z ramienia "Solidarności". Obecnie jest Senatorem z ramienia Unii Demokratycznej już trzecią kadencję. W latach 1990-1993 była przewodniczącą senackiej Komisji ds. Emigracji i Polaków za Granicą oraz członkiem Komisji Spraw Zagranicznych. W niniejszym kalendarium naukowym Prof. Doroty Simonides, przywołanym z okazji Jej Jubileuszu 35-lecia pracy i zasług dla nauki o literaturze i kulturze oraz krzewienia wiedzy o Polsce za granicą, przedstawiłam jedynie wybrane fakty z życia naukowego, dydaktycznego i politycznego Pani Profesor. Życzymy naszej Jubilatce dużo zdrowia, aby starczyło Jej sił do kontynuowania prowadzonych prac. Pani Profesor, ad m ultos annos! Teresa Smolińska EUROPEJSKIEGO III KONFERENCJA STOWARZYSZENIA ANTROPOLOGÓW OSLO, 24-27 CZERWCA 1994 SPOŁECZNYCH Założone w roku 1989 European Association of Social Anthropologists - EASA, po konferencjach w Coimbrze (Portugalia) w roku 1990 i w Pradze w roku 1992, zorganizowało kolejną konferencję w Oslo. Odnotować należy umacnianie się i rozwój Stowarzyszenia. Wzrosła liczba członków. W roku 1990 było ich 600, w czerwcu 1994 roku już 1194. Z powodzeniem realizowany jest program wydawniczy. Komunikowaniu się członków służy "EASA Newsletter". Dotąd wydano dwanaście zeszytów tego biuletynu. Pomyślnie także przebiega publikowanie czasopisma "Social Anthropology". Od roku 1992, kiedy to wydano pierwszy numer czasopisma, ukazały się trzy dalsze. Zwiększyła się ponadto liczba książek w ramach The European Association of Social Anthropologists Series, publikowanej przez prestiżowe wydawnictwo Routledge. W ra- �312 mach tej serii w najbliższym czasie ukaże się zbiorowa praca Fieldwork and Footnotes, poświęcona historii antropologii/etnologii europejskiej, w której znajdzie się m.in. artykuł przedstawiający rozwój etnologii/antropologii w Polscc. Terminowo publikowane są aktualizowane wydania EASA Register, ostatnie przygotowanc pod red. V. Hubingera, zawierające wykaz członków Stowarzyszenia i instytucji antropologicznych/etnologicznych, w których są oni zatrudnicni. Rozwój Stowarzyszenia związany jest z aktywnością jego władz i determinacją w realizacji dwóch głównych celów statutowych: stworzenia europejskiego, profesjonalnego gremium antropologów społecznych i kulturowych i popierania rozwoju antropologii poprzez umożliwienie kontaktowania się i współpracy antropologów/etnologów. Pod pojęciem antropologii społecznej rozumie się w Statucie EASA antropologie; społeczną i kulturową oraz etnologię, tak jak rozwijały się one w Europie. Obecnym przewodniczącym Komitetu Wykonawczego EASA jest J. Davis (Oxford), który zastąpił na tym stanowisku poprzednią przewodniczącą K. Hastrup (Kopenhaga) i pierwszego przewodniczącego i głównego inicjatora Stowarzyszenia A. Kupera (BruneI), natomiast sekretarzem i skarbnikiem E. P. Archetti, pełniący te;:funkcję już drugą kadcncję. Konferencja w Oslo przyjęła nazwę Perspectives on Moralities, Knowledge and Power (Spojrzenia na moralność, wiedzę i władzę). Ta bardzo ogólna nazwa, stwarzająca pewne trudności w przygotowaniu adekwatnego programu, wskazuje na zaangażowanie się antropologów w najistotniejsze problemy współczesnego świata. Konferencja zgromadziła ponad 400 uczestników nie tylko z Europy ale z całego świata, w tym wielu wybitnych, sławnych antropologów, takich jak Mary Douglas i Frcdric Barth. Przyjęto taki sposób obradowania, który miał stworzyć równowagę między potrzebą bycia razem i wymiany poglądów w ramach całego zgromadzenia i dyskusji w zespołach specjalistów. Polegał on na poświęceniu godzin przedpołudniowych pełnych dni obrad na sesje plenarne, natomiast popołudniowych na prace;:w sekcjach. Tematami paneli plenarnych były: Etnografia moralności, przewodnicząca S. Howell (Oslo), Moralność i wladza, pod kierunkiem J. C. Galey (Paryż) oraz Płeć i moralność, któremu przewodniczył J. Davis. W każdym z nich występowa lo od trzech do pięciu referentów, po czym podejmowano dyskusję. Nazwy niektórych sekcji specjalistycznych lepiej oddawały przedmiot zainteresowań i zaawansowanych studiów antropologicznych/etnologicznych. Obok zespołu trzech sekcji poświęconych pokrewieństwu, pod ogólną nazwą Nowy program studiów nad pokrewieństwem (nazwy sekcji szczegółowych: Modele formalne i strategie małżeńskie, Czym jest pokrewieństwo? i Pokrewieństwo i interakcja) oraz dwóch zajmujących się historią antropologii/etnologii europejskiej (nazwy sekcji: Historia antropologii i Etyka i antropologia. Spojrzenia z przeszłości), odbyło się kilkadziesiąt innych dotyczących m.in. nowych ruchów związanych z "New Age" i nowych ruchów religijnych, moralności, wiedzy i władzy w różnych ich aspektach, np. związków moralności z ideologią, moralności z nacjonalizmem, społeczeństwa obywatelskiego, studiów nad problemami związanymi z plcią i inne. Ważnym zadaniem sekcji, obok poglądów i prób postawienia nowych pytań badawczych, było stworzenie kontaktów między specjalistami, umożliwiających trwałą współpracę w czasie między konferencjami. Programowi sesji plenarnych i sekcji specjalistycznych towarzyszyły inne ważne spotkania naukowe i organizacyjne. Należała do nich dyskusja okrągłego stołu na temat udziału antropologów w sprawach będących przedmiotem szczególnego zainteresowania społeczeństwa i rozwiązywanych pod naciskiem opinii publicznej oraz spotkania z M. McDonald (BruneI), która zachęcała do uczestnictwa w kierowanym przez siebie projekcie Komisji Europejskiej, mającym na celu stworzenie bazy danych o literaturze antropologicznej dotyczącej Europy dla potrzeb instytucji Unii Europejskiej. Specjalne �313 miejsce zajęło w programie, zorganizowane po zakończeniu obrad, zebranie członków EASA, mające zresztą charakter zgromadzenia oceniającego ogólny kierunek działalności i doradczego wobec Komitetu Wykonawczego. Obok sprawozdania z różnych form działalności Stowarzyszenia zebranie stworzyło możliwość omawiania spraw bieżących i zgłaszania propozycji. Stwierdzono zaskakująco dynamiczny rozwój Stowarzyszenia. W ramach spraw organizacyjnych zastanawiano się m.in. jakie przyjąć rozwiązania wobec członków EASA z krajów Europy Wschodniej, nie płacących dotąd składek członkowskich. Przeważała opinia, również wśród obecnych czlonków EASA z tych krajów, że potrzebne jest wprowadzenie pewnych opłat, oczywiście uwzględniających możliwości. Poinformowano o podjęciu prac nad kodeksem etycznym antropologa/etnologa. W związku z koniecznością uzyskiwania przez władze EASA informacji o ważnych sprawach wymagających reakcji Stowarzyszenia postanowiono powołać "obserwatorów EASA" w różnych krajach Europy. Zastanawiano się nad miejscem, w którym odbędzie się konferencja EASA w roku 1996. Najprawdopodobniej będzie nim Barcelona. Pojawiła się jednak również propozycja zorganizowania konferencji w Rosji i w Polsce. Spotkanie towarzyskie uczestników konferencji odbylo się na terenie Muzeum Norweskiego-Skansenu na półwyspie Bydgąy pod Oslo. Finansowe wsparcie konferencji przez The Wenner-Gren Foundation for Anthropological Research, Norweską Radę Badań Naukowych i uniwersytety norweskie umożliwiło zaproszcnie przedstawicieli krajów, których nie stać na opłacenie wyjazdów konferencyjnych. Dzięki temu w Oslo pojawili się członkowie EASA z Polski. Było ich mniej w porównaniu z konferencją w Pradze sprzed dwóch lat lecz jednocześnie stanowili oni naj liczniejszą grupę z krajów Europy wschodniej. Referaty wygłosili: M. Buchowski (Poznań) "Między interesem publicznym i prywatnym. Zmieniający się sens społeczeństwa obywatelskiego w Polsce", Z. Jasiewicz (Poznań) "Zmienna rzeczywistość. Przemiany w roli pokrewieństwa w Polsce", M. Kempny (Warszawa) "Prawodawcy" i "interpretatorzy". Korzenie współczesnej antropologii polskiej", 1. Mucha (Toruń) "Stare i nowe mniejszości kulturowe i nowe konflikty ideologiczne w Polsce", R. Parkin (Kraków) "Mroczna strona natury ludzkiej. Grzech w pracach Roberta Hertza", A. Posern-Zieliński (Poznań) "Ekologiczne i mistyczne wzbogacenie etniczności Indian i odrodzenie sil; religii tubylczej", Z. Sokolewicz (Warszawa) "Ocena moralna konfliktu etnicznego" i K. Warmińska (Kraków) "Bóg i diabeł w ideologii bolszewickiej". Obecny był także K. J. Brozi z Lublina. Zrozumienie specyfiki społeczno-kulturowej Europy i poczucie wspólnoty między badaczami problemów europejskich wyprzedza, ale jednocześnie jest związane, z europejskimi procesami intcgracji politycznej i gospodarczej. Obok EASA, etnologów europejskich i zajmujących się Europą, gron1adzi International Society for Ethnology and Folklore, drugie ważne dla nas stowarzyszenie ogólnoeuropejskie. Korzyści płynące z uczestnictwa etnologów z Polski w konferencjach i innych formach działalności EASA polegają na uzyskaniu dostępu do dyskusji i wydawnictw przygotowywanych przez to Stowarzyszenie. Związane są one również z tworzeniem nowych możliwości podejmowania prac w zespołach międzynarodowych. Udział w EASA dostarcza ponadto szans obserwacji i uczestnictwa w ważnej w europejskiej i światowej nauce o społeczeństwie i kulturze tendencji poszerzania zakresu badań i intensyfikacji poszukiwań teoretycznych, tak charakterystycznej dla antropologii społecznej i kulturowej. Dlatego też należy zabiegać o poszerzenie i ustabilizowanie kontaktów etnologów i antropologów z Polski z tym Stowarzyszeniem. Zbigniew Jasiewicz �3[4 V KONGRES MIĘDZYNARODOWEGO TOWARZYSTWA ETNOLOGICZNEGO I FOLKLORYSTYCZNEGO WIEDEŃ, 12-16 WRZEŚNIA 1994 W dniach 12-16 września [994 roku w Wiedniu, z inicjatywy Międzynarodowego Towarzystwa Etnologii i Folkloru (Societe Internationale d'Ethnologie et de Folklore - SIEF) odbył się V Kongres połączony z plenarnym zebraniem Towarzystwa l. Na ostatnim Kongresie w Bergen w Norwegii przewodniczenie pracami SI EF zostało powierzone Konradowi Kostlin z Uniwersytetu w Ti.ibingen, zaś organizacja następnego Kongresu ośrodkowi wiedeńskiemu. Na czele Komitetu Organizacyjnego stanął Klaus Beitl dyrektor Osterreichisches Museum fUr Volkskunde w Wiedniu zaś generalnym sekretarzem Kongresu został Olaf Bockhorn, profesor Katedry Volkskunde Wiedeńskiego Uniwersytetu. Kongres zgromadził około 200 etnologów z 27 krajów Europy. Najliczniejszą grupę uczestników stanowili Niemcy (35 osób), nieco mniej liczną Austriacy (31 osób), Szwedzi (20 osób), Węgrzy (18 osób) oraz Chorwaci (lI osób). Pozostałe kraje były reprezentowane przez pojedyncze osoby lub niewielkie grupy od 3 do 7 osób. Uwagę zwracał minimalny udział etnologów z krajów anglosaskich, frankofońskich i romańskich. Po raz pierwszy w tego rodzaju imprezie wzięli udział Litwini, natomiast nie przyjechali Rosjanie. Z Polski udział wzięły: prof. dr Jadwiga Kucharska, prof. dr Violetta Krawczyk-Wasilewska, prof. dr B. Kopczyńska-Jaworska, dr G. E. Karpińska oraz mgr Maria Niewiadomska 2. Głównym tematem Kongresu były problemy etniczności obserwowane w Europie. Obrady toczyły się w dziesięciu sekcjach podejmujących zagadnienia (l) naukowego podejścia do problemów etnicznych w ludoznawstwie i etnologii curopejskiej, (2) kontaktów i konfliktów etnicznych, (3) folkloru różnych grup etnicznych, (4) idei i praktyk związanych z etniczną i narodową identyfikacją, (5) etnicznych systemów kulturowych, (6) kulturowych wyznaczników narodowości: stroju, religii, sztuki ludowej i obyczajów, (7) struktur etnicznych, (8) regionów i narodowości, (9) widzeniu innych grup etnicznych, (lO) problemom narodowości w życiu codziennym. Ogółem wygłoszono 103 referaty w sekcjach i 4 na zebraniach plenarnych. Najwięcej referatów przedstawiono w sekcji folklorystycznej (3) i sekcji zajmującej się modnym problemem tożsamości (4), zastanawiająca była stosunkowo mała liczba referatów na ,,klasyczne" tematy etnograficzne takie jak obyczaj, religia, strój czy sztuka ludowa. Z przyczyn oczywistych niemożliwe było uczestniczenie we wszystkich sesjach Kongresu. Siłą rzeczy spojrzenie nasze na całość poruszanej problematyki jest niepełne 1 Omówicnie historii powstania, programu i działalności Towarzystwa zob.: Informacje dotyczące dzialalnoki CI AP, "Lud" t. 49, 1965, s. 804-810 jak równicż "Lud" t. 26, 1927; t. 30. 1931; t. 33, 1933. J. G., Societe Internationale d'Ethnologie el de Folklore, "Lud", t. 52, 1968, s. 376; A. Kutrzeba-Pojnarowa, I Kongres Europejskiej Etnologii w Paryżu, "Lud", t. 55, 1971, s. 371-375: B. Kopczyńska-Jaworska, /I Kongres Europejskiej Etnografii i Folkloru, "Etnografia Polska" t. 29, 1985, z. I, s. 231-237 czy W. Paproeka, /II Kongres Międzynarodowego Towarzystwa Elnologic:nego i Folklorystycznego w Ziirichu, "Etnografia Polska" t. 33, 1989, z. l, s. 235-239. 2 Wygłoszono następujące referaty: J. Kucharska, "KulturelJes System und Identitat am Beispiel der Kaschuben"; V. Krawczyk-Wasilewska, "Image of Jew in the oral folklorc of Polish studcnts"; B. Kopczyńska-Jaworska, "Lcs problemcs des bascs nationa!cs ct regionales des donnees"; M. Niewiadomska, "Rcgional specificity. Thc problcms of the usc of key-words in the ethnographic index exemplification"; G. E. Karpińska, "The regional costume - the manifestation of regional/national idcntity or a disguise'?". �315 i na pewno subiektywne. Przyglądając się jednak w pierwszym rzędzie referatom prezentowanym na sesjach plenarnych 3 uderzała pewna zgodność stanowisk uwarunkowana (w sposób mniej lub bardziej deklarowany) troską o możliwość powstania zjednoczonej Europy. Referenci odwołując się do powszechnie znanych okoliczności rozwoju etnografii europejskiej, zwracali uwagę na rolę jaką w tym rozwoju odegrało pojęcie etniczności. Przypominano więc zjawisko zainteresowania kulturą ludową w okresie dziwiętnastowiecznej modernizacji społeczeństw i powstawania nowoczesnych państw europejskich (Kostlin). Opisywanie "ludowej" rzeczywistości, tradycji językowej, obyczajów. gestów symbolicznych, sposobów myślenia i praktyk dnia codziennego, stawało się podstawą do stwierdzania etnicznej odrębności (Kaschuba). Celom tym zaczęło również z czasem służyć powołanie specjałnych instytucji takich jak muzea, instytuty folklorystyczne, katedry uniwersyteckie itp. Liczne z tych poczynań służyły poszukiwaniu obrazu tożsamości, odwołując się do tradycji, szukania korzeni, kształtując w ten sposób pamięć zbiorową (Raphael). Cały ten "paradygmat etnograficzny" (Kostlin) nabiera w końcu XX wieku znowu niezwykłej aktualności i to aktualności w wielu przypadkach wręcz tragicznej! W związku z tym ostatnim zjawiskiem w referacie kończącym Kongres W. Kaschuba postawił pytanie czy etnologowie ożywiając "dyskurs etniczny", epatując się bez końca problemem "swoi-obcy" nie uprawomocniają nacjonalizmów, czy poprzez odkrywanie etnokulturowych wartości nic przyczyniają się Uak to już było w niedawnej przeszłości) do pogłębiania etnocentryzmu i kulturowego rasizmu zamiast dążyć do szukania wartości ogólnokulturowych ? Odpowiedzią na to pytanie mogły być referaty co prawda nieliczne, ale podnoszące problemy etniczności w silnie nacjonalistycznej perspektywie4. Jak się zdaje większość referatów w sekcjach nie podejmowała jednak tych "wielkich" problemów, alc koncentrowała uwagę na konkretnych układach kulturowych. Interesowano się więc symbolami tożsamości i odrębności zarówno łokalnych, regionalnych jak i etnicznych, ich powstawaniu i oddziaływaniu w konkretnej rzeczywistości kulturowej. Wśród zaobserwowanych procesów i przedstawionych trudności badawczych szczególnie cenne wydaje się być zwrócenie uwagi na niebezpieczeństwo upraszczania rzeczywistości społecznej i kulturowej. Ostrzeżenie przed fascynacją i uleganiem niedookreślonym pojęciom zamiast bacznego śledzenia realnie istniejących procesów kulturowych i to nie tylko wobec idei zjednoczenia Europy, ale przede wszystkim wobec upowszechniających się fobii i narastających nacjonalizmów. W ostatnim dniu Kongresu 5 odbyło się zebranie organizacyjne SIEF, które prowadził prof. K. Kostlin. Rozpoczął je od podziękowań dła organizatorów i sponsorów Kongresu, ażeby następnie przejść do sprawozdań stałych Komisji, takich jak Komisja atlasowa, pracująca pod przewodnictwem dr. Thomasa Schippersa, wykładowcy Uniwersytetu w Nicei, Komisja do badań ikonograficznych, która zamierza w 1995 roku urządzić spotkanie w Bergen oraz Komisja religioznawcza, pracująca pod kierunkiem prof. N. A. Bringeusa z Lund i prof. A. Gustavssona z Uppsali. Ta ostatnia komisja planuje spotkanie we wrześniu 1996 roku, prawdopodobnie w Uppsali. Szczególną uwagę poświęcono pracy nowo powstałej Komisji Informacji Etnologicznej, 3 Były to rcfcraty: Konrada Kiistlina, "Europiiische Ethnologic und die Jarhunderwendcn"; Freddy Raphaela, "L'idcntitć, un mythe meurtrier"; Reinfarda Johlera, "Das Ethnizitiit aIs Forschungskonzcpt: dic Osterrcichische Volkskundc im curopiiischen Verglcich"; Gabrieli Kilianovej, "Ethnicity, Culture and Boundaries. Thc Central European Casc" oraz Wolfganga Kaschuby, "Wiedergewinnung der Gemeinschaft: Ethnisierung ais Jdentitiitsstrategie?". 4 M.in. rcferaty o trudnych problemach ludów żyjących w diasporze (ref. R. Ciuca) czy mniejszości narodowych (ref. C. Botosaru). 5 Program oraz zbiór abstraktów z Kongresu znajduje się w OD i JE PTL w Łodzi. �316 pracującej pod kierunkiem dr. R. Alsheimera z Bremy. Komisja ta przejęła redakcję Internationałe Volkskundliche Bibliographie. Przechodząc do spraw fmansowych, Prezydium przypomniało uchwałę z 1990 roku podjętą w Bergen, żeby składka członkowska SIEF wynosiła 15 $. Ze względu na nieznaczną wysokość składki proszono delegatów narodowych ażeby zbierać je w poszczególnych krajach i dopiero większą sumę przekazywać do sekretariatu SIEF6. Prof. Kostlin apelował przy tej okazji o możliwie liczne zapisywanie się etnografów w szeregi Towarzystwa. Duża łiczba członków, nawet przy tak niewielkich składkach, umożliwi wydawanie biuletynu SIEF, a także obniżenie ceny czasopisma "Ethnologia Europaea". Po udzieleniu absolutorium ustępującemu zarządowi przystąpiono do wyboru nowego Prezydium. W wyniku jawnego głosowania prezesem został ponownie prof. Konrad K6stlin, który od roku akademickiego 1994/1995 objął Katedrę w Wiedniu. Wiceprezesami zostali: prof. Nils-Arvid Bringeus, dr Dunja Rihtman-Augustin z Instytutu Etnologii i Folklorystyki z Zagrzebia oraz dr Tomas Hofer dyrektor Muzeum Etnograficznego w Budapeszcie, zaś sekretarzem generalnym dr Peter Niedermiiler, kierownik Katedry Komunikacji Uniwersytetu w Pecs. Sprawę wyboru delegatów krajowych pozostawiono do decyzji poszczególnych krajów. Nazwiska ich należy przekazać do wiadomości przewodniczącego do Wiednia. Końcową część zebrania poświęcono propozycjom co do problematyki i miejsca organizacji następnego Kongresu. Zaproponowano Rumunię wraz z sugestią podjęcia problematyki mniejszości narodowych; prof. K6stlin sugerował ażeby zorganizować Kongres na pograniczu etnicznym takim jak np. polsko-niemieckic (Frankfurt n/Odrą?) czy belgijsko-niderlandzkim, ażeby uniknąć przewagi krajów niemieckojęzycznych, i włączyć do współpracy etnografów z tych krajów, którzy byli nieliczni na omawianym Kongresie (tu zwrócił uwagę na małą liczbę przedstawicieli z Polski I). Ostateczne decyzje podejmie jednak w tym względzie nowe Prezydium. Na zakończenie należy poświęcić nieco miejsca na omówienie organizacji Kongresu. Wszystkie obrady odbywały się w ogromnym gmachu Uniwersytetu. Na kongresie dominował język angielski i niemiecki, zaledwie parę referatów wygłoszono w języku francuskim. Nawet wystąpienia plenarne nie były tłumaczone, co utrudniało aktywny udział w obradach. Przeszkadzało również umieszczenie referatów w sekcjach nie zawsze ściśle odpowiadającym ich treści. Interesujące referaty dotyczące zbliżonych zagadnień wygłaszane były często w tym samym czasie w różnych sekcjach. Zdarzało się również, że referat był przedstawiany w innym języku, niż było to zapowiedziane w programie, co również miało wpływ na zakres dyskusji. Najgorętsze dyskusje miały miejsce jak to często bywa - w kuluarach! Organizatorzy bardzo starannie natomiast przygotowali imprezy towarzyszące. W gmachu Uniwersytetu zorganizowano sprzedaż wydawnictw oraz prezentowano łiczne katalogi. Jeden dzień przeznaczony był całkowicic na zwiedzanie muzeów etnograficznych w Wiedniu i w Kittsee, w tym nowo organizowanego muzeum judaistycznego miasta Wiednia, jak również instytutów i archiwów etnograficznych, folklorystycznych i filmu naukowego. W tym też dniu organizatorzy przygotowali wycieczkę statkiem po Dunaju' połączoną ze wspólną kolacją. W pierwszym dniu Kongresu uczestnicy zjazdu byli podejmowani przez burmistrza miasta Wiednia, a w ostatnim przez dyrekcję muzeum etnograficznego. Dodatkowego uroku Kongresowi dodawało piękne miasto oraz niespodziewana jak na tę porę roku upalna pogoda. Bronis/awa K 0pczY'iska-J aworska Jadwiga Kuchm'ska 6 Dodatkowe światlo na stosunki etniczne rzuciła uwaga jednej 7. uC7.estniczek Kongresu protestującej przeciwko ustalaniu składki Towarzystwa Europejskicgo w dolarach a nie w ECU I �317 KONFERENCJA .,ETNOLOGIA /\ ANTROPOLOGIĄ", POLSKA: MIĘDZY POZNAŃ, LUDOZNAWSTWEM 26-27 MAJA 1994 Ogólnopolska konferencja odbyła się w Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Poznańskiego. Zorganizowano ją w ramach obchodów 75-lecia Uniwersytetu i zarazem Katedry Etnologii, najstarszej istniejącej do dziś polskiej placówki akademickiej tego typu. Instytut na UAM należy też do grona najsilniejszych ośrodków etnologicznych w Polsce. Współorganizatorem konferencji był Komitet Badań Etnologicznych Polskiej Akademii Nauk. Zgodnie z opinią uczestników spotkania wypadło ono doskonale tak pod względem organizacyjnym, jak i naukowym. Duża w tym zasługa glównego pomysłodawcy i organizatora tej konferencji, Aleksandra Posem-Zielińskiego i jego współorganizatorki, Ireny Kabat. Przedmiotem referatów i dyskusji antropologów z całej Polski było miejsce i rola tej dyscypliny nie tylko w strukturze nauki, ale i w zmieniającej się rzeczywistości kraju i świata. Tytuł konferencji wskazuje na ewolucję jaką etnologia przeszła od XIX-wiecznego, kojarzonego wciąż z Oskarem Kolbergiem romantycznego zbieractwa ,.starożytności słowiaI1skich", po współczesne badanie kulturowego zróżnicowania ludzi tak w skali lokalnej, jak i globalnej. Spotkanie pokazało, że badania antropologiczne dotyczą żywotnych problemów społecznych naszych czasów. Antropolodzy są aktywnymi uczcstnikami i komentatorami ogólnych procesów oraz konkretnych zachowaI1 kulturowych. a ich wnioski stanowić mogą ważką przesłankę dla prowadzenia polityki społecznej. Konferencja stała się też okazją do podzielenia się doświadczeniami i refleksją praktyków antropologii pochodzących z różnych środowisk. Obok przedstawicieli akademickich instytucji etnologicznych przybyły na nią i głos zabierały osoby formalnie przynależne do socjologii, filozofii, kulturoznawstwa, archeologii czy antropologii fizycznej. Nic brakowało tcż muzealników. Potwierdza się opinia, że antropologia podziela z innymi dyscyplinami społecznymi i humanistycznymi szereg cech, ale się od nich też różni. Od socjologii różni antropologię skupianie uwagi na codziennych nawykach zachowaniowych i myślowych jednostek, a nie statystyczne ujmowanie procesów społecznych. Od filozofii różni się antropologia wrażliwością na żywą tkankę ludzką i zmiany kontekstu kulturowego, nastawieniem na realnego człowieka, a nie tyłko schludność schematów myślowych. Być może te właśnie cechy decydują o tym, iż mówi się obecnie o zjawisku antropologizacji humanistyki, o tym, że wielu badaczy społeczeI1stwa i kultury określa się dziś antropologami. Tworzy się więc środowisko antropologiczne przecinające dotychczasowe struktury akademickie. Konferencja dała tym samym asumpt do ponownego przemyślenia charakteru i statusu etnologii i antropologii kulturowej w zmieniających się okolicznościach. Lista dyskutantów była długa. Wymienić przynajmniej wypada najbardziej aktywnych, którzy walnie przyczynili się do żywego i owocnego oblicza obrad: Zbigniewa Gierszewskiego (kulturoznawstwo), Jana Strzałko (antropołogia fizyczna), Janusza Goćkowskiego (socjologia i etnologia), Antoniego Pelczyka (etnologia i muzealnictwo), Zbigniewa Jasiewicza (etnologia), Jolantę Burbelkę (filozofia), Edwarda Pietraszka (etnologia), Andrzeja Ostoję -Zagórskiego (archeologia). Na konferencji przedstawiono następujące referaty: Dzień pierwszy, 26 maja 1994. l. Zbigniew Jasicwicz (Poznań) "Część i całość: poznański ośrodek etnologiczny w etnologii polskiej"; 2. Aleksander Posem-Zieliński (Poznań) - "Etnologia i antropologia kulturowa w formalnej i rzeczywistej strukturze nauki"; 3. Katarzyna Kaniowska (Łódż) - "Inspiracje i konsekwencje antropologizacji etnologii polskiej"; 4. Michał Buchowski (Poznań) - ,,0 głównych stylach uprawiania antropologii w Polsce"; �318 5. Czesław Robotycki (Kraków) - "Krótki szkic o banalizacji antropologii"; 6. Ewa Nowicka-Rusek (Warszawa) - "Etnografia i antropołogia polska - punkt widzenia socjołoga"; 7. Ełżbieta Tarkowska (Warszawa) - "Wątki antropologiczne w socjologii polskiej"; 8. Janusz Mucha (Toruń), - "Zmiana społeczna w perspektywie antropołogicznej. O pożytkach studiowania antropologii społecznej przez socjologa". Dzień drugi, 27 maja 1994. 1. Janusz Goćkowski (Kraków) - "Tożsamość kulturowa i zaradność społeczna w świetle antropologii wiedzy"; 2. Mariusz Kairski (Poznań) i Marek Wołodźko (Olsztyn) - "Badanie kultur pozaeuropejskich a podejście antropologiczne w etnologii polskiej"; 3. Bogdan Wujec (Pieniężno) - "Od etnografii misyjnej do antropologii inkulturacji"; 4. Zbigniew Libera (Wrocław) - "Kilka rysów ludoznawczych do opisania fizjognomii i postaci ludu naszego": etnograficzna wycieczka po epoce Kolbergowskief; 5. Wojciech Olszewski (Toruń) - "Etnologiczno-antropologiczne podejście do problematyki etnicznej w dwudziestoleciu międzywojennym"; 6. Barbara Bazielich - "Możliwości i potrzeby antropologizacji humanistyki nad odzieżą ludową"; 7. Jerzy Adamczewski - (Toruń) "Antropologiczne spojrzenie na kulturę materialną". Miclwl Buchowski "EKOLOGIA I FOLKLOR". DRUGA ŁÓDŹ, MIĘDZYNARODOWA 3-6 CZERWCA KONFERENCJA, 1994 W dniach 3-6 czerwca 1994 roku w Łodzi odbyła się druga Międzynarodowa Konferencja "Ecology and Folklore". Konferencję organizował Zakład Folklorystyki przy Katedrze Wychowania Muzycznego Wydziału Nauk o Wychowaniu Uniwersytetu Łódzkiego. Komisarzem Naukowym Konferencji była prof. dr habił. Violetta Krawczyk-Wasilewska. Obrady miały miejsce w nowym, uniwersyteckim Centrum Konferencyjnym przy ul. Rogowskiej 26. Konferencja miała charakter interdyscyplinarny. Jej celem było włączenie się do ogólnej naukowej dyskusji na tematy ekologiczne. Jako założenie przyjęto wskazanie przedstawicielom różnych dziedzin naukowych, zajmujących się tą problematyką, iż folklor - rozumiany przez nas jako bezpośrednia forma przekazu treści kultury oraz ekspresja zbiorowego światopoglądu - może stać się źródłem poznania stanu świadomości ekologicznej współczesnego społeczeństwa. Problematyka konferencji skupiała się na dwóch podstawowych zagadnieniach: 1. Folklor jako źródło wiedzy na temat świadomości ekologicznej współczesnego społeczeństwa, 2. Współczesne zagrożenia ekologiczne a obraz kultury. Wokół tych generalnych zagadnień poddano dyskusji następujące, bardziej szczegółowe problemy: J. Kulturowe konsekwencje degradacji środowiska naturalnego, 2. Współczesne katastrofy i choroby cywilizacyjne, 3. Społeczne i kulturowe aspekty choroby AIDS, 4. Problematyka relacji człowiek - natura - kultura, 5. Odzwierciedlenie powyższych zjawisk kulturowych XX wieku wc współczesnym folklorze. Problematyka drugiej konferencji zainteresowała naukowców z wielu krajów Europy i świata, między innymi z Chorwacji, Jugosławii, Wielkiej Brytanii. Grecji. Rosji, Łotwy, Niemiec i Norwegii, a także Kanady, Indii, Stanów Zjednoczonych i Peru. �319 Uczestników Konfercncji powitały władze Uniwersytetu Łódzkiego w osobach prorektora prof. dr. habi!. Grzegorza Malinowskiego oraz Dziekana Wydziału Nauk o Wychowaniu, prof. dr habi!. Ewy Marynowicz-Hetki. W imieniu organizatorów powitała gości i wygłosiła referat inauguracyjny prof. dr habił. Violetta Krawczyk-Wasilewska, Kierownik Katedry Wychowania Muzycznego i Zakładu Fołklorystyki UL. Nawi,!zala ona do pierwszej konferencji, która odbyła się w 1992 roku i do powstałej wtedy idei cyklicznych spotkań poświęconych temu tematowi. Zaznaczyła, iż współczesnc, antropologiczne podejście do folkloru pozwala go traktować jako bezpośrednią formę komunikowania się ludzi w obrębie własnej kultury i jednocześnie jako ekspresję indywidualnego i zbiorowego światopoglądu. Jednocześnie to podejście pozwala traktować folklor jako źródło popularnej wiedzy o aktuałnych problemach współczesnego świata i ludzkiego życia. W obrębie problemów nurtujących obecnie współczesnych ludzi jest zagrożenie naturalnego środowiska oraz współczesne choroby i katastrofy. Utrata bezpośredniego kontaktu z naturą wpływa na pogorszenie się jakości życia jednostek i zbiorowości a rodząca się świadomość tego zjawiska wyraża się we współczesnym folklorze. W pierwszym dniu obrad mieliśmy możłiwość wysłuchania referatów prof. dr. Geralda Pociusa (Folklore and ecology. Some general problems), który poruszył główne zagadnienia związków między człowiekiem, jego kulturą, wyrażaną w folklorze zarówno tradycyjnym, jak i współczesnym a otaczającym go środowiskiem naturalnym. Dużą część pracy poświęcił współczcsnym postawom i zachowaniom proekologicznym oraz roli folkloru w ich kreowaniu. Rachel Freeman (Lore and land Iiasons: Traditional manjland relationships on the Isle of Lewis and their position in the contemporary community) oraz prof. dr Ireny Hukowskiej-Floreńskiej (The degradation of the natural environment at the Upper Silesia as a source of cultural tradition and folklore). Poświęcone one były problematyce tradycyjnych społeczności lokalnych różnych obszarów kulturowych i ich odniesieniom do najbliższego środowiska naturalnego i kulturowego. W czasie sesji popołudniowej zaprezentowane zostały dwa referaty pokazujące współczesne grupy regionalne i narodowe w procesie przemian. Referat dr. Lucjana Cieślaka (Ecology and folk music), wzbogacony prezentacją filmu wideo dotyczył współczesnej obrzędowości weselnej w regionie łowickim. Z kolei dr Zdenka Weber poświęciła swój referat (Fat from eye but deep in the heart) kulturze emigrantów chorwackich w Niemczech. W następnym dniu konferencji przedstawione referaty dotyczyły współczesnej relacji człowiek - natura ijej kulturowych konsekwencji. W wystąpieniu prof. dr Anny Papamichael (Common grounds between folklor and ecology) oraz Valdisa Bistersa i Very Slinko (Nature and culture environment: Towards interdisciplinarity in environmental education) poruszono problem konieczności prowadzenia interdyscyplinarnych badań nad kulturowymi związkami człowieka z naturą oraz wykorzystania ich wyników w edukacji środowiskowej. Z kolei prof. dr habi!. Violetta Krawczyk-Wasilewska (Awareness of the fears at the end of 20th century) i dr Marcin Piotrowski (Cultural results of Chernobyl disaster) mówili o kulturowym zjawisku "świadomości strachu", jego przyczynach i odzwierciedleniu w folklorze. Sesja popoludniowa drugiego dnia obrad poświęcona była problematyce edukacji środowiskowej. W wystąpieniu Marii Łukowskiej (Ecology as the contemporary myth) poddano krytyce treści edukacji środowiskowej rozpowszechniane przez nierządowe organizacje ekologiczne. Referat Violetty Przerembskiej (Musical folklore in the environmental education) wraz z prezentacją filmu wideo, poświęcony był polskim alternatywnym mctodom edukacji muzyczno-środowiskowej. Z kolei Joachim Rudzki w swoim referacie (Ecological folk toys) mówił o roli tradycyjnej, drewnianej zabawki ludowej we wstępnej edukacji środowiskowej. �320 Trzeci dzień obrad wypelnily dwa referaty o wyraźnym charakterze filologicznym. Pierwszy z nich, wygłoszony przez prof. dr Zoję Karanović (Mythology of plants in Serbian lyric folk poetry) dotyczył magicznej i mitycznej roli roślin w ludowej poezji serbskiej. Drugi, prof. dr. Demetriosa Koutroubasa przedstawiał rośliny jako mitologicznych bohaterów w klasycznej poezji łacińskiej. Sesję popołudniową tego dnia zajęła podsumowująca dyskusja, którą prowadziła prof. dr Zoja Karanović. Jednym z podstawowych wniosków jaki pojawił się w toku dyskusji było stwierdzenie, iż różnorodność zaprezentowanych referatów wynikała z wielości i niejednoznaczności rozumienia definicji ekologii. l tak część wystąpień ujawniała rozumienie biologicznej definicji ekologii, jako nauki badającej wzajemne związki między organizmami żywymi. inna z kolei za punkt wyjścia przyjęła pojęcie "ekologii ludzkiej". W pozostałej części głosów ujawniło się trzecie, tworzące się pojęcie ekologii jako ideologii, wynikających z niej postaw i zachowań oraz treści edukacyjnych. Wyniki obrad II Międzynarodowej Konferencji "Ekologia i Folklor" zostaną opublikowane w oddzielnym, po konferencyjnym wydawnictwie, dzięki pomocy finansowej Komitetu Badań Naukowych. Maria Łukowska Violetta Przeremhska KONFERENCJA "POLACY W KAZACHSTANIE. WROCŁAW-BAGNO 27-30 HISTORIA I WSPÓŁCZESNOŚĆ". CZERWCA 1994 Konferencję zorganizowali: Ośrodek Badań Wschodnich Uniwersytetu Wrocławskiego, Wyższe Seminarium Duchowne 0.0. Salwatorianów w Bagnic pod Wrocławiem. Zarząd Krajowy Stowarzyszenia "Wspólnota Polska". Celem interdyscyplinarnej konferencji było uzyskanie, na razie wstępne, możliwie naj szerszego obrazu przeszłości, zmian i teraźniejszości sytuacji i losu Polaków, których różne, przeważnie tragiczne zdarzenia historyczne, rzuciły na teren Kazachstanu. Obrady pierwszego dnia konferencji odbywały się w zabytkowej, przepięknej, zdobionej XVIII-wiecznymi dekoracjami (malowidła, płaskorzeżby, złocenia) Auli Leopoldyńskiej Uniwersytetu Wrocławskiego. Pozostałe dni obrad uczestnicy spędzili w gościnnych murach klasztoru i Wyższego Seminarium Duchownego Ojców Salwatorianów w Bagnie. Obrady otworzył JM Rektor Uniwersytetu Wrocławskiego prof. dr hab. Wojciech Wrzesiński. W swoim wystąpieniu, po przywitaniu gości, referentów i pozostałych uczestników konferencji, podkreślił znaczenie i potrzebę badań nad polską diasporą na terenie Kazachstanu. Wyraził nadzieję, że konferencja zaowocuje licznymi badaniami. opracowaniami naukowymi, które pozwolą na gruntowniejsze poznanie tragicznych losów naszych rodaków. Z kolei wystąpił ks. dr Michał Piela, Prorektor ds Studiów Wyższego Seminarium Duchownego 0.0. Salwatorianów, podkreślając wagę problematyki konferencji i życząc jej uczestnikom owocnych obrad. Prof. dr hab. Krystyn Matwijowski, Przewodniczący Rady Naukowej Ośrodka Badań Wschodnich Uniwersytetu Wrocławskiego, przedstawił zadania wytyczone Ośrodkowi, jego problematykę badawczą oraz znaczenie konferencji dla określenia przyszłej problematyki, która pozwoli na dogłębne i wszechstronne zajęcie się Polakami na Wschodzie. �321 Zgodnie z oczekiwaniami organizatorów wygłoszono lub nadesłano około 40 referatów, opracowanych przez specjalistów z różnych dziedzin nauki: historyków, literaturoznawców, psychologów, socjologów, językoznawców, etnologów, duchownych oraz osoby, które osobiście doświadczyły tułaczego życia na zesłaniu i Polaków nadal mieszkających w Kazachstanie. Spowodowało to znaczne zróżnicowanie tematyki, ale także dało możliwość pokazania problemu Polaków w Kazachstanie z różnych punktów widzenia, wyniku wysiłków przedstawicieli wielu dyscyplin, zwłaszcza, że zaniechano dzielenia obrad na sekcje i wszyscy uczestnicy mogli wysłuchać wszystkich referatów i podjąć dyskusję. Na dyskusję plenarną pozostawało zresztą niewiele czasu, gdyż program referatowy zajmował cały niemal czas przeznaczony na obrady w danym dniu. Tak więc liczne dyskusje toczyły się w czasie wołnym, podczas wieczornych spotkań lub spacerów w przyklasztornym parku. Gdyby scharakteryzować referentów, to zdecydowaną większość stanowili historycy i oni także przedstawili najwięcej referatów, przede wszystkim omawiających dzieje Polaków zsyłanych na Sybir po powstaniach oraz deportowanych w latach II wojny światowej. Niewiele było referatów przedstawiających problemy Polaków wywiezionych do Kazachstanu z Zachodniej Ukrainy w latach 1936-7, na rozkaz Stalina, obecnie pozostających nadal w Kazachstanie. Jest to w pewnej mierze zrozumiałe, zważywszy na ilość źródeł i materiałów dotYCZących dawniejszej przeszłości oraz szczupłość tych z ostatnich sześćdziesięciu lat, kiedy to nie tylko nie było można podejmować badań nad tą częścią polskiej diaspory, ale także nie wolno było mówić o jej istnieniu. W ostatnich latach podjęto wszakże badania w terenie przez przedstawicieli różnych dyscyplin. Znalazło to odzwierciedlenie w kilku referatach. Przedstawione referaty dały w sumie pokaźną wiedzę, a cały przebieg konferencji udowodnił potrzebę jeszcze bardziej gruntownego zbadania tej problematyki w wielu kontekstach. Referenci wykazali ogromne zaangażowanie w opracowywaniu poszczególnych tematów, docieraniu do źródeł, a także podczas wygłaszania referatów, i to zarówno ci, którzy przedstawiali stricte naukowe, oparte na analizie źródeł, literatury, archiwaliów, jak i ci, którzy ze ściśniętą krtanią, tłumiąc łzy, wspominali dzieje swoje i dzieje najbliższych. Z dużym zainteresowaniem uczestników konferencji spotkało się wystąpienie Polaka z Kokczetawu, który w dość dramatycznym tonie apelował o pomoc rodakom pozostającym w Kazachstanie oraz tym, którzy pragną wrócić do Ojczyzny. Temu celowi ma także służyć rezolucja przyjęta jednomyślnie przez uczestników konferencji, kierowana do Rządu RP, Sejmu i Senatu. Tekst rezolucji zamieszczamy poniżej. Ze względu na rozmiary sprawozdania, a także z powodu zamiaru organizatorów wydania zgłoszonych referatów drukiem, nie omawiam poszczególnych opracowań. Wymienię tylko grupy zagadnień, które przedstawiały referaty: historia zsyłek Polaków w okresach popowstaniowych, deportacja lat trzydziestych, podczas "rozwiązywania" przez Stalina problemów etnicznych, deportacja lat II wojny światowej; włączanie się Polaków w życie gospodarcze, naukowe, działalność społecznikowską terenów zsyłki, ich wkład w poznanie i rozwój ziem kazachstańskich; problematyka zetknięcia się wielu narodowości, kultur, religii w Kazachstanie, stosunki międzyetniczne; dzieje i losy poszczególnych rodzin i osób, opracowania biograficzne, pamiętnikarskie, dokumenty; życie religijne, działalność księży i jej znaczenie dla podtrzymania polskości; sytuacja dzieci i młodzieży, praca, wynaradawianie, nauka; życie w obozach pracy, miejscach zesłania, więzienia; 21 - Lud t. LXXVII �322 relacje polsko-kazachskie społeczne, kulturowe, etniczne, literackie; obecna sytuacja Polaków, oczekiwana i udzielana pomoc ze strony Polski, poczucie zagrożenia wobec formowania się nowego poczucia narodowcgo Kazachów; pożądane działania mające na celu pomoc Polakom zamierzającym osiąść na stałe w Polsce i tym, którzy pragną pozostać w Kazachstanie. Na zakończenie sprawozdania należy podkreślić szczególną atmosferę w sytuacji spotkania przedstawicieli tak wielu dyscyplin naukowych. Niezwykle cenną była także obecność naocznych świadków zesłańczych, katorżniczych losów naszych rodaków w Kazachstanie, którzy w swoich wystąpieniach dali świadectwo "drogi przez mękę". Z zainteresowaniem spotkały się także relacje badaczy i innych osób, które w ostatnich latach były w Kazachstanie. Konferencja, jak zapowiadali organizatorzy, a szczególne uznanie należy się dr. Antoniemu Kuczyńskiemu, Dyrektorowi Ośrodka Badań Wschodnich Uniwersytetu Wrocławskiego, jest pierwszą, która powinna wyzwolić inicjatywy dalszych spotkań naukowych, dzięki którym lepiej poznamy losy rodaków-zesłańców kazachstańskich. i inicjatyw społecznych na rzecz pomocy tymże. Nie sposób nie wspomnieć także bardzo życzliwego przyjęcia uczestników konferencji przez władze Seminarium, a zwłaszcza ks. dr. Michała Pielę, wszystkich Ojców i Braci, którzy stworzyli cieplarniane wn;cz warunki i mił~, pełną wyrozumiałości atmosferę· W SPRAWIE LUDNOŚCI APEL POLSKIEJ W KAZACHSTANIE Uczestnicy Konferencji zwracają się do Prezydenta, Sejmu i Senatu oraz Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej z apelem o podjęcie konkretnej pomocy przeżywającym obecnie poczucie zagrożenia Polakom w Kazachstanie i wsparcie już rozwijanych w tym zakresie inicjatyw. Znaczna część Polaków zamieszkujących w Kazachstanie przesiedlenia się do Polski - należy zatem: wyraża wolę - zapewnić im możliwość osiedlenia się w naszym kraju (np. na niezagospodarowanych terenach m.in. na Ziemiach Zachodnich), - utworzyć urząd pełnomocnika Rządu powiednio szerokimi uprawnieniami, do spraw przesiedleńczych z od- - zawrzeć odpowiednie układy z Republiką Kazachstanu, zapewniające przeniesienie praw socjalnych, zwłaszcza emerytalnych i majątkowych, - powołać odpowiednie służby, wiłyby adaptację przesiedleńców zwłaszcza rolne i oświatowe, w nowym środowisku. które ułat- Przy opracowywaniu planów przesiedlenia się Polaków z Kazachstanu do Polski odpowiednie władze powinny współpracować ze specjalistami i Ofganizacjami społecznymi od dawna zajmującymi się tą problematyką. �323 Konieczne również jest stworzenie dla tej części społeczności polskiej, która zdecyduje się na pozostanie w Kazachstanie warunków ułatwiających utrzymywanie polskiej świadomości narodowej, m.in. poprzez rozszerzanie zasięgu istniejącego już nauczania języka i kultury polskiej, wspieranie i ułatwianie indywidualnych i grupowych kontaktów między Polakami w Kazachstanie i w kraju, promowanie kontaktów gospodarczych, pomoc w organizacji i utrzymaniu lokalnych polskich środków przekazu. Konferencja nasza poświęcona jest problematyce Polaków w Kazachstanie. Nie można jednak zapominać, że nasi rodacy zamieszkują - w większości wbrew własnej woli - także inne tereny byłego Związku Radzieckiego. Uważamy, że kierując do władz Rzeczypospolitej ten Apel na rzecz Polaków w Kazachstanie, czynimy to również na rzecz wszystkich Polaków je zamieszkujących. Za uczestników Konferencji dr Antoni KuczY'lski Wrocław-Bagno. 27-30 czerwca 1994 r. Monika Leonowicz "NA SKRZYŻOWANIU POLSKICH KULTUR". MISJONARZY OBRA, SESJA NAUKOWA OBLATÓW 12-13 WRZEŚNIA Z OKAZJI M.N. 25 LAT PRACY W KAMERUNIE, 1994 Gdy n stycznia 1970 roku pierwsza, czteroosobowa grupa miSjonarzy z Polski lądowała w Douala, nikt nie przypuszczał, że rozpoczyna się najbardziej dynamiczny okres pracy polskich misjonarzy Oblatów M.N. Dziś, po 25 latach, Kamerun północny stanowi faktycznie "polską" prowincję misyjną. W 18 misjach kameruńskiej Delegatury Polskiej Prowincji Misjonarzy Oblatów M.N. pracuje 31 polskich misjonarzy i 12 Sióstr Służebniczek N M P. Uznaniem osiągnięć polskich misjonarzy było nadanie godności ordynariusza miejscowej diecezji - Yokadouma - jednemu z pionierów misji polskich - ks. bp. Eugeniuszowi Jureczko. Ćwicrć wicku pracy w trudnym terenie afrykańskim dało nie tylko efekty w sferze ewangelizacji. Polscy misjonarze zyskali doświadczenie w kontaktach kulturowych i w pracy z ludżmi wielu ras i religii. Kamerun jest bowiem krajem określanym często jako "Afryka w miniaturze". Spotkać tam można wiele ras (od Semitów, poprzez Bantu, do Pigmejów), jr,:zyków (około 150) i rcligii. Refleksji i usystematyzowaniu doświadczeń z pracy w wielokulturowym środowisku kameruńskim służyła sesja naukowa zorganizowana w dniach 12 i 13 września 1994 roku. Miejscem obrad bylo Wyższe Seminarium Duchowne Misjonarzy Oblatów M.N. mieszczące się w pit;knie odrestaurowanym klasztorze pocysterskim w Obrze w województwie zielonogórskim. W sesji wzięli udzial zarówno misjonarze o wieloletnim stażu afrykańskim jak i przedstawiciele kilku ośrodków naukowych, od lat specjalizujących się w badaniach afrykanistycznych. oraz dziennikarze prasy katolickiej i centralnej. Honorowym gościem sesji był bp Wojciech Ziemba - przewodniczący Komisji Episkopatu Polskiego do Spraw Misji, który w slowie wprowadzającym podkreślił ewangelizacyjną rolę misji i potrzebę twórczego podejścia do tradycyjnych wartości afrykańskich. �324 Dwudniowe obrady podzielić można - pod względem tematyki wystąpień - na dwie części: antropologiczną i misjologiczną. Pierwszy dzień poświęcono głównie referatom afrykanistów analizującym wybrane zagadnienia historii i współczesnych problemów przeobrażeń kulturowych Kamerunu i Afryki Zachodniej. Cennym wprowadzeniem w problematykę sesji był referat prof. dr. hab. Stanisława Piłasiewicza (UW) - "Chrześcijaństwo, islam i wierzenia miejscowe: problemy akomodacji religijnej w Afryce". Autor w ujęciu diachronicznym przedstawił przejawy adaptacji i wzajemnych wpływów różnych systemów religijnych w dawnej i współczesnej Afryce. Mgr Wojciech Dohnal (UAM), w referacie "Antropologiczne interpretacje afrykańskich systemów politycznych", zanalizował w krytyczny sposób teoretyczne koncepcje antropologii anglosaskiej. Dr Ryszard Vorbrich w wystąpieniu - "Praca i kapitał w tradycyjnych systemach gospodarczych Afryki" wykazał - na materiale kameruńskim - trudności metodologiczne i terminologiczne jakie napotyka mechaniczne przenoszenie metod i pojęć współczesnej ekonomii rynkowej na grunt afrykański. Mgr Jacek Lapott (Muzeum Narodowe w Szczecinie) również na przykładzie materiału kameruńskiego omówił "Tradycyjne kowalstwo ludów Afryki Zachodniej w epoce przemian". Niestety ostatni referat przewidziany na pierwszy dzień - dr. hab. Antoniego Kurka aMI (ATK) - "Początki misji polskich Misjonarzy Oblatów M.N. w Kamerunie Północnym" nie został wygłoszony z powodu nagłej choroby autora. Zastąpił go jednak z powodzeniem mgr Jarosław Różański aMI, który nakreślił historię polskich misji w Kamerunie. Improwizowane wystąpienie O. 1. Różańskicgo aMI nawiązywało swą treścią do opublikowanej kilka dni wcześniej, z okazji jubileuszu, interesuj,!cej i bogato udokumentowanej pracy tegoż autora Misje w Kamerunie Północnym (poznań 1994). Drugi dzień obrad zdominowały referaty poruszające problematykę misjologiczną. O. Czesław Szubert aMI - weteran misji kameruńskich - zaprezentowal tekst. nieobecnego mgr. Stanisława Jankowicza aMI, omawiający stan obecny, główne problemy i kierunki rozwoju misji. Mgr Stella Kuś ABMV przybliżyła słuchaczom charakter posługi misyjnej SS. Służebniczek NMP - Śląskich w Kamerunie Północnym, ich pełną poświęcenia i namacalnych efektów pracę w dziedzinie ochrony zdrowia i edukacji. Mgr Alojzy Chrószcz aMI przedstawił specyfikę pracy misjonarza "w środowisku wielokulturowym w afrykańskim buszu", na misji powstalej na terenach zasiedlonych (drogą administracyjną) przez łudność wyrwaną ze swego dotychczasowego, plemiennego otoczenia. Mgr Władyslaw Kozioł aMI w referacie: "Język gidarski na tle języków ościennych", zwrócił uwagę na problemy semantyczne stojące przed misjonarzem i specjalistą antropologii stosowanej. Mgr Piotr Czyrny aMI w wystąpieniu zatytulowanym "Yakadouma - nowe wyzwanie" przedstawił trudności i perspektywy jakie towarzyszą tworzeniu nowych misji w diecezji Yakadouma, którą objęli niedawno polscy misjonarze. Mgr inż. Alfons Kupka aMI - projektant i budowniczy wielu kameruńskich świątyń omówił i zilustrował "Budownictwo sakralne w Kamerunie Północnym". wykazał w jaki sposób nowe technologie można dostosować do tradycyjnych form budownictwa afrykańskiego. Ks. dr Ambroży Andrzejak (Poznań) oraz inż. Jan Lewandowski udokumentowali udział polskich księży Fidei donum i misjonarzy świeckich w dziele budowy (dosłownie i w przenośni) kościoła kameruńskiego. Wszystkim referatom towarzyszyła ożywiona dyskusja, w trakcie której ujawniła się �325 żywa chęć środowiska misyjnego wykorzystania efektów pracy etnologów, językoznawców i religioznawców w toku własnej pracy misyjnej. Z drugiej strony, co podkreślali przedstawiciele świeckich ośrodków naukowych, niezwykle cenne dla afrykanistów okazaly się doświadczenia praktyków, na co dzień działających w obcym kulturowo środowisku. Nadzwyczaj sprawny przebieg sesji zawdzięczać można nie tylko niezwykłej gościnności gospodarzy, ale również zaangażowaniu i pracy organizatorów: O. Prowincjała dr. hab. Jana Bieleckiego OM I, O. Rektora dr. Teodora Jochena OMI i prawdziwego spiritus movens konferencji - mgr. Jarosława Różańskiego OMI, znanego autora kilku książek o Kamerunie. Należy też dodać, iż organizatorzy zamierzają opublikować wszystkie referaty zaprezentowane podczas sesji. Ryszard Vorbrich SESJA POPULARNONAUKOWA "KULTURA REGIONU W PROGRAMACH I PODRĘCZNIKACH SZKOLNYCH", CHORZÓW, 25 WRZEŚNIA 1993 (PROTOKÓŁ Z DYSKUSJI) Na wstępie prowadząca obrady prof. dr Teresa Karwicka udzieliła głosu w sprawie formalnej Franciszkowi Frączkowi, który zwrócił się do referentów i dyskutantów z prośbą o skrócenie wystąpień ze wzgłędu na trudność ich percepcji. Otwierając dyskusję prof. Karwicka ze swojej strony również zaapelowała o zwięzłość wypowiedzi. Picrwsza głos w dyskusji zabrała dr Joanna Angieł przedstawiając własne przemyślenia na temat realizacji szkolnego programu poznania regionu. Wskazała na trudność jaką nauczycielowi sprawia odnalezienie się pomiędzy zarzucanymi przez szkolnictwo dawnymi programami i programami przyszłymi. Zaproponowała zdefiniowanie na użytek samego nauczyciela pojęcia "mój region" i zmobilizowanie uczniów do indywidualnego poznawania środowiska, regionu. Za wskazane uznała prowadzenie lekcji w otwartej przestrzeni, na tzw. ścieżce dydaktycznej. W dalszej części wystąpienia sformułowała szereg pytań, które mogłyby być postawione przed uczniem zgłębiającym to zagadnienie. Pytania uwzględniały różne aspekty rozumienia regionu, od makroregionu wtopionego w większy teren po przestrzeń najbliższą - własnego domu, biurka. Obok potrzeby pomocy uczniowi w określeniu specyfiki regionu między innymi poprzez wskazanie wyróżnika - symbolu, opisanie gospodarki, nazewnictwa, dyskutantka zwróciła także uwagę na konieczność przedstawiania uczniowi propozycji odnajdywania własnego stosunku do określonej przestrzeni - regionu, stawiania pytań o stosunek do ludności zamieszkującej dany teren (w tym rozpatrzenia zagadnień patriotyzmu lokalnego i samorządu lokalnego) i o stosunek do ludności zamieszkującej inny obszar. Dr Joanna Angiel zaakcentowała również konieczność postawienia przed uczniem pytania o jego osobisty wkład w życie regionu. Temat podjęty przez dr Joannę Angiel kontynuowała prof. dr Maria Pulinowa przedstawiając efekty kilkuletniego nauczania o regionie prowadzonego na Wydziale Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego. Wyodrębniła trzy kręgi przestrzenne: najbliższy człowiekowi - dom, dziclnica, poznawany okresowo - region, kraj oraz poznawany najczęściej przez środki przekazu - kontynent, Ziemię. Zwróciła uwagę na potrzebę ćwiczenia zmysłów i kształcenia umiejętności obserwacji w klasach młodszych oraz konieczność personalizacji świata i identyfikacji człowieka z otaczającym go środo- �326 wiskiem. Nawiązując do wypowiedzi dr Joanny Angiel podkreśliła, zasygnalizowaną przez nią, nieodzowność rezygnacji z nauczania gegrafii w szkołach w obecnym kształcie. Poinformowała także o założeniach i przebiegu zorganizowanego w Sosnowcu Miesiąca Ziemi. Na zakończenie swego wystąpienia zadeklarowała możliwość przesłania zainteresowanym odpowiednich, pomocniczych materiałów do nauczania o regionie (scenariusze, ścieżki dydaktyczne). Następna głos w dyskusji zabrała prof. dr Anna Kuczyńska przedstawiając swoje refleksje na temat propozycji zawartych w referacie dr Barbary Łakomej "Ekologiczny wymiar procesu doskonałenia działałności oświatowej Muzeum Etnograficznego w Zielonej Górze". Podkreśliła słuszność uwag autorki na temat wartości edukacyjnej procesu poznawania kultury tradycyjnej (szczególnie w wymiarze materialno-technicznym kultury życia codziennego) poprzez "odkrywanie" sposobów rozwiązywania problemów bytowych przez ludzi w dużym stopniu uzależnionych od natury. Jednocześnie jednak zwróciła uwagę na, ujawniające się również w referacie, niebezpieczeństwo uruchomienia określonego ciągu skojarzeń wypływających z relacji człowiek (kultura) a natura. Ten, obecny w kulturze współczesnej, nurt rozumowania pozostaje, zdaniem dyskutantki, na pograniczu społecznej mitologii. Łącząc pojęcie życia tradycyjnego z pojęciem życia bliskiego naturze - powoduje tym samym pojawienie się koncepcji religii kultury Wschodu, żywienia makrobiotycznego, psychotroniki, radiestezji itp. Jako przykład możliwości tego typu błędnych skojarzeń przedstawiła własne uwagi na temat ludowego żywienia i lecznictwa: pojęcie żywienia makrobiotycznego skojarzone z "tradycjami Wschodu" nasuwa myśl o wegetarianizmie co pozostaje w wyraźnej sprzeczności z ideałami żywnościowymi wsi (przykład - pożywienie na weselu ludowym); rozważanie na temat lecznictwa ludowego nie może ograniczać się do poszukiwania odpowiedzi na to, jakie właściwości lecznicze tkwią w poszczególnych produktach roślinnych i jak wykorzystywano je w kulturze ludowej. W równym stopniu muszą uwzględniać "siatkę pojęć" myślenia symbolicznego, które pośredniczyło w poznawaniu świata. Zabierając głos w dyskusji Franciszek Frączek zwrócił uwagę na problem relacji pomiędzy sztuką dziecka i sztuką wyższą (dadaizm) oraz pomiędzy prymitywizmem sztuki ludowej i prymitywizmem jako nurtem sztuki zyskującym sobie prawo uznania przez sztukę profesjonalną. Kolejny dyskutant mgr Jerzy Bruś wnioskował o uwzględnienie zagadnień kultury w programach zajęć pozalekcyjnych, szkolnych kół krajoznawczo-turystycznych i innych kół zainteresowań oraz o tworzenie szkolnych kół zainteresowań kulturą własnego regionu lub regionów ziem polskich (w tym wypadku konieczność nawiązania współpracy pomiędzy nauczycielami i środowiskami etnograficznymi). Uważał za celowe tworzenie szkolnych kół przyjaciół muzeów i skansenów oraz zainteresowanie młodzieży czynnym udzielaniem pomocy placówkom etnograficznym. Wskazał także na możliwość organizowania przez placówki muzealne, wspólnie ze szkołami, wakacyjnych obozów etnograficznych (przy skansenach można by zorganizować 10-20 osobowe obozy młodzieżowe, które służyłyby pomocą w oprowadzaniu grup młodzieżowych, pracach konserwacyjnych itp.). Mgr Jerzy Bruś poruszył także problcm konieczności uwzględnienia w programach krajoznawczych placówek wypoczynku wakacyjnego dzieci i młodzieży - zagadnień kultury regionu (dotyczy to zwłaszcza obozów wędrownych). W związku z tym wskazane jest nawiązanic współpracy z Polskim Towarzystwem Schronisk Młodzieżowych, które przygotowuje typowe, czternastodniowe trasy dla grup wędrujących. Po wystąpieniu mgr. Jerzego Brusia prowadząca obrady prof. dr Teresa Karwicka poprosiła o sformułowanie pisemne przedstawionych przez niego sugestii i przekazanie ich do Komisji Wnioskowej. �327 Kolejny dysk\otant dr Wojciech Sadowski przekazał swoje zastrzeżenia co do przebiegu sesji informując, że nie spełniła ona jego oczekiwań. Nie pozwoliła na odnalezienie odpowiedzi na pytanie w jaki sposób etnografię, jako naukę, przekazywać młodszemu pokoleniu. Wskazał na różne ujęcia kultury, brak sprecyzowania rozpatrywanego na sesji zagadnienia (pytanie o jaką kulturę chodzi - w rozumieniu geografa, nauczyciela języka polskiego czy też w ujęciu etnograficznym). Podkreślił częste u etnografów skłonności do opisywania kultury przez zjawiska nietypowe, przy pominięciu typowości. Poruszył także problem kultury ludowej na ziemiach zachodnich (zróżnicowanie w zależności od zróżnicowania osadniczego) stawiając pytanie w jakim stopniu możliwe jest nauczanie tego zagadnienia i proponując jednocześnie ewentualne ograniczenie się do badań (tworzymy i przekazujemy rzeczywistość sztuczną, wypreparowaną). Wskazał na, jego zdaniem, najistotniejszy a nie poruszony na sesji problem kondycji i zagrożeń istnienia większości placówek muzealnych, co wynika z przechodzenia na nowy system finansowania. Odpowiadając na przedstawione przez dr. Wojciecha Sadowskiego wątpliwości prof. dr Teresa Karwicka wskazała przede wszystkim na potrzebę integracji nauk w badaniach nad zagadnieniem kultury. Problematyka typowości i nietypowości w kulturze mogłaby stanowić temat odrębnej sesji. Tematyka zróżnicowania regionalnego na ziemiach zachodnich nie wymusza alternatywy: uczyć czy badać. Prof. dr Teresa Karwicka zaproponowała w tym wypadku przyjęcie postawy poszukującej poprzez stawianie ·pytań. Mgr Anna Billert zabierając głos w dyskusji także zaakcentowała brak jednolitej kultury regionalnej na ziemiach zachodnich, ale jednocześnie podkreśliła integracyjną rolę antropologii kulturowej i ważką roJę etnografa dynamicznego, który buduje kulturę regionalną. Następnie mgr Halina Mikułowska przedstawiła początki organizacji muzealnych działów oświatowych na przykładzie Muzeum Etnograficznego w Toruniu i prekursorskiej w tej dziedzinie działalności prof. dr Marii Znamierowskiej-Pri.ifferowej. Zwróciła również uwagę na trudność w kwalifikowaniu, w początkowym okresie organizacji muzeum, zbiorów pozyskiwanych z byłych terenów wschodnich Polski (narzucone stosowanie zbiorczego terminu "kultury przesiedleńczej" bez rozróżnienia regionalnego). Następna dyskutantka 1. Zimoń wskazała na brak znajomości samego terminu "etnografia" w szkołach. Franciszek Frączek nawiązując do wcześniejszej wypowiedzi na temat stroju ludowego podzieli I się swoimi wrażeniami z pobytu w Niemczech i zauważalnej tam popularności stroju ludowego, także wśród inteligencji. Przeciwstawił temu własne doświadczenia z używaniem stroju ludowego w Polsce, gdzie często odbierany jest on jako synonim zacofania. Prof. dr Barbara Bazielich nawi,!zując do wypowiedzi Franciszka Frączka rozwinęła poruszony przez niego problem stosunku społeczeństwa do reliktów przeszłości. Jako przykład podała trudności jakie napotyka organizacja skansenów - władze miasta często uważaj,!, że nic należy prezentować reliktów przeszłości świadczących o ubóstwie społecznym. Odpowiadając na wysunięty przez dr. Wojciecha Sadowskiego zarzut, że sesja nie spełniła oczekiwań etnografów, określiła ją przede wszystkim jako pole do wymiany myśli (stąd wypływają metody). Wątpliwości co do możliwości nauczania kultury regionalnej ziem zachodnich uznała za bezzasadne - ziemie te mają swoją przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Prowadząca obrady prof. dr Teresa Karwicka poprosiła dyskutantów o sformułowanie swych wypowiedzi na piśmie i przekazanie protokołującym. Zabieraj,!c głos w dyskusji dr Zygmunt Kłodnicki poinformował zebranych o przy- �328 gotowywanej przez Towarzystwo serii "Regiony" oraz o tym, że gospodarzem spotkania poświęconego tej sprawie będzie prof. dr Maria Pulinowa. Zwrócił się jednocześnie do zainteresowanych tym spotkaniem o przekazanie swych adresów. Otwierający drugą część dyskusji prof. dr Edward Pietraszek podzielił się swoimi uwagami na temat przebiegu paryskiej konferencji muzeów etnograficznych. Podkreślił tożsamość przewodnich tematów obecnej sesji i konferencji paryskiej, a mianowicie zagadnienie regionalizmu. Drugie podstawowe hasło to przełamywanie granic pomiędzy Europą Zachodnią i Wschodnią. Towarzyszyło ono już pierwszej konferencji muzealnej zorganizowanej w 1982 roku w Austrii. Następnie Barbara Lubańska-Batowska, nawiązując do wypowiedzi dr. Wojciecha Sadowskiego, poprosiła o sprecyzowanie wyrażonej przez niego wątpliwości co do zbyt małej typowości zespołów zabytkowych prezentowanych w skansenach oraz samego pojęcia typowości (sens historyczny, terytorialny, częstotliwość występowania, czy chodzi o tzw. "typ ideałny" - nie występujący w rzeczywistości, ale kumulujący cechy charakterystyczne dła regionu?). Zwróciła również uwagę na operowanie przez etnografów konstrukcjami myślowymi Europy Zachodniej - preferowanie kryteriów politycznych (np. według kryteriów geograficznych Polska leży w Europie Centralnej). Maria Woźniak owa podsumowała wyniki sesji. Prof. dr Bogusław Linette przedstawił komunikat na temat II Międzynarodowego Festiwalu Zespołów Dziecięcych w Zielonej Górze: organizator - Centrum Folkloru w Zielonej Górze, uczestniczyło 17 zespołów, festiwalowi towarzyszyła tygodniowa sesja naukowa z udziałem etnografów i folklorystów z wszystkich krajów europejskich i z innych kontynentów - referaty do wykorzystania w językach oryginalnych. Protokołowała Elżbieta Berendt WYSTAWA HAFT - RZEMIOSŁO CZY SZTUKA? W MUZEUM ETNOGRAFICZNYM W KRAKOWIE, LUTY-MARZEC 1994 Pod tym nieco prowokacyjnym tytułem kryła się piękna wystawa prac uczestniczek Warsztatów Haftu zorganizowanych przez krakowski oddział Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Muzeum Etnograficzne. Scenariusz opracowała Urszula Janicka-Krzywda, oprawę płastyczną przygotowała Anna Kazanecka. Pierwsze zajęcia Warsztatów odbyły się w łutym 1992 roku i trwają z przerwami do dziś. W zajęciach brało udział w sumie 40 pań, część zrezygnowała, obecnie haftuje 21 pań w dwóch grupach o różnym stopniu zaawansowania. Zajęcia obejmujące kurs haftu, pokazy haftów ze zbiorów muzealnych i prywatnych, pogadanki i odczyty na ten temat poprowadziła kustosz mgr Urszula Janicka-Krzywda. Stroną organizacyjną zajęła się dr Anna Spiss (prezes oddziału krakowskiego PTL), obie zatrudnione w krakowskim Muzeum. Muzeum Etnograficzne w Krakowie posiada jak wiadomo bogatą kolekcję strojów ludowych, haftów, koronek z terenu całej Polski w dawnych i obecnych granicach, a także z innych krajów świata. Nawiązując do przedwojennych tradycji (Poradnia Stroju Ludowego) Muzeum stara się przy współpracy z PTL patronować rękodziełu. a poprzez tego typu wystawy zachęcać do uprawiania artystycznej twórczości, kształcić gust i smak estetyczny. �329 Haft jest jedne! z najstarszych technik zdobniczych tkaniny i skóry i prawdopodobnie ma równie odległe tradycje co tkactwo. Początkowo dodawał splendoru strojom, później tkaninom pokrywaje!cym ściany, sprzęty. Haft znany był już w kulturach starożytnych Babilonu, Chin, Grecji, Egiptu. U progu ery nowożytnej rozkwit haftu nastąpił w kręgu kultury bizantyjskiej. Hafty bizantyjskie były jednym z głównych źródeł póżniejszej europejskiej sztuki hafciarskiej. Rozkwit haftu w Europie nastąpił w średniowieczu. Powstawały cechy hafciarzy, skupiające mężczyzn. W kręgu kultury szlacheckiej i mieszczańskiej cdukacja dziewcząt przewidywała również roboty ręczne, w tym również haft. Pod koniec XIX wieku zaczęły powstawać pierwsze szkoły hafciarskie. Do najstarszych należała założona w 1890 roku Krajowa Szkoła Hafciarska w Makowie Podhalańskim. Tu w 1892 roku powstał Związek Handlowo-Przemysłowy Zjednoczonych Hafciarek. Wyjątkowe miejsce zajmuje haft w zdobieniu stroju ludowego, przede wszystkim odświytnego, a także ozdobnych tkanin, np. kap na łóżka, firanek, ręczników itp. Jako wzory służyły przetworzone hafty kościelne, dworskie co dało bogactwo form i kolorystyki. Niektóre motywy miały zapewne znaczenie magiczne, dziś już zapomniane. Hafty regionalne budziły od dawna zainteresowanie i zachwyt etnografów, muzealników, milośników rzemiosła artystycznego, stały się też inspiracją dla wzornictwa przemysłowego, projektantów mody itd. Program Warsztatów Haftu opracowała i prowadziła mgr Urszula Janicka-Krzywda. Zajęcia obejmuje!: l stopień - przygotowanie haftu, rozmieszczenie wzoru na serwecie, odbijanie wzoru, zasady komponowania małych elementów wzoru, zasady tworzenia wzorów z poszczególnych elementów, różne rodzaje mereżki, dzierganie, dziurki angielskie, przęsełka i "pająki" do haftu richelieu, haft płaski "atłasek", haft podwlekany, ściegi za igłą, łańcuszek, prasowanie haftu. [l stopień: haft "atłaskiem" jedną ręką na tamborku, tolledo, "pająki", haft malarski, supełki, ściegi gałązkowe, haft liczony przewlekany, haft flamandzki, ścieg gobelinowy skośny i prosty, ścieg krzyżykowy i innc techniki haftów liczonych, haft na ramie hafciarskiej, haft liturgiczny (metalową nicią, koralikami, cekinami, figuralny, wypychany) i inne techniki haftu liturgicznego, liternictwo. Konserwowanie i naprawianie haftów. Jeśli chodzi o tkaniny - haft na płótnie lnianym, bawełnianym, jedwabiu, atłasie, aksamicie. Oprócz technik hafciarskich Warsztaty przewidują pokazy haftów ze zbiorów muzealnych i prywatnych oraz wszelkich materiałów archiwalnych z zakresu haftu, fotografii, pocztówek itp. Na wystawie zaprezentowano ponad IW haftowanych wyrobów, w tym 15 eksponatów ze zbiorów krakowskiego Muzeum Etnograficznego, m.in. czepiec kaszubski haftowany złotogłowiem, krakowską chustę czepcową - haft biały angielski, łowicką koszuly kobiecą - haft krzyżykowy, spencerek skierniewicki - haft płaski, gorset aksamitny z sądeckiego - haft koralikami, mankiety do męskiej koszuli łowickiej - haft koralikami, chustę tiulową ręcznie haftowaną z Żywca, koszulę kobiecą z Kolomyi - haft liczony i haft koralikami, nicią metalową. Hafty "muzealne" wykonane technikami nauczanymi na zajęciach służyły z jednej strony jako ich prezentacja, z drugiej strony jako wzory, inspiracja w zakresie motywów, kolorystyki itd. Wystawiało 25 osób, z których większość ukończyła Warsztaty Haftu. Haftowane wyroby to głównie serwetki, serwety, bieżniki, komplety podwieczorkowe, bielizna pościelowa, elementy stroju np. fartuszki, kołnierzyki, mankiety, podbródki, serdaczek, spódniczka, a także inne drobiazgi np. saszetki na chusteczki do nosa, zakładki do książek. Duże zainteresowanie budziła gablota poświęcona haftom zwanym umownie micszczańskimi, a wiyc tym, które zdobiły odzież i domy naszych babek i prababek. Odpowiedni wystrój stworzył dawny stolik do robótek ręcznych wypełniony przyborami i nićmi do haftu, firmowy pojemnik z szufladkami na nici, rama hafciarska, różnego rodzaju tamborki, żelazko na duszę, stare �330 fotografie i obrazki, haftowane poduszki. Osobną gablotę wypelnily obrusik na Boże Ciało, sukienka na puszkę, palka haftowane przez SS Bernardynki z Krakowa, również nasze kursantki. Wykonały je haftem liturgicznym koralikami. Pozostałe wyroby hafciarskie na wystawie wykonano haftem białym angielskim, tolledo, podwlekanym, płaskim "atłaskiem", richelieu, liczonym (krzyżykowy, gobelinowy i inne techniki liczone, m.in. tzw. nyzynka ukraińska), haftem lańcuszkowym, ściegiem za igłą, ściegiem "janina", ściegiem malarskim. Hafty wykonano muliną, kordonkiem, atłaskiem, DM C, wełną, nićmi metalowymi i koralikami. Jeśli chodzi o tkaninę, na której wykonywano hafty, były to różnego rodzaju płótna lniane, bawełniane, batyst, jedwab, atlas, tkanina wełniana i bawełniana. Osobną gablotę wypełniły wzorniki haftów polskie i obce, albumy i opracowania dotyczące haftu, pisma kobiece z kącikiem robót ręcznych od końca XIX wieku po Jata 70. i całkiem współczesne, stare widokówki i rysunki. Ekspozycji towarzyszył skromny folder autorstwa Urszuli Janickiej-Krzywda zawierający historię haftu oraz spis osób biorących udział w wystawie. Wystawa barwna i ciepła w swej atmosferze wzbudziła zainteresowanie wielu zwiedzających, głównie pań. Obudziła też tęsknotę za nieszablonowym mieszkaniem wypełnionym jedynymi w swym rodzaju dziełami rąk kobiecych, a nie standardowymi wyrobami galanteryjnymi. Znalazło to wyraz we wpisach do księgi zwiedzających: "Takie wystawy podnoszą na duchu; dobrze byloby, aby młodzi to oglądali, a nie zachwycali się jedynie tym co stwarza Zachód"; "Wystawa haftu jest niezwykla -uświadamia nam jak zgrzebnie się ubieramy i jak byle jako wyglądają obecnie nasze domy ... " Anna "REPATRIANCI" - NOWY KONKURS NA PAMIĘTNIKI Spiss PRZESIEDLONYCH W maju 1991 roku, z inicjatywy osób współdziałających z Fundacją "Krzyżowa" dla Porozumienia Europejskiego, został ogloszony otwarty konkurs na pamiętnik pod nazwą: ,,»Repatrianci« - Osadnictwo polskie po roku 1945 na ziemiach zachodnich i północnych". Obok Fundacji "Krzyżowa", której biuro czuwało nad organizacją i przebiegiem konkursu, jego współorganizatorami zostali ponadto: Uniwersytet Wrocławski, Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Wrocławskie Towarzystwo Miłośników Historii oraz Polskie Towarzystwo Ludoznawcze. Adresatami konkursu były osoby, które mieszkały na polskich terenach, przyłączonych po II wojnie światowej do ZSRR. Dotyczył on więc tych, którzy osobiście przeżyli przesiedłenie zwane przewrotnie "repatriacją". Na konkurs, rozpropagowany w mediach, ułotkach i kościołach, wpłynęły łącznie 93 prace. Z tej liczby jury pod przewodnictwem prof. dr. Wojciecha Wrzesińskiego, rektora Uniwersytetu Wrocławskiego, zakwalifikowało 33 prace do następnego etapu, w którym wyłoniono laureatów. Rozstrzygnięty w listopadzie 1993 roku konkurs zakończyla uroczystość wręczenia nagród. Przyznano po dwie równorzędne nagrody drugie i trzecie oraz 10 wyróżnień, a także pozakonkursową nagrodę specjalną. Informacje o organizacji, przebiegu i wynikach konkursu zostały opublikowane w broszurce Krystyny Tyszkowskiej, Dzieje przesiedlonych. Relacje wlasne. Omówienie konkursu» Repatrianci na ziemiach zachodnich i północnych, Wrocław 1993. «. Osadnictwo polskie �331 Pami~tniki te stanowią cenny material źródłowy zarówno dla historyka, jak etnologa. Uczestnicy konkursu, przeważnie o wiejskim bądź małomiasteczkowym rodowodzie, stanowi,! reprezentatywną grupę ludności byłych polskich ziem wschodnich - typowo rolniczych o małym uprzemysłowieniu. Ich prace dobrze oddają klimat i charakter złożonej sytuacji kulturowej tych ziem - cerkwie, meczety, synagogi, świątynie katolickie i protestanckie wpisały się mocno w krajobraz "małych ojczyzn" późniejszych przesiedleńców. Z chwilą wybuchu wojny, w miarę stabilne stosunki interetniczne - ich wyrazem było wiele małżeństw mieszanych - uległy diametralnej zmianie. Rządy radzieckie i hitlerowskie doprowadziły w krótkim czasie do rozpadu tradycyjnych społeczności lokalnych, co znalazło odbicie w wiciu pamiętnikarskich relacjach. Pami«tniki wnoszą poza tym wiele nowego w zakresie poznania motywów migracji i ich politycznych uwarunkowań. Należy tu mieć na uwadze, że mieszkańcom ziem, na które we wrześniu 1939 roku wkroczyła radziecka armia, narzucano automatycznie obywatelstwo radzieckie ze wszystkimi tego konsekwencjami. Natomiast zgoda na "repatriację" równoznaczna była z odzyskaniem obywatelstwa polskiego (nota bene oficjalne ogłoszenie tak zwanej "repatriacji" miało miejsce w styczniu 1945 roku a wi«c miesiąc przed konferencją w Jałcie). Duży wpływ na decyzje wyjazdu miały stosowane nieoficjalnie środki nacisku ze strony NKWD jak i ludności miejscowej oraz przybyłej z głębi ZSRR. W materiale pamiętnikarskim, poza opisami samego przebiegu migracji, w wielu wypadkach zwraca uwagę zupełny brak wiadomości o terenach osiedleńczych, co różni tę grupę od osadników z innych regionów Polski. I jeszcze jedna, moim zdaniem, istotna cecha tych pamiętników - świetnie obrazują stosunki polsko-niemieckie na przyłączonych do Polski ziemiach. Mogą stać się kapitalnym materiałem do badania dystansu Polacy - Niemcy. Wkrótce przypada SO. rocznica przesunięcia polskich granic ze wschodu na zachód. Powojenna historia tych ziem wciąż pełna jest "białych plam". Miejmy nadzieję, że plon tego konkursu przyczyni się, choć w niewielkim stopniu, do ich wypełnienia. Konkurs Fundacji "Krzyżowa" zapoczątkował równocześnie nowy etap w pamiętnikarstwie dotyczącym naszych ziem zachodnich i północnych. W badaniach tych terytoriów często wykorzystywano metod~ gromadzenia materiałów źródłowych za pomocą konkursów na pamiętniki. Pierwsze tego typu konkursy, ogłaszane w latach 1947-1954, mają dziś znaczenie przede wszystkim historyczne. Wartość samych materiałów jest niewielka - mała liczba pamiętników i schematyzm wypowiedzi, który związany był z klimatem okresu w jakich one powstawały. Po roku 1956 przeprowadzono kilkadziesi,!t konkursów na pamiętniki, z czego większość w związku z rocznicami przyłączenia tych ziem do Polski. Niewątpliwie największą wartość mają materiały autobiograficzne, zgromadzone w Instytucie Zachodnim w Poznaniu, w ramach ogłoszonego w 1956 roku konkursu "Pamiętnik osadnika Ziem Odzyskanych" - 205 prac, z których najcenniejsze opublikowano. Warto na zakończenie dodać, że w chwili sporządzania tej notatki (maj 1994), trwa kolejny pamiętnikarski: "Konkurs na pamiętniki wysiedlonych w wyniku 11 wojny światowej i jej nast«pstw (1939-1960)". Ogłoszony został przez Instytut Zachodni i Ośrodek "Karta", a adresowany jest do "Iudzi różnych narodowości i z różnych grup etnicznych, dotkniętych w wyniku przesiedleń, deportacji i wypędzeń doświadczeniem utraty swojej małej ojczyzny". I Magdalena Jarmula �332 ETNOGRAFICZNY TOM SERIl "ZAPYSKY NAUKOVOHO TOVARYSTVA IMENI T. SEVCENKA" I )OO-LECIE MUZEUM ETNOGRAFICZNEGO WE LWOWIE. Pod koniec 1992 r. ukazał się we Lwowie 223 lorn seryjnego wydawnictwa, zapoczątkowanego w 1892 r. i noszącego od początku tę samą nazwę co dziś. Drukowano w nim prace zgłaszane przez podstawowe sekcje Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki (NTSz), które, założone w 1873 r. jako literackie, przekształciło się 20 lat później w naukowe 1. Poszczególne tomy "Zapisek" zawierały prace z zakresu historii, archeologii, etnografii, języka i historii literatury ukraińskiej. Do końca lat 30. wydano blisko 160 tomów. Po wojnie Towarzystwo wznowiło działalność za granicą, mając siedzibę w Monachium, a współpracowników we wszyslkich większych ośrodkach ukraińskiej emigracji. Tam ukazywały się mniej więcej regularnie kolejne tomy także w języku niemieckim, w tym obejmujące tylko pojedyncze publikacje. Największy rozmach miała działalność wydawnicza Towarzystwa do roku 1914. W 1915 r. ukazał się tom 122 "Zapisek", zawierający w aneksie wykaz treści tomów poprzednich (były one przeważnie niewielkiej objętości), a w 1929 r. tom 150, wydany z okazji 55-lecia założenia Towarzystwa (1873-1928). Do roku 1914 Towarzystwo otrzymywało niewielkie subwencje na działalność wydawniczą od ministerstwa oświaty i sejmu galicyjskiego; w 1895 r. subwencje te wyniosły 3000 złr., a nadto 1200 złr. wpłynęlo od ofiarodawców prywatnych. W 1908 r. otrzymało razem 20000 koron przy wydatkach około 50000. Od lat 20. Towarzystwo zaczęło odczuwać trudności finansowe, które wpłynęły też na spadek liczby wydawanych tomów. Oprócz "Zapisek" (ich niemiecki tytuł brzmi: Mitteilungen der Seveenko-Gesellschaft der Wissenschaften, angielski zaś: Memoirs of the T. Shevchenko Scientific Society) wydawane były serie prac poszczególnych sekcji i komisji Towarzystwa, w tym sekcji filozoficzno-historycznej, w której mieściła się etnografia, oraz wydawany przez komisję etnograficzną "Etnohraficznyj Zbirnyk", którego 35 niewielkich tomów wydano już do 1915 r. Ogółem Towarzystwo im. Szewczenki wydało do 1928 r. około 650 tomów i zeszytów różnych publikacji naukowych i źródlowych i niewielką już liczbę w latach 302. Po wojnie wydano od 1948 r. 55 tomów Zapisek, 62 tomy "Biblioteki Ukrainoznawstwa" oraz 35 tomów serii "Ukrainśkyj Archiv", wydawanej przez Komisję Badań i Publikacji Regionalnych NTSz, głównie w ośrodkach amerykańskich. Jej tomy zawierają różne historyczne przyczynki i wspomnienia, materiały i przyczynki etnograficzne, folklorystyczne i inne, grupowane wedlu g dawnych powiatów galicyjskich. Liczne i bogate w treść tomy wydane przez Towarzystwo Naukowe im. T. Szewczenki (NTSz) zasługują na błiższą niż dotąd uwagę historyków jak i etnografów i folklorystów polskich. W treści poszczególnych tomów, wydawanych do 1915 L i potem do 1939 L. znajduje odbicie ukraińskie życie naukowe i publikacje badaczy ukraińskich, wyjątkowe są artykuły obcych uczonych, nie rzadkie natomiast notatki z wydawnictw obcojęzycznych, w tym polskich. Towarzystwo im. Szewczenki było do 1907 r. jedynym wydawcą publikacji badaczy ukraińskich w języku ukraińskim, a na terenie galicyjskim pozostawało jedyną ukraiI1ską instytucją naukową, dysponującą nicwielkimi środkami na publikacje. Działalność swą we Lwowie wznowiło przed uzyskaniem przez Ukrainę niepodległości, jesienią 1988 roku. I W Kijowie powstało Ukraińskie Towarzystwo Naukowe dopiero w 1907 r.; do rewolucji 1905 r. ukraińska działalność naukowa i publikacje w j. ukraińskim były zakazane; wydawnictw Towarzystwa im. Szewczenki nic dopuszczano do tego czasu nawet do bibliotek uniwersyteckich na terenie Rosji. 2 Według informacji zawartej w 150 tomie "Zapisek", s. 16. �333 Wymieniony tom 223 "Zapysky NTSz" zawiera na 450 stronach tylko prace sekcji etnografii i folklorystyki NTSz. Ponieważ jest to pierwsza zbiorowa publikacja prac badaczy ukraińskich, wydana w rok po uniezależnieniu się Ukrainy i nauki ukraińskiej od władzy w Moskwie, warto dokonać przynajmniej przeglądu tytułów tego tomu, który zawiera głównie prace wcześniej już napisane. Redaktorzy tomu: profesor R. Kyrcziw i dr O. K upczynśkyj wspomnieli na wstępie o ograniczeniach pracy badaczy ukraińskich w warunkach rusyfikacji i cenzurowania programów badawczych, gdy ludoznawstwo ukraiI'lskie pozbawione bylo swego narodowego charakteru i sprowadzane do roli "regionalnej szkoly". Obecne zadania etnografii ukraińskiej wiązać się powinny więc z problemami konsolidacji narodu ukraińskiego i jego jedności etnokulturowej z głębszym poznawaniem tego narodu a także narodowych mniejszości Ukrainy oraz zbiorowości ukraińskich poza jej granicami, zmierzać do rozwinięcia badań nad ludnością miast oraz nad aktualnymi zmianami w sposobie życia i umysłowości narodu. Do tego celu trzeba poczynić przygotowania organizacyjne, kadrowe a także w zakresie metod badawczych. Wydawnictwo NTSz służyć będzie dla publikacji opracowań. Planuje się wznowienie serii "Etnohrafjcznyj Zbirnyk", której ostatni, 40 tom, ukazał się jeszcze w 1929 roku. W dziale folklorystyki znajdujemy następujące artykuły: S. Myszanycz, Jeden z działów ukraińskich dum ludowych [dumy z elementami humoru i parodii]; W. Burjak, Estetyczny aspekt jórm indywidualnego wyrażania pamięci ludowej; R. Kyrcziw, Współtwórca ..Ruskiej trójcy"jólklorysta Iwan Birećkyj; T. Seńko, Pidń o zniesieniu pańszczyzny; N. Suprun, Etnomuzykoznawcza dzialalno.ść Hnata Chotkewycza. W dziale etnografii: R. Radowycz, Cechy szczególne chlopskiego domu mieszkalnego w południowo-wschodniej czę.'ici Wołynia (do pocz. X X w.); A. Danyluk, Budynki gospodarcze na Polesiu z przełomu X I X i X X w.; S. Bońkowska, Artystyczne tradycje mosiężnictwa huculskiego; H. Sawczuk, Z historii ukraińskich ozdób kobiecych; B. Jaremko, Wyrób tradycyjnych ludowychf/elów w Karpatach (fujarki i piszczałki); M. Hłuszko, Etnografia spławu drzewa /Ul Bojkowszczyźnie; H. Demjan, Malo znane strony życia i pracy naukowej Mychajla Zuhry(:koho (wybitny badacz kultury i życia Bojków, rówieśnik I. Franki, przez 31 lat proboszcz we wsi Mszaniec); M. Moroz, Dzialalno.ść etnograficzna Rajmunda Kaindla; J. Dzendzeliwśkyj, Nestor Małecza - etnograf, folklorysta, filolog; Z. Boltarowycz, Oskar Kolherg i Ukraina. Materiały obejmują 5 pozycji: Halickie opowie.ści w zapisie z lat 30. XIX w. (transkrybowane w alfabecie ukraińskim i opracowane przez M. Wozniaka opowieści ludowe ukraińskie, zanotowane alfabetem łacińskim, ze zbioru Żegoty Paulego w Bibliotece Jagiell.); Związki Iwana Franki z auslriackim lOwarzystwem ludoznawczym (m.in. informacja o korespondencji M. Haberlandta z L Franką w sprawie badań wśród Bojków, oprac. M. Moroz); Niewydany artykuł Jurija Pawłowycza z hiscorii prymitywnego transporcu (z licznymi rysunkami przedstawiającymi sposoby noszenia koszyków, worków i zawiązadeł, przygotowanie i komentarz M. Hłuszko); Listy Wolodymyra Hnatiuka do Mychajla Zuhry('koho (z komentarzem H. Demjana); Korespondencja Klimenta Kwitki i Filareta Kołesy (b. obfita, z komentarzem R. Załeśkej i A. Iwanyćkego). W dziale recenzji zwracają uwagę omowlenia publikacji NTSz wydanych na Zachodzie: M. Muszynka, Volodymyr Hnatiuk. Żytt'ja ta joho dijalnist' v haluzi fo/klorystyky. literaturoznavstva ta movoznavstva, Paryż - N. Jork - SydneyToronto, 1987 (rcc. R. Kyrcziw; autor książki to ukraiński naukowiec ze Słowacji); Ewo{fn-!/ia ijólklorystyka na stronach "Ukrain.~koho Archiwu", 1960-/989 (serii zbiorowych tomów wydawanych na Zachodzie, O. Kupczynśkyj); Horoden.Ęcyna: /storycno-memuarnyj zhirnyk, red. M. H. Marunczak, N. Jork - Toronto - Winnipeg, 1978 (rec. R. Czmcłyk); Bojkivśćzyna. Monohraficnyj zbirnyk materialiv pro �334 z heohrafii, istorii, etnohrajii i pobutu, Filadelfia - Nowy Jork, 1980 (rec. H. Hrabivśkyj). Na osobną uwagę zasługuje artykuł T. Hontar o kolekcjach etnograficznych Muzeum NTSz, które przekształcone zostalo później w muzeum etnograficzne i obchodzić będzie jesienią 1995 r. 100-lecie swego istnienia. Postanowienie o zalożeniu tego muzeum, nazwanego wówczas Muzej Starynnostej, zawarte zostało w statucie zreorganizowanego w 1892 r. Towarzystwa. Pierwsze eksponaty zaczQły naplywać do NTSz w 1893 r., a w dwa lata później zapadła decyzja Zarządu Towarzystwa o utworzeniu muzeum, w którym "zebrane byłyby pamiątki naszej przeszłości i przedstawiony zostałby dokładny obraz rozwoju i umacniania się naszego narodu" (s. 417). Duż</ rolę w gromadzeniu zbiorów muzealnych odegrali ówcześni czołowi dzialacze NTSz: wieloletni prezes, wybitny badacz dziejów Ukrainy, profesor Uniwersytetu Lwowskiego M. Hruszewśkyj, wieloletni przewodniczący komisji etnograficznej NTSz, wybitny pisarz i badacz kultury ukraińskiej dr l. Franko i wieloletni sekretarz tej komisji, niestrudzony badacz ukraińskiej kultury ludowej, szczególnie obszaru Karpat, W. Hnatiuk. Nazwa muzeum ulegala zmianom wraz ze zmianą jego profilu na Ukraińskie Muzeum Narodowe im. T. Szewczenki, potem na Muzeum Kulturalno-Historyczne, a w 1940 r. zostało ono przemianowane na Państwowe Muzeum Etnograficzne Akademii Nauk USRR. Głównym źródłem pozyskiwania muzealiów były dary osób prywatnych tak z Galicji, jak i z Ukrainy wówczas rosyjskiej. Były one rozmaite, od znalezisk archeologicznych po dzieła sztuki, starodruki, monety, przedmioty użytkowe, fotografie. Kompletowanie kolekcji etnograficznych rozpoczęto po roku 1900, gdy zwrócono się z odezwami do ukraińskiego społeczeństwa o nadsyłanie okazów szczególnie stroju ludowego, ceramiki i pisanek. Autorka wymienia szereg cennych zbiorów podarowanych muzeum przez różne osoby i instytucje, w tym liczne eksponaty z I Ukraińskiej Wystawy Rolniczej, jaka urządzona zostala w Stryju w 1909 r.: elementy odzieży, naczynia, instrumenty muzyczne, okazy rzeźby ludowej oraz modele budynków wiejskich. Szczególnie dużo muzealiów pozyskano w 1912 r.: 1772 z darów i 347 z zakupów. Rok wcześniej muzeum uzyskalo wyjątkowo subwencję na zakupy w wysokości 2000 koron. Do lat 20. pozyskano najwięcej darów etnograficznych odnoszących się do Huculszczyzny i Bojkowszczyzny, następnie z okolic Kijowa, Czernichowa i Poltawy, nieco mniej z Podola, niewiele z innych regionów Ukrainy. Sporo rzeczy napływala z wypraw badawczych na tereny karpackie. Pod koniec 1920 r. oddział etnograficzny ówczesnego Muzeum Starożytności NTSz posiadal blisko I0000 przedmiotów. W latach międzywojennych, trudnych finansowo dla Towarzystwa i jego muzeum, liczba darów wzrosła jeszcze bardziej, w tym calych kolekcji etnograficznych. Do 1939 r. zgromadzono w dziale etnograficznym ponad 18500 przedmiotów. Do 1909 r. zatrudniano w muzeum I pracownika, potem 2, a nawet okresowo 3. W 1920 r. utworzono komisję muzealną NTSz. Później pojawiło się stanowisko dyrektora. Muzeum było finansowane niemal wyłącznie przez NTSz. Stosunkowo późno zbiory zostaly udostępnione publiczności, bo dopiero w roku 1910. Ekspozycja, w tym etnograficzna, miala typowy wówczas charakter formalno-typologiczny. W 1912 r. została umieszczona w nowym budynku NTSz, gdzie dla działu etnograficznego przeznaczono 5 sal; eksponaty zostały zgrupowane częściowo regionalnie, częściowo tematycznie. Frekwencja zwiedzających byla niewielka, początkowo poniżej 1000 osób rocznie,wzrosła wyraźniej dopiero w latach 30., m.m. Bojkivś(ynu 3 Biblioteka Ossolineum we Wrocławiu posiada tylko niektórc tomy "Zapisck", wi,<ccj wydawnictw NTSz jest w Bibliotece Jagiellońskiej. W Bibliotece Gl. PTL są tylko picrwsze roczniki "Zapisek", do 1899 roku oraz "Etnografićnyj zbirnyk". �335 dziyki wystawom czasowym. W 1935 r. urządzono wystawę p.n. "Naród ukraiński, jego życie i praca". Po roku 1945 wydzielono ze zlikwidowanego muzeum NTSz zbiory etnograficzne, uzupełniono je eksponatami m.in. z dawnego Muzeum Dzieduszyckich, siedzibę zaś przeniesiono do gmachu po banku przy dzisiejszym prospekcie Swobody 15. tj. przy alei Wolności (dawne Wały Hetmańskie). Obecna jego nazwa brzmi: Muzej etnohrafii ta chudożnioh'o promysłu Instytutu narodoznawstwa Akademii Nauk Ukrainy, tj. Muzeum Etnografii i Przemysłu Artystycznego przy Instytucie Ludoznawstwa AN Ukrainy. Posiada ono ponad 40000 eksponatów i zatrudnia niespełna 30 pracowników. Dyrektorem jego był do końca 1993 r. historyk sztuki dr W. Otkowycz, obecny dyrektor Muzeum Narodowego we Lwowie, a jego następcą został R. Czmel, etnograf młodszego pokolenia. Dodać na koniec wypada, że aktualnie dyrektorem Instytutu Narodoznawstwa AN we Lwowie jest profesor S. Pawluk, zaś kierownikiem Katedry Etnografii i Historii Ukrainy Uniwersytetu Lwowskiego jest profesor S. Makarczuk. Edward ,.HONOROWA ODZNAKA SYBIRAKA" DLA ,.BIBLIOTEKI Pietraszek ZESŁAŃCA" W numerze 1/1988 dwumiesięcznika naukowo-literackiego "Literatura Ludowa", ukazała się informacja, iż Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego we Wrocławiu oraz redakcja tego pisma ogłosiły konkurs otwarty na wspomnienia i matcriały dotyczące pobytu Polaków na Syberii, Dalekim Wschodzie, w Kazachstanie oraz na innych terenach Związku Radzieckiego w latach 1939-1956. Piszącym pozostawiono pełną swobody w wyborze formy i zakresu tworzonego świadectwa tych czasów. Informowano przy tym, iż jeśli we wspomnieniach własnego losu i losu najbliższych zachowały się także informacje o kontaktach z ludnością tubylczą, o jej kulturze, zwyczajach, o zesłańczym folklorze, a także zachowała się dokumentacja fotograficzna, rysunkowa i urzędowa, organizatorzy konkursu proszą o włączenie tych materiałów do różnych form opisu pobytu na zesłaniu - wspomnień, relacji, sprawozdań itp. Trudności cenzuralne z szerokim rozpropagowaniem konkursu sprawiły, iż tylko część czasopism zamieściła o nim informację, mimo to zainteresowanie tym przedsiywzięciem zatoczyło szerokie kręgi. Na prośbę uczestników konkursu przedłużono termin nadsyłania prac, których wpłynęło ponad trzysta. Jury, w którego składzie byli dawni historycy, etnografowie, filolodzy, socjolodzy i dawni zesłańcy, dokonało oceny nadesłanych tekstów i materiałów, przyznając przewidziane regulaminem konkursu nagrody. Materiał pokonkursowy został zinwentaryzowany i po sporządzeniu tzw. bibliografii rozumowanej włączono go w skład Archiwum Naukowego PTL. Organizatorzy konkursu zakładali możliwość druku nadesłanych prac, początkowo na łamach dwumiesięcznika "Literatura Ludowa", który w numerze 1-6: 1994, opublikował cztery wspomnienia, w rozprawce Wspólny los. Pamiętniki i wspomnienia z zesłania, poprzedzone wstępem autorstwa Czesława Hernasa i Antoniego Kuczyńskiego. Na publikację złożyły się wspomnienia Janiny Hildebrandt, zatytułowane W Imię Boże' Moje wspomnienia'; Ireny Jabłońskiej, Deportacja w nieznane; Honoraty Jaśkiewicz, W~pomnienia z Kazachstanu 1939-1946; i Włodzimierza Złomanoffa noszące tytuł Wygnanie z Ojczyzny. �336 Lamy czasopisma pozwalały jedynie na publikacje o mniejszych rozmiarach, natomiast pokłosie konkursu składało się z prac wspomnieniowych a wiele obfitszych, i co najważniejsze niezmiernie wartościowych pod wzgl<;dem faktograficznym. Starano się więc o znalezienie stosownej formuły edytorskiej by udostępnić szerszemu ogółowi czytelników nie hamowaną poczuciem strachu i cenzorskimi zapisami sprzed lat wiedzę o polskich losach zeslańczych oraz wywołać następne świadectwa z tego zakresu. Organizatorzy konkursu skłonni byli udostępnić jego pokłosie szerokim rzeszom wydawców, którzy zajęliby się publikowaniem tzw. sybirackich wspomnień. Były nawet wydawnictwa, które chciały podjąć taki trud edytorski - np. Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, z czasem jednak wycofały się z tych zamiarów, li tylko wyłącznie ze względów finansowych, bowiem tzw. literatura zsyłkowa, zwana także literaturą łagrową nie zapewnia pełnej refundacji kosztów związanych z jej udostępnieniem w formie książkowej. Nastał więc trudny i jakże paradoksalny czas: braku cenzury, krępującej przez lata ukazywanie się literatury z tego zakresu z jednej strony, z drugiej natomiast zrodziły się trudności natury ekonomicznej skazujące krajowy rynek wydawniczy na zaniechanie tematyki sybiracko-łagierniczej. I jeśli dzisiaj słyszymy tu i ówdzie informacje o "zalewie tej tematyki na naszym rynku czytelniczym", to jest to opinia fałszywa. Ukazało się wprawdzie nieco książek z tego zakresu, jest to jednak zdecydowanie za mało by ich lektura miała stanowić wystarczającą edukację historyczną z zakresu zbrodni stanowiących pochodną bolszewizmu. Pokłosie konkursu na które złożyła się wielka liczba wartościowych poznawczo ZOFIA ORU>\VSKA -TAJf3()~ VAMI~T~A TAJf3() ••• " �337 tekstów, dążenie do pełniejszego udostępnienia jego wyników i chęć dociekania prawdy o stosunkach polsko-radzieckich, których elementem są zesłania i deportacje ludności polskiej, skłoniły Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, we współpracy ze środowiskiem akademickim z Uniwersytetu Wrocławskiego (historycy, etnografowie, filolodzy, politolodzy), a przede wszystkim z tworzącym się Ośrodkiem Badań Wschodnich tejże Uczelni, do zorganizowania oficyny wydawniczej pod nazwą "Biblioteka Zeslańca". Jej plan edytorski uwzgl'tdnia książki wspomnieniowe i' zbiory antologiczne dotyczące Polaków na Syberii, Dalekim Wschodzie, w Kazachstanie i innych terenach byłego Związku Radzieckiego w latach 1939-1956. Planowane są monografie zespołów łagierniczych - Workuta, Kołyma, NoryIsk, Karaganda oraz książki ukazujące losy polskich księży na zesłaniu, życie codzienne zesłańców i zbiory antologiczne poświęcone ucieczkom z Syberii, wkładowi Polaków w społeczno-gospodarczy rozwój Syberii i inne. Ponadto "Biblioteka Zesłańca" rozpoczęła już wydawanie reprintów książek monograficznych o Polakach za Uralem i przygotowuje się do reprintowych wznowień ważniejszych pamiętników syberyjskich z XIX stulecia. W jej planie znajdują się także krytyczne opracowania pierwszych polskich pamiętników syberyjskich, autorstwa Adama Kamieńskiego-Dłużyka, Ludwika Sienickiego, Karola Lubicz-Chojeckiego, Józefa Kopcia i Faustyna Ciecierskiego. Planowaną serię monografii biograficznych poświęconych wybitnym polskim eksploratorom Syberii - Karolowi Bohdanowiczowi, Aleksandrowi Czekanowskiemu, Janowi Czerskiemu, Józefowi Kowalewskiemu, Edwardowi Piekarskiemu, Bronisławowi Piłsudskiemu, Wacławowi Sieroszewskiemu i innym rozpoczęto ksi<!żką Gabriela Brzęka, zatytułowaną Benedykt Dybowski. Życie i praca, Wrocław 1994. Uwzgl'tdniając w planach edytorskich "Biblioteki Zesłańca" tak szeroką problematykę, związam/ ze stosunkami polsko-rosyjskimi, wzięto pod uwagę potrzebę publikowania książek wspomnieniowych związanych z ostatnim okresem zesłań i deportacji sowieckich na teren olbrzymiego Gułagu. Przemawiał za tym nie tylko racjonalizm, ale także swoisty zamysł moralny, podpowiadający iżby dać ludziom którzy osobiście doświadczyli zesłań i deportacji, więzień i łagrów sowieckich - szansę na mówienie o tym. Przypomnijmy bowiem, że przez długie lata naszej powojennej historii zabraniano im o tym mówić, nieraz nawet w formie groźby przyobleczonej w stwierdzenie przekazywane na granicy gdy powracali do Ojczyzny, że "gadatliwi mogą znaleźć się tam ponownie"! Przeto w Apelu skierowanym do Czytelników "Biblioteki Zesłańca", jej redakcja pisała: "Obecnie gdy pierzchły i rozpadły sil( w Połsee cenzurowe ogramczenia krępujące przez dziesiątki lat krajowy ruch wydawniczy, coraz częściej zaczynają pojawiać sil( książki dotyczące rozległej tematyki zeshui i deportacji Polaków do Związku Radzieckiego. To co ukazało sil( na rynku ksil(garskim w ciągu ostatnich dwu lat, zaledwie w niewielkim stopniu poszerza naszą wiedzl( o dziejach Polaków na Syberii. Jest to jakoby przygotowanie do pełniejszego skoku w otchłail spraw i problemów mających dać możliwie pełny obraz deportacji i zesłań Polaków oraz stosunków polsko-sowieckich w latach minionych. Gorset, który krępował skutecznie nauki historyczne, polską kulturę i piśmiennictwo skruszał i puścił. Odsłania się powoli faktografia historyczna związana z pobytem Polaków na Syberii, Dalekim Wschodzie, w Kazachstanie oraz innych terenach Zwi<!zku Radzieckiego, której nie przesłaniają już indoktrynalne zniekształcenia, nakaz.y i zakazy. Bolesna prawda historyczna o stosunkach Polski z jej wschodnim sąsiadem rezonuje coraz pc/niej w naszym piśmiennictwie i oczekiwaniach szerokich kręgów polskiego społeczeństwa, spośród którego spora część ma za sobą doświadczenia z łagrów Workuty, Kołymy i Magadanu, stepów Kazachstanu, niewolniczej pracy w tundrach i tajgach Jakucji, Czukotki, Narymskiego i Krasnojarskiego Kraju oraz w innych zapadłych kątach 22 - Lud t. LXXVII �338 Sł\t~Z/~i I ~/~ ZA(;Łf~I)I~ • lodowatego Sybiru. Zwracamy sir,: przcto do byłych Sybiraków o nadsyłanie do naszq "Bibliotcki" swoich tekstów wspomnieniowych. Obecnie, gdy mamy w Polsce pełną swobodr,: w podcjmowaniu nowych tematów badawczych. pierwszeństwo należy dać publikowaniu "-rl,dd, wśród których literatura wspomnieniowa zajmuje miejsce poczesne. Seria wydawnicza pod nazwą "Biblioteka Zesłańca", pragnie wypdnić widką wyrwę w piśmiennictwie krajowym, w którym jeszcze do niedawna istniał urz.<;dowy zakaz publikowania ksi,!żek z tego zakresu. Wokół serii skupiło sir,: liczne grono uczonych z Wrocławia. którzy wspicrają ją swoją wiedzą i autorytetem. Wydawcy ,.Biblioteki" podejmuj~!e to przcdsięwzięcie, którc obejmuje również reprinty XIX-wiecznych pami<;tników / Syberii spotkali sir,: z pomocą indywidualnych i instytucjonalnych sponsorów krajowych i /agraniClnych. W tym wielkim przedsięwzięciu wydawniczym oczekujemy jednak na dals/." pomoc, wierZĄC iż otrzymamy ją w kraju, jak również od Polaków mieszkających zagranic,! oraz instytucji i stowarzyszeń polonijnych. Lista sponsorów br,:dzie każdorazowo publikow<lna w kolejnych tomach serii. Pieniądze prosimy przekazywać na adrcs Polskiego Towarzystwa LudoznawClcgo, ul. S/.ewska 36. 50-139 Wrocław nr konta PKO IV OM Wrocław nr 93549-11240-132". Od tego czasu upłynęły cztery lata, działalność edytorska oficyny. acz nic bez trudności, ale rozwija się! Do redakcji napływajCj ci"gic nowe teksty powi"kszaj,!ce zasób źródłowy zdeponowany w Archiwum Naukowym Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Nie jest to jednak zbiór martwy, bo z jednej strony stanowi on podstawę edycji "Biblioteki Zesłańca", z drugiej natomiast korzysta z niego szerokie grono badaczy podejmujących problematykę stosunków polsko-sowieckich w okresie drugiej wojny światowej. Zbiór wykorzystywany jesl także w dydaktyce uniwersyteckiej, zwłaszcza w tej jej �339 CZęŚCI,która h/czy się z pIsaniem prac seminaryjnych i magistcrskich. Na gruncie tej problematyki ł"unkcję koordynatora, a zarazem opiekuna merytorycznego zbioru pełni Ośrodek Badaó Wschodnich Uniwersytetu Wrocławskiego, który także przez bieżącą współpracę z pracownikami Uczelni podejmującymi szeroko rozumianą probłematykę wschodni,! doskonali kształt edytorski publikacji ukazujących się w "Bibliotece Zesłańca", Z potrzeby badawczej oraz z tej współpracy zrodził się pomysł pełniejszego opracowywania naukowcgo drukowanych wspomnień, co wyraża się w zaopatrywaniu ich przez redakcję w przypisy wyjaśniające niektóre zagadnienia, których świadkami byli autorzy publikowanych książek, a przede wszystkim w niezwykle cenne posłowia ukazuj,!ce w pełniejszym kontekście historycznym opisywane wydarzenia. Nic od rzeczy także będzie tu wspomnieć i o tym, iż rezultatem tej współpracy, a także wielu sugcstii napływaj,!cych do redakcji od Czytelników, ukazujące się książki zaopatrzone zostały w indeksy: nazwisk i geograficzny, mapy i materiał ilustracyjny, co publikacjom tym nadaje charakter pełniejszego źródła historycznego. Doświadczenia zdobyte w ciągu czteroletniej działalności oficyny uświadomiły redakcji wagę podjętego przedsięwzięcia, które wpisuje się merytorycznie i dokumentacyjnie w dzieje naszej historii najnowszej z jednej strony, z drugiej natomiast w szeroką panoramę stosunków z Rosj,! i jej okresowym radzieckim charakterem. Dotychczasowy dorobck edytorski "Biblioteki Zesłańca" nie jest zbyt duży jak na czteroletni okres działalności i obejmuje książki wspomnieniowe następujących autorów: Zofia Orłowska, Tajqo, pumil'tnu lUjqo, Wrocław 1991; Leszek Dzięgiel, Lwów nie ku::demu :cdr!;w, Wrocław 1991: Stanisław Dakiniewicz, Więzień P-303. Wspomnienia NORBERT LlPPÓCZY ZAVI§ł\1 Z ł7Uł:Ał7U �340 1944-1955, Wrocław 1992; Jan Prorok, Skazani na zagładr. W~pomnienia ;; lal 1939-1945, Wrocław 1992; Norbert Lippóczy, Zapiski z Gułagu, Wrocław 1992; Anna Sobota, W stepach Kazachstanu. Wspomnienia z lal 1939-/946, Wrocław 1993; Leonard Perepeczko, W łagrach na "saratowskim szlaku ". Wspomnienia, Wrocla w 1993; O. Albin Janocha OFM Cap, Pod opieką Matki Bożej. Wspomnienia Syhiraka 1939-1956, Wrocław 1993; Wanda Niezgoda-Górska, Dosyć nam Syhiru. dosyć Kazachstanu, Wrocław 1994; Zdzisława Krystyna Kawecka, Do Anglii przez Syherir, Wrocław 1994. Ponadto jako reprinty ukazały się książki: Michał Janik, Dzieje Polaków na Syberii, Wrocław 1991 (pierwsze wydanie w Krakowie w 1928 rok u) i Zygmunt Librowicz, Polacy w Syherii, Wrocław 1993 (pierwsze wydanie w Krakowie w 1884 roku) - obie publikacje zaopatrzone zostały w posłowia, autorstwa Antoniego Kuczyńskiego i Zbigniewa Wójcika. Cykl monografii biograficznych poświęconych publikacjom ukazującym wybitnych polskich eksploratorów Syberii, rozpoczęła książka autorstwa Gabrieła Brzęka, zatytułowana Benedykt Dyhowski. Życie i dzieło, Wrocław 1994, będąca drugim wydaniem tejże publikacji, która ukazała się w roku 1981, nakładem Wydawnictwa Lubelskiego, w kształcie znacznie okrojonym przez ówczesną cenzurę. W ostatniej fazie wydawniczej znajduje się kolejna książka wspomnieniowa, autorstwa Ireny Haw, zatytułowana Śladami Praojców. Wspomnienia z sowieckiej niewoli z lat 1940-1942. Niebawem ukaże się też opracowanie Daniela Boćkowskiego noszące tytuł Jak pisklęta z gniazd ... Losy polskich dzieci w ZSRR w okresie drugiej wojny /Iwiatowej. Ponadto ukaże się zapowiadany wcześniej Dziennik Józe!,a Kopcia hrygadiera Wojsk Polskich z rozmaitych nót dorywczych sporządzony, otwierający cykl publikacji pierwszych polskich opisów Syberii. Wspomnienia te w opracowaniu krytycznym A. Kuczyńskiego, Z. Wójcika i A. Woltanowskiego oparte są na rękopiśmiennej wersji Dziennika, znajdującego się w zbiorach Biblioteki Czartoryskich w Krakowie. Jego autor za udział w powstaniu kościuszkowskim zostal zesłany imiennym ukazem carycy Katarzyny II na dałeką Kamczatkę. Wspomnienia J. Kopcia stanowią ważny dokument dotyczący dziejów powstania kościuszkowskiego oraz interesujące źródło z zakresu historii Syberii. Oprócz materii żołnierskiej wiele w nim opisów egzotycznych kultur syberyjskich ludów - Czukczów, Itełmenów, Jakutów i innych. Książka ukazuje się w formie bibliofilskiego druku i zawiera interesujące ilustracje oraz mapy. W najbliższych planach wydawniczych jest wydanie Dyaryusza miast i miejsc ... Adama Kamieńskiego - Dłużyka, pierwszego ze znanych połskich opisów Syberii, w krytycznym opracowaniu badaczy polskich i rosyjskich, przy czym będzie to druk dwujęzyczny (rosyjski i polski), w formule edytorskiej nawiązującej do starodruku, co oczywiście uatrakcyjni tę pozycję na rynku bibliofilskim i czytelniczym. Książki oficyny "Biblioteka Zesłańca", to nie tylko dzieje Polaków na wschodzie, ale także szeroko rozumiana historia stosunków polsko-rosyjskich, nie zniekształcona koniunkturalną aurą polityczną, poczuciem strachu czy zniewolenia umysłu. Takie zamierzenia programowe, które stanęły już u początku trudu edytorskicgo, zostały dostrzeżone przez szerokie gremia czytelnicze, które wywodzą się z różnych środowisk społecznych i zawodowych. Sybiracy, którzy najserdeczniej przyjęli książki z tej serii podkreślali po wielekroć w listach do redakcji sens podjętego trudu, cieszyli się, że ich doświadczenia życiowe, pozostające pod znakiem zesłań i deportacji, uzyskują sprawiedliwe oświetlenie, że wreszcie pisze się na ten temat dając świadectwo prawdzie. Mierzenie się z ciężarem krzywd, których ci ludzie doznali deportowani nocą na wygnanie, to zadanie bardzo trudne i wręcz niewykonalne. Doświadcza się tego na każdym kroku, gdy nowe wspomnienia wchodzą w obieg redakcyjnej pracy, której towarzyszyć muszą dystans i bezstronność. "Biblioteka Zesłańca" jest więc miejscem, w którym spotykają się liczne rzesze sybirackich pokoleń, jest łącznikiem pomiędzy tymi, którzy mieszkają tu w Ojczyźnie, a tymi, którzy uchodząc z zesłania rozproszyli łagiernika �341 ":, : ZYGMUNT UBąQWICZ ANNA SOBOTA· I)()L.4€Y W się po całym świccie. Jest wreszcie szeroką panoramą ludzkich losów i nieludzkiej polityki holszewickicj wobcc wiciu nacji, dla których sowieckie represje były równic straszne jak dla Polaków. Wiele razy przez karty książek wspomnieniowych przewijają się obrazy zesłańczcj solidarności naszych rodaków z Rosjanami, Japończykami, Niemcami, Ukraińcami, Kazachami, Łotyszami, Litwinami, Koreańczykami, Chińczykami. Hiszpanami .... których wchłonął zachłanny "Archipelag Gułag". Jest więc lektura książek puhlikowanych przez "Bibliotekę Zesłańca", także prawdą o ich losie, nieraz losie jednostkowym, który znikt gdzieś na dnie totalitarnego bezmiaru niepamięci. Podohnie też w szerokim odbiorze społecznym kojarzy się czytelnikom lektura tych książek, powracaj<!cych w swej faktograficznej warstwie do ich niełatwej przecież przeszłości. przemilczanej przez lata, zniekształcanej z premedytacją, która w rządowej kwalifikacji PRL-lu przybierała często zwrot "w czasach wojny przebywali Polacy na gościnnej ziem i radzieckiej'" * Wspomniano poprzednio, że konkurs ogłoszony przez dwumiesięcznik "Literatura Ludowa" i Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego spotkał się z szerokim odbiorem społecznym. Jego pokłosie to podstawowa baza źródłowa .,Bihlioteki Zeslańea ", chociaż ciągle naplywają nowe materiały. Dokumentacyjną wartość tego przedsięwzięcia dostrzegł w roku 1991 Instytut Historyczny Józefa Piłsudskiego w Ameryce, który przyznał indywidualną nagrodę A. Kuczyńskiemu �342 LEONARD PEREPECZKO O. ALBIN JANOCHA OFM Cap ()VII:I\+ M4TI\I l3()łU f)()() sponsorowaną przez Państwa Elżbietę i Alojzego Kondrackich z USA, z uzasadnieniem nast~pującej treści: "Nagroda Instytutu Józefa Piłsudskiego ufundowana przez A. i E. Kondrackich za najlepsze prace dotyczące terroru sowieckiego i komunistycznego wobec obywateli państwa polskiego po 17 wzreśnia 1939 roku. Jury Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce na dorocznym posiedzeniu w dniu la listopada 1991 roku przyznało nagrody ufundowane przez Alojzego i Elizabeth Kondrackich na rok 1991 za prace dokumentujące losy Polaków pod terrorem sowieckim i komunistycznym. Nagrodę otrzymuje Pan Antoni Kuczyński z Wrocławia za efekty rozpisanego przezeń konkursu na wspomnienia osób zesłanych do Rosji Sowieckiej. Wspomnienia te rozpoczęły tworzącą się serię wydawniczą "Biblioteka Zesłal1ca"'. W rok później jury tej prestiżowej nagrody Instytutu przyznało j,! redakcji "Biblioteki Zesłańca" podkreślając ważną rolę z jaką publikacje oficyny wypełniają lukę w polskiej historiografii w dziedzinie dokumentacji zesłań i deportacji Polaków w gł,!b byłego ZSRR oraz najnowszej historii Polski. Zasługi te, to także konsckwentna realizacja tematyki wydawniczej, co czyni "Bibliotekę Zesłańca" jedynym krajowym wydawnictwem, które specjalizuje się wył'lcznie w szeroko pojc;tej problematyce stosunków polsko-rosyjskich. Wreszcie wyróżnienie ostatnie. Zarząd Główny Związku Sybiraków, na swym posiedzeniu w dniu 17 września 1994 roku (rocznica napadu ZSRR na Polskę!) przyznał "Bibliotece Zesłańca" Honorową Odznakę Sybiraka, którą przedstawiciele redakcji z gronem współpracowników otrzymali w dniu 2 grudnia 1994 roku z rąk Wiceprzewodniczącego Związku Sybiraków, Wiesława KrawczYllskicgo. podczas �343 clroczystości. która odbyła sit; w Sali Rycerskiej Klubu Oficerskiego Śh1skiego Okręgu Wojskowego we Wrocławiu. Motywuj,!C przyznanie tcgo zaszczytnego wyróżnienia podkreślono sZl:zególne zasługi oficyny dla Zwic!zku Sybiraków i wszystkich jego Członków poprzez trwale wpisanie się do dziela dokumentacji zeslań i deportacji Polaków na obszary ZSRR w okresie ostatniej wojny i pierwszych lat powojennych. W podzi<;kowaniu doh!cz(Jnym do dyplomu nadania Odznaki Honorowej Sybiraka, skierowanym na rt;ce redaktora naczelnego "BZ" napisano ponadto: "W Imieniu Zarz,!du Glównego naszego Związku wyrażam Panu jako Inicjatorowi .,Biblioteki Zesłańca", jak również całemu Zespołowi Redakcyjnemu serdeczne gratulacje z okazji nadania Honorowej Odznaki Związku Sybiraków. Niech odznaczenie to będzie aktem wdzięczności wszystkich Sybiraków - Tych, których prochy pozostały na umęczonej ziemi Wschodu oraz nas, którym dane było szczęśliwie powrócić do Kraju. Wydawnictwa ..Biblioteki Zesłańca" są dokumentem historycznym ukazującym prawd<; Polskiej Drogi Krzyżowej. Zwic!zek nasz będzie postulował, by Ministerstwo Edukacji Narodowej wprowadziło pozycje Wydawnictwa jako obowiązujące lektury szkolne. Oprócz walorów treściowych wysoko oceniamy przypisy do każdej pozycji, estetykę wydawnil:z,!, a przede wszystkim zamysł wprowadzenia tematu w środowiska społeczne. Żyl:zymy Wydawnictwu "Biblioteka Zesłańca" wielu dalszych cennych pozycji, jak również owocnej współpracy z naszym Związkiem oraz jego Radą Naukową, w której wysoko cenimy sobie PaI1ski udział. Z wyrazami głębokiego szacunku Zarządu Wiceprezes Głównego Związku Sybiraków Prezes Rady Naukowej WiesIa w K rawczY'lski Warszawa, 29 listopada ł994 roku * Wspomnijmy też, iż oprócz innych wyróżnieI1 książek opublikowanych przez .,Bibliotek<; ZesłaI1ea", pral:a autorstwa Z. Orłowskiej, zatytułowana Tajgo, pami{'tna lajqo, Wrodaw 1991, otrzymała w roku 1992 nagrodę tygodnika "Polityka". Ponadto wiele pozytywnydl recenzji poświęconych poszczególnym tytułom wydanym przez oficynę ukazało się na łamach czasopism krajowych i zagranicznych o różnej orientacji i odcieniach politycznych. Podkn;ślano w nich niejednokrotnie, iż książki ze znakiem ,.BZ" znajduj,! oddźwi<;k czytelniczy, ale są także znaczące kulturowo i historiograficznie. Ich czytelnik nic może być znużony bowiem odnajduje w nich wiele z własnych zesłańczych przcżyć, interesuj,!cych wątków historycznych, patriotycznych i wychowawczych, podkn.:ślaj,!cych znaczenie ludzkiej godności w sybirskich miejscach poniżenia i krzywdy - w stepach Kazachstanu, tajgach i tundrach Syberii, łagrach Karagandy, Kołymy, NoryIska, Workuty i sowieckich więzicniach. W recenzjach tych podkreślano także starannc przygotowanie ksic!żek pod względem edytorskim, i ich interesującą szatę graficzn,!, która wśród natłoku produkcji wydawniczej i bogatej oferty księgarskiej wyróżnia się stahl konwencj,! typograficzną w czarno-białej tonacji pozwalającą na szybką idcntyfikacjr; poszczególnych tytułów wśród innych wydawnictw. * Mimo tej potwierdzanej po wielekroć atrakcyjności książek publikowanych ..Bibliotekę Zeslallca" wydawnictwo boryka się z trudnościami finansowymi, przez które �344 ZDZlSŁAWA-KRYSTY~A KAWECKA WA:'lUA NIEZGODA-GÓRSKA [)() 4~(7LII Vl?Z~Z §""U~l?1r; tylko dzięki sponsorom prywatnym i państwowym, krajowym i zagranicznym łagodzone są w pewnym stopniu i pozwalają na kontynuację działalności edytorskiej. Na szczególne wyróżnienie zasługuje tu szczodrość byłych zesłańców i łagierników, których przysłowiowy wdowi grosz, uszczuplający ich renty i emerytury, jest wsparciem dla redakcji. Znaczące sumy przekazują redakcji Państwo Elżbieta i Alojzy Kondraccy z Florydy (USA) stali sponsorzy "BZ", a ostatnio na listę jej Przyjaciół wpisala się Pani Irena Haw z Kanady, była łagierniczka, której hojność zminimalizowała znaczne trudności finansowe redakcji. Wspomnieć też trzeba, żc u początku działalności edytorskiej redakcja otrzymała dotację z Urzędu Miasta Wrocławia, stale wspiera ją Urząd Wojewódzki we Wrocławiu, Ministerstwo Kultury i Sztuki, Stowarzyszenie "Wspólnota Polska" oraz Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Bez tej pomocy z zewnątrz nie byłoby możliwe kontynuowanie działalności edytorskiej, chociaż trzeba też podkreślić, że dystrybucja książek wydawanych przez "Bibliotekę Zesłańca" przynosi także określone zyski, przeznaczone w CZęŚCIna utrzymanie działalności administracyjnej Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Roman K arczmarC:lIJ.: � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/21be473b2b015c65f9183a5aa770afb5.pdf fa2b7934d7ae61cc382e8dc709a5a623 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2175 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1996 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:2022 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1996 t.80 Description An account of the resource LUD 1996 t.80, s.303-346 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, l. 80, 1996 V.KRONIKA I,\IU/\J}l: SPRA WOZDANIE Z DZIALALNOŚCI CiLÓWNEGO POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNA WCZEGO 1/\ OKRI:S OJ) WR/EŚNIA 1993 ROKU DO WRZEŚNIA 1994 [ OD WRIEŚ [A 1994 DO WRZEŚNIA 1995 \\' okr~si~ spr,)\\'ozda\\cz.ym sklad /,arządu GIÓwnego. Prezydium ZG. Glównej Komisji R~\\ il.:Jnej ani S'ldu Koki.~I!skiego nic uległ zmianie. W sklad Zarządu Głównego wchodzą: r Ilaraniuk. !\ Bartosz. I':. B'lezyilska. E. 8erendt. J. 13ohdanowiez . .r. Cieślak. Z. JasiewieI. . .I. l-kidellleich. K. Kaezlo. Z. Klodnieki. E. Klosek, A Kwaśniewska, B. Kopezyilska-Jaworska . .\. Ko\\,Jiska-L~\\ieka. T. Lasowa. M. Parnowska. !\. Rataj, M. Rostworowska. R. Tubaja, Il. [urno Proydium Ie i dl..ialalo w skladzie: 7.. Klodnieki - prezes. R. Tubaja i l\. Kowalska-Lewicka - \\ iceprezesi. tvl. I{ostw'orowska - sekretarz generalny. E. Berendt - z-ca sekretarza gen .. Z. To!'l\"lski . skarbnik . .r. llol1t!anO\\icz - Z-Gl skarbnika. T Lasowa -- ezlonek Prezydium ZG. \\. sklad Ci!{1\\nej Komisji Rewizyjnej wchodzili: .r. !\damczewski .-- przewodniczący. /. \\'ronkow'ska - Z-Gl prl.c\\odnicz<lccgO . .r. Luczkowski. W. Sadowski. I. Soppa - członkowie. S'It! Kokiel!ski z.lojony byl z: S. Chmielowskiego - p17l.:wodniczący oraz K. Wolos i F. CzyI.e\\ skiego .. czlonkowie. \\' 1\ 111czasie odbyło sit; X posicdzdl Prezydium ZG, Glównymi tematami zebral! byly: - sprawy \\:lhmnieze. - "prim: linansowc .. iak: uposaienia pracowników 1''1'1.. finansowanie Redakcji J)WOK i ODilf·:. - spr,lw'y llrg,\I1JZ<IC\Jne sz,ezcgólnie dotycZ<lce Pracowni DWOK. - P:l'IHlz:cja wprO\\adl.enia do sl.,kóllekcji zwi'lz,anych z regionalizmcm. - prnpoz:cja ul\\orl.cnia wc Wroclawiu DOl1lu Kullury Ludowej. - pl'!.: got()\\'ania do WID w Lodz.i \\' 1994 roku. - prl.: gOłO\\ ania do "bclwdó\\' Jubileuszu PTL - wc Wroclawiu w 199-'; roku, '-lajpO\\ainicJsze imprez.)' towarzyszące Juhileuszowi to wystawy i sesja naukowa: spośród ~il~u planow,II1\'C11 wysla\\ n,ljwainicjszą b~dzie wystawa zatytulowana ..Polskie opisanie świata" lIk<lZlIj'lca \\klad polskich badac;;,' \\' oclkrywanie świata. Wystawa ta zostanie opracowana przez sp~cjalisl{)\\ I.. kill.:u muzć()\\, w Polsce (Poznail, Szczecin. Warszawa. Kraków): pracami l.espo!1I kieruje mgr I:. Ikrcndt kiel'ownik :v1uzeum Etnograficznego we Wrocławiu i JednoCIeśnie Z-Cil sekretarza gen. oraz M. Rostworowska -- sekrctal7 gen. PTL. Sprawom wyłącznic 1..\\ iązanym z organlzacjq wystawy wć wrocławskim Muzeulll Etnogralicznym byly poświ.;cone tlzy zebr,lIlia i uuestniuyli w nich goście. to jest komisarze wystawy oraz wroelawscy ulonko\\ ie Prez:dium /arl.ądu Cilównego. Powstale wystawy. towarz.)'szącc Jubileuszowi. 10,\,111,\l..organil.Owane \\ Arscnale (Oddzial Muzeum Historycznego). W Bibliotece Ossolincum <)r"l na l.:niw·ns: lccil~ Wroclawskim. Scsjt; naukow'l i jubileusz.owy 10m .. Ludu" przygotowuje prof Z. JasiewicL który tahc. \\e,p<,1 z prl'l.e,em\m\<II·I..ys\wa. koordYl1llJe calość prac związanych z Jubileuszem. Skrllll1ne środki. jakimi dvsponuje PTL, spO\\'odowaly. że plenarne posiedzenić Zarządu (il\)w'ncgo odb) III si>; Iylko jl'den raz - 29 wrzcśnia 1994 roku, a więc w dniu WZD wiocIzi. nalomiast e ilówna Komisj" Rew'il.-yjna odbyla dwa posiedzenia (20 maja i 27 września [994 roku), �304 Nadal, w obrębie towarzystwa, prowadzi działalność Redakcju I)I-iel WS/.ystkieh Oskara Kolberga, której redaktorem naczelnym jest prof B. Linettc orai' Ośrodck I)okumcntacj i i J nlórmacji Etnograficznej w Łodzi, pod kicrownictwem prof. B. KopczyI1skicj-.Iaworskiej Dla Pracowni OWaK w Poznaniu uzyskano od Ministerstwa Kultury i Si'.tuki 9(J mln zlot\ch na zakup sieci komputerowej oraz programu komputerowego w Ministerstwie na temat finansów dla OWaK uczcstniczyli do zapisywania nut. W I'ozmo\\'ach prof. B. I.inette. mgr .I. Palka ola/ dr hab. Z. Klodnicki. Towarzystwo nasze było współorganizatorem, wraz z Katedr'l 1·;lnolol!.ii wc Wrocla\\iu i DSKT, sesji naukowej zatytułowanej ..Śląsk, etniczno-kulturowa wspólnota i~'óżnorodność" (~'i do 27 listopada 1993), a także uczestniczy10 w różnych sesjach. spotkaniach i naradach organii'owanych przez innc instytucje. I tak: Z. Klodnicki brał udzial w sesji dOlyU'lCcj pograniczy etnicznych (Opole. 13 grudnia 1(93). W czasie tej sesji nastąpiło wn;ucnie dyplomu czlonka honorowego PTL pani prof. Dorocie Simonides. l. Klodnicki dwukrotnie lIe/.estnic/.y! \\ sesji i konwersatorium poświęconym programom edukacyjnym w skansenach i mUi'each (Sosno\\i,'e. i Ojców 27 do 28 czerwca 19(4) a także, wraz /. prof. B. .Iaworsk'l, \\ nilradzie na temat wdrożenia w oświacie szkolncj programu dotyczącego fl)lkloru i sztuki ludowe.i (g do III marca 1994). Prezes i prof. B. Jaworska uczestniczyli też dwukrotnie w spotkaniach Rad\ Konsultacyjnej przy Ministerstwic Kultury i Sztuki ds. Kultury I.udowej, gdzie omawiano realizacje; programu ..Ratowanie ginących zawodów". Ponadto /.. Klodnicki w/.i<lłudzial \v V Kongresie Regionalnych Towarzystw Kultury (Wrocław, 23 do 2'i wr/cśnia 1,)94), gd/ie wygl(lsil rekrdl zalytuJowany Edukacja regionalna oraz w pracach Zespolu ds. Karly Regionalizmu Polskiego 29 stycznia (prace trwały od marca do września 1994). Towarzystwo nasze włączyło sil( również w organizowanie imprezy lalytulowanej .. Ilerod\·· (22 slycznia 1995, wc Wrocławiu), w której polączono elemenly ohr/.<;dowości ho/nnarol!zc'niowej i noworocznej praktykowanej przez ludność naplywo\V<j oraz ludno.~ć rodlimą Impt"e/J la została przygotowana przez p. B. Litwillca, reżysera Tealru Kalamhur wc Wrocławiu. Należy jeszcze przypomnieć, że towarzystwo hylo w 1992 roku wspólorganl/atorcl1l konkursu pod nazwą "Repatrianci - osadnictwo polskie na Zicmiach Zachodnich i I'ólnocnych" ogloszonego I. inicjatywy osób współdziałających z Fundacją .,Krzyżowa" dla Powzumienia Europejskiego. Część nagród w postaci wydawnictw ufundo\valo PTL. Infllrll1Jcja o tym konkursie winna znaleźć się w sprawozdaniu za ubiegly rok. jednak dopiero IV roku 19')3 LOSW/(' wydrukowane Omówienie konkursu autorstwa Krystyny Tyszko\\'skiej. Przy ZG PTL działa 20 oddzialów lerenowych: w ramach niektórych odd/.i<ll{m funkcjonuia kola zainteresowań, jak: Kolo Zainteresowali KultunIOrmian Kolo Zainteresowań Kulturą Lużyczan (Poznali. Szczecin. Zainteresowań Kullurą Asyryjską (Poznań). Tylko niektóre oddziały wywiązują si<; z działalności finansowe za I pólrocze 1994 roku nadesJalo 9 oddzialón Mszana oddziału ( idalisk, Warszawa. Kraków. Wrochl\v) Warsl<I\\:1 l. ora/. Kol" statutowej. I tak: sprawozdania (KraUl\\'. (;claósk. Luhlin. I.,idl Dolna, Opoczno, Opole, Poznań, Warszawa), a roczne sprawozdania na WZD w Lodzi nadesłalo 7 odcbalów (Gclalisk, Krak{m. L'Bieut. I clzialalnośc; ivlszilna I)plna. Opoczno, Zamość i Zielona Góra). Natomiast uwagi i propozycje dOlyu'lce organl/acji i nhclHlclów jubileuszowych nadesłały zaledwie 3 oddzialy (Zamość. MS/ana J)olna i Kolo /.aintereoowań Kullurą Lużyczan przy Oddziale Warszawskim). a także' kilkoro incly\\iclualnych ulonkólI PTL. Również zgJoszenie delegatów na WZD w Lodzi poclalo tylko 5 oddzial{m (Krak{)\\. \'lszand Dolna. Opoczno, Poznali, Warszawa). Jak zatem widać, jest zaledwie kilka oddziałów, które mo/na I.alicl.yć do akty\\ nych. ak niestety są i takie. które od lal nic nadsyłają do Zarl.ądu (Jlówncgo działalności, ani żadnych innych informacji (Kalisz. Rzeszów. SZClecin. ani spra\\ozdari i'akopane). ze S\I l') Na koniec okresu sprawo".dawczego lowarzystwo liczylo 1.122 c/.lonków. w tym 2 ulonk{)\\ prawnych, 8 członków honorowych zagranicznych i 'i zwyczajnych I.e SIO\vaekiego lowarl.ysl\1 CI Ludoznawczego w Bratysławie. �305 Od lal PTL IVsp(')lpracujc IC SlolVackim Towarzystwem Ludcl/IlalVezym IV BratyslalVie i w ral1lach tCI lIspólpracy II tcgorocznym Zjeździe bierze udział p, dr Magdalena Parikoy,], W Zje/d/lC uczcstnic/'l rÓIVnic/ /agraniczni czlonkowic honorowi PTL: p, prof dr Wiktor Gusiew I Sankt Petersburga i p, Olga (ianckaja I Moskwy, Działalność' wydawnicza FlnansO\\anic d/ialalności edytorskiej opieralo się w zasadzie o środki finansowe Komitetu 1~,I(Llli"!aukO\\ych. pr/y I\ydatnej pomocy Ministerstwa Kultury i Sztuki i Polskiej Akademii "!auk leśli id/ie o serie i czasopisma o charakterze ściśle etnograficznym, ..Lud" i ..Lódzkie Sludla L!nogr,I1iczne" linansuje Komitet Nauk Etnologicznych, Natomiast seria pod nazIVą "I~ihlloteka /esLll\ca··. Ie/ąca pOla słCrą finansowania pr/el KBN, jest w pewnym stopniu "ll1lofinansuj'lca się. chocia/ udaje się nieraz pozyskać dotacje zewnętrzne - zazwyczaj są to ,rodkl od indYIVidualnych sponsorów. a tak/c wladz terenowych. I)/lalalność IlydaIVnicza IV okresie sprawozdawczym była w zasadzie kontynuacją przyjętych II czeSIlICI plan\)\\ ..Lud·· uka/al się tom Dl rok 1992. a tom la rok 1993 znajduje się obecnie w druku, ..Litcralul·a LudolVa" - ukalal się zcs/yt nr 4 - 6 za rok 1993. jest to tzw. tom "zaol/iailski". ti11allsO\\any pr/el KBN (mil, Stowarzyszenie "Wspólnota Polska", a także zeszyty nr 1 i nr 2 la lOk I ')l)4 1)0 kOI\ca bie/ącego roku zostaną wydrukowane wszystkie kolejne zeszyty. a materialI dl) les/yt\)\\ na 199"; rok są ju/ przez redakcję gromadzone. \\ serii .. I)race i Materialy F1nograficzne" ukazala się książka W. Gaja-Piotrowskiego / ):/(,111' i deIJUJIlI'. \\' ral1lach ..Archiwul1l Etnograficznego" opublikowano Bihliografię Unografli Polskiej ~u /uru/'J]0-/'J33 autorstlVa /\ IllebolVicza . ..Biblioteka Poplllarno-Naukowa" -- kokjny tom z tej serii Stroie Illdowe 11'Polsce. w opraco\\,llllU I Kal\\ickicj. Inajdulc się w ostatnim stadium cyklu drukarskiego. l'b/,ll SlęjUI kolejny tom "ł.ódzkich Studiów Etnograficznych". na który zlo/yla się praca I kucharskicl latytuloIVana l'os::uki\l'al1le /o::salllo§ci Ilarociml'ej ludno.\:ci kos::llhskiej. '.,()\\ ~111przcdsię\\/ięclcm cdytorskim było opubl ikowanie I tomu KOlllen/or::y do I'olskiego 111'lSU pod redakcj'l naukolVą Janusza BohdanolVicza: obccnic jcst przygoto'ol \ 1\ ,1l1'!UZ drugi tOI1l. linansolVany. podobnie jak pierwszy. ze środków KBN. (jotolI ~ do drukulcst piel\\S/,y tom (dotyczący Dolnego ŚI'lska) z zaplanowal1l:j seri i ..Regio11\ Iradyeja i Wsp(·)lczcsność···. przygotowywanej wcspól z Katedrą r:tnologii Uniwersytetu \\roeLmskiego i \1uzeum Etnograficznym wc Wroclawiu. Rcd,lkeja I)/icl WSlystkich Oskara Kolberga nie nadesIała sprawozdania, prawdopodobnie. \I/l)[elll popr/ednich lal. zostanie ono przedstawione bezpośrednio na Walnym Zgromadzeniu [)eleiCatóll \\res/eie. w ramach serii "Biblioteka Zeslm\ca". poświęconej dziejom Polaków na WSCllOd/Il~. ub/al\ si.; .j puhlikacje: I . PcrepeC/ko - W lagrach na saratowskim s::lakll: W Niezgody(JOrSklel j)OSI',·· lIalll SI'hil'll, dO.ITi' Ka::achstallll oraz Z. K. Kaweekiej --. Pr::e:: Svhir do ./II,,,/ii. Do kC)(ICCIhie/¥ego roku uka/q się następujące pozycje Fiend)lk/ DyboH'ski lycie i d::ie!o il1l'noiCialia hiograliC/n~1 autorstwa CI. Br/ęka: Jak pisk/r;/a :: gllla::d !"osy d::ieci po/skich 11 ZSRR " okresie drugie/ l1D/J71' .'\I·IO/o\l'cj w opracowaniu Daniela Boćkowskicgo oraz ,~'Iadami '!)i"U()!101i /o/illkl ::IIJ\Jicc!uch lagrów I. Ilaw (z Kanady). Wszystkie wymicnione pozycjc. lnaldec sic lIk,lIaĆ drukiem II bie/qeym roku. majq peine zabC/piecz.cnie finansowe. dotowane Pl/CI KIJ". MKiSI Oilll 111'I'ld do SpraIV Kombatantów \alc/~jeSlC/e podki"eślić. /e część środków linansowych. umożliwiających druk poszczeg\)In\el1 1\ tllltill tej serii. pochod/i od prywatnych donatorów z kraju i zagranicy. W okrcsie spalI 0Iddll CI\ III IIp/l II' dell i/OlI e. majqce charakter dotacj i od osób prywatnych. mieszkajqcyeh poza ."r<ll1leI11l11 L[;I.ill. ks/taltOll<t1y się w granicach 2."; tys. dolarów USA. Pr/cd:;ta\\lona PO\llZCj d/ialalność wydawnicza towarzystwa ma charakter ciągly. pl7yczynia 'J" 1,'1 II pelll1ym :;topniu do ll/.upelnicnia budżetu ze; PTL. Nic przewiduje się. aby trend ten �-'06 zastal zachwiany w przyszłym roku i już obccnic są czynionc star<lni~l IV Komitecie 1l:ILian Naukowych o dotacje na wydanic niektórych pozycji przewidzianych do dnlku \\ przy szlym roku Wyjaśnienia wymaga kwestia współzależności dotacji i hudżetu /'(1 1''1"1,. Ksi'l/ki dOIO\I<1/1C. przez sicć kolportażu powiększają wpływy budżetowe tO\varzystwa i powstają \\ calo~ci cip naszej dyspozycji. Sprawy wydawnicze prowadzi dr I\ntoni KUC/.Yllski. W bit.:żącym roku fundacja .. Pomoc Polakom na Wschodzi c" \\ Warszawic z\\Tócila si~ Li" naszego towarzystwa z prośbą o książki na wystawę .. Dni polskicj bi'l/ki" \\ .1illsku na Ili;i101l1'; (-' do 8 maja 1994). Odpowiadając na prośbę wysiano ws/ystkit.: snie 1''11,. l'lcmie z / be/u l' ii Wv~yslkimi Oskara Ko/berga (o wartości: PTI. 3.5 miliona zl. a I>I;VOK Pl')I miliona) Pi' /akol1czcniu wystawy ksiqżki tc zostaly hezpłatnie prz.ekazane Bibliotece :\arlllltl\\ej. Hihlio!c'Cc' Katedry Polonistyki Uniwersytetu IV Mil1sku oraz bibliotekom polskieJ spokC/no~ci n<l 1\;lIoll>--L Ukrainit.: i w Rosji. Biblioteka Naukowa im. J. Czekanowskiego Biblioteka gromadzi głównie publikacjc z zakrcsu ctnogralii i etnologii kr;qoweJ i za~r;l/lIC/nej oraz ważniejsze wydawnictwa z n::luk pokrewnych: archeologii. historii. socjologii i Je/\ koznawstwa. W roku sprawozdawczym księgozbiór po\',iększyl się o :' 17 \\OIUnlinl·)\\. \\ (\'111z;lkupionl' 1]9 woluminów za 12,8 miliona złotych. z wymiany otrzymano 30-i \\olumin\' (Xli \\oi. d/lcl z\vartych i 224 woluminy czasopism i scrii). Z darów wplynęlo :,X \\olul1lin()\\. ;1 z produkcji wydawniczej towarzystwa przybyło 16 woluminów. Księgozbiór liC/.: obecnie .,7.1 X.' \\ 011:miny. W ramach wymiany wysłano 150 egz. "Ludu" (t. 7:').:'0 t.:gz. "I.iteralury I.ut!ł)\\cj" (roc/Illh 37. z 1993 r.) oraz kilkadziesiąt egzemplarzy innych wyda\\Ilictw z zapasó\\ Illag,l/\ no\\> ch towarzystwa. Po przcprowadzonej werytikacji kontrahcntów \\yllliany li,t" inSI) lucjl z<lgrilnlunych zawiera 160 instytucji w 34 krajach. Ostatnio zosl;"a nil\\i'lz"na \\Yllliilll<l z l\'lu,cI\ lk Zaragoza \V Saragossie w Hiszpanii. Wymianę kraiow" prowadzilllY z 40 in,,:- łucJallli. Z ksie,:gozbioru korzystali glównie pmco\\'nicy naukO\vi i studcnci Katcdr: i-:tnologii l'nillclsytetu Wrocławskiego. studcnci historii. archeologii. kulturozna\\st\\" i geogralii. a t;lkic 11m, zainteresowani z placówck kulturalnych i naukow)'ch Wrocla\\ ia. a lllicJscu \\ U\ tclni 11.+ Illiejsc) udostępniono ok. 1800 woluminów. na zcwll<\trz C/y\t;lnikllln indY\\'idualll\ III \\ \ poi\czono 28 woluminów. 00 Ccntmlnego Katalogu Zagranicznych Wydawnictll' Ci"gl:ch llihlioLL'ki "aJ'(ldłllll'i w Warszawic przesiano wykaz czasopislll i scrii zagranicz1l\Th. ktllrc II Jlhn~h do hihliot",; w 1993 roku. Bibliotekę prow::ldzi mgr Jadwiga Klodnicka. Archiwum Naukowe PTL W okrcsic sprawozdawczym Archiwum macznic powi<;kszylo s\\oje zhilll'\ o łebł\ II 'lwlllnieniowc "sybirackic". Obecnie posiada 648 lek autorskich. Pr<"'adzon\' .jc'l do nich na hlLlall' osobny inwentarz i oddzielny katalog al i"abetyczny. Materiah są \\ :-kOl'z.: sl\ \\;Inl' S/.L'/cgl·)lllll' pl7ez studentów i pracowników naukowych Instytutu Ilistorii I Jniwcrs) lelu WroeLt\\ ,kic,:" Udostępniono łącznic 200 tek. Z archiwaliów z zakresu kultury ludowej korzystali praCll\\nicy Ccntralne'go i\lu/culll Morskiego \V Gdal1sku. Muzcum im. WI. Orkana \\' ({ahcc i stlldcnci lilologii Jlol,kil'1 Uniwersytetu Wrocławskiego. Archiwum N::lukowc prn\\adzi Illg!' Paulina Sucheckil W okresie sprmvozdawczym (1994-199:') sklad Zarządu (ilt''''ncgo. I'!'uyd Ilnn /( Ci 11)\\i),'; Komisji Rcwizyjnej oraz Sądu Koleżellskiego nic ulcgl zmianie'. \V ,klad /:I!'z'l'lu (iill\\ llc';\ wchodzą: T. Baraniuk. E. BączyIiska. E. Bcrendt . .J. B(\hd~IIHl\\iC/. / .. lil.,it.:\\lcz .. .J. I iL'ldcl1lcJe'1. K. Kaczko. Z. Klodnicki. L::. Klosek. 1\. Kwaśniewska. B. KOPUyt'lska-Ja\\ o!'sk:t .. \. 1\.0\\ id ,LI. �307 LCIIIl'ka. I. LISOlI :1. 1'v1.Parnowska, A. Rataj, M. Rostworowska, R. Tubaja. 8. TUrIlo oraz I (Icślak i :\ l~artoS/. last<;pcy czlonków Zarządu Głównego, I'rO\lIIUm It, d/ialalo w s'dadzie: /. Klodnicki - prezcs, R, Tubaja i A. Kowalska-Lewicka - II iccprocsi. lVI. Rostworowska ---sekretarz generalny, E, Berendt - z-ca sekretarza generalnego, l. loroI'1ski - skarhnik. -'- Bohdanowicz - z-ca skarhnika, T Lasowa- członek Prezydium IG. \\ :;klad (jllm nej Komisji Rewizyjnej wchodzili: .I, Adamczewski - przewodniczący. \\ronk()\lska I.-UI pI'zewodniczącego, J. Luczkowski. W. Sadowski, L Soppa - czlonkowie. 'iqd "-olezell:;ki pracowal w skladzic: S. Chmielowski - przewodniczący oraz K, Wolo:; ('1\ /CII ski olonkowic. t 'IlonkOlI ie Pro) dium spotykali si<; 1\ tym czasie sześciokrotnie, a osoby mieszkające lIC \Vroclawiu pozostawaly w ciąglym kontakcie, Na zehraniach omawianc hyly następujćjce /dgadnicnia: 1:lpCII nienia środk()I\ niczh<;dnych do funkcjonowania Pracowni DWOK w Poznaniu, ROilI a/ano nal\et mo/.Iiwość przyl<\czenia jej do Instytutu Archeologii i Etnologii PAN. 'iPl<II\ ic lej /.()s{:i1o poś\\i<;eone specjalIK zehranie w Poznaniu z udziałem prof Ci, Lahudy: I,odl<;cla 1'00 ()środek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej w Lodzi na zlecenie \linlsicr:;tll:I KuliUl') i 'illuki opracowania kaI'toteki "Ginące zawody" i zmiany trybu zatrudIlIcni:1obu 1':111pracuj:\cych w ODilL prlcz I'll :Irchil\um ['o/s/ul'go al/aslI I'lnograjiclwgo w przypadku likwidacji przez 1'-\\ I'raClm n i I' AL oraz zes/ytów I' AE do sprzedaży wraz z wydawanymi przez PTL ..1\.OInCntar/:lml": lagadnicnia Iwi:vanc I wydawnictwami PIL jak: uaktywnienie kol porta/u wydawnictw, IInIdI11 ccn lIiekl(Jr\ch wydawnietw, zastanawiano sil( również nad potrzehą -- w tych trudnych L/:hdcI1 11\llalldnia przo I'TL prac z pohocznych nurtów zaintcresowat\ towarzystwa (jak Iltcr,ltm:1 Ilspomnicnio\\a czy historia nauki): 'locg()lnlc dU/o micjsca poświ<;cono sprawom związanym z przygotowaniami do ohchodll\\ stulecia 1()\\al'Zystwa. na które to uroczystości z!o/ą si<;: \V:i1nc Igrol11ddzcnic Dclegatów, ndllk()\\a (przygo{()\\ywana przez prof Jasiewicza), urOCZ\ s\Ości olicj:i1nc. Ild/.l1<ICZCnlalaslu/onvch c:zlonk(l\\ 1''1'1" prl) 1.l1<lllICczlonkostwa honorowcgo. - !ll(),/ll\\oŚC uczcstniczcnia w konccrtach Festiwalu "Wratislavia Cantans" oraz zwiedzenia I'anor:ull) Raclawickiej, 1\lslal\v: I ..Polskie opisanie świata", 2. "Polskie lowarzystwo I,udo7nawe7e 18')5-1')')5", ,.I'okllcie l.iemia Wincenza" 1)1\IC picm :;/C l\vsl:ll\ y organizowane są w Muzeum Etnogralicznym, natomiast trzecia 111:;1:111:1 .. I'okuclc .. ". przcwidziana w "Ossolineum", zostala przelożona na czas późniejsz) I pll\\odu kolizji terminu otwarcia wystawy z Fcstiwalem "Wratislavia Cantans", / 1'1<11101\ :lllCgo 1\) bicia mcdalu pamiątkowego musiano niestety zrezygnować z powodu II \ .sokicgo koS/tu lan'm'no projektu, jak i wykonania mcdalu, I okazji uroczystości jubileuszowych I'TL postanowiono zorganizować Zjazd AbsolIIcn[(m KalCdr) I.tnogrdlii (Etnologii) Uniwersytetu Wroclawskiego: n:1 "'ZlSlkICh Icbrilniach omawiam; tc/ byly sprawy linansowc, jak: kalkulacja ccn II \ dali n icl II, IHlIHlI'dria la artykuly wydawane przez PIL, uposażenia pracowników Pll" cilllal'.lC lid d/ialalność l()\var/ystwa itd. Wobec stalych trudności finansowych, z jakimi boryka ,IC tOI\:lr/lStllo padla nawclna jcdnym z zcbrat\ - rozpaczliwa propO/YCP1, by oglosić LIp~ldlo:;ć i()\\arzysl wa. pOlOstawiając jedynie bibliotekę: ,h SklIlOllal10 Ic/ nad potrzcbą zalo/cnia księgi pamiątkowej, !'lel1<lrIlC poslcd/cnic larządu (ilównego już tradycyjnie .. odhywa sil( raz w roku w poląc/cnili / \\:tln) 111IglOllladzcniclll Delegatów (w roku bieżącym: S,()'),19,)5), I""CI~CI" �.lOX Jeśli chodzi o Główną Komisję RewizyjmI, to Ivarto zaznacz\'c, i.c PII\I r(lCOllll dp trad: cii uczestniczenia członka GKR w posiedzeniach Prezydium Z(;: II' o"rcsic Spr,1I1l1/dallc/\ ni pr/elVodnicząey Komisji. Rewizyjnej brałudzial IV trzcch /cbraniach W okresie od 5 października do 3 listopada 1994 roku Na.ill y/V,I I/hd Kontroli pr/cprOlldd/.i la kontrolę w towarzystwie, a jej cclem było sprawdzen ie II ydatk()\vania pien i.,:d/\ pr/\ Indwanych przez KB w latach 1993-1994, a ta"i.c prall,idllll\'Ości konla"ll'lI\ IPII;lr/:.,III;( / 1....Ii\. W wyniku kontroli nie sformułowano istotnych /.arzulólI, a drobne uchl bienl,1 1('rlll;Jine /PSI;Ji\ usunięte. W okresie sprawozdawczym nastąpily zmiany personalne w administracji Zar/'idu (i!r"lllncgp, zgodnie z zaleceniem Gl. Komisji Rewizyjnej ze stanowiska gl. ksio;gollej odes/la p. ",1,lria Kkc (z dniem 31 marca 1995 roku). Odeszly również: p. Zenobia Plotnick<! (30.04.! ')')5) oral p. Ten::sa Kłosowa pclniąca obowiązki sekretarki (28.02.1995). I'r/yjo;to do prac:' p. Annc Luhar"lsb iod 1.04) - na stanowisko księgowej i p. mgr Agnieszko; Dud.,: (od h.(2) na St<lIlOllis"p \eki"C\;lltl. Wszystkie te osoby były i S'l zatrudnione w wymiarze 1/2 clatu. Natollli,lsl / .l!4 cl,ilU na CI/I \\Tócila p. Bożena Kuezyóska - sekretarz redakcji "Literatura Ludoll'a" lldalo si.,: lei. ocali(- dll a etaly w ODilE w Lodzi dzięki podjęciu prac zleconych przCi' MKiSz. I'rz.drllal lcz II calości zespół pracowników DWOK w Poznaniu. W Ośrodku Dokumentacji i Infórmac.li Etnograficznej w Lodzl. plld kierllnkielll pro/. 11. Kopczyóskiej-.laworskicj, pracują dwie osoby (częściowo oplacane przcz MKiSz) \\ okrl',il' sprawozdawczym prowadzono prace nad ko!cjnymi tomami bihli0!Cralii l'tnogl",dii pols"icj Z<l lata: 1991-1995, 1986-1990, 1929-19.13 (rozpoczęcie prac) i I'Xl4-1')J') (kOIII\llll'll"j'I). \.<1 zlecenie MKiSz Ośrodek praeujc nad ba7.ą danych do z,agadnlenia ..( illl,!Ce I,III"'!: ". 1,1\1inai;!,'" dane twórców ludowych z całej Polski. wykonujqeych rzemiosl,1 1Iz.n'1I1e Zil l<lnik'II;!CC' Prowadzono też stalą obsługę kartolek ODilE i 1'1"1. oraz. działalność inl<lI"1llac:.in'i 11<1h<l/I,' posiadanych materiałów bibliograficznych i dokumentacyjnych. W Poznaniu prowadzi działalność Redakcja Dz.ieł Wszystkich (!sk,lra K"lhnga pod kiel"linkiem prof. B. Linette, W roku 1995 po raz pierwszy od Wiciu lal, pl"/y/l1;1110 Rcdil"cli dcJl;lelC W postulowanej wysokości i pierwsza rata zostala przckaz.an<l.juz, w I kll;lIl,ilc W Pl/\ gllli1\I<lI1!U Jest tom 59/2 - Maleria/)' do elllograJii S/oll'iclJl pO/lIdlli())ITCiJ i :ac!lrJdllich. :-;'\ lO pic'ni morawskie, czeskie i z b. Jugosławii. Na tom (,9. - A."o/lI/iO::rcjejiJ/'h'/Jiall())!'c .. Kil, i nic pilIlilai środków na 1995 rok, mimo lo prace są kontynuowane. W r,lInach st<lr,lI'l o dolinansPllanil' działalności towarzystwa zlożono wizyt.,; w Fundacji Stefana Ilatorcgo (Z Klodnicki I. podpi'alhl umow.,; z LJrz..,;dcm ds. Kombatantów w spraWie dolinansol\"ania "Bihlioteki Zesblica" (/ KII',Inicki), prowadzono rozmowy w sprawie obniżki koS/tóll' druku .. I,udu" (i\ I. I Llln<ln, l. LI\ielliC!. 13. Jaworska, Z. Klodnicki), zlożono wi7.ytę prezydentowi Wroclall ia 11. ZdruJCII skil'liHl w sprawic dolinansowania uroczystości jubi!cuszOlv'yeh (\\'. \Vrzesil·lski. Cz.. I km<ls. I. kip,;· nicki, M. Rostworowska). wiceprcmierowi A. l.uezak()\vi (W. Wrz.csiliski, Z, JasielliC!. Z. Kll'llnicki, /.. Podkallski), w Komitecie Badal1 Naukollyeh - II spra\\ie linall'lll\illlia l<ld,lIi 1I,!'zegll towarzystwa (L Klodnicki). Prezes 7.. Klodnicki brał ud7.iał w pracach Komisji Ministersllla l.dubc.ji \iarodolll'j przygotowującej program "Dzicd7.ietwo kulturowe w regionie", II posied/l'niu KomilelU \auk Etnologicznych PAN w Poznaniu, w sesji zorganizowanej przez MKiS/ II :'vlordach. l\\glas/di;lc tam referat na lemat kultury regionalnej i IlIdowej. brał udzial II pracach n,Jd progr,lInem ..( IHI<lcC z,m'ody" (wespół z prof. Jaworską i min. I'odkat'lskim) or,l/ II ohradach dzj,li,iczI knlliJl"I \1 \Iuzeum Okr.,;gowym w Legnicy i IV spotkaniu z regionalistami I)olnq!o ŚI'1sk.J II (i10!C0I1ie Celem właściwego przygotOlvania uroczystości .lubi Ie lIS z.()\\":l'll lOll 'Ir/.\ st II apllII Oldl1\ Komitet Organi7.acyjny, którenHl prz.ewodniczy prof. Z . .I<t,iewicz. Do K\lmllclll 11\II1UIOIIC)C\, lI'eszlo wielu wybitnych osobistości, a patronal nad tlbchlldanli /.god/il si.; pr/.:j'le IIICCprem!c! Aleksander Luczak. W związ.ku z. przygotowaniami obchodów jubi!cuvu 1'1"1. nasilono ~i1l1la~t: !l' środb~l1! społecznego komunikowania (Hanna Nasz i /. Klodnieki). Wyst,\\I": o StuleClii I'TI. plh:c,,I<)\\aly: Dorota .Iasnowska i Ilanna Golla przy wspólpracy 1'~lulin: :-;uciJec"iej. Ircn: lielill'klc'.' l �30') Klodnickicgo. Stron'l organizacyjną wystawy ..Polskie opisanie świata" zajęły się: I:Iibieta Ikrendt i Ylagdalena Rostworowska. Natomiast przygotowaniem uroezystości jubileuszowych I seSl1 naukO\\cj zaj<;li się prof. Z. Jasiewicz wespół z dL hab. Z. Kłodnickil11. / pomocil linansO\\ą pospieszyli wojewoda wrocławski. wiccminister MKiSz /. Podk,u1ski. KB.\; i prczydent Ill. Wroelawia. PonlOca organizacyjną sluią wladze Uniwersytetu Wrocławskiego oraz dyrektor Ossolineum. I'rll /ar/ild/ic (jJ(m nym PTL działa 20 oddziałów terenowych; IV ramach n iektóryeh odd/laJ(l\\ f.unkcjonuj,\ kola zainteresowań. jak: Kolo Zainteresowań Kulturą Ormian (Gdai1sk. Krilkoll. \V'lrs/ima). Kolo ZilintereSO\\iU1 Kulturą Lużyczan (ł'oznai1, Szczecin. Wroclall. \\ iIlVi!II'1. gdzie jednak Kolo to wyraz.i1o chęć usamodzielnienia się), Kolo /ainteresowai1 Kultura .\,) ryjsk,! (Pozna(l) oraz. Kolo Ilafciarskie (Kraków). Sprallozdania z rocznej dzialalności nadesłało II oddzialó\\: z Gdai1ska. Krakowa, Lublina. lodzi. Lai1cuta. f\1szan) J)olnej. Opoczna. Poznania, Bytomia (Oddzial Śląski). Warszawy. Zieloncj (ie)r). l\iektóre oddzialy wlączyly się w organizację obchodów jubileuszowyeh -- najczęściej II jlltlllic II I sUm i prelekcji. \\ okrcsie sprawo/.dawczym przyjęlo 43 nowych czlonków i po skreśleniu przez oddzial) ,huh. kl()re 11\'zygnO\\aly z przynalci.ności do rTL oraz osób zmarlych towarzystwo licz) "beenie 1107 czlonk(·)\\. II lym dllóch cz.lonków prawnych. 8 zagranicznych _. honorowych I :i III) CIain) ch. ze Slowackiego Towarzystwa Ludoznawczego w Bratysławie. i /. Działalność wydawnicza \\. okrcsie sprallozd,llIczym ukazaly się dwa kolejne tomy "Ludu" (t. 76 i 77) za rok 1')93 Ie)')4. \V przygotowaniu JCst kolejny tom - za rok I 99:i. posiadająey zabezpieczenie tinansowe I dOlacji Y1KiSz oraz I'AN. Planowana Jest także angielska wersja tego tomu. Redaktorem nileZell1\nl ..Ludu" .jest prof. /. Jasiewicz . ..Litc-ratura Ludowa"· ukazal się zeszyt 4 - 6 (lipiec-grudziei1) za 1994 L oraz lrz.y zeszyty Iii rok 199:i. w opracowaniu drukarskim jest zeszyt 4 - :i za rok ł 99:i (lipiec-październik) I)'hll iceonl temat) ce stosunków polsko-ukraii1skich, przygotowany z ok,vji jubileuszu towarzystliiI. J)o kOlica roku llkaie się zcszyt (,. a w tekach redakcyjnych znajdują się materialy do zeszytu Iii r,)k 19l)(, Pismo posiada labczpieczcnie dotacyjnc ze strony KBN, MKiSz oraz Wyd/lalu Kultllrl tll<;du i\liastil \Vroclallia. Na Uli agę zaslugujel;lkt. ie czasopismo to w bieżllcym roku 11,"/10 II till kalellLlilljo\\Y cykl ukazywania się poszczególnych zeszytóII. Redaktorem llilelCl11\ 111Jcst prof. (·1. llernas . ..LIldlkie Studill Itnograliczne" ukazal Się 33. tom za rok 1994: Jcst to praca KI·yst) n) l'iiltk()\\skICI KU/lul'II II ikollos/era. Redaklorcmnaczełnym studiów byla prof. Jadwiga Kuchar,kcl. /"odnic I poslllnO\I ieniem/arządu Oddzialu Lódzkiego PTL w kolejnym -- 34 tomie .. LSI:-In~lId~l Sl~ rl'krall II ygloszonc na sesji __O po/ytkach płynących z etnogralii" zorganizowanej I ('kitzli /jil/dll I'll II Lodz.i II ]l)') I roku oraz część poświęcona obchodom Jubileuszu 4:i-lecill plilll nilllkolleJ prof. dl· hah. Ihonislawy Jaworskiej i prof. dr hab. Jadwigi Kucharskiej. r<'edakto!.cm tomll hędzie mgr Malgorzata Gołicka-JabloJ1ska. \\ rilmillh ..!\Ichillllnl J:tnograliunego" pod rcdakcj<t dr. Janusza Kamockiego został ()pllhlik()\\il11Y kolejll\. 3X. [om ,\j!O/r::ellie lIa TatlT autorstwa Witolda Piksy. Tom ten został I\\danl / dOlilCjl po/y skit 11\ch II l!rz~dzie Miasta Krakowa. Dz.ięki zabicgom dr. J.Kamockiego tum ten nic ohciiVyl linanSOIV(l I' IL a przynicsic pcwne zyski ze sprzedaży. Ikillid si~ tu drllgi zes/Il I tomu KOlIIelliac)' do Po/skiego at/asu elllograjlcllego. a (om ,IIlIgI. pośllięcol1\ hudownictllu, przygotowywany jest przez Pracownię PAl: IIIKM PAN I Plillldop,ll!ohnie ublic ,ię na prz.ełomie lat 19'i:i/')(,. Redaktorem naukowym jest dr Janusz IluhrlillWII iu. \\ lamach lIkaZUj'ICl'j SIC od cztcrcch lat snii __Biblioteka /.eslaJ1ca-- II ostatnim roku 'pLIII u/dilll czyni uka/id) si~ ~ pozycje: Helldvkt DvhOlI;ski /vcie i d::ie/o IV opraCl1llanill ('itl'riela Ilr/~ka: .Il/k /Jlski,11/ :: .".lIil/::d /.osv d::ieci po/skich 11 7.SNN \1 okreSie drugie/ llo/m luirmc/ illllolstlla IJanieLI !)oćkol\skicgo. oraz ksiązka Ircny Haw S'/I/dl/llli /)/'{IIJ/C()I'. /upiski �.i I () :: sowieckich lagrów. W ostatniej Jazie druku znajdujc sit; Ibcllllik ,M::c!a f.:O/JClil hn',~ad/('m wojsk po/skich ... zcsłancgo na K'Hl1czatkr;. Ksi'l/ka ta uka/c sit; IV spccjalnym opracolI,lnlu edytorskim odpowiadającym konwcncj i starodruku. alc/)' podkn:śl ie. /e pOll a/na CZt;ść środków pozyskiwanych na druk ksią/ek 7. tcj serii pocho(j;.·i I. dotacji /.clVn<;lrznych oral. od donatorów prywatnych z kraju i zagranicy. Scria ta dwukrotnic uzysbla nat'rod<; [n,t\ tUllI Ilistorycznego im. Józefa Pilsudskicgo \II Nowym Jorku, szcrcg pO/)'IYlVn)'ch rCCCIl/Ii kr,ljoll\ (h i zagranicznych oraz Honorową Od7.l1akę Sybiraka (w 1994 roku). Nic !.Ostal jeszc7.e ukoilczony druk książki T Karwickicj - UhlO/T /Ui/Ol!'!' \1 /'O!.IH', clhle· tytuł ten wymaga już nicwielkicgo nakładu pracy. by /ak(1I1C/Yć cykl drukarski. W drukarni znajduje sir; równie/ tom dotyczący Dolncgo SI<łska. zalytuiollan) /)0/111' .~ląsk d::ied::ic{,ł'Okulturowe regionu. którcgo druk opóźnia sir; I. pOlvodólI finansowych Peine zabezpicczenic finansowc jest natomiast na druk ksi;~/ki biograliClncj pOŚII i;;conci Ignacemu Domcycc. Srodki pochodzq z KBN i Stowarzyszcnia "Wspólnota Polska" W planie wydawniczym znajdujc się tc/ ksiq/ka pror D. KadlllbcL /al\lulO\lana (;,),.,UC\ ,\'I/liecll. Humor pograllic::a polsko-czeskiego finansowana czr;ścio\H\ /. dot,lcji Kn I. zaś tl Pp/IIstClI", brakującą CZyŚĆ picniędzy czynionc sq stClrania m. in. II kopalni:Kh (j,\rnq!.o 'lI'lska Sprali \ wydawniczc Polskiego Towar7.ystlVa Ludoznawczcgo prowadzi dr Antoni KUCl)'I·1Ski. Biblioteka Naukowa im. J. Czekanowskiego W roku sprawozdawczym ksi<;gozbiór powi<;kszyl się o 404 \\ lllllmil\\' 174 po/\ cjc /. IiIkupów, 265 z wymiany wydawnictw. 47 z darów i 18 pozycji I produkcji lV\'d:l\\niC/cl PI [ I i IV c11wili obccncj liczy 37.587 woluminów. Wymiana wydawnictw jest niczwykle ważną stron'l dZlalalności towarzystlla. I.apcllnia LIlla staly doplyw literatury etnograficznej, zwłaszcza czasopism. /. .20U Wolulllin(l\\ uasopislll .. j:lkIC' wpłynęły do ksit;gozbioru - aż J 84 pochodz.ą z wymiany. I. w) mi;1I1) pochod/.i k/ XI IIOIUlllinów dziel zwartych. Dzięki wymianie książki wydawanc prTCI. 10w,lr/)'stwo dllCicr<l}1 dll najważniejszych ośrodków naukowych, mul.ców i towarzyst\\ polskich i zagranicznych. \\·lll1i~1I1~! wydawnictw objęla 160 instytucj i zagraniCl.nych i 40 kl·ajowych. I. ksi<;t'o/hioru k(II·I\ ,tall pracownicy naukowi i studenci Uniwersytctu Wroclawskicgo. gk"vnic / K:lledry Unoiot'11 Stalymi cz,ytdnikami byli równie/ archeolodzy, historycy. klllturo/.n:I\\CI. gcogralllllic i inn: zainteresowani. W cl.ytelni udostr;pniono ok . .1300 woluminów. na /cmqlrz "ypo/\ C/\>l1I1 I-I woluminów bibliotckom krajowym. Jak co roku sporządzony zostal II ykaz c/asopislll lagr~lnicmych do Ccntralnego Katalogu 8ibliotcki Narodowej. W związku z .iubileuszcm stulccia towarzystwa bibliotcka /.oslilhl obci;l/ona dodatko\n mi obowiązkami związanymi z przygotowaniem uroczystości. \1 tylll wystaw II Muzculll Unogr:lficznym i 7 ł, Walncgo Zgromadzenia Delegatów. Bibliotek;; prowadzi Illgr J:ldwit'a Klodnick:l Archiwum Naukowe PTL W okrcsic sprawozdawc/.ym do Archiwum wplyn<;ly m:llcrialy dot) c/;\CC historii Odd/Jail! I,ódzkiego Pll przckazanc przcz .Ió/.cfil J)zienisa /.nacznic powi;;ksz\h si, Ibmly S\ hlr'll'klc. obecnie licz,! 704 teki zinwentary7.owane i okolo 20 IJrzygotoll ;111)ch do opracolI'lIlia. I.c Ihidrów archiw~nych korzystają studenci etnologii i historii (szCl:cgólnic z tek sl'hir;lckich I udostępniono 47 tek, a tak/c pracownicy muzeów clnograliunych: II c WrnclilIliII i Kr,lk(,,\ j,. praz Muzeum Niepodleglości w Warszawie - udost<;pnipno «2 tcki dotyu:\CC dzialalno,ćl i historii Pll.. Wykonano też kserokopie archiwClliów Jana Kubarcgo dla Janusz<l \"'olnlclI iC/:r W związku z wystaw'l przygotowywaną na jubileuS/ tomlr/.ystll:1 - II) scgrcgoll ~Ind. udostępniono i wypo/yczono Muzeum J:inogratic/nelllll wc Wroclalliu archill:J!i:l /\\ ia/alle: /, historią towarzystwa. Archiwum Naukowc prowadzi mgr Paulina Suclll:cka �,li I 1'()ISKIUj() 70. WALNE l.(iROMADZENIE DELEGATÓW TOW/\RI.YSTW/\ IUDOI.N/\ WCZEGO. LÓDŹ, 29 WRZEŚNIA 1994 Il), Walnc Igl'ollladzcllic Delegatów Polskiego Towarzystwa LudO/na\\ czcgo otwol7yla prucs ()dd/,i,du Lód/liego Bronislawa KopczYllska-.Iaworska, serdecznic witając zebranych l'/ionL('lIIlO\I,lrzvstll<l, <Inasl.,:pnie oddala głos prezesowi PTL lyglTIuntowi Klodnickiel11u, I. Klodnicki po\\ilal przybyłych na obrady zagranicznych członków towar/ystwa - prof .\Iagd,dcn.,: I'<lrikov;l z nralysiawy oraz prof, Wiktora Gusiewa z Sankt Petcrsburga, '\<1 pr/clv()llnicząq obr<ld przez <lklal11acj.,: wybrano Krystyn.,: Kaczko, która prz~dslawila program por,r;ldku d/.icnncgo: I \\\ból' Komisji Wnioskowcj: 1 [uczcnic l11inutą cis/y pami.,:ci zllladych czlonków PTL: ,', \\\'bór czlonk{l\\ honorowych towarzystwa: -l. PrzcdSI<l\\icnic spra\\o/,da(l: - Spra\\o,rdani<: Sl'kr<:tar/a (iencralncgo . Spr,llm/danic linanso\\c . Spra\\ozlhJnic Rcd,lk<:ji Dziel Wszystkich Oskara Kolbcrga - Sprallo/danic Ośrodl..a Dokulllentacji i Informacji Etnograficzncj - Sprallo/.d'lnic (il{)II'ncj Komisji Rewizyjnej: /rCl<:roll ,Illic gi<'lIvnych problemów 10ll'ar/.)'stwa przez prczesa PTL I., Klodnickiego: (, ()lm'1I1icnic pl'/ygO{o\\"lIi do ob<:hodów setn<:j rocznicy towarzystwa: - Spr'lllo/d<lni<l ()lld/.iall'lI\': ~ \\\ st,!picnic Komisji WnioskO\lcj. Il'hranl pr/,u akl<lnl'lCj.,: I"lakceptowaii porz<ldck ohrad, 1)0 KOlllis./i Wnioskow<:j powol<lno i ,icdnogłośnie przeglosowano kandydatury: Hemadetty I LitllO, :\;!<lrii l"IrJ1O\vski<:i i I\ndr/<:ja Stawarza, Oddzial Krako\\ ski pr/edstall'il sylw<:tki zmarlych ostatnio kolegów: wielolclnit:go kronikarza ,rlcnlJ s<\dccl..icj 1arialla Parnowskicgo. Barbary Poloczkowskicj związanej z zicmią cieszyńską (lr,lI .\1'lrii (;lad"S/o\\ej, w~'bilnej badaczki kullury ludowcj Polski Poludniowej. Z Odd/.ialu \I .\IsI.<Inic DoincJ odcS/i" na zawsze Ilelt:na Karpierz i Anna Albillska. Przypomniano też ,) I.lmrlych koit:g<lch / W.,:g.icr -, profc,orach Jeni) Barahasu i Beli Gundzie, Zcbrani uczcili I'''micć Imal''' ch minut,! cis/y, '\~lsli;J1nil' przcpnlll'alizono glo'llIvanie nad wnioskami o nadanie honorolvego c/Jonkostwa I'II" Pr/c! aklam'lCj.,: pr/yj.,:lo przedstawiony przez B. Jaworską wniosck Oddzialll Lódzkiego. dOlI u'lcy ol1chod/<jcei II tym roku jubileusz 4:'i-lccia pracy naukowej profesor Jadwigi ~uch'lr,klcJ S\ IWelk.,: \\s/.echstronnego twórcy \udollt:go Stanisława Ciężadlika z Mszany DolncJ pr/cdstawil ,I, Kaplon. zaś laslugi dla tOll'arzystwa Zdzisława Podkallskiego, podsekre1'II'1a SI;IIlU II' Ministel'slll ic Kultury i Sztuki. omówił 7.. Klodnicki, Zarówno wniosek Oddzialu II \ls/<Jnlc Dolnej, .jak i wniosek Zarz"du Glównego PTL zostaly przyjęte przcz zebranych icdllo",l()snic \\ bloku 'prali ()/dali, M, Rostworollska odczytala Sprawo/danie Sekretarzn Gt:neralncgo I d/iał<Jlnosci 1'1'1, la okres O(),I '),)1-()').1994, I.c II'/gl.,:du lIa bardzo kdltki pobyt nn obradnch E. Pictrnszka, pr/ewodniu.ąca K, Kaczko I'('prosi!:lo prl.esulli.,:cie punktu porządku obrad dotyczącego omówienia przygolOwal1 do obcho,kll' luhileuS/u tOll'ar!.ystl"\. l'rl.l'\\odniu'lcy Komitelu Organizacyjnego Z. Jasiewicz poinl(mnowal zebranych. iż termin) UI'lIU\>hlści slanlllvi.\cych lrZOIl obrad WZD i sesji naukowej zostaną listni one w powiąznniu 1 11111\ mi "y dar/cniami lOwar/ysl.,!e) mi obchodom, Do przewodnictwa II' Komitecie Orgnniza,'yinl III l<lproS/OIlO reklora lInilll.:rs"tclu Wroclnwskiego prof. WOJciechn Wrzesil1skiego. bard/o z~UlllICgO d/i,ilaniolll PTL. �Obchodom bc;:dzie towarzyszyć wystawa we wrocławskim MUlcum Itno"I,lIiul1\ ni zatytulowana "Polskie opisanie świata". której komisariami S'l: 1\1. I~ostllonl\\ska i L. Ikrel1e1I. oraz szereg wydawnictw jubileuszowych (folder towarzystwa 7. obS/ern,! Cl.c;:ści'l histor) un'!. Słownik etnografów po/skich pod redakcją A. KOI\alskiej-Lewickiej. /'o/skie o/Jis({lIie .';'I"/U/(I A. Kuczyilskiego oraz planowany w dwu wersjachje;:zykowyeh 7R. tOIll .,Ludu··). Edward Pietraszek omówił rewltaty prób nawiązania konlaktóll l kolegallli ukrailiskillll z Instytutu Etnologicznego oraz Muzeum Etnograficznego. Milllo świadolllości \Ikladu etnografów polskich w badania na ziemiach ukraińskich. stosunek do POhlk(l\\ II) nika l istnicjaec.j tam sytuacji politycznej i gospodarczej paIistwa be;:dącego w stanic pr/.ebudowy Na pod,.;tall ie wstępnych ustaieti z prof. Stepanem Pawlukiem z Instytutu '·tnologiczilego. I,:. l'ietl,1O'/L'J" przedstawił możliwość wzajemnego uczestnictwa delegacj i Po Isk iL'go Tow <11'/)sll\ a l.udo/.n<1\'czego w obchodach IOO-lecia Muzeum Etnogralicznego Ile 1.11'011ie i kolegl')\1 ukrailiskich w uroczystościach obchodów I OO-Iecia naszcgo towarzystwa. Aby zebrać w tym miejscu wszystkie problemy zwią/.anc /. obchodami jubileuS/u. poproS/Olh1 A. Kowalską-Lewicką o przedstawienie rcdagowanego przc/ ni'l S/ml'/li/,{/ elllo.-.;m!')lI· Ilo/,k" h. Redakcja Słownika jest spoleczna, poza redaktorem uczestniczą \1 praC<lch u.lonkOlI·ic ()dd"I<i1u Krakowskiego PTL: Anna Spissowa, Ewa Fryś-l'ielras.rkowa onu V,'Lldyslaw !llelik(\\I,.;kl Słownik powstaje na podstawie malerialól\ zgromad/.onych pl/e/ . .lana 1'. I)ekOlI sk iego 1'1/\ II'ielkiej pomocy Ireny l.echowej. Do piel'\lszej cze;:ści S!()\t'lIika pr/.ygo!owano ()7 hiogrwJl()1I autorstwa 45 autoró\v. A. Kowalska-Lewicka zaapelował" do autor<'lll o u/.upelnlcnic materialolI fotografiami; do polowy października he;:dzie można r<'lwnież skladać kolc.jne artykuły. 1'0 omówieniu problematyki jubileuszu powrócono do pr/edslalli;lIlia sprali o/dali. Sprawozdanie z prac Redakcji Dzieł Wszystkich Osk,lI'a Kolbng<l !rl'kro\\al l~ogusl:lI\ Linette. na zakoIiczcnie przedstawi I poważn~ sytuacj.; D\),.'OK. II) nikaj;IC,! /. n iL'111 o 1:11 0:< i zagwarantowania przez PTL dalszego istnienia pracowni. Maria Niewiadomska odczylała spr:lI\ozdanie z d7.ialalności Ośrodka I )okulllcntacji I !nlormacji Etnograficznej. Równicż iSlnienie tcj agendy PTL I braku dotal:ji Jcst I.agroionc. Prezes PTL l. Klodnieki uzmysłowi I zehranYIll pfl\l·a,>ml sy·tuacjc;:.. jaka II') nikla / pmlod" zmian w strukturach nauki PAN nie odpowiada jui. timln,,;ol\l\ la istnienie tm\;!I'/.Ystw naub'wych, I.aś K13N nie dOluje elatów w towarzystwach. Ocalen icm dla pracowni IOllarLI ,l \\" Redakcji DWOK i ODilE mogłohy być wpisanie ich II' innl' struktmy organi/,IC)jnc I'ropo/lei:1 pror. llenryka Samsonowicza dla Redakcji DWOK może hyć prl) pisanic do Instytulu ..\rchcologii i Etnologii PAN. z pozostawienicm PTL tytulu wydm\ niCleg(l. laś II pr/lpadku (lśr"clk:i pozyskanie środków na liJllkcjonowanie z Ministerstwa Kultmy i S/tlJ..i. 'IV lIlią/ku l. POI\\/szym Prezes wystąpil z wnioskicm o upoważnicnie I'roydi"lll /(J I'TL do PO(!c.in1tll"lIlia Opllmalnych decyzji w zakresie DWOK i ODi IE. aby nic dopuścić do roilI i'l"aJli<l I) ch praCOI\ I~I Zebrani przy jednym glosic wstrzymującym sic;:poparli wniosck. W następnym punkcie porządku obrad sprawozdanie linansOIle pr/.l'llstmlil skarbnik I'll Zbigniew Toroilski. Przewodniczący Głównej Komisji Rewizyjnej .I. i\damczellski w sprallo/.lbniu KOlTli,ji postawi I wniosek o zlllianę ksi.,:gowej (I powodu jcj niekompctcncii na odpolliecl/ialn\ III stanowisku). W dyskusj i nad sprawozdaniami pre/cs przedstaw il wkbd tm",,·/.)'.st II a "'e II prm\',ld"an ie lhl programów ksztalcenia ogólnego. zagadnieti związanych I tradycyjni! kultur;! ludOIq l'nlpo/lc·.ia PTL 7.nalazla miejsce w pracach koncepcyjnych Ministersllla Edukaeji NarodmveJ nad re!l\ll1ld szkolnictwa. (W pracach hiorą udzial z ramienia IOwar/)'st\\a 1\. .Ial\orska. A SlY kI. H. Bazielich. /" Kłodnicki). Zbieglo się to 11.:,>z zalecenicm O. / I\prcll\adzani<l pr/C/ krai~ CI.lonkowskic do programów ksztalcenia problematyki kuilllry rcgionalnej. n\llnicż l lIehll:"cniem na Kongresie regionalnych towar/ystw kultury ('lVn1cław. IlT/esieli I ')'H) Karty Regionall/IllU Polskiego, gdzie w szeregu punktów (m. in. pkt .~. pkt l}) IlIo/na znale/l' poparcic' dl.: iniejalyw ochrony i upowS7.cchniania kultur) ludowej. popr/ez wpnll\ad/cnic ll'eści rcgionaln)ch do szkolnictwa. Zespól. który rnialby opracOlYać powyższe koncepcjl'. pOIIOi<t MI), I'Olllo~,1 ci;;1 �313 programów szkolnych miałby być Słownik kullury tradycyjnej w Polsce. do którego redakcji poprosl.Ono prof. B. Jaworską (prace zespołowe nad Słownikiem miałyby potrwać ok% 2 lal). I'TL mia/by również opracować serię monografii terytorialnych z uwypukloną problematyką regionalną. wiąj'lcą si.; z programami nauczania. Seria nosiłaby nazwę .,Region/'. Pierwszy I IOmÓ\\ ... Dolny Śląsk'", zostal już przygotowany. Również zachęcono Oddział w Mszanie Dolnej do opracowania. przy pomocy etnografów, monografii własnego regionu. T. Karwick,!. któr,] ;:abrala glos w sprmvie koncepcji opracowywania monografii, została zaproszona przez ! Klodnickit~go do udziału w pracach redakcyjnych serii. I'I·czes. \\ związku z przyszłorocznymi obchodami jubileuszowymi, zaapelowal do oddzialów o \\i.;ksD] aktywność i organii'.owanie na własnym terenie przedsięwzięć związanych ze stulecicm lO\\arZ~ stwa. Inicjatywy tc bylyby oka7:ją dla ZG PTL do odwiedzin w oddziałach. Z. Klodnicki nadmienil równicż o mojliwości organizacji wystawy ..Polskie opisanie świata'" jako wystawy ()bjazdowej. W dyskusji nad możliwościami upowszechniania treści regionalnych poprzez programy ksztalccnia ogólnego. Franciszek Frączek przytoczyl przyklad jak bardzo ta akcja zależy od posta\\ nauCl:~cieli. awiązala do tej wypowiedzi również S. Koterba. która zwróciła uwag.; na kilka aspektów wprowadzania łych treści do szkół. Dyskusja. która \\')'wiąza/a się w dalszym ciągu, skoncentrowała się na wpływie mediów na \\ id/enic kultury tradycyjnej. Padły w niej przykłady audycji wypaczającej obraz wsi. np . ..\\ Jezioranach'" oraz pozytywny przyktad działalności red. Lodzińskiej. twórczyni audycji porannej ..Kiermasz pod kogutkiem'". ratującej przed likwidacją zbiory folklorystyczne Polskiego Radia. W lOku dyskusji sformulowano wniosek dotyczący zalecell dla programów radiowych i tekwizyjnych i sposób realizacji tych zaleceń (do przedlożenia przez Komisję Wnioskową). W toku d<llszej dyskusji. w której wzięli udzial M. Rostworowska, Irena Soppa, F. Frączek. przedSla\·.ionl) potI7.eb.,: sporządzania. pod okiem specjalisty. dokumentacji eksponató\~ el110gralicznych gromadzonych w szkolnych izbach pamięci. l. Klodnicki przypomniał o sesji naukowej w Chorzowie. która zaowocowała nic tylko ll1alCl'ialami dl) przemyśl ell (cz.,:ść referatów wydrukowano w "Reformie Szkolnej"), ale również ch\ oma spotkaniami. które pozwoliły znaleźć wspólny język pomiędzy etnografami a nauczycielami. Po d~ skusji zebrani jednoglośnie udzielili Zarządowi absolutorium (ZG PTL wstrzymał się od g!osc)\\ania). 'v\' kolejnym punkcie obrad zostały przedstawione sprawozdania następujących oddziałów: CidaIisk. Kraków. Lublin. Lu1cu!. Lód7 .. Mszana Dolna, Opoczno. Opole. Katowice. Poznań. Zamość. Zielona Góra. Warszawa. A. SlaW<IIL przcwodniCi"'lcy Komisji Wnioskowej, przedstawił wnioski: I Wniosek w sprawie podjęcia przez Prezydium ZG PTL staraJl o zapewnienie funkcjono\Iania DWOK i ODilE - przegłosowany w Irakcie obrad; 2. Wniosek dotyczący powołania komisji. która zajęlaby si.; oceną audycji radiowych \\ypaczaj'lcych obraz wsi. Po dyskusji. w której wzięli udział m. in. S. Kotcrba. A. KowalskaLc\\ieka. L. Fryś-I'iclraszkowa. przeprowadzono głosowanie, w którym wniosek odrzucono (13 -prz<::ci\\·. 7 za wnioskiem); .l Wniosek o aktywny udział członków Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w kształto\\aniu programów kSl.tałcenia ogólnego. Wniosck przyjęto jednogłośnie. \;a 1,Ikonc/enie obrad Prezes Z. Klodnicki przypomniał, że jubileusz towarzystwa jest okazją do nadania ocłznaczeó resortowych i pallstwowych, totej oddzialy są proszone o skladanie sto.,o\\nych wnisków do kOllca roku 1994. Pracs poprosi I leż autorów o przesyłanie swych publikacji (z autografami) do Ribliotcki PTL im . .I Czckanowskiego. co da kolegom informację o etnograficznym rynku księgarskim. Maria Niewiadomska, Jolon/a Ko,\:cielska �314 P.S. Walnemu Zgromadzeniu Delegatów w Łodzi towarzyszyla sesja naukowa pl. ..0 po/y tkach płynących z etnografii". Referaty z tej sesji oraz opis uroczystości juhileus/owyeh 4)-leciil pracy naukowej prof. dr hab. Bronisławy Kopczyilskicj-.Iaworskiej i prol" dr hah .Iad\\ igi Kucharskiej zostaly opublikowane w .,Łódzkich Studiach EtnograflC/nych" l. 34 (I ()l))) 71. WALNE ZGROMADZENI[ Dł·:U·:C,AT(lW POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUD07.NAWCZEGO. WROCLAW. l) WłVI:SNIA 1l)l)5 7 I. Walne Zgromadzenie Delegatów Polskiego Towilrzystwa (.udoznawc/.ego ot\\or/~ I Prezes PTL Zygmunt Klodnicki witąjąc zebranych gości: Zygmunta Pod kaliskiego. honoJ"(lIIego członka towarzystwa. Podsekretarza Stanu w Ministertwic Kultury i Sz.luki. proJ: Jamesa L. Peacacka. Prezesa Amerykaliskiego Stowarzyszenia Antropologicznego. proJ: Wiktora (jusie\\ a z Sankt Petersburga, kolegów z Ukrainy. Litwy. Czech. Ilolandii. Niemiec. Wo;gicr. czlonkó\\ honorowych - prof. Dorotę Simonides. prof. Bronislawę Kopczyóską-.Iaworską dr !\nne Kowalską-Lewicką, dr Jadwigę Pawlowską oraz inne dostojne osoby. Prof. B. Kopezyliska-Jaworska poproszona o przewodniczenie obradom przedstawiła progrilm porządku dziennego, który zebrani przyjęli jednogłośnie: - Odczytanie protokołu z poprzedniego W7.D PTL - Przyjęcie protokolu - Odczytanie wspomnieli o zmarłych kolegach - Powołanie Komisji Wnioskowej - Przyjęcie czlonków honorowycb - Sprawozdanie Sekretarza Generalnego - Sprawozdanie Skarbnika - Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjn~i - Dyskusja - Przyjęcie sprawozdań - Wolne wnioski - Wystąpienie Komisji Wnioskowej. Protokół z 70. Walnego Zgromadzenia Delegatów odczytała M. Niewiadomska-Rudmcka. został on jednogłośnie przyjęty przez delegatów. Następnie M. Parnowska odczytała wspomnienia o zmarlych w ostatnim roku kolegach: Magdalena Zięba - artysta rzeźbiarz. szczególnie zainteresowana twórczością plastyczną Ormian. Witold Truszkowski - językoznawca i etnograf Irena Zadul"Owicz. Lwa Cilasgall. i Anna Matynian z Kola Zainteresowań Kulturą Ormian, Tadeusz Żychiewiel. - historyk sztuki. Bozena Kural - etnograf, Roman Soppa - badacz kultur i języków ali·ykaJiskich. Czcslaw Blajda geograf i etnograf (Oddział Krakowski). Edward Hladkiewic/, oddany pracy w ruchu ludow~ m i społecznym (Oddział w Zielonej Górze). Irena Chęcióska-Pokrywa, miłośniczki! regionu. i działacz społeczny Adolf Serboliski (Oddział w Mszanic Dolnej), Jadwiga Ch,<tllik()\\a _. członek honorowy PTL, muzeolog i etnograf. autorka wielu publikacji dotyczących Kurpi()\\sz.CI.\Z11\. Wanda Budziszewska - językoznawca, badaczka kultury ludowej SłowiaószczyZl1Y (Oddzial Warszawski), Jolanta Burbelka i Leon Skrzypczak (Oddział Pozna(lski). Jadwiga Kucharska członek honorowy PTL, etnograf, wybitna badaczka Kaszubszczyzny (Oddzial Lódzkij Zcbrill1i uczcili pamięć zmarłych kolegów minut'l ciszy. Do Komisji Wnioskowej jednogłośnie powołano: .I. Cieślaka (przewodniczącego). 1. Golicką-Jabłońską i K. Kaczko. Następnie przewodnicząca obrad poprosiła Z. Klodniekicgo. Prezesa PTL. () zrcferowanie wniosków Zarządu Głównego o nadanie godności członka honorowego profesol"Om Zbignic\\o\\i �Jasi':ll iczowi i C;.:rardowi Labudzie. których poświęcenie i wkład pracy w działalność towar/: stlva są ogromne. Oba wnioski przeszły przez aklamacje,;. far/cld (ił(mny postanowił równici.. z okazji jubileuszu 100-lecia PTL. wręczyć dyplomy lasluionym członkom towarzystwa: - KHlinie Sklodowskiej-Antonowicz i Irenie Wronkowskiej z Oddzialu Toruńskiego. - Janowi Ciórakowi z Oddzialu Lubelskiego. - Janolli Kaplonowi z Oddzialu w Mszanic Dolnej. - \otarii Niewiadomskiej-Rudnickiej z Oddzialu Lódzkiego. \V dalszej u..,ści obrad zostały przedstawionc sprawozdania Sekretarza Generalnego PIL (oc!uylala lVI. Rostl\orOlvskal, Skarbnika (odczytał Z. Toroński) i Głównej Komisji Rewi/.yjncj (odczytal .I. /\damczewski). Sprawozdania zostały jednogłośnie przyjęte. Następnie, na wniosek .\. KOllalskiej-Lelliekiej, przedstawiciele oddziałów zaprezentowali swe najważniejsze osiągnięcia. Ryly to Odd/.ialy: (idaIiski. Krakowski. Lubciski, Lódzki, 0poczYI1ski, Opolski. Oddział \I \Iszanie Dolncj. ŚI,\ski. Warszawski. Zamojski, Zielonogórski. Zygmunt Podkaliski. (;ość WZ)). pogratulowal towarzystwu osiągnięcia trudnej do przekroczenia granicy 1Ol) lal. Podzie,;kowal 7.a współpracę z Ministerstwem Kultury i Sztuki, która przynosi ekkty pożądane dla obu stron. Nareszcie zwrócono uwagę na obszar kultury. który repra.:nluj.: PlL. co przynosi chociażby pomoc finansowąIV postaci funduszy na katalog \I ystHwy .. Polskie opisanie świata" oraz na druk 69. tomu DWOK. Ministerstwo przyznalo ró\\ nici 10 odmak .j.aslużony działacz kultury". Z. PodkaIiski wspomniał równici. o rozwoju ruchu spoleC:l.I1o-kulturalncgo. powstalo ponad 100 nowych organizacji regionalnych - ich bazą llloze być Krajowy Dom lwórczości Ludowcj (również finansowany przez MKiSz). Za te wszyst"ie mile slolliJ pod adresem towarzystwa podziękowanie wyraziła przewodnicząca obradom 13. Kopcz.Yliska-JalVorska . .I. Cieśla". pr/.ellodniczący Komisji Wnioskowej. przedstawił dwa wnioski, które wpłynęły określonym statutem. Wniosek o nadanie i C~. Labudzie oraz wniosek Oddziału go fgwmiJdzenia Dclćgatów. godności czlonka w Zie/onej Górze :\n z.akoliezeni.: I're/cs ogłosi! kilka komunikatów llożcnia slvoich podpisów w Księdze Jubileuszowej. organizacyjnych II lenninic I... JasiewiczolVi honorowego o organizację i zaprosił Maria Niewiadomska-Rudnicka, SPRA "\IOZDA II: Z DZIALAL OSCI OSRODKA DOKUMENTAC.H n. wszystkich do Jolanta Ko.vcielska 1l ETNOGRAFICZNEJ POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNA ZA OKRES OD WRZEŚNIA 1993 ROKU DO WRZEŚNIA ORAZ OD WRZEŚNIA 1994 DO WRZEŚNIA 1995 profesorom Walne- FORMAC.JI WCZEGO 1994 IN okresie sprawozdawczym 1993-1994 Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograficznej, siecL-:ibą w Lod7.i. kontynuował prace pod kierunkiem prof. B. Jaworskiej. W ODilE zatrudnionych hylo 2 etnografów w pe/nym wymiarze godzin. Maria Niewiadomska oraz Jolanta I\.ośeidska. Ośrodek nnansowany był przez Zarząd Główny PTL. Prace zlecone: honoraria byly przcznaezone dla osób wspólpracujących przy realizacji grantu Komitetu Bada6 Naukowych ..Klasyfikacja /jawisk kulturowych oraz słownik pojęć etnologii dla potrzeb baz danych". Ośrodek byl także pośrednio finansowany przez Katedrę Etnografii UL. która udostępnia lokal, L komputery do lelefonic7.Ilych. W okresie prac dokumcntacyjnych sprawozdawczym wykonano i bibliograficznych następujące prace: oraz ponosi koszt rozmów �Prace bibl iograficzne: - Prowadzono prace nad bibliografią etnografii polskiej dzono materiały na bazie .. Przewodnika bibliograficznego" (.J. Kościeiska); za lata 1991-199';. Na hież'lCll grom,li .. Bihliogralii zawartości czasopism" - Prowadzono prace nad bibliografią etnografii polskiej la lata 19X(,-19')(). l)okoll\\\ClIw kwerendy zgromadzonych materiałów, klasyfikacji pr/edmiotowej. a nastqJllie wpisy\\ano dl! bazy danych bibliograficznych. Do bazy wpisano 4200 not bibliogralk/nych (.I Kościelska): - Autor - A. Hłebowicz - zakończył prace nad bibliografi'1 etnografii polskiej la lata I cJ2,)_1,;:;] przekazując maszynopis. W Ośrodku opracowano tekst na dyskietce. ktl'ną pr/eka/anl! i druku (listopad 1993 r.). Redaktor publikacji - M. Niewiadomska: - Rozpoczęto wprowadzanie słów kluczowych do bazy hihliografii etnografii polskiej do skla,lu 192')-1 <i.i:; (M. Niewiadomska); - Kontynuowano prace nad bibliografią etnografii polskicj la lala 1934-1939. Pro\\adzono kwerendę i uzupełnianie materiałów, Pracami kieruje M. Niewiadomska - bihliografia prze\\ idzianajako praca magisterska w 1995 roku: - Przygotowano bibliografię selektywną za 1993 rok do Bibliogralii Nauk Spoleun) ch (UNESCO)-110 not i Międzynarodowej Bibliogralii Folkloru (IVn) I';] noty (M Nic\\iadomska). Prace słownikowe: ODilE koordynował prace nad słownikami słów kluczowych do potrzeh ctnogralicznyeh haz danych . .Jest to kontynuacja prac zapoczątkowanych przez ODiIE. Prace hyly linanso\\ ,IIlC pile'! KBN. Przygotowane zostały słowniki z zakrcsu: kultury materialnej. kultury środowisk miejskich (testowany w bazie danych ikonograficznych). medycyny ludowej. religijności ludowCJ. plast\ ki. muzyki instrumentalnej. metodologii. słownik slów kluczowych do hibliogralii c!nof!!alii polskiej. Słowniki są w dyspozycji ZG PTL - do powielenia dla instytucji prowadzących prac~ nad bazami danych etnograticznych (prace prowadziła M. Nicwiadomskal. Prace dokumentacyjne: - Prowadzono stalą obslugę kartotek ODilE PlL: osobowcj. prac magistcrskich. doktorskich i lubilitacyjnych, muzealnej, instytucjonalnej. konferencji i spotkali clnogralicll1ych. 1)0 kroniki .. I.udu" przekazano sprawozdanie z Walnego Zgromadzenia Dełegatów IV Chor/OI\'ie: - M, Niewiadomska zaprojektowala bazę danych etnogral()w polskich. wpro\\adl.Ollo dane :;0;) osób (absolwentów etnografii UL). Inne prace: -Prowadzono stałą działalność nych i dokumentacyjnych: - Protokołowano Walny ska): - M. Niewiadomska Zjazd przebywała informacyjną Delegatów IV na zebraniu gresie SIEF awiązano (Wiedeli 12-16.09.94): kontakt z Ministerstwem ce zawody". Dalsze rozmowy na podstawie planowane redakcyjnym Kultury IV Chorzowie i Sztuki październiku posiadanych wc wr/cśniu IVB (Wiedcli w sprawie materiall,,\, 1993 roku (IV!. Nie\\iadoll19-10.0994 utworzcnia 1994 roku. b-iblio~latill- l oral baz)' danych V K(1nJjiną- �* W okresie sprawozdawczym 1994-1995 Ośrodek Dokumentacji i Informacji Etnograflczncj, siedzibą w Lodzi, kontynuowal prace pod kierunkiem prof B. Jaworskiej. W ODilE było zatrudnionych 2 etnogralów (II. 94-0 I. 95 na urlopach bezpłatnych, 02-06.95 w niepcłnym l \\: miar/e godzin. Maria N iewiadomska na 113 etatu, Jolanta Kościeiska na 2/5 etatu). Ośrodek Ilnanso\\ 'lny byl przez /arząd Glówny PTL, z grantu KBN oraz kosztów pośrednich wypraco\\anych przez Ośrodek poprzez realizacj.; zlecenia dla Ministerstwa Kultury i Sztuki. Prace zlecone - honoraria przćZnaczone byly dla osób pracujących przy realizacji bazy danych "Ginące zawody" dla MKiSz. Ośrodek byl pośrednio finansowany przez Katedr.; Etnografii U L. która ud()st.;pnia lokal zajmowany przez Ośrodek. komputery do prac dokumentacyjnych i bibliograticznych oraz pokrywa koszty rozmów telefonicznych. W okresie sprawozdawczym wykonano następujące prace: Prace bibliogratlczne - Prowadzono prace nad bibliogralią etnografii polskiej za lata ł 99 ł -1995. Na bieź'lco gromadzono matcrialy na bazie ,.Przewodnika bibliograficznego" i "Bibliografii zawartości czasopism" Poza klasvlikacjq numeryczną noty wprowadzane są do bazy danych wraz ze słowami kluczo\\\mi (.I. Kościeiskaj: - Pnl\\adzono prace nad bibliografiq etnografii polskiej za lata 1986-1990. Dokonywano k\\erem!y zgromadzonych matcrialów. klasyfikacji przedmiotowej. a następnie wpisywano do baz: dan: ch bibliograticznych. Calość materiału została już wprowadzona do bazy danych i zwerytiklJ\\ana (.I. Kościeiska): - [{ozpocz.;lo wprowadzanie slów kluczowych do bazy bibliografii (M. Nie\viadomskal: - KontVl1uowano pracc nad bibliografią etnografii polskiej za b\ereml.; i uzupelnianie matcrialów. Prace zlecone przez rvlinislerslwo Kultury etnografii lata polskiej 1934-1939. 1929-1933 Prowadzono i Sztuki: Ośrodek od listopada 1995 roku pracuje nad bazą danych "Ginące zawody" dla MKiSz. zaw iel'ajqcą dane twórców ludowych wykonujących rzemiosła uznane za zanikające. Baza dziala z ivykorzyslaniem programu ISIS. W Ośrodku przygotowano program i dokumentację bazy. zgromadzono i wpisano dane twórców ludowych. W roku ł 995 prowadzona była weryJikacja dan: ch na podstawie baci<ui teremmych. Uzupełniane i poszerzane są również informacje do[ycz'lce w: konywanego rzemiosla (na podstawie opracowanego przez ODiIE slownika słów kluczO\vyeh). Na dzieli 310(,95 baza liczyła 6989 rekordów. Prace dokumentacyjne: I Pnmadlllno habilitacyjnych. stalą obsług.; kartotek ODilE PTL: osobowej, prac magisterskich. muzealncj. instytucjonalnej, konferencji i spotkań etnograticznych. doktorskich Inne prace: -Prowadzono stahl dzialalność n: ch i dokumentacyjnych: - Pro[okolO\\ano Walny J. KoścIelska) /jazd informacyjną Delegatów na podstawie w Lodzi posiadanych we wrześniu materiałów bibliograficz- 1994 roku (M. Niewiadomska. Bronisława Kopczyńska-Jaworska �SPRA WOZDANIE Z PRAC ZA OKRES Prace Redakcji DWOK REDAKCJI DZIEL OD WRZEŚNIA obecnie WSi'YSTKll'Il 1994 ROKU są finansowanc OSKAR,"- DO SII:RPNI/\ glównie przCl KOlllilcl KOLBER(j.,,- 199:' l3adal] NaukOl\ ycll Lc środków na działałność ogólnotcchniczną i wspornagaj'lcą badania. Dotacje przydzielanc są ",,·yłącznie na konkretne tcmaly bada\vCI.e (lub wydawnictwa) na jeden rok finansowy. Procedura przyznawania srodków finansowych prze/ KBN jest barJ/o długa. Informacje o przyznaniu dotacji (lub odmowie finansowania. jak \\ roku 1')94) z regu" docierają do Redakcji w kilka miesięcy po rozpoczi;ciu mku JinansO\\ ego. W bicżąc) m mku. fl\l raz pierwszy od wielu lat, przyznano Redakcji dotacji; w postulowanej wysokosci i picrws/a rata przekazana została już w I. kwartale. Ponieważ Jotacje na DOT nie wystarczają na pcim: pokrycie polr/eb. Redakcja pr/edsra\\ i;1 do konkursów tematy badawcze w ramach systemu (;RANT. zmierzaj'lce do oprac(l\\ania konkretnego tomu Dziel wS::,vstkich O. Kolberga. Procedura olrL)'lllania Jotacji lIa taki temat jc,! jeszcze dłuższa. jednakże Redakcja DWOK od wielu już lat prakl)'Clnie stale rcali/uje prace' badawcze w tym systemie. Niezależnie od wymienionych dotacj i, ze względu na stak braki środkl·m. Redakcja /ablcg~1 o dodatkowe Wojewódzkim nych. Pomoc nowanic. wsparcie finansowe w Ministerstwie Kultury i Sztuki. Rad/ic Miejskiej i Lrzyd/ic w Poznaniu. Fundacji na Rzecz Kultury Polskiej. PolskicJ ;\kaden;ii Nauk i inwymienionych instytucji wielokrotnie ratowala Redakcji; i ulllo/liwiLi .icj funkcjl'- Zestawienie zrealizowanych A. Zadania planowane ków na dzialalność Suplementy i zgłoszonc ogólnotechniczną i komentarze Tom 72 .. ,Kujawy", prac: do finansowania i wspomagającą przez Komitet badania nadal] Nauk!J\\\"l:h /c ';rod- (tzw. DOT): do t. 1-36 DWOK. cz. III. Suplement do t. 3-4: I. Zweryfikowana została inwcntaryzacja niepublikowanych jeszcle lekst(l\\' przeznaclOnycl1 do druku w suplemencic (pieśni. bajki. przysłowia. notatki j<;/.ykowc. \\icrzcni(l\\c. rysunki terenowe itp.), tj. sprawdzono prawidlowość zakwalitikowania ich do tOIllU pod w/f>lydćlll proweniencji regionalnej i sprawdzono, czy były już w CZi;ści lub calości opubliklmane przc/ Kolberga wśród wydanych przez niego materiałów kujawskich w tomach .1-4 I.. Kuj'l\\v" CI. I I 11).22 (Lęczyckie) i 12-13 Poznallskie cz. IV i V). 2. Porównano wielokrotne zapisy tekstów (notatki tercnowe. bruliony. Ii-agment) d\\ u \\cr,jl czystopisu przygotowancj przez Kolberga III cz<;ści .,Kujaw") dla ustalenia podsta\\)' dnlku i wzajemnych zależności pomiędzy zachowanymi rękopisami. 3. Przebadano proweniencję autorską rękopisów niekolbcrgowskieh (.l. nliz.il]skicgo. F !\Iikorskiego i in.). 4. Wyznaczono :;. Porównano teksty nie ujęte w maszynopisie z rękopisami przygotowany już (z r. 196:;) do opracowania maszynopis suplementu. autorskiego. obejmujqc> ok. 12 materiału. zredagowano tcksty źródlowe i przypisy do nich. 6. 7,cbrano materialy do wstępu (podrM.c Kolberga. przebieg bada() tcreno\\·yeh. kontakt\ z miejscowymi regionalistami, przebieg prac nad \\ydaniern .. Kujaw" CI .. I i II i nie \\\lblla ostatecznie częścią III). 7. Przygotowano wykazy źródeł do suplcmentu. �iOlll 590... Matl:rialy l. lwnytikowallo do <:tnogralii Slowian illw<:.ntaryl:acj.; poludniowych I.apisów i zachodnich--: czeskich oraz morawskich ze wszystkich tek kol- bcrgo"ski<:b. 2. Skolacjollowano I r«kopisallli opmcowane przez dr I-Iabalovą z Brna picśni morawskie l CI<:skil: . .l. l'orClIInano lapisy slllWackie z odpowiednimi. drukowanymi w t. 44-45 (__Góry i Podgórzl:--). i dokonallO <:Iiminacji lapisów już wykorzystanYl:h. 4. Sporządzono odpisy do rozdzialu __Varia--. zawieraiącego przyczynki etnograficzne i !'olklnrystyczn<: Cll:skie. morawskie i slowackil:. uzupełniającego zrąb podstawowy. ti. pieśni. 5. Przygotowano opracowany material dla tłumacza. (,. !analizowallll kontakty Kolberga z Czechami i Słowacją (bezpośrednie i pośrednie). jcgo -,\cześniejszc publikacjl: dotyczące tych obszarów. charakter zachowanych źródcl rkp. itd. 7. Przl:prowadzono rcwizj.; krytyczną tckstu tłumaczenia (pkt. 5) dot. materiałów morawskich i Cleskich. 8. I'rzeprowadl.Ono analiz.; merytoryczną wstępu: wyznaczenie problemów i dcmenlów treści wy ll1agających usuni.;ć i prznl:dagowaI1. 9. Poszukiwania hódłowl: (kwl:renda biblioteczna. czasopisma. biogramy. bibliografia) oraz analiza rękopisów pod kątcm ustalenia prowenencji autorskiej zapisów pieśni czeskich i niektól'\ch morawskich O!'ilZ ich chronologii (podróże i rękopisy Kucharskiego. zapisy zc zbioru DUllllcra). 10. USlalono uklad pi..:śni w \Omil: w oparciu o wyniki analiLY źródłowej. II. Opracowano \VrM z autorką z Brna 9 nowo odnalezionych pieśni. 12. !wcrylikowano t1umaezenia przypisów i komentarzy do pieśni słowackich. opracowanych przez dr Krekovic I Bratyslawy. Do c/l(ści Ob..:jlllUJ'ICl:j b. Jugosła\Vi.;: 13. Opracowano rl:dakcyjnic picrwszą wer~ję przypisów edytorskich do tekstów pieśni lI:hranych przl:z Kolhl:rga. 14. I'r/ygotmvano matnialy I przeprowadzono konsultacje \\l:gll pil:śni b. Jugosławii. 15 Wykonano kWl:rl:nd« biblioteczną (PoznaIl i Wrocław) (w tym odnakzicnil: ważnych dla tomu matl:riałów źródłowych). TOI1l (,l) __Kompozycje K8!\: nie przyznal z autorką oraz weryfikację na tl:n tom środków IV 1995 roku, prace nad nim są jednak 2. Wpisano na nośnik magnetyczny wykaz źródeL wyka.'. skrótów 3. Opracowano wl:rsję czystodrukową tekstów j. w. 4. I'r/eprowadzono korekty tekstów j. w. oraz rozpoczęto w ydrukach komputnowych. w mian,: ich dostarczania. I. I'rzćkodowano Wide Web/Wais. języko- jej wyników IOrll:pianowe--: ze względu na ich 1~1alVansowanie i zaangażowanie firmy przygotowując<:.j druku. l. Zredagowano oslatcczn'l wersję wstępu: po autoryzacji i wniesieniu magnetyc7.llym przysl,wiono do korekty czystodruku. H. l :dostępnianie opracowania D:iel ws:yslkich O. Kolberga część bazy DWOK (ok. korekty w postaci komputerowej \/3 zbiorów), zgodnie 2. Wykonano 3 testowć \\ersjl: oprogramowania DWOK w systemic sićci INTERNET. 3. Opracowano I ezęść dokumentacji pl. .. System ci kompul<:ro\Vej INERNI.·:r'. umożliwiające edycji kontynuowane materiał poprawek nutowy do w zapisie oraz komentarze. materiału llluzyc/nego na bazy danych: z wymogami systemu pełne uruchomienie Dziel wszystkich O. Kolberga Word bazy IV sie- �C. Modyfikacja istniejącego oprogramowania dla tworzenia bazy danych DWOI..:: Wykonano oprogramowanie wspierające system CD ISIS. umożliwiajqce wybieranie hasd indeksowych bezpośrednio w edytorze tekstów QR Text fór Windows. B. Prace zlecone przez KBN w ramach tzw. grantu pl. ..l.astosowanie SCiMI ..· (Structul .•. ~d Generalized Markup Language) do opisu Dziel wszvslkich O. Kolhergil i rcalizacji S) Slernu indeksów. Uruchomienie tematu nastąpiło w 1995 roku. bezpośrcdnio po przyicciu i rozliczeniu temalU systemy indeksów dla DWOK. Temat jest w znacznej czcści kontynuacją poprzedniego zadaniiI. Realizacja jest zaplanowana na 4 lata. Dotychczas: I. Opracowano w szczegółach przebieg realizacji projektu. 2. Sprowadzono z Anglii dostępną dokumentacjI,: ora;, mi"dzynarodowe normy systernu SGML (brak środków uniemożliwia zakup gotowego oprogramowania i podrcezników systemu). 3. Przetłumaczono najęzyk polski ok. 500 stron dokulllentaeji. 4. Zaprojektowano główne tematy i system organizacji seminarium na temat SMCiL II Poznaniu (wspólnie z UAM). Buglls/mr L.incl/p POLSKIEGO UROCZYSTOŚCI JUBILEUSZOWI' IDO-LECIA TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO. WROCLAW 9-11 WIUEŚNli\ 199' W dniach od 9 do II wrzesma 1995 roku odbyly się we Wrocławiu. w siedzibie Zarządu Głównego, uroczystości związane z setną rocznicą założenia Polskiego TowarzystlViI Ludo/nilllczego. Obchody poprzedzone zostaly zorganizowaną dzieó wcześniej konferencją prasową w której towarzystwo reprezentowali: prezes - dr hab. Zygmunt Klodnicki i sckretarz generain) _. dr Magdalena Rostworowska. Także w piątek (lU)9.l995 r.) zebra! się na uroczystym posiedzeniu Zarząd CilólVI1) W tra!..cie obrad. z inicjatywy Z. Kłodniekiego. członkowie zarządu postanOlyi!i przedslawil' WalncnlLl Zgromadzeniu Delegatów PTL wniosek o nadanie godności czlonka honorowego prof. dr. hab. Zbigniewowi Jasiewiczowi, redaktorowi ..Ludu" i członkowi kilku kadencji /.<'rz'ldu (i!l"lI\Ilcgo i Głównej Komisji Rewizyjnej, oraz prof. dr. hab. Gerardowi Labudzie. wieloletnielllu przelI odnieząeemu Rady Naukowej Redakcji Dzieł ws::ystkich O. Kolberga. Setna rocznica powstania towarzystwa została przygotowana z myślą o nadaniu jej i problemom e!llologii polskiej szerszego rozgłosu. Powolano Komitet Ilonorowy pod palronatem Iliccpremiera prof. dr. hab. Alcksandra Luczaka, w którego sklad wesz Ii: przewodniczący: prof. dr hab. Wojciech Wrzesillski (czlonek zwyczajny I'"lL) członkowie: prof. dr hab. Roman Duda - rektor Uniwersytetu Wrocławskiego prof. dr hab. Monika Haman - zastępca Sekretarza Wydziału I Nauk Spolec/nych l'i\1\! Mariusz I lennansdorfcr - dyrektor Muzeum Narodowego wc Wroehmiu prof. dr hab. Czesław Hernas - rcdaktor dwumiesięcznika naukowo-literackiego ..LitcraiLIr;l Ludowa" dr Adolf Juzwienko - dyrcktor Zakładu Naukowego im. Ossolillskich prof. dr hab. Bronisława KopczYllska-Jaworska (czlonek honormI) PTI,) - lwi: prClc" Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego dr Anna Kowalska-Lewicka (ezlonek honorowy PTL) - byly prCles Polskiego TOII'arz:s!ll'a l.udoznalVczego prof. dr hab. Kazimierz Kowalski - Prezes Polskiej Akademii Umiej';lności �.'21 plOf. dr hah. (;.:rard Lahlldaprz.:wodniuący Rady Naukowej Redakcji D~ie/ ws~yslkiclz () I,olhnga IdzI SialI Podkai\ski (czlonck honorowy PTL) - podsekretarz stanu w Ministerstwie Kultury l "zllIki plllf. dr hah. I knryk Samsonowiez - wiceprzewodniczący Komitetu Radaó Naukowych plllr dr hab. /)olllla Simonides (ezlonek honorowy PTL) -- senator Rzeczypospolitej Polskiej plOr dr hah . .Janusz Zaleski - Wojewoda Wrocławski iJogdan Idroj.:wski Proycknt Miasta Wroclawia l'rz':l\()dnicZljClm Komitdu organizacyjnego byl prof. dr hab. Zbigniew .Jasiewicz. Irocz\slości IOz.pocz.;ly si.; w sali RaIzera Uniwersytetu Wrocławskiego Wałnym Zgromadz.:nll'ln Delegatów. \1 trakcie którego godność czlonka honorowego przyznano profesorom Ihigni':IIll\11 .JasicwiczO\li i Gerardowi Lahudzie. O godz 12.00 obchody centralne zainauguroIlai \1 auli l..:opoldYliskiej konccrt kameralnego Chóru Cantikna - pod dyrekcją prof Tadeusza I:llh.:y· lI. (;ości przY\lital rektor Uniwersytetu Wroelawskiego prof. dr hab. Roman Duda i prezes lilII arz\ SII\11 dr Iwb. Iygmunl Klodnicki. Oprócz członków Komitetu Honorowego w uroczys1"SCI ucz.:stnlczyll przedstawiciele wladz miasta i regionu. dziekani. profesorowie llniwersytetu \\roclllll,kiq.'o. r.:ferenci z kraju i zagranicy. absolwenci Katedry Etnografii/Etnologii UWr. \\ kinalIk.; ohrad i scsji naukowcj wprowadzi I przewodniczący Komiletu ł !onorowego prof. dr hah. \VOlci.:ch \Vrzcsii\ski. Uroczystej sesji przewodniczyła prof dr hab. Dorota Simonides. lZ.:krlll\ .JubileuS/ll\I': wyglosiii kolejno: dr hab. Zygmunt Klodnicki f)~ieie Po/skiep,o / 1)\1 ilj'~\.llllil /.lIdo~lIl1\l'c::ego oraz prof. dr hab. Bronislawa KopczYllska-.Jaworska i prof. dr hab. Ihlgnlcll .J1ISic\llcz f'cl'lpekll'll'Y f'o/skiego Towaj'~yslwa Ludo~nawc~ego. Wystąpienia te sIal: SI': II proll adzcniclll do towarzyszącej ohchodom jubileuszowym. w dniach 10-1 ł września 1995 roku. scsjl naukll\lej ..Przeszlość i teraźniejszość etnologii polskiej. W stukeie Polskiego Illllarz\sl\\a Ludoznawczego". Cz.;ść oficjalną zakoóezyl prof dr hah. Edward Pietraszek kl':Ill\1 nik Katedr\' J-:tnologii Uniwersytetu Wrocławskiego witając licznie zgromadzonych dhsillllenlO\\ etnografii I etnologii Uniwersytetu Wrocławskiego na ich okolicznościowym Iludzle (Jdcz\ tano życzenia I gratulacje przesIane przez przedstawicieli towarzystw. instytucj i nauko\\ I ch. \lladz miasta i regionu. Przekazali je m. in. prof dr hah. Kazimierz Kowalski prUI:S Polskiej Akademii Umiej.;tnośei. dr inż . .Jakub Chojnacki - prezes Towarzystwa '\aukll\1 ego Płockiego. pror dr hab. .Jerzy Maik - prezes Stowarzyszenia Naukowego \rcheologóll. prof. dr hah. Jerzy Staszewski - prezes Polskiego Towarzystwa I łistorycznego. pmf. dr hab. Marek Kwiatkowski prezes Mazowieckiego Towarzystwa Kultury. prof. Karpodini D\ Il1l1riad\ prezes!' !\CT!I:URENSO z siedzihą w Strasburgu. prof. Klaus Reitl - z Verein rUr \olbkunde - Wiedell. dr .Jan Krist - listal l.id(lVe Kultury w Straznieaeh. prof. Konrad Kiistlin Inslilul Cllr Volkskulllle Uniwersytetu w Wiedniu. dr Josef Kundert - Prezydent Narodopisnej "pl1ll1ćnl1sti II Pradze. prof. James L. Peacock - Prezydent Amerykallskiego Towarzystwa .\ntropologicz.nego. prof. Roman Kyrcziw z Instytutu Narodoznawstwa AN URSR. prof Stepan 1'111luk - dyrektor lnslytutu Narodoznawstwa AN URSR. prof Wiktor E. Ciusiew -- przewod111(/ljC\ Komisji Folkloru Slowiilllskiego Mi.;dzynarodowego Komitetu Slawistów. dr Magdalena 1'llliko\:1 prezes Slovenskej Narodopisnej Społocnosti SA V w Bratysławie. prof Klaus Roth / Instilut nil l kutsche und Vergleichende Vołkskunde Ludwig-Maximilians-UnivcrsiUit \1(lncl1cn. prof. Rudolf. Weinhold / redakcji DEMOS - Drezno. dr Tanuls Ilofer - dyrektor '\.:praizl 1vll1/eUIll \1 Budapeszcie. prof I. Dnbov - dyrektor Rosyjskiego Muzeulll Ltnogralicz.IlcgO II Slll1kl Pelershurgu. prof Aleksander Mytnikow - dyrektor Muzeum Antropologii i Etnograli i II "anki Petersburgu. prof Aleksander (Jadło - kierownik Katedry Etnografii i Ant ropol 'lIillcrsytctu Sankt Petersburskiego. czlonkowie Prezydium Towarzystwa Naukowego illl. '-;Zc\lcz.:nki Ile I.wowie. dr Adolf .Juzwienko - dyrektor Zakładu Naukowego im. Ossoli(lskich II c \VlOclawiu. prof. dr hab. Monika Ilaman -Sekretarz Wydziału I Nauk Społecznych PAN. mgr \tlatol Olllelaniuk - z Rad: Krajowej Regionalnych Towarzystw Kultury. mgr .Jan Wlosowski I're/es hllldllCli (,IPU,IA. prof ks. Stanislaw Wielgus rektor Katolickiego Uniwersytetu ::. [ Lud l. LXXIV �.122 Lubelskiego, dr Jan Suliga - dyrektor Patlstwowego Muzcum FtnogriiliCl,ncgo II WarVill\ ic', prof dr hab, (,erem! Labuda - przewodniczący Rady NaukOllcj Rcdakcji ilzicl \\'ZI,lkl(!' Oskara Kolberga, mgr Grażyna C'upaila-Tomaszell'skaKurator (>SIl iatl Ile WIOC!,III ill, 111',2' I !elena Bednarska - dyrektor Wydzialu Kultury i S/tuki lIr/,.,:du \Vojell(lllz1iego II I'oznaniu, Olga Ganeka - członek honorowy PTL z Mosklly, (;ratul,)eJe nadesz" od prol', dr. Iiab,\lcksandra Lue/,aka z Urz~du Rady Ministrów, Zdzislawa l'odkaliskicgo. podsekrel;lrza sLanu II \Iinistcrslwie Kullury i Sztuki. Bogdana Zdrojewskiego -, prClydenla miil,la \Vroc IiIII Iii Na /akotlczcnic uroc/,ystości wr~czono dyplomy i Ol\/naClCniil. IJ\ploln ('ZIOllkit IloIW:,'wego PTL otrzyma I prof dr hab. Zbigniew Jasiewicz. kilka os<'lb odd)ralo IlIl'dale ../.asltll(llll działaCl kultury" przyznanc przcz Ministra Kultury i Sztuki oraz, d) pl(lmy 1"11.. Po poludniu. oddając hołd zmarlym wc Wroclalliu p]'{l!'cSorOIIl zasluzon\ III dla pols"ic,: ctnografii i ctnologii, a IV szczególności dla Polskicgo TOIlar/ystll'a Llldo/naIICl.ego. Zi,)j,ll1" kwiaty na grobach profesorów: Józefa Gajka, ;\doll;1 Nasza. I\lcksandra (;o,lIcII skicgo i Stani,lilwa Bąka, Złożono także wiązankę pod l'omn ikicm PomordOl\aJl) cli I'roksOll'll1 I. II (liI sI..lelI. W Muzeum Etnograficznym w oprawie zcspolu Salla-I\-ivlassagana (nHIZ\'ka in,pilllllalJ:l rytmami Czarnej ;\ti'yki) o godz, 16,00 rozpOClą! sit,: lI'l'I'niS;li dll(lCh II\Slall: ..I\llsk!~ Towarzys\wo Ludoznawcze (I,IVÓI\ 1895 -- WroelalV 1')')5!" i ..Polskie opisanie Ślllal;\". a II \Iuzeum Archeologicznym ..Moje widzenie ś\viata - polscy naill iści" W) sl,lII'a dOI)TZ:IGI hi,L(\rll towarzystwa została przygotowana w oparciu o matcnaly I,C zhior()\v :\IThill um i\:,IU~UIIL~\\ Polskiego Towarzystwa ),udoznawczego. zbiorów Muzcum II istor) cznego i .JJseo! ineul1l" Zaprezentowano na niej najsiarsze dokumenty ZWlivane Z \(III'aIZ) sLII'l'nl. ""'P(lnulil" korespondcncję ilustrującą kontakty z towarzystwami naukowymi. hihliolCkami, inS\\1Uci;lilli naukowymi w kraju i za granicą starc fotografic i innc maleria" ;Irchillalnc (k(lmisarz \\\'lil\\I mgr Dorota .Jasnowska), Wystawa ..Polskic opisanie świala" lo bogato i baliI ni~ przlgoLO\\ i111\ I,biór cksponatów i dokumentów ukazujący wklad l'olakóII II pOInailic IlI/III ch klllll\ nUlI"I'. Duży !'Ozmach. pi.,:kna oprawa plastyczna. czytelny uklad sal II) udlybniiqilcl\/IY, ,\11'1k,', /\ustrali.,: z Oceanią i obie Ameryki sprawił. że lIystallil slilia si.,: nl'dalIcnll'm II cLIJ ogólnopolskicj (komisarze wystawy: Janus/, .Jaskulski. Janusz K;IIIHlcki, ,Iilcck I 'liliJ;;, Mieczyslaw StrzcchoIVski l, Hall i piętro Muzcum ;\rchcologlClncgo 1\) pcln ilo Illa I'" "t \\ ,l naiwne, Zgromadzone na wystawie ..Moje wid/.enic Ślli,lla poisc\ Ilailli,śei" SIIlOr/) 1(1Illll/!:wość innego spojrzcnia na l'Zec/ywistość (komisarz wystawy: Adam SI) mailSki l, ,hlk'l IIŚII lelli lenie obchodów stulecia odbył się we Wroclawiu ,kszczc jedcn IIcrni',1/ .. I'u~ucil' IICI11": Vincenza" (ze wzgl~du na trudności lokalowe wystawa zoslała olllarla II Ilibli"Leee /akl"du larodowcgo im, Ossolitlskieh dopiero 12 października 1995 r,) (~olllisarz II \SI,11I\ Ilc'n.: Zielillskal. Wszystkim wystawom towarzyszyly przcwodniki i inf<>l'Inatory, Uczestnicy Zjazdu i zaproszeni gościc IV godzinach lIicczorny ch mieli Inujlil\l';,' wys!uehania koncertów Festiwalu Wratislavia Cantalls, O godz. 20,00 odbył się uroczysty wieczorck towarzyski absolllcnll'l\1 Kalcdry 1,lnugl'illii/Etnologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Obchodom stulecia PTL. obok konferencj i naukOlI'ci. lowarzyszy!) II) stall). scsic nillIkulI l' ikon ferencje organizowane przez oddzialy Polskicgo TO\\ar/) sI Iva l. lido/na II Cll'gO Do najll ;1/niejszych nalei.y zaliczyć wystawę .. IOO-lecie Polskicgo TClIIar/,ysL lIa l.udoZll'll1 czcgo, Odd/lili II' Krakowie", otwartą 27 czerwca 1995 roku \I' MUlcum I-:tnogr,liiczn) In II KrilkulI ie UI'il1 wystawę .. ) 00 lat temu we Lwowie, U źródel Polskiego TOil au)s\ II ,t 1.111\O/naIICZC'tW" IIIII ;11'1:1 21 października 1995 roku w Muzeum Nicpodleglości II, Walvallie, (lddz,i;1i II /;lInOŚCIJI przygotowal IV dniach 22-24 września 1995 roku scsj.,: nauk()\\'l pl. .. 1·r/.\'C011~i dll ctl1ogr'lli; Zamojszcl.yzny" oraz wyjazd do Lwowa połączony /.e z\\'lcd/allicm LlliaSl;] i zloi:cni<'111 kil ial(,l\ na grobach założycicli Polskiego Towarzystwa Ludoznawczcgo na emcnlarz,lI 1,1Cla~()\\ sI..im :I/op.i/olel/u NOS/II /'ulI!il/(; /\',"'./11111// O/'(JI: "i,u SIIc/II',';", f: loi/lIf' f,i �!\.ONIIRIN('.J;\ ..PIUFSZLOS(' I TERAŹNIEJSZOŚĆ: ETNOLOGII POLSKIEJ. W STlIIITIII'OLSKIEC;O TOWARZYSTWA LlJDOZNAWCZEGCY. WROCLA W. 10- II WRZEŚNIA 1995 !\.ollit:relleja hyla integralną u.;śei'l uroczystości juhileuszowych związanych ze stuleciem !'cllskiegolollarzystl\<1 LudoZl1awezego. Zaj.;la ważne miejsce w programie tych uroczystości. \,hok akademiljuhileus/Owcj w Auli l,eopoldYl1skiej Uniwersytclu Wrocławskiego. 71. Walnego /glllll1ad/enia I'TI. oral specjalnie przygotowanych wystaw: ,.I'olskie Towarzystwo Ludoznawell' I X'J.'-I 'J i ..Polskie opisanic świata" eksponowanych w Muzeum EtnogralIcznym. a takżc \loie II idzLnle ś\\lata poisey naiwiśei". pokazanej w Muzeum Archeologiunym. Odpowiedili" ,i" rangi II~thIlZellia. Jakim hylo 100-lecie Towarzystwa. przYJ.;to szeroki z.akres konferencji \\IZllauiljac kilka podstallO\I\chjcj celem. Ceiemtym hylo. zjednej strony. pogl.;bienie wiedz~ \l hl,torll polskiej clnologli i ksztaltowanlu si.; jcj instytucji. z ważną rolą Polskiego Towarzystwa 11Idc)jnil\\ czego. Z drugiej Jednak strony. i byl to cel najważniejszy. zalozono przedst<miel1le 'prali IL'rainiejs/ości: kierlInków badal] clnologieznych i różnych podejść badawuych oraz pr/Lohriilcll clnologi i polskiej pod wplywem antropologii kulturowej. wreszcie związkó\\ etll"logi i polskicj. pko jednej z etnologii narodowych. z clnologią i antropologią w innych kriJiach i ś\\Iatollą Temu ostatniemu celowi slużył udzial gości z zagranicy. reprezentujących ILlrot!oll L i 11li.;d/\narodolle instytucje i stowarzyszenia etnologiczne i antropologiczne. m. in. "clClćtć IntcliJiltiollak dTthnologic ct dc Folklore i American Anthropological Association. (Jhlath prO\lad/ol1O II ramach sesji plenarnej. w czterech sckcjach tcmatycznych. oraz \1 trakcie ,c,ji plll1eIO\\cj. W zakOliczcniu konferencji przedstawiono sprawozdania z obrad \\ ,ekcpch orlll dokonano podsumowania calości prac. W konferencji wzi.;lo udzial około 400 dl/c,tl1ikclll. II I~m przeszlo 30 I I.agranicy. z takich krajów jak: Austria. Czechy. Ilolandia. IlIaci. litlla. Nicmcy. NOlla Jugoslawia. Rosja. Slowacja. Stany Zjednoczone. lIkraina - szczeiil/nic repn:len[(l\lillla w wyniku związków historycznych etnologii polskiej i ukraiilskiej. C ),-- iJJ'd/ \\'~~r: \\ C/d\le obrad pknarnych I\yglos/Ono 7 referatów. Posiedzenie. któremu przewodniczyla pm! J)"rota Sllll"nides (!\.al\;dra FolIdorystyki lIniwersytetu w Opolu). otworzy l referat proL /hi~l1le\\i1 .iilsielliull (1llstytut Etllologii i Antropologii Kulturowej UAM) Podsta\l101ve ji/'ONClIlI IIIItlJl'li I tem:':lIi('/-I::O.~CI etllologil po/sklej. Pozostale referaty sesji plellarnej. wyglo'101le 1"lel ~ości zil~r'iIliullyeh. przedstawialy kierullki rozwoju etnologii i ważllc prohlemy :,,,dilll ue II pO\lucicu-,lllych krajach. dzialalność stowarzyszel] etnologic7llych i antropologiuillch (lr:11 l\\iWkl etllologii i lólkiorystyki innych krajów z Ilauką polską Prof Stepan Pawluk i Lklllillll) \I rderacic Ftllogm/io IIkmll1sko \II Galicji \II k0l1CU X/X na pocątku XX wieku omOl1 J! ro/\\ÓJ l'lllogl'alli ukrailiskiej w czasie powstawania i dzialalllości Towarzystwa iuclo/llal\uego. RekraI pror Romalla Kyrcziwa (Ukraina), Wię::I uczollych ukraińskich:: Po/'/;/111 linlor::ll!lIelll />lIdo::lla\llcylll. dotyczy I udzialu etnograrów ukraiilskich w tym towar/lst\\ ie PmI' l ilia Johallsell (Niemcy) mówiła o Baaonloch antrop%glcnych nad artefoktaml '1 /rJlic/! .r\ lliekll. wskazując na konicezIlość utrzymania i rozwijania w ramach antropologii kullulO\leJ ,tudi(l\\ Ilad Ivytworami kulturowymi. Prof Wiktor E. Gusiew w referacie Prob/em e!/!ol(},~1I Ijo/klom" lilIOlIce polskiej i rosy/sklej podniósl kwesti.; poclobieilstw i różnic w podo zakresu etnologii i przedmiotu bachll] etnologicznych i rolklorystycznych w obu kralilCh I'mI'. James I .. Peacock. przewodniczący największego na świecie stowarzyszenia antroIwlclgiullCgO. pkim Jest ;\merican Anthropological Association (Stany Zjednoczone). w reCeracIc A/lcrlllll" hodwi II' ontrop%gil amervkal1sklej I Ameiykońskle Sto\llar::ys::enle /!ntropoill~IC::lIC 1110\\11o Ilaukowcj i spolcullej roli tego towarzystwa. Ostatllim w ramach sesji plellarneJ hl lo II \ stlipiellic' dr Ilalla F. Vermeulena (I lolandia) StOlFar::ys::enio etn%glcne i antrop%~I(::IIC 11 hlml!!i' /)r::c:",/ąd l)()r611·lwlI·Cv. pozwalaj'lce spojrzeć na powstanie naszego tO\\ar/.ysl\Ial per,pekt~ Ivy og('illoeuropejskicj. �324 Pierwsza sekcja tematyczna ,,2 historii nauk etnologicznych" prac()\lala pod ki,'runklclll dr I\nny Kowalskiej-Lewickiej. Pierwszy wystąpil pror. I\ndrzcj Woiniak (Instylut I\rchcologii 1 1.1nologii PAN) z referatem OświecenimlY pr::e!om 11' kllltllr::e a I)(JC::l{tki IlIdo~llall'slll'(l I!()!.I·/',,'.!:" Przedstawi I w nim genezę i rozwój zaintercsowaó kultur'l ludow'l na 110: ruch,'lII UJ1l\sIOI\\ c'h schyłku XVIII i początków XIX wieku. Tczy rcferatu pror. !\. Woi.niab /nala/ly S\\C ro/\\ ini.,:eic w kolejnych wystąpicniach. Pror. Violctta KrawCI.yk- Wasilo:\\ sb (I..:atedra W\ChO\\;lnl:1 Muzycznego UL) w referacie O !olklorvstvce polskiej 11' IOO-lecie .. '-lit/II' pr/ctbt;l\\ ila ro/\\".i gromadzenia materiałów i badail folklorystycznych. Slllicrd/ila. ic u pOC/'llk,'I\\ Ill,"kl(! etnogralii tkwią zaintercsowania folklorystycznc. Pror. I:dmud i'icll'aSlck (I..:atedra Itnologil Uniwersytetu Wrocławskiego). w rcieracie Llld pros/)' H' cah'lll Sl)o.wh", ::\'CII/ S\l'('.~(). () /I/Olllt'lskiej monografii wsi 1. J. C::erllli/lskiego. wskazal na unikat()\\'~ charaktcr ;1Il;di/o\\ ,IlICI pr;.IC~. nIC powtarzającej wzoru poszukiwail folklorystycznych. Dr .Ian Krisl (C/.cchy) 11\głosi I rckral Wvstawa c:esko-slowiańska w Pradc:e w rokll 1895 i jej ::uaC::C'lliC' dla IIIt/o::ua\l·.lt\l u. przedstawiając w nim motywy. które doprowadzi Iy do organ i/.acj i wySl,l\\ y ma/jej roI<,:\\ rp/II 0ju muzealnictwa etnograficzncgo. Tcmatyk'1 llluzcalnictwa. już na szcrs/) n1. curopcjskim Ik. zajill się również doc . .Jerzy Czajkowski (Muzeum BudO\lniclw<l Ludo\\cgo II Sanoku) II Icl<:racie Z historii mu::ealnictl1'a skansenowskiego \Ji 1,·urlJIJie. !nall1icnnc bylo pojalllcni,' si~ II Vdnym nieomal czasie w Europie wszystkich inicjatyw \\al.llych dla 1'll/lIoju ludo/.nall,III;!. towarzystw. cl.asopislll. wystaw i muzców. Drugi blok referatów kontYllllOwal w~tek podjęty ,iUż plh'l. plO!'. I,. i'lc'II;IVka i dOI\CZ\ I udziału Polaków w badaniach nad kullurą ludow,! Uklainy XIX WIcku. \)1 1;1111,11';1 I..:o,mil1d (Ukraina) omówila 7i'Oliy(yjny dO/1/ ukraiński lI' !Jadul/iach elll().~m/;i\l' I}(Jlskich .1/1' \I·le/'". ;1dl Oksana Kosmina (Ukraina) zajęła się Rolą hadacF flolskich :: .If\' 'rleAu 'I' stllrlillCl1 [/tI,,' hisl(}/~vc::nymi ubiorami Kijows::c::y::ny. Ostatni I. rcll:ratów. wvglovony pr/cz plO!'. Lr/chcI Iliid: (Węgry). Prace polskich elnografiiw H' c::asopi.llllic .. Uno.~m/ia" II \,~iC'/·.lkiC',~(} JIJ\1i1CI.\/l:" Lur/o::nawc::ego, zajmował się związkami nauki węgierskie.j i polskic',i II id/ian: mi POPI/.CZ dl];}lizę zawartości węgierskiego czasopisma. Tematyczna wartość Ic!l;rat(lI\ /aplczCnlo\\ ,1Il\ch \\ 1;1mach sekcji, skoncentrowanych na powstawaniu i rozwoju etnoglalii II krajach 1':IlI'(\p\ Śllldkowo-Wschodniej. sprzyjała ożywionej dyskusji. Drugą sekcją, .,Stan i perspektywy nauk etnołogicznych". klcro\\ała pl'll!. Ilronisl;I\\,1 I..:opczyilska-Jaworska (Katedra Etnologii UL). Referaty pr/l:dsta\\ ionc II r;II11;lChsekcji naś\\ ictiJh wielostronnie zarówno główne dylematy metodologiczne etnologii. a /wlas/C/<I Ie /wią/anc z usytuowaniem naszej dyscypliny wśród innych nauk humanistyC/.nyeh .. jak 1'('lIIllicz po b/a h podzialy wewnątrz dyscypliny oraz niektórl: polajl:j l.ainlerl:sO\\"1I1. Prof. Michal Buchowski (Instytut Etnologii i Antropologii Kullurolll:j L/\\1) II Ickracic Wspólc::esne orienla(je leorelyc::ne 11' etnologii fJolskiej pokusi I się P schal,lk Icn /011 an I, głównych rodzajów współczesnych postaw badawczych etnologów polskich na lic lrad~ cjl tc.i etnologii i w nawiązaniu do wspólczl:snej l:tnologii/antropolpgii ś\\i<llo\\ c,I. Chalakten Sl\ kc' te' uzupelnił referat plOf. Elżbiety TarkolVskicj (Instylut Filozofii i Socjologii I'/\NI () \I "I"jllm/cl bar/acy pr::esc:/o.{ci i lera~niejs::oś('i. Uwagi socjolo.!!.a. II' którym II'ska/.;Jia ona n'linic'c i podubieńslwa w podejściu badawczym socjologów i dnologólI Wśr(ld nicdoslathlll dostr/czon\ ch w pracach przedstawicieli obu dyscyplin relCrentka w)'mienila braki \1 /.akrc:;ic tcorii /1ll1,1l1\ Zachęcała także do nierezygnowania z pcrspektywy historycznej II hadanlach. II il!z;lc \\ nlc·i szczególną wartość pracy etnologa/antropologa. Dr Katar/.yna KaniolIska (I..:'Jledra 1·:tnolo!2ii l L I W referacie C::y trudno dziś być' etnologiem? postmvila pylanic. czy i 1\ Jelki ,pos(lh l\Sp(l i ClC'1l l' dyskusje metodologiczne wplywaji\ na prl.cbieg pracy badawCl.ej c!nologa II tcrcnil:. 1'1'01. i\lari;r Wieruszewska (instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN) w rcll:racil: Il'ie.v lwisku \I fJ('I'.ljJC'/(/l\lI( bad0l1 elnologicznych i socjologicznych. kontynuowala w~łlek porównal'l obu dyscyplin. !IITócila uwagę na niedostatek badań współczesnej wsi i załamanie się spolecznych funkcji stlllli(:>1I nad wsią. Stwierdziła. że "kwestia chłopska" nadał istnieje. podobnic jak odmicnność środo\1 isko\\ d wsi, i winny być one naukowo analizowanc również przez etnologów. �325 () pOll stajilC\ch II Polscc bankach danych etnogratieznych mówi!a prof Bronislawa Kopliska-jallOlska II reICracie /)okllllll!lltacja i injórmacjall' naukach etll%gicnych 11' PO/SCI!, Dlla reICraty dot}C/.yly wybranych kierunków badaI1, Prof Irena FloreI1ska-Bukowska Ilnst} tul Nauk PedilgogiClnych i Spolecznych Uniwersytetu Śląskicgo. Filia w Cicszynicl. II retcraL'ie UIlO!ogIC::IIC hadallla l'cgio/l(ill' pl'::emys/owyc/z 11" Polsce, Pces::/o.l:ć,. stall H'sl)()/ceslIl', przedstawI la pr/egląd stosunkowo nielicznych etnograficznych i folklorystycznych badali spoleClnoścl pr/,emlslowych, Ich wartość polegala jednak na tym, je pos/er/aly I,akres Idlnlercsoll ali etnologlC/.n\ ch pll/a granice wiejskiej kultury ludowej, Prof Roderyk Lange Ilnst\ tut I.tnologi i i ;\ntropologii Kulturowej UAM) zaprezentował reICrat !?1C1IÓj //Ietodr/u !'Uilwl Il(/(! ({II/Celli \1 /'o/scc. w którym zasygnalizowal powstanie odn;bnej dyscyplinyctnochoreogralii, Dyskusje pl'Owadzone w ramach sekcji dotyczyly zarówno spraw s/C/.ególOll \ ch, III i,(lanyeh I lematY"'l reICratów. jak i ogólnych odnoszących si~ do stanu dyscypliny I d/ldlall[()ści tOlI ar/ystll ,I. Ir/eciej sekCji lematyC/.nej "Kultura ludowajako pr/edmiot badaI1 etnologiClnych" przcwod11lClII pl'Of Wlad} sialI Baranowski (Katedra Etnologii UL), Znamienne. że rozllażania nad kullUr,! ludOIIi! dotyC/.) II najcl.;ściej obs/arów pogranicza etnicznego oraz \Ispólistnienia i wzajemnego odd/ialywania grup etniC/.nyeh, lagadnienie styku ludności polskicj i czeskiej na tcrenie Śląska CieszYI1skicgo przedstawi! prof Daniel Kadluhiec (Instytut Nauk Pedagogicznych i Społecznych Uniwersytetu Śląskiego, I iIi,1II ('ieS!} n ie I \\ rellTaeie / //Ictod%gii hadwI ku/tury /udowcj pogl'alllc::a, W oparci u o malerl,ti Llktogl'aliC/.n) slórmulOllal on interesujące wnioski tcoretyczne dotyczącc kultury pograniCla, 1)1' I.arisa Wachnina (Ukraina) wyglosila reICrat Kwestia kontaktów interetnicnyc/z 11' jo/k/o1'::1' a c::a,\ojJi,\'lIuJ .. /.ud", w którym analizowala wyst.;powanie polskich treści w f(llklorze ukrailiskim i lainteresOllanie tym zagadnieniem w "Ludzie", Prof. Irena Merkiene (Litwa) w rekracie f:u/rum Iudoll(l lI'i!Cli.ccv::llv 11' I p%w/c XX wieku zwróeila uwag~ na wplYllY polskie n,1 kultur.; tcgo rcgionu, W/ajemne przenikanie siQ kultur różnych grup etnicznych bylo równiej pr/c,imiolem reICratu dr Brigitte Biinisch-Brednich (Niemcy) Pl'ohlematvka / stall hadw/ Ilad CI\ i.II!IUi'I!I:!i/s!,(! II' Ilaucc luelluccUej, I'o/Ostalc t'eICt'atl dotyC/.} Iy rMnych zakresów i kierunków badaI1 etnologicznych w Polsce, I)r \JleCllslall ilopln (Katedra Etnologii Uniwersytetu WrocIawskiego) w reICracie Studia Ilad i,iI/furallil !udmlTlIli hlmj).\' II' elno!ogii po!skiei mówił o badaniach dawnych i konieczności Ill1lens} liktl\ldni,1 lIspólczesnych studiów etnologicznych nad kulturami europejskimi, Prof f'clcsa Kat'l\icka (Instytut Archeologii i Ftnologii UMK) w swym reICraeie Ftn%gicne h(}(!ania nod regionelli Vn jJI'::,l'k!ad::ie 1'011101':::0 IVschodniego dokonala przeglądu badali na tym terenie I ,I(lrmulollala postulat) teoretyczne dotyczące regionalnych studióII etnologicznych, Prof Ij,lrhara Jj,lIielich (Katedra Ftnologii Uniwersytetu Wrocławskiego), w wystąpieniu /jadnnia nnd od:::I('::'! l sfwielll /lIdmlTIII \I' !'O!SCL' dokonaIa krytycznej analizy tych badali i postulowala ich pogl.;bicnic, Odmienne u,i.;cie zaprelentowal prof Ludvik Kunz (Czechy), który w rekracic .\j1ojl'::ellie :: ::Clt'lIąll':: 110 nml'occ.l'llą clnomlcyko!ogię polską, Progno:::a Itodwi cnko-jm!.I'kicit 11H'lIViljednak o typologii instrumentów smyczkowych. skool'dvnm['an.\'ch uzywanych przez clI:,kich tlluzvk(l\\ ludOllych i porównał.ie z występującymi w Polsce, C/II artą sekc,l<; tetllatyczną "Tożsamość etniczna i kontakty etniczne w badaniach ctnologlcznych i antJ'(lpołogicznyeh" prowadzi I prof Aleksander Posern-Zieliliski (instytut Itnologii i Antropologii Kulturowej UAM), I'ematyka referatów ob,iQla szeroki zakres zagadnieli ctniun\ ch, takich jak stereotypy etniczne. poczucie tożsamości i dystanse etniczne. proces} n,llodotll(lICZC ora; stosunki etniczne na pograniczach i w wyniku migraeji, Referaty te. uj1ol'zijdkollallc Igodnie zc swoją treścią. stworzyly trzy zespoły problemowe, Picl'Ilsz} I zespokllV objąl trzy wystąpienia poświQcone refleksji na temat dotychczasowych ,tudilllV c(nicmych, Ogólnego wprowadzenia do tematyki dostarczył referat prof. Aleksandra !'oscm-/ieliliskiego /'wiJ/cllwlyka clnicna w etnologii polskiej. Uzupelnieniem tego syntetyzuIdcego otllówienia byly wysl<\pienia dotyczące badali nad poszczególnymi grupami etnicznymi, !'wf Olga (joldberg-Mulkiewicz (izrael) w referacie ,~\viat, kl()ry pl':::esla/ islnieć', Refleksic nad �326 badaniem kultur)' Lydów po/skich przedstawiła istotne prohlemy 11,II'vtatu ,llltroptlloga /,mierzająccgo do rekonstrukcji obrazu kultury Środll\\'isk żydo\\skieh sprzed holocaustu, /mi:lnl II sposobie przedstawiania Cygana w piśmiennictwie polskim zapr..:zen\owal prof', I,eeh ',Iroz (Katedra Etnologii i Antropologii Kulturowej UW) II' rekracic () /ei//sll'illlt'iI. (\!!,lIill/ch 1I/IU,i lI'al~,wclt. iC d::iejów po::nawania Romów \\I Polsce, Drugi zespól stworzyły dwa referaty o tematyce etllohistm\l'l.I1ej, Imi..:r/ai,!ce do rekonstrukcji stosunków międzyetnic/nych, rówllież tych uksztaltO\lallyeh pr/c/ Illlgraej" na przelomie XIX i XX wieku, Prof. Roman Makarezuk (Ukraina) w r.:li:raci.: {'k/'lIilis/,o'/)()/s/(lc kOlllllkn elnoku/lu/'owe na ::iemiach Zachodniej Ukrainy \I' /iie/'lt'.ci!j (wierci .\'.\' \liekll lal"\SO\I ai proLL' ukrainizacJi Polaków, który dokonywal si.,: drogi] stopnio\\'cj akullllry/,acji i ils\'lllilaL'ji, I koki prof. l)usan Drljaca (Nowa Jugosławia) przcdstawil rd.:rat ;":Olll,t/,Il' "'IlicIl" ).!I//iCl'llkfJbo,i:niackie w /895 roku, w którym ukazal 1'01<;zachowania i przckS/t,dcdl elniClllości II I'roce'i-' adaptacJi grupy polskich migrantów do nOlvych warunków życi,) Wreszcic trlcci lestaw rderatów objął problematyk.,: II "p(IIClCSII\ch ,.,I()SUllkll\\ ":Iniun\ dl rozpatrywanych jako efekt ciążcnia doświadczell hlstoryel.l1ych i hie/'1C\ ch pr/eohrale;i ś\\ iadolllośei spoleclllej, Prof, Okh liryniw (Ukraina) \\' \\ 'st'lpiL'n iII f.:S::I<t/IIJiI'llIIl,' .Ii,' ,,-()lI()c::esnegu ila/'odu ukraińskiego, Aspekt eln%gicnv porus/yl /,an'm'no k\\'';Slle ogóiIlI '-tem":l'. LIne' związane z wymiarami, lonnami i źródłami nowoczesnego narodu, ,iak i I,ag:ldllienla hard/le',i konkrctnc, lącząee si~ z budowaniem nowej ukrailhkiq \o/samoścj II ralll,lch \\ l,h!lC~"t organizmu pa(lstwowego, Problematyką jednego z region')\\ Po"k, lal.;l;; .sIC prof. J)orlll~1 Simouides. która w referacie Górl1o,~/ą::a()' - grllj)a regionalna eT elniccnu' dokon,i1a \\ nikilllc',l analizy obszaru pogral1lcza, jakim jest Sląsk, Zwrócila uwag.;: IW to, Ie \\ Idkieh PiH,iścio\\\L'h obszarach spotykamy się z kulturowym synkretyzmem i wil'inkultui'PII llŚClą I I:lbiltl~1 Śll i:ld,,· moscią narodow<], ze zróżnicowanym poeZllcielll to:i.~alllości i spccyljCln~1 \\\iadnnJ<)ści" pogranicza, mocno zakorzenioną w przywiązaniu do \\y~oko \\alllr\'/(l\1 an\'Ch cech loka!ne',1 kultury, Problcmatyce stosunków mi~dzy grup'l mnicjsLOsciOll<l a sl'okudlSIII l'1II Ilarodo\\1 nI 11:\ poziomic lokalnym poświęcone by lo wystąpienie prof' Ewy NO\,iekiej (Instytut S,)Cjlllogil l'\\ I ROli/ jako swóJ ijC/ko ohcy, 'LbiorowoH: ROli/tlIli H' ,\:ll'iot/oll/u,I:ci ,Ipo/ec::n(),\:ci \lic/sklej, II któl\ 111 na podstawie własnych badań pokazała mechanizmy I()rmo\\ ,lilia si, stcreotypu Cyg'lIla oraz podsta\\'o\lc elementy tego stcreotypu, Sekcja ..ctniczna'" objęla istotne zagadnicniii sludió\\ elnic/llyeh, takie jak rekonSlrukc,iL' etnohistoryczne, analizy bie:i.ącyeh procesów etnicznych mai I'ellcksil' lIIetodologiellll' i nauk,,· znawczl' zwiąl.al1L: l badaniami etnicznymi, W ten sposób sckcja 1:1 IWlII ICl'd/il,1 1'\/.lC.s/LlC, że problematyka etniczna jest dla dzisiejszych prac etnologiCl.nyeh i antropologiull\ch ,iL'llil\ 111 Z centralnych i dynamicznie się rozwijających pól bada\\CI.\'ch, Scsja panelowa ..Etnologia we współczesnej I:uropie" - lIIoderator/\' prof. Konrad KI\stlln (Austria) i prof. ZofIa Sokolcwicz (Katedra Etnologii i ;\nlropologii Kultulll\\ei IIW) SIIll1I/\ LI możliwości dyskusji nad zadaniami etnologii i antropologii kullurowL',1 \\ rP/\1 lVI IlllnlU wspólczesnych problemów spolecmych i kulturowych IVjedlJou;\cej sit; ":urople Sprawozdanie z prac IV sekcjach i podsumo\\anie konkrencji pol'lc/ono I /'II11kllit;Cll'm uroczystości jubi kuszowych, Po przedstawieniu przez PI'I..:\\'odlliul\c'yciJ sc'kcj i \\ Y lJikóII pl,IL w tych sekcjach podsumowania całości obrad dokonal prof. Zbigni.:w .lasi.:\\icz, Sllllcrdzil pn, Ie' poważnym dorobkiem sekcji bylo slormulowallie lJowyeh pylaó hadalluych, synl..:t\T/nc' przedstawienic wiciu ważnych kierunków badall i próba ca!ośeicl\\ e,i oeelJ\ ,lalJlI elnoltlgii, /:1 szezególllą wartość konferencji uznalon jednak zaprczenl<l\\'lIIc II je.l Irakeie nlO:i.liIlP\Li i d'lżenia integracyjne: wzmocnienie poczucia ląeznośei z przcSI.lościq dysey plin\, odbicrlln~! .Illk" godny zainteresowania dorobek przeszlych pokoleil badaczy: Iepsz..: /\'(I/ul11ienl": l11i<;d/\ czlonkami szcroko pojr;tcgo środowiska etnologiczncgo. kt(lI'l.Y II n')żll\' spos(lb pnm ad;,] ,II L' pracc luh uC/L'stniczą w tym środowisku choćby tylko intcresuiqe sit; nllubllli l'liIlJ!ogie/nll11i, rozwijam] umiejętnosć porozumiewania sit; i wspólpracy / pr/,cdst<lll icicillllli dyscyplin pokrL'IInych: wreszcie zacieśnienic związków z etnologią i antropologi,\ kullurO\Il\ \\ IlJn\ch kralileh �327 i ;\\ lallll,,! kpnkrcncji. Prof. /.hignić\\' .lasi..:\\io. poc\zi.,:kowal organizatorom i \\'szystkul1 lU:l.cstnikom lJrouystości .iuhikuszo\\c z,amknąl prczes PTL dr hab, Zygmunt Kloduicki, CI."ŚC rćkral()\\ \\ yglos/Ouyeh w trakcie konferencji /Osl;!la .iuż opublikowana w.iubikuszo\\ \ eh lPll1ach 7X i 7() (tom angloj,,:zyczny) ..Ludu", [nne. w tym także rcf<:raty uczcstników I. zagranic\ ogloS/onc /,ostan;1 \\ nasl,,:pnych tomach tego c7,asopisma. Po.iawil)' si,,: .iuż pierws~c 'ipi',I\\ozdania I konll:rćnc·.ii. m. in, w ..i'iewskl1er ofthc AmericanAnthropologicai /\ssociation", (lrganiz,ac.ia konkrcnc.ii o tak sz:crokim zakresic Illożliwa byla dziyki wspólpracy Polskicgo 10\\ ar/\ st\\ a I,udo/.nawaćgo I. Komitctem Nauk Etnologicznych P,\N omz etnologicznymi plaL'()\\kaml uni\\l:r'iyteckimi i mluc;i1nymi, lwolanie konferencji nic mogłoby dojść do skutku hu \\sparci,1 Komitćtu Ilad,lIi Naukowych. Uniwersytetu Wrocla\\·ski..:go. Biblioteki I.akladu \;lIl1dO\\ego in!. (Jssoli(lskich. rvluz..:um Narodowego we Wrocławiu i wielu inn\ch inslytucJi, \;I.iislotnle.iSl,\ .leduak h\ I dlugotl'\\alv wysilek prezesa rTL dr. hab, lygmunta Klodniekiego i \\ ,p('ld/i,i1ajaccgo I n im I.espo!u. Prace wlożon.; w przygotowanie i przebieg kon kr..:n..:.ii i'O\\ Inn\ /a,,\\oco\\;,Ć \\ pr/.yszlych badaniach i dzialalności organizacyjne.i etnologii polski.;.i, l/'/adl'shl1l' Hrollis/all'a ,J/eAsam/er !JaranulI'ski, 'Lhigmf'lI' jasiell'ic::, KopcVllska-.JCI\l'orska, ,Inlla A.'{)\I'(I/ska- !.1!1I'ic/;u, l'osl!rn-'Lie/illski i-.lllll/YN/\IWllOWI·: SUvIINM~I[!M ..O WDROŻENIU »lALFCLŃ OCIIRONY KI:L Il il(,y TR/\J)YCY.lNI·:.I I LlIDOW[JI\ W KRA.lACII EUROPY CLNTRALi\'IJ I \VSCIIOJ)N 11':1". STRAŻNICE (MORA WY). 18-24 ClERWC/\ 1<)<)5 \~I c1\\ud/ie'tel pi'ltei (jcncr~i1nej Konferencji UNESCO w Paryżu. w dniu 15 listopada 1<)8<) roku, IH/\i.,:IO ,,/alecenia \\ sprawie ochrony kultury tradycy.inej i ludowej" I Dokument ten. !'r/c/.;;i/all\ pod ro/\\ ag,,: \\ szystk im krajom Ci~I()nkowskim lJ IESCO. przesiany I kolei przez /',,"ki Komitel do SpralI lJNESCO do Ministerstwa I':dukacji :'-Jarodowej i za pośredniet\\em \lini,ter'\\\;1 K\llllII'\' i S/tuki do \\ojewódzkich wydzia!ów kultury, nic mSIa! oc\nolOWan) \\ etnologlClnym śrllllO\\isku Il~lukowym. Przeszcc\1 w nas/ym kraju. również za sprawq poc\Sl<!\\ ()\\\ ch tranSI(lnnacj i. klóre \\'(')\\'(zas mialy miejsce. bez. więks/"ego ccha, Rozprowadzany. \\ nioupL'lnic \\iernYIll llulllaueniu. wśród czlonkuw CIOFF jako "Rekomendacja o ochronie iplklmu i ",tuki 11Ilhmei" pr/yuynil si,,: jcdynie do podj,,:cia dyskus.ii \II ME:'-J, Wzi,,:li \\ nich ud/ia!. ,)hok d/ial;\CI\ n,1 polu I(llkloru muzyc/l1ego i taneczl1<:go. również przcdst~l\\iciek I','!skiego To\\ar/) st\\a I,udo/n<l\\czego i liczni regionaliści, Dyskus.ie zakoliczyly si,,: sl(mnulo\\;lI1iem IX/C/. rvlU\ "decdl u\\zgl,,:dnićnia \\. progmmach szkolnych prohlemalyki regionalnej, \\ I\nl [('l\\nlci sznoko powte.i kultury tradycy.ine.i i ludowe.i. \\' I(\\i..:tnin ! IN) r. [INES( '( l. już po rai drugi. zwróci lo sic,: do Polskiego Komitctu ds, I \I,SCO I pn)śh;! o opracowanie odpowiedzi na obsz.erną ankid,,: dotycz,jcą realizacji ,,/alec';li" \\ n;ISZ)III kraju, Ankicta miala być wląC/.ona do matcrialu p,lIistw regionu i slużyc .lako poclst,l\\a d) skUSIi na s..:minariulll mi\'dzynill'lldowym organizowanym przez czeskie Ministerstwo Kultury i Komitet ds. l:, ES( 'O Pi,,:ciostronicowq odpowiedź na ankictę pr/ygoto\\al J)epartament l'po\\:<I.cchniania Kulllll'Y l\'IKiSz, zaś na seminarium. które odbylo si,,: \V dniach 18-24 C/.el'\\ca I'.l'):' 1' •• \\ Stra/l1icach na Morawach. Ministerstwo delegowalo niżej podpisaną \\. selllinariunl ,,() \\drożcniu »/aleceli ochrony kultury tradycyjnej i ludowej« w krajach LlIIllpU Ccntralnej i WscllOdniej" \\I.i,,:li udzial specjaliści z 13 krajów reprczenluj'lcy: Bialoruś. l ;1"1.lt.':-';11~1Il1 dll"Ulllt.:lltll 1,...:\,.1111(' I . tl1Ikl(lrlL' lr;lll\ciil ll<lU\.:il\\;! \\ \\l:rsji 1l'~() I\ralll i lliszpi:u',.skiej .,culture traditioneJlc jest o ,.kulturze tradycyjnej i folklorze", fra11cuskiej lI1\lW<I ct populaire" \\' \\'er:-;ji ;1Il~iclskll'.1 \\' wersji roSyjSkh.:j \\'~'I;:lc/l1ic o �32X Bułgaric;. Estonię, Litwę, PolskC;. Republikę Czeską. RUl11unię. Rosję. SIO\\ację. Slo\lcnlę, Ukraine; i We;gry, Nie było. z wyjątkiel11 Słowenii. przedstawicieli kraj(m h, .Iugosi<1II ii, i\lbanii, ani Grecji ~, W seminarium wzie;li także udział przedstal\icick lJNLSC<): iJilision des ans CI ,k la vie culturelle (Dimitri Koundjouba z Paryża) oraz Cenll'e pour la cullurc Iradilionellc (I-:eTC I zlokalizowanego w Budapeszcie (L. Feldfbldi). jak również czeskiego i\linistersll\a KultulI (Mihal Beneś). Ponadto na seminarium obecni hyli obscrwalor/\ / C IOFF / ;\w,tl'ii, (ilU/Ii, Niemiec. Moldawii. Polski. Republiki Czeskicj i Słollacji, Na pr/ellodnicz'lcego ohlad /ehl,1I11 wybrali kierownika Katedry Folklorystyki Uniwersytetu II' Budapes/eie pro!'. ViiIlIosa \'oigl'l. na jego zastępct( dr Milę Santovą z Instytutu Folkloru IV Solii. sekrclar/cnl /(lst,iI dr .I .Iancal z Ustavu Lidovej Kultury w Czechach " Po właściwych dla takich imprez zagajcniac!l. częsć l11ervtoryczn" seminarlul11 ]'(l/poC/:iI referat dr. .I. .lancara. w którym zostaly podsumowanc wyniki an!-.i"ty lINI:S( '0, Z przcsłanych informacji można się było dowied/icl:. /,c ../alceenia" I :'\I:S('() II II ie'llI krajach zostały opublikowane w wydawnictwach etnograficznych luh !(llklorlstyon: ch. Ponadl'l Il'iększość z nich siara się je również. realizować w swcj politycc kulluralnej.iednakle IISlI sIki" odczuwają trudności linansowc i skutki zmian organizacyjnych zl\'i,vanych / Okrcscm Ir:lllSltll'macji ustrojowych. We wszystkich krajach istniej,! instytucjc i organi/acje dziala!,!ce 11<1l/l'C! kultury tradycyjnej. brak jednak na ogól centralnei koordynacji tych ptlC/: n'1I1. 'v\ (·I.cehaeh istnieje takie centrum IV Strażnicach. na Litwie utworzono Centrum Kultury NilrodOlI'Cj. 11:1 W"grzech Instytut Kultury. w Rosji nadal dziala Centrum Ftllkloru. '1"'lkO J:Qtlni,L Lil\\a i R",jil mają zalceane przez UNESCO narodowe rady folkloru. W innych kraj<leh pelI n'l rolę kiH'Idynującą pelnią odpowiednie placówki w strukturzc ministerialncJ (SIO\lacja. Polsb) i II sil'cI regionalnych domów kultury oraz rady naukowe działającc IJl'/.y inslltuCjaCh nauk,,\\ \ ch (Bulgaria. We;gry, Slowenia). Wc wszystkich krajach obserwuje siC; niedostatek ccntr,i1nlch rCJL'stróII plaul\\ ck dzialających na polu ochrony kultury tradycyjnel oraz kalalog'\w /biorów. ()dciu\\'a się r(l\\nlc/ brak bibliografii regionalnych. Pomimo wszystkich trudności wielość test iwali ł(llklorystycznych (II C/: m IIiem;t1i1 /,,,III~I' krajowych organizacji ClOFF). jak również bogate archiwa lólklol}stlC/IIC'. ";11iildC/II () II m. iż folklor nadal odgrywa znaczącą role; w życiu kulturalnym . .Icdnoezl''';niclcdnilk slgllali/oll;]]l" trudności z upowszechnianiem kullury tradycyjnej pr/,cz medi,L /\llavC/a Iclcll i/W. \\. II m kontekście z aprobatą odnotowano utworzenic w Polskim Radiu CelllJllm 1vlu/\ ki 1.lldil\\Cj W sprawozdaniu generalnym z zadowolcniem odnotowano rÓllnicj brak of,'raniC/cll \\ iiIkil" sic dostępu do zbiorów oraz brak presji ideologiczncj . .IcdnoC/e";nic /aUI\iljoIHL ii lil: l mili,' chyba uwagi przywiązuje sie; do regulacji prawnych oclnoS/'lcych si" do tll(\rcy lud(l\\cgo. pr/\ jednoczesnej ochronie zbiorów. archiwów. praw autorskich praCOII nik,-)\\ nauki i kuliul': orill organizatorów spektakli. W niektórych przypadkach istnici'lcc pr/,epis) prallnc nic sq rcspektc" wane z powodu braku środków finansowych. a zakoliczenie podsumowania stwierdzono. je istnicj'lcc rtl/II'inictc konl<lkl\ llllCd/1 n<lI,I' dowe dotyczące bada"l i wymiany. cz.,:sto nic bazuj'l na 1ll1l0lvach micdzYllilrtldoll I·ch. 1\ Iko nIl dwustronnych lub indywidualnych kontaktach. Raport generalny uzupełniły wystąpienia reprczelllanl')\\' !ws/czególll\ ch krajó\\ I tOIl ar/I. sząca im ożywiona dyskusja. W obszernych wypowiedziach podnos/.llno pricdc \I'Si': stkim pozylywne funkcjonowanie ..Zalcceń". które podkreślaj,! /Ilaczcnie kultur: Ir;ldyc:jncj d/;] ksztallowan ia tożsamości narodowej (wypowicdzi rcprczcntmllóII" bton i i. I.it \I:. SIOII liC11. lJkrainy) czy podejmuj'l problcm ochrony dziedzictwa kullurowcgo mnicjs/o";ei (RoSI,L \\cgll. Czcchy). Za równic istotne uznano podtrzymywani c /anikaj'lccj kultur: traili cl:inei II ,)broni,' Alhallla nic utrzymuje kontaktów dyplomatycznych z UNFSCO, I<I~ (;rccj;IIlH..' rilt~ liktl\\;dd .J"h:ccn' -; W tym miejscu lllOLna zallwai.yć. że lIa I.) dckgalów OSll\ill bylo praco" llll\illlll naukn\\ \ Jill. pu/{I...• la" ch prClcowl1il:y 11lIllislcrstw, urzl.(dów ochrony labylkó\v c.r.y domów kultur~' ~ Tu warto przypolllllicc lrad)'c.i~ kr;)jów baltyckich 'J,.! F~I{lllil do arclll\\ \llll \\ 1<11.:1.<1 .... 11; nh\"''l:lll~ [tl\\ I1ll·/ folkloryslycZl1C pochodnłcc z Illiast :! pletli! Ill,ll~r l.' i<' �pried unilikm:ją kulIuroIlA zjcdnou.onej popar1l' autorytetcm (!NESCO. wobec Europy. częstego czy wreszcie podkreślanie jej znaczcnia. braku szcrszego I.aintercsowania kulturą trad} c}jn" i ludol\'l II ogóle (Słowenia). [)ui(l mic'jsca II dyskusji zaorała sprawa międzynarodowej kompatybilności krajowych SI ,ten1(')\\ inlllrlllacj i. z uym wiąże siO; potrzeba opracowania spójnej klasyfikacj i i standaryzacj i pou} n:lIi dokulllentacyjnych. W tym celu U ESCO powołało IV Budapeszcie Europejskie CćlltrlIlll Kultury Tradycyjnej. które ma na celu gromadzenie i rozprowadzanie IVszclkich informaCJi na temat ochron). badali oral: archiwi/.acji danych związanych z kulturą tradycyjną i lolklorćlll '. I dUl:ym I:ainlćresowanielll spotkał si,,: reICrat na temat powstałych w Polsce baz danych ;/ 1l'.id/ićd/in}. jak równici. informacje o przygotowywaniu przy Ministerstwie Kultury w RUlllunii i\arodom:go Centrum Inłllrmacji o Sztuce Ludowej oraz o Bazie Danych o Autentycznym "olklor/e Bałkańskim znajduj'lcej sit,: w Sofii czy o Baltyckim Instytucie folkloru w Lorwie. l'r/edSl,1\1 iciel niemieckicgo CIOfF zwrócił uwagę na potrzebę stworzcnia centralnej vidcotcki (lra/ cClllralllc'WI SI Slćl11l1occny festiwali folklorystycznych. Vvv}'c} ,kkgaci byli zgodni co do tcgo. ie istnieją znaczne oraki w zakresie edukacji llllodego pokoleni:! Alii etnografia. ani folklorystyka nic są przewidziane jako osobny przedmiot II \ kl:ldoll y II pr(}gramach powszechncgo nauczania. Jedynie w niektórych krajach folklor jest \I \ klad,lny II s/kolach artystycznych ('. W trakcie dyskusji polski reprezentant CIOFF poin!lll1110\1al Slcl'zej Icbrall) ch o zaleceniach MEN-u. SlllIacio; II zakresic upowszechniania kultury tradycyjnej utrudnia brak rozwiniętej infrastruktun. pk rt"llnici powszechnie wyst9pujące trudności IV nawiązaniu kontaktów z mediami puhlion' mi. 1\I'ak jcsl lak/c inlormacji o ich zbiorach. Zainteresowanie wzbudzi la lviadomość (l oes~im I ideo-programie rejestracji taóców ludowych oraz o podoonym programie polskim. Islotne miejsce \I dyskusji zajęla potr/.cba opracowania odpowiedniego kodeksu etyczncgo ckkbruj;lcego poszanowanie dla ~ullury tradycyjnej i ludowej oraz sugestia. aby ..zaleceniom" nadać !llrm9 pOII"Sleehnie ooowiązuj'lcej ..Konwencji·'. podobnej do tej. jaka chroni zabytki mCl1erialne i pr/yrod9 '. Niezależnie od decy/ji IV lej mierze postulowano dopracowanic międzynamdo\\\ch instrumentóII prawnych odnoszących siy do ochrony kullury tradycyjnej i ludowej . .ic.J do~ull1cntacj i i bad:lIi. Pr/clbwII'icic! lJ 'ESCO wyrazilopinio;, żc wobcc ograniczonych środków utrudniających '/crl,~ic prllll'adzcnic nowych oadali. należałoby może skoncentrować wysiłki na ochronie jui po,iac!an} ch matcrialóll. a wio;c szczególną uwagę poświęcić archiwom. CiI()\\ ne. II'ymienione wyżej wqtki dyskusji. zostały zawarte w kOlkowej uchwale seminarium. pr/cka7.ancj la pośrednictlvem komitetu czeskiego władzom UNESCO oraz za pośrednictwem dekgal<')\\" IIs/.yslkim krajowym komitetom do spraw UNESCO"' \\' trakcie seminarium uczcstnicy olrzymali wszystkie sprawozdania krajowe. raporty zoiorcze i uchllal} . Organi/.ator/y zapewnili lei symultaniczny przekład obrad: francusko-angielski. angielsko-rr;lIlcuski or;u czeski. Ponadto uczestnicy mieli okazję do zwiedzenia miejscowego ,kansenu ortll mogli zobaczyć program dwóch folklorystycznych zespołów pieśni i talka. \\"ICSlCIC organilatorz) zorg'lI1izowali dwie wycieczki: do centrum kulturowego w Velehradzie I do llhclskicgo Ilrodu, gdzie zwiedzono muzeum poświęcone J. A. Komellskiemu oraz ludowym In.stlumentom mUlycmyl1l. Tam tei odbył Si9 koncert oallad i muzyki morawskiej. Niektórzy :-IL'I Ilillill"l 1I1li nic pl/C\vidywal dyskusji Ilad programem działania tego Centrum. W dyskusjach kllll1arO\vyciJ ,\11'11\\P~l.'lco dn llloi.liwości realizacji bardzo szeroko zaplanowanego programu jego dzialat'L ,. \\\J()d ltlł()IIIIOlC.Ji o IIJ1(.:.ial~'\\';lCh Ilarodowych znalazła się ciekawa infonnacja o utworzeniu muzeów kultury Romów lIa \\· •..;.~rL\.'(h l \\ C/\.'dl<lch Prl.! lworzcniu Jlluzeum czeskiego osobliwością organizacyjną byl udział przedstawicieli -;pl!kc/'l1l''';CI I<PIlIÓ\\ Illlcfl'SlIJi\t.:i1 hyła leI. informacja o uruchomieniu na Słowacji specjalnego ~ralłtll 1l(l7\Vancgo .. Pro -';Ilnaqlllil·· ptl~\\Ii,.:«()lIq!O Illl~d/y 11l1l)'lIli badaniu kullury tradycyjnej. ~ v.." l~ III IllltlSCtl pr/cuSlilwiCll'I lJNFSCO wy.lasnil zebranym różnicę prawną między dobrowolnie reali;:ow£lnvllli .IdILcC:lIIC1I1U·" .. Kollwelll".!;'·· pows/cclulIe ohowi{\zującą. sląd trudniejszą do zaakceptowania przez wszyslkic k;-aje PII)tJlllll \',\ I d/illli) \\ ,.Jhlllh.O\\skH: s kllplL \l;lfl.:naly I.(l:'lal\" / SCllllllanlllll I.dq)tllHl\V;lIlC \\ /()~laly przckazam; także do Działu Upowszechnienia Kultury \V Millislerstwie (brudku DokulllcntaCJi linlonnacji Elnograficznej PTL \V Lodzi. Kultury i Sztllki, �330 z uczestników zostali też na Międzynarodowym się w dziel] po Zakor'lczeniu seminarium. ,.EKOLOGIA I FOLKLOR". DRUGA Festiwalu hllklor)styull) MIl~J)ZYNAR()J)OW;\ LÓOŻ. 3-(l CZLR WC/\ III ro/poC/\Il'l.I'!c: Jl1 kONII.RI:NCl\. 1')')4 W dniach 3-6 czerwca 1994 roku w Lodzi odbyla się druga edycja :vlięd/\narodollc.i Konferencji "Ecology and Folklore". Konfcn:ncję organizowal Zaklad lolklorystyki 1'1'/1 Katedrze Wychowania Muzycznego Wydziału Nauk o Wychowaniu IJnilrcrsl tclli I.ód/.kic~() Komisarzem naukowym mialy miejsce IV nowym konferencji hyła prof dr hab, Violetta uniwersyteckim Centrum Konkrencyjn)111 Kril\lczyk-Wasile\\·ska. prl) ul. RogO\lskicl Obradl 2(,. Konferencja miała charakter interdyscyplinarny .. kj celem hylo ..\I'lucnie si, do ogólnc.i naukowej dyskusji na tematy ekologiczne. Jako zalożenie przyj,lo lIskazanic pr/elbla\\ icici()1ll różnych dziedzin naukowych, zajmujących się Iq prohlematyką iż 1(,lklor . ro/ullli,lIly "I'll'!. n;,s jako hezpośrednia forma przckazu trcści kultury oraz ekspresja Ibiorlll\cgo ś\\iatopogl"dli może stać się źródłcm poznania stanu świadomości ekologil'!.ncj WSP(·'!c/.esllcgo SpOicC/Clistll'!. Problematyka konferencji skupiala się na dwóeh podstawowych lagadnieniach· I. Folklor jako źródło wiedzy na temat świadomości ekologicznej \\sp,·)iCl.esllcgo 'pOICClCII,t \\ a. 2. Wspólczesne zagrożenia ekologiczne a ohraz kultury. Wokół tych generalnych zagadnień poddano d)skusii nast,pująec. hardziej ,/ueg,·,it)\\C problcmy: I. Kulturowe konsekwencje degradacji środowiska naturalnego 2, 3. 4. 5. Współczesne katastrofy i choroby cywilizacyjne Spoleczne i kulturowe aspekty choroby AIDS Problematyka relacji czlowiek - natura - kultura Odzwierciedlenie powyższych zjawisk kulturowych XX wieku Ill' IIsp(\luesllInl 1()lklool' Problematyka drugiej edycji konferencji zainteresowala nauk()\vc(l\\ I IVll'lu kr;IJ()\\ I.UWl" i świata między innymi z Chorwacji, Jugoslawii, Wielkiej Brytanii. (in:eji. Rosji, LOI\\\. '\iemicl' i Norwegii, a także z Kanady, Stanów Zjednoczonych i Peru. Uczestników konferencji powitaly wladze Uniwersytetu Lód/kiego IV osobach prorekwra prof. dr. hab. Grzegorza Malinowskiego oraz Dziekana Wydziału Nauk o WyclHlIIaniu. pro/. dr hab. Ewy Marynowicz-Hetki. W imieniu organizatorć)\\ powitala go~ej i wyglosi la reICrat in::uguracyjny prof. dr hab. Violetta Krawczyk- Wasilewska - kierownik Katedr: WycilO\\ ,lilia \,Iu/I <:1- nego i Zakładu Folklorystyki UL. Nawiązala ona do pierlls/ej edYcji konlCrcneji. klóril odb: la 'I,· w 1992 roku i do powstałej wtedy idei cyklicznych spotkali poślli,,:cOllyciJ telllu 1l'111i1!OIl' Zaznaczyła, iż współczesne antropologiczne podejście do I(llkloru po/\\alil go trakt()\I<I( pk" bezpośrednią formę komunikowania si.,: ludzi w obrębie ekspresję indywidualncgo i zbiorowego światopoglądu. wlasnej kultur) i JednoC/eśllic .j:lk" .kdllOucśn ie to podejścic PO/\\ ill,1 traktować folklor jako źródło popularnej wiedzy () aktualnych probkmach IIsp(,lc/csnl'go ŚII iaw i ludzkiego życia. W obrębie problemów obecnie nurtujących spoleCZl'liSllla Jest /ilgrO/l'nf,' naturalnego środowiska oraz współczesne choroby i katastrof)' Utratil bl'Lpośrcdllic:go konlakw z naturą wplywa na pogorszenie się jakości i,ycia jednostek i /bioroml~ci. a rodzaca ,IC świadomość tego zjawiska wyraża się we współczesnym folklorze. W pierwszym dniu obrad mieliśmy możliwość wysłuchania reICrat{m prof dr. (jerald;, Pociusa (Folklore and Ethnology. Some Generlil Problems), który pOluS/yl g!(l\\ ne zagadnienia związków między człowiekiem, jego kulturą wyrażaną w folkloriC larÓ\\IlO tradycyjnym. J:lk �3~1 i \I SP(·JiLlcsllym. ,I otauającym go środowiskiem Ilaturalllym. Dużą C;':ySC pracy pOŚII iycil II spólucsn)'m postawom i zachowaniom proekologicznym oraz roli folkloru w ich kreowaniu. Rckratl Rachel Frccman (!"orl' and /.and l.iasollS: n-aditional ;lvfan//"and Relatir)/1ship on the Isic ol I.ewis (/Jul 7/li'ir ['ositi<m in thc Contemporary Community) oraz prof. dr Ircny I~uk<lll skic.j-I·lmeliskie.l (llIe I )egradatioll of the Natural /~nvironll1ent at the Upper Silesia as a Sliurce lij ('lIltllml haditioll ({nd Folklore) poświycone były problematycc tradycyjnych spolcczIlO~ci lokalnych. nl/llych ohs/arów kulturowych i ich odniesieniom do najbliższcgo środowiska Ilatllralllcgo i kulturowego. \\" LIasie scsji popniudninwcj zapraenlOwane ;.:oswly dwa rclCraty poka;.:uj<lce współczesne ;.'nlpl· regionalnc i narodO\\c II' proccsie przemian. Referat dr. Lucjana Cieślaka (Ecology and {-()It. .'llIsic). \l/.hogacony prezcntacją filmu video dol)'e/.yl współczesncj obrzydowości weselnej \I rc;.'iollie 1<lIIid.im l kolei dr Zdenka Weber poświ.,:cila swój relerat (Far .from Ihe (VI' BilI {let'!' ill the {ferm) kultur/c emigrantów chorwackich wiemczech. \\. ll'lst.,:pn)'m dniu konlCrencji przedstawione referaty dotyezyly współczesnej relacji U!OII iek Ilatura i jej kullllrowych konsekwencji. W wystąpieniu prof. dr Anny Papamichael l( 'lilllllllill (;rolllllls />el\I'eell Folklor and Fcology) oraz Valdisa l3istersa i Very Slinko (/Vatllre <l1Ir!ClIlllIre 1'·lIvirollll/en!. lówards InlerdisClj.JIinarity in lónvironmental Education) poruszono p!uhlclll kOllieczllości pnmad/enia interdyscyplinarnych badall nad kulturowymi Iwiązkami ulull ieb I natur'l oral wykor/ystania ich wyników w edukacji środowiskowej. Z koki prof. dr kill. Violetla Krawc/.:-l- Wasikwska (lllllareness of the Fears at the End of 20th Cenlurv) i dr \'Iarcin Piotrowski (ClIltural f?esult.l' of Chernobyl Disaster) mówili o kulturowym zjawisku ..slIladomości strachu". jego przyczynach i odzwierciedleniu w folklorzc. 'i-:sja popoludniowa drugiego swdolliskOlvcj. W wystąpieniu Marii dnia obrad poświ~cona była problematyce edukacji l.ukowskiej (Ecology as Ihe Contemporarv A1vth) poddano kr:- 1:-c-: treści edukacj i środowiskowej rozpowszechnianc przez nierządowe organizacje -:kologiu.llC. Rekrat Violetty Przercmbskicj (Musical FolklOl'e in the Environmental f-;ducatioJl) 1\1";1/ I praenlacj'l lilmu video poświ.,:cony byl polskim alternatywnym metodom edukacji mU/yuno-środlllliskowcj .. / kolei Joachim Rudzki w swoim referacic (£colof!,ical Folk Toys) m,"11il <l wli tradycyine.i drcwnianej zabawki ludowej we wstępnej edukacji środowiskowcj. lr/eci cilieli obrad wypelnily dwa referaty o wyraźnym charakter/e filologicznym. Pierwszy I 111Ch. \lygloslOny pr/e/ prof dr Loję Karanovic (!l{vthology of Plants in Serhian Lyric Folk Poon) dot)'Clvi magic/ncj i mitycznej roli roślin w ludowej poezji scrbskiej. Drugi. prof. dr. Dcmcniosa Koulroubasa. pr/edslawial rośliny jako mitologicznych bohaterów w klasycznej pnc!ji lacillskicj. S-:sję popołudniową tego dnia laj.,:la podsumowująca dyskusja. którą prowadlila prn" dr luia Karanovic. Jednym z podstawowych wniosków. jaki pojawil się w toku d~sku'.ii. hylo stwicrd/.enie. ii: rói:nnrodność zaprezcntowanych releratów wynikala z wiciości I nicjcdno/naczllości rO/.umienia delinicji ekologii. I tak czc;.ść wystąpicń ujawniala rozumienie biologiuncj dclinicji ekologii jako nauki badającej wzajemne związki między organizmami II :-·mi. inna I. kolei la punkt wyjścia przyi.,:ła pojęcie .,ekologii ludzkicf'. W pozostalej c;~c;.ści glosóII uj<lllllilo si.,: tr/ecic. tworzące sic;. pojycie ekologii jako ideologii. wynikających I. nicj pUSl;l11 I /acilOwali Oril! treści edukacyjnych. Wyniki ohrad II Mi.,:d/ynarodowcj KonJerencji "Ekologia i Folklor" zostaną opublikowane l'. odd/i-:ln)'m. pokonlCrenc:-jnym wydawnictwie. dzięki pomocy finansowej Komitetu Badali I~ "aukOlI ych. Maria I'ioletta I.lIkowska Pr::erernbska �SESJA POPULARNO-NAUKOWA - ..ORr;DOWNłCZKO W POLSKIEJ KULTURZE LUDOWEJ". KRAKÓW. Sesję organizował Krakowski Etnograficzne w Krakowie. Oddział Polskicgo Towarz) NAS/A KliLT M,\TKł 1\0/1 24 l'/\iD/II:RNIK/\ 1l)')5 Sllla I,ut/oznalluego Kult Maryi - Matki Boga począł się rozwijać od soboru II 1':lóie II .+:; gólności od soboru trydenckiego (1 '\4'\-1 '\63). Na ziemiach polskich kuli ten od zarania chrześcijańslwa i rozwinąl się tak. 7.C śmialo m07na pOll inlzieć. polskicj religijności. Krótki zarys Ku/tli Matki Bo:':ej w Po/see przedstawiła na wSI.,:pie !\nna I \'lIlzeulll I roku. a II S/uepojallil SI": nic'mal ii', jest knomenc'lll Spiss zaznaua,i<lc. że tematyka sesji będzie dotyczyć zjawisk występujących nie tylko II chlojlskiej kullurze, i IV plebejskiej. nieoficjalnej. masowej. Jedną b(micm z pot/stawml) ch kategorii kon\lytuuiąc\ polską kulturę typu ludowego jest religijność. ale ch Rozważając rolę kultu Matki Bożej w kultlll'ze lut/owej należy \i.,: Odll olać do ..ohra/u ~II Ii,ta. jakim Illamy do czynienia w kulturze chłopskiej w drugiej poiowie X IX I na !10u;llku XX wi<::ku. który uksztaltowal się w wyniku wi<::!owickowego wspólistnienia i konrronlaeii ŚII ialojloglądu wyniesionego z czasów przedchrześcijallskieh z doktryn;j cłll'z,eści.Jal·lsk;,". Szcz.egl·,lna nlla pośredniczki. jaka przypadla Matce Boskiej. wiąże się I ..I~lklem el.,:stego umiejsC:l\\ianiaicl I. postaci w mitycznym czasie pocz'ltku i przypisania jcj funkcji kreaCyJnych. pomocnIch pr/I stworzeniu świata". Rozważania te znałazły sil,: w rcICracie Małgorzat) 1.Jles/kiewic/. pl. f.Ut/UlI c aspekty kll/Ill Matki Boskiej. która widzi trojako lilllkcjc kultu: I. iniejacyjno-plodnoseim\a, sprowadzającą się do wpływu na powstawanic życia, 2. macierz.yilsko-opieklll']czą co oznaCl;' troskI,: o rozwój życia i zabezpieczenia się przed chorobami. l. ilmkeja ochroniw. a \\ lćC chronicnie człowieka przed karą Boga i wyjednywanie łask u Niego Funkcjolll 1\111. kt(lre ,ie wzajemnie przenikają, a naIVet częściowo pokrywają, przypisanc Sil określone d/,ialania \1 iern\ch. np. umieszczanie wizerunków Matki Boskiej w pobliżu wód. i.ródel (Iloda Jest !H>śnikic'll1 plodności). wznoszenie kapliczek na granicy posesji lub wsi. zawieszanie ich na dr/e\1 ić lub obsadzanie drzewami. najczęściej lipami. rozpoczynanić pracy 1\, środ<; lub sobolę tj, II dni poświęcone Matce Boskiej. Wyraźne są leż związki kultu z przyrodą magi;l Iecznic/;! i II ogóle z magią pozytywną. np. gromnica poświęcona w dzieil MaIki Boskićj (iromniuncj odp.,:d/a gromy itd. Wywody swe rcterentka poparła seri'l wspólcześnic \Iykonanyeh lillograJii k;lpliCld. kaplic i oltarzy z wizerunkiem cudownej Matki Boskiej. niektóre z nich I okoliClnościoll \111 wystrojem. Urszula po/skiego Janicka-Krzywda Podkarpacia) (Sposób stwierdziła. IJr::edstalt'ianill iż postać Matki Morki Boskiej !iu:':c/ II pr/elblawi;lIla ju/Um'::/! jesl ,\/IJIlIi! li! \1 1(llklor/ć IV dwojaki sposób. Z jednej strony jako zwyczajna kobicta. pn1ll ad/;\C:I \llasne go\pOdarSll\ t) w realiach znanych mieszkmlcom górskich wsi. której nieobce Sil trudy i klopoly ziemskie. a n.twet gniew Uak w tej pełnej swoistego humoru opowicści kićdy to Maika Hoska ..tr/ds", II g.,:bc" niedobrą macochę, co sieroty bila). MacicrzYllstwo Matki Boskiej jesl tu pojmO\lane na spo,ób ziemski. Z drugiej strony jako Bogurodzica. Matka Boga. Królml a licba i /iemi. która pr/\ b\\I;1 \V otoczeniu aniołów. a towarzyszy Jej 11'011 kwiatów i kadzidla. Jej "'ygląd jesl laki j;lk 11;1 znanych mieszkmlcom wsi wizerunkach Maryi. Te oha sposoby wid/enia i pojn]O\I;lnl;1 Mat~i Boskiej. która nie tylko opiekuje sil,: wiernymi, ale napomina grzeslllych. lIydaje Im polecenia, karze. nie wykluczają się nawzajem. a często współistnieją. Są bowiem pr/.ejallem didlogtl sacrum-profimum, w każdej istocie a nie antagonizmu. "Jeśli dostrzcgam)' boskiej i jest świadectwem przeciwie!lstw dwoistość istniejących lo dlalegl). że jail'! się on<l \V kaniej religii" W chrześcijańskiej interpretacji życia człowiek jest w<;dnl\\ccm. pielgrzymcm. /WIJW WIWr Pielgrzymowanie jest stare jak kult religijny, jest określoną formą nahożct'Jsl wa, Pielgrzyml)\\ an Ie daje oczyszczenie przez ofiarę z własnego trudu wl,:drowania. wyprasz<l i starHlII i lI'OIUIll �Ildzi~'Czności za juz doznanc laski i cuda. Wbrew obiegowym opiniom, iż urbani;acja i II) soki swpiel) cVllilizacji spo!LCleilstw pr;yClyni się do zaniku pielgrzymek, obserwuje si.,: obecnie II luropic. jak i na ealym świecie gwaltowny rozwój migracji pielgrzymkowyeh. Na szczególnq UlI al!": zasluguje cześć oddawana Maryi w sanktuariach jej poświęconych. W Polsce mamy okolo :'00 sanktuari(l\\ pielgrzymkowych. Dominują sanktuaria maryjne, okolo 430. z czego ponad 130 lo '~II11-:tuaria. II I-:tórych znajduj'l si.,: I-:oronowane wizerunki Matki Bożej. Glówny jednal-: nurt p~tlnlcllla poisl-:iego I-:ieruje si.,: już w XV wieku ku Jasnej Górze. W ostatnich latach przybywa do ,anktuarium Jasnogórskiego każdego roku przeszlo 100 pieszych pielgrzymek. () fenomenie Illclgrzl mek maryjnych mówil znawca tematu dr O. Zachariasz Jabloilski z zakonu 00. Paulinóll na Skalce II KrakOII ie II relCracie pl. I'ielgr:::ymki pr:::ejawem kllltll mmyjnego. Trudno wyczerpać II lal-: I-:n"ll-:im wysl<\pieniu tal-: duży temat dlatego też O, Zachariasz skupi I si.,: na scharaklerl ZOIl aniu plelgrzvmek. ich ilości. stanu liczebnego. socjalnego, miejsc i tras w ci'LgU dziejów podkre.~ial~lc ze ruch pątniczy pelnilważną roi.,: integracyjną Integracja ta dokonywaIa się wokól I-:ullu \1aryi. I-:tórv niósl zarazem treści patriotyczne, kształtując etos narodowy. Szczególną UlI ag.,: relCrent pO~I\i.,:cil związkom Jasnej Góry z Krakowem omawiając szerzej pieszq pielgrzlml-:.,: hal-:owsl-:ą ze Skalki IV Krakowie na Jasną Gór.,:. liczącą 14 lat (po raz pierwszy IllSzla II I'JXI robi) Pielgrzymowanie z Maryją. jak podkreślał referent dokonuje si.,: szlakami polsl-:leJ- rodZimej duchowości maryjnej. Jest to polska droga do nowego IOOO-lecia. droga zalI lerzenl~l Maryi. kt(,ra ma inspirować nową ewangelizację i uksztaltować duchowość maryjną II nOlI eJ pcrspel-:tYII ie nadchodzących czasów, '\aZII I obraz(l\\ i sanl-:tuariów maryjnych wywodzą się najczęściej z nazwy miejscowości. II I-:t")\'(:Jznajdujc si.,: sanUuarium czy kościół z cudownym wizerunkiem Matki Boskiej. Drugi ulon t) tulu czy nazwy obraz.u Matki Boskiej. odnoszący się do przestrzeni geograticznej, wiąże SI": naj ściślej z pielgrzymkami do sanktuariów i ma charakter fenomenu kulturowego o dlugim lIII aniu ()bserwując dzieje sanktuariów widzimy. iż jedne żyją. rozwijają si.,:, inne gasną. a jeszzc Inne CICSZ'1si.,: lokaln'l slawą () tych zjawiskach mówiła na przykładzie kultu Matki Boskiej l~unOlI icckicJ oraz I,ezajsl-:iej i\!Lksandra Jacher-Tyszkowa w referacie KlIlt Matki Boskiej 1'"'!101l/Cel"C; / !.c::o/-\klej. Legenda glosi. je rzeźb.,: Matki Boskiej Tarnowicckiej. pochodzącą z .\111 Ilieku. przywic/li do Jasła w 1400 roku 0.0, Karmelici z Węgier. Badania historyków 'Jl Ul-:I natomiast dOlviodly. że rzc/,ba pochodzi z warsztatu krakowskiego z XV lub pierwszej pol(lIIy XVI wiel-:u Pielgrzyml-:i do Jasła. do kościoła 0.0. Karmelitów. gdzie się znajdowala Cl!dOl\ na ligurb. a od 17X'J roku po spaleniu się I-:ościoła do wsi Tarnowiec pod Jasłem, ściągały ludnDść 1'0di2(Jrza jal-: również ludność slowacką. węgierską oraz Rusinów. Dziś Tarnowiee jako llllejsce pielgrzymko\\e cieszy się lol-:alną sławą Z kolei początek kultu Matki Boskiej w Len(sku daJo cudowne objawienie w 1590 roku Matki Bożej z Dzieciątkiem na ręku i św. Józet~1 lllleszcz,lninowi łejajsl-:iemu Michałl-:owi rodem z Giedlarowej, gdy modlil się przed pracą Dopicro (ednak kiedy l ,ubsz OpaliJiski. starosta leżajski, wybudował w 1608 roku obszerniejszy. nlZ piCIIIO(na bpliczl-:a. I-:ościól drewniany i oddal go 0.0, Bernardynom. kult Matki Boskiej Lczaisl-:iej zacz'lł silnie si.,: rozwijać' Kościół murowany. wybudowany w latach 1618-1628. plZell\\ al do dziś .Iuj od I (,34 roku miejsce to zostało uznane za cudowne. Leżajsk stal się dUZI m ośrodl-:iem p'ltniczym, a w związku z ogromnym zapotrzebowaniem na obrazl-:i i literatur.,: delloC'.In'l powstal tu pr.,:zny o~rodel-: drzeworytniczy, Znane tu też byly XIX-wieczne warsztaty Ill,Jiarzl Tomasz.a ll,jkowsl-:iego i Ksawerego Stanl-:iewieza. ('halal-:tel') styczny dla I-:ultu maryjnego w Polsce jest swoisty regionalizm, Ty tul .. Królowa l'odl1ala" pochodzi 'lego nosI tigura 1'vlatb Bożej w Ludźmierzu, z II arsztatu cechowego Polski poludniowej. Drewniana rzeźba. jak dowiodły prawdopodobnie z Nowego Sącza. badania. z pierw- dwudzieslolecia XV wieku. Ikata SI-:oClel'I-!\1archewb zaj.,:la się w swym wystąpieniu zatytulowanym Ga:':d::ino I'odlilllu f.' IIIt ,\llItki /ioskie/ /'lId:':mierskiej fenomenem stale rosnącego I-:ultu Matki Boskiej Ludimiersl-:iej. Ją to za patronk.,: obrala sobie erygowana w 1926 roku parana wojskowa II Blelsl-:u-lliałej. a tabe I Pull-: Strzelców Podhalailskich Armii Krajowej. Drugi po Kalwarii /ehlz\!lollsl-:iel ośrodel-: p<\tniczy w Archidiecezji Krakowskiej. sanktuarium maryjne w Ludź- �mic:rm. intc:gruje górali Podhala. Spisza. Orawy. jL'st wi/ylt'mlq t}ch liem. ladlima ler bogactwem fi:Jrm kultowych, Warto tu odnotować. je w IlIi'l/ku Ie Ihl iżaplc} m si.,: (,(HI-leci,'m cudownej figury. MUl,cum Etnograficzne IV Krakowie lorgani/owalo III slaw.,: pL ..Na (,OO-kcle biją dzwony. Kult Matki Boskiej I,udźmierskiej" (sec:narius/ hla Krasil'1ska. (irażyna iV!osiL'. Beata Skoczeli-Marchewka październik 1995 - styczeli 19%). Najwi.,:kszy po Jasnej Górze ośrodek pątniczy w I'olscc to sanktuilrium nJaryjnL: II KalIIarii Zebrzydowskiej. Zalożonc przcz Mikołaja Zebr/.ydowskicgo. starost.,: lal1ckormisklcgo 11d początku XVII wieku, na wzór Drogi Krzyżowej w ,kromlimic. stajo Sil; I c/ascm mic.l',con kultu Męki Pinlskiej i czci Matki Bożej (Dróżki Matki IloskicJ) Ilard/o uroC/y~cie cIC/on} .i,·,l tu odpust święta WniebolVzit,:cia aj świętszej Maryi Pan n) (15 SiL:l'Jlniil) polqC/on) I uroC/I,lil procesją Zaśnięcia vcll'ogr/ebu Najświ.,:lszej Maryi Pan n) i Triumltl lei \VniL'iHlll/i.,:ci;1 OhlO,1e w bogat)' folklor. W połowic XVIII wieku procesjom tym lao.,:ly tOllar/yvyć asys} ty ~lIiecki,'. O jedncj z naj starszych. as)'ście cieszyliskiej. mówil .kl'!)' lIrann) l, Cicszyna SluchaC/c: 1./ainl,'resowaniem obejrzeli też pamiątkow)"album fi:)togralio.ny asysty cics/)liskicl. Bogdana Piliehowska (Kult Matki Boskiej \F IIlinlO/Ildl stlIlecilIch \I f.:mk'J\rie) mOli da o Krakowie. miejscu pielgrzymkowym o randle mi.,:d/)'narodO\le.i. gd/iL' miC:.isc'l kultrlll,' pojawily si~ już w XIII wieku (grób św. Stanisława - biskupa. ŚII Jacka dominikanina). Kuli maryjny rozwijaly m. in. klasztory augustianów. kanoniktl\\: latcl,IJ·lSkich. kanIlelitlIlI (ohl,:z Matki Boskicj Piaskowej u 0.0 Karmelitów cieszy sii; nicustaj,\cą Clciitl \V KrakLJ\\ic c1z:i1lal) konfraternie maryjne (najstarsza pr/Y Kościele Mariackim potwicrd/Ona .juI z kOI1Cc:n .\1\' wieku), czczono święta maryjne. które mialy hogat'! Oprall\' ł()lklorystyczną \V 1"(,') r"ku powstało Bractwo Szkaplcrzowe. ił szkapiel'I karmclitallski /dohyl ogromnil populilrno,~ć. Do dnia dzisicjszego w okolicach Krakowa zachowały się w pamięci stal'S/l'Ch IlId/i dali n,' picśni religijne śpiewane podczas pielgr/ymck. przy kapliC/kach pr/ydrożnych. 1\ iCClora:n1 w domach. Teksty tych pieśni odnajdujemy na drukach ulotnych / kOlica XIX lIic:ku i poC/ąlkll XX, a także w starych śpiewnikach kościelnych. Teresa Mareinkowska w swoim wystąpieniu pl. Sal1ktuarill IIll/nille lIarrUCI.llln'h pie.l'niach ludowych, ilustrowanym nagraniami, przedstawi la pic:śni II dll('lch grupach tematycznych: I. Pieśni o cudownych obrazach Matki Boskicj. :2. l'iL:śni o nadpl'l} rod/Onl ch okolicznościach objawieli Najświc;tszej Maryi Panny. Kult Matki 130ż.ej przejawia si.,: również. co lrozumiale. w dekonmaniu mico'/killi wizcrunkami maryjnymi. strojeniem ołtarzyków domowych. umies/cz,lI1iu Jiglll'cK Maiki Bo,kie,i na fasadzie domów, w ogródkach itp. Jacek .Il,:do. rodlinnie l.wi'Vany I dall'n;\ poclkrakOllsb wsią Piaski Wielkie (obecnie w granicach Krakowa). Irc:l'crol\'ili. poslugui'lc ..i<; pi<;knll11l przeźroczami własncgo autorstwa. Wąlek maryjnv II' arllll::acii 1l'l1<;lrzi \I' (J1(Jcellill t/(J/I/,jll lici pC,Fkladzie Piasków Wielkich, Kraków. Na bsadach nOlvo wznos/()I]ych domó\1 i II illi .. j;lk stwierd/il, bardzo cz.,:sto widuje się wnęki I figurką Matki Iloskiej. 1eC/ I rc:plclc:n\ac\11l\ ('h pokoi zniknęly charakterystyczne dla tych okolic du/c: obrazy Sc:rca Matki !lożcj i .IczuSiI ola/ domowe oltarzyki. O Malee Boskiej C)gmiskiej barwnic opowicd/ial znalIca kulwry RonlÓII. i\dam Bartos/. ilustrując swój wywód przeźroczami. Charakterystyczne. że Cyganil'. nartąl I nalul'\ I\ędrollnl przyjmują religię panującą IV danym kraju, a więc w Polsce katolic)zm. NilJII lękvym kullcln cieszy si.,: Matka Boska Częstochowska. W święto Niepokalancgo PoczęCia ;-.Jai~lli<;tszc:.i\lar) 1 Panny, 8 grudnia, odbywa się pielgrzymka Cyganów na .Iasn;l C;tą":, Coraz II i.,:kv)'m lail1lcr,'sowaniem cieszy się barwna picłgrzymka Cyganów I Lososiny do Limal10llej II' II ojL:lI'ód/tll ie nowosądeckim (15 września), którą zainicjował ks. Stanislaw Opocki II' 19X(, roku. Ponad 90 lat liczy lielnik wykonany przez \I'yhitncgo ludo/nal\cę. lalo/yciela MuzL:um Etnograficznego w Krakowie, Seweryna Udzicl.,:. Ziclnik Inajduj'lcy .,i.,: ohecnic \\ /.hior"ch Instytutu Botaniki PAN w Krakowie stanowi dokumcntaej.,: przyrodniuil do puhlikacii :-;. ld;ieli !?o.'iliny w wierzeniach ludu krakowskiego. "Lud" t. 30. 1931.~. 3(, - 75. Na brtach liclnika (I-lil kart) S. Udziela zanotowal nazw," laciliską rośliny .. jcj olicjahlil nazw.,: \\. j"'/yku polskim. naill,' ludową i informację o przeznaczeniu rośliny w ludowym Ieunictll'ic i nl"gl\. Piotr Kcihlcr. ).1' �opr<lco\\ujący licIni" od slrony bot<lnicznej, przedstawi l w swym rekracie iluslnl\\anym pr/óroCl<lmi /(o,i'llm' ~\rią~alle ~ klIlIcIlI Naj.i'więls~ej Mw:!'! Panny IV "Liellliku Sewervno (!c/~ieli ., sl<1I10lIi<lC':Id.:cydll\\<Iną wii(blOŚĆ zasuslOnych roślin, W oil II iOIl.:j ths"lIsii, jab się wywi'lzala na zakończenie sesji, odnotować naleiy glosy \1<lgd<lIcJl\ i\'1Lres i Krystyny Grainy z Żywca, z których pielws/.a mówila o pielgrzymkach !~ II CI<ln na .Jasną (ilJri( i do Rychw<lldu, druga wspominala swój udział w asyśeie krabl\\s"iej II cl:lsi.: odpustu Wni.:bo\\/ii(eia II' Kalwarii Zebr/.ydowskiej. Scsji "Ori(downiCllo nasIa" towarzyszyla czasowa wystawa (24.10-27.1 1.191):' ro"u) pod II III ,amym I) Ildcm aulorstlla Anny Spiss. Ponad 100 obiektów, 67 fotograłii uarno-bialych I kolorOII ) ch zc Ibiorów [vlu/cum Ltnograticznego w Krakowie i prywatnych ilustrowalo różne asp.:"tl "111111Mal"i Boż.:j. tradycyinc i wspólczeslle formy religijności przede wszyst"im 11Idollq A \\ii(c z jcdncj strony oorazy, rzejby, grati"i o tematycc maryjnej z warsztatów <Im<lIors"icll i ludOl\lch, "tradycyjny" oltarzy" domowy, stare druki odpustowe. obraz"i dclVoc)jnc. I drugiej \\spI\ICleśnic dostępne, obliczone na każdy gust i kieszeń dewocjonalia. w tym laU,: "ie; odpus\o\\l, ! a uwagę zaslugiwaly dwie "arty z Zielnika S. Udzieli z goryczką i koni· ClI Iq. po raz pinwSly ckspollowane na wystawie mU/.ealnej. Eksponowane liltografie z lI'ezesn~ cll lat I ')(,0. po I l)'):' rok wlącZllie. ukazywaly m. in. wnętrza mies/lalne z różnych o"olic Polski I \\idoClnYl1li olliJrzykami domowymi, obrazami Matki Bożej i innymi dewocjonaliami. nNi(J1nlc kapllClki J1r/ydroine. pielgrzymki. procesje, odpusty. Specjalne miejsce zajmowal 1()IO~13IiCln) leporla! l, odpustu Wniebowzięcia IV Kalwarii Zebrzydowskiej z udzialem asysty cie'/l lis"ie,i. Obverne "omelllar/e !Iloskl,' !1<ll1o/elisl\\a i "ultu Mat"i do nie"lórych zdjęć Bożej w Polsce. pozwoliły zwiedzającym wczuć się I\' at- .4nna Spiss \\YSTA W A "POI.SK IL OPISAN IL ŚWIATA" W MUZEUM ETNOGRAFICZNYM WI: WROCLAWIU. WRZESIEŃ 199.5 - WRZESIEŃ 1996 KONFI:RLNC.JA AUKOWA - ..POLSKIE OPISYWANIE ŚWIATA. Ol) F,\SCYN;\UI E(;ZOIYKJ\ DO BADAŃ ANTROPOLOGICZNYCH". WROCLA W, 4-.5 P AŻDZIERNIKA 1996 \\'l' IlT/eśniu I <)').5 robi w Muzeum Etnogra1icznym we Wroclawiu zostala otwarta wystawa ..Pols"ie opisanie św'iala", ktllrą zorganil.Owano z okazji setnej rocznicy powstania Polskiego TOII,U'/I'Sl\\a ł.udo/n3\\c/ego, (ilównYI1l zaloieniemtej e"spozycji bylo zaprezentowanie wkladu 1',)la"ó\\ \I ..od"l·y\\anie" ś\\ iata, dlatego lei. szczególną llll'agę poświęcono sylwetkom IlP'luegolnl'ch uuonych, podrói.ni"ów. a niekiedy i zeslańcól\ pols"ich oraz przedstawieniu ich chH'l,bku i osi<lgni.;ć II zakresie badali kultur spoleczeństw plemiennych Afryki, Azji, obu Ameryk OW! Australii i Oceanii, Dokumentacyjno-ilustracyjna część wystawyobejmowala biogramy i i()lograli.: bat/aC/y i odkrywców, mapy z zaznaczonymi obszarami eksploracji, materialy arehi\\alne. opracO\\,lni<l naukowe oraz zdjęcia, klóre przybliżyly egzotycznc realia iycia spo!euności zalllicSI"uj,\cych poszczególne kontynenty. Najbardziej przemawiające do widza b~ II Jednak eksponaty pozyskane i pr;:ywiezione do Polski z licznych podróży i wypraw, pochodz<lce ze zbiorlm dwudziestu "ilku muzeów w kraju oraz od kolekcjonerów prywatnych. I:bpo/ycja liC/yla ponad 1000 zabytków, przedstawiających zarówno elementy kultury mateIlalnej. jak i dudlOwCj, Moina więc bylo podziwiać: stroje, maski obrzędowe. instrumenty nlllz~ Cine. Imlli, ceramikę. rzeźbę. bi),uterię, księgi liturgiczne, naczynia rytualne i wiele innych pl'ledllliotów. Wyi'ltkowo atrakcyjne oyly prezentacje: autentycznej jurty mongolskiej .-- na d/iedzilicu MU/.eum. a IV salach wystawowych _. fragmentu zagrody plemienia Somba z Beninu �z pełnym wyposażeniem gospodarczym. chaty Indian AmazOliskich or~lz ..dol11u dllcIH\\\" znad rZ.eki Sepik na Nowej Gwinei i obo7.0wiska australijskich Aborygcnó\\. Autorami sccnarill'l\ każdej cz,<ści wystawy - prezentująccj dan)' kontynent·· hy li odn;bni kOl11isar/e: Arl'~ka .Jiled Lapot!. Allleryka Północna i Południowa - Janusz Jaskulski. Azja .- .Janusz KanIOcki ... \uslriilla i Oceania - Mieczysław Strzechowski. Scenariusz dokullli:ntacji hódIO\\o-ikonllgralic/.l1l'.J Opl<lcowal natomiast Antoni Kuezytiski. Wystawie [owarzyszyi inlilrlnator I leKslilllli :\. KuC/\ nskiego . .r. KanlOckiego i .r. Jaskulskiego. przybliżający sylwetki najbardziej zJlan\Th polskich odkrywców i naukowców. Zamknięciu wystawy towarzyszyla konrcrencj<l nauk'l\\i1 pl. ..I'llhkl': opisywanie świata. Od fascynacji egzotyką do bathlli antropologiClnyeh" Imgani/O\\ilnil \\i: wrocławskim Muzeum Narodowym \V dniach 4-5 paździcrnika I '-)'){, roku. \Vsp(')lorganl/almanll konferencji byli: Muzeum Etnograficzne - Oddział MUZCUlll Narodowcgo \\l' \Vlllcla\\ lU. Katedra Etnologii Uniwersytetu Wroclawskiego. Stowarzy szenie .. \Vsp,'llnotil Polska" mai Polskie Towarzystwo Ludoznawcze. Celem sesji było pogłębienie znajomości dorobku Polak()\\ w pOll1aniu kulllJl' IlldO\\\ch i pierwotnych świata. Uwzgll,;dniono nastl;pujące aspekty tego zagadnienia: - podróże i tułaczki - początki etnografii pozaeuropeJskiej. 110we postacic. niollalle rclacJe: - sylwetki polskich obserwatorów i badaczy zainteresowanych proIJlclllal\'ki\ elnologiuln pracujących na różnych kontynentach: - polscy podróżnicy i badacze w sluł.bic nauki innych krajów. POWiiVill1i znalIkil ś\\iatll\\ ~r - polskie ekspedycje etnologiczne po /I wojnie światowej . s)'nlCla osiąl!ni.,:ć badawcz\eh polskich wypraw do Azji, Afryki. obu Ameryk, Australii i Oceanii: - historia pozaeuropejskich zbiorów etnograficznych w polskich pladl\\-kaeh JJlul\:alJl\ch: - zgrollladzone przez Polaków kolekcje etnografie/ne znajtiuji\Ce si.,: \1 Zil!-U',1I1ic/n~ ch placówkach muzcalnych: - archiwalia i zbiory Illuzealne jako źródło poznania kultur ludów pozaeuropejskich: - polska fotogratia i film etnograficzny dotyczące ludów ponlcuropejskieh: - procesy kulturotwórcze w spolecznościaeh pozaeuropejskich a metod)' i koriL' bada\1 Cle. Konferencja zgromadziła kilkudziesięciu elnologów z inslytutów nallko\I\·eh. lIniwers\ IcH')\1 i muzeów całego kraju oraz naukowcó\v reprezell1uj'lc)'ch takic' dz.jcdzin\ nauki .. i~lk hl,tolLI i geologia. Wygłoszono :10 referatów zgrupowanych w blokach poświ.,:conyeh zagadnlenlo!11 ogólnym oraz poszczególnym kontynentom (ich teksty z.ostan'l opubliko\\ane) l iczC\lnik()\\ i gości powitali Mariusz Hennansdorfer, dyrektor Muzeum Narodowego. oraz przc\lodniezae~ konferencji prof. dr hab. Aleksander Posern-Zielitiski. a lak/c jej ,ekrctarz. n<lllkowy dl Antoni Kuczyński i kierownik Katedry Etnologii Uniwersytetu Wroclawskiv:go. prof. dr hab. I-:d\\ ard Pietraszek. Referal wprowadzający w omawianc zagadnicnia - Badollia lio::acuml)(~lskJ(' f ich lilieIle, w etnologii polskiej wygłosił prof. Z . .Jasiewicz (Poznań). a kolejn)' _. I-."Ino,l'.{"(/jio l)(ilsko ilU pogranic::ach (XIX/XX w.) - prof E. Pietraszek (WrocJaw). () polskich badaniach na kont~ nc'nciL' europejskim traktowały następne: dr. M. Trojana (Wrocli1w) - lioslr::e,l'.oJ1iel)ce:: polskich podróżników cywilizacyjnych dysproporcji na kon{yneJ1cie europejskim (XIX XX \1".). dr T. l1airasauskait e (Wilno) - iv/alerialy Anioniego lv/uchliiiskiego da prohlel111111'ki(olorsluei i :':ldlJ\\s/(f~/ ::po/. Xf.!r:w.. mgr E. Kulak (Wroclaw) - Hiszpwiskie lwice ludowe \1' polskich olJisacli podni.:.! i dr. D. Rotta (Katowice) - Pierws::y opis Islandii:: 1638 roku. Dr B. Rok (Wroclaw) przeds{;r\\ il tekst pl. Wyobrażenia o ludach .~lt'iata w kalendarzach polskich .\TII Il'ieklf. a pro!". B. I'a,ierh (Wrocław) -- Henryk Arctowski i Jan C::ekonowski u' roli ek.lper/(ill· 1111 kOlljerencli I\Crsul.lklei W 1919 roku. Zbiory muzealne i archiwalne z.ostaly omówione w d\\óch rekraIach: mgr \\". 131i1charskiej (Gdmisk) - Zbioly pozaeuropejskie Mu::euf11i\'lIrodowe,'<,o11'(idwiskIl Draz mgr :\. St\cZYłiskiej (Lódź) - Pozoslalo.~ć akfOwa Miejskiego ivfll::elllll UllograjiC::llego IF I.od::ijako ::nidln do bad({Ji nad polskim opisaniem świata. Kolc.jne wy,tąpienia byly 1.\\ iązane I (lccanią: mgr W. Blacharskiej - Obraz krcyowców :: Mór:: PollldlliOln 'C!I II' .n '11I-IFi£'c::lle)reioCli .kcego Forstera. dr B. Kopydłowskicj (Wrocław) - Wklad prof ..l/eksolldra !-ec/III (ind/ell'skiego " �3_~7 f'u::llollie kllll/OT l'o/ille::ljC::l'ków oraz dr. W. B.;bna (Wrocław) - Polskie opisanie Paplli-NOl1"ej (;\l·lJlci. Drugi dlieJ') obrad rozpoczęla prof. M. Paradowska (PoznaI1) rereratem Polskie XIX-lriCC::/lC l:.aeiJ'lskiej. Temat ten kontynuowany był nast<,:pnie przez pror ,\. l'osel'l1-/ielil1skiq~o (Poln<lIi) - I'ol:;kie badania etnologicne w Al11elyce Lacińskiej (i)() 1'J-I5 mkllj. RÓ\lnie/ następne wystąpienia dotyczyły kontyncntu amerykańskiego: prof. / \\'ojeika I \\larS/illla) - C::lowiek \Vl)iel'\l'otnyl11 ,~rodo\Visku Amelyki Poludniowej (pr::yrodnicy 1)(';S(,l 11.\'1.\' l1"iekll o IlIdoch .-IIIU'lyki Pld,j. dr. S. Czarnieckiego (Kraków) - Nie::nana relacja NIldoifil /.lIhe/'(/ :: ISSS rokll :: prac geologiC::/lvch IV Cac/weta (Argentyna). mgr. .I. Jaskulskiego IPo/n,II'l) i Illgr. f\1. I(airskiego (PoznaJ1) - lJorvs !"'Ialkin ijego badania /lad Indianami /lm.el~l-ki l'o/lIdllioll ci oral Illgr n. Kohlltnickiei (Warszawa) - Konstanty Podhorski, podró=nik :: dalekich ~reSfjll 'l'lst.;pna o,;ść sl'sji zostala poświ<;cona Ali·yce. znalazly si.; w nie.i referaty: mgr. .I. 1.;lpol\;1 (Sloecin) I !is!o/'w ~hio/'(jw I)()::aellropejskich (po::aafrykwlskich) Mu::ell/II Narudo1l(',~1I II .\~('::ccillic o/'(e .·/rcIU11'II11lD::iolll i l~tnologicne ekspedycie af;'ykwlskie Mu~eum \ilrorloll·<'.~(} II' .\::c::ccillie ::hi()I~\' IllII::eallle jako ::ródlo etnografic::nago po::nania tego j,olll1l1el7l1l. nlgr. .1. Rosia (OlkUSl)" f)r Hogdon Szcygiel i olkuskie Mu::eum /lfrvkani.l'tycne. dr. R. V olbrich;1 (PoZna"l) -. Un'ku :: h/i.l'ka i:: ochlali, mgr .J. Bar (Wroclaw) - Jan C:zekanowskijoko c'111(liu,~-afn-kallist{/ilU l/e sll'Oie/ elmki. dr. A. Żukowskiego (Olsztyn) - Polskie badania etno/u-':il'~I!(' II linn' I'ullii/llimle/, dl' i\. Barskiej (Opole) - Org({ni~({cja pr::estrzeni w M::ohie. \\ ".,ldlnll11 bloku. dOIIC/,\cym Azji, dr i\. Kuczyilski (Wrocław) wygłosi I dwa rekraty: Ohm:: f..(I~uc/ll'lulili 11'1"1/.1'1.11'/ lile/'(/Ilir~e ::eslm7c::ej .'(IX stulecia oraz Bronislowo Zalewskiego opisanie I"cuc;,sl,/(',~o llidli. mgl ;\. (ira!T (Kraków) mówi la o Zesl0l7cach polskich w md::ieckiej A::ji <rudkoll'e/ II I'::usie II IWIII)' ,~\I'iotml'cj. prof. F. Rosil1ski (Wrocłav.') prz.:dslawil sylwetk<; 1i.'lIcddlu 1'11101.0 I jl',t',1I 1'lIdI'lJ~ dll .\Iongolów. dr .J. Kamocki (Kraków) wys!<\pil I. referatcm pl. i?,lcil'lIl'Ski i Sil'i/ledi. h,/(/oc::<' pr::yrodl' i etnografii Jawy. dr M. Tracz (Kraków) - ,~\I'ieckie ,';'!!('::<' .~\(·ii'!l'g() lIIilIsIa .Iero::o/ill/{f \I' polskich )<.'f.,'(-wiecnych relocjach pielgr::ymich. a mgr \V"I;lI·\sf.i (\\.'rocia\l·)· /.il'lIIiu ,\\Vi(IO 11' ocach ilndr::eja Jordana. !'o kili.dci C/.;ści konk:rencji odbywaly się dyskusje. którc wniosly wick interesujących uSlaicli II dziedzinic historii polskiej etnografii. związanych z wkładem polskich podróżników I n;1I1f.OIIC.'1I1(nic ll'lk" etnolog(lIv) IV..()pisywanie świata". ['c'II<'lrcllie ('llIo,~rcl/iC::/le II' "/lIIel)'ee Hanna Golla SI\II'-!/\I{II'M POLSKO-SLOWACKIE DOTYCZi\C1-: ETNOLOGII MIASTA ..IT!\IC/NI. I SI'OI.lTI.NL I.RO/,NICOWANIE MIASTA NA PR/YKLAOZIF: W ;\RSI./\ WY I BRATYSLA WY (DO 1939 ROKU)", \V;\RS/A \VA. X-lO PAIDZIERNIKA 1996 /l'll/llium;lnie clnlC/nc i spoleC/ne miasta na przykładzie Warszawy i łhatyslawy XIX I plcrllv.e.i po/mIl XX II (do 1939 r.) bylo tematem trzydniowego seminarium polsko,1,111dckiego. kl,')le mial" miejsce w październiku br. w Warszawie. InSl\ IIII ":Inolllgii SImlackiej Akademii Nauk w Bratyslawie od pewnego już czasu prowadzi hilddnia n;Jd problematyk'l funkcjollowania spolec7llości dui:.ego miasta. rozwoju różnorodnych l.lInl f.nlIUII i ol'lC/ajm\()ści - \I' odniesieniu do prleszłości i wspólezesności. Wyniki prac c!Ol'/Ckdh '1\' \I'icln publikacji i byl)' podstaw'l podejmowanych \I' tym ośrodku prób syntetyczneg" ui,:cl<1 Sll'l'oko poi\'tej c!nologii Bralyslml')'. Wysunięto taki.e koncepej.; realizowania !'lllllWkgic prl.CI. f.ilf." ośrodk(l\I' naukowych programu badania innych miast środkoll'Oeurol'c.i,kicl1 SI\lorlllol1\ lo ha/<,' Illalerialo\l'l dla wspólnych badail poró\ln3wczych. Ltnogralicznl' :~ Lud l. 1..\:\1\· �badania nad społecznościami Warszawy, w odróżnicniu od laall<1I1Sll\1 ~lIllch prill' dOlI ClaCI Cli slolicy Słowacji. znajduj'l się dopiero w I~lzie POCli(lknllej. Warv,lll"kil' środoll ISkil dalii d" wypracowywania zrębów szeroko zakrojonego projektu billi<U·1. Przedsięwzięcie. jakim było zorganizowanie wspólnej se"ji polsko-,I(l\1 ~lckicl. l11i~do II i,'c umoż.liwić nawiązanie ściślejszej współpracy oraz wymian.,: doślI iadudl mi.,:d/l "bil O<-;lodbllll. Zaistniało ono przede wszystkim dzięki wczcśniejv)'m kOJllilktom n,llIkll\\\ nI dl'... \ndr/".I~! Stawarza (Warszawa) i dr. Petera Salncra (Bratyslawa l. k[I\r/y h) Ii n'1I1n ież pOIllI '/O(i<tll elllll spotkania. Sesja została zorganizowana przed WarszalI ski Odd/ial 1''11. i Instl lit! "InIl ,lek: w Warszawie przy współpracy Muzeum Woli rOdd/iał Mll/eUlll I Ii"IJJrIl'Ine!ć0 lU. "I \\,IIVillI\' Honorowy patronat objęli: Prezydent m. st. Wals/,lIIy Marcin SlIi.,:eieki i ..\lllhils~ldor Rl'pllbllk: Slowackiej w RP Marian Servalka. Wśród rekn:ntów i IIC1estllik'\1I spolkallla 1Il,Ii-:.rli .,J;.' zarówno etnografowie jak i historycy. mialo wi.,:c ono illterdyscyplin~IrI1) char<lkler. \\ IlIi'!/"l; I. nakreślonym zakresem chronologiCl.nym (XłX w I pOCI. XX II.) POl"!'III": lIi.,:ks/O',C; wystąpiell stanowiły źródła o charakterze historyCl.llym: archillalia. pami.,:llliki. IIspomlllelli~1 prasa, kalendarze i innego typu wydawnict\la. jedynie II niclic/Ilych pr/I padkach istlli,d" możliwość odwolania się do konkretnego materia/u pOI.) Skallq.'(l ml~ltllla kIIl~st iOIl,IIII1S/t\1Iil ClI ankietową. Uroczyste otwarcie seminarium odbyło si.,: R pa/.dl.ll:rnika II Insl~ tucie SI')\lackllll pr/l lIilC\ Krzywe Kolo w Warszawie. W tematykę obrad Wproll ad/iii l.ebr<llI) ch dl ,\ndl/ej "lali al'I ! dr Peter Salner. Dwa inauguracyjne referaty wygłosili: prof. dr hah. Marek j)J'(l/(I(JII~ki (/.IIIICI,',; i sfloleena s/rllktllra War,cm".l: li' la/och 19/-1-19-1-1) i /u/.ilnlla Iknllskt\la (.\jJiJI"C:llo slndl!!r,; Bratyslawy w lalach I 9()()-1939). W dwóch nast.,:pnych dni~lch IICle,tnikl'1I1 >Clllinilrilllll ""<ill' Muzeum Woli. Program /Ostał tak pomyślany. aby IInwżlill ić pOJ'('1I1!lanil' IlIalcliitlll II IH'C:lli'lle problematyce dotyczącego Bratyslawy i Warszall'y 01',11 ,"skusi\: Ilad nillJ. 1':/cd'I;I\\ i,"h' dziesięć obszernych referatów poświęconych zr()/llicOII~lIliu SpOIcClllllści ohll l1Jiast. iitri""II" '1,: plaszc/.yźnic wyznaniolVo-narodO\lościowej jak i spoleClno-oln CIajolIcI. \\. Il'klacie: \\il's!:]I'" GI<,;bockiego i Karola Mórawskiego (Ohycal ,~\I'iąl('CIIY IJ'lIrS~({\IT II .\1\' I 110 liI)(: .\ \ i! , IV syntetyczny sposób przedstawiono roczny cykl świ.,:tll\\allia pr/ulc II VI S[kllll killoiicki,', cz~ści mieszkalków Warszawy ubicglcgo stulecia. NaSl.,:pnc II) pOll ied/i h) I) prl'/l'lllile,,, wyll ików bada.] szczególowych dotyuąeych konbelnl'Ch llbs/ar()1I I) ci;1 'pOIcClllll-kulllll;JlIlc'~" obu miast. Dla Barbary I'etrozolin-Skol\d'otlskicj (/w'ic t()\J'ilr:lsl,IJ-IJf,lCiI/(J\I" IIIICil.'.!l'lh wars~all'skiej w Xf)( w.) mikroskalą /ycia towarzyskicgo d/il'lI i,;lllaS[ll\1 iec/llL" \\'IIVilll.' St;l!> si.,: glośne Ivówczas salony prywatne. Maria !':jchl11an (f'arl,i i ogrodl' \1' hllllllr:" /I flrs:oll I kOlliec XVIII i wiek XU() skoncentrowala się na parkilch i t\t.'rod'lch II ,liS/iI II ,kich .Ii1k,' publicznych miejscach spolkal]. odpoczynku i rozr\llki mieszk;1I1c,')\\ l1Jiast,J. RL'!clat Ikll\ Mannovej (f)~i({lolno,\:ć slOwor:ys~ell \V Bratysl({lllie 11'la/{{eh IS')(I-193i)) In'l I kolci plC/ellucl'l hadaJ] nad rolą, jaką odegraly stowar/.yszenia Imllysi<lII'skic II OIt.'allizllll iIIliII /ycia kllilllr~till\'polilyCl.nego różnych miejskich IvarsllV spolecznych . .I;IKo miknlsolld.,: CI":ŚCI /) cia lOll itr/l ,kiego miasla potraktowano anałizy organi/ollanych pr/Cl te instytucje doroCllI\cl1 hili !lIpL'ill;" inny punkt widzenia na d/ialalnośl~ spokClno-klllturalnycll Stll\lill'/~S/Cll II '"/IIIe:'IC'llill ,i,' Warszawy laprezentowal Andrzej Stawar/. Było to ohs/.crt\c 01];(')11icnie i lIpor/itdk"",lll'" dotychczasowego stanu badail, zt:. zlVrÓceni<:.m liII agi na pr/elniiln\. j;lkie 1;lch(ld/ill \1 ,p,'",,,,, funkcjonowania stowarzyszell wars?alVskich \1 okresi<:. prz<:.d i po piel'\\ve.j lI(ljllle ''.1 i~l!olle:1 Ostatni dzieil obrad zdominowala tematyka struktur) II)'/Ilanioll O-llitrodlll\(lśCJ(II\ e.\ •'''l! miast. Danieł Luther (Nocjonali:;m 11' ::yeill slJOlecllym IJm(""'fO\lT II' lo/(/eli li) IS- l ')3'\) liii:!! 'i,' problematyką relacji między poszClególnymi grupallli n<lrodowościo\\\ IIIi III itl'. ,-I~I\\\ lit! Illic'dl'wojennych. Przedstawiona analiza stosunków ctnic/llych dotYClyla nI. ill. politI ClilI ch i pr,,\,nych warunków ieh kszlalt()l.vania sit;, probkmólI' IlI'iiViln)ch / funkcjonoll<lnil'llI II ll(iC'~I( róż.norodnych środowisk narodowych. ich aspiracjami II ohliClII Il1Iieniiqi!Cej SI, ,:\ lU~Ic!1 politycznej, zjawisk tolerancji i nietolerancji II /yciu cod/.icnnylll. \VI,[,(piellie I'elnll '),d:~I'r~: (Gmina ::ydowsko 11' Bratyslawie I <)()(j- l 938) slanO\I ilo jlOd'UIllOII ,lilie h,I,I;II'1 ILld '-1'oicT/II('.<::, hratyslawskich Żydów IV pierwszych czterech dziesi.,:cioleci<lch Il<ls/e!.'o \\leki!. S/CIl'l'(,III,: �llll~lgl' POŚIII';COnO odd/ialywaniu na jej losy wydarzei\ i procesów "wielkiej historii". (Jmilll ienle pos/czególn\eh grup narodowościowych i wyznaniowych Warszawy oraz trudności /11 id/all\ ch / hadaniem lego t) pu relacji w odniesicniu do spolcc/llości warszawskiej uhicglego 'lu!ccia pr/\ ni(isl rc!l:rat .Iolanty Wiśnicwskicj (5;Jo!ec:no:,'ci narodowe i wy::naniO\ve IVars::owy 'I /l'/,/I\I\' l/)()e:: .\0\'1 Wyniki badat'l nad reklamowymi ogłoszeniami w bratysławskiej prasie lat dll ud/leSI\ ch I 11'/)d/lestych XX \V. jako odzwierciedleniem etnicznego zróżnicowania 111k'ISCOII c;.'o kupil'CIII ,I /aprczenllllvala Lubica Faltanova. Zupełnie inne spojr/enie na spolecznlhC du/c;.'i) miasla /aproponollala Użbieta ManiI' (;ivcie cod::lenlle w osied!och Wors::owsklei \/lIi/,be/lll\//e.I::/,oll/U\I(j IV ukresie JIli~d::Y11!()ieIlIlYJll). Wyniki badai\ nad eodzicnnością zostaly tu skonli'llllOIl ,!lIC / /alozonYlll pr/CI Iwórców osiedli programem urbanislYClno-archileklo11IC/ll\1\1I 'l)(l!cCZllo-kulluralnym. \\ czaslc 11'11ania seminarium jcgo uc/estnikom zaproponowano wiele Imprez lilII dl/I S/,!C\ ch spolk<inie tOllar/yskic w Instytucie Slowackim. promocjt; wydawnietw .Journal dl Irb,ln l'llmology" llIal. suplementu do "Encyklopcdii Warszawy", a także odwiedzenic 1\ill9all skich plau'lII ck lI1u/e,Jinych i /.akladów naukowych. Zapowiedziano również opubl iko\\llllle Illaleriual,')\\ / scminariumw wcrsjachjt;zykowych polskiej. slowackiej i niemieckiej. Jo!anla RI("I Wi.\:!7/ewsko ..11 NOIO(d!\ I /\NI ROPO!OGI/\ KULTUROWA A BADANIA KULTUR ),;\I,:YCII I RI(dONAII/~W W SPOLECZEŃSTWACII NOWOCZESNYClI" kONII.ląNC.I/\ UNIWI:RSYTETU ŚLi\SKIEGO FILIA W CIES/YNIE. CILSZYN. 23 - 2.~ PAŹDZIERNIKA 1996 - \\ dniach 2.\-2~ paid/il'rnika I ()')(, roku odbyla sit; w Cieszynie konrerencja naukowa "I I ,Inlropoiogla kulllll'owa a badania kulIlII' regionalnych i regionalizmu w spoleCleil,11\ach 1](\11oczcsn\ ch" ()rgani/atorami kon!l:rencji byl nowo utworzony laklad Etnologii ',1 111',1\lucic Nauk Spo!cczn)ch i Nauk o Kultlll'ze Filii Uniwersytetu Śląskiego w Cies/ynie. kOIllikI :'\,Iuk I·,tnologicznych PAN Ol'a/ Dom [lII'opejski CieszynUstrOll. Przewodnic/ąeym 1,,'nlcr,'ncii h\la prol dr hah. Irena Bukowska-FloreJlska (dyrektor Instytulu Nauk Spolec/nyeh '\dllk o Kltllllr/l'. ma/ kierownik Zakladu Etnologii Uniwersytetu Śląskiego Filii w Cies/yniel. ,c~lel:ll/l'llInaukolll In kon!l:rencji·pror dr hab. Wieslawa Kor/eniowska. !<Isddllic/\ III celem konll:reneji bylo przedyskutowanie problemu limkejonowania tradycii i,I:IIU(()1Ici I pl/e/) II all ill II i.;/i lokalnych IV spolec/eilstwaeh nowoczesnych 1\ odnleslen iu do i" (!hklll,I!\ ki regiolliJiIlC.i I (OCZ\Slei'0 0111,Ircid (!brad II ('enlrum Konferencyjnym Filii Uniwersytetu Śląskiego w Cie,(\ IllC dokl1l1,Ji p(()leklOI l !nillersytetu Śląskiego Filii w Cies/ynie pror dr hab. Alojzy KopoL/c'!" klt'l\ II SIlOil1l IlIauguraeyjnym wystąpieniu powital pr/ybylyeh uczestników i gości. Ie ,110n\ m;.'ani/'llol'l·lI\ kon!l:rencji IIszystkieh zebranych pr/ywital przewodniczący Komitetu '\~llIk LtIIOI0i'lczl1\ ch PAN pwr dr hab. Ibigniew .iasiewiC/. /wraeająe uwagę międ/y innymi na !,[kl. 1/ kOIIIl'le'llcia 111\1IlIlcjsce w lIaimlods/ym ośrodku etnologicznym w Polsce. SeSIC plelllllll'l olllm/\Ia pwr dr hab. Irena Bukowska-Florellska. która w referacie \\ i'lllIl 'lti/,i.I'!C\ m pl f..lI!/IIIT 1'(',~/oll(//lIe \I' SI}()!ec::clis/H'{f('h 1I00l'Oc::esllvch _. I)l'oh/ellll' i j!l'oj!o.~i j'Ot/'/ill.T n\lklcsllla ploh!cmatyk.; i kierunki badllll nad wspóle/.esnymi spoleC/nośeiami :·,-'~i\)ll;I!Jl: Illi koleln,' Il'lelal\ 1I\;.'loS/OIK Pl/C/ pror dl hab. Annt; S/yll:r (Instytut Ftnologii i Antl'lll kllIIUI'l!IIC.i l :nlllcrS)tetu im. A Mickiewicza w Poznaniu) Reg/ollV pograllico - ,~rllf!l' ,_, ~h/()I'()lIu,i/') /(e//e/,s/" III/d /)f'()h/cllw/y/;ą / lIIe/odllllli !JlldOli. pror dr hab. Kazimier) Wódz �340 i prof. dr, hab, .lacka Wodza (Instytut Śląskiego \\' Kato\\ ica"l) Ne,o,:illBukrab)-I{ylskicj l/akbd Kultury Wsi w Instytucie Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN, Warsza\\a) 'va sll'kll kllltur t,alC,'<()I'I<' po::nawce i (~vlel'l1atymoralne. sprowokowaly oi:.ywioml dyskusj.,: i liune polemiki, Popoludniowa sesja pierwszego dnia obrad odbywala siy II trzech sekcjach Ohra,h sckeli pierwszej skupione byly wokól problematyki określone,i jako ..l{cgionalnil Ś\\ lildol1JOŚc' odrybności a inicjatywy spoleezne", Prof. dr hab, Teresa Smoliliska (Katedra I'olklo['\ st) ki Uniwersytetu Opolskiego) wygłosila reterat pl. O potr::ehic IIto:'sallliallia sir; :: re,o,:i()II('/l1 Spolec::ne inicjatywy jolklolystyc::ne, w którym przedsla\1 ila in icjat) \1y dot) l'/al'C pouueiil przynależności do rejonu jak i wiedzy o nim, podejmowanc przel inst\'tuCjc i 100\ar/ysl\\:1 spokezno-kulturalne na Górnym ŚI<lSku, Referal dr I\\on) Kal)/iilskiej l/aklad FInolugIl Instytutu Archeologii i Etnologii PAN, Warszawa) S\Fiadolllo,I'{ ()dn:hlla,\:('i larloriolllel ll,/lli/lnaliII'I1Y w perspektywie rOlvej a poclIcie Socjologii Uniwersytetu anali::v więks::o,\:ć i I'I1niejs::o,I'ćoraz dr lzabclli pr::ynale:':no,\:ci regio/1olnej (no pr::,l'/dod::lC' l'olakll\1 = liiallJl'lIl/l h\ i podsumowaniem prowadzonych przez. ostatnie trzy lata badali terenowych Ilil Iktlorusl !'rul. dr hab, Teresa Karwicka (7.aklad Ftnologii Illstylutu /\rcheologii i F!llologii I illillcrs\ Il'lu .\liko!it.lil Kopernika. Toruil) w wystąpieniu pl. C::v "."lIjawv są regionellI eIlUl,o,:mjiclIl'IlI' \\\lii/Ilib współcześnie funkcjonujące cechy odrybności tcgo regionu, ..KS/,talt kultury re~ionalllcj il liderzy" byl tematem sekcji drugiej, Ks, prof. dr hab, Francis/ek Rosil'lski l Kalcdra iClIlU!(lgil Uniwersytetu Wroclawskiego) w reteracic pl. Rola dUc!I(}lI'ielistll11 11 kClallullwliu 1,1I/llIn regionalnej mówił o wplywie religii na kultury danej spo!cClności orill o illicply\\ ach I li/iitl~tIności kulturalnej duchownych w społeezei1stwach lokalnych, f)/ial:t1ność !nisj i i dUl'lw\\ IClisl\\ it W Papui-Nowej Gwinei w dziedzinie oświatowej, kulluralnej, IncdyClncj i cll,ll'\ latl \\ Ih,,i scharakteryzowal ks, dr Wojciech 13~ben (Thursday Islanel. /\ustral iii) \\ rc!Cracic lal\ lltlO\\ iill\ In Rola duchowiel7stwa Gwinei, Wystąpienie w ks::tałtowaniu wspólc::csnej klllturF spolec::clistll' tJil'nl'O!lll'Cil liii \ Ul! ,': prof. dr hab, Anny Brzozowskiej-Krajki (1llstylut I:ilologii I'oi,kil'j Uniwersytetu im, M, Curie-Sklodowskiej w Luhlinie) NeglOlIll/i::11l .1'11'(11.\1'1 /;II'IUII rC{,,!!.lI parac~vgmat podhalański i jego mlltacja alllerl'kllliska uka/alo \\ spl\lnoto\\ y i intc~ruj~!e\ charakter podhalai1skiego ruchu regionalnego przcnicsioncgo \I kr~'gi ~I"ralskil'i el1ll~i'~lel: w Stanach /jednoezonych, Obrady tej sekcji zakollC1yl komunikat mgr l'iotr,l \\qsali (killedr" Socjologii Kultury Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego) Uder li' SjJO/I'I'=U(),\ClIulwlue/ Sekcja trzecia z,~jmowala siy prohlematyką: ..Regionalizm \\ S/lucc ludo\\c,j i kullurll' masowej a tradycyjne wzory kulturowe wspólnot regionalnych", Przedstawiono 11'/\ rcl;:r,lI) Prof. dr hab, Barhara Bazielich (Katedra Etnologii Uniwersytetu WroClil\\.skicgo) \\ !Cll'rilei,' Problem regiolla{,::mll w s'wietle CIlI-OIJcjskiej literal/liT dOlrc::ą('cj s=luki ludulITJ 1\\ I'I"ctla U\\ ,I~e na zakres europejskiej literatury dot)'cz'Icej sZ\lIki ludO\\cj a labe uka/ala, \\ "p;II'l'ill o 111c!ilIUi'l' przedmiotu, próby podzialu Europy pod w/glydcm I)'PI')\\ \\yt\\oJ'(')\\ v,lukl Itldl\\\l'j I Il'll 'Pl'C\tiki, Dwa kolejne referaty związane byl)' tcmatycll1ic IC ŚI'Iskicm Ili kl'\ stlnil k(lSSilko\\ sb.Jaros? (Katedra folklorystyki Uniwersytetu Opolskicgo) w \lysi'IIJlcniu plllodowo ,\I</II-ICIl<l\lc::e: lIieobecnoH: kllltllly /llOsOlFej f:wrócila ll\\ag.; na skronIny dorohl'k bada\\c/\ dOIIl'/i,C\ kultury popularnej na Śląsku, .Jej zdaniem fenomen kultury ślilskicj lil/I'atl'\\\illl\ pr/o pl'\ Im,l] kultury masowej może dać bardzo interesujące rezultaty, Komunikat dr \\',llllh lusiitlik (111'1)lUI Śląski w Opolu) nosi tytul: Cłosy ,I:/qskich elit mir;d::I'lI'o/lIia li' "hli,.::/I :d('/'=elliil = OhICII/'!Ii.1 r::ec::ywisto,\:cią lIIies::kmiców ::iel11polskich, Obrady drugiego dnia ro/począl prof. dr hab, /bignic\\ .I'lsic\\iC/ (Instyllit Illllilogii 1\lllr,'pologii Kulturowej Uniwersytetu illl, !\. !'v1ickiewic/a \\ Po/llill1iu) \\\,Sli!PICI1Il'11l (U/ul/CIO i',gionali::m a Illigracje, [/\1:agi o ::ll'ią::kach :: iervtorilllll 1111 ::lenllllcll I'II/nuclh'l l =ilt'lludlil' Polski, Prof. dr hab, Leon Dyoewski (Katedra Socjologii Kultury KI ;1,) \\ rclCrilcic pl. IJL'/lI,IlI~ ::lIac::ące to:'samości kulturowej \Jl spuleello,\:ci euroregiollu ,,/Jug" pr/,cdsla\\ il \\\ nikl I hild~tn przeprowadzonych na początku 1996 roku \\ pi.;eiu wojC\\'(\ll/t\\'~ICh Illilkrml'g iOllu ~Io"kn\ll ,wschodniego, Wynikami tychże baclal1 podzielili si.; naslypni eh\aj rclCrcllci: Illgr l)aritl>.l Wadowski (Katedra Socjologii Kultury KUL) analizując wi~; lo"alllil i I\:giol\alni! \\ eurorc'gi(;;)II: ,,/Jug' 01''1/ mg!' Robert Szwed (Katedra Socjologii Kultu!')' K lii,) olll:l\Ilil}ll' lI\\illUllko\l dni" �.141 d: ,1;ln,;tm Illi.;d/: grupallli clniCl.nymi. I'rzchicg procesó\v rcgionalizacji ;;r,ydów aszkenaE-yjskich Lurop\ Srodko\\c.i hyllcmalcm inlcrcsuj;łccgo rctCratu \\)'gloszonego przcz gościa z Izraela pror. dr Olg.; (joldherg-Mulkicwicz (Thc Ilchrc\\' Univcrsity or Jerusalem). Niejako kontynuacj'l [ej [Clna[\ ki hyl kOlllunikat \\yglos/Ony przcz Illgr. Andrzcja Pccia (Zaklad Elnologii !nslyllltu Nauk SI'0kCln:ch i Nauk o Kullurzc Uni\\crsytetu ŚI,\~kiego. Filia IV Cicszynie) Mniejs:o.vc· narodmw 'I")/"c:eli.l'llI·ie /',,/s/,1C1i Ii' 1 S.l. 11 1/001·ocesmm. /njiJrll/ucja : badań lo::sal11o.~ci spo/eC:llo-ku/lw"olt'ej 7ydóH' Po pr/.er\\ ic ohiad(\\\cj pror. dr hab. Urszula Kaczmarck (Inslytut Kulturoznawstwa tni\\crs: klll illl. i\. l\'1ickic\\iCl.a \V Poznaniu) zaprczcntO\\ala wyniki z badai'l poc/ucia IO/'alllości narodo\\cj na pograniCl.u polsko-nicmicckim (woj. szC/ccillskicl. Naslc;pnic mgr 1';1\\<:1 S/lllidl (Kalcdr;! lćlnologii liniwersytetu L<idzkicgol wyglosil rckrat ~H" u siebie !)r:ej(fllT IO:.Wllun.';ci s/)(J/ecllej \1'.I:nid lIIie.ckw7cÓll' pogranic::a elilicnego. Dr l'vlaria SlllicJo\\ s"a (In,;[: [ul Nauk SpolcCl.nych Uniwcrsytctu Opolskiego) w swym wYSl<lpieniu E-\\Tócila Il\\agc II;! \\ ply\\ odd/ialywali politycznych instytucji pallstwa niemicckiego i polskicgo na uheen) !-.sIlalI kullury spoleClclistwa Sląska Opolskicgo. Identyfikacjc narodowc młodzicży II (ilUgl)I\i-;U Olll('mila dr l irszul;! Swad/ha (Instytut Socjologii Uniwcrsytctu Śląskiego w Kato1\Icach) TClllatclll n:kratu \\ygłoslllncgo przez dr. Tadeusza Kanic; (Zaklad Animacji Spo!ecznokllltllro\\,'j Instytutu i\auk Spolecznych i Nauk o KulturE-e Uniwersytetu Śląskicgo. Filia w Cic-;;:\ 1\ie I hyly 11ll1lC l.i;1II iska spoleezne i zmiany kulturowe na Śląsku CieszYliskim. Element: 1\lellCll pr/cdchr/c.ści.iar'hkich rUl\kcjonująee w obyczajach i przckonaniach mieszkaricó\\ /v 1\ ICCC/) In) 1;lJm:l.cl\tO\\ała mgr Natalia Trela (laklad Nauk Spolec/nycil Politcchniki I.ód/li,·i I'ilia II Iliclsku-Bialcj i laki ad [etnologii Uniwersytdu Śląskiego. Filia \\ Cieszynie). Rckl;I!) mgr ktlrnclii I,ach (Katcdra Folklorystyki Uniwersytetu Opolskicgo) /lrcl/(!iclI£' jimm' 1.11/111'\1 .I/i/,o/I/jo 1/1/ /}()gralliclI .';/ąsko-moro\l'skim oraz mgr Doroty Świtaly (Katcdra I·01"1(11'\SI: k i llni\\ l'I'sy1l:lu Opolskicgo) /,lIdVCIIO.';Ć' odpllslów IV lrodn:!i śląskiej zakoliczyly l\hr;ld) drugicgo dnia konkreneji. Vii" 1\1 "k(enlem \\. [\,n\ dniu by I kOIlCel'I kamcralny \\' wykonaniu pracownikó\\' InS[ytulU \\\cI1ll\\;lIIi" \lhlz\C/.nego Uni\\crsytetu Śląskiego Filii w Cicszynic. \\ tr;:ccim. oswlnilll dniu konl\;rencji. odbyla sit; scsja wyjazdowa \\' Jastrzęhiu 7droju. ()bl"d\. odh:\\apce się \\ 1;I·z.;d/.ic Micjskim. ot\\'orzyl p ludcnt \'1 iasla .!;Istl/ ..;hia ldroju Illgr inż. Janusz Ogieglo. Sesję tę wypclnily rcl\;raty prof c1r. hab. \ \;111" S/.clL'p,"i.-;kiego (Instylut Socjologi i Uni \Vcrsytctu Śląskiego w Katowicach) !?£'glOn ! !'('.'.:/I)//o!i:1I/ ,!!./imo.v/ąski II' /wl'Spektl'll'ie illtegracji ellropejskiej. dr. ivIicczyslawa Trojana Ii....;llcdr" 1':u1llIogii l 'ni\\ersy lelU Wroelawskicgo) Wspó/ceslle proces\' spo/ccllo-kll!tllrOlI'C \I /-.u/'(}/,ic \I \lT/llil/r:£' regiono/IIFlIl i /)()/IadregioJ1a/nym oraz dr Marii Lipok-13ielwiaczonck (\lu/Cl!ln Sh!skil' \\ KalOwicach) S:lIkanie .. ma/ej ojcy::m· ... LIJ1%gicne Sllldilllll \I'!e/ko/,II/'WO\l"! :!>lomlm.';C1 Ir::£'c:: (I l'l'chl/chl. 1)1' hab. /,ygmunt Kloclnicki (Katedra Etnologii tlll\\ers\lelu \\'rocla\\skiego) \\ystąpil I. inrormacj,! O::ied:iclll'o kll/turo\l'e \I' regIOnie. II Jil !:c I l/(! /m ),-';/'(/IIII}\I'e .1!iIIIS1CrS{IJ'(/ /c'dllk(fcji Narodowej rkolllllnikal-iIIjiJrl//acja). l'mbullll)I\;lIIi;1 "ilkudniO\\ych obrad i dyskusji dokonał prof. dr hab. lbignic\\ .l<rsiewicz. killII Sll\ i,'rd/il miedz\ innymi. jc konl\;rcncja byla znacz'lcym wydarzcniem naukowym. a lal·je PIC/CI\I;lc.ja 1\<l\lcgo OŚlodk;1 I\aukowego. ldaniem prof. Jasicwicza konl\;rcnc.ia rzucila I\o\\e ŚIII;i1lo 11" kultulY pogranicza. potwierd/.ila odrodzenie się lokalności i tcrytorialności. Byla kll!c:lnylll dO\lodeln na to. Ie etnologia poWili wspólpracować z innymi dyscyplinami. Konkrl:llcji ctnologlClnc.i \\ Cieszynie tow:lrzyszyla okolicznościowa sprzedaż wydawnict\\ UIIlIICI';\ ICckich i puhlikacji Macierzy !.iclni (,ieszyliskiej. Organizatorzy zapo\\icdzieli \\vdanie pr/edSla\\ ion) ch na kon!l:rencji rc!l:raló\\ i komunikatów. \;1 1;I~OIICI.L'llic n;lk.iy podkrcślić. iż spotkanic naukowe \\ Cics/.ynic slan(milo przcgl'lll ,t;IIH'\\ is" ,·lllologl·l\\. an[ropologó\\' i socjlllogó\\' v\' zakresie badali kultur regionalnych i rcgi()n:t1i/n\l1 Obiad: i ,"s"usje poz\\oli" ukazać nowe koncepcje bada\\cze a także aktualny stan had;II'\ 11:1<1ś\\'iadolllościq tożsalllości i odręhności 5poIcClJlu-kulturo\vej . .I;lk sii; okazalo �regionalizm wymagające współczesny tu zagadnienie o dui.ym Inae/.ell iu pO/nal1 CI)1l1 i pr,lIdl Clnl III jeszcze eiąglyeh badalI i doeiekal\ teoretycznych. (;r::('.~( )J'~ .llldl'~('! X KONGRES AFEMAM I II KONI'LRI:l\l'.I/\ i\IX-E ·-I'ROVr:NCE. 4 - 7 I,JI'(,;\ Odl.'! 1'",' ILI{,\JVIIS. 1l)l)() W dniach od 4 do 7 lipca 19961', w i\ix-cn-I'orvcnce II IHYi\L\ivl (institut dc [~ccllcrche l': d'Etudes sur Ie Monde i\rabe eLl'vlusulman) z inicjatywy i\FLM/\'Vl (f\ssociation l·r'1I1,';li.,e pour !'I-:tude du Monde Arabe ct Musulman - Paris) i LUR/\M I':S (1':1II0pC;11I,\ssocialJ()1I lor \ liddk Laslcrn Sludies _. Oxford) odbyło się spotkanil: badaczy l.ajllluj'łC) ch si, ,II i,llc'l]] ;lIabskoIlluzułmailskim. poświęcone kierunkol11 Ivspólczl:snych badal'] europcJskich KOI1),'I'CS1),'10111;ld/ll ponad 500 osób z Europy, Afryki i Azji. Obrady toezyly si, II 71 sckci<lch specj;dlSl\L/nlch I' sesjach plenarnych. Inaugurację oficjaln'l poprzedzi la projckCJa lilnlll ,d!2ierski,'!.'o pl. ..\ ;("mik" która Illiala miejscc w środę:; lipca o godzinie 21. 1'0 proj,kcji ()dln'I<I ~i,' d)~kusi<l II oiJl'Cllll>ci rl:iysera M. 130umari. 4 lipca 1996 r. olicjalnic Komilct Kongr,'su II o\(,h<lciJ ('h. l.oulS I'rC/\' dcnLa Uniwcrsytetu d'/\ie-en-Marsl:illc . .I. M. Le łkrrc. c1zi,'kau<l Wyd/i;du l'r;l\\a. i\. V1:Jhl(lll. dyrektora IRI:M/\M. R. Iberl. dyrektora MMSII (Maison j\·kdlt,rLln0elllle dcs SCIClh:C' ck l'I'łomme - jest Lo ośrodek badaJ\ regionu Śródzicm'Hlmmsk ic),'o L I' J)umonl. pru) d"llId i\lTM!\M i D. Hopwood. prezydcnta ElJR/\:'v1ES, powital uczcstnlk('l\1 Ihl;1 ~polk;lIl'a pkn~lrl1c mialy charaktcr tzw .• .Pytar\ otwartych", zastaJlawiano si,: bO\l iCIJl n;ld 101" i IJl()ili\lo'ei;lIni badacza świata arabsko-muzulmar\skicgo w pcrspl:kływil: 1(\/l1\eh d\sc\pllll IldllklllllCh. [Jerc'k I lopwood. przewodniczący EURi\MFS, stawial nI. m. P) lani,}: .lak pronHl\I;IĆ II I lJli;lIl'. międzynarodowe') .Iakic są możl iw()ści i sposoby p(l/.n~l\\;m id pr;ll had;11I ClI ,'h. pnl\\;lci/illl\ c'h \I' różnych ośrodkach uniwcrsyl,ckich') Thier\ Hianquis IIITacal UII;lg, lIa '"(lIsl;1 role h;IILiu;1 ś\liata arabsko-muzuima:\skiego i tl'lldności natury llrgani/;lC\jJlC.I, kli)!'c nl,'kll',h llniellloillll 1;11<1 prowadzcnie ()dpowicdl1ich badali. Natomiast tr/ecic spolk:inlc plell;lrtll' p(ld I'r/CII"dnll'lIlC'!l1 Fanny Colonna, poświ~conc bylo pamięci I~rncsta (jcllncra. IJnarle!2<l II I l)')., roku. I·.nh>t (jcllner byljednymz badaczy Maghrcbu, co wiclokrotnic \I' lI\st;lpicJlill pllllkrc',I;lno. Sesie specjalistYCI.ne podejmowały ró;i.noroclne tcm;\II: religijnc (lip. ~dichcl ('IHlcikic'lI iu. Claude (J iIlol. Is/am. (eXles e{ protiqll(,s l. historycIIle, Sp"IeUIll'. 1iIcr;lck"-iCl) I" 'll e. urbanisLycl.l1C. ekonomic/llc, antropologiczno-ctnologicznc, IH) \lsl,,\luesl1\ '" i;11 ;lrahki. "i·,' sposób zaprezcntować calości oma\l'iancj problematyk i: po piCTlI Sil' ohc.I'll011 ;d;1 on;1 re')/n,' kicrunki badar\, a po drugie .Icj wicikość (okolo :'00 WI s!:lpie,'1 rekr"l) i k(l[lIllJlikal\ J I )1;llcg(} leż. pozllalam sobic na przedslawit'n ie Jcdynie wybrallcj tClll,ill ki sek,-,i i 'lll'CFd ist\ C111\ ch. II których mialam okazj, uczcstniczyć. Problematyka IIsp()lu"SIlC),'O ,II iilt;1 ;ll'lhsklegl) I" LI roz\lażana m. in. w sekcji pl. "Nowe wyks/.lalconc clity \I nickl(')r) ch krajach arah~kich 0,1 lokalności do globalności". kienmancj pr/c/ E. I.ongucnssc i F ('ol"nnil ;\ll\Or/l rckril!i'l\\ sta\liali problem dwubiegunO\\,(I, wsk'lI.uj,\C na rclacjc Illi~'dz) \I.) kVI;dcl'nicm I Illil'.I,cem zamieszkania. Wska/ywano na \lwaine pOll irvanic \licd/\ lokillJlcj 1 II ied/;1 gloh;dJl;1. ,jak" istotnym oynniku transll)rmac.ii spolcClcl\stwa. Pod prze\\lllIJlictllell! (,. 1.1 ".;Idi "hr;ldoll,llil sekcja pl. "Dziedzictwo i urbanizacja miast ś\liata arab~kicgo" Il. CISS,II prlL'ciSl;11liI kon"c'!'(.Ic' trallsflJrlnacji idei i ochrony ośrodk()" histOI')'CLn)'Ch. 1I.,ka/uj;l' 11" k"nlcullI"L' ",[",lci/lid.llli.: stratylikaej i społecznych i aktywności ckonomiczncj. art) sIl Cll1c:j i h;lI1d 1(>11 cj C Iacostc-Dujardin i M. Scha\l.l11i1lcr przc\\'udniClyh sc'kcJi 1;lilllllj;I'Cj'IC"1 tllillj;: k(,hl", "krajach arabsko-l11uzulll1a:\skich. Międl) Innvml [,vI.C"rdlll;:iIl1I)lIi\;l" IHlhlil\'IICe dl" ""h:el �i /j;l\\i,ku /aslaniania l\l'arzy na Bliskim Wschodzic (1979-1994), a S. Dahlgren o/mianach 'jlPkull\ ch \I .IL'lncuic pr/.cd 19'J() i pel 1990 r.. zwracając uwaf!1; na przcksztalccnia struktur i pll">"": konstruo\lauia modclu spokucl\stwa. w którym dopus7.cza si.,: kobicly do ak!) wności 1;I\I"do\lcj. II. ('laud(II-ll<mad pr/cll'odniczyla sckcji poświęconcj problematyce spok\;zel\slll "ll1al").j,klcl1. \I kll·)I·c.i dIskutollano nast.,:pującc zagadnicnia: język. SZWKa, tcchnika i idcntylibcia: lOk pclniouc wcdlug pici i idcntyfikacja: Tuaregowic i ich "zclln.,:trznośC: organizacja SPOkUILI i idcnl\likacja. Tcmalyka antropologiczna i etnologiczna przćwijała się w r()i.nych sckc.i;lcll. ;tlc n;l.lsiIn iL] /aman ikstowala się II spotkan iu. którcmu przcwodnio'yl i Ci. BoClSch i .I-N. ł:L'IT~na Icnlal ..N;lIIki pr/yrodniCl.c. nauki humanistycznc i nauki mcdycznc w A1i'ycc Pólnocncj 1\1\-\\ \I.): /hlii.L'nia socjologicZllc i cpistcmologicznc". W związku z trwającym Kongrcscm \I \Iu/L'um Ilislmii ~aluralncj II :\i:-:-cn-I'rovcncc pod kicrunkicm G. Boctsch i L. Rabino-Massa IOl"gaui/o\l ano 1\) si a III,' pl. ..Antropologia starcgo Egiptu. Spojrzcnia na genc/ę wykopaliska. k'1kkc.ia :\·lalT(\ dc Tmin". alci.y odnotować dwie innc wystawy: ..Postacie sufizmu". prl) g,llI\l\ana przL'z C. Champion oral ... Dzicdzictwo i renowacja miast arabskich: Port SaiJ. ";Iir. .\!Lp. Ikjrul. /\Inan. I.ahid". animowana pod kierunkićm G. LI Kadi. I'n\blcmy \oc.l"logiCl.no-;lIlllOpologiCl.nc lIysl'lpily w sekcji "Prawo i spolcczdlstwa wspólczcsncgo świata al":iI"klcgo pl'lspdtllly spolcuno-;1I11ropologicznc". Podjęta dyskusja koncentrow;i1a si.,: nil I\:nomL'llic piali U) nI z punklu I\idzenia leiigi.incgo i ślvieckiego. O badaniach antropologicznych II kl"aiach lal oki l'cl·.,kic.l Ill(lII iono pod kierunklcm A. Montigny i /\. A Yatecl11. Iladania :JnllPjlPloglunc n,ld .'poleczCI1.'tllcm kl'ajóI" I.atoki Pcrskicj pl'()\\adzonc sq od nicdm"na. i{o/lllailc teinal) i II ar,/taly b,ldall'czc ukazują i.e pomimo islnicj~lćych oporów spOkC/CJlS1Wa !l0'ILlcg,'\ln\l'h kraj,'III' ule~aji\ tranSlt>rIllacji. I.wr(lcono ulIagi;. że zatrudnienie pozwala ustalić II /111"\ pr/L'kiI/u II icd/.) oralnej. ich runkcj.,: i lIyzlli1nia traktOIlane jako lI'ażne /j,misko 1.11lian 'pOleUIlI ch \\\ \UII ,lI10 h ipolui; postrl.egania wicd7Y lokalncj jako wicd/.y globalnej. '\;1 k(ln~rc.,ie: II) 't'lpilt r(lImicż badacl.c z Polski: .ler/y Zdanowski. członck Racly \\\ k,lIlall Clcj U'lt\ivll:S i kicroll"llik lakladu Krajów Pozacuropejskich PAN. m(lI\ il o prO\I <1d/onl ch II POI,CL' badaniach hliskll\l.'chodnich. a /\nna Barska l l!nillcrsytetu Opolskicgo na pu,iL'dlcniu sekcji ../\I~cria iV(a~hrL'h" lI'ygłosila komunikat na tenlal zmian spoiccZllo-kultu1\11\\ch 1I\I~Clii i{(',ilH1ll1l!na tellliltlb kongrcsu stala Sli; oka/ją do podzielenia się doświadczeni<1mi i rcj~ Icks.ii! hild,IU\ I'(lclwl!/.i\cych z I·:uropy. Al.ji i Ali·yki. R()wnoueśnić to szczcgólne spotkanie ,'l!lnl-':IJn\ ch I'()(lei.'ć Includol(lgiunych dalo asumpt do przemyślet'l nad stylem prowad7.enia h:ldall i nlll/łillościallli intenlyscl pl i nilrny-.:h ujęć. i/I1IW Barska Illl;\I'\I:--';OŚ(" KOLi\ /.\INTUU:SOWM;: KliLTlJRi\ ASYRYISK/\ PIUl' POI.Ni\ŃSKIM ODDZI/\LE prl, \\ ()J.,:RI.SII· Ol) p/\i.DI.Ił-:RNIKA 199:1 ROKU DO MAlA 19% ()krL's sprali o/dali Ul" lO c/as 1I/.1llożonej aktywności Kola. na klórą 7łożylo si.,: ucze~lniclwo II kilku kOII!\;rL'ucłach Ini.,:dl.\narodow)cIL organizowanych zarówno w kraju. jak i 7a granicą I'ral IO/lnaitc .'potkaIJi;\ na l.aproS/cnie I"ielu instylucji oświatowych i kuIIUraln)ch. prl.y czym niekl('J1c /c SP(llbll In,I}1 .lui charaktcr staly. Uczcstniczą IV nich uczniol\ie szkół gastronoI1lIC/n\ dl. kli'lI"I'ch nillluyciclc. będ;\cy absohl'cnlami :\kadcmii Roi n iCl.cj w Poznaniu. P,\~\\ iccaja Jcdn" luh dll ie: lekcje' zagadnicniom elnologicl.nych ulVarunkowaJl kulinarnych. ";lIcil podkrcślić·. iL' zain!crcsO\lanic prelckcjami jest dość duże. zarówno ze strony mlod7.icży. idk i naucl.\ cielt. �w której przewodniczący Kola hral ud/ial II dni:lch I ~-I" gniLinia Katedra Folklorystyki Wyżs7.ej Szkoly PedagogiClnc,i im, PO\l,t,niu')\1 Śląskich w Opolu (obecnie Uniwersytet Opolski) pod tylllicm: ..Pograniczc Jako prohlelll kultury'·. Wygłoszony referat dotyczy I problemów kultur) luLino,ei a"I),jskicj n,1 pograniClu syryjsko-turecko-irackim. Druga kontercncja: "Chrzl:Ścijaństwo i islam" miala micjscl' I I-I·j kwietnia 1994 roku w Krakowie. Jej organizatorami hyly Katcdr,1 ,\rahi,tl'ki 1:.1. P,lpIC,k'l Akademia Teologiczna. Ojcowie Franci,zkanie oral Kon,ulat i In,tytuI Kullury Francu,kic,i w Krakowie. Uczestniczyli w niej orientaliści i duchowni I. wielu krainl, /aprucnto\lano rcrcral pl. Posty i praktyki postne 11 chr::e.~cij{//lskich Asvr,l'/cyk()lI' IW /!/iskulf 11'sc!u}(be, "': C/,bie trwania konferencji i towarzyszących jej spotkali zrodzi I się pom)'sl IOrg;mi/o\lania \I pl'/yvlości międzynarodowego torum naukowego poświęconego \lSpÓIc/CsllIm !\" njC/ykonl. Wśród uczestników znalazło się bowiem kilku znających język asyryjski i pis/<IC)'cli o nim oral o ;blryjskim folklor7,e. Trzecia konferencja. "The Potato". to kolejnc. dzil',iijlc 'J1olkillIIC C[nOll1glClnl' o poży,,,ieniu, zorgani/owane przez Uniwersytd TechniC/,ny \Ie Freising kolo Ivlol1achluln (w dniach 6-10 czerwca 1994). Przedstawiono na niej referat o roli ziemniakl')\\ \lC \lspl')IC/c,n",i kuchni asyryjskiej na Bliskim Wschodzie. Krótki pobyt pr/ewodniC/ąccgo Kolii \I Vlonilchium wzbogacono spotkaniami z mieszkającymi tam wychodźcami asyryjskimi (\I liC/hie okolo 100 rodzin). Raz w miesiącu zbierają się po niedzielnym nabo:i.elis!wic eak rodliny \lTal /.l' '\luim kaplanem w przykościelnym klubie. Asyryjski~ gospodynie pl'zynoS/i\ pr/)T/,i\dlOJl(; \I dOl1lill'i1 potrawy narodowc. Czwarte. już cyklicznc ... Symposiul1l oj' Fooe! ilnd ('ookel'l" Ullhy/o ,i, II SI Anthony's College IV Oxfordzie. IV dniach 10-1 I wl-:lcśnia 1')9-1 roku. Jego lenlałl'ki1 dOlYUllil żywności lagrożonej. Wśród 39 zaprezentowanych wykliHilnv Zllillil/l ,i, I'cr~rat o ,ISy 1',),kiLh tradycyjnych technologiach kulinarnych. Na piątej kon/i;reneji ... Konllik!y cllliClnc". 1(1I')lilllllOwanej )-7 grudnia 1994 roku prl,cz Instytut Archeologii i '·:tnoio)!i i Pi\N \I W;IIV:I\I ic. przedstawiono sytuacji( Asyryjczyków IV Tur Ahdinie (pld,-lv,ch,lllrcja) .. iako I1lnicjv{)~cI powa:i.nie zagrożonej. Szósla zaś konrcr~ncjil to kolejne SylllpOliulll II (),!tml/ic (X_I) IIl'/l"lIi:1 1995). poświęcone tym razem wybitnym kucharIOm i tym. k!lirz\' 1111ien i 1 i obi iuc kliChll i. Zapre/~ntowano na niej twórczość kulinarną Bar Ebraji. nićlnal1L')lojevCle \I Po!.scc .\11/\liecl,nego 1ilozot~1 asyryjskiego. W minionym okresie przewodniczący Kola uczestniC/yl 1\' of'I')lnopolskinl scmin;1I'iul1l dlil nauczycieli klas piekarskich średnich szkól zawodowych. klóre odh\lo si, II-I!J f'rllLiniil 1\)'),,) roku II' Zespole Szkól Zawodowych w Bydgoszczy. Wyglosd tam ci\I a relcraly' o IradycI)n\J1l chlebie na f3liskim Wschodzie i o potrawach /. pszenicy. Wreszcic tr/.eha \I ,pomnie':' o Se,ii Ekologicznej (noszącej kolejny numer XIV). zorganil.OlI'allc.j 1(, k\lil'llIi:1 I\)\)) loku priCI, \\ 1clzial Rolnictwa Urzędu Wojewodzkiego w Poznaniu. w I.espolc Szkl')1 \tllecz<ll'skich \Ie \\·r/l·śnl. l3yla poświęcona mleku. Przedstawiono na niej prelckcj, o pr/ell\'OI'a(h i potril\\iICh / 11l1eki< u wspólczesnych Asyryjczyków na Bliskim Wschod/ie, ,,(jill,eta PO/nilli,kiI" 0pllhliko\l<llil III:'; maja 199)) rozmowę z przewodniczącym Kola o po:i.Y\I ienill AsyryjCl.yk<lIl. klór'! latl lul,lIl ano "Ly7.ka \I' kul!urzc. :i.lIr w muzeum". Z ważniejszych spotkań o charakterze kamcralnym pragnl( \I',micnie na,t,pllj'l(l': IW lapl()s/cni~ Klubu Seniora przy Akademii Rolniczej w Pozllaniu. II styCl,llia i \)\),1 roku udhl la 'Ie' biesiada poświęcona ludowym obchodom Świ;lt l3oi.ego Narod/cni;1 i NO\legl1 Rokll u ,\'1ryjezykóIV. 2R lutego 1994 roku wygłoszono prelekcji( dl,1 c/lonkl')\\ '\( )'I-n I'l\lllilnskll'.1 Spóld/ielni Piekarsko-Ciastkarskiej o techllologiach i piodukliich IhOIO\llch lid lll"k:m Wschodzie. 2) marca 1994 roku Kolo bylo gościcm osób IIil'pcllIospr;l\l'Il) cli. II/eS/ony ch \I li:lIdacji "Arka". któr/Y wysluchali wykladu o pocz'ltkach chrlcściJal'lS[I\d \I'schl\dlli~gl\, \\' cliliach (,-7 kwietnia 1994 roku przewodniczący Kola przebywa I IV Wi.;dniu n,1 1;'1)J'(h/enie tilllllejszegl\ Domu Kultury i Zespolu Slkól /,awodolVych. Tematcm społkani;r b)ld SI łlld(p Chl'/l'ŚCIJIII asyryjskich rw Bliskim WschoLizie oraz ich tradycje kuiin<lt'llc, 22 \lT/e,śni" 1')')·1 wku mi,ti" miejscc drugie spotkallie z illicj;:ll)lvy niepelnospralVnyeh I fundacji ".\rka". ;.'d/ic kOIl!\Illl0\lilllll popr/,.;dni temat. \\'yekspono\VuJ'lc rolę asyryjskich misjonilr/) \I SlLl/l'niu l'ill/l'ścljali'l\l,1 \I 111diach. Chinach i Mongolii, Pierwszą konferencję, 1993 roku, I,organizowała �·ve/.q:ólnlc \\,)/nc "l spotkania I. młodzieżą szkól średnich. Ueznio\\'it: ostatnich klas '1":cj,lil1o":ci gaslrol1omiuncj I.espolu Szkól Zawodowych w Glogowit: wysluchali IO li~lOpada I ')').j ro~u \\ ~tIadu o potrzt:bit: zat:howania tradycyjnych lechnologi i kulinarnych. podczas kl<>rc':,''''lIlll\wiono lemat\' kilku zagranicznych konlCrencji mic;dzynarodO\\·ych. Wśród sluchaczy ":.Ii n')\\ nici uC/niO\\it: I. I.espoiu Szkól Ekonomicznych. Nauczyciele uczestniczący \V dyskusji 1 /alel11 prl.) Inali. it: It: zagadnienia były dotychczas pomijane w pracach przygotowy\\'anych pr/o ue/nit)\\' 22 marca I l)l)) roku wspomniany wcześniej \\ykład o zagro7.eniu Asyryiczyków \\ Im .:\hdinic i'.llslal \\·yglosl.Ony na zebraniu Rady Instytutu Religioznawstwa UJ. Na zapro'/l:nic' Tcchniku111 (joSpOd,lITZCg(' Sióstr Ursllllanek w I'nicwach 7apreZCnlowano 26 kwietnia 1'iq, r"ku d\\ a \\ y~")dy / pr/.choe/ami na lemat chrzćŚcijalistwa bliskowschodniego oraz h iSlOrii chlcha i Ic'clin<>logii jcgo prodnkcji. l'i'llCgo maja 199) roku zrcalizowano kolejny wyja;d do (i1u.>,")\\,I. l) ni ra/cll1 do !.cspolu S/lól Ekonomicznych. Mówiono o tradycyjnych t,;chnologiach i'r/c\\\,'1I.'\\\a mlcb. W d\'skusji, kttlla wywiązała się po \\'ykładzic. poruszono tt:ż różnt: aspekty i\\ "I/'1I1c' i. pr')\\I1\ m poloicnit:1lI chrzcścijan w islal11s~ich krajach Bliskit:go Wschodu. \\) ~or/) :iIUVIClr/~ dniowy pohyt w I.lllkut:ie 40-osobowcj grupy pracowni~ów i studentów ! i I n.l~lJ \\\ d/iahl Technologii /ywności Akadcmii Rolniczt:1 w Poznaniu, prze\\odniczący Kula Nrgallli.(l\\al 2:' l'/Cl'I\ca I ')'):, roku spotkanic zc znanymi i ccnionymi d/ialacz;nni miejscowego .,dd/i~J!1l I'TI .. I'rancivkim !'I'lckiem i Alhin,! Hodur. którzy dzielili siC; swoją pasją -- folklorem lud,,\\) In I·e~ionu. 2') \\ rzcśnia 1l)l)) lOku nauczyciele przedmiotów gastronomicznych szkól \"lll'\\('lll/I\\;I kali.'ikiego \\ysluchali \\' Wojewódzkim Ośrodku Metodycznym w Kaliszu referatu. p"i;lć/o;h'g') / pi'/ciJoczami, na tt:mat tradycji i obyczajów kulinarnych na Bliskim Wschodzic. \\c \\,p,)Jnllianym okresie. zarówno \\ czasopismach krajowych, jak i zagraniunych. ukazalo <Ić ~"k~lna~l'il' puhlik;ll'ji aulorsl\\a jll'lnvodnieząeego koła, dotyuąeych wyżej wymicnionych /(i~l.ldl\il.."'l Michael Abdalla �� https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/d56119e81c80a871b64c41e9efe73c29.pdf 18134e0365c3d278111f10aa0a726252 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2196 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1997 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:2042 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1997 t.81 Description An account of the resource LUD 1997 t.81, s.301-322 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud. l. 81.1997 IV. KRONIKA SI'IV\ WOZJ)ANIE Z KONFERENCJI • ..Cl J1.TURAI. PIWHLI·:MS OF UmOPł:-: AT THE END OF THE 20TH CENTURY" ORAZ ..;\NTIIROPOI.C)(iY OF POLITICS IN POST-COMMUNIST SOCIETIES" W dniach IX-20 wr/.eśma 1996 roku w Hachotku na Pojezierzu Brodnickim odbyla się mi<;dl: namdoll'a konli.:rcneja antrorologiczna ..Cultural Problcms or Europc at the End of the 20th C:nlury" mrgani/.o\\ana rr/.ez .lanus/a Much.; z Instytutu Socjologii oraz Wojciecha Olszewskicgo I Instytutu I:tnologii i ;\rchcologii Uniwersytetu Mikolaja Kopernika w Toruniu. \V konli.:rcneji \\zi.;li udzial hadacze z ośrodków akademickich Austrii, Czech. Estonii. Francji. Cin:cji. Ilolandii. I.il\~y. Nicmicc. Polski. Rosji. Ukrainy i USA Obrady otworzył Ban \ an Stecnhcrgcn (l Jni\\crsytct w Utrcchcic) - sckretarz gcneralny Eurorejskiego Towarzystwa SOCJologiczncgo. W \vysląpicniu inauguracyjnym poruszyi prohlcmy związane z nasilającym si.; ziali' iskicm glohali/.acji II' ł':uropic i jcgo wplywami na unilikację narodów. Następnie Ryszard Sud/illski. prod/icbn Wydzialu Nauk Ilistorycznych UMK. krótko przedstawi I problematykę konli.:rencji ohc.łlllllj'IC<1przcde wszystkim maczenic przekszlalccll politycznych i ckonomicznych Europy kOlica XX II'ieku na świadomość narodową jej mieszkaticów. lego dnia mialy miqsce JcS/cze trI.)' wyst'lpienia. Andrzej Z. Bokiniec i Andrzej P. Kowalski I. l1nillersylCtu Mikolaia Koperllika (.. Prehistoryczne źródla wspólczesnych ctnokullurowych rmhlelllóll' I':uropy") m/.wa/yli kwesti.; dl.iejów etniczności w świctle antropologii historycznej i archeologii. Wsb/.ali .. jak du/e wplywv mogla wywrzeć indoeuropei/.acja na kształt loż.samości kultlllT'\\C.1 hlropy d/isie/s/c.J. Michal Buehowski z Uniwcrsytctu im. Adama Mickiewicza ' .. IO/sanIO';C I·:urop<:/Cl.ykll\\·. jedność i podziały") naszkicowal dylematy współczesnych przekS/.l:\lcen ś\\ iadomości europcjskicj pod kątcm problematyki tożsamości. obrzędów przejścia. rdacji \\Iadzy i dominacji. SkupJ! SI": zasadniczo na asymetrycznych stosunkach kulturowych panujących pomi.;d/.y Wschod<:m i Zachodem. Trudności w ustaleniu. czym jest właściwIc 1.1Irllpa Kllt"lCaXX Il'ieKu. w wyst'lpieniu zatytulowanym ..Dwie Europy" zaakcentował Wojeicch .1 Ilurs/la I Polski':J !\kademii Nauk. Zaprezentowal dwa poj<;cia I~uropy. jako kategori<; filozoliC/n'l i jakll Ij,lwisko plllitye/llo-etnicznc. WS/ystkic wyst'-lpienia sprowokowaly żywą dyskusj":. :\asilaj'lce siO;II' Luropie ostatnich dekad Ijawisko etnicznej. religijnej i kulturowej hetcrogeniCl.no';ci narodów oral. jego wplyw na tO;i.samość narodową Europejczyków i perspektywy rols/cr/enia linii LuropcJskiej to gll'lImc motywy obrad w drugim dniu konferencji. Na sesję pr/edroludniO\I"1 I.lo/yl~' si.; wysl'lpienia Swictlany Czerwonnej z Rosyjskiej Akademii Nauk i..I'lllielniCl.nv Konnikt \\·SpllICl.<:snej kultury rosyjskiej. dialog czy konfrontacja religii. narodów I pat"lst\\ "I. /\ndr/cp Flisa I l!niwersylclu Jagicllollskiego C,Kryzys Zachodu - kryzys chrześeiJilllSl\\ a" l. Pelera Kivisto I Augusliana Gollegc w USA C. Wielokulturowość jako czynnik kształtujący toi.sanHlść narodO\I'ą wc wspólczcsnej I~uropie"). Theodosiosa icolaidisa z Grecji 1..\\' pos/ukiwaniu I·:uropy") oraz Barta van Steenbcrgena (..Wpływ postmodernizmu na rozwój sro!cCl.clistw curopcjskieh"). Ostre polcmiki wywolał referat S. Czerwonnej. która przedstawiła ,;zcreg sprzeCl.ności pomi.;d/Y imrerialn'l plllilyką Federacji Rosyjskiej jako spadkobiercy ZSRR. a dąieniami narodll\\ dll wyzwolenia si.; z ucisku kolonialnego. Dyskutowano o wojnic czeczeli,;kicJ. kolabllracYJnej polityce rosyjskich wladz lokalnych i społecznym zacofaniu niektórych grup ctniunych na!ci'lcych dll dawnego imperium radzieckiego. Tcmalyka sesji popoludniowej (wyst'-lpili. Michael Abdalla z Uniwersytetu im Adama Miekie\\iua. lidia Bartkowiak-Rachny z Niemiec. Thomas Feist z Uniwersytetu w Bremie oraz �302 Wojeil:l:h Olszewski z l!niwl:rsytl:tu Mikoi<lja Kopl:rnika) byla kontynuaeją rozwa/.aJl nad kWl:stiami mnil:jszośeiowymi i problemami I:uropejskieh imigrantlm /\bdalla ("Stan i perspektywy kultury narodowl:j imigrantów asyryjskieh w Szweeji") zapr<:l.l:nlmval antropologiczny obraz spoleezności asyryjskiej tworząeej mnil:jszość elni<.:Zną w Szwl:eji. Bankowiak-Raehny (..Polska mnil:jszość narodowa w RFN i jl:j problemy na Ile rroecsó\\ akulluraeji") przedstawila sytuację Połaków w Nicmezeeh. Zaakcentowała. że Polacy nil: tworzą lam klasy<.:Znie rozumianej mniejszości etnicznej. a sam proces akulturaeji Polaktl\\ jest bardzo zni/.nicowany. Feist (..Widokulturowość i inh.:gracja imigrantów w Nicmczeeh i USA") przeprowadził analiz.; lyP(')\\ adaptaeji spolccznośei imigrantów IV Niem<.:Zeeh i USA. Olszewski (..!.n·)/.niwwanil: elni<.:Znonarodowe: bogaclwo czy dziedzi<;\wo przekl.;te Europy') Przypadek polskieh kresów") podjąl problem "nowyeh" konlliktów etnicznych i regionalnych w Europie. W konkluzjach wielu badaczy wskazalo. /.1: jl:dyną szansą na wypracowanie wspólnej [(lżSamości europejskiej jl:st twórcza wymiana kulturowa pomi.;dzy narodami i gnlpaml etnicznymi a silnym poczuciu wlasnej to/.samości. W oSlatnim dniu obrad dyskusj.; stymulowali Milos Tomandl z lJniwersyll:tu Karola \\ Pradze ("Badania tożsamości narodowej: przypadck Republiki CZl:skiej"). Indrck Tan z. Ccntrum Bachul nad Współczesną Kullurą w Tallinil: ("Estonia i W<;gry w oblicz.u gll;bokich przl:mian kullurowcj produkcji i konsumpcji"). Joscf Langer z Uniwcrsyll;[U w Klagenrurcie L.Pokolenic roku 1989 w Austrii. Czy poj<;cie narodu traci sens'?") i Michal TreszezYllski z Litwy ("Wieś na pograniczu: dylematy to/.samości"). Rozmawiano o stanic 1O;i.samości narodoweJ w CI.eehach. LslOnii I na W<;grzeeh. w Austrii oraz na Lilwic w obliczu przemian gospodarczych i kullurowych POCZ,liku lat90. Chyba warto odnotować również zamykające sesj<; wystąpienie Ludwika Stommy. \\ programie umieszczone pL "Czy etnologia w XXI wieku b<;dzie potrzebna')". ROi~wa/.ania tego znanego antropologa. przypominające raczej luźne dywagacje niż prób.; odpowiedzi na tytulowe pytanie referatu. wywołalo - jak si<; wydaje - sporl: rozczarowanil: wśród sluehau.)I. Trudno bylo st\\ierdzić. czy to antropologia wraz zc swoimi kategoriami. czy te/. sam prelegent nic rad/j sobie z wicloznaczności,! zjawisk współczcsnych - zjawisk t:poki określanej jako pono\VoC/esna. Wystąpienie Stommy nie oznaczało jednak koilca anlropologicznych debat w l~ad)(1lku . .lUI w sobot<; 21.ll9.1997 roku rozpocz~ło się VI Sympozjum Sekcji Alllropologii Spoiccznl:j Polskiego Towarzyslwa Socjologicznego. kierowanej przl:z Mariana Kempnego z IFiS PAN. Cz.;ść uczestników pierwszej konferencji pozostala w Bacholku. który zasilony no\v'l grupą badac/Y między innymi z ośrodków akademickit:h w WarszawiI:. Katowicach. OISltynie. (ichllisku oraz w Stanach Zjednoczonych - nadal byl miejscem ciekawych dyskusji. tym razem toczących się w ramach konfcrencji zatytulowanej "Anthropology of Politics in Post-Communist Societics". Obrady rozpocz<;la dyskusja panelowa kontynuuj'lca problematyk.; wielokulturowości spoicCZCrlstw nowoczesnych: "Politics. Multiculturalism and Nations in Modern Socil:ties" z udziałem Mike'a AronotTa. Petera Kivisto. Janusza Muchy. Barla van Steenbergena oral. Milosa Tomandla. W tym dniu swoje referaty zaprezentowało pięć osób. Ewa Nowicka ("Islota polskości") przcdstawiła rezultaty badań dotyczących eudzozielllc{)\v w Polsce. Slawolllir Lodziilski ("Rit\\·) z powodu pomników i wspomnierl. Spory na temat usytuowania mil:jsc pamięci I11nll:jszości narodowych w Polsce po roku 1989") przedstawi I analiz.; konllikhlw rodz'lcych si.; na skute\.; odmiennych interpretacji miejsc pamięci narodowej przo. ró/.ne spo!ccznośei regionalne. Relacje przemian narodowościowych i kullurowych w ESlonii pokazał Indrl:k Tart w \\ysl'lpil:niu pL "Zmieniające si<; wwrce aktywności obywatelskiej w Estonii: od narodmwj jedności do skrytych grup", Elżbieta Tarkowska ("Czas i temporalne aspekty dyskursu politycznego \\ postkomunistycznej Polsce") zaprczcntowała tl:zy ilustrujące wplyw kategorii czasu (przeszlość. tl:raźnicjszość i przyszłość) na ton wypowiedzi polskich polityków Grażyna Woronieeka ("W slron<; anlropologii polityki. czyli jak zgadzamy się na wladz.;") na podstawil: \"Iasnych analiz <Inlropologicznych przedstawi la założenia teoretyczne dotyez<lee poslrzegania wladzy przez spoicczeilstwo. �303 I)rugiq~o dnia ohrad wysl'lpili: Dorota Rancer-Sikora, Krzysztof Lęcki, Piotr Wróblcwski i P,lllcl /alęeki Ranccr-Sikora (.. Polityka pnllladzcnia rozmów") skupiła sit,: na analizie lVybra11\ ch strate!!ii litcracki konllnsacji. Lęcki obral. rcwolucji") dokonal llla ..Solidal'l1o.~ci". \Iej") Wróhlewski zaprCl.entowal II miejscowości Ossowskie!!o. Ilspólezesnej wyniki (iieICl.yn. l,,<d'olska rcwolueja. interprelacji ("Spoleczcnstwa hada(] badail w czasach na tam prowadzonych systemo- Opolszczyźnie przez dotyCl.'lce statusu Kościoła rzymskokatolickiego która, podobnic jak picrwsza, okazala się bardzo cl.y!o Ilysl<lpicnlc Mariana Kcmpnego. Prl.o pięć dni ohrad badaczc prez.cniowali X:\ II icku. ()cl..ywiśeie kOlica pozosta\\ala z\oliwo~ć i(ontekst naturalny: Joioro. Stanisława l z różnych nastroje perspektyw dyskutantów w Polsce jako owocna, zakoil- dylematy zmienialy tożsamości sil;, spl'awność obslugi Ośrodka Wypoczynkowego przystal·l. lasy. wzgórza i spaeo;;ry z intelektualnym lecz .. FT WOI.IT/NI. S/KOLA I'rzyj;m! I.LINIA. UMK oraz podto;;kstem. PROCESY się z. ;myku!ami przez Instytut (.lEP 11424-96). Obsze:rny lIyh(u' kilkutygodniowe dotyczącymi leblllw Etnologii Oprócz 1997 Europejskiej organizatorów Illacicrz~ sll'm ośrodku Ihl uty!!odni()\IY zostal I.yku angiclskim. ("odzic'nnie mi OI'al. dyskusjami. I.akrcs Letniej mity i stereotypy których przez dr studenci antropologii Michi Kno;;cht była zobowiązana opracować antropologii miasta w swym dotyezącc napięly Budapeszcie. problemów przygotowany hyl bardzo Uniwersytetu uczestniczyli Lund. podczas i I\'spólezesnyeh Ilumholdta. Każda grupa sianowi badali I. zakresu oraz drugie - prezcntująec p[()gr,lIl1 Sl.ko!y przygotowania, historii źródlowych i dr I'elera Nie:dnmiillera z. l inillersytelu d\\a \\ysl'IPicnia: pien\'szc poświęcone: S::ymańska W RERLlNIE". prac()\\Ilicy z. uniwersytetów II' Kopenhadzc, Barcelonic. V,,·iedniu. Warszawie i ł'ol.naniu l)gólcm okolo 70 osób. l uroczy IILlSKIEGO. 20 LIPCA - 3 SIIćRPNIA IlLRLlN, do Ilcl'illl;1 poprl.cdz.ily zap0l.l1<lIIali ŻYCIA II'R/.I::STR/ENNE Lctnla IOst;Jia IOr!!anlZowana \\ ramach prujeklll TFtv1ł'lJS II nici studenCI Pc'ou . .I\"\iiskylii. miasta. O(jR/\F1E SYMIHll.IC/.NI·: euru- niezmienna Katar=yna Szkoła Ilumboldla znacze- transformacji przeprowadzonych wcześniej Asch 'a jako kulturowego /,Jięcki w wyst'lpieniu zatytu!owanym "Kościół rzymskokatolicki w Polsce w ocz.ach sllych prz.edstawiciełi. na podstawie własnych hadaJ) przedstawił bardzo inleresuj;łce hipo!oy hada\\'oe grupy kultu1"(lIIcj. Konl\;rcncję. pejskich IV kontekście pogranicza antropologicznych w kontekście 1980-1981» Solidarność prm:y Asch'a laj.,:eia Berlina. byly prowadzone II' ję- przed południcm odbywaly sil; sesjc plenarne wypdnione wykladaporllsz.anyeh lematów by! hardz.o szeroki - od podstawowych pro- h Iem ('l\1 lcorel> emyeh i metodologiez.nych wspólezesnej antropologii miasta (allthrop%gy III" 1/1<'Cl/l' "s. {llItr/m)/'%,!!.,\' " ol" th" city) po kwcslie bardziej szez.ególowe (jak choćhy rrohkm l. nickgalll\ch I.C\\n;llrz. imigrallll')w 1'1I .101m Ilornclmnn. kl(lrcgo llHlrism and ide:nlilicalion \\'icle dyskusji research ..\by wl.hudz.il lt1togralil takie unll.111aicić mOllotonię sze:roki. na kt()rym od ukaz.uj;lccgo wyklad Część lIskładów filmu z i.ycie wyklad roku Cygan('lIv wykladów. lilmy Laszlo zostala się dużym organiz.atorzy przez Jednym capital. gości z nieh Political zainteresowaniem. "Historical ofurban and sociological life" . jeden berlillskiej. Moholy-Nagy'ego herl iJiskich miasta. of the (,erman z Finlandii o tematyce: wygloszona antropologii eieszyl for ethno!!raphies eodz.ie:nnych prczcntowano making Republic»" .lana Ll\Lstrama Implications 1933 hadaczy ..The: symbolic II'ilh the: «Ikrliner on urban g,\\ culturcs: SIl iccili spotkaniu. hard/.() w Ilcrlinie). Ilśn'lll kl,'lr>ch 1J1,t1al.lo się kilku z.nanych slynnego (Grossstadt=lgellner). z wieczorów Przekrój filmów pohy! prze:dwoJennego filmu szczególnie �304 interesującego ze wzgl.;du na artystyczny charakter. rcklam<>wk.; (l)/e' 0rliwi/g po propagandowi.1 des Blicks. reż. Wilhelm van Kampen. 1990). kt<>rcj pierwotnym zalożenicm wc wschodnim i zachodnim Bcrlinie po upadku muru. Pomysl bardw przeladowana efektami komentarzem i muzyką pod Opa tytulcm przedwojennego od stwierdzenia: tysi.;cy technicznymi. spektakularnymi Zywi.1 reakcj.; se'/ner IJerlin zdj.;ciami publiczności ( .. Berlin wzbudzi! pradziadk<>w"). I ..lotu by lo ukazanie film .Jochcna Bauera dynami<':l.I1ic I.montowane Berlina przeplatane areykomiczn)'m komentar/.em. klin)' ..Pomi.;dzy 1890 a 1914 rokiem Berlin posiadal 2 milion)' koni. 8 tysit;cy samochodów. 60 dzienników. I.mian dobry. alc realizacja ptaka" oraz tandetnym I. 1975 roku obrazy fOzpoCl.ynal mieSl.kaJic{)\\'. si.; }O 3D teatr<>w i w·ielc. wiele Ilil,:cej ... ·· /, antropologicznego punki u widzenia najciekawszy był lilm Noclistrasse 9 (1996). zreali/owany przez Dagmar Jcnsig i .Iudith Kei L studentów Instytutu Studi(')\\' Kulturowy<.:h na IJnillcrsytccie trum Humboldta Berlina. blemach . .lest lo opowieść ich zyclu psychologicznych Niespodziankę Berlina dotyczących Po sesjach. których w Europie. Stucknci /.wiązanych z mieszkaniem entuzjazm się innym Berlina, celem odbywały i opiekunowie of public stosunkach. zostali prowadziła grupa. obserwacj.; sccn zespoły zbiorulI eJ na terenie (warsztaty). nad i miejsc o ILl0by<.:iu żr<>dła niektó- w środowiskach empiryczne praeuj'lca pr/.estrzeni <.:en- oraz pro- w wyobrażni do badaJi czyli badania na nicwielkie Pierwsl.a montaż. w nim ukazać funkcjonuj,! uczestników praktyczne. podzieleni krótki chcicli dziś jeszcze w samym ich braku. mctr<>w nad zicmią wzbudził studenci bylo wprowadzenie si.; zaj.;cia problemem, spaces/places", jakie wysokOŚCiowca a I\laściwic kilkadziesi,!t widzów Czterej pancern/ / p/es. Poznaliscy z filmu zajmowal wzajemnych i nie skrywany rych slereotypów wielu Polaków. skich o micszkaIi<.:a<.:h \VIelkiego codziennym. mieJBerlina. z kt<>rych każdy lematem .. I:thnographies publi<.:Znych, badaj'lc spo- soby ich symbolicznego i przestrzennego kreowania ora/. wykorzystania. Iładania pn)\\adzono m.in. IV parkacll. ogródkach dla dzieci, centrach handlowych i stacjach metra. I.espl)I "Renaming the past - rebuilding the eily" podjąl zadanie maj'lce na celu dokumentowanie oraz blyskawicznie post.;puj,!cego rozwoju miasta - nic tyle rozszerzania I.mian nazw ulic sil,: granic Berlina, co jego gwałtownej przebudowy Studenci pracujący nad tematem .. East and West Berlin: urban landscapes and lifestyles in comparison" podj.;li badania porównawcze w lachodnicj i Ilschodnicj części Berlina. prowadzili wywiady z parami "mieszanymi", starali sil,: uchwycić zmiany. jakie zaszly w krajobrazie miejskim po jego zjednoCl.eniu. Kolejna grupa, ,.Consume: and local". zajmowała si.; szeroko poj.;t,! konsumpcją. prowadziła badania w centrach wych, teatrach, ,.Migrants nych reslauracjach. and natives: praktyk popularnych symbolic i mechanizmów .. budach". forms and cultural regulujących Uw. fasl-lilOl!ach practices" związki mialy pomil,:dzy itp. laj.;cia II' grupie na celu ukazanic imigrantami global handlo- rójnorod- a rdzennymi beri ili- czykami. Berlin jest miastcm wielokulturowym i uczestnicy wars/.tatu chcieli odpowiedzieć na pytanie. co lo właściwie znaczy. W tym celu zapoznali sil,: m.in. z koncepcją multikułturalizmu Berlina. której autorkąjest Barbara John. komisarz do spraw imigrantlllv i deputowana do Senalu Bcrlina. Obserwując liczne jak idea ta realizowana nocnych, kuchni kawiarni. będ,!cych przykladem dla bezdomnych cz.;ścią program prze/o 24 godziny Prezenterzy cje dla imigrantów. ... pchlich świata typowego wykładu, targów", SFB4 przez po proponui'! celem mies/.kających ,.napływowych". jak i .. rodzimych". Badania empiryczne. które można od miasta. niclegalnych Berlinajest Nadrz.;dnym wyników się problemami życiu uznać urozmaicone Innym. jest promowanie wystąpienia stacja schronisk 24 godzinl nadająca i nie/bl,:dne etnicznej integracja badawcze. przez 44D tys. imigrantów muzykl,: etniczn'l oral. analizowali wicie linstytucjonali/(}wany lokalna /,amieszkuje za wstl,:P do szerszych zcspoly studenci i otwartych MultiKulti, (Berlin MultiKuiii wszystkie klubów l3crlinowi w Berlinie imigrantów W tym celu odwicdzili imigrantów. Radio na dab.; w 19 j.;zykach z ealego imigrantów prezentacj'! zajmujące subkultury wielokulturowości krajów). łeczności instylLlcje jest w codziennym wszystkieb studiów, Ich liJrllla wykorzystujące byla zc 184 informa- tożsamości kultur /,ako()cwne bard/(} multimedialne m swój spo- zarólllio zostaly różnorodna tcchniki �305 proentacji. co hani lO uatrakcYJni lo wypowiedzi. które dotyczyly glównie ponolVoczesnego. Illelokulturlmego organi/.nHl micjskiego jakim jest Bcrlin. Dla nas. uClcslnik61v s/koly letniej. widką wartością hyla nic tylko możliwość zapoznania sic< Ie II splllClesllym stallem hadali nad antropologiq miasta. lecz również oka/ja do bardzo osobistegn ..zanurzenia si.,:" II rzeoywistośei spoleC/no-kulturowej wsp61C/.esnego Berlina. bez wątpienia Jednego z najllai.niejs/vch d/iś miasl II' I':uropie i świecic. Kontakt lcn stal się dla nas inspiracją do II ielu priem: śkl'l. Kilka I Ilich. I. kouieC/nośei slabo jeszcze uporządkowanych, chcielibyśmy lapre I.ellloll al: Ikrlin przypon\ina industrialny ocean. Jedynie z kilku najwyżej polożonych punktów miasta li II ainy obseJ"lI ator I.dolny jest ogarn'll: przeslrzdl, którą zajllluje. Jednak naIVet wÓIVc/.as nic jcst Oil II stanic or/cc C/.y gd/.iLŚ. na kr:J1'll"ach miejskicgo horyzontu. nic kryj,! sic<jakieś odkgk ,l/ielnice-lI\Sp\ Ikrlin bOllicm II calości sklada si.,: z dziclnic-wysp. wyodn;bniaj<lCych sic< suborgani/n](\1I miejskich o IV!:lsnej struktur/e elnicznej, architektonicznej oraz własnej historii IdepOI1ll1\;J11CIII mUleach !lC/IIIUIl! istnielqcych w kaz(kj dzielnicy-\vyspiel. WiyKsmśl: lIyspiarz\ nic lila miasla. Poruszając siC; IV rewir/.e kilku lub kilkunastu ulic wyInaCl.on)ch najhlizs/ym "Isledztllem ..wlasne,i" dzielnicy-wyspy ograniczają siy do pcnetrOlvania terenu mi.,:d/\' nimi. /najomośl: miasta nic jest potrzebna dla funkcjonowania w nowoczesnej metropol ii. /Ilaezn ie II :Iin ieJs/.ym prohlemem jest zapoznan ie się przez każdcgo "wyspiarza" I misternie skonstruolI:ul\"ln systcmem komunikacyjnym okalającym, przccinajqcym w kai.dej plas/CI: inic organi/nl miasla:. I'omi.,:dz) d/.ielnicami-lIysp:JI11i biegną dobrze udroinionc i sprawnic dzialającc artcrie 1..0!llunikacyjnc Ill1lOilill'iaFlcc s/.yhkie pr/emles/czanie siy po mieście, podró~owal1ie. Wypady pnza lIlasną d/ielnic.;-wysP'; "l sporadyczne i przcważnie dotyczą miejsc, w których nic są narai.eni na hezpośredni koniakt I. innymi "wyspiarzami" z "odległych wysp". Wyprawy poza IIlasn: terell. riel' h: moi.na oswojony. pl)(.kjmlllvane są zawsze w okrcślonym celu. nigdy dla 'anKj pr/::jemności podn'li.oll·ania, Rytm i.ycia miejskiego zdaje siy zaś być dyktowany czc<stotliII osci:1 pr/ej:l/(illll i Inallllllo,;cią schclllalów pohlczeI1. Opus/l"lanie ter\tmium wyspy prawic zawszc wiąże si.; z niebezpieczcilstwcm zdknic<cia si.; ..tlko II oko" I. Iei'm ill('()gllilu. ziemią pelną czyhaj<lcych na każdym kroku niebczpieczelistw. II których ..I\yspiar/." innej CI.;ści miasta \lic niewiele, stqd Iyka sit; ich i w konsekwencji unika. kor/l"staj'lc I prostego roZI\ i'l/ania - micjskiej komunikacji. R\ l) ko spotkani:1 na ..ohcym" terenie staje si.,: dla wyspiarzy ryzykiem nic do zniesienia: porus/allie si.; komllnik:icj'i miejsk'lie minimalizuje. daje ulud.; ulgi nic-rozpoznania, gwarantuje rllllnOSl' liSiak kaid\ jesl nle/.lla.lolll)m' Napotykane w ..podróży" po micście miejsca nic są dla ..1I:splarZ\·" punktami "po drodze", 1\' ktt\rych mogą zatrzymać się dla zaucrpnic<cia oddechu I pr/:lal.llcj pogall.;ciki Ilubyleami. Są one raC/ej punktami "na drodze", które - jcśli nic dają si.; II )ll1iną~. l"Iy ohejś~ nalciy przejśl: wstrzymując oddech i zamykając oczy i uszy. Zycie II induslriain: III oceanic IIllUS/.a do i.ycia na wyspic. Klllllunik:ic.f'! nllejska ../.o.lIala" na niemal turystyczny. pozbawiony ryzyka ogląd rzcczvwi';lOŚU :;tenlnc vyb) kolejki SI.l"I.elnie zabl"l.picClają przed jakimkolwiek kontaktem . ..I'oc!rói.oll anic'" pod/iemne daje .jeszCle Icpsze ruultaty, jcszue Icpszc zabezpieczenie przcd kontaktem z ohcym. nieznanym tcrencm: mijane kolejne dzielnice-wyspy przez wiele lat p07.0staj'j lIyl'IClnie punktami na trasie zjaskra\lo wypisanymi nazwami przystanków i możliwościami pr/esiadek / CI.ascm świadomośl:. jeśli kiedykolwiek była, ii właśnie tu. na powierzchni. rÓllnici jest jakieś i.ycie. ukga latarciu pozostawiając w pamic;ci "podróżujących" jedynie , Ilcrlin l'IIl1ics/kuic tIkol" 3.) mln micSlkHlic(\w iYlących w 23 dzielnicach połączonych ze sobą złożonImi ",lemami nllcjskiq k"nllllllkacji (S-Ilalm. U-Halm). Największa dzielnica I3crlina to Ncukolln, która li':/l 31) lIS IIllcslka(ICt'1I1 " Ikrlin w/ciąga sic lIa XXlJkm': odległość I lachodu na wschód wynosi 45 kilomctrów, natomiast I pili noc! na południc l{) ~i1oJlH.:lf(·)\\". �306 poczucie nicsmaku i zniecierpliwienia wydlui.ającą si~ drogą. Pod/iemna komllnikacja os/u~d/a nicmilych widoków. utwicrdzaląc ,.wyspiarz/' w przekonaniu, ii. i.YF\ na wyspie'. Człowieka wspólczcsnego zwyklo sil( często okrcślać mianem wlóczC;gi. lUrysly lub piclgr/.y. ma2 Każde z tych określcIi uosabia inny typ kondycj i czlowicka ponowoucsncgo. jak go nazyll a Zygmunt Bauman ... Wlóczęga - powiada Bauman .. nic wie z góry. jak dlugo będzic popasać w miejscu. w którym się znalazł; rzadko kicdy dlugość postoju ndezy od jego decy/ji. (idy rusza ponownie w drogę. nic jest pewny celu; obiera nastypne miejsce postoju odezytUJilC drog{)\\skazy na rozstajach dróg - ale czyni'lc LO nic ma pcwności, czy uda mu siC; II obranym miejscll zalr/~· mać i najak długo. ( ... ) Jest więc wlóC7.ęga pielgrzymcm bez celu piclgr/.\"mki: lub koc/ol\llikiem bez trasy .. 3 ••Turysta - kontynuuje autor Nowocesllo,i"ci i =ag/ac!v - placi /a Imlność: prallo do ignorowania tubylczych uczuć i trosk, do otaCl~ania sit,: wlasn,\ si<:ci'l I../Hlucri. nabYlla on w trybie transakcji handlowej. ( ... ) Podobnie jak włócz.,:ga. jest turysta stworzcniem eksterytorial. nym; ale w odrói.nieniu od włóczęgi. przeżywa on sW'1 eksterytorialność jako pr/YllJiej'" Swoistą odmianą włóczęgi i turysty zdaje si.,: być pielgrzym. On równl<:ż .I<:SISiak II' podrÓż~. w bezustannym ruchu, lecz jego mobilność nic wynika jednak I.. koneserstll'a eg/Olyki. które reprezentują wlócz~ga i turysta. ale z mniej lub bardziej określonego celu oral. ściśle 1 nim związanego. poczucia misji do spełnienia. Pielgrzym jest w nieustannym ruchu poszukując pól. w których - jak sądzi - opatrzność nakazala mu ingerencj~ w celu odnaiczienia ukojenia dla siebie samego. bądź grupy. której jest przedstawicielem. Powyższe przcnośnie nie wylrzymują jednak próby konli'olllacji / /.)11")"111 org'IIlI/./nem Berli· na. Specyfikę spoleezno-kulturową tego miasta lepiej oddaje metallJra bywalea. IlYII alcc .ie'l swoistą mieszanin,) elementów wszystkich wymienionych typI)\\. IlYllaln: mi;lsla. cly leż kilku jego miejsc. ma cechy zarówno turysty. pielgrzyma. wlóc/~gi .. jak tubylca. Ilywali:c jednak w mieście bywa. a lO oznacza. że nic.jesltubylccm. który zna granice terytorialne wlasnej dzielni· cy-wyspy. obyczaje tej cz~ści miasta, identyfikuje si~ w pcłni z hislOri,\ sw<:g0 lIcimatu. a pr/~ tym - co jest cechą najważniejsz" w przypadku lubylca - nic obml i;j/.uje go tylko jedno teryto' riulll plemienne. tylko jedna solidarność plcmienna. Bywalec nil' stara się /ro/.umieć terytorium. na którym przyszło mu być, on pragnie je oswoić zgodnie 1 wl<lsn'l Ili/.FI. I~ czym podobnI do pielgrzyma. Nic stara się także idcntyłikować z miejscem. poniella/.jesl lo niemo/liII l. gd~/ jest uczestnikiem kilku miejsc równocześnie. W tym z kolei podobny .lest turyście I wlócz~dze. Nie znaczy LO jednak. iż bywalec nic stara si.; uczestniczyć IV życIu miejsca. w klórym pr/yszlo mu być. Przeciwnie. ochoczo podchodzi problemów nunuj,\cych miejsce SIl ego hl'cw. ofcnlJąc własną kompetencjy IV zamian za uznanie go przez tubylców la rl)\vncgo sobie. R()żnica ml~(j/~ llIbylccm a bywalccm polega na tym. 7.Ctubylecjest. a bywalec hYIi'l/. Komllln 1<:.1 sylUacji polega na tym. że bywalcc może, w razie problemów przerastaj,jeyeh .lego kompetencje. naj/I\yuajnie.l przestać bywać. nic ponosząc za to żadnej odpowied/.ialności. Wlaśnie na odpowiedzialności. której bywalec z racji hywania jest pozbawiony. polega róż.nica mi~dzy nim a tubylcem. 13YI\alec pr/.ez cały czas swojego bycia utrzymuje niemoi.liwy do pokonania dystans. który 1 jednej slron~ - dość paradoksalnie - umożliwia mu zapuszczenie korzeni w kilku miejscach. tak ahy nil po· czuć nicznośnego fetoru czlowieka znik'ld. z drugiej zaś- owe kor/<:nie s<\ na tyle plylko OS;lIl/(lne. na tyle słabo wc/epione w pod loże. ii. w momencie pojawienia Sl~ trudnośclI. c/erpanlenl soków odżywczych lub możliwości czerpania ieh z miejsc bardZiej alrakcrJllych. bywalec por/ue,1 I Berlin jest metropolią widokullurową - pr/eszlo siódm" cz,ść calq ludnllści mia'la Slanoll'i" OOCil. krajowcy pochodzący ze 184 krajów. Lączna liczoa cudzoziemców IVyJlllsi.Iwdłllg SlacJlIlk(l\\ olicjalfl1 dl. 440 tys. ISlnieją cale dzielnice. IV których przewag, liczeoną maj'! oowkrajoWl\ np. Kreuzoerg. gdzie Niemcy stanowiąjedynie 15% ogółu mieszkaliców. przy 50'X, TlIrk,iw. 2 Zob .. l. Bauman. Hilóc=ęga i tllrysli1: typ\" POI/OIl·oces/II!. II" "ll-k" PIJI/IJII"IJC':S/w.I'W~. Warszalla 1996. s. 326·333. 3 Op. cil .• s. 327. • Op. cit .• s. 327 �307 l\) mićjscć. prKllOs/.'lc si.,: w k(lkjne. Żywot bywalca jest podobny do egzystencji planktonu \\ oCl:anil: - lI',c,d::il' i lIigr!::il'. (id> hy chcieć nKtalilryC/nie dt) \\ ieIO\\i,vkO\\egtl Slrumićli om:go określić strumienia s\\latla kulturową swiatla sytuację złożonego z wielu Berlina. pada na sOC/l:wk.,: rozszczepiającą mieniąc> ch si.,: już I,upl:ini.: innymi niż pi<:rwotne to można ..czystych" by ją porównać I:harakterystycznych barw, go na wiele pojedynczych strumieni Wprawdzie zauważalne są jeszcze kolorami, pkil:s cel:hy \\'yiscio\\'1: hal'\\' pl7.:d I'(l/.proszeni.:m, ak mają one już inny charakter, inną konsystćncj<;, Podobni.: jl:st z widokulturowością w Berlini.:: przybyłe w zwartych formacjach, reprelentującć odmićnnć w/ory kulturowć grupy .:migrantów z wielu stron świata w zderzeniu z miastl:m. k[{HI: \\ tym pr/,ypadku j.:sl potężnym m.:chanizmcm kulturoregulacyjnym (wlaśnie 0\\ ą "SOUI:\\'k,,"). ukgają rozbiciu, Lkktem j.:st spoleczeI'lstwo multikulturowe bez wyraźnie laakceJllO\\anych pr'łllt'm I:zy trendów. biegnącc wieloma ścicżkami zapełnionymi koegzystują.:: mi I sobą I\\orami pochodzącymi z różnych kontl:kstów kulturowych, Przykładem tego jest szereg funkcjonuj'lcych w IkrliniI: instylLJcji. jak I:hoćby odbywająca się od kilku lat ,.Parada \Iilości" (Low Ikrlin jcsl I'arack). b.,:d'IC<llIlakomitą 1'(')\\l1icż miastem l> Iko .lako symbol Clasu minionego. lal'(l\\110 mCl11all1ic. pk i li/,yunle, \\OŚl:i dochod/i 1'(')\vl1ież ogromny go. kt{)rego mi,:s/kalicy Ikrlin cech. badar'! nad illnkcjonuI',cym spróhowal: pl'lenieść ti/yc/nie ucllwyllH:go /lIlKInie CI.)' pozorom jako multikulturowcgo, ciągle realnie jeszcze istniej,)Ca funkcjonuje zapora. która nie dzicli inny wzór kulturowy, nic posiadającym o nim w spos(lb ak i \\ielkim ,;o\\an: ch \\ IkrliniI: I>una ~LI\h\ mtl\\'ić spo\eczeI'lstwa wbrew W t.:j sytuacji do .,tradycyjnie" funkcjonującej multikulturoproblem nieadekwatności kulturowej tzw, Berlina Wschodnie- !liejednol'llclnYIll, kl(lre po/woliłyhy polem bada\\cz)'m. który leC/ również. reprClenlllj,\ jest miastem wizytówk<l MURU. obszarem praktyk jakichś jednoznaczny, dzialania trwale Berlin dla antropologii antropologicznych. jest charakteryzujących na pewno stosowanej, zwlaszcza Szereg badania go ogromnym zaawan- i refleksja teore- spoleuelistwem Illultikulturowym, mogą okazać się owocnymi, je na grum wielkich miast w Polsce. Wszak symptomy niemal multikulturalizmu Ikrlina zauważalne są również u nasi Bel'iin jest d/is miejscem ogromnego projektu realizowanego na wielu polach: urbanistyczn: m. kulturo\\) m i spokcl.l1ym. Foldery. jakie można otrzymać niemal w każdym punkcie miasta. ukazuj,\ \\vj-.: Ikriia pr/.ySllości -- stolicy liberalnego paI'lstwa. w której każda odmienność. czy to "ultliro\\·a. seksualna almlcj I, l :mherto \\'ltpli\\ Cl.y religijna, I':co /apytany ie kst bez przeszkód niegdys o najwi-.:kszy nim mit o Luropi..: jako liberalnl:j. ponoszącej nlegd) slejs/":l kolonialno-imperialn..:j. przestrzeó mit współczesnej wspólnocie illit I':ul'llp)' otwartej. historii majdzie kulturowej, również do samorozwoju Luropy Jeśli .,coś" - w postaci to niewątpliwie jest i samore- odpowiedział. możc iż nie- ucieleśniać emigrantów - konsekwencje to rodzący się "nowy-stary" ten Ilerl in, Nala/ia I'OWST/\ lIC 1 I)ZI/\1.1\1. POI,S" Rói.nie moina oCl:niać OŚĆ' SFKCJI IFGO TOW /\RZYSTW/\ w/,ajemne stosunki Wróblewska, 1\ TROI'OLOGII Maciej J D/ld::iak SPOLECZNEJ SOCJOLOGICZNEGO pomiędzy etnografią (etnologią) i socjologią \\ Polsc.:. Wydaje siO; \\'SI.elako. iż od kilku lal weszly one w nową pozytywna fazę, Na taką ocenę e\\olucji \V'/.ajemnych relacji pr/edstawicieli obu środowisk zda się również wskazywać przykład dzialalnosei lespolu badaczy pr/ynaleh,cych \\ rama..:h slO\\ ar/.)'Slwia socjologicznego, larówno do jednej, jak i do drugiej z tych dyscyplin �308 Chociaż zamysl powolania sckcji antropologii spolcczne.i (kulturowcJ) w ramach Polskiego Towarzystwa Socjologicznego pojawial sil; w różnych okresach jego dzialalności i blii.sze poznanic tej kwcstii mogloby być interesuj'lcym przYClynkiem do dzjcj<'m SOCjologii polskieJ, 10 istnicnic Sckcji Antropologii Spolcczncj w jej obecncj postaci jest zwiwane z podobn<\ tendencja wyraźnic odciskającą sit;: na tcrenie polskicj ctnologii widomymi zmianami naz.ewnictwa placl'Jwck akadcmickich. czy znajdującą przejaw choćby wc wprowadzcniu specjalizacji antropologii kulturowej w ramach studiów ctnologieznyeh. Tego rodzaju impulsy IV postaci oi.ywicnia kontaktólI /. badaczami n:pracntuj'lc\ mi anglosaską (głównie brytyjską) tradycję tcj dyscypliny pojawily sit;: .jui IITz.cśnicj a \\)'nikaly z prac nad spuścizną Bronislawa MalinO\vskicgo prowadzonych od schyłku lal sit:dcmdzicsi'ltych \\ lak bdzit: Antropologii Spokc7.llej Instytutu Socjologii UJ. Wszclako /.rodz.enie sit;: te)!o pomyslu trzeba łączyć z I~lktcm powolania do życia w roku 199() Luropcjskiego Slll\\arzys/.enla /\ntroplllogów Spolecznych (FASA). Iwłaszcza pierwsza konferencja Stowarzyszcni;1 \\ Coimbl'ze uświadomiła polskim uczestnikom. iż czlonkO\\'it: tt:j korporacji \\ Poisct: I·cprcz.t:nluj'l r(Jżnc. ez,ascm nicchętne sobic 'fratric' (jak napisal o tym nit:dawno Michal HncllO\\·ski). Ta konstatacja. \\. powiązaniu z gwaltO\V11it: rosnącą liczbą publikacji z tcj dzicdziny oraz. pokain;\ liczbą naukowców identyłikujących sit;: jako antropologowie spokc/ili. UŚ\\ iadomila pomysloda\H'om potrzebt;: stworzt:nia instytucjonalnych warunków organizacji spolkaó i konlcn:ncji oraz szerzć.j pojmowanej dzialalności polskich antropologów spoku:nych. R(\\\niCl przćlonl 19X9 roku sklanial do wypracowania wyraźnego proliiu hal\<mczego polskićj antropologii na\\i~VU.i,tlći do światowego dorobku tej dyscypliny i poszukiwania rlJli. jak,! nHJZe ona mkgrac \\ zllllćnl:liqcym sit;: spokczeJ1stwie. W tym duchu Marian Kelllpny i Zdzisla\\' M:lch. Illrlllaini inicjatorzy jćj pO\\'stanla. zar:- sowali program przyszlych dzialati Sekcji: ..ladanićlll Sćkcji ( ... ) hyłoh:- prz.ćdc \\v.yslkim uspra\\nienic. zorganizowanie i zinlensylikolVanie kontaktów i \\ymlany inl<:iekluaiJle.i \\ ~r(lll hadaćZ\. którzy IV innych ośrodk<lch pracują nad podobnymi zagadnićniami. ćZt;SIO nić wićdz'lc \\zajćl1llliL' o sobie. Slużyć kmu może m.in. organizacja sympozjl'l\\'. na kll'lI'}ch polscy anlropo!ogO\\ ic mieliby okazjt;: prczcntowania wlasnych prac. Socjologic'/nc ~rlJdowisko n<lukO\\ć zyskalob\ dzit;ki temu możli\\ość dokladnćgo z.apoznanla sit;: ZĆ specylik:l antrt'pologii jako dyscyplin} nauk spolccznych i zastanowienia sit; nad relacjami_ Jakit: zachodz~1 nllt;:dz\ anlropologi<1 i socjologią czy innymi naukami o spoleczclistwie. kdnoC/eśnie po\\sl;lnic Sckcji. bt;d'le kokjn} In krokiem w kierunku nobilitacji antropologii spokcznej \\. Polscć, J11;1!\\'i!oby popular:- za(i~ ogromnego i wartościowego dorobku tcj nauki. ci<lglc mało z.n;lIlćgo \\ n;lvym kraju" (fragmćnt wniosku do I.arz.\du (ilównt:go PTS). I)rojek! powyższy poparli wnioskodawcy powoiania nO\\e.1 Sckcji' ;\ntonlna KloslJ\\'ska. I:\\a Nowicka. Joanna Kurczewska. Jacek Kurczewski. I\ndrzcj PiolnJ\\ski. /\ndrzć.i Kojdćr. Irćnćusz Krzemiliski. Marek liólkowski. Piotr Lukasie\\·icz. Wlodzimicrz 1\. ROSlocki. /bignić\\ Ryko\\ski_ St:rgiusl. Kowalski. Marek Czyżewski_ J\ndrzcj Czynczyk. Sekcja ostatecznić z.ostala PO\\o\;)na do życia uchwalą Zarządu Clównego PTS z dnia 24 listopada I<)<J{)rol'dl. lO stycznia 1991 roku odhylo sil; zcbranie inauguracyjnć Sckcji. \\'zit;lo w nim udzial ~() osób rt:prezenluj;lcych róinc ośrodki socjologicznt: i antropologiczne. \\ ':- m t'ni\\ćrs:- ki JagiclIoliski _. I\ndrzt:j Paluch. hlzislaw Mach. Slawomir Kapralski. fV1<JriolaFlis. Jerzy Ś\\ iatlowski: IFiS PAN i inne instytuty PAN-Antonina Kloskll\\·ska. Andrzcj lal;\czkowski. Llzhićta Tarkowska. Marian Kćmpny. Dorota Budy ta. Robćrt DuJ. Anna Kubi;lk. Ilanna Iloj:lr: llni\\crsylCl Warsz.awski - Lwa Nowicka. Andrzej KojdeL Stawomir l.odz.il·lSki. Alina Kapciak: lJni\\ćrsylt:l Lódzki - Mart:k Czyi.eIVski. lIalina Worach-Kardas: tJni\\'Crsylct ŚI.\ski 1':lIa Jurcz:-li,ka /ebran i ustal iIi z.asadnicze kierunki prac Sekcj i i powierz.yl i jcj k ićro\\ n iCl\\o trzyosoholI cnH! Zart-ądo\\i \\ skladzic: Marian Kcmpny (przcwodnlcz;lcy) orM f\-L!rek (·/.:-/ellski i /dzisl;l\\ Mach (czlonkowie). I, powodu dlugotrlValych \\'yjaz(l(m z.agranicznych \ tarka CI} Zl'\\ skicgli i /dzislawa Macha od \HzćŚnia 1992 roku /arz<\d przcslal iSlnićć: jćgo Pr/.ć\\odnicz;IC\ zgl(hi! podczas sympozjum Sćkcj i w Rabce ust;]picnic /ar/.ądu. W okrćsie Jcgo pracy \\iek sit; .ićdmk wydarzylo. Okres ten przyniósl zwielokrotnićnic liczb)' czlonk(J\\ Sćkeji: \\ć \\Tzcśniu II)CJ~nlku �309 nalci.alo do IlIC.i X7 oSI'lh. l'cpl'ocnlujących praktycwic wSl.ystkie oddt:iały Towarzystwa, Okolo :20 os.'lh IIClcslniCl,: lo syslcmatyo,nic II różnorakich spotkaniach organit:owanych prt:cz Zarząd, PodSlallolq Iilrlll.t d/ialalności były sympozja Sckcji organizowane co roku (wrzesień 1991 II' KarpaQu. I\T/,esicli 1(1)2 II' Rabcc), Opr(JCz nich odbywaly sil< spotkania odczytowe. dyskusje panclOlle. dyskusjc nad ksiąi.lallli. nad programcm nauc/,ania antropologii spolecznej jako spccj.i1i/,<lcji II r<lmach s[udi(l\\ socjologiClnych. a wl"Cs/cie jcdnodniowa sesja dotycząca prob!c111l)11h<ld'lIli<ltoi.S<Il11ościkultunllvej /<ldaniclll /ar/'ldu II POCl'ltkovlYlll ok/\:sie hylo zintensyfikowanie kontaktów i wspólpracy "śn'ld b'ldaol o podohu:ch /.,iutercsowaniach i t:blii.onej orient<lcji teorctyczncj. Z tcgo punktu II id/,cnia lI'/cb<l podkrl'ślic /naucnle spotkal] organizowanych poza Warszawą: IV Krakowie i Lod/i. kt<'lrc hyły ok'llią do prc/,clllacji alllropologieznych zaintercsowatl różnych ośrodków. POlIstal to 1Illllrlnator o C/.Ionkaeh Sekcji. Roi.; i11lcgracy,jną odegraly oba sympozja. Można Ili.;c nH)wic o kryst.i1i t:<lcji II pierllSl:ym okresic istnienia Sekcji podstawowego obszaru badallQl'go IIsp('llnl'go dla Iliclu Jcj ulonk<'lIv, W Jcgo centrum znajduje sil< problematyka to/samości kulturo\\cj. stosun!JlIl ctnicmych. nacjonalizml)w. konlliktów kulturowych. \:au~lną trosk.! /'Ir/,'Idu IV pi~I'I\'SI:.YIllokresic istnienia Sekcji było nawi'lzanie współpracy bada\\Q~.j /c śrllllovliskielll polskich ctnogralów i etnologów oraz z micdzynarodowymi IOwarzystll<lml n'llIkOllyllli skupi<ljącymi antropologów spo!cunych. W efekcie w pracach Sckcji uczestniC/ą rÓllni~i. wvhitni polscy etnologowi~. S~kcia uzyskala zbiorowc członkostwo II' International l 'nion or thc 1\lIthmpological alld I-:thllologic.i1 Sciellees . .lej członkowie uczestniczą ponadto akl:- IVIlic IV d/ialalllości I':urop~j,;k iego Sto\\'ar/ys/~1l ia !\ntropologóvv' Spolec/nych. Utrwalani u obccności Sckcji II i..yciu lllicd/.ynamdow)'lll slui..ylo zamics/.Cl.cnic inliJrlllaeji o jej powstaniu i d/iaiallloscl II biuletlllach obu wspomnianych towarzystw. '\I~slety prac~ S~kcji Ilie /aowocowaly samodzielnymi puhlikacjami. choć gIównie na pod,;talll~ lllat~r1all)\\ /. Sympo/.Ium Sekcji II' Karpaczu powstala książka Kulturowy wymiar pr::elIIiul/ s/)o/eclll-dl pr/vgotovlana II ściśle Ivspólpracującym z Sekcją !,akladzic Teorii Kultury lI·iS 1':\:', lak II i.;c po okr~sie org'1I1i/acyjnego krz~pni.;cia punkt ei~żkości w pracach Sckcji i i~.i pr/·YSllego /ar/.!du mial\' slallowić starania. by dorobek Sekcji pr/ybral postać puhlikacji Jo,;t.;pn:ch dla /ailltLTL'SlllV<lnlch odbiorc(l\\, Uznallo hlllvicm za sZCl.ególllie ważnc. by przckoIlać środo\llSko sllcjlllogiunc. ii. r~tkks.l'l antropologiczna pozwala wzbogacic socjologie/ne allali/: dokolluj'IC:'cll si.,: Ilspókzcśnic pr/.emlan spo1eunyeh. \\' -:t:Cllliu 11)1)l roku podczas Walncgo Zgromadzenia zostal powolany nowy Zarzad Sekcji: lvIarian Kcmpll: (pr/cvlodllicz'lcy). Wojci~ch Burvta i Alina Kapeiak (wiceprzewodniczący). Slal1011lir l.odzil'lSki (sekrl'tar/). Ilarhara Fatyga (skarbnik). Kontynuowal on zasadniczo dotychczasolvc kierullki d/ialalności POllil'wa/ w roku 1993 nadal wzrasta la liczba czlonków (grudzl~(] 1993 - ()2 osol1yl kOlllcczne okazalo si.; opracowallie now~go infiJrlTlatora prez~ntująeego podstall OlIc illliHmaqc o o,;ohach na!cz<lc)'eh do Sekcj i. IV tym in formacje o ich dorobku nal/ko": m i d/icd/in'l<.:h /.aintcreslllV<ll'l, !arysowalo si.; takżc dą/enic do poszerzenia problematyki spotkali i SI'IIIPO/:jl')\1 S~kcji. /\nali/a deklaroll'<lIl)'ch przcz jej członków zaintcresowali pokazuje hOlliem. ii. Kvv'cslie toi.sal1lości kullurolvej, stosunków etnicznych. nacjonalizmów. kontliktów klllturoll:ch. ';['lIlll\vi.! /alcdwic j~dcn / obs/arólV badawczych. Ni~ podj.;to II' owym okresie prohlcnwt)'ki antropologii polit\'ki (11,śr(ld l.aintercsOWal] badawczych czlonków sekcji /nalazly si.,: dyskul''; polit\c/Il\ i rytuali/lll polityki. patologia instytucji politycznych IV okresie translormacji s:s!cmu spolcC/lIcgo, cbprc,sja ideologii i mitologii zbiorowych. doświadczenie fiJszyzmu i ,;talini/Illu. kOlllullikacja polit)'c/Il.I). racjllnalnośei myślenia i systemów wierzeIl. antropologii Ilartości (VI tym problcmólv antropologii biblijnej. antropologii czasu. antropologii ckonomi<.:/.Il~i I. al1lropologii c(HI/ll'nllości. alltropologii kOlllllllikacji. choć Sckcja skupia II' swoim gronie I.llallCOlI tych /'Igadni~(l. Wyra/.~lll wkraczallia Sekcji na kolejne pola refleksji i badail bylo III Slmpo/j lim pO~11i,;colle stal'I m i nowym IllrlllOm ,trói.nieowani<l kulturowcgo spo!cczeńst wa pohkicgo (gnldt:idl 19'J3. SI'l\visko - I'mlkovva Leśna kolo Wmszawy). Wziyło II' nim udzial ok. 4lJ oSI·lh. Rdnat)' pr/cdslall'ili koled/,y wYI\'Od/<ICY się z kilku środowisk. Do pos/.erzcnia spcktrum prohlemat: ki /l'hr'lI·j lIaukowych przyczynila siy tak/c 'niedokol]czona' dyskusja nad �310 pracą zbiorową Kllllllrowv wVllliar pr::elllial1 .I'po/ec::l1vch (pod red. ,\. Jawlowskiej. M. Kempnego i L.Tarko\Vskiej) zawierającą wiele istotnych lek stów z zakresu antropologii Ileorli kultur: (dyskusja zostala zorganizowana wspólnie z Zakladem Tcorii Kultury IFiS PAN) oral. spotkanic z prol". Louisem Ronigerem (licbrew Universily ol" Jerusalem). ktl')ry 11)'glosil wyklad ..Anlhropological Approach lO Modern Society - Research on the Valuc Syslcms ol" Modern Israeli Society". Osobno warto wspomnieć o dyskusji nad książl"] Czeslawa Robotyekicgo 1':ll1ogru/ia po/ska wolJec kllIIW)! wS/Jó/c::esl1cj- pracą ważn'l dla calego środowiska etnologicznego. /.agadnienie zróżnicow,u'l kulturowych nadal stanowi lo celllrum zaintcresoll;lIi i przedmIOt ohrad sympozjum i grupy ad hoc zorgani/.Ollanych przez Sekcjc; wsplllnie z /.'Ikładem I"eorii Kllltury IFiS PA~ II' trakcie IX Ogólnopolskiego Zjazdu Socjologicznego w Lublinie (czcr\l'iee 11)1)4). W trakcie sympozjum. kontynuowanego nastc;pnie jako grupa ad hoc. wygloS/.ono 12 rekratóll. I\l'iaszcza obradom sympozjum towarzyszylo bardzo duże zainteresowanie uezestnlkl')I\ /.jazdu. Nic można uznać z.a udane IV Sympozjum Sekcji (StaWisko. grudzi Cli 11)1)4) poślllcconego z.agadnicnlu wizualności w kulturzc wspólczcsncj. Slabe zaintercsow'anie oraz seria nicoczekiwanych ahsencji aulorów. przewidzianych IV programie wystąpieIi. uezynilo to sympozjum spotkaniem śnldull'iska osób zwi'lIanych z /.akładem Teorii Kultury IFiS P/\N. Za sukcl's n,ltomiast należ, uznae V Sympozjum Sekcji podejmujące problemalykc; wielokulturowości II' warunkach spoieuelistll'a poslkomunistycmcgo. klóre odbylo siC; na Ilelu Wi: IlTzdniu 11)1):; roku. Bogatc materialy (w trakcie jego trwania wygloszono 14 rekratów) zyskaly postać tomu zbiorowego pl. .\u progu ,,,ie/okll/lurO\llos'ci. który /.Ostanie wydrukowany przez Oficyn.,: Naukow:\ jesieni'ltcgo roku. 3l stycznia 1996 roku dobiegi kOllea nastc;pny. tym raz.em trzyletni okres d/jalalności sekcji. mierzony kolejnymi kadencjami Zarządu Sekcji AllIropologii Spoleczncj. W tynl czasic liczhaj.:j czlonków wzrosla z. 87 do 112 osób. Ten Zarząd pracowal II pelnym skladzje [lrzcz ea", kadenejc;. organizując 5 sesji naukowych - w tym jedną ll1i.,:dzYllal"(Jdow'l- I tak. opr(JCz dorocznych sympozjów. IV ramach międzynarodowego kongresu IlIAFS (Sekcja jcst zhionmvm c/lonkiem tej organizacji) IV sier[lniu 1993 w Mcxico City zorganizowano sesic; pl. ..Cultural Systems of Eastern Furope in Transition" z udz.iałcm 4 czlonkóll' Sekcj i (M. Iluchowski. !\ . .li1ll10\\ ska. M. Kcmpny. 1-:. Nowicka). Warto IV tym micjscu podkreślić. iż doroczne s: mpo/ja naukO\le Sckcji staly się rml/ajelll zinstytucjonalizowanej tradycji i dobrze slużą integracji różnych środowisk. Ich organiZOlIani.: stalo si.,: wic;c podstawowym środkiem realizacji celów deklanmanyeh .lako uzasadnienie pllll'OIania Sekcji w roku 1990. mianowicie celów wzajemncgo poz.nania zaillteresowar"J badawczych czlonków Sekcji, wymiany intelektualnej wśród prz,edstawieieli różnych środollisk socjologicznych oraz pomiedzy aniropologizującymi socjologami i uolO\lymi pr/.cdstawicielami polskiej clnologii. Wydaje siC;. iż dzialalność Sekcji umożliwi la częstsze kont'l)..ly ponllęd/y pr/.edstallicielami obu dyscyplin. co zaowocowało w postaci wsplJlobeeności socjologów i ctnologóll na licznych konfcn:nel'lCh slużilcych wymian ic pogl"dólV i wz.ajemnc.j prczelltacj i Il!asny ch stanowisk. Ważnym elementcm pracy Sekcji staly siC; powolane jeszcze IV roku 11)92 komisje: ds. treści nauczanych II' ramach kursów antropologii na polskich uczelniach (II składzic B. Fatyga. D. Niedżwicdzki) oraz ds. opracowania wyboru tekstów do nauczania wstępu do antropologii spolccznej (w ski adzie E. Nowicka. W . .I. Burszta. M. Kcmpny. I.. Mach). Re/ultaty d/ialalnosci pierwszej z nich. dzialaj'leej praktycznie jednoosobO\lo. pr/ublawila II' styuniu 11)96 roku II' ezc;śei naukowej walnego zgromadzenia Sekcji l3arhara Fatyga. Jej badania jednoznacznie dowodzą. iż kanon lektur znajdujących zastosowanic II procesie dydaktycznym II przypadku kursólv przedmiotów z zakresu antropologii jest w przypadku studen((')\1 socjologii i etnologii bardzo zbieżny. J)zialalność drugiej komisji przebiegala II' spos(\b bard/iej kolekty lIny. J)\\(J.le czlonk(lII komisji M. Kcmpny i I~. Nowicka przygotowaio szcz~gófO\I'y pro.lckt antologii tekstów Ilpn)\\adzajacych do podstallowych zagadnie(] alllropołogii l\Spólcz.esnej. Projekt powstał II' oparciu o konsultacje z pozostalymi czlonkami komisji (do której dokooptO\I'ano uchwalą poprzednicgo Walnego I,gromadzenia kol. .I. Muchę) i zostal w listopadzie 1995 roku z.lo/.ony w Wyd,lIl'1lictll'ie �311 Naukowym PWN. Sukces tej inicjalylly. wsparlej recenzją prof. Zbigniewa Jasiewicza. zależy w tej dmili od dotacji z ME W~ lonion)' w wyborach z grudnia 1995 roku kolejny Zarząd w składzic: M. Kempny (pr,;ewodn iczący). I,:. Nowicka (wic<:rrz<:wodnicząca), S. LodziIlski - sekretarz/skarbnik. 1. Mucha I !\ Tys/ka. podj'l! 12i(mnl<: ,;adania związane ze zbliżaj,\Cym się kolejnym Ogólnopolskim /j,lIć!<:1ll SocjologiClnym w Katowieacb (wrz<:siel1 1(97). w trakcie którego zorganizowano grup., lenlalyc/J1<j "j"oi.samość kulturowa w gwaltownie zmicniaj'1cym się spoieczel1s1wie przypadek Polski" .. kj tematyka b.;dzie dotyczyć analiz wspólz.ależności pomiędzy dynamiką rzcezywistości spokc/l1ej. posiadaj,\cą nlwnież swój rrzejaw w postaci przeobrażania sit; sposoblm ksztalhlll·ania. Illllkcjonowania. prz.yjmowania przez jednostki i grupy icb tożsamości. a zmi<:nności,\ sociologiCln) ch nar,;t;dzi Jcj badania. 1"<:120roli/.aju pmhkmatyka. klllra stala się swego rodzaju ..znaki<:m firmowym" Sekcji. zostal~1 w uhi<:g!YIll roku w/.bogilcona analizi!mi z zakr<:su anlropologii polityki, któremu to zagadni<:niu [1oŚwi.,:con<:zostalo ostatni<: sym[101jum Sckcji w Bachotku k. Brodnicy we wrześniu 1996 roku (tylll raz<:1llo charakh.:rz<: mit;dzynarodowego warsztatu UNESCO). Jego temat brzmiał .,Anthropology of [1olitics in post-communisl socicties", zaś obok wystąpicl1 czterech gości zagranic/l1ych zcbrani wysluchali 10 reICratów polskich uczestników. Podobnie problcnl0wi antropologii polityki orill lOisamosci narodowej zostaną poświęcone sympozja organizowane przo o.lonk(·)\\ lal·l.ildu Sekcji w trakcie przyszloroczn<:go kongr<:su Międzynarodowcj Unii Nauk Antrop(llogiun\'ch i 1':UlOlogicznych (ICAES) w Williamsburgu . .,flina Kapciak, Marian KelllfJl1Y "I INO(il{/\1 lA 1\1:1 (iR/\NIC I'OCII\TKI ZBIOR()W I BADAŃ LUDOZNAWCZYCH W KRAJNI! Ki\I{Pi\CKICII. leli (JWeZESNY KONTEKST I DZISIEJSZE ZNACZENIE" SYMPOlJllM NAIIKOWF. LW()W. 12 - 13 LISTOPADA 1996 s) mpo/jum losta!o wrganizO\lan<: wspólnie przcz trzy instytucje austriackie i j<:dną ukraillski(: /\ustriilcki Instytut Luropy Wschodniei i Poludniowo-Ws<:hodni<:.i (przedstawicielstwa w<: I.wO\lic. Ilrat\slilwie i lludapeSlci<:). Ambasadę I\ustrii w Kijowie. Austriackie Muzeum Ludoznilllcz<: 11' Wi<:dnill or,lI tl-1l1i'.eum Etnografii i Pr'zcmys!u Artystycznego Instytutu NarodomallS!l\a /\N IJkrainy w<: Lwowi<:. Przy pomocy Austriackiej Biblioteki Narodowej w Wiedniu rÓ\\IlOCl.eśni<: wsta!a zorgilllizowana wystawa "CJalicja w obrazach", uroczyście otwarta w dniu rozpoCl..,:<:iilsymp()/jum. \V ohrildach S) mpo/ium ucz.<:sllliCl.ylo kilkadzi<:si'lt osób. w lym 6 z Auslrii. 4 ze Slowacji. 3 z \V.,:gier. po jedn<:j z iV{oldawii. Polski i Rosji oral. najwięccj z Ukrainy - ze Lwowa. Kijowa i in. W loku dwudniO\\\ch obrad przedstawiono ogólem 23 rcferaty (z 27 zapowiedzianych) w J<;!ykach ukrailiskim. I'Osyjskim i niemieckim. Byly one bardzo sprawnie tłumaczone na bieiąco z ję/yka ni<:lIli<:cki<:go na ukrair'lski oraz z ukrair'lskiego i rosyjskiego na niemiecki. Obrady podz.i<:lon<: wstiily na 4 s<:sje. O[llarcie K. Ikitl. Wi<:d<:l'l: ..Stosunki osobiste i instytucjonalne ludoznawstwa austriackiego z regionalnil eillogralii\ dilWl1<:gokrilju korolllKgo Galicji": S. Pawluk. 1.11(')11': •. I.udo/nawstmljako cz.)'nnik ulrzymania świadomości narodowej". Sesja I: ..I'oCl'llki inslytucjonalil.Owanych zbiorów i bad~1I1 ludoznawczych na Ukrainie. w Polsc<: i na Wegr/.ccll (pr/cl\oLinicl.<lcy: M. Lcśćak. S. Pawluk). I. IloIO\\ack\j. I.m)\\: "Roli! wspólpracy mit;dzy przyrodnikami ukraillskimi l austriackimi 1\ dziejach niluk(lIIych osi'lgnięć lJniw<:rsytelu Wicćkl1ski<:go": R. Kyrcziw, Lwów: "Wkład �312 Raimunda Kaindla do ukrailiskic.j dnogmlii i 1()lklorystyki"; O. Sapelak, 1,IIÓw: ..Organizacja ekspedycji badawczych przez Towarzystwo Naukowe im. T. SzewClenki": I .. Silećka. Lm)ll: ,.Michal I-Iruszewśkyj i Muzeum Towarzystwa Naukowego Im T. SzewClenki": F Stebly.i. Lwów: "Ukrailicy galicyjscy jako przedmiot zainteresowali W austnackiCJ nauce. prasie I literaturze do polowy XIX w."; I,:. Pietraszek, Wroelaw: ..()bs/ary polskich l.ainlereSo\lali elnograliClnych w C1alic.li Środkowej i Wschodniej do 1914 r.": H. Putilo\\'. SI. Petersburg: ..FolklorystYClne hadania (;alicji IV drugiej polowic XIX II'.": T. tvlohay. Hudapl'Sll "PoClątki naue/ania ludoznawstwa na uniwersytetach wc;gierskich" Sesja 2: "Austriacki wklad do etnogralii regionalnej \I (jalie.ji do 191~ roku" (przewodniczący: E Pietraszek i M, Sopoliga) M. Schindler. Wiedeli: "Etnografia kraju koronnego (jalicji \I hlcllO\lych austr'iackich publikacjach ludoznawczych. Artykuly i ich recC}lCja. Komcntarl bihliogr,lIiClny": F (irieshokr. Wiedcl): ,.Dokumentacja ilustracyjna (I()togralic. graJika) w I.asobach CJst.:rreiehlsches Museul1l Ilir Volkskunćk": Ił. Tobler. Kiusec: "Kolekcje przedmiot()\I etnograliclllych I. (;alicji \I /a,>obic Ost\:rreichischcs Museum tlir Volkskunde". Opis ilustnmany pr/droClami. Po dyskusji odbylo siC;uroczyste otwarclc wystawy .,(ialicj'l w ohra/ach I. Kronpnn/.en\lcrk". I wprowadzającym wykladcm I. Kohl z ł.liblioteki Narodowcj w WiedniU. Wystawa byla eksponowana pó/.niej (Iuty-mar/.ec 1997) w Muzeum Narodowym II' Krakowil'. zaś od kwietnia 1997 roku w Wiedniu. Sesja 3: ,.Rozwój etnogr'alii narodowej i regionalnej" (przel\()drlic/'jcy. F. Cirieshorcr i M. Parikova). I. Dzendzeliwśkyj. IJżhorod: ..zainteresowanie badaniem dialektu hojkO\lskiego na ZaK<Jrpaciu II czasach austro-m;gierskich": .I. Karpenko. Odessa: ../-:tniellla historia Karpat Iluko\l'llisklch (na podstawie badali hydronimicznych)"': D. Kozak. Kijt"m: ..Badania archeologiczne \I Karpatach \I' epoce monarchii austro-w.,:gierskiej": M. Lesćak. Brat\'sl,l\\a: ..I.lldozn'l\\st\ll1 sil1\1ac~IC \I' okresie międzywojennym"; W. /elcnczuk. Kiszyni<iw: .. Iladania IIblOru ludo\lego IlI\lnośc! karpackiej II" X IX wieku". Sesia 4: ..Uwarunkowania I perspektYII"Y dla nOlI'ej «etnogralii ho graniu) IV krajach ~al'packich. PostanOWienia kolicowe" (przcIVodniczący: K. Ikitl. R. Czmelyk). M. Mesa, Martin: ,.Świadomość etniczna a zbiory ctnograliunc \I mil/each": M. Parikol·'1. I3ratyslawa: .,Elnogralia bez granic jako możliwa perspektY\I'a etnologii europejskiej": F. Schnceweiss. Kitlsce: ..Adolf Mais i «oddl'ial wschodni» I\ustriackiego Mllzellm LudOln,I\\Clego oral założenie i historia Muzeum 1':lilOgralicznego Kittsee nO\le «otll"arcie na \lschl')(I». d/ialalnośc wystawiennicza, zhiory i dokumentacja": M. Sopoliga. SI'idnik: ..0 prohlemie had,,,'] etnografiunych slowackich IJkrailieólI"": R. Czmelyk, LW(lIv: ../hiory Mllzeum lowarzystll'a NaukolIego im. T. Szewczenki I nowoczesna etnografia ukmiliska". Dyskusja kOlieowa odbyla siC; w IwolI"skim parkIl clnogralicz.nym i /Oslala pol'IClona I.lego zwiedzan iem. Spotkanie wc Lwowie badaczy zainteresowanych lradyeyjn" klillllr;l IlIdOlv'I II" Karpatach bylo wynikiem m.in. zacieśniającej siC; ostatnio wspólpracy IlIdo/.nawe/ego środowiska 1\10\1skiego z naukowymi i muzealnymi instytucjami austriackimi. I.ostala ona w/no\liona po przes/lo )O-letni<:j przerwie. a zapoczątkoll"ana i szczególnie hliska na przeilJlllie XIX i XX \liekll. gd) niektórzy ukrailiscy ctnograli.m-ie. jak W. Ilnatiuk, oglavali s\l'e prace II" Ilyda\lniet\lach allstriaekich. zaś etnograliczne zbiory ukraii\skie. zwlas/cza z lerenólI" I luelllszCly/ny i Bojk()\lsz)zny, tralialy do muzcum ludoznawczego w Wiedniu. Dziś Silone zgromad/one i ekSpOn()\lanl' IV Muzeum Etnogralicznym Kittsee. W treści relcrató\v i wypowiedzi etnograli.·lIv ukrail'lskich u\lidoczni I siC; \I y minie 1~lkl. że kultura IlIdowa Ukrainy i ląezący się z nią kntg zagadnieli zallllUJe doniosic miejsce \I hislorll kultury ukraillskiej i jest przedmiotem nasilających si.,: badali jr()dloll"ych i lereno\l·ych. których wyniki przedstawiane są w lic7llych publikacIach. Od początku IlN) rokullkazuje si.,: \Ie LWlmie 110WYdwumiesic;cznik etnograficzny ,.Narodoznawui I.oszyty" (por: ,.Literatura Ludo\la" /. 4:'. �313 1(97). W 199:1 roku \Vvdane /.Ostaly aż trzy zarysy podr\(cznikowe etnografii skicj kultury ludO\I·cj. II tym dwa llpracowane zbillrowo wc Lwowie. W przcd:·;(awionym Ftllologii sympozjum wc Wroclawiu. uczestniczyl W relCracie swym tylko jeden podkreślił. przedstawiciel żc dawne polskie na terenic Galicji Wschodniej. a nawcl Środkowej, uwzględnialy ukraiiiską (określaną dawniej jako ruską) i jej kultur\( tradycyjną. zakresie ludność polską I)otyczylo to również obszaru Ukrainy lub ukrail1- Polski, badania I. Katcdry etnograficzne przede wszystkim ludność a w znacznie mniejszym karpackicgo. któremu wiele badal1 i publikacji poświ\(cili i polscy hadacze. pocz'lwszy od W. Pola i O. Kolbcrga po R. Rcinfussa i .f. (·I.ajkowskiego. I)odajmy. je dziś w Polsce zainteresowanie badawcze problematyką karpacką IXldll'zyllluje juj prallie tylko tym sporo uwagi obszarom MUlcum Budownictwa Ielllkowskilll i bojkowskilll. Ludowego w Sanoku poświ\(cąjące przy Edward Pietraszek W IOO-IYCII: Ile UKRAIŃSKIEGO MUZEUM ETNOGRAFICZNEGO WE LWOWIE 1'0wolal1c w 11'95 roku prze/. ukrail1skie Towarzystwo im. Tarasa I.wowie mialo sluiyć dokumentacji ukrail1skiej kultury, etnograłii, Lkrainy. sze/.cgólnie grolllad/.enia l.hulróW lllvczesnej Wschodniej i dopiero w 1910 roku II skromnych pomies/.czcniaeh lcn picrws/y okres dzialalności Galicji. W otworzono pierwszym pierwsze Szewczenki archeologii. etapie przystąpiono nicwielkic Towarzystwa: później powiększono olllawiancgo muzcum oraz związanych muzeum historii sale do wystawowe nieco tę przestrzeń. z nim osób przedstawiła wystawa przygotowana w jcgo stuleeie w obecnyeh pomieszczeniach Muzeum Etnografii i Pr/.emyslu Artyslycll1ego wc I.wowie, na rozpocz\(cie związanej z tym konfercncj i. Muzcum TiS I.Ostalo zlikwidowane prl.CI. władze zbiory weSl.!y Dziś etnogralicll1e lwowski..: pierwszcgo powolanego slulecie odhyła wraz z całym w skład zbiorów i Przemysiu Muz,,:ul1l L\nogralii muzeum. \V jego rad/.icckie plliniej u schyłku XIX si\( we Lwowie towarzystwem, a jego nowoutworzonego Artystycznego dość Muzeum nawiązuje bogate Etnografii. do tradycji tamtego Instytutu Narodo- wieku. zorganizowana pod patronatem znawstwa Narodowej Akademii Nauk Ukrainy (któremu podporządkowano w 1991 roku Muzeum hl' Al w dniach 24-25 paidziernika 1995 roku konferencja pl. "Etnograficzne muzealnictllO w Ukrainie. Zaloienia. S":SJa pl. .-'·:tnogcne/.a czącym etnografii Obie problemy. i historia Galicji, konferencj..:. doorze na konferencji karpackicj którego (w tym organizacja Z polskiej Elnograłicl.llego (kierownik stron)' przygotowane. plenarnych l1luzealnej 1 polski). Towarzyszyła polączona objęły jej odbyta z wyjazdowym znaczną i sekcyjnych uC/.estniczyli polskich uzupelnieniem 26 października posiedzeniem referatów i towarzyszącą 40 referatów ponad uczestników) konferencji było 30 na scsji i blisko spotkanie i wcześniejszy o miesi'lc I ()(l-Iecia PTL i mgr Andrzej udział im i komu- towarzyskie, mgr Maria Rataj (kurator wc Wrocławiu) Zaehorowska tegoż muzcum), oraz mgr Anna (dyrektor mgr Elżbieta Gola i mgr Różycka z tegoż muzeum. dr Stefan Rosiilski z Radomia oraz dr hab. Zygmunt Kłodnicki PTL) i prot: dr hah. Edward Pietraszek (kierownik Katedry Etnologii UWr). Udział obchodach kOlllaktów. doty- na wyróżnienie. w konfercncji: Etnogralicl.llcgo liczbę przedstawiono (w tym 5 autorstwa Dobrym i prz..:bieg zaslużyly w Krakowie) Muzeum Karpa!", w dniu nast\(pnym. dyskusj\(o Na posi..:dzeniach nikatów perspektywy". etniczna kilkuosobowej we Wroclawiu, były delegacji dobrą etnografów zapowiedzią ze Lwowa następnych Muzeum Berendt Katarzyna (prezes ten, jak i Kijowa na obustronnych Edward Pielraszek �314 Z EKSPEDYCJl ORJAZOOWEJ LIPIEC 1\ I'OLl,SIU 1997 UKRI\IŃSKIM, W dniach 10-30 lipca 1997 roku zostały przeprowadzone na Polesiu ukraiIiskim, po raz czwarty, objazdowe badania terenowe, określane jako his[oryczno-dnograficzna ekspedycja czarnobylska. Uczestniczyła w nich ekipa etnografów i Il)lkloryst()\\ rekrulujących si.; gl(lIInle z instytucji naukuwych i muzeów Lwowa i Kijowa, a wśród nich równió autor tego sprawozdania. pierwszy i jedyny, jak dotąd, Polak IVtego rodzaju hadaniaeh. Zadaniem badall, powtarzanych każdego lata od 1994 roku, bylo skonstatowanie stanu trad:-cyjnej kultury ludowej na rozleglym ohszarze od okolic Czarnobyla i Kijow<J na wschodzie po dorzecze środkowej i górnej Uborei na zachodzie. Caly ten ohszar doznal poważnych szkód na skutek głośnej swego czasu awarii czarnobylskiej elektrowni atomowej w kWietniu 1986 rOKu' Wynikiem tego bylo m.in. przesiedlenie mieszkal1ców licznych wsi z I i II strd)' zagrożcnia poza ich zasi.;g. Wiązała się z tym sprawa zapewnienia tysiącom przesiedlonych os('>h warunk()\\ umożliwiających adaptowanie si.; ich do nowego środowiska przy nieod/Omlym przeniesieniu jakiejś ez.;śei dotychczasowego dorobku materialnego i duchOIvego. Największych na Ukrainie szkód w wyniku tej awarii doznala należ;lea do niej południowa cz.;ść Polesi<J, która uchod/.i za jcdną z kolehek etnosu ukrailiskiego. a także SłOll'iari:;zczy/ny. Przesiedlenia, opuszczenie licznych wsi przez mlodzież oral w/możona śmiertelność mialy spowodować przyspieszony na znacznych ohszaraeh I.anik ustalonych, vV'ynikłyL:il z dawnej tradycji norm organizujących życic rodzin i społeczności wiejskich, I.atraeanie dawnych umieic1nośei i zwyczajów, a także porwcanie przelrlvalych jeszcze wytwon')H' tradycyjnet kultur:materialnej. J lipotezy te należało sprawdzić. Przystąpiono wi.;c. po kilku latach przeznaczonych glównie na usuwanie szkód materialnych i budowanie nowych osiedli na południc i wschód od Kijowa, do prac badavlczyeh Iwi'l/anych z aktualnymi warunkami życia ludności przesiedlonej jak i pozostalej na miejscu. w tym do rozpoznawania pozostalości jej tradycyjnej kultury. "W celu ich za cilOII ania dla nast.;pnych pokoleli utworzona zostala przy ministerstwie do spraw ochrony ludności Dl! SkUlkólI' ,!\I'arii czarnohylskiej ekklrowni atomowej, specjalistyczna ekspcdycja historyczno-kulturalna pod kierownictwem R. Omelaszko. I'rzygotowala ona podstawowy program prac naukowo-badallczyeh w skażonych rejonach republiki. W tym cdu 29 czerwca 1994 roku wspomniane ministerslllo oraz Instytut Ludo7nawslwa Narodowej Akademii Nauk Ukrainy I.awarl poro/.umienie w sprallic realizacji zadania, określonego jako "kompleksowe badania historyczno-etnograficzne dla ustalenia zasohu kultury materialnej i duchowej w skażonych stn;I~lCh I'olesia"~ Utworzono w zwil1zku I. tym 3 zespoly, określone umownie jako: ..Polesie" (kierownik M. HlusLkol, ,.Przesiedlelicy" (kierownik H. Skrypnyk) i ,.Strclil spustoszenia" (kierownic:D. Kalyniak i J. Szylow). W drugicj polowic 1994 roku zespoly te pr/.eprOlvad/ily trzy lIypr,!\Iy terenowe, Pierwszy z nich dzialal w 2 rejonach (tj. powiatach) pr/.ylcglych do C/.arnohyla. drugi w 5 rejonach obwodu kijowskiego. gdzie umieszczono ludzi pr/esiedlonych spod Czarnobyla. trzeci zaś spenetrował kilkanaście wsi odleglych o 10 do 30 km od CI.arnobyla, opuszczonych przez ludność już w 19R6 roku. W tych wyprawach uczeslniCl.ylo "Icznie 50 os()h: etnogral()\\. folklorystów. historyk(iw sztuki, muzykologów, historyków. archeologów i muzealnikóv\: najwięcej, bo 21 z nich, weszlo wsklad zespolu ,,Polesie". I.espól len badal Wó\\'czas wsie leżące w strefie przylegającej hezpośrednio do 3D-kilometrowej strel); spustoszenia (tj. L badanej przez zespól trzeci), przeszukuj'lc wsie leżące w odleglości :lO do 50 km od Czarnobyla. Przehywanie I Opady radioaktywne Kieruwane byly przez wiej;łce w dniach awarii wiatry IV kierunku zachodnim. a wi9c w strorw terenów poleskich, glównic po stronic uKrailiskiCJ. C/arnobyl Ieiy u północncgo kralica Ukrallly, hlisko ujścia Prypeci do Dniepru. 2 M. HluS7.K(I, fYers:e poslcornobyfśke iSlOryko·etnoiJrafrclle "osf"f~('Imiu kjJill ..,'koiJo f'oiJsslO. '" arodo7.nuwc7.iZoszyly", Lwiw 1995, z. 2, s. 139. �315 tam moglo powodować zagrożl:nia Clasic kilkunastu dlli. Niektórc i'achowanic nculralncj lam przc\\ażnie starych \\arunkach I.rcalil.OlVać zdrowotnI:. wit;c badania z wsi były już opuszczone poslawy obscrwatora i zbicracza lllicsz.kailcliw-inliJrillatorów. I.alożony Udało program. przcprowadzono calkiem jak wobcc się stwierdził w skróconym lub czt;ściowo. Niclatwc pozostałych IVszab.c w tych w swym na było miejscu niczwyczajnych sprawozdaniu kierownik zespoll{ Badania zcspołu ..Polcsic" sit;gały w nastt;pnych latach na I.achód i poludniowy I.achód od Czarnobyla. W 1995 gló\\"Ilie w rejonie O\\Tuckilll". roku objt;lo rejon ponad nimi .lO lIsi kŻ;lcych I rokitniailskim 1939 Olewsk autobusem do bliższych lJborci;1 :2 i dals/.ycb lólklorystó\\ lótogralów. Organi/.acja obol.) miejscowości. ud ległych podohnic /.e Lwowa jak trzcch miejscem i z Kijowa. regionach było malym 40 kilometrów wyjątkowo tylko latach. głównic operatora kamery znane u nas przcd przypominala przez 1920- na micjscu do ponad a także Polski na wschodzie że w latach zakwaterowania wynajętym od kilku W 1997 spenetrowano łuhyilskim dwic miejscowości. jak w poprzednich poprzednich. w różnych tygodni tym jcszcze. codziennie Kai.degu dnia penctrowano I.cspól obcjmował. podubnie organizowane sąsicdnich. Stałym wyjeżdżano i lllu/.ealnikL'l\v wyprawy. objazdowe skąd przylcglych3 trzech sit; od pozostałych polskiego. położonych coraz dalcj ten prowadził badania i trzech W ciągu kilka wsi w rejonach pailstlVa 4 nad ud miejsca I.akwaterowania. jcdną Ponad 20-osobmvy i oral malyilskim Uborcią Tcn drugi różnił sit; w granicach miasteczko etnografó\\. nad środkową IV rejonie na I.aclllldzic. InajdolVal a w 1996 roku IV rejonie okwski do rejonów roku zcspół profesora R. vidco laty Reinfussa Różnicc polegaly glównie na tym. że naszc ubozy objazdowe trwaly nieco dłużej, ale wyjazdy \\ teren nastt;powaly co drugi lll.ieil, program ieh dotyczył tylko sztuki ludowej i rzemiosła. odbywaly sit; zaś podobnlc w regionach zasobnych jeszcze w tradycyjną kulturę ludową W lalach doral.Owo 1994-1996 w skladzie I.espól .. Polcsic" nieco podejmował zmienionym. W po dwie lipcu \\ obydwu wyprawach do 7X wsi. w tym do 20 zamieszkałych dyczi. północno-wschodnim rejonic obwodu żytomierskiego. \\ rejonie Radol11YSll Koroc;tenia. poł%nych tj. na zachód o kilkadziesiąt od Malyna i nadto magnelOlilllowych. u/.yskanych in iill"lnacji. wykonano Uzyskano nego muzeum Polesia. Wspomniane fotogralii. przedstawia sporo Iwit;złych scowej kultury o niektórych po/woldy materialnej. cechach kultury tylko najeden dalej rysunków cennych gospodarce. i spolecznej. w roku, zespół ten aroi łO lO w rejonic na południc. czt;ści każdolarł obwodu kijowskie- obu wypraw sporządzono bogatą i 53 kolorowych. 8 kasetach video i opisów różnych eksponatów sprawozdanie. wzbogacone informacji o zaobserwowanych budownictwie. duchowej wiele kilkadzicsiąt badawcze roku i 16 opuszczonych wsi w do ł 9 wsi w rejonie Malyn kilomctrów j i 16 taśmach 1996 do paru wsi w zachodniej go Wedlu)! sprawozdania kierownika z.espolu w trakcie dokumcntacJI,: na 237 lilmach li)lograficznych czarno-białych zapisów wyprawy i sierpniu organizacji obiektów oraz dla przygotowywa- reprodukcjami kilkunaslll w terenie cechach miejżycia codziennego, W 1997 roku ograniczone środki a także tinansowc wyjazd. l TUIII:e. s. 140. , M. Iflllszko. Sil drell'lIii OIlTIIC=C:yl1l. "Narodoznawczi Zoszyty". Lwiw 1996. z. 2. s. 70-76. ; M. IIIlIszko. (J lIIe~J"ric:c:i l!~u i Tererell'u. "Narodoznawczi Zoszyty·'. Lwiw 1996. z. 6. s. 384-395. " Stare oSlcdle I. X IV .• miasto od 1641 roku. liczylo w 1870 roku 1292 mieazkańców (wg Słownika Gcograliczncgo Królestwa Polskiego i innych krajów slowimiskich. l. 9), z czego 44% stanowili Żydzi; mialo d\\ie cerkwic. kości.">1rzymsko-katolicki i synagog". z nich dochowała się do dziś murowana cerkiew z 1596 roku. FunkclonuJC nadal cmcntarz żydowski. na którym grzcbani są wyznawcy judaizmu z północnozachodnicj cl."ści oowodu iylomierskiego; napisy na nowych grooach są tylko w języku rosyjskim. Centrum miasteczka /.Ostało zniszczonc w czasie ostatnicj wojny. na miejscu dawnej zabudowy jest w tym miejscu kilka oudynków mieszkalnych i uiyteczności publicznej. dominuje ciągnąca się wzdłuż ulic drewniana zabudowa jcdnorod/.inna. podoona do wiejskiej. , M. I Hus/ko. (1IIIe~)"ric:c:i .... op. ci!. �316 W tegorocznej IV nicj umożliwilo wyprawie uczestniczylem przcz pierwsze dwa tygodnic mi zaproszenie skierowane do etnografów Wroclawia w 1995 roku przez prof S, Pawluka. dyrektora Instytutu tego byla dawna już chęć bezpośredniego. Ukrainy. w tym Polesia. Udzial w ekspedycji niezla znajomość odporność docierając języka odległym. Efekty mych większym obserwacji cami 18 wsi okazaly ności kontakty Od się nadzwyczaj wyjazdu widzenia i slyszenia. się. wyrażane przez ponad zawsze dzić od początku mimo Uopotów I rozmów czterdzieści. trzeba się przyglądać się dopiero pod wszystkiemu. na ogrody koniec z ukrait\skich pytania i kontynuuj'lc. Dwie dość obszerne gwary okaz.aly trudności. zawcia. sluehać udz.iclanych zwi,vane tego. dla poznania co w sferze i zrozumienia nazwalibyśmy materialnej. dzisiejszych ogólnie w sferze zasobem rzeczy tego zakątka Zmil:nil oraz 7.I1ajomości świata. si.,. mu (Im) m,in. ze z,ro/umieniem do prz.C/.IVyeięicnia. mieszkaileów kulturowym. Starałem roznHlwę na Jakiś mi się przepJ'(lII<i- bylo czasem prosić r07JllÓWC~ o powtórz.enie czy wyjaśnienie pl:wnych Sit·lI\'. Przedstawiając wlasne spostrzeżenia ograniczę się lylko do Iyeh. kt('ne wydają istotnl: lISi, mego na ich zachOlIanie i zagrody. których czasem ,już samodzielnie. rozmOlI'y.wywiady udalo si.; nielrudne Ile się II' polu codzJcnne badaczy. Początkowe poleskiej. na brak czasu. pobytu co /najdzie i pola. na dostrzegalne. do któregoś mieszkali- mimo ze z konieCl- bylo kO(lCZYĆ ze wzgl.;du spotykało do kot\ea samodzielnie. osobliwości z nogami. z kilkudziesi.;cioma poznawcz.o. przy C'I.ym najwięcej uwagi zwracalem n,1 samych ludzi. nich poglądy i oceny. Także na ich ubranie. miesz.kania przyłączyć do Wyjeżdża lem w teren 10 razy. IV Olewskiem i I{okitnem oraz i satysfakcjonuj'lee rozmowy rozmówc.; informacji. dorzucając własne temat bliż.ej mnie interesujący. pewnych po cz.;ści- kontaktów ciekawe staralcm Bodiccm Korostenicm. Niektóre interesującego pierwszego prawic zachowana oraz bliższych byly krótkie. gdy obejrzalem oraz miaslem wc Lwowie, bliskiego poznania bardziej od nas odleglej cz.;ści ulallVila mi zachowana jeszczc z czasów szkolnych na niewygody podróżowania i wyjazdów w tcren. do 18 wsi. pobicl,nie zapo/nalem się z miasteczkami z bardzicj zwlaszcza ukrait\skiego Ludol.llawstlVa jej tJ'\vania, Udzial i Krakowa jeszezc choć trzeba mi Się bardziej Polesia. ich i..ycla oraz si.; lHl niell"llplill'jc lecz nil:w,\tpiiwie mac/nic znacznie mniej w sferze podstawowych norm rl:guluj;lcych ich życic i ogólny pogl'łd na świal ich olauaj'łcy. Gdy na początku lat 30, władze sowieckie zniszczyly dawny system gospodarowania indy"'idualnego i wprowadziły istotnego nic zmieniło kultury duchowej. W czasie wojny w 1933 roku siO; w zasobie nawet pomimo warunki częściowo) w wyniku w leśnych ziemiankach życia akcji wiele dawnych rzona i była używanaieszcze wiekiem narz~dzi okolo początku Z pierwszą przymus pracy skleconych i sprz~tów. szereg a ludność jednak wskazujące na pojawienie wsi. Pierwsza lal 80 .. trzecia zaś z początkiem z nich siO; koniec ląezy w kolchozach przy domach krytych slomą. lal nic tl:i.. II sferze zwi,vanych z religią (całkiem CI."S do zakoliczenia dom"ch. maczna lub lIoin: l.nlSlueniu lIIq!!!) ich część /.Ostala odtwo- żarna. stępy i in.). w wypowiedzial:h się i nasileni.: miesz.k'Hlc<'lIV starszych pewnych zmian polowy ważn:ch lat 50 .. druga lat 90. niskim epoki powojennej. wynagrodzeniu gdy obowiąz)wal śeish standardzie życia. i niskim Noszono wtedy odzież prawie tylko własnego wyrobu z samod/.ialowego plótn". słabe posluły z kory. mieszkano nadal w starych albo zbudowanych po wojnic na ogól. szereg spalonych z nich z.aczyna się okolo najgorszej bardzo pr/,etrwala Jednoizbowych wysto;puj'l przez a niewil:ie i obrz.;dów wsi /.Oslalo prz.ynajmnie.i powojennego tamtejszych to Jeszue materialnej. zllyezajów przez wicie lat (jak krosna. czasowe. dla nich, jak i dla ogółu kolchozową kultury pogorszeniu. pacyfikacyjnychi. do okresu trzy cezury represjonowania uległy lub w byle jak wtedy W odniesieniu gospodarko; poleszuckil:j Praco;. także IV kolchozach. wykonywano a zamiast bUlóll malych. lichych prawil: tylko prL: pomocy narzędzi tradycyjnych. Do orki używano starych I-skibowych plug(')w z zaprzęgiem koni lub walów, kosami koszono ląki i duże łany żyta, a koleholOwe zboi..e i..ęto sierpami. Pracą dla domu i rodziny mogly się kobiety zająć przed i po pracy IV kolehozie. uprawiaj;\c przydomOIle I Niemcy, szczególnie IV drugiej połowie 1943 roku. przeprowad/.ali bezw/.gl~dne akCje pacyfikaCYjne poJączone z paleniem wsi. rekwirowaniem bydla i selekcją młodych ludzi do pracy przymusowej, �317 działki. tkaj'lc na krosnach 50. zaczynalo przyhywać lliasn)' przcróh plótna utkane lnu i Ikactwo. uŻylIano kohiel. z jaką II :-9)'llał)' Nieklón: na co d/id!. satysfakcj.! n;uniki. zajmuj.! z dawnych :10 laty. a samodziałowych przed jeszue do d/iś. płótno niczh\xłne na odziei .. gotując. doglądając dzieci. Z końcem lat uhiorów i ohUlvia fahrycznego. a trochy później ograniczeniu uległ do pracy. uprawiały ohrusy. wsiach chust. Ze zdurnicniem można słuchać zwraca len. przt.:rahialy łlaliowanic lIall/itki. uwag.; Skutck i.ycie zaC/.;lo si.; stawać wsi Wzrastała liczha nowych. zamieniać na eternit. się opuszC/.anie lIsi za prac!. a po katastrolic dla dolkni.;tych W tych. powoli ..za Gorhaczowa" elektrowni ni'l rq~ionów. z nowych wiele jesiennoniektórych wkolehozach. o domy i mieszkania. dachów słomą siy warunkach życia. kolehoźników ulegly wstało mieszkal- w okresie pracy udzieliły dziś a także kontynuuje wnętrz pozarolniczym, w 1986 władze inwestycji długo płótno, Wykonanie dbać zapasy starych z nich kobicty w zakresie i emerylllry czarnobylskiej Wkle własne pokrycie poprawiających place informacji mechanizacji Zacz.;to dzieci posto/ów micszkań. mieszkalnych. kształccnie znaczne a także w wystroju młodc ścianach clektryeznych. hudynków wzroslo przez ÓO .. z postępem w lalach pralek wi.;kszych Znacznie lata 80 .. gdy /.właS/ua podllyżce. li.cjsze i nahywaniem na koronek tego widać wytwarzanie do dziś go i tkaly i plecenie kobiety. zim(}\vym dużych kilimów. które zawit.:szaj'i kilimów wymaga wielu mit.:si.;cy pracy. elektryfikacj,( zachowały spódnic. kicdyś si.; Iym takżt.: mlodszc nych. W niektórych tkaczek koszul. zaczęto zwiększylo wyróżniają się znaczniejszej znacznej wzniesionych pomocy na wyrosL np. bud:-nki pr/.eznaczone dla zarz,(dll\v gmin i kolchozÓw. siedzih organizacji partyjnych, ale też I dla SI,kÓI. osrodkll\v kultury. przychodni lekarskich. sklepów. Powstało w tym czasie jeszcze troch.; nowycII. lil Ilard/Onych dróg. czemu sprzyjala obtitość miejscowego materiału krzemiennego. Pracy na micjscu dn:wnial1l: i partcrom;. Ten mniej. wiycej moina I nlezlych stosunkowo do 4-S i/.b i pr/)'budowano pO\liększono hylo wi.;cej zarobków spore starczyło oszklone w coraz wi.;kszcj liczbie szalowane IO-lelni okres wspominaj,! lud/je niż do«\d inwestować w ulepszanie dla wszystkich. werandy. Wszystkie i malowane. jako czas wzglydnego i budowanie nowych mieszk<ui. zakup sprz';lllw. Zagrożenie skutkami awarii czarnobylskiej II zachodniej u.;ści Polesia. lecz byl on przez pary lal równoważony gospodarczą \1 hardzo darka Więcej trudnej kolchozl')\v gospodaruej. i lokalnych ZakOliczyi wytwórni siC; dopływ zaczęła podupadać po miejsc pracy ubyło. na przetrwanie. .. Wracamy wysokość do gospodarki zarządu jednej sytuacji na dużych szc j.;czmienia i emerytur znacznie ograniczeniu ohSl.arach nawet o ~. gospodarowania '.- określił panującą dziś uprawiają można i owsa. Nicwielki( drastycznie hodowanego sposobów gmin. a jest to przekonanie kolchozy spadła. raczej jeszcze hylo widzieć C/';ŚĆ kołchozowej sytuację gdy urządzanie znalazło inwestycyjnych. do dawnych naturalnej" z mnic.jSlych W tej trudnej chmielu). płac a wraz z tym nawrót dobrobytu, domów. ukraińskie środków dot:- chczasowych rynków ,bytu. I{o;r.legle dot'ld plantacje chmielu upralI y i latrudnicnic. w mnicjs/.ym stopniu zmniejszyła się liczba domy pozostaly posiało niepokój także przez pomyślną sytuacjy siO; po 1991 roku, gdy nowe paIistwo obaw pojawiło sytuacji Niektóre jednak bądź utraceniu ograniczyły swe hydła. Ogółem Zaczyło siC; życie i dawnych miody się gospo- narzędzi przewodniczący powszechne. swe pola (wyjątek: wiele pustych ładne lany żyta. mniej- w lipcu zadziwiająco ziemi hiorą w bezpłatną dzierżawę plantacji chłopskie rodziny. u/.upeiniai'!c niunacznie swe male dotąd działki (do wielkości okolo jednego hektara). ahy zebrać na SW('lj użytck wystarczając.! ilość ziemniaków. jarzyn, czasem gryki, nieco żyta. niekiedy prosa. Oll'ics sieją niezhyt liczni posiadacze koni. Poszczególne rodziny mają na ogól kl"(l\\<; lub rzadziej dwic. 1-2 świnic. kury. gysi. niektóre jednego konia. a nielicZlli zaczynają hodll\\aĆ woly rohocze. Pastwisk na wypas wystarcza. lecz siano lub trawę trzeba czasem kupoIlać placąc nawet do ISO hrywien głównie ze sprzedaży hydla. rocznic: cena wynosi krowy za zapas ale wyhodować pr/.eciętnie na zimy. można 400 Wi.;kszą ilość nie wic;cej niż jedną. l hrywien . I Jedna hrY\VIlaodpoWIada wartości llIespclna dwóch zlotych. Dla porównania. gotówki można wyjątkowo podstawowy uzyskać dwie sztuki material . �318 na pokrycie dachu dycznie: pojawia Dziś (clernit) zdrożal od 10 lat w porównaniu się krycie budynków małe gospodarslwa gospodarczych przydomowe z ceną hydła 4-krotnie. wi,,:c spora- slomą chłopów poleskich pr/ypominają w zakresie swych funkcji i rozmiarów gospodarstwa naszych chlopów-robotników. zarówno Ie sprzed 30-40 lal jak i te współczesnc. z tcrenów objętych bezrobociem. Sporo rodzin lub osc'lh ulyskuje seZOn(llle dochody łatcm i kurek): trudnią bel. pracy. ze zbierania i sprzedaży się tym głównie Przy kobicty maksymalnym czarnych i dzieci. szczęściu i pracowitości kilkadzicsiąt hrywien. W tym trudnym czasie godzenia się z losem i ograniczanie potrzeb. W malych gospodarslwach moi.na widać wśród przydomowych i grzyblllv jagt'>d (borówek) ale nic brak i mlodyeh zawsze (prawdzillkólI' m,,:żClyzn. w se/.onie ludzi postawy pozost,~iących uzyskać z tego sto na ogól dość pogodnego byly i nadal są używane proste narz,,:dzia pracy. jak motyki. grabie. kosy. sierpy. Do zaorania kawalka pola wystarCla jednoskibowy pług. bywa ze Jeszcze w drewnianej obudowie. Częste są brony drewniane z metalowymi z,,:bami. Wozy są przeważnie niewielkie. o drewnianych kolach. mniej licznie spotyka si,,: I. gumowymi oponami. Zaprzęg czych raczej tylko w pojedynczego i gospodarczych tylko nie zna jej z autopsji. posługiwało gdzieś zdarzają Natomiast się przed pod szopą 30 a nawet wiekiem ków. Nigdzie jednak do licznie przed okolo którzy którymi choćby są one. jeszcze już jakby z nich okazjonalnie Dodać z powodu można, średnic rolni- wypadek. korzystają nikl dziś pokolenie i pOl.Oslawionc zaniechane na wszelki widać samodzielnie wykonanych w poludniowej malyeh zwłaszcza a podobno W niektt'>rych że kołchozy mają coraz braku środków. czasem wit;ksze nawet ciągników. Polsce zresztą na Połcsiu byłby kłopOI z nabyciem paliwa do niego. na dlugo podstawową, obok wolu. silą pociągową w karłowatych poleskich. narz,,:dzi d('mach metalowe mlynki z silnikami c1ektryunymi. sporządzane przez młynki produkowane fabrycznie. podobne do naszych śrutowni- konstruowanych rolniczymi niegdyś stu laty i dziś już zapewne jak st,,:py i żarna. 20 laty. przetrwały. ludzie. nie duhą. Z podstawowych I. jeszcze domach zastąpiły Je od pewnego czasu domorosłych majstrów. a także podobne zanikła inne narzydzia. W nielicznych się starsi konia. socha które od wielu już byłyb~ lat. Dziś wiyc koó pozostanie zapelln,~ i dzialkowych gospodarslwach klopoty ze swymi na czt;ści zamienne. duJ.ymi maszynami sprowadzane l. Bialorusi. I w nich konie są częściej Zastanawiać darką używane do pomniejszych prac. fakt. że Poleszucy raczej powszechnie może kołchozową. choć pamięć o jei przymusowym i dość dawno wprowadzeniu oswoili si,,: I. gospo- wśród naj starszych trwa ludzi. Nie majuż prawie starców. którzy w 1933 roku byli gospodarzami na swoim. Nawel osob~ dziś 80-letnie mialy wówczas 16 lat. nieco liczniej zaś spotykani w wieku lat 70-75 mieli o 5-10 lal mniej pracę i tylko trochę w kołchozie minali też, że glód był do zniesienia zapamivtali (w tym wieku 1933 roku. na Polesiu, tamte ciężkie zaczynano który przyniósł dzieci tak straszne gdzie do przetrwania chłopskie skutki wystarczyło do cięższych .. na samej trochy Mial nawet maszynę jego ojca, który prowadzi do młócenia. kosiarkę. ładne l je wespól gdybyśmy Wspo- latwiejszy ziemniaków wspominał I. dwojgiem bydło .. ,Panie. prac). Ukrainie" wlasnych jagody i grzyby z lasu, a także jakaś zlowiona ryba lub zwierzę. Na Polesiu było niewielu zamożnych gospodarzy. Pewien 76-latek dację w 1933 gospodarstwa ł 4-15 lal zaczynali lata, jak i to, że już w wicku wdrażać brutalną pożenionych oraz libIidzieci. takie gospodarstwa rozwijali. to mielibyśmy dziś u nas życic jak w Ameryce' A nas uznali z.a kulaków. wyzyskiwaczy i zniszczyli. Ojciec nie mógł tego przeżyć i umarł". W tej sporej wsi takich gospodarzy było zaledwie kilku ,,/\ teraz o, jaka bieda". Z biegiem lat pozostały w pamięci stości. zwłaszcza z lat 80. Chwalony urodził dwa się w średnim lata do szkoły, te dwa lata pomogły władza radziecka wojska przepracował tę praeę. przynosiła gospodarstwie którą dobrze mu polem zalożyła dalsze glównie te późniejsze. lepsze lata kołchozowej rzeczywiwe wsi ..majster na obie rycc", 70-lctni kowal i ślusarz. w chutorze. wspomina. w rozwijaniu w jego kowal, i niezly zarobek. uczyli technicznycb w którym polem stronic". starannie zainteresowań wsi kołchoz, 40 lat jako mu zadowolenic lecz ..po polskiej Nauczyciele zacząl kierownik Chodził tu zaledwie i wymagali: i kowalskich. pracować. a po odsłużeniu kołchozowej Już na emeryturze n3llet Po wojnie kuźni. rozbudowa Chwalil l własny �319 wars/.tal ślusarski. Robi i naprawia prz; t; m. i.c dobry dawnicj 73-letni żcniu emt:rylO\vany wojska. cieśla aż z południa brata. NauCl.yl sil( (iesiolki innych ehlopów la nim szopy. la/ni. zamieniony i slolarz i potem w chlopskiej i ..niszczeje przybyl do wsi pod Olewskiem szukając sil(. otrzymal Icpszego dzialk~ dla krowy. kuchni.,;. gospodarcc. życia. ziemi. w 1948 roku dołączając i naprawiał prosiaka gdy pó/nicj ict:z ubolewa nasz dorobek". przez 33 lata wznosił pomies/.czenia II' Ietni'l użyteczne podupadł Ukrainy. wsi. Ożenil W'C dom. narzl(dzia kołchoz po odslu- do przyżenionego kolchozowe budynki tu i domy postawi I IV 1960 roku swój 3-izbuwy i kuf. a naprzeciw kolchoz uruchomił domu dużą budyneczek wspólną łaźni~. Dla zarobku wykonywa I w wolnych chwilach mebk. w tym kredensy. Pożenił czworo dzieci. a dom pO'I i.,;kSl.y I pilni kilkunastu laly o dwa pokoje dla rodziny zamężnej córki. Córka z matką prOlvadzą gos[1odarstwo domowc. a wszyscy razem wykonują prace w gospodarslwie. równicż Li.,;ć. który pracuje nadal w kolchozic przy pracach polowych. Żyć si~ jakoś da, utyskuj;1 jednak. jak wszyscy. na hrak picni.;dzy. NajstarSlym zc spotkanych [1r,l(y IV kolehozie. stanowili Polacy. I Jrodził m.;ż(zyzn jest 93-letni si.,; i przeżyl zatrudnicni w' lasach cale życie maj~tncj rodziny gos[1odarstwa. [10 okolo dwie dziesil(ciny. pl)\\odzilo mu si.,; dohrze. Ma nicwątpliwie .jcst prawoslawnym podohnie wdowiec. prawic od 30 lat cmeryt w niewielkiej zicmialiskiej, jak ojciec. matka tak i tak. ahy si.,; Iro/.umicć". do Kazadlstanu. on chyba byla Ukrainką. Ożenił W 1936 roku prawic jakimś przypadkicm się wcześnie. wszystkit: pozostał dlatcgo. że jui. od I 'J:U roku prawwałw kolchozic utworzonym Imicniono (popr/.cdnia nazwa hyła dość cz.,;sto spotykanym I.W ią/,anej I. przetwarzanicm Ilik\vidowanej I'olskicj malej drcwna wioski. i ukraillskicj. - POlasznia). Do tcgo ukladalo czasu. si.,: dobrzc, 1931-1935 u<:I.,;szczala do miejscowcj cicli!. Ona sama l.apami.,;lala jcszcze mieli małc tj. nieco [1onad jednohektarowe. Ojciec był leśniczym. polskie nazwisko. jak i imi.; (Adam Żołnierczyk). lecz mic,isCllwą polsk" dziewCl.yll<\- katoliczką. która ochrzciła calą czwórkę nujący'lll jeszcze paralialllym kościck w Olcwsku .. .Jak rozmawialiście swo,iemu. większość a ponadto osiedlono tj. do 1936 w 1925 roku ich dzic(i w rUllkt:jow domu')" - .. A po I w} sledlone po wicloletniej wsi. gdzie rodziny polskic ze swą polską zoslały żoną, w ich wsi. Wc wsi, której okrcślenicm śródleśnej ściągnięte roku. jak to wsporninala tu rodziny współżycic 74-lctnia może nazwę osady poleszuckie obu Ukrainka. ze społccznośei. która IV latach szkoły podstawowcj prowadzoncj przcz polskich nauczysporo z tamtej szkolnej nauki. w tym zadziwiająco dużo polskich wiers/.yk'·)lv. reeylUj'lc je I dohnl intonacją: uClOno w szkole po polsku i po ukraillsku. \\'Clc~llie. ,iui. jako 14-latka zacz.,;ła pracować w kołchozie, Żolllicrczyk został w 1944 roku lIcielony do Armii ('/crwonej i przcszedł zc swą jednostką przez a;' I.a Berlin. a po powrocic pOllllll'nie podjąl prac~ w kolchozic. półnot:ną Wielkopolsk~. gdzic byl ccniony jako Odrę dobry kOSlar/. Od wiosny dojcsicni kosil r.,;cznie ponad 30 hcktarów ląk i zboża. nawet do 38 hektarów. jak lO kiedyś poliuyl. I.astalem go tabe kosą IV r.,:ee. gdy kosilopodal domu chwasty. potrzebnc na ściólk<; w chlclliku. s} n zamieszkaly lIialiśmy I.yje sam. ale blisko IV ()kwsku po ukraillsku. Jak na swe lala okazal I jcszue i któryś po polsku l. poleskicgo II} Sila za m'li. na s)'na osiadkj IV I ')33 lIybudlem I wojny Lnaló.li schronienie sąsiadów. a dość często wnuków ... Trzeba nieco si.,; ulowiekicm .jedna osoha a arcs/tollany I. rozumiał. sprawnic pami~tałm,in. jcszcze ..pogranicza". myślącym zagin,,1 bel wicści. odwicdza go ponad 65-letni cale życie robiłem". Rozma- "Nicch Hanka Czcszki, której Jako mlode b~dzie i ujmująco 6S-lctnia w ich wsi owdowiałej roku coś robić. pochwalony". pogodnym. Milerowa, W 1950 roku mąż uchodził maiżellsIWO świalowej z Czech do pracy wc dworzc bogatych w jednej wsi. I\nna. ukraillska dziewczyna. wyszla przybyli za Niemca. tuż przcd ziemian, a po rewolucji za mąż za jedncgo z ich ,ynów z miłości. Jak podkreślila. gdyż był przystojny. laradny i umiał bawić się, taliczyć. choć czascm takie :t.b)'t dui.o pil. Dohr:t.e go wspomina (zmarl przed kilku laty). podobnie jak pozy'; IInic wspomina szanowali. l potraiiii lamte lrudne. si.,; razem ci<;żkie czasy bawić. z lal młodości. choć w pas/o/ach przedc na nogach W okre,ie liberalnego kursu lIobee Polaków na żytolllicrszezyżnie. wszystkim to. żc lubili i samodziałowym zakolicl.Oncgo IV się. przyodziew- 1936 roku. �320 ku. Ze swą teściową, się lubily (kobieta kiego nazwiska która do kOlica życia ta /.Illarla niedawno jest jakby wyróżniana w Kijowie na spotkaniu dziś zwraca uwagt; swym wyglądem ną. a przecież minając dawniej mówiła w wieku po ukraiIisku okolo wc wsi, a jcj córka UkraiIiców niemicckiego przez cale życie mieszkanką hardzo nosicielka nicmiec- tym, hyła niedm\llo Polcszuczka Była nicW<ltpłiwic kolchozowcj akccntem. jako siy nawet szczyci pochodzcnia. i inteligcncją. z ucskim 95 lat). MilerolVa Milcrowa jcs/CI.e ladn.\. przystojną dziewczy- wsi i przcz wiclc lat kołchoźnicą. Wspo- dawne czasy i ówczesnych ludzi mówi z przckonanicm. że .Jakich dohrych ludzi. jac) byli. nie ma już teraz i wit;cej nic bt;dzic"; uczynily ich takimi trudne warunki życia. którym musieli i potrafili sprostać. Słowa te doprawdy są godnc uwagi i rcflcksji. Tcmat niemicckich sąsiadów na Polesiu pojawil si.; kilkakrotnie, gdyz i tu zdarzały mieckie wsie i mniejsze osady. W dwóch wioskach wskazywano. niemieckie. zamQżne za UkraiIicami. potrafiły Ivyperswadować aby z błahego powodu nie niszczyły ich wsi. Niemieckich stronach IV paru wsiach zarzutu w stosunkach IV okolicy osadnicy tylko z pochodzenia. Wśród wspominano z ukraiIiskimi innej narodowości. choć oni i sąsiedzi ukraiIiskich ści niż ukraińska: bardzo PoleszukólV Polacy. Żydzi. dobrze sąsiadami. nicmieckim gospodarzy ekspedycjom karnym. osiadlyeh IV tamtych wzorowych. pracowitych na pytanie. siQ tu i ówdzie i Niemcy na Polaków. osadnicy (wymieniam si.,: nie- IV nich kobiet) odpowiadano wskazując np. nawct pami.;tali o tym. znaleźli Czesi jako Ch.;tnic żc mieszkaj'lcc rolników. którzy czterech hez czy i jacy byli Polakami innych IVctilug chronologii byli narodollo- ich pojawiania siQ na tym terenie). Zd,~je sit; nie ulegać wątpliwości, że na pouątku X IX wieku ich współżycie było przyjazne. życzłiwe i czasem bliskie. prowadzące do zawierania mieszanych maLielisll\. Uznawano. że pełnoprawnym i godnym uznania sąsiadem jest ten. kto niezależnie od sIlego prywatnego jakie jt;zyka stwarza j<;:zyk ukraiński. także Żydzi. chce i potrafi współżycie. znaleźć Czesi a nawet Niemcy, pobytu wspólny Podstawowym lub raczej jcgo miejscowa Z krótkiego liczył i religii sąsiedzkie gwara. można się - i nadal tu liczy - przede w różnych porozumienia sytuacjach. .. intcrctnicznego" której uczyli si~ najłatwicj przynąjmniej na Polesiu jl,:zyk z innymi j.;zykicm Polacy. by! lecz użYlIali niektórzy. wynieść wszystkim wrażenie. człowiek ŻC wc współżyciu jako członck rod/.in)' miQdzyludzkim i sąsiad. ale także i ten z zewnątrz; czlowiek. który powinien być uczciwy. odpowicdzialny. doceniający godność własną i Clldzą. a także w przyjt;ty tu sposób uprzejmy Tutejsi lud/jc. mimo wszclkich nicdobrych doświadczeń. pozostali bardzo kontaktowi. otwarci. chl,:tnic podcjmujący rozmowę. informujący niewątpliwie szczerze. Przechodzący drog'l pozdrawiaj'l siebic i obcych: ..dohre rano". ,.dobryj dcń"; a mQżczyźni także krótkim ..zdrasC". Są oc/.ywiścic. jak i wszQdzic. IV tych społecznościach ludzie odchyleni od tcj ,.normy podstawowej". Zdarzaj'l sil,: tcż nickicdy i samobójstwa wynikłe z ciężkiej sytuacji osobistej. Klasyczne badania etnograficzne muszą tracić ści powinien świecie się i tu przenosić wartości. widzeniu ze współczesnymi czują bezradni. nawct na Polesiu. skoncentrowane dążeniach i oczekiwaniach. a takżc na niepokojach świata, w skali Ludzie globalnej. ci chcą raczej które na ludziach i do nich docierają. żyć po swojemu. na ..dzikich'· systemie wych tubylców i na ich zasób wartości potrzeb. badaniach (choć nie unikał kulturowy. i na instytucjach Nieprzemijającą społeczności stopień autonomii swoistą "urawniłowkę" przez wartość wiejskich, w świecie jak na ludzi. nich samych tego programu szczególnie opanowanym kulturową tej rozpowszechnioncj lecz właśnie tych. przez wówczas których si.; lub popadać Bronisława on uwagę Malinie jak w brytyjskiej nauce których życic jcst opartc na własnym stworzonych dla zaspokojenia ich życio- należałoby które rynek i ich związanych a wobec a nic bogacić w nędzę zgodnie z nowymi prawami rynku. Na Polesiu nieodparcie nasuwa się skojarzenie z programem badawczym nowskiego z początku naszego stulecia. Na mieszkańców Trobriandów zwrócił nazwy) a punkt ciężko- antropologiczne. przemianami się trochę na znaczcniu na badania starają towarów i w dzisiejszych doceniać si.; jeszcze i kultury zachować masowej. jakiś tworząc) dla nas wszystkich. Edward Pietras~ek �321 PIVYGOTOWANIA 1)0 WZNOWIENIA EDYCJI J)/IU. BRONISLAWA MALI OWSKIEGO Inicjatorem w/.nO\vicnia edycji IJ::iel B. Malinowskiego był prof. Janusz Mucha z UMK. kgo starania Ilsparly d"a komitety naukowe: Komitet Nauk Etnologicznych PAN oraz Komitet Socjologii 1'.1\ ' (prof. Piolr SztompKa). Inicjatywa prof. J. Muchy uzyskała ważne poparcic rÓII'nie/ ze strony Pailstwowego Wydawnictwa Naukowego. dotychczasowego wydawcy Dziel. Pierlls/.ym krokiem sprzyjal_\cym podivciu na nowo prac nad edycją by/o powołanie przez prof .Janusl.a Talbira Sekretarza Naukowego Wydzialu I Nauk Społecznych PAN - odnowionego składu Komitetu Redakcyjnego f)::iel. Na ezek Komitetu stanął prof. 1. Mucha a stanowisko Sekrelarza obj.;la p. (ira/.yna Konieuność Kubiea-I kontynuilcji kller. i doprowadzenia do kOI1ca wydania D::ieljcst oczywista. Rzecz do- t; uy pr/ecie/ prilc wybitnego i najszerzej znanego spośród Polaków przedstawiciela nauk spoleunych. dotąd naju.;ściej e) towanego i omawianego w literaturze światowej. Dowodem na rosnące rauej S'\ liune a nic millejqce uk,l/ujqcc i i1rtykulólI. osohistych i dokoliuenie antropologii lIej. f)::iela I. I ! I.akresu .iOl'ych II lIauce B. Malinolvskiego. lIauk lIydall nlue. okażą dziennika jego angielskim i listów. naukowym ak i w wielu Obok 13. i postacią dl.ialalnośei a także innych językach. pożytków. jakie Malinowskiego wznowienia książek oraz publikacja przyniesie wznowienie wydania I bel nauce polskicj. a szczególnie socjologii. etnologii i rozwijającej si« spokullej i kullllrowej. naki.y uwzgl«dnić ponadto korzyści w skali nauki światoB. Malinowskiego. jedyna h:go rodzaju inicjatywa na świecie. wzbudzi la bowiem zainteresowanie pracami dorobkiem opracowania nic tylko /reSZ!'1 w jvzyku dokumentllII duze zainteresowanie si.; aktualnie nic alc lak/c spokunych tylko ogliJszanyeh lIai.llych i amerykaI1skiej. cz«sto II' j.;zyku lIIIlalI ia.l'łC zapoczqtkowiJną II ten spos()h brytyjskiej lIa Wschodzie. polskim. ju/ prac. Dotącl Polskie i kllllcl.enia opublikowano najsilniej związanej korzystającym 1980 i przcrwal1l) w roku swoi'! zdoi ilOŚĆ do kontylluowania rozpou.;tych przecież z publikacji środowiska naukowe w roku 1990 edycję D::iel. w Ilowych warunkach ustro- siedem tomów Dziel. z których pierllszc lrzy douekal\' si.; slloich drugich wydal\. Wielka w tym zasługa prof Andrzcja Palucha. kl"l!'; "; I glllllll\'ln SIJlrillfs IIIOV<!/1S wydania D::iel i zredagował większość opublikowanych ju/ lonH')\, oraz pror. Wladys/all·a 1\1arkiewicza. pierwszego Przcwodniczącego Komitetu Redakcyj- nego rekst; do trzech koklnych wmów (I. 8 Jednostka, spo/ec::no,,'ć, kultura: l. 9 Kultura ije; .ur~<!!lII(/i/),:t. 10 lI'oli/o.{(' i C).'\j'ili:acja S:kice : pogranic::a antropologii spolec::nej i ideologii). przetlumaczolle Iccz nic opracowane niJukowo. znajdują si« w Par\stwowym \'aukoll;m ISllliei_l ponadto. tak/c zloi.one w PW I. projekty trzech dalszych kOllt; nuacji prac ju/ II CZyŚCI /realizowanych dot'lll II plOllat!/Onym. liCU ukladu ut!oskollakllie c:1lości edycji. ladaniom m.11l ruygnacj problcmollcgo. zasad Stawia lIyt!allallia zwi,vanym Ie wymaga i z. porządku .jednak/.e si<;:niektórym chronologicznego równicż poszczególnych wznowicnicm podporządkowania nowc tomów wydawania zamieszczania zadania. oraz Dziel Wydawnictwie tomów. Podj«cie do których ustalcnie zostalo nalcży charakteru poświęcone nat! tomami. do których teksty zostały na m.in. i zakresu pierwsze tkanie odnollionego Komitetu RedakcyjIlego. które odbyło się 25 pa/.dziernika II Instylllcic Socjologii l J./. SpotKallic rozpoczęto od informacji redaktor Elżbicty z PWi\' o stallic prac edytorskich zasadom tekstów J spo- 997 roku Slaśkiewicz przctłumaczone (tomy S- i Ol! o I.lozonym .lUI projckCle IWSCI I.dob;cla dalSl.ych tomów (tomy 11-13). Wiek uwagi poświ<;:cono konicczslOdk()1I linansowych. W dalszej ezęści spotkania dyskutowano sprawę charaktcru edycji. Czy ma stallollić I.ostać ul..llpclniona Ihiór ()soboll ości uuollego dz.ienllik córk.; n. Malillowskicgo .l/alii/o\j·.I'/u allil IJsie II tiumauenill wszystkich o I()togralie Ihigniewa lIekIl'; .\Iassoi/. autorstwa lub tylko wybranych B. Malinowskiego i lisIy') Te listy m.in .. które prac B. Malinowskiego'> a także wydane ważne zostaly dla Czy ma zrozumienia w roku 1995 przez Wayne (The SI01~V 0/ a Marriage. The Letters 0/ Bronislaw Routlcdge) i opublikowanc w wyborze w języku polskim Ikllet!yklOlvicza i I.iliany Pechal na lamach Polskiej S:tuki Ludowej. �322 Kontekstów nr 1-2 z 1997 roku. Podniesiono potrzeby umieszczenia II' /):::ie/ucli możl iII ie naj szerszej bibliogratii. obejmującej wszystki.: dost<;pne prace i ich ró/ne wydania. I':dyejy f):::ie! winno zamknąć zestawienie opublikowanych w nich prac B. MalinO\vskiq~o a tak/c obejmuj;\cl' wszystkie tomy zbiorcze indeksy: osobowy. rz.:czowy i geograliczny, bez których opanowarlle przemieszanych i treściowo zróżnicowanych tekstów jest 11"1"0;\:/ niemo/liwe. Ikz t~<:h niC/becinych elementów D:::ie/a nie pozbędą siC; <:harakteru wydawnictwa pod wzgit;dl'm <:dytorskJIll przypadkowego i amatorskiego. Dla czytelników "Ludu" interesuj;l<:e są związki B. Malinowskiego z tym pismem. \V .,Ludzie" opublikowalon w trzech częściach pierwszy swóJ artykul {otellll:::1II i eg:::ogllllliu. /. !)()\lOdll ksią:i:ki J G Fra:::era .... zamieszczony w t. 17 (/91 l l, l X (1'J 12) r 1'J ( I'J Il) a prz<:dnrkO\I an~ w1. 7 f):::iel. Napisal re<:enzjt,: z tomu 17 "Ludu". któr'l umieś<:i1 w t. 22 ( 1<) l l) r·o/k-I.orr'. a Idora znalaz.la sit,: w projektowanym 1. 12 f):::ie/. Korespondowai w lata<:h 20. z red~rktorem "Ludu" pro!. Adamem Fischerem i podejmowai starania o Ivymiany tego pisma na "Man". Radt,: Redakcyiną D:::ie/ i jej Przewodniczącego czeka wysilek przygotrmania ostal.:cz.nej koncepcji edycji lJ:::iel. Ważnym zadaniem jest .iednoCl.ćŚnie przvsl<\pienie do mo/liwie szybkiego wydania tomów o tekstach ju/ przetlulllaczonyeh lecz wymagal'lcych jeszcz.e opracll'lania naukowego. � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/1118bff7dae87f8deb2a418ef65e537f.pdf a962e07e83503de12874e046bca86278 Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2220 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1998 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:2063 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1998 t.82 Description An account of the resource LUD 1998 t.82, s.349-380 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud, t. 82, 1998 IV. KRONIKA SPRAWOZDANIE Z DZIALALNOŚCI ZARZĄDU GŁÓWNEGO POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO ZA OKRES OD WRZEŚNIA 1992 DO WRZEŚNIA 1996 Na 68. Walnym Zgromadzeniu Delegatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego oW Szamotułach w dniu 18 września 1992 roku, odbyły się wybory do Zarządu Głównego, Głównej Komisji Rewizyjnej i Sądu Kokżeńskiego. Do Zarządu Glównego wybrano: Tadeusza Baraniuka. Ewę Bączyńską, Elżbietę Berendt, Janusza Bohdanowicza. Zbigniewa Jasiewicza, Jana I Icidenreicha. Krystynę Kaczko, Zygmunta Kłodnickiego. Eugeniusza Kłoska. Annę Kwaśniewską. Bronisławę Kopczyńską-Jaworską, Annę Kowalską-Lewicką. Teresę Lasową, Marię Parnowską. Andrzeja Rataja. Magdalenę Rostworowską. Zbigniewa Torol1skiego. Romana Tubaję, Bernadeltę Turno oraz Jana Cieślaka i Adama Bartosza - jako zastępców członków Zarządu (iłównego. Z wymienionych osób ukształtowało się Prezydium Zarządu Głównego w następującym składzie: Prezes - Zygmunt Kłodnicki. Wiceprezesi - Roman Tubaia i Anna Kowalska-Lewicka. Sekretarz Generalny - Magdalena Rostworowska. Zastępca Sekretarza Generalncgo - Elżbieta Berendt. Skarbnik - Zbigniew TorolIski, Zastępca Skarbnika - Janusz Rohdanowicz. Członek Prezydium Zarządu (iłównego - Teresa Lasowa. Do Glównej Komisji Rewizyjnej weszły następujące osoby: Przewodniczący - Jerzy Adamczewski. Zastępca Przewodnicz'lcego - Irena Wronkowska. Członkowie - Jan Luczkowski. Wojciech SadO\lski i Irena Soppa. W skład Sądu Koleżeńskiego weszli: Przcwodniczący - Stanislaw Chmielowski. Członkowie - Kazimiera Wołos i Feliks Czyżewski. Zarząd Główny, Prezydium Zarządu Głównego. Glówna Komisja Rewizyjna oraz Sąd Koleżeński działały przez caly okres kadencji w nie zmienionym składzie. W okresie sprawozdawczym odbylo się 25 zebral! Prezydium ZG (nie licząc szeregu spotkań członków Prezydium we Wrocławiu poświęconych przygotowaniom do obchodów jubileuszu PTL). Na zehraniach omawiano najbardziej istotne sprawy związane z działalnością Towarzystwa. jak: - sprawy wydawnicze: typowanie i zatwierdzanie do druku poszczególnych pozycji, kolportaż wydawnictw. przckazy nieodplatne. ceny poszczególnych wydawnictw, honoraria autorów, starania o dotacje i o pozyskanie sponsorów. praca Rady Wydawniczej itp.; - sprawy finansowe: związane z wydawnictwami. linansowaniem Redakcji OWOK w Poznaniu i ODilE IV Lodzi. wykorzystywanic dotacji na działalność Towarzystwa. uposażenia pracowników: - sprawy organizacyjnc: problem clvcntualncgo przyłączenia Pracowni OWOK do Instytutu Archeologii i Etnologii PAN. podjęcie przez ODilE - na zlecenie MKiS - opracowania kartoteki .•Ginące zawody" i zmiany trybu zatrudnienia pracowników OOiIE. ewentualnego przejęcia przez PTL archiwum PAE oraz Zcszytów PAE do sprzedaży wraz z wydawanymi przez PTL ,.Komentarzami·': utworzenia Oddziału PTL w Bielsku-Białej: przyjmowania nowych członków Towarzystwa; �350 - omawiano również sprawy związane z przygotowaniami do kolejnych walnych zgromadzeń delegatów i towarzyszących im sesji naukowych; szczególnie dużo czasu i starań poświęcono przygotowaniom do jubileuszu stulecia PTL przypadającego na rok 1995, którc obchodzono we Wrocławiu i we Lwowie; rozważano też propozycję zmiany terminu WZO z września na czerwiec każdego roku: - dyskusje dotyczyły też zaktywizowania środowisk młodych etnografów. Zebrania plenarne Zarządu Głównego odbywały się zawsze w przeddzień walnych zgromadzeń delegatów (23 września 1993 roku w Chorzowie, 29 września 1994 w ł.odzi, 8 września 1995 roku we Wrocławiu i 20 września 1996 roku w Zielonej Górze). Zebrania plenarne ZG i WZO każdorazowo były łączone z sesjami naukowymi dotyczącymi następujących zagadnień: - "Źródłowa wartość dorobku O. Kolberga dla współczesnych badań nad kulturą" (Szamotuły, 18-20 września 1992 roku); - "Kultura regionu w programach i podręcznikach szkolnych" (w Chorzowie); - "O pożytkach płynących z etnogratii" (w ł.odzi); - "Przeszłość i teraźnicjszość etnologii polskiej. W stulecic Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego" (we Wrocławiu): - "Utracone i odzyskane małe ojczyzny" ( w Zielonej Górze). Sesja naukowa i WZO w Łodzi połączone były z uroczystościami jubileuszowymi prof. B. Jaworskiej i prof. J. Kucharskicj oraz ze zjazdem absolwentów etnografii Uniwersytetu Lódzkiego, a we Wrocławiu zjubileuszem stulecia naszego Towarzystwa i również ze zjazdem absolwentów etnografii/etnologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Kilkakrotnie spotykała się też Główna Komisja Rewizyjna ( 10 wrzcśnia 1993 roku, 20 maja i 27 września 1994). przy czym w latach 1994/1995 brała bezpośredni udział w zebraniach Prezydium ZG, natomiast w roku bieżącym oprócz dwukrotnej kontroli dokumentów i spraw finansowych Zarządu Głównego (7-8 czerwca i 26 sierpnia 1996 roku) przeprowadziła też wizytację w Redakcji OWOK w Poznaniu (21 czerwca 1996). W okresie od 5 października do 3 listopada 1994 roku kontrole w PTL we Wrocławiu przeprowadziła Najwyższa Izba Kontrołi, a w kwietniu 1995 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zalecenia pokontrolne były uwzględniane w póżniejszej pracy Zarządu. W omawianym czasie dokonały się następujące zmiany personalne: w roku 1995 odeszły, na własne życzenie. dwie osoby z księgowości ZG i jedna sekretarka (wszystkie były już emerytkami), a prz):ięto jedną osobę na stanowisko księgowej i jedną sekretarkę: wszystkie te osoby były i są zatrudnione w wymiarze 'I, etatu. Również w roku 1995 sekretarz czasopisma ,.Literatura Ludowa" z y, etatu wróciła na cały etat. Udało się zachować obydwa etaty w ODilE w Lodzi, do chwili obecnej przetrwał także w całości zespół pracowników DWOK w Poznaniu. Członkowie naszego Towarzystwa (głównie prezes Z. Kłodnieki i B. Jaworska) brali udział w wielu zjazdach, konferencjach. sympo/jach, naradach. których tematem były następujące zagadnienia: - opracowanie Karty Regionalizmu Polskiego, - przygotowanie programu kształcenia mlodzieży uwzgl<;dniającego tradycyjną kulturę ludową, folklor, sztukę ludową. kultur\( mniejszości narodowych. - przygotowanie F;ncyklopedii kllllury \lisi polskiej. - opracowanie monogralli terytorialnych w ramach programu .,Dziedzictwo kulturowe w regionie". Naturalną kolt<ją rzeczy było osobiste zaangażowanie pos/.czególnych osób w realizację powyższych zagadnień. B. Jaworska oraz Z. Kłodnicki wes/li do Rady Naukowej Krajowego Domu Twórczości Ludowej w Lublinie. a Z. Kłodnicki wszedł ponadto do Rady Programowej Centrum Animacji Kultury w Warszawie. W mąju 1995 roku prof. B. Jaworska przebywała w Pradze na konferencji UNESCO poświęconej zachowaniu dziedzictwa kulturowego w Europie Środkowej i Wschodniej. W dniach 25-29 marca 1996 roku Prezes Z. Kłodnicki wziął udział w konterencji �351 Etnologic::nego atlasu Europy w Trest na Morawach. Na tym sympozjum postanowiono, że następne, jedenaste sympozjum odbędzie się jesienią 1998 roku we Wrocławiu. Towarzystwo n<LV.ebylo teL współorganizatorem, wraz z Katedrą Etnologii Uniwersytetu Wrocławskiego, sesji naukowych: I. "Śląsk, etniczno-kulturowa wspólnota i różnorodność (Wrocław. 25-27 listopada 1993), 2..• Kultura ludów Australii i Oceanii w procesie przemian politycznych. ekonomicznych i wierzeniowych" (Wrocław. 25-26 listopada 1994). W organizacji pierwszej z wymienionych sesji współuczestniczyło Dolnośląskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne. Rok 1995 upłynąl pod znakiem obchodów stulecia naszego Towarzystwa. W ramach tych obchodów odbyla się sesja naukowa zatytulowana ..Przeszlość i teraźniejszość etnologii polskiej. W stulecie Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego" (9-11 wrzcśnia 1995 roku). a także zostały otwarte następujące wystawy: - ..Sto lal" Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego: Lwów 1895 - Wrocław 1995", - ..Polskie opisanie świata" - obie wystawy w Muzeum Etnograticznym we Wrocławiu, - .,Moje widzenie świata - polscy naiwiści" - w MULcum Archeologicznym we Wrocławiu. Ponadto przygotowano tak/c wystawę zatytułowaną ..Pokucie - ziemia Wincenza", która została otwarta w Bibliok(;C Zakładu Narodowego im. Ossoliilskich dopiero 21 września 1995 roku. Do wszystkich tych wystaw wydane zostały przewodniki-informatory. Setna rocznica powstania PTL stala się też oka/ją do organizowania spotkail. wystaw. sesji i innych imprez w kilku oddziałach PTL w Polsce. W obrębie Towarzystwa prowadzi działalność Ośrodck Dokumentacji i Informacji Etnogralicznej w l.odzi oraz Redakcja Dziel Wszystkich Oskara Kolberga. W ODilE pod kierunkiem proC 13. Jaworskiej pracowały przez caly omawiany okres 2 osoby (obecnie na niepelnych etatach). a od maja hr. zespół powiększył sic;:o jedną osobę (również na etacie cząstkowym). W okresie sprawozdawczym prowadzono prace nad bibliografią etnografii polskiej za lata ł991-1995. 1986-1990 (druk w tym roku). ł929-1933 (opublikowana IV 1993 roku). 1934-1939 (druk \\i tym roku), Przygotowywano te? bibliografio< selektywną do Biblioteki Nauk Spolecznych (UNESCO) i Mi<;dzynarodowej Bibliogralii Folkloru: kontynuowano współpracę z Redakcją DEMOSU; koordynowano pracę nad słownikami słów kluczowych dla potrzeb etnogra1icznych baz danych: przygotowane zoslaly słowniki z zakresu: kultury materialnej. kultury środowisk miejskich, medycyny lut1o\\ej, religijności ludowej, plastyki. muzyki instrumentalnej. metodologii, słownik słów kluCZOl\ych do bibliografii etnografii polskiej. Od listopada 1994 r. Ośrodek pracuje nad hazą danych ..Ginące zawody" dla Ministerstwa Kultury i Sztuki. Prowadzona jest też stala obsługa kartotek ODilE I'TL. Dzialalność Redakcji Dziel Wszystkich Oskara Kolberga II' Poznaniu. której Redaktorem Naczelnym jest B. Linelle. jest zagr%na z powodu nieustających. a ostatnio wręcz narastających trudności tinansowych. Przy Zarządzie Gl(lIInym PIL działa 20 oddziałów lercno\\}ch: IVGdańsku, Kaliszu, Koszalinie. Krakowie. I.ublinie. Lalicucie. Lodzi. Mszanie Dolnej. Opocznie. Opolu, Poznaniu, Rzeszowie. Szczecinie. na SI<\sku Górnym. w Toruniu. Warszawie. Wrocławiu, Zakopanem, Zamościu i Zielonej GÓrzl'. Ostatnio powstał jeszcze jeden oddział zatwierdzony na wczorajszym posiedzeniu Zarządu C,łólI'nego - w Bielsku-8iałcj. liczący II członków. W ramach niektórych oddziałów istniej'l koła zaintercSOWaI·l.jak: - Koło Zainteresowali Kulturą Ormian (w Gdalisku. Krakowie. Wrocławiu i Warszawie), - Kolo Zainteresowań Ku\lunl Lu7.yezan (Poznal'l. Szczecin. Wrocław. Warszawa., choć IVWarszawie Kolo Serbolużyczan IVostatnim roku oddzieliło się definitywnie od PTL i L1samodzielniJo się). - Kolo Zainteresowal'l Kulturą Asyryjską (PoznaJi). - Koło lłalciarskie (Kraków). - Kolo Etnografii Miasta (Warszawa). �352 Trzeba podkreślić, żc są oddziały, które wyróżniąją się dużą aktywnością na przestrzeni wielu lat; do takich należy szczcgólnie Kraków i Mszana Dolna. Są i takic. o których nic nie wiadomo, gdyż od lat nie przysyłąją sprawozdań czy informacji o swcj dzialalności; do nich należą oddziały w Kaliszu, Koszalinie, Rzeszowie. Szczecinie i Zakopanem. Od września 1992 do września 1996 roku przyjęto 103 osoby (w 1992 roku - 13 osób, w 1993 - 19, w 1994 - 32, w 1995 - 18 i w 1996 roku - 2 I osób). Po skreśleniu osób, które zrezygnowały z członkostwa oraz osób zmarłych, Towarzystwo nasze liczy obecnic I 087 osób, w tym dwóch członków prawnych. 8 zagranicznych honorowych i 5 zwyczajnych ze Słowackiego Towarzystwa Ludoznawczego w Bratysławie. (Na wczorąjszym zebraniu ZG przyjęto 19 nowych członków. w tym II osób tworzących nowy oddział w Bielsku-Białej. A zatem stan na dzieó 20 września hl'. - to I 106osóh.) W okresie sprawozdawczym przyznano czlonkostwo honorowc naszego Towarzystwa następującym osobom: - prof Dorocie Simonidcs (w Opolu w 1992 roku), - dr. Piotrowi Świerkowi (w Opolu w 1992 roku), - Franciszkowi Frączkowi (w Chorzowie w 1993 roku). - prof. Jadwidze Kucharskiej i mgr. Zdzisławowi Podkańskiemu (w Łodzi w 1994 roku), - prof. Gerardowi Labudzie i prof Zbignicwowi Jasicwiu.owi (wc Wrocławiu w 1995 roku). Działalność wydawnicza W latach 1992 - 1996 ukazaly się następujące publikacje: Rocznik "Lud": tomy 75 (za rok 1992), 76 (za 1993 rok), 77 (za 1994 rok), 78 (za 1995 rok) i 79 (za 1995 rok - wersja angielska). Redaktorem naczelnym ,.Ludu" jest Z. Jasiewicz. Dwumiesięcznik "Literatura Ludowa": zeszyty L 2, 3, 4-5, 6 za rok 1992 (łączny nakład 3500 egz.); zeszyty L 2, 3, 4-6 za rok ł 993 (łączny nakład 2 400 cgz.); zeszyty I, 2, 3, 4-6 za rok 1994 (łączny nakład I 900 CgL); zeszyty l, 2, 3, 4-5, 6 za rok 1995 (łączny nakład 2 000 egz.); zeszyty 1,2 za rok 1996 (łączny nakład 800 egL). Redaktorem naczelnym jest Czesław Hemas. "Literatura Ludowa" w ostatnich latach ukazuje się bez opóźniell, przy czym niekiedy wychodzi łącznie 2 do 3 zeszytów. W ramach nowej serii ,.Biblioteka Literatury Ludowej'" również pod redakcją Cz. Hemasa ukazała się w ostatnim roku książka Daniela Kadłubca Górnic:::)}.~miech. Humor ludowy pogranicza czesko-polskiego. "Biblioteka Popularna" pod redakcją Anny Kowalski",j-Lewickiej wzhogaciła się o nowy tom: Ubiory ludowe w Polsce autorstwa Tcresy Karwickiej. W serii "Prace i Materiały Etnograficzne" pod redakcją Edwarda Pietraszka ukazała się książka Wilhelma Gąja-Piotrowskiego zatytulowana Duchy i demony w wier:::eniach ludowych w okolicach Stalowej Woli, Ro:::wadowa i Tarnobr:::ega. W ramach "Archiwum Etnograticznego", którego redaktorem naczelnym jest Janusz Kamocki ukazały się dwie pozycjc: Artura Hlebowicza - Bibliografia etnografii polskiej :::alata 19261933, oraz Witolda Piksy - Spojr:::enie na Tatry popr:::e:::lrieki. Od kilku lat ukazują się książki w ramach serii .,Bihlioteka Zesłaóca" której redaktorem naczelnym jest Antoni Kuczyóski. Biblioteka ta w swoim pro/ilu uwzględnia literaturę wspomnieniową związaną z dziejami Polaków na Syberii. zawierającą wiele treści etnograticznych oraz monografie biogratiezne dotyczące postaci wyhitnych badaczy związanych z nurtem zcsłańczoemigracyjnym naszej nauki. W ramach tej serii ukazało się dotychczas 18 pozycji. Od 1994 roku ukazują się Komentar:::e do Polskiego atlasu etnografic:::nego pod redakcją Janusza Bohdanowicza. Wyszły jut dwie części tomu I. (Rolnictwo i hodowla) oraz tom 2. dotyczący budownictwa. �353 W ramach najnowszej scrii wydawniczej noszącej tytuł ..Dziedzictwo kulturowe" pod redakcją Zygmunta Klodnickicgo ukazał się w roku bieżącym pierwszy tOIll dotyczący Dolnego Śląska. Seria ..Lódzkie Studia Etnograticzne" jest organem wydawniczym oddziału PTL w Łodzi. Po zmarkj .I. Kucharskiej redakcję objęła Grażyna Ewa Karpińska. Seria ta \vydała w ostatnich latach 4 pozycje: Pracować aby .:'yć autorstwa Grażyny Ewy Karpińskiej. Bronisławy Jaworskiej i Andrzeja Woźniaka: Pos::ukiwanie to.:'samości kulturowej Kaszubów Jadwigi Kucharskiej; Kultura {/ ikonosfera Krystyny Piątkowskiej oraz 34 tom tej serii będący pracą zbiorową. Wydawnictwa Redakcji D7.id Wszystkich Oskara Kolberga - brak danych. Nie licząc ..Lódzkich Studiów Etnograticznych" oraz kol~inych tomów wychodzących z Redakcji DWOK. hlczna wici kość nakładu wymienionych serii osiągnęła w okresie sprawozdawczym 68909 egzemplarzy. tj. 792 arkusze wydawnicze, przy czym "Łódzkie Studia" i DWOK osiągnęły 101 arkuszy. co dajc łącznie 893 arkusze wydawnicze. Sprawy wydawnicze prowadzi Antoni Kuczyński. Biblioteka Naukowa im. Jana Czekanowskiego Księgozbiór liczy obecnie 38 116 woluminów. W okresie od września 1992 do września 1996 roku powiększyl siO;o I 973 woluminy. Najwięcej książek wpływa z wymiany wydawnictw. które Biblioteka prowadzi z 3R instytucjami krajowymi i 160 instytucjami zagranicznymi. Z księgozbioru korzyslali przedc wS/.ystkim pracownicy naukowi i studenci Katedry Etnologii; stałymi czytelnikami są historycy. archeolodzy, kulturoznawcy. geografowie, tilolodzy z Uniwersytetu Wrocławskiego oraz pracOIvniey Muzeum Etnograficznego. Co roku do Centralnego Katalogu Biblioteki Narodowej \\ Wars/awie wysyłany jest wykaz czasopism zagranicznych, które wpływają do Biblioteki 1''1'1. we Wrocławiu. Bibliotekę prowadzi mgr Jadwiga Klodnicka. Archiwum Naukowe W ostatnich C7l1.,rcchlatach Archiwum powiększyło się o materialy po śp. Andrzeju Gólskim (dotyczące hudownictwa ludowego Wielkopolski): Jadwiga Pawłowska przekazała dokumentację m.in. 7. własnych badail terenowych prowadzonych na Dolnym Śląsku; Józef Dzienis przekazał materiały dotyczące historii Lódlkiego Oddziału PTL. Zbiory sybirackie. cieszące si.; niesłabnącym zainteresowaniem powiększyly się o kolejne prace autorskie i liczą obecnie 777 zinwentaryzowanych tek. Z materiałów archiwalnych korzystają (takie w Ii.mnie kserokopii) pracownicy muzeów (Wrocław, Kraków, Rabka., Warszawa, CJdmlsk). pracownicy Uniwcrsytetu Wrocławskiego i Warszawskiego, badacze-amatorzy i bardzo licznie slUdenci historii i polonistyki Uniwersytetu Wrocławskiego i Poznańskiego. Archiwum pnmadzi mgr Paulina Suchecka. Zarówno Bibliotchljak i Archiwum włączyły się do prac związanych z przygotowaniem wystaw organizowanych w Muzeum Etnograficznym we Wrocławiu z oka~ii stulecia PTL. Magdalena Rostworowska SPRA WOZDANIE Z DZIAł.ALNOŚCI ZARZJ\DU ejLÓWN Fe iO POLSK IEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO ZA OKRES OD WRZEŚNIA 1996 DO WRZEŚNIA 1997 W dniu 20 wrzcśnia 1996 roku na Walnym Zgromadzeniu Delegatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Zielonej C;órze odbyly się wybory do Zarządu Głównego, Głównej Komisji Rewizyjnej i S,\du Koleżeilskiego. Do Zarz'ldu Głównego wybrano: Elżbietę Berendt, Janusza BohdanowiCIa, Alfreda Gaudę. Jana Hcidenreicha (zmarł 27 października 1996 roku), Zbigniewa �354 Jasiewicza, Krystynę Kaczko, Zygmunta Kłodnickiego, Bronisławę Kopczyńską-Jaworską, Annę Kwaśniewską Teresę Lasową. Bogusława Linette. Marię Parnowską Andrzeja Ratąja. Magdalenę Rostworowską. Teresę Smolińską, Zbigniewa Torońskiego. Irenę Soppę. Romana Tubąię. Bernadettę Turno. Z wymienionych osób ukształtowało się Prezydium Zarządu Głównego w następującym skladzie: Prezes - Zygmunt Klodnieki. Wiceprezesi - Bronisława Kopczyńska-Jaworska. Teresa Smolińska. Sekretarz Generalny - Magdalena Rostworowska. zastępca - Allred Gauda. Skarbnik - Zbigniew TorOJiski. zastępca - Janusz 130hdanowiez. W skład Głównej Komi~ii Rewizyjnej weszli: Jerzy Adamczewski. Maria Golubkow, W~iciech Sadowski. Zastępcy członków GKR: Mieczysław Soppa i Irena Wronkowska. W skład Sądu Koleżeńskiego weszli: Anna Brzozowska-Krajka. Stanisław Chmielowski, Aleksandra Tyszkowa. W miejsce zmarłego w październiku mgr. Jana lłcidenreieha Prezydium Zarządu Glównego na posiedzeniu w dniu 14 lutego ł997 roku powolało - zgodnie ze statutem Towarzystwa dr Annę Kowalską-Lewicką na zastępcę członka Zarządu GlÓwnego. W okresie sprawozdawczym odbyło się pięć zebrań Prezydium Zarządu Głównego (7 listopada 1996 roku we Wrocławiu. 6 i 19 grudnia 1996 roku w Poznaniu. 14 lutego 1997 roku we Wroelawiu i 21 czerwca w Lodzi), jedno zebranie Rady Wydawniczej (7 listopada we Wrocławiu) i jedno zebranie Zarządu Głównego (24 września 1997 roku w Mszanie Dolnej). Główna Komisja Rewizyjna obradowała trzy razy wc Wrocławiu. Jej członkowie w roku bieżącym nie uczestniczyli w posiedzeniach Prezydium. Większość zebrań Prezydium (w tym dwa zebrania w Poznaniu) były w całości poświęcone sprawom związanym z Redakcją OWaK. Wobec nieustających trudności finansowych i co się z tym wiąże, zagrożenia bytu Redakcji. podejmowane były liczne i bardzo żmudne starania (głównie ze strony prof Labudy i prof Klodnickiego), by placówkę tę uratować. Nie udało się jednak przyłączyć jej ani do Instytutu Kultury przy Ministerstwie Kultury i Sztuki. ani do Instytutu Archeologii i Etnologii PAN. ani do Instytutu Badań Literackich PAN. Pod koniec roku 1996 prof B. Linette zrezygnował ze stanowiska redaktora naczelnego Redakcji OWaK i zastąpił go na krótko jako pełniący obowiązki dr hab. Wojciech Lysiak. Brak możliwości funkcjonowania Redakcji zmusił członków Prezydium do rozpatrzenia problemów związanych z likwidacją tej placówki, a mianowicie: - rozwiązanie umów o pracę z pracownikami DWOK-u. - przekazania rękopisów, opracowań powstałych w Pracowni oraz materiałów przygotowanych do kolejnych tomów. - przeniesienie i likwidacja subskrypcji. - zabezpieczenie majątku ruchomego (różnego rodzaju sprzętu: szal: maszyn. komputerów itp.). - opłacenie zaległych rachunków w drukarni oraz za czynsz. energię elektryczną itp. Na zebraniu w dniu 14 lutego 1997 roku J. Pałka sekretarz Redakcji. przedstawił 4 warianty zmiany statusu Redakcji DWOK. a mianowicie: I. podporządkowanie Muzeum Rolnictwa w Szreniawie. Przypuszczalnie jednak Muzeum to nie wyrazi zgody. Dyrekcja nie jest tym zainteresowana. ponieważ Muzeum jest finansowane przez Ministerstwo Rolnictwa: 2. przejęcie DWOK-u przez Uniwersytet. o czym prof Labuda rozmawiał już wstępnie z prof. Jurgą rektorem UAM. Nie ma jednak jeszcze co do tego pewności i decyzji: 3. przyłączenie DWOK-u do Biblioteki Kórnickiej. Na złożoną propozycję nie ma jeszcze odpowiedzi i raczej jest mała nadzieja. by Biblioteka zgodziła się na to: �355 4. stworzenie nowego organizmu. może pod patronatem wojewody, prezydenta, części poslÓw. ludzi świata nauki: może by było to stowarzyszenie lub fundacja powołana wyłącznie po to, by opracowywać dzieła Oskara Kolbaga. Żadnej z tych propozycji nie udało się zrealizować. Na zebraniu 21 czerwca 1997 roku prot: .Iaw·orska zaproponowała. by na najbliższym ~jeździe PTL wc wrzcśniu br. powołać komisję, która zajęłaby się sprawą likwidacji placówki, a WZD musiałby podjąć ostateczną decyzję. Ustalono jednak. że chodzi nie o likwidację, a jedynie - z braku środków finansowych - o zawieszenie działalności DWOK i umieszczenie całego majątku Pracowni w jednej instytucji, aby w sprzyjających okolicznościach można było uruchomić edycję. W tym celu należy do września przeprowadzić inwentaryzację majątku OWaK. Ostatecznie znaleziono inne rozwiązanie i został utworzony Instytut im. Oskara Kolberga (zarejestrowany 30 lipca br. przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu pod numerem RST 2311). W skład Zarządu. Komisji Rewizyjnej i Rady Naukowej weszli: Zarząd: Prezes Zarządu: proC dr hab. Wojciech Burszta pror. dr hab. Zbigniew Jasiewicz prot: dr hab. Gerard Labuda proC dr hab . .Ian Stęszewski proC dr hab . .Jerzy Wisłoeki dr Maria Kośko Wiceprezes: mgr .Ian M. Pałka Komisja Re\\izyina: Przewodnicząca: mgr Agata Skrukwa proC dr hab. Aleksander Posern-Zieliński dr Ryszard Vorbrich Rada Naukowa: Przewodniczący: proC dr hab. Gerard Labuda Kolejna sprawa omawiana na zebraniach Prezydium to problem przenIesIenia siedziby biblioteki i archiwum oraz n:dakcji \\ydawnict\\" do innego miasta - np. Opola lub Cieszyna. Władze Uniwersytetu Wrocławskiego. do którego należy łokal ząjmowany przez Zarząd Główny, postanowiły obciążyć PTL kosztami utrzymania lokalu. co jest równe całorocznemu budżetowi naszego TO\\·arzystwa. Istnieje także projekt przekazania pomieszczeń Instytutowi Historii Sztuki Uniwersytetu. Na raz.ie udało się nakłonić rektora do odstąpienia od zamiaru pobierania opłat za lokal jak i przeniesienia do niego Instytutu Historii Sztuki. jednak nie wiadomo najak długo. Rozpatrywano różne \varianty rozwiązania tego palącego problemu, a mianowicie: - zwrócenia się do wladz miasta o przydział w innym miejscu lokalu (bezpłatnie), - zwrócenia się o pomoc do Ossolineum. które przejęło budynki po Armii Radzieckiej. Ie względu na ich usytuowanie na obrzcżaeh miasta byłoby to jednak uciążliwe dla czytelników biblioteki. /. powodu trwałych trudności finansowych został zagrożony również byt Ośrodka Dokumentacji i In\(mnacji Etnogralicznej w Lodzi. Nie udało się dojść do porozumienia z Uniwersytetem Lódzkim. ani z Instytutem Sztuki Ministerstwa Kultury i Sztuki w sprawie ewentualnego przejęciaODilL Na posiedzeniu Ogólnopolskiego Przeglądu Dorobku Twórców Ludowych i Popularyzatorów Kultury I.udowej im. O. Kolberga została przyznana Ośrodkowi nagroda honorowa im. O. Kolberga..za zaslugi dla kultury ludowej" (medal i dyplom). Sprawy wydawnicze. jak: pozyskiwanie funduszy na wydawnictwa, wysokość nakładu poszczególnych tytułó\\. terminy opracowań do druku. plan wydawniczy na rok 1997. uwzględniający zaległości z roku 1996. a także rozprowadzanie, sprzedaż gotowych wydawnictw - to tematy omawiane nic tylko na posiedzeniu Rady Wydawniczej. ale i Prezydium. �356 Jak co roku. na każdym zebraniu Prezydium dużo czasu poś\\'ięcano spra\\ol11 tinansO\\ym. które warunkują wszystkie dziedziny dzialalności naszego Towarzystwa. Nalei.y podkreślić. że przychody Towarzystwa pochodzą głównie ze sprzedaży wydawnictw. z czego pokrywane są wydatki takie jak wynagrodzenie redaktora naczelnego. księgowej. magazynierki. koszty rozmów telefonicznych. korespondencji. zakup materiałów biurowych. papieru itp. Na zebraniach Prezydium zajmowano się również. spraw,\ organizacji sesji \V Mszanie. której wstępnego opracowania podjęla się prof. 13. Jaworska. Ze względu na leren. gdzic się odby\\a WZD. zaproponowała tytuł sesji: ..Między Lachami a góralami". Organizacj,\ sesji i :ljazdu deh:gatów zajął się Oddział w Mszanie Dolnej z Teofilą Latoś na czele. Przy Zarządzie Glównym PTL działa 21 oddziałów. Najl11lodszym jcst oddzial powstaly w ubiegłym roku w Bielsku-Białej. liczący liczlonków. W nicktórych odd/.ialach istniej,\ kola zainteresowań. W Gdańsku i w Krakowie istnieją Koła Zainteresowań Kulturą Ormian. w Krakowie Klub Hafciarski. a w Opocznie Koło Miłośników Folkloru Opoczyńskiego. Do 20 września br. zaledwie 6 oddziałów nadesłalo sprawozdania Ie swej rocznej działalności. Jak co roku aktywnością wyróżnia się oddział w Krakowie. Prezydium 1.< i oczekuje. że poszczególne oddziały przedstawią spra\\ozdania na WZD i następnie przekażą je Zarządowi Głównemu. by pozostały w dokumentacji Towarzystwa. W okresie od września 1996 do września 1997 roku w poczet członków Towarzystwa przyjęto 31 osób. Obecnie liczy ono I 081 członków. Działalność wydawnicza W okresie sprawozdawczym ukazal się kolejny - 80 tom "Ludu" w roku 1996, a następny za rok 1997 znajduje się w toku opracowania redakcyjnego. Wysziy równici drukiem zeszyty "Literatury ludowej" 4-6 za rok ł 996 oraz l. 2 i 3 za rok 1997. a pozostałe zesz) ty są w stadium realizacji edytorskit.:j. Ukazał się też 35 tom .,Łódzkich Studiów Etnogralicznych" zatytułowany Wobec ku/tury. Prob/emyantropologa. Zgodnie z zadaniami planowanymi na rok 1996 womawianym okresie sprawozdawczym ukazały sit;: Komentar::e do Polskiego atlasu etnografic::nego tom 3, R. Vorbrich. Góra/e Atlasu Marokwlskiego - seria "Prace Etnologiczne". Dwa polskie pamiętniki z Syberii ..- wiek XI 'II i XI '/II - seria .,Biblioteka Zesłańca". Z. Kierska. Kędy Iwzac/Iski step. Dziennik deportowanej - seria ..Biblioteka Zeslar\ca" oraz A. Andrunik. Bibliografia etnografii po/skiej::a lata /93-1-/939 i J. Kościeiska Bibliografia etnografii polskiej ::a lata 1986-1990 - seria "Archiwum Etnograticzne". Obecnie w trakcie realizacji wydawniczt.:i znąidują się następujące prace: "'omentar::e do Po/skiego at/as1/ etnografic::nego t. 4; ivlięd::y Polską, Bośnią, Bukowiną i Serbią Dusana Drljacy; Karo/ Bohdanowicz: Szkic portretu badac::a A::ji w opracowaniu Z. Wójcika. Należy podkreślić. że redaktor A. Kuczyński zadbał o to. hy zestaw tytułów z serii "Biblioteka Zesłańca" został wręczony Ojcu Sw. w czasie .lego ostatniej pielgrzymki do Polski: nastąpiło to w legnicy 2 czerwca br. Do sprawozdania z działalności wydawniczej Pll dołączone jest zestawienie tytułów poszczególnych tomów. zeszytów. jakie ukazały się od 1992 roku. z zaznaczeniem nakładu i stanu w magazynie na dzień 30 sierpnia 1997 roku. Działalność wydawniczą prowadzi dr Antoni Kuczyl1ski. Biblioteka Naukowa im. J. Czekanowskiego W okresie sprawozdawczym księgozbiór powiększył sit; o 396 woluminów (w tym 83 pozycje pochodzą z zakupów. 187 z krajowej i zagranicznej wymiany wydawnictw. III z darów i 16 woluminów to wydawnictwa własne Pll) i liczy obecnie 38513 woluminów. Wymianę wydawnictw Biblioteka prowadziła z 38 instytucjami krajowymi i 160 instytucjami zagranicznymi. Z księgozbioru korzystali pracownicy naukowi i studenci Katedry Etnologii. Muzeum Etnograf1cznego. Stalymi czytelnikami są też historycy. archeolodzy. kulturoznawcy. filolodzy. re- �357 daktorz) radia i ll:lelli/ji i inni. W czytelni udostępniono 3 900 woluminów, na zewnątrz czytelnikom indYIIidualnym wypo;,yczono 820 woluminów. Do Centralnego Katalogu Biblioteki Narodowt:j w Warszawie wysiano wykaz czasopism zagranicznych, które wpłynęły do Biblioteki w 1996 r. Bihliotek.; prowadzi mgr Jadwiga Klodnicka. Archiwum Naukowe W okresie spnll\"Ozdallczym Vi Archiwum powiększył się zbiór wspomnień sybirackich o 42 teki i liczy ohecnie 816 numerów inwentarzowych. Zbiór ten cieszy się nieslabnącym zainteresowaniem. o czym świadczy ilość wypożyczeń: 190 tj. ok. I 200 tck. W oparciu o dwa maszynopisy pr/ygotOll"ywanc s~l kolejnc publikacje z serii ..Biblioteka Zesłańca". Ze zbiorów Archiwum korl> stali glóllnie studcnci i pracownicy naukowi Uniwcrsytetu Wrodawskiego i WSI' w Krakowie. Archiwum pnllladzi mgr Paulina Suchecka. Magdalena Rostworowska 72. WALNE ZGROMADZENIE DELEGATÓW POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO, ZIELONA GÓRA. 20 WRZEŚNIA 1996 72. Walnc Igrolllad/cnic Dclegatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego otworzyła I. Soppa. Prezes Oddziału PTL \I Zicloncj Górze. witając serdecznie wszystkich zebranych, w tym gości zagranicznych. Prezes wyrazila nadzieję. że będzie to czas owocnych obrad, przemyśleń oraz wytyczenia drogi dla PTL na dalsze lata. Prezes poinformowała też zebranych o programie tego dnia oraz pr/ckuala informacje organizacyjne. Następnie poprosiła Z. Kłodnickiego. Prezesa PTL. o zabranie głosu. Prezes powitał zebranych. II' tym Anatola Omclaniuka. Przewodniczącego Krajowej Rady Towarzystw Regionalnych i wiceprzewodniczącego Dolnośląskiego Towarzystwa SpołecznoKulturalnego. Następnie przedstawi! porządek obrad WZD, który zebrani przyjęli jednogłośnie: - Wybór Przewodniczącego i Sekretarza obrad - Wspomnienie zmar/yeh członków PTL - Odczytanic protokółu z poprzedniego. 71. WZD PTL - Powołanie Komisji Mandatowej. Wnioskowej i Skrutacyjnej - Spra\\"Ozdani.: S.:kr':larza G.:neralnego - Sprawozdanie Skarbnika - Sprawozdanie Ciłówn"i Komi~ji Rewizyjnej - Sprawozdanie Redakcji Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga - Sprawozdanie Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej - Dyskw~ja nad sprawozdaniami i udzielenie absolutorium ustępującemu Zarządowi - Wystąpienie Komisji Mandatowej - Wybory - Sprawozdania oddzialów i sekcji zainteresowań - Przedstawienie wyników wyborów - Wystąpienie Komisji Wnioskowej - Wystąpienie nowego Prezesa PTL - Zamknięcie obrad �358 Prezes poprosił o dyscyplinę czasową podczas wystąpi cli zc względu na bogaty porządek obrad. O przewodniczenie obradom poproszono prof. dr hab. Annę Brzozowską-Krajkę. zaś funkcję Sekretarza powierzono Alfredowi Gaudzie. Delegaci jednogłośnie zaaprobowali kandydatury. Przewodnicząca podziękowała za wybór. następnie poprosiła Prezesa o odczytanie informacji o zmarłych członkach Towarzystwa. Prezes przeprosił. żc z powodu nagromadzenia spraw jedynie wymieni nazwiska kolegów. którzy odeszli. a którzy pozostaną w pamięci członków Towarzystwa. Zmarł i: Z Oddziału Toruliskiego - Anna Jachnina. wieloletni pracownik Rozgłośni Regionalnej Pol· skiego Radia w Bydgoszczy. popularyzator kultury ludowej. szczególnie lolkloru muzycznego i sztuki ludO\v~j. Z Oddziału Krakowskiego - Tadeusz Korzinek z Koła laintcrcsowat'l Kulturą Ormian oraz Norbert Lippóczy. Tarnowianin. propagator kultury węgierskicj. kolekcjoner sztuki ludowej. Z Oddziału Śląskiego - Anna Oczkowska. kierownik Nadwiślar\skicgo Parku Ftnogralicznego. Z Oddzialu Łódzkiego - Henryk Burzyliski. znany i ceniony artysta ludowy. Księżak i Łowiczanin. Z Oddzialu w Mszanic Dolnej - Stanisław Ciężadlik. artysta i propagator kultury ludowej. Zmarłych uczczono minutl! ciszy. W kolejności porządku obrad protokół z 71. Walnego Zgromadzenia Delegatów odczytała Maria Niewiadomska-Rudnicka. Następnie dokonano wyboru komisji: Do Komisji Mandatowej zgłoszono kandydatury Krystyny Kaczko. Elżbicty Królikowskiej i Anny Spiss. Do Komisji Wnioskowej zgłoszono kandydatury Marii Parnowskiej. Małgorzaty GolickiejJabłońskiej. Alicji Malety. Do Komisji Skrutacyjncj zgłoszono kandydatury .lana Cieślaka. Pauliny Sucheckiej. Marii Gołubkow. Po wyrażeniu zgody przez kandydatów delegaci jednogłośnie zaaprohowali skład komisji. W dalsz~i kolejności porz1ldku ohrad zostaly przcdstawione spramlz.dania Sekrctarza Gcneralnego PTL (odczytała Magdalena Rostworowska). Skarbnika (odczytał I.bigniew Torol\ski) i Głównej Komisji Rewizyjnej (odczytał Jerzy Adamczewski). Sprawozdanie z prac Redakcji Dzid Wszystkich Oskara Kolherga odczytal Bogusław Linelte. zgłaszając jcdnocześnie wniosek o przejście Redakcji DWOI\. z powodów linansowych do innych struktur. Rozważane jest przejście do Instytutu Badań l.iterackich. O działalności Ośrodka Dokumentacji i In liJrmacj i Elnogralicznej poinlilrllH)\vala delegatów Bogusława Kopczyi\ska-Jaworska. Podziękowała pracOl\l1ikom ODilE za prac.,: IV nicslabilnych warunkach oraz kolegom z terenu za lIspółpracę przy opracollywaniu bazy danych dotyczących twórców ludowych. Poprosiła też o nadsyłanie not bibliogralicznych prac o małym nakładzie ukazujących się w \\ ydawnietwach regionalnych. aby zoslały umieszczone w bihliograliach przygotowywanych w Ośrodku. Sprawozdania zostały jednoglośnie przyj.,:te. Po odczytaniu sprawozdań Przewodnicząca oddała głos I. Kłodnickiemu. który podziękował tym wszystkim. z którymi mial zaszcz)'1 \\spółpracolVać - redaktorom serii \\ydawniczych Zbigniewowi JasiewiczolVi. Czesławowi llernasowi. śp. Jadwidze Kucharskiej. Bogusławowi l.inette. Januszowi Kamockiemu. l.eszkowi Dzięglowi. Bronislawie Kopczyi\skiej-Jaworskiej (Kierownikowi ODiłE i za akcję ..Ginące Z3\\ody"). przewodniC/,\cemu CKR Jerzemu Adamczewskiemu. kolegom i koleżankom z ZeJ. praeownikom etatowym I'TI.: \\szyslkim. którzy są współautorami sukcesów To\\arzyslwa. Naslępnie głos zabrał Anatol Omelaniuk. gość WID PTI .. który przyhyl. aby pozdrowić uczestników Zjazdu od regionalistów. Wyraził opinię. że I'lL jesljednym z naj\\ i.,:kszyeh sojusz- �359 ników regionalistów. Podzit;kowal Zygmuntowi Kłodnickicmu za współpracę przy opracowywaniu Karty Regionalizmu Polskiego i Bronislawie Kopczyńskiej-Jaworskiej za współpracę z Krajową Radą Towarzystw Regionalnych. zaprosił również na I. Krajowy Kongres Kultury Wsi, którego rolą ht;dl.ie przyśpieszenie powstania programu rozwoju kultury na wsi. Kongres będzie ważnym krokiem na rzecz kultury wiejskiej. ochrony zabytków, twórczości ludowej. W dyskusji Zbigniew Jasiewicz podkreślił osiągnięcia ostatniej kadencji Towarzystwa: utrzymanie agend. uzyskanie funduszy na działalność. wzmocnienie autorytetu naukowego PTL. Było to możliwe dzit;ki pracy aktywnych członków Towarl.ystwa. zwłaszcza Zygmunta Kłodnickiego. Zbigniewa Tororiskiego. Jerzego Adamczewskiego. oraz pracowników etatowych z Anną I.ubańską na ezck. Wniosek o udzielenie absolutorium ustępującemu Zarządowi Głównemu. zgłoszony przez przewodniczącego <iKR .I. Adarnczewskiego. zebrani nagrodzili brawami. Po sprawdzeniu kworum odhylo sit; glosowanie. Przy 44 obecnych (na 61) delegatach i 20 osobach z ZG wstrzymujących się od głosu .. 24 głosami udzielono absolutorium ZG. Przewodnicz'lca Komisji Mandatowej Krystyna Kaczko przedstawiła zebranym nazwiska kandydatów do władz Tll\\arz)'stwa. rckomendowanyeh przcz ustępujący Zarząd: do larządu Glówneg,o: L Berendt. .I. Bohdanowic7., M. Fornal, A. Gauda, J. Heidenreich, Z. Jasiewic7.. K. Kaczko. Z. Kłodnicki, B. Kopczyńska-Jaworska A. Kowalska-Lewicka, A. Kwaśniewska. T. Lasowa. B. Linclte. M. Parnowska. A. Ratąi. M. Rostworowska, T. Smolińska. A. Stawarz. I.. TorOliski. R. Tuh,~ja. B. Turno: do Głównej Komisji Rewil.yjnej: .J. Adamczewski. W. Sadowski: do Sądu Koleżcliskiego: S. Chmielowski. Z sali padły nazwiska: J. Luczkowski, I. Soppa, 1\. Spiss. Na tym listę zamknit;to. Sprawozdanie z działalności oddziałów odczytali przedstawiciele: z Gdańska (E. Gilewska), Krakowa (A. Spiss). Lodzi (M. Golicka-Jablońska). Mszany Dolnej (l. Kaplan). Opola (K. Lach), Opoczna (.I. Luczkowski). Poznania (E. Bączyńska). O. Śląskiego (K. Kaczko). Lublina (A. Brzozowska-Krajka). Warszawy (A. Stawarz), Wrocławia (M. Marczyk) i Zielonej Góry (I. Soppa). Pozostałe oddziały zrezygnowały z publicznych wystąpień i dołączyły sprawozdania do akt. Następnie Komisja Mandatowa stwierdziła. że liczba obecnych spełnia warunki kworum i zebranie jcst prawomocne. Komisja przedstawiła też regulamin wyborów. Delegaci olrzymali listy kandydatów do Zarządu Głównego, Komisji Rewizyjnej i Sądu Koleżeńskiego. Komisja Skrutacyjna przeprowadziła wybory. W trakcie ohliczania glosów przewodnicząca Komisji Wnioskowej zapoznała zgromadzenie ze zgloszonymi wnioskami: I. Walne Zgromadzenie zapoznało się z projektem listu do Prezydenta Rzeczypospolitej w sprawie dotacji na dokończeni<: prac nad edycją ostatnich tomów Dzieł wszystkich Oskara Kolberga. Projekt listu przedstawił prof. Bogusław Linette. Zebrani wyrazili zgodę na wysłanie listu w imieniu WZD. List został podpisany przez przcwodniczącą obrad. 2. Następnie Zjazd wyraził zgodę na przeniesienie. w razie potrzeby, Redakcji DWOK do innych struktur na przykład Instytutu Badań Literackich PAN. 3. Przeglosowano też wniosek o powołanie nowej Rady Wydawniczej i wniosek Głównej Komisji Rewizyjnej o zmiant; polityki wydawniczej PTL. 4. Na wniosek Anny Kowalskiej-Lewickiej uchwalono przyznawanie dyplomów uznania zasłużonym dla Towarzystwa. 5. Nadano dyplom członka honorowego PTL doc. Soni Kovacevicovej ze Słowacji oraz dyplom uznania dr. Wiesławowi Sauterowi. założycielowi i pierwszemu Prezesowi Oddziału w Zielonej Górze. 6. Walne Zgromadzenie poparlo wniosek proC Zbigniewa Jasiewicza o powołanie przez ZG PTL Komisji. która przygotowałaby propozycje ewentualnej zmiany nazwy Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego lub zebrała inne opinie na ten temat. �360 7. Delegaci przegłosowali dwie propozycje związane z organizacją 73. Walnego Zgromadzenia Delegatów PTL. Za propozycją Oddziału z Mszany Dolnej opowiedziało si.,: 25 osób, a za propozycją Oddziału Warsza\vskiego - 13 osób. W 1997 roku W/,D odh.,:dzie się więc w Mszanie Dolnej. Komisja Skrutacyjna prz.:dstawiła wyniki \\yhorów w tajnym głosowaniu. Do Zarządu Glównego Polskiego Towarzystwa Ludoznawcz.:go weszli: Elżhieta Berendt. Janusz Bohdanowicz. Alfred Gauda. Jan Heidenreich. Zbigniew Jasiewicz. Krystyna Kaczko. Zygmunt Klodnicki. Bronisława Kopczyńska-Jaworska. Anna Kwaśniewska. Teresa Lasowa. l30gusław l.inette. Maria Parnowska Andrzej Rataj. Magdalena Rostworowska. Teresa Smolińska, Zbigniew Toroński. Irena Soppa., Roman Tubaja. 13ernadetla Turno. Zarząd Towarzystwa ukonstytuował się następująco: Prezes - Zygmunt Klodnicki. Wiceprezesi - I3ronislawa Kopczyńska-Jaworska., Teresa Smolińska, Sekretarz Generalny ~ Magdalena Rostworowska. zastępca - Alfred Gauda. skarbnik - Zbigniew Toroński. zastępca - Janusz Bohdanowicz. W skład Głównej Komisji Rewizyjnej weszli: Jerzy Adamczewski. Maria Gołubkow. Wojciech Sadowski. Zast.;pcy członków CKR: Mieczysław Soppa i Irena Wronkowska. Skład Sądu Koleżcliskiego: Anna Brzozowska-Krajka. Stanisław Chmielowski. Anna Tyszkowa. .Haria :Viewiadol1/ska-Rlldnicka 73 WALNE ZGROMADZENIE DEl.FGAT()W POLSKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNA WCZEGO. MS1ANA DOLNA. 25 WRZEŚNIA 1997 73. Walne Zgromadzcni.: D.:kgatów Polskiego Towarzystwa l.udoznawczego otworzyła prof Bronisława Kopczyńska-Jaworska. wiceprezes PTL. witając scrdecznie zebranych. nast.;pnie poprosiła przedstawiciela gospodarzy WZD - .lana Kapłona. pn:zcsa Oddziału w Mszanic Dolnej. który powitał wszystkich IV "malej ojczyźnie" Zagórzan. w miejscu. gdzie dziala! i tworzył Władysław Orkan. B. Jaworska zaproponowała. hy zebranie zechciał poprowadzić praes PTl. prof Zygmulll Kłodnicki przy pomocy All"reda Gaudy. zastępcy Sekretarza Generalnego. jako i.: są najlepiej wprowadzeni w problematykę Towarzystwa. Zebrani przez aklamacj.,: wyrazili z.god.;. Na wstępie Z. K!odnicki przedstawił WZD propozycję Zarz<ldu Głównego. ahy w 50-lecie Oddziału w Mszanie Dolnej nadać Janowi Kapłonowi. od 13 lat Prezesowi Oddz.iału. autorowi opracowania dziejów Oddziału Mszańskiego. godność członka honorowego. Wniosek Zarządu Głównego WZD przyjęło jednogłośnie. W dalszej części Prezes przedstawił porządek obrad Zgromadzenia: I. Powolanie Komisji Wnioskowej 2. Wspomnienie zmarłych członków PTL 3. Wystąpienie prezesa PTL 4. Sprawozdanie Sekretarza Generalnego 5. Sprawozdanie Skarbnika 6. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej 7. Sprawozdanie ODilE (Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnogralicznej 8. Sprawozdanie Redakcji Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga 9. Sprawozdania oddziałów I O. Dyskw~ia I. Do Komisji Wnioskowej zaproponowano: mgr. J. Cieślaka. dr. K. Woźniaka. prof Józel"a Peł"-ę. Zebrani przyjęli skład Komisji przy jednym głosie wstrzymującym si.;. �361 2. W okresie od ostatniego WZD zmarli: - z Oddziału Warszawskiego: Liii Maria Judenko-Szwengrub i Stanisław Marciniak z Koła Łużyczan - z Oddzialu Poznańskiego: red. Józef Pieprzyk - z Oddziału w Mszanie Dolnej: Jan Kroczka - z Oddziału Lubelskiego: Helena Babinicz - z Oddziału w Zielonej Górze: Wiesław Sauter - zało7.yciel Oddziału - z Oddziału Gdańskiego Piotr l.eo - przewodniczący Koła Ormian - z Oddziału Śląskiego: Jan Heidenreich - z Oddziału Bielsko-Biała: Małgorzata Tamawa Zebrani uczcili pamięć zmarłych minutą ciszy. 3. W swym wystąpieniu Prezes PTL przedstawił obecną trudną sytuację finansową Towarzystwa. Zarówno Komitet Badań Naukowych jak i Ministerstwo Kultury i Sztuki przekazują dotacje celowe w wysokości 60-70% potrzeb. Dzięki dotacji na bazę danych "Ginące Zawody" z MKiS utrzymywał się dotąd Ośrodek Dok.umentacji i Informacji Etnograficznej w Łodzi. Ze strony Senatu Uniwersytetu Wroclawskiego Towarzystwo otrzymało gwarancję bezpłatnego użytkowania pomieszczeń biblioteki i magazynu wydawnictw oraz biura. Pracownicy Towarzystwa utrzymywani są głównie z dochodów, płynących zc sprzedaży książek - w ten sposób opłacane są etaty: księgowej, redaktora, sekretarki, magazynierki (pracę bibliotekarek pokrywa KBN). 4. W dalszym porządku obrad sprawozdanie Sekretarza Generalnego odczytała M. Rostworowska. W uzupełnieniu do wystąpicnia Prezes poinformował, że z naj nowszych wydawnictw Towarzystwa Kronika PlL (o której promocję w oddziałach bardzo prosi) jest do nabycia w cenie 20.00 zł za egzemplarz. zaś książkę Piękno lI:':yteczne c::ypiękno ginące uczestnicy Zgromadzenia otrzymają bezpłatnie: w materiałach z WZD jako dar od Ministerstwa Kultury i Sztuki. 5. Sprawozdanie Skarbnika wygłosił Zbigniew Toroński. 6. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej przedstawił Jerzy Adamczewski. 7. Sprawozdanie Ośrodka Dokumentacji i Informacji Etnograficznej odczytała Bronisława Kopczyńska-Jaworska kierująca Ośrodkiem. W nawiązaniu do sprawozdania Z. Kłodnicki podziękował kierownikowi 13. Jaworskiej oraz pracownikom ODilE Marii NiewiadomskiejRudnickiej i Małgorzacie Wilbik za pracę w tak trudnej sytuacji finansowej (dotacje z KBN są drastycznie niskie). Pracc nad bazą danych, dzięki którym powstała książka Piękno użyteczne cy piękno ginące stworzyły większe możliwości uzyskania dotacji również dla PTL, zaś publikacja wydana w nakładzic 10 tys. egzemplarzy spotkała się z szerokim zainteresowaniem. 8. Z powodu nieobecności przedstawicieli Rcdakcji Dziel Wszystkich Oskara Kolberga, Prezes poinformowal delegatów o przekształceniu Redakcji w Instytut im. Oskara Kolberga (lOK) i przedstawił projekt umowy PTL i Instytutem z prośbą o uwagi przed ostatecznym jej podpisaniem. B. Jaworska wystąpiła z wnioskiem fórmalnym aby dyskusja nad sprawozdaniami i decyzjami dotyczącymi DWOK nastąpiła przed sprawozdaniami oddziałów. Zebrani wyrazili zgodę na zmianę porządku obrad. Dyskusja toczyła się nad niedopatrzeniami w umowie przedstawionej Towarzystwu przez instytut im. O. Kolberga. podpisanej przez prof. Gerarda Labudę, przewodniczącego Rady Naukowej lOK. B. Jaworska zapytałajaka w świetle umowy będzie sytuacja subskrybentów OWaK. Wojciech Sadowski zadał p}1anie jak będą t~aktowane zobowiązania finansowe powzięte jeszcze przez Redakcję DWOK w świetle nowej umowy, czy nie należałoby w nil'Cjzawrzeć klauzuli dotyczącej uprzednich zobowi<j7ań i obietnic OWOK. Z. Toroński wyjaśnił. że zobowiązania zostaną ujęte w bilansie ro/.liczeniowym z DWOK. Boguslaw Linctte II' swym wystąpicniu poinformował. w jaki sposób funkcjonowała Redakcja przez 9 lat pełnienia przel niego funkcji Redaktora (w końcu 1996 roku pracownicy nie otrzymywali wynagrodzeń. bezskuteczne były zabiegi o dotacje). B. Linette z goryczą wyznał, iż Wojciech Lysiak. pełniący po nim tę funkcję przez parę miesięcy, w momencie rezygnacji otrzymał �362 podziękowanie, z nim zaś nawet formalnie nie rozwiązano umowy. Z. Kłodnicki przeprosił byłego Redaktora za powstałe niedopatrzenie przypominając. że podziękował mu osobiście na wspólnym zebraniu Rady Naukowej i Prezydium ZG PTL, kiedy B. Linelle z/ożył rezygnację. W takiej sytuacji, w związku z rezygnacją 8. Linette ze stanowiska Redaktora DWOK, Ewa fryśPietraszkowa sformulowała wniosek, iż Walne Zgromadzenie Delegatów przyjmuje do wiadomości rezygnację B. Linette w dniu 6.12.1996 r. oraz wyraża mu serdeczne podzic;kowanie za wieloletnią pracę na stanowisku. Redaktora DWOK. Wniosek przyjęto przy jednym głosie wstrzymującym się. W dalszym ciągu przedmiotem dyskusji stał się majątek ruchomy DWOK w postaci komputerów, los archiwaliów i sytuacja mąjątku także w przypadku gdyby Instytut przestał funkcjonować. W dyskusji udział wzięli: Z. Jasiewicz, Anna Kowalska-Lewicka. Z. Toroński, Andrzej Ratąj, Alfred Gauda, B. Jaworska, Ewa Fryś-Pietraszkowa. Uznano za konieczne zinwentaryzowanie majątku. co jest wymagane przy podpisywaniu umowy. Spis obejmować ma również dokumentację, jaka powstała w Redakcji DWOK przez 37 lat jej istnienia. Konieczne okazało się również ustalenie czy wszystkie teki rękopisów O. Kolberga są własnością PTL. czy były złożone jako depozyt. Z. Kłodnicki zaproponował powołanie komisji opracowującej nowy projekt umowy mającej na celu ochronę wydania D=ieł ws=ystkich Oskara Kolberga i ochronę interesów PTL. Do Komisji zaproponował: Z. Torońskiego, W. Sadowskiego (którzy przygotujll protokół zdawczo-odbiorczy), A. Kowalską-Lewicką i A. Ratllja. Wobec przedłużąjącej się dyskusji, przy braku kompletu dokumentów (rewersów własności archiwaliów; spisu z natury. statutu lOK), B. Jaworska zaproponowała przegłosO\\anie przez WZD wniosku Z. Klodnickiego. Dodala, że powołana komisja powinna się ząjąć kwestiami własności archiwaliów. już istniejącym dorobkiem DWOK, pracami będącymi w toku: należy wszystkie materiały zinwentaryzować. zdecydować, które z nich są depozytem PTL. a które własnością Instytutu. Konieczna jest też konsultacja z prawnikiem dotycząca praw majątkowych. które muszą być jasno i ostatecznie sprecyzowane w umowie. W głosowaniu nad powołaniem komisji w wyżej wymienionym składzie. 3 osoby wstrzymały się od głosu. Wniosek B. Jaworskiej. że WID nadaje komisji pełne uprawnienia dotyczące ostatecznego tekstu umowy zostal prz)~jęty przy 4 osobach wstrzymujących siC;od głosu. 9. W punkcie dotyczącym sprawozdań oddziałów A. Rataj wystąpił z formalnym wnioskiem. aby w wyjątkowej sytuacji tak istotnej dyskusji nad umową z Instytutem im. O. Kolberga, odstąpić od czytania sprawozdań i złożyć je do wglądu u A. Gaudy. Sekretarza WZD. Wniosek zaakceptowano przy 2 głosach wstrzymujących się. Prezes poinformował zebranych o decyzjach Zarządu Glównego z 25.09.1997 roku o utworzeniu stanowiska dyrektora biura i powierzeniu jego obowiązków mgr Paulinie Sucheckiej (pracującej także nadal w bibliotece PTL). oraz o zwolnieniu ze stanowiska Redaktora Wydawnictw dr. Antoniego Kuczyńskiego. Poinformował też o uchwaleniu przez 7,(, PTL. by w bieżącej kadencji funkcję przewodniczącego Rady Wydawniczej PTL pelnił urzędujący prezes Towarzystwa. Przygotowania Regulaminu Rady Wydawniczej PTL i przedstawienia go do dyskusji podjęła się A. Kowalska-Lewicka. Prezes przedstawił też I'.gromadzeniu propozycję Oddzialu Krakowskicgo aby w IOO-lecie powstania Oddziału. 74. WZD odbyło się w Krakowie - wniosek przyjęto przez aklamację. W związku z utratą przez prot: Dorotę Silllonides dorobku. archiwum i bibliotcki \II czasie powodzi. Prezes zwrócił się z apelem o pomoc w odtworzeniu jc:j biblioteki. Poprosił aby listy z ofertami pozycji przesyłać pod adrescm Biura Senatu lub Uniwersytetu Opolskiego. Zwrócił się też do Z. Jasiewicza i B. Jaworskiej z propozycją przygotowania listu od członków Walnego Zgromadzenia PTL IV Mszanic Dolncj z wyrazami żalu z powodu utraty dorobku i z gratulacjami 7. powodu ponownego wybrania prof. D. Simonides na Senatora RP. W wystąpieniu Komisji Wnioskowej Jan Cieślak poinli.JrITIowai.że poza wnioskiem o nadanie godności członka honorowego PTL Janowi Kapłonowi inne nic wpłyn.;/y. Na zakończenie obrad Praes podziękował pracownikom i członkom Prczydium oraz wszystkim zebranym delegatom za współpracę. Maria NiewiadollJska-Rudnicka �363 14. MI~[)ZYNAR()DOWY KONGRES NAUK ANTROPOLOGICZNYCH I ETNOLOGICZNYCH ..WIEK XXI WIEKIEM ANTROPOLOG l!"', WILLIAMSBURG. USA, 26 LIPCA - I SIERPNIA 1998 MiędzynarodoWI:: Kongresy Nauk Antropologicznych i Etnologicznych (ICAES) organizowane są przez Międzynarodową Unię Nauk Antropologicznych i Etnologicznych (IUAES) co pięć lal. Historia Kongresów sięga roku 1934. kiedy to odhył się pierwszy Kongres Nauk Antropologicznych i Ftnologicznych w Londynie. Międzynarodowa Unia Nauk Antropologicznych, organizacja o najszerszym ohecnie zakresie oddziaływania, zrzeszająca instytucje naukowe i członków indywidualnych z ponad 50 krąjów świata. powstała później, dopiero w roku 1948. Od czasu powolania Unii ohydwic inicjatywy organizacyjne zostały połączone i Prezydent Kongresów pełnił jednoczcśnic obowiązki Prezydenta Unii. Fonnalne zjednoczenie obydwu organizacji nastąpi lo jednak w kilkadziesiąt lat po połączeniu, w roku 1968. Ostatni przed Williamsburgiem Kongres odbył się w Mieście Meksyk (1993). następny zorganizowany zostanie w roku 2003 we Florencji. Akceptacja Willamshurga jako micjsca Kongresu hyła zasługą prof. Mario D. Zamora, wybranego na prezydenta Unii w Meksyku. Prof M. D. Zamora umiera jednakże w kilka dni po wyborze (patrz nekrolog w l. 76 .•. Ludu"), a jego obowiązki przejmuje prof. Vonson Sutlive, także z Williamsburga. Funkcje sekretarza Kongresu i przewodniczącej Rady Programowej pełniła prof Tomoko Ilamada. Instytucją goszczącą Kongres był College ol' William and Mary, zalożony w roku 1693. druga ze względu na wiek szkoła wyższa w Stanach Zjednoczonych. Uniwersytet. położony w pobli7.u rzeki James w Wirginii. w bezpośn::dnim sąsiedztwie miejscowości o znaczeniu his:oryeznym. Jamestown i Yorktown. jest znanym ośrodkicm antropologicznym. Miejscowy Instytut Antropologii specjalizuje się między innymi w badaniach społeczeństw trzeciego świata. przcde wszystkim południowo-wschodniej Azji. oraz w archeologii historycznej. Na Kongrcs przybyło około 1500 antropologów. etnologów i przedstawicieli nauk pokrewnych z wielu krajliw świata. Oczekiwano jednakże na przyjazd znacznie liczniejszej grupy uczestników: ograniczenia stworzyły wysokie koszty udzialu w Kongresie, spowodowane między innymi hrakiem wsparcia ze strony rządu Stanów Zjednoczonych. Obrady otworzył wykład prof C. Kottaka z Uniwersytetu Michigan ,.Wezwanie dla państwa". wskazujący na ważne zadania organizacji polityczncj. jaką jcst państwo, w zmieniająccj się rzeczywistości spolecznokulturowej współczesncgo świata. Trzy sesje plenarne nazwane zostały .,Historia antropologii" (przcwodnic/.ący R. L Carneiro) ... Miasto i jego przyszłość" (przewodniczący G. Ansari) oraz ..Rasy i prawa" (przewodniczący V. Sutlive). Dalsze prace Kongresu odbywaly się w ramach okolo 300 ..warsztatów". sesji w sckcjach oraz dyskusji panelowych. Jedno ze spotkań roboczych zgromadziło redaktorów czasopism antropologicznych i etnologicznych. dyskutujących pod przewodnictwcm pro[ R. G. Foxa nad takimi sprav/ami. jak kontrola jakości i oryginalności publikowanych artykułów. czasopisma elektroniczne oraz skutki umiędzynarodowienia nauki dla pisarstwa i wydawnictw naukowych. Kongresowi towarzyszyły koncerty. festiwal filmów etnograticznych. wystawy. przcdstawienia teatralnc oraz prezentacje i sprzedaż wydawnictw antropologicznych. Sesje naukowe w sekcjach. podstawowa forma dyskusji kongresowych. organizowane były zjedncj strony przcz stałe komisje Unii. których działa obccnie 18. a z drugiej przez indywidualnych hadacz). zgłasz<\jących propozycję tcmatyki scsji i skupiających wokół siebie osoby zainteresowane. Komisje. stwarzające mo7.1iwości wymiany infórmacji także w okresie między kongresami i intcrkongresami Unii. mi.,:dzy innymi poprzcz publikacje. kontakty dwustronne i spotkania robocze. okazały się w trakcie prac kongresowych efektywnymi organizatorami sesji. Zapewniały bo\\iem zarówno odpOlvicdni dobór referentów jak i gromadziły szersze zespoły dyskutantów. Przyjęte przcz organi/atorów cele Kongrcsu obejmowały: refleksje nad oświadczeniami z ostatnich 100 lat antropologii; analizę zadań stojących przed antropologią w XX! wieku oraz oceno; możliwości wykor/.yslania antropologii w politycc. edukacji. gospodarce i innych ważnych �364 dla człowieka dziedzinach. Ten szeroki program tylko w części znalazł odbicie w problematyce obrad. Wprowadzeniem do nich były bez wątpienia sesje plenarne. które w zamierzeniach organizatorów miały wskazywać na istotne problemy nauk antropologicznvch u progu przyszłego wieku. Pierwsza z nich dotyczyła retleksji nad drogą jaką przeszła sama antropologia kulturowa od etapu ewolucjonistycznych fascynacji do postmodernistycznej retleksji i od zainteresowań skupionych na egzotycznych ludach do współczesnych dociekań nad formami kultury i życia społecznego w krajach zachodniej cywilizacji. Ta problematyka historyczna była nic:cjako dobrym wstępem do drugiej sesji plenarnej poświęconej miastu i jego przyszłości jako ważnemu obiektowi badań antropologicznych \V naszym i nadchodzącym stuleciu. Zdecydowana większość wygłoszonych w trakcie tej sesji referatów dotyczyła współczesnych problemów wielkich metropolii oraz sposobów wykorzystania antropologicznych ekspertyz \V administrowaniu miastami i w projektowaniu ich rozwoju, słusznie wskazując na fakt. iż większość ludzkości. nic wyłączając krajów trzeciego świata. zamieszkuje obecnie środowisko zurbanizowane. Trzeci wielki temat poruszany w trakcie sesji plenarnych związany był z kwestią rasy i konceptualizacji tej koncepcji w dzisiejszym dyskursie naukowym. politycznym i potocznym. Referenci za~tana\Viali się nad podstawami biolo· gicznymi koncepcji rasy oraz nad implikacjami jakie pociąga za sobą używanie tej konstrukcji klasyfikacyjnej w stosunkach społecznych. edukacji. biznesie. Ze względu na kontrowersyjność głoszonych poglądów dyskusja wokół tej kwcstii byla niczwykle gor<Wa. bowiem ścicrały się w niej poglądy "politycznie poprawne" z przekonaniami antropologicznymi rozdzielającymi idee rasy rozumianej jako ..konstrukt mentalny"' służący do •.Iudowej" klasyfikacji ludzi według widocznych cech tizycznych a koncepcją rasy mającą (lub nie posiadającą) zakorzenienie II' podstawach biologiczno-genetycznych. Poruszane w trakcie sesji plenarnych wątki pojawiały się oczywiście także w trakcie niezliczonych sympozjów w jakie obfitował Kongres. Niestety nie wszystkie z nich doszly do skutku. bowiem wielu antropologów nie przybylo do Williamsburga rezygnując z udziału w spotkaniu. Sprawi/o to uczestnikom sporo kłopotu. bowiem często bezproduktywnie krążyli po uniwersyteckim miasteczku w poszukiwaniu sesji uwidocznionych w programie. które w istocie okazywały się tylko papierowymi fantomami. Tematyka szczegółowa Kongresu była bardzo rozproszona i obejmowała w zasadzie niemal wszystkie specjalności. subdyscypliny i pola badawcze eksplorowane współC/.eśnie przez antropologów. Obok tradycyjnie obecnej na lego rodzaju spotkaniach tematyki z z.akresu antropologii biologicznej (fizycznej). której nic poświt;camy tu uwagi. antropologia kulturowa (społeczna. clllologia) prezentowała się niezwykle interesująco umożliwiaj'lc uczestnikom zorientowanie się w aktualnych tendencjach badawczych i w rozwijających sit; prądach zainteresowań istotnych dla rozwoju naszej dyscypliny w przyszłym stuleciu. Bardzo dużo wystąpieil i sympozjów poświęconych było problematyce antropologii etniczności. co w dut.ej mierze bylo odzwierciedleniem żywiołowego rozwoju tej specjalności począwszy od lat 70. Analizowano konflikty etniczne i politykę narodowościową. procesy powstawania narodów i przejawy dnonacjonalizmu, poświęcano uwagt; strategiom obieranym przez grupy mniejszościowe i narodowe w epoce globalizacji. zajmowano si.,: problemami tożsamości. rasy. etnicznymi granicami i separatyzmami etnicznymi. a także edukacj'l wielokulturową. oraz losem przesiedleńców i uciekinierów, wreszcie zasadami organizacji etnicznych środowisk imigracyjnych i mechanizmami ich trwania. Już tradycyjnie silnie reprezentowana była antropologia płci (anThropology a/gender). powstała z antropologii feministycznej. W tych ramach zajmowano sit; rohl dymorlizmu płciowego w dziejach. pozycją kobiety w dobie globalizacji w różnych kontekstach kulturowych i politycznych, znaczeniem płci w rozwoju krajów trzeciego świata, wreszcie perspektywami badail nad płcią w kulturze IV przyszłym stuleciu. Dużo referatów poświęconych było problematyce globalizacji. Zastanawiano si.,: nad rolą antropologii jako nauki o kulturowym zróż.nicowaniu w świecie zunitikowanych wartości i wzorów. �365 nad możliwościami oddziaływania antropologów na świat polityki i biznesu. wreszcie omawiano problemy ochrony przyrody i zasobów naturalnych w związku z prawem zamieszkałych tam łudzi do kontynuowania swego stylu życia w niezniszczonym środowisku. Ta ostatnia problematyka łączyła się z zagadnieniami antropologii ekologicznej także mocno reprezentowancj na Kongresie. Sporo czasu w obradach poświęcono na zagadnienia analizy roli ekosystemów w rozwoju kulturowego zróżnicowania., adaptacji ludów tubylczych do swego naturalnego środowiska i roli ludowej wiedzy agrotechnicznej w eksploatacji ekosystemów. W związku ze światowym rozwojem przemysłu turystycznego nowa dziedzina w postaci antropologii turystyki od lat już kilkunastu stąje się coraz silniejsza i widoczna na arenie międzynarodowej. Podobnie było i w Williamsburgu, gdzie tej problematyce poświęcono sporo uwagi, w tym takim zagadnieniom jak wpływowi turystycznego ruchu n'a zmianę kultury ludów tubylczycII. roli tak zwanej ekoturystyki w 07.ywieniu gospodarczym regionów trzeciego świata, znaczeniu turystyki w kształtowaniu tożsamości etnicznej (narodowej), tak zwanej turystyce sentymentalnej oraz manipulal:jom przeszlością historyczną i archeologiczną dla celów intensyfikacji turystycznego rUl:hu. Kolejnym znaczącym i mocno obsadzonym problemem antropologicznych prezentacji i dyskusji byly zagadnienia z zakresu antropologii medycznej. które już od kilku kongresów stale znąjdują się w l:entrum uwagi. co należy bez wątpienia wiązać ze wzrostem znaczenia medycyny alternatywn<:.j we współcz<:snym świecie. Wśród poruszanych tematów ząjmowano się tradycyjną wiedza leczniczą. powiązaniami magii i lecznictwa ludowego, związkami między utrzymaniem zdrowcj kondycji a j(:>rmamiopieki zdrowotnej w różnych krajach oraz oddziaływaniem odżywiania na stan zdrowia i kondYl:ję biokulturową lokalnych populacji. Innym bardzo aktualnym tematem współczesnych kongresów antropologicznych jest antropologia prawna. T<: zagadnienia zyskały na aktualności ze względu na ich wagę związaną z etniCLnymi rcwindykal:jami. z problematyką wielokulturowości i z dążeniami do respektowania lokalnych tradycji pr'l\\'nych. Dlatego też na Kongresie sporo było referatów na temat prawa ludowcgo (etniczn<:go) i sposobów godzenia go z systemami prawa pozytywnego. Zastanawiano się nad prawami własności ludów tubylezych wzgl~dem zasobów naturalnych znąjdująeych się na ich terenie oraz szeroko omawiano różne aspekty tzw. pluralizmu prawnego, to jest takich sytuacji. IV których z<:względu na wielodniczność niektórych państw czy regionów i konieczność respektowania \\sp()łwyst.;pujących tam kultur. należy akceptować zasady (do jakiego stopnia., to kwestia dyskusji) wynikające z li.lI1kl:jonowania tam różnych. często bardzo odmiennych systemów prawnych. W związku z tą tematyką należy wspomnieć także o ważnym i do niedawna niemal nieobecnym nurcie zainteresowań alllropologicznych. a mianowicie o antropologii dziedzictwa kulturowego. która zd,~ie si.; dziś zasl~pować dawną specjalność znaną jako muzealnictwo etnograficzne. Współczesna antropologia tej orientacji to dziedzina zajmująca się nic tylko sposobami wystawienniczymi. gromad/,<:niem obiektów dla muzeów i ich opracowywaniem. ale specjalność, która przede wszystkim sIara si" kon<:entrować na problemach ochrony dziedzictwa kulturowego różnych etnosów i spll!ccz,ności. uznając prawa tychże grup do swobodnego dysponowania swoim majątkiem (artystycz.nym. intelektualnym. sakralnym). Dlatego też referaty związane z tym nurtem dotyezyly takil:h kw<:stii jak roli tubylczych antropologów w tworzeniu autochtonicinych centrów kulturowych chroni'lcy<:h zabytki przeszłości. jak ochrony miejsc świętych przed ich dewastacją. jak praw ludó\\' tubylczych do tzw. repatriacji obiektów muzealnych (czyli ich zwrotu pierwotnym \\łaśeicielom) uznanych za sakralne lub szczególnie ccnne dla zachowania tożsamości grupy i wzmocni<:nia j<:j durny etnicznej. Obok ty<:hnaj<:z.;ściej wysto;:pujący<:hnurtów obecne na Kongresie były także i inne pola badawcze. zarówno t<: bard/.i<:j /,akorzenione w tradycji dotychczasowYl:h studiów, jak i te, zwiastujące now<:obszary zainteresowań. Trudno tu byłoby wymienić wszystkie te tematy. ale na kilka z nich chcidibyśmy j<:szC/.<:z\\Tócić uwag.;. Jcśli chodzi o pierwszy wyżej wymieniony aspekt, nalci.aloby wspomnieć o studiach nad nomadyzmem i ludami pasterskimi. nad antropologią po- �366 żywienia (tym razem zajmowano się przede wszystkim piciem i napojami), antropologią dziecka, architektury, antropologią symboliczną. antropologią wizualną związaną z nowymi technikami dokumentacji życia społecznego i kultury. wreszcie o studiach etnohistorycznych i etnoreligioznawczych (tu jak zwykle dominowa/a problematyka szamanizmu). Wśród specjalności szybko zyskujących popularność wymienić należałoby przede wszystkim antropologi~ AIDS oraz studia nad starzeniem się i starością (anthrop%gy ofaging). co jest w rzeczy samej świadectwem zrozumienia przez antropologów wagi współczesnych problemów związanych z procesem starzenia się społeczeństw zachodnich i pojawianiem się nowych zagrożeri epidemicznych. Odmiennym zagadnieniem jest aspekt geograficzny Konferencji. zarówno biorący pod uwagę skład uczestników jak i poruszaną tematykę. Choć Kongres odbywał się na amerykańskim kontynencie to ani nie dominO\vali na nim antropologowie ze Stanów Zjednocl.Onych. ani lcż problematyka amerykanistyczna nic zaznaczyła się na nim niczym szczcgólnym. Niewiele mówiono o współczesnej kulturze amerykańskiego społeczeństwa ( tym coraz częścit:j zajmują się w USA specjaliści od popu/ar cu/lure sludies ), a tematyka indiańska. choć tu i ówdzie pojawiała się incydentalnie. to by/a rozproszona po najróżniejszych tematycznie sesjach. pcłniąc tam rolę raczej ilustracyjną dla prezentacji bardziej ogólnych zagadnień. Jednym z nielicznych wyjątków było spotkanie antropologów ze stanową (stanu Wirginia) reprezentacją wodzów kilku lokalnych plemion, cełcm przedstawienia dziejów i aktualnego stanu społeczności .,Pierwszych Amerykanów" Uak się ich teraz olicjalnie nazywa) na ziemiach nąjwcześniej kolonizowanych przez Europejczyków. Również zagadnienia latynoamerykanistyczne pojawiały się w tematyce obrad nader rzadko. co związane było przede wszystkim z nikłym udziałem antropologów z pobliskiego Meksyku i pozostałych krajów Ameryki Laciriskiej. Mimo sporego uczestnictwa antropologów europejskich problemy antropologii Europy. szczególnie zagadnienia współczesnych przemian także zepchnięte były na dalszy plan i rozproszone pośród nąjrozmaitszych tematycznie sesji (przeważnie poświęconych kwestiom etnicznym). Kilka większych sympozjów dotyczyło antropologii Afryki i szans jej rozwoju z udziałem nowego pokolenia tubylczych badaczy. Natomiast problematyka azjatycka zdecydowanie dominowa/a na Kongresie. podobnie jak i udział antropologów z tego kontynentu rwcał się wyraźnie w oczy. Duże delegacje z Chin. Indii i krajów arabskich, wspomagane amerykariskimi i europejskimi badaczami tych regionów. zadbały o dobrą prezentację wyników badań prowadzonych na Bliskim Wschodzie. w Azji Poludniowej i na Dalekim Wschodzie. Jednocześnie sympozja te umożliwily ukazanie dorobku bardzo licznych i silnych azjatyckich ośrodków lokalnych. które mniej lub bardzicj udanie starają się dziś łączyć własne, narodowe podejścia z interpretacją antropologiczną zapośredniczoną z myśli zachodniej. Można tylko w tym kontekście mieć nadzi~jł,:. iż przyszly kongrcs wc Florencji zostanie w podobny sposób wykorzystany przez europejskich badaczy, którzy wówczas hędą mieli szcze· gólną sposobność przedstawienia swych osiągnięć. Udział polskich uczestników w Kongresie w Williamsburgu był \\ięcej niż skromny. podobnie jak i delegatów z innych krajów byłego "obozu" (wyjąwszy Rosję i Rumunił,:). I lak z Uniwersytetu Warszawskiego przybyła prof. Ewa Nowicka wraz z dwójk,\ swych młodych współpracowników. Zaprezentowali oni wyniki swych badań nad tożsamością niewielkich grup etnicznych zamieszkałych tereny byłego ZSRR. Okazją ku temu było sympozjum prowadzone przez prof. Nowicką na temat małych narodów i ich szans przetrwania w dobie globalizacji. Z kolei prof Yiolctta Krawczyk-Wasilewska z Uniwersytetu Lódzkiego przedstawiła wyniki swych folklorystycznych badań nad środowiskiem ludzi zarażonych wirusem lilY. w!<\czająe się w ten sposób do debaty prowadzonej w ramach specjalistycznej sesji na temat antropologii AIDS. Prof. Zbigniew Jasiewicz i Aleksander Posern-Zieliński.(obaj z Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu) reprezentujący w Williamsburgu Komitet Nauk Etnologicznych PAN, uczestniczyli IV sesjach poświęconych ..stosunkom interetnicznym" i przcdstawili na nich wyniki swych badań nad tożsamością Polaków zamieszkałych tereny byłego ZSRR i nad nowymi procesami elnicznymi zachodzącymi obecnic IV środowisku indiańskim w Ekwadorze. Nic ulega wąlpliwości. iż tak skromna reprezentacja nic mogła przedstawić na tym nąjważnicjszym I()rum antropologicznym �367 świata ani wszystkich istotnych osiągnięć polskiej etnologii, ani też nie miała możliwości ukazania jej wspólczesnego znacznego zróżnicowania tematycznego i interpretacyjnego. Wartym podkn.:ślenia polskim wkładem w prace Kongresu było przygotowanie, wzorem lat poprzednich. pracy zespołowej zawierającej kilkadziesiąt artykułów etnologów i antropologów polskich. Tom dedykowany Kongresowi, zatytułowany Ethnology and Anthropology at the Time of Transformation. Po/and at the I -Itl1 Congress of the International Union of Anthropological and Ethnological Sciences. Lódź 1998. zredagowany przez dr prof K. Kalinowską i dr prof. D. Markowską. wzbudził dute zainteresowanie uczestników. Oddzielny nurt prac kongresowych stanowiły posiedzenia organizacyjne Unii. Sprawom organizacyjnym poś\vięcone zostaly dwa zebrania Rady Stalej oraz Zgromadzenie Ogólne. Przedmiotem obrad byl wybór miejsc następnego Kongresu i kolejnych Interkongresów. propozycje zmian w statucie oraz elekcja nowych wladz Unii. Ważną zmianą. przyjętą przez Radę Stałą Unii, jest możliwość wyboru Prezydenta Unii nie spośród członków delega<.:ji narodowej krąju, w którym ma się odbyć następny Kongres, lecz także spośród innych osób rekomendowanych przez Komitet Wykonawczy Unii. W ten sposób podkreślono znaczenie innych zadań Prezydenta, oprócz organizowania kolejnego Kongresu. Prezydentem został wybrany prof. Eric Sunderland z Wielkiej Brytanii. dotychC/asowy wieloletni Sckretarz Generalny Unii. natomiast na stanowisko Sekretarza (jeneralnego powołano prof. Petera N. M. Nasa z Iłoiandii. Kongres zamkn;!,:ty /Osta! wystąpieniami prof V. Sutlive. ustępującego Prezydenta, oraz prof E.. Sunderlanda. Prezydenta nowo powołanego. Uczestnikom Kongres dostarczył szerokiego przeglądu pra<.:pro\\adzonyeh wspókześnie w najważniejszych ośrodka<.:h antropologicznych, możliwoś<.:ikontaktów i za<.:hętydo myślenia o zadaniach antropologii w XXI wieku. Zbigniew Jasiewic::, Aleksander Posem-Zieliński 6. KONFERENCJA MIĘDZYNARODOWEGO STOWARZYSZENIA ET OWCIII I FOl.Kl.ORU ..ROOrS A D RITUALS: MANAGI G ETHNICITY", AMSTERDAM. 20-25 KWIETNIA 1998 Międzynarodowe StO\\arzyszenie Etnologii i Folkloru (SIEF). gromadzące etnologów i folklorystów zainteresowanych Europą. wielce zasłużyło się w tworzeniu możliwości kontaktów dla bada<.:zyeuropejskich. również z Europy Środkowej i Wschodniej. i ich integracji. Powstało IV roku 1964 \V Atenach jako kontynuacja Commission Internationale des Arts et Traditions Populaires (CIAP) i hylo organizatorem ważnych konferencji w Pary tu (1971), Suzdalu (1982), Zuri<.:hu(1957). Ikrgen (1990) i Wiedniu (1994), w który<.:h zawsze uczestniczyli etnologowie i folkloryści z Polski. Gospodarzem konf'creneji w Amsterdamic był Instytut 1'. J. Mecrtensa Królewskiej Holenderskiej Akad<.:mii Sztuk i Nauk oraz Holenderskie Centrum Kultury Popularnej przy współpracy Skansenu w Arnhem oraz Królewskiego Bclgijskiego Komitetu Folkloru. Na czele Komitetu Organizacyjnego sIal dr II. W. Roodenburg a obowiązki sekretarza pełnił dr T. Dekker, obydwaj z Instytutu Meertensa. Ohrady odhywały si.,:w budynku Królewskiego Instytutu i Muzeum Tropikalnego. Program obejl1lo\\al 12 wykładów plenarnych oraz pra<.:ew 30 scsjach w ramach oddzielnych sekcji. Konferencja w Amsterdamic. podobnie jak poprzednia w Wiedniu, koncentrowała się na sprawach etniczności. uznanych za niezmiernie istotne nie tylko dla Europy Środkowej i Ws<.:hodniejale również innych jej obszarów. Zajęcie się ctnicznością wskazuje na zbliżenie się zainteresowań etnologów do przedmiotu badań antropologów i historyków. zresztą uczestniczących w konferencji. �368 Obrady dotyczyły takich zagadnień jak rola etnologii narodowych w konstruowaniu etniczności, miejsce etniczności w pracach muzealnych, relacja mie,:dzy etnicznością a narodowością i regionalizmem. imigranci w Europie i ich ojczyzny. symbole i rytuały i ich związki z etnicznością, wyznaczniki etniczności: język. pożywienie. strój. muzyka i tanicc. wreszcic inne aspekty etniczności. m.in. stereotypizacja. hybrydyzacja, przemoc. Interesującc było wystąpienie prof. A. D. Smitha znakomitego historyka etniczności, na temat roli religii w utrzymaniu i odradzania się społeczności etnicznych; uwagi prof. J. Boissevaina dotyczące ,.ukrywanych" rytuałów mieszkańców regionów turystycznych. usiłujących podtrzymać tożsamość etniczną zagrożoną napływem turystów a także referat dr. R. Johlera analizującego współczesnc uroczystości związanc z .,tworzeniem" tożsamości europejskiej. Szereg prezentacji dotyczyło konlliktów etnicznych na Bałkanach, przy czym w wystąpieniach większości etnologów z tego terenu zabrakło głębszej refleksji ukierunkowanej ku postawom i zachowaniom własnej grupy. Uczestników z Polski na konferencji w Amsterdamie nic było wielu. W swoich referatach mówili oni o budowaniu na nowo lokalizmu w Cieszyńskiem przy pomocy prób intensyfikacji obrzędowości (prof. M. Kempny). roli etnologii polskiej w formowaniu tożsamości narodowej Polaków (dr W. Olszewski) oraz zmianach w stosunkach między wysiedlonymi niegdyś Niemcami i ich potomkami a obecnymi polskimi mieszkańcami ziem zachodnich w wyniku nawiązania osobistych kontaktów (prof. Z. Jasiewicz). Interesujące akcenty polskie znalazły się także w wystąpieniach referentów z innych krajów: prof T. Hofera. który wskazywał na Lwów jako miasto o tradycjach wieloetnicznych oraz dr M. Janowski. analizującej rolę wieczerzy wigilijnej w zachowaniu i ksztaltowaniu się etniczności wśród Polaków w Wielkiej Brytanii i... Kalebitów z Sarawaku. Porządek obrad Walnego Zgromadzenia członków SIEf-u. odbywającego się w dniach konferencji, objął sprawozdania z działalności władz Stowarzyszenia. propozycje zmian w statucie. wybory władz a także ustalenie tematyki następnej konferencji. Nowy statut m.in. uporządkował sprawę członkostwa, określając wysokość składki rocznej na ) 5 USD oraz wprowadził obowiązek organizowania kongresów co najmniej raz na trzy lata. Na Prezydenta Stowarzyszenia wybrano ponownie prof. K. Kostlina (Austria). Vice-prezydentami zostali prof. R. Bendix (USA) i dr H. Roodenburg (Holandia). natomiast obowiązki Sekretarza Generalnego nadal będzie pełnić prof. P. NiedermUller (Niemcy). Tematyka następnej konferencji będzie dotyczyć przemian społeczno-kulturowych w Europie. Interesującym uzupełnienicm konterencji były odwiedziny w Skansenie w Arnhem. Zwiedzającym, podzielonym na zespoly zgodne z zainteresowaniami. umożliwiono szczegółowe zapoznanie się z najważniejszymi kierunkami pracy muzealnej: dokumentacją, studiami nad dawnym budownictwem i farmami. kolekcją strojów regionalnych. ogrodem botanicznym, I()rmami komunikacji i sposobami ekspozycji. W przerwach obrad w Amsterdamie można było zobaczyć eksponowaną w Muzeum Tropikalnym bardzo interesującą wystawi; dotyczącą szamanizmu .,Z Syberii do przcstrzeni cybernetycznej". opartą na unikatowych eksponatach z muzeów rosyjskich. ajednocześnie przedstawiającą c1ementy szamańskie w innych niż syberyjskie kulturach. Konferencja IV Amsterdamie. która zgromadzi la ponad 200 etnologów. 1()lklorystów i przedstawicieli dyscyplin pokrewnych z Europy i Stanów Zjednoczonych. pozwoliła na poznanie problematyki obecnie prowadzonych badań z zakresu etnologii europejskiej. "Antropologizacji" etnologii będą towarzyszyć. na co wskazywały dyskusje, powroty do niektórych tradycyinych zaintercsowań, m.in. kulturą matcrialną lub kulturami regionalnymi i środowiskowymi, korzystające z nowych przemyśleń i doświadczeń. Etnologowie poiscy. od dawna już uczestniczący w konferencjach SIEF-u i próbujący zintensyfikować współprace,: z tym Stowarzyszeniem (por. np. tegoroczne seminarium Grupy Roboczej ds. Etnokarlogralii SIEF-u. zorganizowane w Cieszynie przez prot: Z. Kłodnickiego). winni zapewni~ sobie szcrszy udział w pracach tak ważnej europejskiej organizacji. /.hiRniew Jasiewic:: �369 Mlr;DZYNARODOWA KONFERENCJA ..KULTURA W PRZESTRZENI", CIESZYN. 21-23 PAŹDZIERNIKA 1998 W dniach 21-23 października 1998 roku obyła się w Cieszynie międzynarodowa konferencja z cyklu ..Etnologia i antropologia kulturowa a badanie kultur regionalnych i regionalizmu w społeczeństwach nowoczesnych" na temat "Kultura w przestrzeni". Współorganizatorami konferencji byli: Zakład Etnologii w Instytucie Nauk Społecznych i Nauk o Kulturze Uniwersytetu Śląskiego Filii w Cieszynie. Pracownia Atlasu Etnograficznego w Instytucie Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk we Wrocławiu, International European Ethnocartographic Working Group w Bonn. Obrady uroczyście otworzył Prorektor Uniwersytetu Śląskiego prof. dr hab. Alojzy Kopoczek. a ze strony Mi<;dzynarodowej Europejskiej Komisji Etnokartograficznej uczestników powitał jej przewodniCl.ący proC dr l-łeinrich L. Cox. Wprowadzenia do konferencji dokonała prof. dr hab. Irena Rukowska-F1oreńska \\skazując na wagę podjętej problematyki, jej złożoność i możliwości interpretacyjne. W sesji plenarnej wygłoszono trzy referaty. Prezes Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego prof. dr hab. Zygmunt Klodnicki (Zakład Etnologii, Instytut Nauk Spolecznych i Nauk o Kulturze. Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie) mówił o zastosowaniu metody etnograficznej w badaniach nad genezą kultury tradycyjnej. Dr hab. Halina Rusek (Zakład Etnologii, Instytut Nauk Społecznych i Nauk o Kultum:. Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie) w swych rozważaniach teoretycznych dokonała socjologicznej analizy problemu wielokulturowości w przestrzeni pogranicza narodowego i etnicznego. Ks. dr Józef Budniak (Zakład Etnologii, Instytut Nauk Społecznych i Nauk o Kulturze. Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie) przedstawił rolę ekumenizmu w przestrzeni religijnej Śląska Cieszyńskiego. Organizatorzy. z powodu pogłębiającej się specjalizacji w zakresie prac badawczych w naukach o kulturze i możliwości wypracowania konstruktywnych ustaleń teoretycznych i metodologicznych. postanowili dalsze obrady i dyskw~ie prowadzić w trzech sekcjach problemowych. Sekcja pien\sza I.ajmowała się metodą etnogeograticzną w etnologii europejskiej. Goście ze Slowacji. zwlaszCl.a PhDr. Sona Kovaćevicova (Ustav etnologie SA V. Bratislava) i PhDr. Rastislava Stoi ićna (lJstav etnologie SA V. Bratisłava) pokazały. w jaki sposób można dokonywać studiów porównawczych poszczególnych atlasów etnograficznych. We wnioskach podkreślały, że na mapach obejmujących Czechy, Morawy, Słowację i Węgry widać wyraźnie, że granice kulturowe zupełnie nic pokrywają się z granicami etnicznymi i politycznymi. Prof. dr Balazs Borsos (Neprajzi Kutato Csoport. Magyar Tudomanyos Akademia, Budapest, Węgry) ukazał możliwości wykorzystania komputera przy wyodrębnianiu regionówetnokulturowych. PhDr. Mojmir Benza «(Jstav etnologie SA V. Bratislava. Słowacja) na przykładzie obuwia i ubioru ludowego pokazał specyfikę tradycyjnej kultury słowackiej. Z kolei prof. dr Alexander Fenton (European Ethnological Research Centre. Edinburgh, Szkocja) zaprezentował historię badań etnokartograticznych w Europie. a dr Bernd Schone (Institut tUr Sachsische Geschichte und Volkskunde. Drezno. Niemcy) scharakteryzował prace kartograficzne Adama Ziirnera. O zmienności zasięgów kulturO\\"ych i dynamice zjawisk kulturowych na przykładzie budownictwa ludowego mówił PhDr. Jifi Langer (Roznov pod Radhostem, Czechy). Przedmiotem rel'eratu PhDr. Josefa Vafeka (lJstav pro etnografii a folkloristiku, Praha, Czechy) były szopki bożonarodzeniowe na pograniczu Czech i krąjów niemieckich. Natomiast prof. dr Gabor l3arna (I.ehrsluhl fUr Volkskunde, Univcrsitat Szeged, Węgry) przedstawił w swoim wystąpićniu na mapach z obszaru Węgier zasięgi występowania zwyczajów ludowych. Próbą ukazania relacji zachodzących pomiędzy etnografią a ludzką świadomością była wypowiedź, prof. dr. .Iurjcna van der Kooi (Nedersaksisch Institul. lJniversiliit Groningen, Holandia), zaś PhDr. Józscl' Liszka (t-:tnologicke centrum. Komarno, Słowacja) opisał kulturę ludową węgierskiej mniejszości \V Słowacji. Na uwagę zasługuje też opracowanie dr. Mieczysława Trojana (Katedra I·:lnologii. Uniwersytet Wrocławski) o przestrzeni kulturowej szwedzkiej wyspy Olandii. �370 Przedmiotem zainteresowań sekcji drugiej była miejska i wiejska przestrzeń kulturowa. Prof dr hab. Anna Brzozowska-Krajka (Instytut Filologii Polskiej. UMCS. Lublin) na przykładzie fenomenu góralszczyzny w Stanach Zjednoczonych Ameryki omówiła przestrzenie tradycji miejskich mniejszości etnicznych w centrum metropolii chicagowskiej. Ciekawej antropologicznej analizy przestrzeni micjskiej Wrocławia dokonali dr Mirosław Marczyk i mgr Konrad Górny (Katedra Etnologii. Uniwersytet Wrocławski). Z kolei przestrzeń miejska Lodzi była przedmiotem zainteresowań dr Ewy G. Karpińskiej i prof. dr hab. Bronisławy Kopczyńskiej-Jaworskiej (Katedra Etnologii. Uniwersy1e1 Lódzki). Pierwsza zaprezenl<mala opis analityczny idei przestrzeni granicznej jaką jest brama miejskiej kamienicy. Druga prelcgcntka ukazała związki zachodzące pomiędzy spolecznością ewangelików łódzkich a przestrzcni'l materialną i społeczną tego miasta. Tematem wystąpienia prof dr hab. Marii Pulinowej (Zakład Dydaktyki Geografii. INOZ. Uniwcrsytet Śląski) byly formy działań edukacyjnych mających na celu kształtowanic tożsamości kulturowej młodzieży w przestrzcni Zagłębia Dąbrowskiego. Natomiast dr Dariusz Rott (Instytut Nauk o Literaturze Polskiej. Uniwersytet Śląski) odtworzyl przestrzeń kulturową. pośród której poruszali się mieszkańcy Leszna w latach 1628-1656. Autor ten skupił się zwłaszcza na różnorodnych wrażeniach wizualnych wywoływanych przez ową przestrzeń. Intercsujący rekrat wygłosiła prof. dr hab. Irena Bukowska-Floreńska (Zakład Etnologii. Instytut Nauk Społecznych i Nauk o Kulturze. Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynic). klóra zanalizowala z perspektywy antropologicznej ciągłość i zmianę w przestrzeni kulturowcj domu rodzinnego \V tradycyjnych rodzinach górnośląskich. Prof. dr hab. Ryszard Kantor (Zakład Etnologii. Instytut Nauk Społecznych i Nauk o Kulturzc. Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie) zaproponował rozważania nad rolą. jaką w rcaliach systemu totalitarnego pełni wielkomicjska przestrzeń publiczna. Przestrzeń ta. poprzez odgórnie narzuconą ..szatę ideologiczną". ma przcdc wszystkim indoktrynować a nie jak w systemach demokratycznych - informować. Próbą określcnia odrębności kulturowej regionu lubuskiego było opracowanie dr Barbary Kołodziejskiej (Muzeum Etnogra!icznc \V Zielonej Górze). Z kolei dr Izabela Bukraba-Rylska (Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN, Warszawa) przedstawiła wyniki badań nad świadomością i kompetencją kulturową młodzieży w wybranych gminach Białowieży. Antropologiczny wymiar przestrzcni mlyna był przedmiotem ostatniego referatu wygłoszonego w tej sekcji przez dr. Jerzego Adamezewskiego (Muzeum Etnogratlczne w Toruniu). Trzecia grupa problemowa skupi/a się nad wzajemnymi relacjami zachodzącymi między przestrzenią a tradycją i tożsamością. l tak: dr Przemysław Piekarski (Instytut Religioznawstwa. Uniwersytet Jagielloński) mówił o wizji przestrzeni świata w kulturze indyjskiej. dr Elżbieta Orłowska (Insty1ut Geogratii. Uniwersytet Wrocławski) starała się wyznaczyć współczesny zasi.,:g geograficzny kultury arabsko-muzułmańskiej. dr hab. Ryszard Vorbrich (łnsty1ul Unologii i Antropologii Kulturowej. Uniwersytet im. A. Mickiewicza. Poznati) w oparciu o materiał z badań przeprowadzonych wśród Berberów Marokańskich i mieszkaIieów Cór Mandara scharakteryzował dwie przeciwstawne fi.mny adaptacji do środowiska naturalnego. ks. prof. dr hab. Franciszek Rosiński (Katedra Etnologii. Uniwersytet Wrocławski) przedstawił zagrożenia jakie stwarla współczesna cywilizacja techniczna dla kultur regionalnych w Papui Nowej Gwinei. Kolejne trzy referaty były oparte na danych cmpirycznyeh ze Śląska. Dr Maria Smielowska (Instytut Socjologii. Uniwersytet Opolski) ukazała geograficzne i symbolicznc wymiary przestrzeni życia w doświadczeniach zbiorowości Śląska Opolskiego. dr Urszula Swadźba (Instytut Socjologii, Uniwersytet Opolski) zajt;ła się wartościami. które funkcjonują wśród młodzieży pogranicza polskoniemieckiego i kulturowego. jakim jest Opolszczyzna oraz geograficznego. jakim Sil tereny województwa zielonogórskiego. mgr Grzegorz Odoj i mgr Andrzcj I'eć (Zakład Etnologii. łnstytut Nauk Społecznych i Nauk o Kulturze. Uniwersytet Śląski Filia IV Cieszynie) przedmiotem swoich zainteresowań uczynili zagadnienie doświadczania przez członków lokalnych zbiorowości Żor miejsc. w których zlokalizowane są kapliczki i krzyże przydrożne. Inny prelegent. mgr Jarosław Eichstaedt (Katedra Etnologii. Uniwcrsytet Lódzki). wykorzystując inspiracje semiotyczne ze szkoły Moskwa-Tartu. spróbował zanalizować przcslrzeń w tych �371 apokryfach ludowych. które koncentrują się wokół osoby Jezusa Chrystusa. O uświęcaniu przestrzeni na przykładzie Sanktuarium Krzyża Świętego w Saląice w Górnej Łomnej na Zaolziu mówi la mgr Malgorzata Michalska (Katedra Etnologii. Uniwersytet Wrocławski). W konferencji brali też udzial Iilozofowie. Mgr Marek Rembierz (Zaklad Dydaktyki Ogólnej, Instytut Pedagogiki. Uniwersytet Śląski Filia w Cieszynie) wygłosil referat na temat "Metafizyczny lad przestrzeni a dylematy współczesnej kultury". zaś prof. dr hab. Krzysztof Wieczorek (Instytut Filozofii. Uniwersytet Śląski) referat .,Przestrzeń nowej jaskini Platona (o niespójności wyobraźni przestrzeni w kulturze współczesnej)". Obrady w tej sekcji zakończył mgr Paweł Schmidt (Katedra Etnologii. Uniwersytet Łódzki) wystąpieniem pl. "Przestrzeń życia codziennego (badanie toż.samości lokalncj przez identyfikację z grupą)". Miłą atrakcją była zorganizowana w trzeci dzień konferencji wycieczka do Muzeum Beskidzkiego w Wiśle. Należy również dodać. że obradom towarzyszyła okolicznościowa sprzedaż wydawnictw uniwersyteckich oraz publikacji Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Cieszyńska konferencja udowodnila, że możliwe jest wspólne spotkanie i przedyskutowanie poruszonej problematyki przez przedstawicieli różnych dyscyplin naukowych: etnologów i antropologów kulturowych. socjologów. geogralOw. filozofow. Otwarla szeroki, antropologiczny punkt widzenia na przestrzeli kulturową. ukazała różne aspekty metodyetnogeograficznej i najnowsze osiągnięcia uzyskane dzięki tej metodzie. Obrady i dyskusje uświadomiły też, iż procesy zachodzące między przestrzenią a człowiekiem są złożone i na tyle nie wyjaśnione, że uznanie tej problematyki za w pełni rozpoznaną wydąje się przedwczesne. Należy sądzić, iż konferencja będzie inspiracją dalszych badań empirycznych i dociekań teoretycznych. Gr::egor:: Odoj, Andrzej Peć KONFERENCJA "KONTYNUACJA I ZMIANA W KULTURZE WSPÓŁCZESNEJ WSI POLSKIEJ", OPOLE- BIERAWA. 2ł-22 MAJA 1998 Od czterech już lal. co roku w różnych regionach krąju. spotykąją się badacze kultury, przedstawiciele nauk spolecznych. dzialacze i pracownicy jednostek kulturalno-oświatowych, by wspólnie śledzić przeobrażenia dokonujące się w kulturze polskich społeczności lokalnych po okresie transformacji ustrojowej. W tym roku uczestników konferencji "Kontynuacja i zmiana w kulturze współczesncj wsi polskiej" gościła ziemia Śląska Opolskiego. Spotkanie zorganizowane przy współudziale Instytutu Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Opolskiego, Muzeum Śląska Opolskiego. Muzeum Zabawkarstwa w Kielcach. Muzeum Wsi Opolskiej i Urzędu Gminy w Bierawie zgromadzi lo przedstawicicli rożnych dyscyplin naukowych: etnologów, socjologów, pedagogów. historyków reprezentujących placówki naukowe z Cieszyna, Kiełc, Poznania, Krakowa i Opola. W czasie dwudniowych obrad starano się przybliżyć współczesne oblicze lokalnych środowisk Opolszczyzny. Obok wystąpień o charakterze sprawozdawczym zaprezentowano prace analizujilce aktualny stan i proccs przeobrażeń dokonujących się w różnych sferach życia spoleclnego-kulturalncgo. Wiele ulragi poświęcono problcmatyce stosunków etnicznych i rela'<ii mi.;dzygrup<mych w spo!ccznościach lokalnych Śląska Opolskiego, a także zagadnieniom tożsamości etniczncj i id\'ntylikacji narodowej. Program konferencji obejmujący 18 referatów wzbogacony został inlcrcsuj;ICi\ wycicC/ką krajoznawczą. Zwiedzanie muzeów oraz lokalnych placówek samorządowych pozwoliło przybliżyć uczcstnikom konferencji obraz opolskiej wsi, stanowiło też cenne uzupełnienic teorctycznych rozważań i hipotez. �372 W Imieniu gospodarzy przywitał gości Stanisław Gawlik, Dziekan Wydziału HistorycznoPedagogicznego UO, Życz<1Cuczestnikom owocnych obrad podkreślił aktualność i potrzebę badań nad stosunkami w obrębie środowisk wiejskich. Wyraził nadzieję, iż zaprezentowane w czasie obrad rcleraty, wysunięte spostrzeżenia i konkluzje zostaml spożytkowane dla rozwoju i aktywizacji opolskich społeczności wioskowych. Obrady zainaug.urował Ludwik Kozołub wystąpieniem ..zróżnicowanie kulturowe współczesnej Opolszczyzny". II który m poprzez pryzmat ruchów migracyjnych po roku 1945 starał się wyjaśnić spccyfikę odn;bnośei kulturowej Ziemi Opolskiej. Autor kreśląc obraz stosunków społecznych w obrębie różnych grup: Ślązaków zamieszkujących Opolszczyznę. repatriantów i przybyszów z Polski centralnej, wskazaL iż zideologizowana polityka kulturalna państwa ludowego, jak również konkurencyjnc aspiracje poszczególnych grup staly si.,: gruntem, na którym wzrosła wząjemna niechęć. nieulilość. poczucie krzywdy. a nawet poniżenia. Transformacja ustrojowa stwarzając na nowo możliwość rozwoju lokalnych środowisk i ekspresji etnicznych tożsamości, przyniosla jednocześnie rewizję dotychczasowych postaw, otwierając tym samym nowy etap w kształtowaniu wzajemnych stosunków międzygrupowych. Zagadnienie aklywizal,ii spokczno-kulluralncj II obn;:bie środowisk wioskowych podjął ksiądz Andrzej lianich II wystąpieniu ,.Kulturalne życic paralialne Ilspólczesnej wsi opolskiej". Opisując życic współnot paralialnych na OpolsLcLyźnie wymienił dlla podstawowc nurty społecznej działalności Kościoła: pierwszy, związany z kalcndarzem liturgicznym i obchodzeniem świąt kościelnych, drugi, łączący się z prac'l duszpasterską. tj. !ll"Oueniem paralialn)'ch zcspołów, stowarzyszeli. grup i kólck zainteresowali. Podkreślił tym samym znaczenic i rolę wspólnoty paratialnej. która nie tyłko kształtuje zachowania i postawy religijne. alc także wplywa na życie społeczne. obyczajOlVt: i kulturalne wsi. Swoistym przykładem tego typu działalności. a zarazem potwierdzeniem kulturotwórcLej rołi Kościoła, jest powstanie w 1993 roku Uniwersytetu Diecezjalnej Ludności Wiejskiej. który w systcmic zaocznym ol'cruje kształcenie w zakresie wiedzy religijnej i humanistycznej. Tak więc. podejmowanc i proponowane przez Kościół formy aktywności stają się dla mieszkańców wsi alternatywą wobec kultury masowej lansowanej przez media. a także swoistym antidotum na 7Oboj.,:tnicnie i bierność społeczną Kontynuacją rozll'ażali zaprezentowanych przez ksi.,:dza Ilanicha bylo wyst'lpicnie Alojzego Wierzgonia. w którym autor starał się zilustrować funkcjonowanic sakralnych budowli w życiu mieszkańcóI\ opolskich parafii. Omawiaj,lC inicjatywy podejmowane na rzecz ochrony zabytków sakralnych Śląska Opolskiego. wskazał na społeczny aspekt lego typu działalności. Jak podkreślił autor. slare obiekty: przydrożnc kapliczki. krzyże. drewniane kościółki, będ,\cc znakiem dziedzictwa kulturowego lcj ziemi. pelnią II' życiu miejscowcj ludności 1I"<1ŻnC funkcje integracyjnc. Są bowiem micjscem wspólncgo celebrowania i przeżylvania uroczystości religijnych, w czasie których elementy obrzędowości ludowej często wzbogacają liturgi.,: kościelną nadając nabożeństwom lokalny koloryt i atmosferę ludowego świętowania. Historii. kulturze i losom ludności napływowej z Kresów Wschodnich poświęcony zostal reterat Małgorzaty Goc i Elżbiety Dworzak ..Czy nadrobimy stracony cz.as'F" Autorki w j(lrmie komunikatu przedstawiły stan badań prowadzonych od 1994 roku przcz pracowników Muzeum Śląska Opolskiego wśród mieszkańców wsi Grodzicc, byłych repatriantów z Bitki Szlacheckiej. pow. lwowski. Zwracąjąc uwagę na skąpą ilość materiałów dnogralicznych poświęconych ludności napływowej. zakreśliły główne cele i założenia prowadzonej penetracji: odtworzenie historii i okoliczności związanych z przesiedleniem. adaptacją. a następnie życiem w nowym środowisku ludności przybyle.i na tereny Śląska po roku 1945. a także próbę zrekonstruowania możliwie pełnego obrazu przyniesionej przez nich kultury. Nic jest lo łatwe zadanie. gdyż większość przedmiotów i urządzeri uległa zniszczeniu. a okrcs 50 lat wymazał I. pamięci najstarsLych mieszkańców wiele faktów. przeżyć i wydarzeń. Stąd rejestracja odchodz'lcej w przcszłość kultury wydąje się ważnym i naglącym zadaniem. Obraz życia., więzi i stosunków społccznych opolskich środowisk lokalnych. widziany oczami nąjmłodszego pokolenia micszkańców Opolszczyzny. odslonil blok rekratów zaprczcntowany �373 w drugiej cz;,:ści przedpołudniowych obrad. Autorzy na podstawie badań empirycznych prowadzonych wśród uczniów śląskich szkól starali się przedstawić przekrój postaw. zachowań, poglądów. wartości. aspiracji i planów życiowych opolskiej mlodzieży. Analiza zgromadzonego materiału wykazała występowanie znamiennych różnic w postawach i zachowaniach prezentowanych przez młodzież w zalei.ności od środowiskowego lub etnicznego pochodzenia. Zenon Jasiński, omawiając konsekwencje przemian oświaty dla kultury wsi. wskazał m.in. na dysproporcje w osiąganiu stopnia dojrzałości osobowej między dziećmi ze środowisk wiejskich a ich rówieśnikami z miasta. Z kolei Violctta Ruszczewska, analizując postawy wobec lokalnego środowiska, zwróciła uwagę. ii. mlodziei. z rodzin autochtonicznych o wiele częściej dostrzega znaczenie więzi społecznych i życia wspólnotowego niż dzieci z rodzin naplywowych. Współczcsne oblicza kultury regionalncj Śląska Opolskiego oraz procesy przeobrażeń w sferze życia obyczajowego środowisk wiejskich Opolszczyzny stanowiły zasadniczy temat rozważań zaprezentowanych w popołudniowej części obrad. Teresa Smolińska w referacie "Zjawiska pseudofolklorystyczne na Górnym Śląsku" podjęła próbę analizy fenomenu popularności śląskiego disco . .lak pokazała dokonana przez autorkę interpretacja repertuaru śląskich kabaretów i zespołów illuzycznych. piosenki omawianego nurtu. utrzymane w konwencji disco, łączą w dowolny sposób elementy \\łaściwe kulturze popularnej i ludowej. Mimo odstępstw od tradycyjnych wzorów zarówno w gwar/.e. stroju jak i linii melodycznej zyskują powszechną akceptację wśród rodzimcj ludności. tak w mlodszym. jak i starszym pokoleniu. Poprzez odwołanie do śląskiej tradycji i obyczajowości. przy jednoczesnym zastosowaniu form muzyki popularnej. w sposób zabawny i latwy w odbiorze (zbanalizowana treść i forma) opowiadają o Ślązakach, ich kulturze i życiu. Realizują tym samym mit o arkadyjskiej szczęśliwości śląskiego rąju. Zyskując popularność w szerokich kn;gach społecznych piosenki śląskiego disco stają się znakiem współczesnych przeobrażeń w kulturze obyczajowej Śląska. a być może są zwiastunem tworzenia nowych jakości śląskiego folkloru. łnny aspekt kulturowego oblicza opolskiej wsi omówił Bogdan Jasiński w pracy "Zwyczaj wodzenia niedh\iedzia na SI'ISku Opolskim". Na przykładzie analizy powyższego zwyczaju autor zilustrował proces kontynuacji i zmiany tradycyjnych form kultury we współczesnej rzeczywistości. Po zaprezentllwaniu opisu oraz funkcji wodzenia niedźwiedzia w tradycyjnej społeczności, prześledz.il pr/.eobra;i.enia i transformacje, jakim podlegal ów zwycząj przez okres ostatnich 50 łat, aż do czas(m obecnych. Kreśl,\e współczesny kontekst wodzenia niedźwiedzia, autor scharakteryzowal znamienny proecs zanikania pierwotnych funkcji zwyczaju przy jednoczesnym przetwarzaniu jego dmmych trcści - w miejsce dawnego niedźwiedzia pojawia się pluszowy miś, wróżby o urodzaju zast<,;puje wskazanie szez<,;śliwych liczb wygranej w totolotka. a tradycyjna danina zostaje zamieniona na skrzynkę piwa. D/ięki owcj transformacji i aktualizacji dawnych treści zwyczaj wodzenia nieMnied/ia. podobnie jak i inne formy kultury o proweniencji ludowej zachowują sw'1 żywotność. \\pisując si<,;w specyfikę współczesnego krąjobrazu kulturowego regionu. Z du;i.ym z"interesowaniem spotkało się wystąpienie Jan" Feussette, w którym autor w oparciu o zapisy zamieszczone w Złotej Księdze kroniki Ochotniczej Straży Pożarnej w Brzozowcu odtworzył dzieje i atmosfer;,: działalności Amatorskiego Zespoi u Teatralnego .,Alarm'·. Kreśląc sylwetkę obecnego na konkrencji twórcy teatru Józefa Gacka. przybliżył niezwykłą postać, człowieka o ogromnej pasji twórczej. któremu zaangażowanie i poświęcenie pozwoliło stworzyć \\ niewielkiej miejsCl)\vośei jeden z bardziej znanych tcatrów ludowych \Ii rcgionie. Prezentując osiągnięcia teatru i jego rolę w życiu mieszkańców Brzozowca. autor referatu podkreślił tym samym znac/<Icą roi;,:jednostek w aktywizacji życia społeczno-kulturalnego łokalnych środowisk. Obrady pier\\ szego dnia zamknę/a Elżbieta Wijas-Grocholska wystąpieniem "Lauby jako element architektury wsi (przeobrażenia w XX wieku)". w którym scharakteryzowała specyfikę lokalnych zabudowałl wiejskich. Następnie uczestnicy konferencji udali się do Muzeum Wsi Opolskiej. gdzie po zwiedzeniu skansenu spotkali się w regionalnej restauracji, by podsumować obrady pierwszego dnia. �374 Wycieczka krajoznawcza wiodąca trasą z Opola przez Kamiel] Śląski. Górę Świętej Anny, Leśnicę do Bierawy rozpoczęła drugi dzieJl konferencji. Po zwiedzeniu bazyliki św. Anny i muzeum Powstańców Śląskich uczestnicy przejechali do Bierawy. gdzie w sali Gminnego Centrum Kultury i Rekreacji kontynuowano obrady. Z uwagą wysluchano wystąpienia Henryka Chromika, wójta Bierawy, pl. ..Przemiany w życiu spokczno-kulturalnym Bicrawy w ostatnich latach". w którym scharakteryz(l\\al aktualny stan gminy. począwszy od obrazu stosunków społecznych (struktura zatrudnienia. migracje zarobkowc. wykształcenie i poziom ż.ycia micszkańców), poprzez zagadnienia etniczno-narodowc. aż do działań i osiągni.;ć samorządu tcrytorialnego w zakresie rozbudO\vy lokalncj inti-astruktury. Uzupełnieniem wystąpienia II. Chromika byl komunikat Mirosława Wierzby na temat działalności i dorobku Gminnego Centrum Kultury i Rekreacji w Bierawie. Jak mówca zaznaczy/. proponowane przez miejscową placówkę formy aktywności przyczyniąją się do ożywienia i wzbogacenia życia kulturalnego mieszkańców wsi a także wzmocnienia lokalnych więzi środowiskowych. Prezentacj.; Gminy Bierawa zakończył terenowy objazd. w czasie którego goście zwiedzili ważniejsze placówki samorządowe i najnowsze inwestycje na terenie gminy. Następnie wszyscy udali się do sali Ośrodka Kultury, gdzie nastąpiło podsumowanie konferencji. Na zakończenie obrad zabrał głos Ryszard Kantor. główny inicjator i pomysłodawca konferencji. Dziękując uczestnikom za owocną pracę w czasie dwudniowych obrad, podkreśli/. iż opolskie spotkanie spełnilo oczekiwania organizalorów. Prace zaprezentowane w czasie konterencji przybliżyły aktualny stan kultury i życia społeczności wioskowych Opolszczyzny. pozwoliły lepiej poznać lokalne stosunki. a także uświadomić ujawniające się ostatnio na tym terenie problemy natury etnicznej i narodowej. Biorąc pod uwagI,: dotychczasowy dorobek czterech już konferencji cyklu ..Kontynuacja i zmiana w kulturze współczesnej wsi polskiej" z satysfakcją przyzna/. że cele i założenia. jakie legly u podstaw organizowania tego typu spotkań, udaje się realizować. Gromadzony w czasie konferencji material. dostarczając cennych informacji na temat kultury lokalnych środowisk w poszczególnych regionach kraju. może bowiem w przyszłości stanowić podstawę do stworzenia calościowego obrazu przeobrażeó dokonujących się w kulturze wsi polskiej po okresie transformacji ustrojowej. Niestety, napięty i obszerny program opolskiej konferencji uniemożliwił zaprezentowanie wszystkich prac. Z braku czasu swych referatów nie wygłosili: Jadwiga Kosowska-Rataj (.,Tradycja w oczach dziecka wiejskiego"). Edward Nycz (.,Spoleczność lokalna wobec kataklizmu powodzi") oraz Ryszard Kantor (..Modernizacja kultury - kaprys czy konieezność'P'). Teksty powyższych referatów \\Taz z innymi pracami ukażą się drukiem w tomiku obejmującym zbiór materiałów pokonterencyjnych. Czytelnicy znajdą w nim pełniejsze omówienie zagadnień i problemów zasygnalizowanych jedynie w powyższym sprawozdaniu. Sranislawa 'liTbllnia-Sras::e! KONfERENCJA ..UTRACONE I ODBUDOWANI: MAłY OJC1.YZNY", ZIELONA GÓRA, 21 WRZEŚNIA 1996 Pierwotnie tytuł brzmiał: ..Kultura ludowa a utracone i odbudO\\'anc male ojczyzny". Nieznaczna zmiana tytułu była konieczna aby poszerzyć zakres tematyczny konferencji. Konferencję przygotował prof. dr hab. Zbigniew Jasiewicz. pr/.ewmlniczący Komitetu Nauk Etnologicznych. Obradom przewodniczyli proC dr hab. l3ogusla\\ I.inclle i proC dr hab. Danuta Markowska. Konferencja towarzyszyła 72. Walnemu Zgromadzenia PTL. które odbywało si.; w dniach 2022 września 1996 r. Obok referentów w konferencji wzil,:li udzial członkowie Polskiego TO\\arzy- �375 stwa Ludoznawczcgo w liczbic około 65 osób, przedstawiciele władz województwa zielonogórskiego (m.in. wojewoda) i Zielonej Góry oraz 20-30 osób z regionu Środkowego Nadodrza (pracownicy muzeów. pracownicy innyl:h placówek kulturalnych i in.). Dwóch referentów nic przyjechało (prof. dr hab. Dorota Simonides i mgr Irena Lew), wygłoszono natomiast dwa dodatkowe releraty, a mianowicie mgr Anatol Omelaniuk, przewodniczący Krajowej Rady Rcgionalnych Towarzystw Kultury (,,0 problematyce małych ojczyzn w pracach towarzystw regionalnych") oraz PhDI', Hana HIMkova CSc. z llstav etnologie SAY, Bratysława ("O problematycc małych ojczyzn i regionów na Słowacji"). Niektóre z referatów wzbudziły dyskusjI,:. z\\laS/cza \\")st<lpicnic prof. Zbigniewa Jasiewicza (Poznań). prof. Olgi GoldbergMulkiewicz (Jerozolima) i Mirosława Pecucha. Założenia konferencji zostały spełnione ,.z naddatkicm": problcmatykl,: utraty małych ojczyzn i ich odbudowę w oparciu o kulturę ludową na Ziemiach Zachodnich udało się rozważyć na szerszym tle porównawczym dzięki wystąpieniom dr. Hansa-Dietera Handraka (l3onn) i dr.dr. Elisabeth i Olafa Boekhornów z Wiednia. Obok aspektu etnologicznego pojawił się wątek znaczenia związku uczuciowego migrantów, Polaków, Niemców. Ukrailicll\\ i 7.ydów z dwoma "małymi ojczyznami". tą utraconą i tą odbudowaną, i ich pozytywne znaczenie \\. pokojowej i integrującej się Europie. Zakres treściowy konferencji został wyczerpany a nawet pr/ekroczony. Nieobojętnym aspektem jest fakt znacznego zainteresowania ktloferencją wladz lokalnych, co przejawiło się m.in. w przyrzeczeniu dofinansowania tomu pokon ferenc)j nego. Zygmunt Klodnicki KONFERENCJA "RELIGIJNOŚĆ LUDOWA NA POCiRANICZACH KULTUROWYCH I ETNICZNYCH". CIESZYN. 22-23 PAŹDZIERNIKA 1997 W dniach 22-23 października ł 997 roku odbyla się w Cieszynie konferencja naukowa ..Religijność ludowa na pograniczach kulturowych i etnicznych". Współorganizatorami konferencji byli Zaklad Etnologii w Instytucie Nauk Spo!ecznyl:h i Nauk o Kulturze Uniwersytetu Śląskiego Filii w Cieszynic. Komisja Studiów nad Przyszłością Górnego Śląska PAN Oddz. w Katowicach oraz Komisja ds. Polsko - Czeskich i Polsko - Slowackich PAN Oddz. w Katowicach. Zgodnie I. założeniem organizatorów konfcrencja ta była kolejną z cyklu poświęconego wybranym dziedzinom kultury współczesnej. Konferencje; uroczyście otworzył prot: dr hab. Andrzej Wójtowicz, Dziekan Wydziału Pedagogiczno-Artystycznego. Wprowadzenia w problematykI; sesji dokonała prof dr hab. Irena Bukowska-Floreńska. Dyrektor Instytutu Nauk Społecznych i Nauk o Kulturze, v-ce Przewodnicząca Komisji Studiów nad Przyszłością Górnego Śląska. która podkreśliła wagę i doniosłość podjętej tematyki. jcj zakres. walory poz.nawcze oraz krótko scharakteryzowała możliwości interpretacyjne. Konferencja zgromad/.ila 24 prelcgcntów z rozmaitych ośrodków naukowych i naukowobadawczych z calej Polski. Zaprezentowano wyniki badań nad polską religijnością ludową, jak i \\ybranc aspekty religijności innych grup narodowych i etnicznych (europejskich i pozaeuropejskich). I tak: prot: dr hah. Anna Szyter omówiła znaczcnie ośrodków kultu religijnego dla utrzymania tożsamości etnicznej i narodowej Warmiaków, doc. dr hab. Tadeusz M. Trajdos przedstawił miejsce i role; przydrożnych figur kamiennych w życiu religijnym wsi Górnej Orawy, prof dr hab. Irena Bukowska-F1orcńska zarysowała wspólczesną polską religijność ludową skupiając się głównie na naj hardziej charakterystycznych zachowaniach. normach obyczajowych oraz prakty- �376 kach obrzędowych. Z kolei ks. prof. dr hab. Henryk Zimoń zaprezentował wybrane rytuały religijne u łudu Konkomba z Północnej Ghany, dr Mieczysław Trojan analizował współczesne przejawy religijności ludowej w Szwecji. prof. dr hab. Urszula Kaczmarek ukazała funkcje religii w życiu Polaków na Węgrzech. Inni uczestnicy mówili m.in. o wzorach życia religijnego na pograniczach etnicznych i kulturowych. religijności ludowej okresu Wielkiego Postu w Opoczyńskiem, elementach magicznych IV obrzędowości wiosennej mieszkańców Stryszawy w Beskidzie Żywieckim. o religijności odpustowej na Górnym Śląsku. Konferencja poświęcona ludowej religijności wypclnila lukę. Zwrócono bowiem uwagę na wciąż niedostateczne podejmowanie tej tematyki, zwłaszcza przcz etnologów. którzy - jak się wydąje - powinni wykazywać szczególne zainteresowanie funkcjonowaniem współczesnej religijności. Tkwi ona przecież - co wielokrotnie podkreślano - w mentalności wszystkich środowisk społecznych i jest ich specyliczną wartością. Podczas obrad i dysku~ji pojawiły się też wypowiedzi o charakterze metodologicznym. które wskazały szereg istotnych problemów. wymagających prowadzenia dalszych badań empirycznych i dociekań teoretycznych. Materiał zebrany w czasie konferencji wzbogaca wiedzę o roli. znaczeniu i funkcjach religijności, która nadal jest świadectwem duchowych i społecznych potrzeb człowieka końca XX wieku. Gr::egor:: Odoj, Andr::ej Peć SESJA NAUKOWA .,MIĘDZY LACHAMI A GÓRALAMI". MSlANA DOLNA, 25-26 WRZEŚNIA 1997 Ze wzgl~du na wielopłaszczyznowe ujęcie problematyki konferencję przygotowały dr Anna Kowalska-Lewicka i doc. dr hab. Danuta Tylkowa. sekretarzem konferencji była prof. dr hab. Bronisława Kopczyńska-Jaworska. Konferencja towarzyszyła 73. Walnemu Zgromadzeniu Delegatów Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Mszanie Dolnej w dniach 24-25 września 1997 roku. Obok referentów w konferencji uczestniczyli członkowie PTL w liczbie ok. 130 osób. przedstawiciele władz i kuratorium okręgu szkolnego nowosądeckiego oraz władz lokalnych a także miejscowi dzialacze kultury i oświaty. W tematyce kontt:rencji można wyróżnić trzy nurty: a) lokalny, mający za zadanie podsumowanie dotychczasowego dorobku naukowego badanego pogranicza lachowsko-góralskiego i wytyczenie nowych zadań badawczych, b) nurt .,karpacko-bałkański'· pozwaląjący na interpretację wspomnianego pogranicza lachowsko-góralskiego w makroskali; tu referaty członków Międzynarodowej Komisji do l3adań Kultury Ludowej w Karpatach i na Bałkanach oraz redakcji Slowiańskie~o AI/as1I Etno~rajicznego. cj obejmujący tematykę regionalną. a mianowicie ochronę i propagowanie dziedzictwa kulturowego. Jednym z osiągnięć konfercncji było zaktywizowanic działalności Międzynarodowej Komisji do Badania Kultury Ludowej w Karpatach i na Bałkanach. czego efektem jest między innymi decy7,ja druku międzynarodowego tomu () folklorze zbójnickim i przyspieszenie prac nad syntezą architektury ludowej i pasterstwem wysokogórskim Karpat i Bałkanów. Poza polskimi naukowcami w konferencji wzięli udzial uczeni z Czech. Slowacji. Ukrainy. Węgier i Serbii. I.ygmunt K/odnicki �377 PROJEKT BADAWCZY ..żYCIE CODZIENNE. CYWILIZACJA 1KULTURA POPULARNA W FINLANDII (1500-2000)'" Fińska etnologia jeszcze do początków lat 90. preferowała tradycyjny sposób uprawiania dyscypliny. Polegał on przede wszystkim na gruntownym badaniu rodzimej kultury tradycyjnej. traktowanej jako integralny i glówny element kultury narodowej. Badania te przynosiły rezultaty w postaci obszernych monografii i opracowań. przy czym szczególny nacisk kładziono na .•romantyczne" przedstawianie materiału etnograticznego: zainteresowania koncentrowały się głównie \\okół czystych i nienaruszonych reliktowych fenomenów kultury ludowej. a bardzo duży nacisk kladziono na dokumentację istniejącej jeszcze kultury materialnej. Ogół wysiłków etnologicznych ukierunkowany był na wydobywanie z kulturowego tła partykularnych kontekstów. cz.,:sto izolowanych od siebie grup. takich fenomenów i artefaktów kulturowych. które ..pasowaly" do tworzenia ogólnonarodowej wizji własnej kultury ludowej. U podstaw takiego dzialania leżało przeświadczenie. iż oryginalność i autentyczność kultury tradycyjnej stanowi niezbywalną podsta\\'ę narodowej tożsamości Finów. Nie ulega wątpliwości. iż takie programowe stormułowanie założeń ideologicznych etnologii. w której kultura ludowa, niczym klamra. miała spinać w jeden historycznie i kulturowo legitymujący się naród. rodziło wiele świadomych lub nieświadomych - manipulacji materiałem terenowym. Pewnym uzasadnieniem takiej postawy jest historyczno-polityczna sytuacja Finlandii. jej ..świeża" jeszcze niepodległość (mam na myśli lata międzywojenne) wymagąjąca poświadczenia w postaci naukowo potwierdzonych faktów. Jeden z przykładów niemalże programowo uporczywego trwania w pozytywistycznoromantycznym przeświadczeniu. iż nąjważniejszym zagadnieniem etnologii tińskiej jest dokumentacja tradycyjnie pojmowanego materiału etnograficznego stanowi At/as Etnograficzny Fin/andii. nad którym prace. rozpoczęte w 1930 roku. z niewielkimi przerwami trwały aż do roku 1976. a dzialy kultury duchowej ujrzały świat/o dzienne dopiero w 1994 roku! Należy podkreślić. iż niemal do samego końca prac ściśle przestrzegano zasad określonych przez jego twórców w 1930 roku. mimo zniknięcia wil,:kszości zamyślonych do udokumentowania w At/asie fenomenów kulturowych. Zmieniające się realia społeczno-kulturowe Finlandii. w postaci szybkiej industrializacji i urbanizacji kraju oraz związanej z nimi ..degradacji" tradycyjnego życia małych agrarnych społeczności. spowodowały proces zanikania obiektów badań etnograficznych. wymuszając tym samym reorientację dyscypliny. Projekt Fińskiej Akademii Nauk jest \'{laśnie próbą spojrzenia na całość kultury w Finlandii nie poprzez pryzmat ideologiczno-narodowego uwikłania dyscypliny. lecz poprzez samą kulturę . .lak piszą w tekście projektu jego pomysłodawcy Bo Lonnqvist i PcHa .Illllkala (Jyvaskyla University): ..impulsem do naszych studiów byly badania życia codziennego w Finlandii w latach 1500-1700. dokonywane na podstawie zebranych materiałów źródłowych"l. Sedno zainteresowań twórców i realizatorów projektu leży pomiędzy zagadnieniami tycia codziennego. cywilizacji oraz kultury popularnej. Autorzy projektu wyraźnie wskazują na dwa źródła impulsów intelektualnych przyświecających ich pracy. płymlce z francuskiej szkoły analitycznej. okresu pomiędzy 1960 a ł 970 rokiem. ze szczególnym uwzględnieniem takich badaczy. jak Fernand Braudel i Lucien Febrve mai z niemieckiej szkoly historycznej uosobionej w postaci Norberta Eliasa, fundatora idei. iż... kultura popularna jest zwierciadłem odbijającym w równej mierze kulturę wysoką. jak i anty-kultun;"c. W poczet duchowych patronów projektu zostali włączeni również • Projekt !(<lmitetuBadal·(Kultury i Spokczcllstwa Fińskiej Akademii Nauk. IB. I.innqvist. Un%gen och den his/oriska dilllensionen. Dugnad. Oslo 1993. c Ibidem. �378 tacy myśliciele i badacze. jak Michel Foucault, Jacques Le GofI Carlo Ginzburg. Juri Lotman. czy Robert Redfield. Pisząc o projekcie nie wolno pominąć jeszcze jednej inspiracji kierującej poczynaniami fińskich etnologów. a mianowicie pracy Step hen a Toulmina Kosl1Iopolis. lIk,y!.v por::.ądek nowoc=esności (Cosmpolis. The Hidden Agenda of Modernity). Autorzy czerpią z tej pozycji inspiracje dwojakiego rodzaju: metodologiczną, pod którą kryje się zdolność przekraczania przez opis naukowy wszelkich ..izmów" i nic krępowania tym samym swobody interpretacji oraz dotyczącą podstawowej kondycji życia (głód. wojna). reprezentującej pro/ii badań noszących nazwę ..studia nad płcią" (gender stlldies). Autorzy wyjawiają. iż tak naprawdę ccntralnym arcałcm ich zainteresowań jest odrzucenie tradycji oralnej przez kulturę pisaną oraz transformacja prywatności i indywidualizmu IV FoucaultolVską sferę ..niecywilizacji". szaleństwa, przestępstwa. choroby, czy Bachtinowskiego prostactwa. U podstaw teoretycznych projektu autorzy kładą publikację Philippe Aries i Cieogresa Duby Historia ::ycia prYl1'atnego przedstawiającą zagadnienia ..prywatnej praktyki społecznej" w pcrspektywie tradycji europejskiej. Glównym zalożeniem projektu jest przerzuccnie pomostu pomiędzy "wielką" a ..małą" perspektywą. co jest nawiązaniem do Redfieldowskicj koncepcji "wielkiej" i .,małej tradycji". Projekt - jak podkrcślają jego twórcy - jest dziełem interdyscyplinarnym. stąd też autorzy lo· kują swoje poszukiwania pomiędzy tradycyjnymi przedmiotami zainteresowań historii. historii sztuki, historii myśli. antropologii kulturowej. etnologii. folklorystyki. semiotyki oraz lingwistyki. które sprowadzone do wspólnego mianownika ujmowane są przez nich jako historia idei lub antropologia historyczna. Autorzy projektu wyznaczają pięć następujacych pól podlcgaj'lcyeh eksploracji: I) reguły związków pomiędzy obyczajem a ciakm. 2) autobiografia 3) prywatność i samotność jako ,,:jawi. sko kulturowe. 4) przyjaźll i jej znaczcnic. 5) funkcjonalność domu. W zakres zaintcresowań badawczych wchodzą równicż zagadnienia uzupclniające. jak: indywidualność. wartość prywatności. życie \V domu. smak. dekoracja domu oraz przygotowywanie posiłków. Autorzy w tekście projektu sygnalizują równic;; własną roboczą definicję kultury codzienności (clI/tllre of eWI}'day life). która ich zdaniem lokuje się mi<;dz)' człowiekiem. jako ,.slugą spo· łecznym"] oraz społeczną rolą ,.osoby prywatnej" i jej jaźnią' (self). Umpclnieniem tej dość szczupłej delinicji kultury jest położenie nacisku na poszczcgólne jej sfery: deskryptywną (totalność. zadowolenie). normatywną (zasady, idcały), psychologiczną (potrzeby, uczenie), strukturalną (moddowość, organizowanie) oraz gcnetyczną (idee. symbole i artelakty). Autorzy chcą być może \\ tcn sposób dokonać rewitalizacji poj«cia k/l//llrv zarzuconego przez postmodernistyczny nurt antropologii. chc<W być tym samym w zgodzie z podkrcślaną przez siebie ideą holistycznego ujmowania poszczególnych części badancj materii. Projekt podzielony jest na pi<;:ćtematycznie ulożonych grup zagadnień ogólnych z podpo· rządkowanymi szczególowymi polami badawczymi: I) Przestrzeń: publiczna - prywatna, kolektywna - lokalna. społeczna - indywidualna. fizyczna (dzika/oswojona). pleć (nll;ska/żeńska). przcstrzenna - symboliczna. ideowa - fizyczna. 2) Ciało: fizyczność. sila i mentalność. ruch (formy religijne). naturalne i nicnaturalne aspekty ciała, normalność i nienormalność. ubiór (okrywanie i obml/.anie ciała). picie i jedzenie. ciało czyste a ciało brudne. śmierć i życic. 3) Seksualność: zróżnicowanie płciowe, moralność (między prywatnym a puhlicznym życiem seksualnym) ... wyłączeni" (prostytutki. homoseksualiści. etc.). seksualność jako honor i zniewaga ..narodowego ciała". 4) Artefakty: od funkcjonalności do estetycznego symbolizmu. kultura materialna (elementy. sposób wykonania i zróżnicowanie technologiczne). wartość i status (hierarchie artefaktów 3 Zob.: R Benedict. W::'(JI)" kll//UI)". PWN. Warszawa t966. �379 aczłowick). przcdmioty ..rytualnc" a przedmioty codzi.::nnego użytku. przedmioty prywatne a publiczne. przcdmioty używane przez mężczyzn a przedmioty .•żeńskie", luksus i wystrój, bogactwo i władza. zmiany w r.::lacjach między człowiekiem a przedmiotem. 5) Czas i pamięć: koncepcje teraźniejszości i przeszłości. nowoczesność i modernizacja.. kontynuacja i przerwanie ... dni świąteczne" jako symbole czasu i pamięci (..świąteczność" przestrzeni. kontrola seksualna. sprzeciw i pamięć), wydarzenie - opowieść - legenda - mit (wspólnotowe kOIH.:epcjea mentalny kr,~jobraz). zapominanie" . Niniejszy projekt lokuje się \\ dość popularnym obccnie nurcie dociekań humanistycznych, który falsyfikuje modernistyczne konccpcje humanistyki - w tym również etnologii - jako ..służąeej" pmistwa i narodu4• a tym samym odchodzi od przedstawiania praktyki spolecznokulturowcj \\ kontckście. czy tcż przez pryzmat narodu. Tym. co budzi zainteresowanie w projekcie. jest lilkt poszukiwań. rzcc by mol.na ... po drugiej stronie perspektywy''' czyli zwrócenia się ku tym f.::nomenom kulturowym. pomijanym w dotychczasowych badaniach kulturologicznych, które stanowią istotną prz.::ciw\\agl( dla ..wielkich tradycji i projektów modernizmu". Owe fenomeny to arealy kultury często pomijane, marginalizowane, skrywane ze wstydem, nie pasujące do ogólnych koncepcji narodu i kultury. jako zwartej wspólnoty terytorialno-kulturowej, to wątki tropi 0n.:: i ukazywane przu przywoływanych już Michela Foucaulta oraz Norberta Eliasas. W filozolicznym horyzoncie projektu zdają się mąjaczyć kontury docickań Heideggera i Geertza nad istotą lokalności i r.::witalizacji takich pojc;:ć.jak ..dom", ..mieszkanic" ... budowanic,·6, Projckt Komitdu do Badali w Kulturzc i Społeczeństwie Fińskiej Akademii Nauk. w kontekście fińskiej etnologii jako samodzielnej dyscypliny. może świadczyć o ciągłym poszukiwaniu nowego i adekwatn.::go sposobu konceptualizacji rzeczywistości kulturowej w zmieniających się warunkach roZ\loju tej dyscypliny. stanowi również próbę wyrwania się z więzów "archeologii etnograficznej" pr.::fcrowanej jeszcze do niedawna przez fińską etnografię. Maciej JDudziak REKONESANS ETNOGRAFICZNY W GRUZJI Jesienią 19<)7 r. jako studl:ntki warszawskiej Katedry Etnologii i Antropologii Kulturowej odbyłyśmy miesięczną wyprawc;: do Gruzji. Dwa tematy. wokół których skoncentrowały się nasze zainteresowania. przygo\(lIrane byly pod okiem prof. Andrzeja Woźniaka. Pierwszy temat "Życie biesiadne. zwyczaje stolu i gościnność" 7.ostal opracowany przez Magdalen.; Prosińską. a zajmował nas wszystkich. h.;dącyeh nie tylko obserwatorami ale i uczestnikami wielu biesiad. Gościnność gruziliska ma \V Polsce dość wyraźny stereotyp. który znałyśmy. Stąd też pojawił się pomysł, hy skonfrontować go z rz,::czyll'istością Poza tym był to ni.::wątpliwie prosty sposób nawiązywania konlakti)\\ /. miejscolI ) mi i nahierania orientacji IV skomplikowanej sytuacji spolecznej II dzisiejszej Gruzji. Drug'l sferę naszych zainteresowań stanowiło środowisko gromadzące się lIokół ulworIOnego II 1995 roku Stowarzyszenia Polaków w Gru7ji ,.Polonia'·. O jego istnieniu .. Opraolllanon<l podslawie: Nesearch prąject. Finnish Academy: Committee/or Research into Clllture and SaCle/]' F/L/I}/J./l IHL. ('I/H/lAno" .IAD POPULAR CULTURE in Finland during the period IjOO- lOOn hy Ho 1.0IIIIII\'is1& /'eHa Junkala. Jyvaskyla 1998. • W lej sprawie zoh.. J.-F I.yotard. I\ondycja ponoll'oc=esna. Raport o stanie Il'ied=y. Warszawa 1997. 'I.oh.: M Foucault. Ilistoria sLalclistwaw dohie klasycyzmu, PIW. Warszawa 1987 oraz N. Elias. Pr=em/On)' ohl'cajrill' II" ć:nl"t1o/(J! /.achodu. PIW. Warszawa J 980. h I.oh.. M. Ilcidcg.g.eLBlli/mroc:. mies=kać'. my.śld. Warszawa 1977 oraz C. Gcertz, Local Knowledge. Furrher Ic'ssa)'s in /nterpretiw! .·/mhrop%gy. Ncw York 1983. �380 dowiedziałyśmy się w Warszawie. Założycielką jest pani Maria Filina. profesor polonistyki Uniwersytetu Tbiliskiego. Z całą pewnością. jak mówi pani profesor. niemale znaczenie dla rosnącego zainteresowania Stowarzyszeniem mąją warunki ekonomiczne. ale przecie/o nie tylko one. Przy okazji odkrywane są. wydobywane z zapomnienia historie rodzin o polskich korzeniach. często wciąż o polskich nazwiskach. których brzmienie ohronione zostało przed rusyfikacją czy ..gruzinizacj,C. Te nazwiska z dumą wymienia proC Filina: Kościuszko. Kwiatkowski. Kozłowski. Stowarzyszenie jest też pewnym nawiązaniem do istnicjących na przełomie XIX i XX wieku towarzystw. dużo liczniejszej wówczas Gruzińskiej Polonii .. kszCle w Warszawie Patrycja Prześlakiewicz przeprowadziła wywiad (zamieszczony w V numerze ..Pro Georgii" z panem Karpowiczem. który jako młody człowiek był świadkiem i uczestnikiem imprez organizowanych przez Dom Polski. prężnie działający aż do lat dwudziestych naszego wieku. Pan Karpowicz wprowadził nas w świat tbiliskiej młodości. którego obraz przefiltrowany został przcz zwodniczą koloryzującą i mitologizującą pamięć. W Tbilisi spędziłyśmy około dwóch tygodni. Gościnność. z jaką bylyśmy przyjmowane. wzmacniana była dodatkowo przez deklarowaną pow"SZechnie przyjaźli do Polaków. Wielu Gruzinów wśród swoich praojców ma Polaków. Jak mówiła nam prof. filina. należy do dobrego tonu pochwalenie się polską habcią lub dziadkicm. Na pozytywny stercotyp Polaka - dobrze urodzonego. z wyższym wykształceniem. którego działalność wiązano z twórczością artystyczną - wpłynęła jedna z pierwszych fal uchodźczych na Kaukaz _. ludzi mocno zaangażowanych w ruch niepodległościowy. Do nich odwołują się tbiliscy poszukiwacze historii zwi'llków polskogruzińskich. Z. dumą mówią o schedzie po polskich architektach. aktorach. działaczach kulturalnych. Polonia tbiliska będzie zapewne przedmiotem pracy magisterskiej Justyny Dohoszyńskiej. Innym wątkiem polonijnym opracowywanym przez Patrycję Przcślakiewicz (równicż z zamiarem finalizacji w pracy magisterskiej) jest historia rodziny Poniatowskich. nalc/ącej od 1997 roku do Stowarzyszenia. Mieszk,~ją oni w miasteczku Achalcyche i w pobliskiej wiosce lJraweli w południowo-zachodniej Gruzji. Seniorem rodu jest Edmund Poniatowski. pan dzicwięćdziesięcioletni. którego wspomnienia d,~ją początek poprzedzielanej plamami zapomnicnia historii rodziny. żyjącej w tym zakątku Gruzji od prawie dwustu lat. Zeszlorocwy wyjazd był rekonesansow"}·. Przemierzylyśmy (iruzję od zachodnich krańcóą. po wschodni jej region - Kachetię. Nie miałyśmy okazji poznać ludzi o polskim pochodzeniu żyjących w Kutaisi (drugim co do wielkości mieście Gruzji), choć spotkani Gruzini bez trudu wymieniali kilka tamtejszych rodzin o polskich nazwiskach. Odwiedziłyśmy natomiast mieszkańców kaehetyńskiej wioski Achaisopeli. państwa Oczyńskich i Duhowskich. Ich bardzo mala znajomość języka rosyjskiego (co częste IV Kachetii) utrudniała bezpośredni dialog. jednak. jak wynikalo z rozmowy. Polska nie jest im obojętna. Jest rajem utraconym i nicosiągalnym. tym bardziej wyrazistym im trudniejszajt:st sytuacja ekonomiczna IV dzisicjszej Gruzji. Druga wyprawa do Gruzji. planowana na wrzesień bieżącego roku. będ/.ie miała na celu zebranie materiałów brakujących do ukOl1czenia naszych prac. Justyna Dobo.c,VJlska. I'atrvcja l)r::e.~/akiewic:: � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/6542fb611c8c8fcf38797823b29954dd.pdf d80cec6e721d76922ba96e8f8e4c1cdb Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2235 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 1999 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:2077 Title A name given to the resource Kronika / LUD 1999 t.83 Description An account of the resource LUD 1999 t.83, s.227-262 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text Lud. t. 83. 1999 IV. KRONIKA SPRA WOZDANIE Z DZIALALNOŚCI ZARZĄDU GLÓWNEGO POl.SKIEGO TOWARZYSTWA LUDOZNA WCZEGO 7.A OKRES OD WRZEŚNIA 1996 DO WRZEŚNIA 1999 ROKU 20 września 1996 roku na Walnym Zgromadzeniu Delegatów PTL w Zielonej Górze odbyły się wybory do Zarządu (;łównego. Głównej Komisji Rewizyjnej i Sądu Koleżeńskiego. Do Zarządu Głównego wybrano: Elżbietę Berendt. Janusza Bobdanowicza. Alfreda Gaudę, Jana Heidcnreicha. Zbignicwa Jasicwicza. Krystyn!,: Kaczko. Zygmunta Kłodnickiego. Bronisławę Kopczyńską-Jaworską. AI1I1I,:Kwaśniewską. Teresę Lasową. Bogusława Linette. Marię Parnowską. Andrzeja Rataja. Magdalenę Rostworowską. Teresę Smolińską. Zbigniewa Torońskiego. Irenę Soppę. Romana Tuhaja. Bemadetę Tumo. Z wymienionych osób ukształtowało się Prezydium Zarządu Glównego w następującym składzie: prezes - Zygmunt Klodnicki. wiceprezesi Bronisła\\a Kopczyńska-Jaworska i Teresa Smolińska. sekretarz generalny - Magdalena Rostworowska. zastępca sekretarza - Alfred Gauda. skarbnik - Zbigniew Toroński. zastępca skarbnikaJanusz BohdanowicL W skład Głównej Komisji Rewizyjnej weszli: Jerzy Adamczewski, Maria Gołubkow. Wojciech Sadowski. Zastępcami czlonków CKR zostali: Mieczysław Soppa i Irena Wronkowska. W skład Sądu Koleżeńskiego weszli: Anna Brzozowska-Krajka, Stanisław Chmielowski. Aleksandra Tyszkowa. W październiku 1996 roku zmarł członek Zarządu śp. Jan Heidenreich i na Jego miejsce Prezydium ZG na posiedzeniu 14.02.1997 roku powołało, zgodnie ze statutem. dr Annę KowalskąLewicką. Natomiast IV grudniu 1998 roku zmarł śp. Janusz Bohdanowicz. pełniący przez wiele lat funkcję zastępcy skarbnika. Zmiany pracownicze w Towarzystwie: 31 stycznia 1998 roku została rozwiązana umowa o pracę z Antonim Kuczyńskim i od tego czasu prace wyda\\nicze pro\\'adzone są na zasadzie zlecenia; I października 1997 roku na stanowisko dyrektora biura PTL powołana została Paulina Suchecka: 31 maja 1998 roku odeszła z pracy w OdilE Maria Niewiadomska; od I stycznia 19'19 roku sekretarz redakcji ..Literatury Ludowej" Bożena Kuczyńska wykonuje swoje obowią/.ki na zasadzie pracy zleconej. gdyż nie jest już pracownikiem zatrudnionym na etacie. W okresie sprawozdawczym odbyło się 10 posiedzeń Prezydium ZG. 4 posiedzenia Rady Wydawniczej oraz 7 zebrań Komisji Rewizyjnej. przy czym przewodniczący GKR lub jego zast.;pea uczestniczyli niejednokrotnie w posiedzeniach Prezydium ZG. Plenarne posiedzenia Zarządu Głównego połączone są zawsze z Walnym Zgromadzeniem Delegatów oraz sesją naukową: 73. WZD odbył si..; w 1997 roku w Mszanie Dolnej wraz z se~ją zatytułowaną ..Między Lachami a Góralami"; 74. WZD odbył si..; w Krakowie IV 1998 roku. a sesja związana była z obchodami stulecia krakowskiego oddziału PTL i nosiła tytuł ,.Przed 10 laty i dzisiaj. Ludoznawstwo i etnografia między Wiedniem. Lwowcm. Krakowem a Pragą"; 75. WZD odbył si..; w Golotezyźnie kolo Ciechanowa. zaś sesja była poświęcona ..Roli szlachty mazowieckiej w kształtowaniu polskiego krajobrazu kulturowego". W pierwszym roku działalności obecnej kadencji Zarządu Głównego praca Prezydium skupiała się głównie na sprawach związanych z Pracownią Dzieł Wszystkich Oskara Kolberga IV Poznaniu. 1'0 wielu próbach uratowania tej pracowni i niemożności utrzymania jej przy PTL ostatecznie utworzony został w Poznaniu Instytut im. Oskara Kolberga, a prezesem Zarządu tego Instytutu został prot: Wojciech Burszta. �228 Wiele czasu i staraJ1 poświ<;:cono też zabiegom mającym na cclu utrzymanie dotychczasowej siedziby Biblioteki i Archi\\'um PTL, które micszczą siv w budynku należącym do Uniwcrsytctu Wrocławskiego. Dzięki życzliwości rektora. zarówno 13ibłioteka jak i Archi\\um pozostały na tym samym miejscu i na dotychczasowych warunkach. 7:agrożony byl r{l\mież byt Ośrodka Dokumentacji i Inlormacji Etnograficznej w Lodzi. ale i tu szC/<;:śliwie udalo si.,: placówkę uratować. Warto podkreślić. żc na posiedzeniu Ogólnopolskiego Przeglądu Dorobku Twórców Ludowych i Popularyzatorów Kultury Ludowej im, Oskara Kolberga została przyznana Ośrodko\\ i nagroda honorowa im. Oskara Kolberga ..Za zasługi dla kultury ludowej (medal i dyplom). Sprawy linanso\\e. poruszane na wszystkich zebraniach Prezydium. \\ naj\\ i.,:kszej cz.,:ści dotyczyły wydawnicl\\. Przychody Tomlrzystwa pochodz'l bowiem gl(l\\nie z ich sprzedaży. totcż często radzono nad usprawnieniem rozprowadzania ksi'lżek i czasopism wyJ,manych przez PTL - czy to drogą kolportażu. czy też sprzedaży komisowej. Dzi.,:ki :I,aangażowaniu całego zespołu pracowników PTL w sprzedaż wydawnictw (biuro. ksivgo\VoŚć. magazyn i sam prezes) ostatni rok kalendarzowy udało się zamknąć bez zadlużcl1. Aby poprawić sytuacjv linansową Towarzystwa nieustannie czynione są starania o pozyskiwanie sponsorów nie tylko na cele \\'ydawnicze. ale szczególnie na org'Hliz,owanie walnych zgromadzeń i sesji naukowych. Pcwnym utrudnieniem dla gospodarowania linansami Towarzystwa jest bardzo późne. CZysto po upływie kilku miesi.,:cy bież,'lcego roku kalendarzowego. przekazywanie ich przez KBN na konto PTL. W związku z wprowadzaniem do szkół programów dOly"CZ'łcych d:l.iedzict\\a \..ulturowego poczynione zostały starania związane ze sporządzaniem monografii regionalnych. W akcj.,: tv winni włączyć się w jak najwiyl\szym stopniu członkowi~ naszego Towarzystwa, Na zebraniach Prezydium wysunięto tel. propozycję zorganizowania przy współudziale Minislerstwa Edukacji Narodowej. konlcren~ji poświęconej programom szkolnym. u\\'Zględniającym wiedzę () kulturze ludowej. Na Uniwersytecie Lódzkim planowane jest studium dla regionalistów i nast.,:pnie wprowadzanie tego przedmiotu do szkól: w przygotowaniu podręu-nika z części'l poświ.,:conil kulturze łudowej mógłby wziąć udział Ośrodek Dokumentacji i łnIllflll<ICji nnograliu-nej w I.odzi. Przedmiotem zcbrań Prezydium ZG były także spm\\'y dOlyu-'lce przygotowal1 do corocznych walnych zgromadzeń delegatów i sesj i naukowych. Przy 7:arządzie Głównym zarejestrowane są oddziały terclHme. przy czym IiClba ich się zmienia. W roku ł996 powslał Oddział w Biclsku-l3ialej. \\ roku 1997 rozwią/,a! się Oddział w Kaliszu. Natomiast oddziały \Ii Szczecinie i Rzeszowie. choć oficjalnie nic zostały rozwiązane. to praktycznie nie istnieją, a zatem w chwili obecnej jest IX oddziałów liczących "lcmie 884 członków. Przy oddziałach w Gdal1sku i Krakowie I'unkcjonujq Koła zainteresowań Kulturą Ormian. przy Oddziale w Opocznie - Kolo Miłośników I'ulkloru Opou-yrbkiego. a w Krakowie ponadto Klub Ilall.:iarski. natomiast z Oddziału Lódzkiego odcszlo Kolo Miłośników Folkloru Lódzkicgo. W roku 1999 przy Oddziale Warszawskim I'TI. Zll\\ iązalo się Koło i'aintcreso\\ań Kulturą Gruzji. Niektóre oddziały prowadzą na swoim terenie róż.norodne prace. Są lo: pisanie arlykuló\\ i prac naukO\\'yeh. badania terenowe. wygłaszanie odczytów. refcrat(m. pr:l.ygotowywanie seminariów. sesji 'naukowych. organiz(manie i współorganizowanie wystaw. konkursów. kiermasz). festiwali. wycieczek. uczestniczenie w pracach komisji artystyc:l,nych. różnych spotkaniach. udział w audycjach radio\\)eh. lekcjach muzealnych itd. Wyczerpuj'lce. S/,czególowe inlormacje zawarte są \\ sprawozdaniach poszczególnych oddziałó\\. Do bardzo aktywnych oddziałów, regularnie nadsyłaj'lcych do /.ei sprawozdania ze swej działalności. należą przede wszystkim oddziały w Krakowie. Lublinie. Lodzi. eidaósku. Mszanic Dolnej. Opocznie. Działalność W okresie wydawnicza sprawozdawczym "Lud": tomy 80, 81. 82; "Literatura Ludowa": kolejne ukazaly zeszyty się: w tomach 40. 41. 42. i 43: �229 "Lód/kie SlUdia Ltnogralicrne": l.35 - Wohec kllllllrV. Prohlemy al1lropologa: 36. 37 - Wid \,·spólc.esl/o. }':Oll1l'/I/I({cj({ i ::miol/o: !\ome/lli1r::e do polskiego ({II({sll ell/ograjicnego: t. 3 i 4: ...'\rehiwulll '·:tnograiiune": t. 36 /Jr::o::owa i okolica /aklicvna. cz. 2. oprac. J. Swi.,:tek: /Jihliogralil/ ('llIograjii Ilolskiej. 193-1-/939 - oprac. A. Andrunik. /986-19911- oprae. J. Ko~cidska: .·lIlas I'olskich Slmjri\l' I./ldmn:ch. l. 33 .. SIrój Górali I.ąekich - w opracowaniu J. Wielka; "I'racc I·:lnologiun.:": (iórale .llll/S11 ,\larokw1!;kiego R. Vorbricha; "Bihlioh:ka Zcshnka": /)\1'1/ polskie pamięmiki :: .):vberii ,. wiek ){J'II i XI '111; Kędy ka::achski sIep. /)::ieI1l1ik deporlm!'allej Z. Kil:rskil:j. Svberia wryla w pamięć d::iecka Z. Fedusa or~l/: !:arol/Jollllal/owic. S::kic I)(lrlrelll hadaca A::ji - oprac. Z. Wójcik . .l-lię<l::.\·/Jo,vllią. I//lklll!'illą .. 'ierhią i I)olską Duśana Drljaćy. W drugim pólroczu 1999 roku \\)jd<l drtlki.:m. /.godnie z planem. nast.,:puj'lce pozycjc: "l.ud" - t. 83: "Lill:ratura Ludo\\a" " t. 43 zes/.)ty 4-5 i 6 (za IlJ99 r.): "l.ódzkil: Studia 1':UlOgraliczne" - t. 39 (tom 38 wyjdzie w roku 2(00): "Archi\\um I:tnogralic/nl:" t. 36. cz. 3 Brzozowa i okolice 7akliezyna - oprac. J. Swiętek: !\omel1lar::e do Ilolskiego allas/I ell/ograjic::nego. t. 5. Ob.:cn ic \\ ydawn ict \Va I'Tl. ukazuj,! si.,: hl:z opóźnień. Na posil:d/l:niu Rady Wydawnic/.cj 25.06.1999 roku ustalono. że we wrzcśniu. w czasie Walnego Zgrtlmadzl:nia Ikkgatll\\. zostanic zgłoszona kandydatura prof. B. Jaworskiej na stanowisko prze\\odnicz,!cej Rady Wyd<l\\niczej oral. dr J. Karpińskiej na stanowisko sekretarza Rady. Ustalono [(:i .. i.c \\ skład komitctó\\ redakcyjnych serii i czasopism PTL będą wchodzić najmniej 3 osoby z \dasnych środo\\ isk. a ponadto zalecane jest uczestnictwo w nich prezesa lub sekretarza gl:nl:ralnl:go PIL Biblioteka im .. 1. Czekanowskiego Biblioteka gromadzi publikacje głównie z zakrl:su etnografii i ctnologii oraz ważniejsze ctl\\ania z nauk pOkreWIl)l:h: archeologii, historii. antropologii. socjologii. j.,:zykoznawstwa Bihliokka pO\\io;ks/a /biory poprze I. zakupy. wymiano;: wyda\\nictw. dary oraz publikacje oprai in. wła- snej produkcji \\ythl\\nivcj. W okresil: sprawozdawczym zakupiono 202 pozycje. z wymiany pr/ybyło 672 \\OIUIlliny. / darów 274 woluminy. a z własnej produkcji wydawniczej 54 pozycje. I.<[vnie ksi.,:go/bi()r powi.,:kS/yl si.,: o 1202 woluminy i liczy obecnie 39 318 pozycji. Jak \\ idać. gl(l\\nYIll i.ródlelll po\\io;kszania księgozbioru jest wymiana wyda\Nnictw. którą bihlioteka pnmadzi z 38 instytucjami krajowymi i 160 /agranicznymi. Wymiana zapewnia staly dopl) w najno\\s/l:j iikratury clnogralicznej. zwłaszcza czasopiśmienniczej. Dzięki wymianie ró\\niei. publikacjl: \\Iasnl:. \\)dawane prza PTL. docien~ją do najważniejszych ośrodków naukO\\·ych. mU/,dm i lowar/ystw zagranivnych. 7. ksi.,:go/.bioru kor/ystaj'l pracownicy naukowi i studcnci Katedry Etnologii Uniwersytetu Wrodawskil:go i MU/.l:um I-:tnogralicznl:go: ponadto stałymi czytelnikami są historycy. archeolodzy. kulturo/.n<l\\cy. lilolod/.). gl:ogra!()\\ il:. redaktor/y radia i telewizji i inni zainteresowani z Wrocla\\ ia i Dolnl:go Sląska. W czytl:lni w tym .:zasil: udosto;:pniono 10 107 woluminów'. na /cwn<\lrz \\ ypożyuono 3 139 \\'oluminlm: wypożyczono \\ ramach wypoiy ul:li III i.,:dzybi bl iotecznych. Co roku \\ysyłany jl:st do Cl:nlralncgo Katalogu Biblioteki czasopism zagranivnych. k[t'lIT wply\\ają do bibliott:ki PTL.. Biblioteko; prowadzi mgr .Iath\iga Klodnicka. również. kilkanaście arodowcj woluminów w Warszawie Archiwum Naukowe Zbiory archi\\alnl: to gh'l\\'Ilie malerialy sybirackie liczące obecnie 834 numery \\.:. Korzystaj'l/. nich pr/.l:tk wszystkim studenci historii. etnologii i kulturoznawstwa. wykaz inwentarzopracowni- �230 cy naukowi. doktoranci UniwerS)1etu Wrocławskiego. Uniwersytetu Lódzkiego i WSI' w Krakowie. Co roku wypożyczanych jesl około póltora tysiąca tek. Archiwum prowadzi mgr Paulina Suchecka. Alagdalello 74. WALNE Rostworowska ZGROMADZENIE DELEGATÓW POLSKIE(iO TOWARZYSTWA LUDOZNA WCZL.:GO. KRAKÓW 24.09.1991{ 74. Walne Zgromadzenie Delegatów Polskiego Towarzystwa I.udoznawczego otlvorzył prezcs PTL praC Zygmunt Klodnicki witając serdecznie wSl-ystkich zebranych członków Towarzystwa oraz gospodarzy - dr Annę Spiss. prezesa Oddziału Krakowskiego. i mgr Marię Zachorowską, dyrcktora Muzeum EtnogralCmego w KrakO\I"ie. W imieniu organizatorólv uczestników obrad gorąco powitała Anna Spiss. praes Oddziału Krakowskiego. 1'0 powitaniach prezcs Zygmunt Kłodnieki złożyl na ręce Anny Spiss kwiaty i podziękowania za zorganizowanie 74. WZD oraz z okazji IOO-lecia Oddziału Krakowskiego życzenia dalszych. wspaniałych lat pracy. LisI gratulacyjny. życzenia kolejnych 100 lal oraz piękny wieniec dożynkowy podarowali gospodarzom przedstawiciele Oddzialu II' Mszanie Dolnej. Prezes Klodnicki zlo):ył lakże na ręce .lana Kapłona. z podziękowaniami za zorganizowanie w Zielonej Górze. Jan Kapłon przypomniał o jeszcze 73. jednym WZD pr<:zesa Oddzialu oraz juhileuszu. wyrazy II' Mszanie podziękowania a mialHmieic dr Anny Dolnej. list Oddziałowi Kowalskicj- Lewickiej. która obchodzi pięćd/.iesięeioleeie swojej dzialalności II' TlJl\arzystwie. Prezes Zygmunt Kłodnicki przypomniał. ):e Kraków jest dla Towarzyslwa miejscem szczcgólnym. Wśród najznakomilSzych członków Oddziału Krakowskicgo hyli: Seweryn Udziela jeden z inicjatorów powstania Towarzystwa Ludoznawczego i Jan Świętek - zalożycicl Oddziału w Krakowie. znakomici uczeni. jak Tadeusz Seweryn i Kazimierz Moszyński. Musimy pamiętać o nich w tc:i szczególnej chwili. gdy obchodzimy stulecie naj starszego i najbardziej zaslużonego Oddziału PTL. Dodał także. że ponad stuletnie starania poprzedników mają obecnie swój linał. Na naszych oczach dobiegają szczęśliwego zakończenia działania zmierzającc do włączenia problematyki dzicdzictwa kulturowego do programu edukacyjnego. Prezcs przypomniał. żC PTL zabiegał o to wielokrotnie przez ponad 100 lat. W Iym roku udało się to osiągnąć i mamy w tym swój udział. Nie może jednak zabraknąć członków Towarzystwa przy realizacji zamierzeń władz oświatowych i kulturalnych. Bez pomocy pracowników muzeów. instytutów i katedr etnologii, pracowników domów kultury i szerokiej rzeszy regionalistów. miłośników i twórców ludowych nic da się zrealizować ambitnych zamierzeń. Drugie stulecie Oddziału Krako'lskiego będzic zatem czasem realizacji szczcgólnych planów nakrcślonych przez Antoniego Towarzystwa . .lcstjednocześnic ogromną szansą i wyzwaniem dla Polskiego znawczego. W dalszej części I. Powitania: prezes przedstawił porządek obrad Zgromadzenia: 2. Wybór prze\lodniczącego zebrania: 3. Wspomnienie zmarłych członków PTL: 4. Sprawozdanie Sekretarza Gcneralncgo: 5. Sprawozdanie 6. Sprawozdanie Skarbnika: Przewodniczącego 7. Dyskusja: 8. Sprawozdania oddziałól\: 9. Wolne wnioski. Głównej Komisji Rel\izyjllej: Kalinę. założyciela Towarzystwa Ludo- �231 ad 2. Pre/es /) gnlllnl Klodnieki zaproponował prowadzenie obrad dr Annie KowalskiejLewickiej. Innych propozycji nic zgłoszono. Wyboru dokonano przez akłamację. Dr Anna Lewicka obejmujac przewodnictwo podziękowała zebranym za zaufanie. ad 3. W okresie od poprzedniego WZD zmarli następujący członkowie Towarzystwa: - z Oddziału Krakowskiego: .Janina Bober. członkini Kola Zainteresowań Kultura Ormian i ks . .Jan Mach. człowiek. który wiele zrobił dla zachowania miejscowych tradycji; - z Oddziału II' Mszanie Dolnej: Malwa Barycz i Zofia Kmiecik; - z Oddziału Poznańskiego: Medard Tarko. Zebrani uczcili minutą milczenia pamięć zmarłych kolegól\. Dr Anna Kowalska-I.ewicka przypomniała zebranym. że pani Malwa Barycz była poetką i wiele swoich wierszy poświęciła Polskiemu Towarzystwu Lud07.l1awczemu. Niedawno. ale niestety już po jej śmierci. ukazał się mały tomik jej wierszy. którego kilka egzemplarzy członkowie z Oddziału w Mszanie Dolnej przywieźli do Krakowa. ad 4. Dr Magdalena Rostworowska. sekretarz generalny PTL przedstawiła sprawozdanie z działalności /arz'ldu Głównego PTL za okres od wrzcśnia 1997 do września 1998 roku. W sprawozdaniu omówiono spraw)' organizacxine. dzialałność wydawniczą oraz sprawy biblioteki i archiwum naukowego PTI.. ad 5. Spruwozdanie finansowe wygłosił mgr Zygmunt Toroński. skarbnik PTL. ad 6. Sprawozdanie Głównej Komisji Rewizyjnej przedstawił dr .Jerzy Adamczewski. Główna Komisja Rewizyjna podkreśliła. te do 31 lipca 1998 roku zostały uregulowane wszystkie zobowiązania płatnicze Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. W związku z występuj'lcymi problemami linansowymi i rosnącymi kosztami opIat pocztowych i bankowych Główna Komisja Rewizyjna wnioskowała. aby redaktorzy poszczególnych periodyków w preliminarzach umieszuali pozycje obejmujące wyżej wymienione wydatki. Dotychczas koszty te ponosi Zarz'ld Główny. W dalszcj części omówiono działalność wydawniczą. Główna Komi~ia Rewizyjna podsumOlI uj tę część sprawozdania wnioskolvała o: I. urealnienie i uaktualnienic skladu rad wydawniczych poszczególnych serii i czasopism. 2. wystt;powanie do Komitetu lladań Naukowych i Ministerstwa Kultury i Sztuki o dolinansowanic zad at] wydawniczych wyłącznie wtedy. gdy w tece redakcyjnej znajduje się gotowy maszynopis ze wszystkimi wymaganymi dokumentami. 3. zlikwidowanic etatu sekretarza redakcji dwumiesio;cznika ,.Literatura Ludowa". Wzorem "Ludu" i "Lódzkich Studiów Etnograficznych" wszystkie prace sekretarza winny być wykonywane na podstawie umowy-zlecenia. 4. udzieknic absołutorium Zarządowi Clównemu za okres od września ł 997 do września 1998 roku. ad 7. Przystąpiono do dyskusji łącznej nad sprawozdaniami. Pierwsza zabrała glos dr Anna Kowalska-Lel\icka. która zl\Tócila uwago; na to, że tak wielka instytucja. jaką jest PTL. funkcjonuje mimo minimałnej liczby etatów. Biblioteka. która liczy 38.872 woluminów i prowadzi wymianę z wieloma ośrodkami \I kraju i za granicą. zatrudnia jedną osobę. Również jednego pracOlll1ika ma archiwum I'TL. Pani Paulina Suchecka. która je prowadzi. przyjęła z początkiem roku dodatko\\o li.lllkcję dyrektora biura . .lest to funkcja bardzo potrzebna. Dyrektor biura nic ma sekretarza i wszystkie prace związane z jego prowadzeniem wykonuje sama. Magazyny mają takżejednego pracownika. który stara sit; pomagać II' bibliotece i przy sprawach bieżących. Księgowość zaś prowadzi pani Anna Lubańska. zatrudniona na pół etatu ma wiele obowiązków. Prezes. skarbnik i sekretarz pracują społecznie. a nadto bywąją narażani na przykrości. W dobie. gdy wszystkim rz,jdzi pieniądz. osoby te należy uważać za dobroczyńców Towarzystwa. bo sponsorują go własnym czasem. Przewodnicząca 74. WZD wszystkim tym osobom serdecznie podziękowała za wysilek i pract; na rzecz Towarzystwa. Delegaci nic mieli pytań co do sprawozdań przedstawionych przez sekn::tarza generalnego i skarbnika. W dalszej ezt;ści Anna Spiss. odpowiadając na zarzut GKR o małej aktywności oddziałów. w tym Krakowskicgo. tłumaczyła. że na nic innego nie starczyło czasu. Zorganizowanie tegorocznego zjazdu było bardzo czasochłonne. "C �232 Przewodnicząca obrad zapytała. czy wiadomo. co sil,: d/icje I odd/ialem \\ /akopanem. /ygmunt Kłodnicki poinformował. 7.e oddział od czasu do czasu od/ywa si.;. W Mszanic Dolncj delegaci z Zakopanego byli jeszc/c obecni. Krystyna Kaczko zapytala o losy ..Słownika ctnogralt)\\' polskich". /\nna Ko\\'alska-I.c\\icka wyjaśniła. że K13N trzykrotnie odrzucal wniosek 1''1'1. o dnfinanso\\'anie prac nad słownikiem. natomiast zatwierdzil wniosek grupy z Warsza\\'Y na opracowanie biogramlm ctnograli·)\\. To. że praca PTL była gotowa do druku. nie przekonało KBN. Prezes Kłodnicki dodał. /e Towarzystwo występowało z wnioskiem o dotację trzykrotnie do K13N i raz do MKiS. /a ka/llym razem słownik byl bogatszy o nowe hasla. Można by spróbować wydać go pod inn'l na/wą np. móglby stać się częścią dluższej scrii o charakterze encyklopedycznym. w kl<'lrejznala/./yby si.; tak/c instytucje etnologiczne. muzea etnograficzne. a z czasem cala kultura ludowa. Jcśli lamysłlcn spolkałby się z aprobatą środowiska. to wówczas można by wyst,jpić z wnioskiem do KHN. Istniejący slownik bylby pierwszym tomem serii. Dr Anna Lewicka I pr/.ykrością nUI\\ a/.yła. /.e boi się angażować czlonk{)\\ w takie d1.iałania. Towarzysl\\'\l \\ jej odClueiu slraeiło l:aul~lIlie publiCInc. bo jako instytucja nie potrafiło dopnll\adzić sprawy do pomyślnego kmica. Przykre jest lo tym bardziej. że dużo osób zaanga/owalo się \\. prace nad slownikiem poś\\·i.;caj'Ic \\ iele Clasu. Sprawa wygląda nicdobrze. Tr/.eba ją odloi.yć jeszcze o rok. Mo/.e coś sil,: zmieni. a mo/.e nale/.) poszukać pieniędzy gdzie indziej. W dałszej części zebrania Jerzy Bruś zaLl\\a/.ył. i/ sytuacja finansowa Towar/.)stwa jest bardzo zła. Z docierających inlilnnaeji można \\Ilioskować. /e rygor hud/etO\\·y \\. sferze oś\\iat). nauki i kultury w prl.)'szlym roku będzie jeszcze większy ni/ w roku bicJ.ącym. Nale/y si.; wi.;e liczyć zc zmniejszonymi nakladami c/.y utrudnionym dostl,:pem do jakichkolwiek dotacji. Mo/c w tej sytuacji należałoby spróbO\\ać pozyskać fundusze z zewnątrz. np. I. funduszy linii Europejskiej. Następnic dodal. że jego zdanicm nastąpi lo odłączcnic Biura \\c Wroelawiu od oddziałów. czego dowodcm może być fakt nadesłania tylko przez 4 oddzialy spra\\ol:d,lIi do /.arządu (,Iównego. Poza tym w ciągu calego roku Oddział w Katowicach nic otrzymal I. Wrocławia żadnego pisma i sam tcż nic nic \\)'sylal. Brak jest więc wsparcia organizacyjnego i nic ma w t) m niCl)jej winy. Po prostu hrak jcst środków . .lerzy Bruś podkreślił. /e \\edlug nicgo /.arz'ld (,I<')\\'ny koncentruje się na d/iałalności wydm\niezej. co jest zrozumiałc. jeśli osoby lalrudnione w nim z tego są opłacanc. Trzcba jednak poważ.nic zastanowić się \\' nadchodz'leym roku nad moż.liwością zmiany statutu. oraz nad opracowaniem pewnych koncepcji. jak pO/.yskać pieni'ld/.e na działalność mcrytoryczną i statuto\\'1 Towarzystwa. Bez picnil,:dzy. nicstel) . nic zrobi sil,: nic. Przed wojmj do Towarzystwa należeli ludzie bugaci. posiadający maj'ltki. /daniem .lerlego Brusia trzeba zastanowić się. w jaki sposób stwor I:yć bazę. klóra zarobi laby na siebie i jeszCle wypracowala środki na działalność merytoryczną. Bardzo dobrze. że jest prowad/.()na d/.ialalność wyda\\nicza. ale nie ma środków pieniężnych na to. aby Zarząd Gł{l\vny /.()rgani/.()\\ai .iak'lś sesję naukową czy popularnonaukową. Jerzy Bruś podkrcślił. że sprawą niepokojącą jest brak nowych. młodych ctnografów. Młodzi mó\yią \\prosl. ŻC PTL nic im nie moie I.ankrować. Przewodnicząca zebrania stwierdziła. /e jesl to okres przcjści'l\\Y. Tak jak \\ iele osób. tak i wide instytucji nic może się odnaleźć w nowych warunkach. SZClególnie I.agubione jest pokolenie starszc i średnic. Dr Kowalska-Lewicka dodala. /e po \\) słuchaniu spra\\ol:daJi odniosła wra/cnie. iż Towarzystwo zaczyna sobie radzić coraz lepiej. nd 9.1'0 przel'\\ie sprawozdania z działalności Odd/.ial(m I'TL pr/.cdsta\\ iii: Oddziału Krakowskiego: Malgorzata Oleszkiewicz: Oddziału Lubelskiego: Anna Brzozowska-Krajka: Oddziału w Mszanie Dolncj: Jan Kapłon: Oddziału TorUliskiego: Hanna Muzalcwska: Oddziału Zielonogórskiego: Irena Soppa: Oddziału Poznmiskiego: Irena Kabat: Oddziału Gdańskicgo: Martyna Michalska: Oddziału \\- Bidsku-l1iałej: Elżbieta Filip: Oddziału Warszawskiego: Helena Kozicka: Oddziału Katowickiego: Jerzy Bruś: �233 Oddziału /alll()jskićgo: !'v!arta Fornal: Oddziału ()pllćzyllSkićgo: .lun łuczko\\ski; Oddziału Opolskićgo: Tćrćsa Smolińska: Oddziału Lódzkiq!ll: 1ałgorzata Wilbik. Anna Kowalska-I.ewicka serdecznie podziękowała delegatom za sprawozdania. Podsumo- Ilując w kilku słowach działalność oddziałów przewodnicz<lca szczególny nacisk p%żyła na konićczność aktYI\izacji dzialalności poszczególnych oddziałów. Niestety. ze względu na pÓ7.ną por.,:. dyskusja nad sprawozdaniami z działalności oddziałów nie odbyła si~. Prezcs Zygmunt Kłodnicki prz.)pomnial. żc w dalszym ciągu nie zgłosił się żaden oddział do zorgani/llllania prz.)szłorounćgo ~iazdu. Czasu jest już bardzo mało. gdyż w połowic paLd/iernika trzeba zloi.yć \~niosek do KBN o dolinansowanic sesji towarzyszącej WZI>. We wnio,ku powinno si.,: podać mićjsce i temat sćsji. Należy więc jak naj,zybcicj zastanowić si~ nad lćmalćm sesji nauk(l\\ej. Oczywiścić pomogą w tym koledzy z uni\\crsyteckich katedr i instytutówetnologii. Anna Spiss podz.i.,:kowala dyrcktorowi Muzeum Etnograficznego w Krakowie za bezpłntnc udostępnienie sali. w któn:j mogły odbyć si~ obrady 74. WDZ oraz umożliwienie bezpłatnego korzy stnnia z teldiHlllll. a \\szystkim wspólpracownikom za pomoc \V orgnnizowaniu Zjazdu. Wydziałowi Kultury Urzędu Wojewódzkiego za stinansowanie opracowania broslllrki pl. Stulecie I\mkOll"skiego Odd::ialu Polskiego 'l'OIl'ar::yslwa Ludo:nawc::ego 1898-1998 oraz mgr Aleksandrze .Iachćr-Tysz.Kowćj. która jćst jej autorcm i która. gdy okazało si.,:. że picniędzy przekazanych na broslllr.,: jest za malo. doloi.yfa potrzebną kwo(~. Prezes Klodnicki pr/ypomnial. że nie /Ostały jeszcze przeprowadzonc glosowania nad wnioskami zglosz.onymi przcz (illl\\m\ Komisio; Rcwizyjną. Wnioski zostały przyjęte. Na zakoricz.cnić dr i\nna Spiss przcdstawiła kilka komunikatów organizacyjnych i zaprosiła I\szystkkh do zlożćnia podpisll\\ w Księdze Jubilcuszowcj. Na tym 74. Walnc !.gromadzenic Delegatów PlL z.ostało zakOl'lczonc. Małgor:ala Wilhik WSPOMNIENIE / 74. WALNEGO ZGROMADZENIA DELEGATÓW ł'OLSKIH.;O TOWARZYSTWA LUDOZNAWCZEGO I. OKA1JI IDO-LECIA OI)DZIAI.U KRAKOWSKIEGO. KRAKÓW 24-26.09.1998 Właśnie II spomnicnić. a nic zwykle sprawozdanie. s7Clcgólnic dla nas. krakO\\ ian \\ainy. Wszak pO\\()łał do życia. naj starszy obccnie. Oddział bo przecicż był lo Zjazd Jubileuszowy. to 100 lat temu. 4 grudnia 1898 roku Jan Świętck Towarzystwa Ludoznawczego w Polscc. Decyzję o organizacji zjazdu \\ Krakowie podjął Zarząd Główny rok wcześnicj na wspaniałym zjeździc \\ Mszanie Dolncj. a Oddzial Krakowski ochoczo podjął wyzwanie. Czujqc od samego pocz.ątku brzcmię odpowiedz.iałności. 7arząd Krakowskicgo Oddziału. pod kierunki<.:m pre/cs Anny Spiss. przez. caly rok z zapałem obmyślal strategię najlepszego wykorzy- stania tego, co Krakó\\ ma gościom do zaoferowania. przygotowując się do zjazdu, w którym o,latecznie \\z.io;ło udział 13D osóh. Wszystkie wysiłki szly równocześnie w kilku kierunkach. z których m\jwai.nicjsz.ymi z.daly się ohmyślanic programu i pozyskiwanie sponsorów. których trudno tu \\szystkich wymienić. W pracach nie tylko brali udział. ale najwięcej czasu i sil poza Panią Prczes poświ.,:cili zjazdowi: skarbnik, a zarazem główny kwatermistrz Alicja Ma/cta i sckretarz. Jan Tomaszcwski (m. in. organizator wycicczki). pomagało też kilku c7.łonków Oddziału. nie tylko I Zarz<ldu. Oddział zdołal wydać jubileuSlOWą broszurę autorstwa Aleksandry .Iacher-Tyszlo\\<.:j Slulecie Arakowskiego Odd::ialll Polskiego TowClr::ystwa LlIdo:nClll'c=ego 1898-1998. \\raz. z.malcrialami Biorąc pod uwag.; zjazdO\\ymi. któn\ oliarowano rakt. i;i sporo osóh z krakowskicgo Ltnogralicznym im. Sć\\\:ryna c/.lonkini Oddziału jt:sl nam wszystkim oddzialujest uczestnikom. zatrudnionych Udzieli. a Maria !.achorowska. dyrektor niczmiennie żyt:l.liwa. biuro organizacyjne Muzeum. zjazdu IV Muzt:um a zarazcm ulokowano �234 w budynku Muzeum przy Placu Wolnica I. Tu równie/ odh) ly si.; 2~ \\T/.eśnia ohrady I'n;/ydium Zarządu Głównego PTI. oraz Walne Zgromadzenie [)elegall·l\\. podczas których omówiono bie;lące sprawy PTI.-u. a 14 delegatów odczytalo sprawo/.dania ro<.:l.ne. Na pewno nie tylko milym. ale i aromatycznym dodatkiem do oh rad była kawa. sel'\\ll\vana \\ przcrw ic prz<.:l. nas/ych sponsorów pp. Zofię i Krzysztof;! Drohomireckich. W h;n sam dzie,"l Il'\\ala w ylę/ona praca hiura organizacyjnego. Nie ohyło się. prz) pewnym zamieszaniu spO\\odowanym gorącymi powitaniami. bez drobnyeh pomyłek polegających na zamianie plakietek identylikacyjnych. alc nie spowodowało to żadnych komplikacji dyplomatycznych. a jedynie ro/.ladO\\ało nerwO\v,\ atmosterę wśród organizatorów. Nastc;pny dzieI\. 25 września. hyl poświęcony sesji naukowej pl. .. I'r/ed 100 1<11) i dzisiaj. I.udOl.nawslwo i etnograJia między Wiedniem. I.\\·o\\em. Krakowem i I'rag;,". Oholl i;IZki sekrelarza naukowego pełnil prot'. dr hab. Wiesial'I' Bielikowski. Sala odczytowa Muzeum Etnograficznego .jest zhyt mała. ahy pomicścić \\ s/)'stkich u<.:lcstników sesji. na tę okazję \\'Y'najęlo \\ic;c okalałą salc,: tealraln'l w P;lIislwO\\ej Wy/s/.cj Szkolc Teatralnej. Tematyka sesji koncentrowala siC; wokół poez'ltk<')\\ ludOl.ll<I\\stwa i etnogralii (prot: dr hab. Wiesław BieI\kowski. prot: dr Richard .Idahek. dr Mieu.)'sła\\ Trojan). pO\\stawania katedr. muz.eów etnogralicznych. to\\arzystw ludoznawczych. (mgr Aleksandra .lacher-Tyszkowa. prot: dr Josef Vaf'eka). a także współczesnego stanu hadań elnograli<.:l.nyeh i Il)lklorysty<.:l.nych w Polsce i Ukrainie (prof. dr hab. Ryszard Kantor. prof. dr Slcpan Pawluk). /apre/cntowano też specyfikę hardziej lokalnej tematyki tych badań (dr RÓ/a (Jodula. dr Anna Kowalska-!.e\\ icka. mgr Bogdana Pilichowska). Materialy z sesji znajdują siC; ohecnic \v druku. Sesja z udziałem wybitnych i znanych etnografó\v i etnologó\\·. polskich i zagranicznych. zostala poprzedzona miłym kiego. i uroczystym akcentem. a mianowicie wręczeniem prezesa Zarządu Gló\\'I1ego. listów gratulacyjnych przcl prof dr. hah. Zygmunta Klodniczaslu/onym (;;.Ionkom ()ddzialu Kra- kowskiego: Aleksandrze .Iilchcr-Tyszktl\\ej. Urszuli Janickiej· Kr/)'wda. Janus/O\\i Kamockiemu. Jadwidze Klimasze\\sk iej. Annic Kowalskiej· - I.c\\ickiej. K Iemenso\\i 1'.1'/) SZloll)\\ iClO\\ i. Romilnowi Reinfussowi. Annie Spiss. Adamowi Tcrleckiemu i Marii Zaelloro\\skiej. Drugi dzieli zjazdu został zakoliczony wieczorkiem towarZ) skim \\ nastrojowych pil'I' nicach lokalu ..Chimera". Była lO oka~ja do mniej już. pO\va/nych i naukowych rozm<'m. spoIkania d;l\\'no nie widzianych kolegów ze studiów czy wymiany doś\\iadCl.eli z działalnosci i prac) lawodowej pomiędzy członkami ró/nych oddzialów PTL umiejscowionych nieraz \\ odlcglych zakątka<.:h Polski. ROZlll()\\'y były tak interesui'lce. /e przygry\\ aj'l<.:e.i młod/.ic/O\vcj kapcli !l)lkowej nie udalo się porwnć do talica wic;kszośei uczestników. W pamic,:ci ohccnych I. pemlOsci;\ utm'alila się niespożyta energia. jaką emalllJ\vał nie tylko w taIicu Jan Kapłon. prezes Oddziału w Mszanie Dolnej. Spotkanie wprawdzie trwajo do późnych godzin nocnyell. ale nic do samego rana. gdyż na następny dziell zaplanowano wy<.:ieezkę. Już kilka dni wcześniej spowite mglą poranki i niepe\\na pogoda. spc,:d/.aly scn z powiek or- ganizatorów zjazdu. I)okladilno \\ szelkieh starari. ahy WSI.) st ko si.; jak naj Iepil:i udalo. ale prze<.:ież na warunki atmosferyczne. które były \\ai.nym elemcnlem \\)cicC/ki. nikl nic mial \\plywu. Najgorsze przewidywania sprawdzily się i ranek 26 \\ rleśnia \\ Krako\\ ie okazał się chłodny i mglisty. Wyrus7.0no trzema autobusami w kierunku malo\\·niCl.ej i)oliny Mnikowskiej. klóra hyla piel'\\s/ym etapcm zaplanowanej wy<.:ieczki. Przed stu laly \\ podohncj scenerii. <.:hoć w innej dolince. sllJlografówali sic,: czlonkO\\ie Oddzialu KrakO\\skicgo na krajoznawczcj wy<.:icczce. Idąc siadami nasI.) ch poprzednikó\\ zaplanO\\ano \\ ykonanie podohnej fotografii. Po dotarciu na miejs<.:c okazało się. że chmury sic,: przerzedził). \\yjr/.alo stOlice i pO\\staly nadspodziewanie Mnikowska. łudność dohre warunki do dzialalności której wizerunek wymalo\\'any zwykła Wykonano przy<.:hodzić. ahy się modlić nie tylko to jcdno silt wszyscy uczestnicy przyjaciół totograf(maly pamiątkO\\e rótograficznej. Mo/e spO\\'odowala to Matka Boska na skale góruje nad dolin;,. Tu przecic/ okoliczna m.in. o pogodę. zdjęcie pod skałą na którym I trudcm pomieścili \\ycieczki. ale poszly \\ ruch apilraty: kolejno \\S/ystkic oddziały się za\vzięcic. mając na w/.ględ/.ie kolejne slulecic 1'1'1 .. Znala/la i grupy sic,:16 lampka szampana. którą wzniesiono toast na cl.eść uC/cstnikl'J\I !..ja/dll. a do tcgo malopolskie specjaly. jak: kielbasa i kukidki lisieekie. bunc O\\czy i OSC) pki IIlillldO\\anl' przez \\ ieloletniego �sympatyka P II. i pr/yjacicla krakowskiego Muzeum Etnogralicznego .lacka Lodzińskiego. 1'0 tych pr/)jemJl)ch. pr/rth: \\s/ystkim dla ciała. chwilach nad strumykiem. trzeba było zadbać o ducha. \\i.;c \\)TuS/.ono dakj. do polożonej opodal Alwerni. W i\h\crni /\\ieJ/ano ri.;knie położony na zalesionym wzgórzu zabytkowy. XVII-wieczny kościól _. sanktuarium dedyko\\ane św. FralH;iszkO\\·i. przy klasztor/.e 00. Ikrnardynów. W tamlejs/)'m kościele majduje si.; otoc/on) Cl.cią obra/ Pana .lezusa Miłosiernego. zwanego Galicyjskim. Cieka\\( \\ tej miejscowości okaz,do si.; również naj starsze w Polsce Muzeum Pożarnictwa. Duże /ainlereso\\anic \\/.bud/i/a ekspo/ycja poś\\i.;cona dziejom i\lwerni. a także dawnym pojazdom konnym i mcchanic/nym ui.ywanym prze/o strażaków. Nic bez /naczenia było serdeezIK pr/)j.;cic uCl.cstnikll\\ przCl. pana Wiesława Rogalskiego l. micjscow..:go Samorządowego Ośrodka Kullur). który pod/.ielil si.; obs/erną wiedzą na temat miejscowości i jej zabytków. Po krótkim spacer/c po Rynku / rcs/tkami zabytkowej zabudowy. udano si.; do Nadwiślańskiego Parku I·:tnogralio.ncgo \\ Wygicłzowie. aby tam spo;dzić reszt.; dnia. Wygicldm pr/yj.\ł uCl.cstnik<'m wycieczki pod każdym wzglo;dem wspaniale. a przypomnieć nah:ży. ie skanscn obchod/il \\laśnie jubikusz 30-lecia. Po oticjalnym powitaniu przez Jerzego \Iotyko;. dyrcktora ·1u/cum \\ Chrzanowie. którego Park jest oddziałem. i Henrykę Haducb. kićro\\nika Parku. pr/y di.wio;kach kapeli ludowćj. \\sz.ys<.:y /Ostali ugosz<.:zeni spc<.:jałnośeiami micjsl:ll\\ej ku<.:hni. przygo\o\\lllJymi przez Koło GospodYI] Wicjskieb z Groj<.:a. Jednocześnie już widać by/o pr/ygoto\\ania do /iiec::ol7ego (danie I. /it:mniaków. boczku. cebuli itp. pieczone \\ Ieli\\ ny III gal'llku na ognisku). Posileni goś<.:ie. zostawiają<.: jednak te zabiegi micjscowym ł~Kh{)\\com. ruszyli do /wićd/ania ekspozycji skculsenowskicj. na której terenie pracownicy Parku ch.;tnie udzićlali \\vćlkich \\yjaśnień. Można siy też b)'lo zapoznać z pracą garnearza i \\ ikliniar/a. Wspaniała pogoda pO:l\volila tym. których sil)' nic zawiodly i tym. którzy zdołali oderwać siO; od /Iiec::ol/eg() oral. wszćlki<.:go innego jadła i napitku. pochlanianyeh przy wtórze przyśpie\\ćk gospodYI] - autorćk tych specjałów. na wędrówky do ruin zamku w Lipoweu. aby zć s/uytu \\ ieży lamkO\\ćj pod/iwiać I'O/ległą panoramę okoli<.:)'. Prl.) przygolowaniach i organizacji Zjazdu nic ustrzeżono siO; od nicdociągnio;ć. ale przecież zado\\oknić i uśmićch na \\\arzaw ue/estników. słowa sćrdeeznyeb podziękowań stanowiły dla organi/.atllrll\\ satys\;,kci.; i nagrod.;. Wyd.mać h;. si.; m0t!lo. i.ć 7-1. Zjazd PTL musi al pozostawić po sobie same dobre wspomnienia. ak jćdnak kładzit: si.; na nich cićJl. WS/.y"y z pe\\Ilością pamiętaj,\ spotkanie z prof Rćinlussćnl ho;d'lcym \\ I.nakomitćj limnić \\. dzień sćsji naukowcj. Nast.;pnego dnia. w ten piękn;. roz~lonćuniony d/idl. spo;d/.Ony przC/ uoestników zjazdu na wycieczce. odszedł od nas I'roksor. ,'ić ma tćż już \\·śród nas Jana Kapłona. zasłużonego prezesa Oddziału w Mszanie Dolnej. który I.marl JO gIlIdnia I tJtJX roku. którcgo zapał i energio; wszyscy podziwiali podczas ly<.:h trzeeh dni. Możć jćdnak dohrze. że w ten \vlaśnie sposób. w otoczce miłycb wspomnień /ja/du. po/.Ostan'l Oni \\ pami.;ci ćzłonków PTL. Odd/ial Krakowski PTL swlecie swojego istnienia i wejście w nastypny wiek działalności postarał siO; gm.lnie uocić dopt:iniaj'lc obchody zapoczątkowane na Zjeździe Towarzystwa uroczystym zebraniem \\Sl.ystkich czlonków. które odbyło si.; 4 grudnia 1998 roku w krakowskim Mulćum I·:tnogrationym. Dala ta ni..: /.Ostała wybrana przypadkO\\o. ponieważ dokładnie 100 lat \\cz..:śnić.j. \\ d/idl Ś\\. Barbary. /chrali się e/łonkowie-zalożyciek Oddziału. Na współczesnym ,potkaniu odu;. tano pro\okól 1 tćgo pierwSl.ego posi..:dzenia. dlOĆ nie bez przeszkód. gdyż okres lć gr;. p i prl.oi.;hidl nić tylko /.dl.ićsiątkO\\ał oraz wpl;. 11<11 na I.mian<; programu I're/ćs. limo to. postarano ctlollków spotkania. si.;. aby nić tylko Odd/ialu. nic pozwalając alc tci odbierał odpowiednio chwilami zamknąć nm\ y mi silami i pom) slami na dals/.q d/iałałność. \\ kroczyć projćktó\\ I.dćcydowano si.; na utworl.cnie sekcji \\ycieokowcj. I zuj'lć \\)cićuk.; na silmacki Spisl. im na przybycie glos <.:zytającej go pani mijając..: stulecie. ak też w następne lata. Wśród wiciu która rozpocz.;!a żywot organi- 15-16 maja ł 9tJ9 roku. ,'vIalgor::atll Oles::kiewic:: �236 JUHILUJSL PROFESOR A 50-LECIA PRACY NALJKOWU Y CZEKANOWSKIEJ-KLJKLI . SKII':J UroczYSIOŚĆ jubileuszowa odbyła się 8 października 1999 roku. w Sali Senatu Uniwersytetu Warszawskicgo. \\' Palacu Kazimierzowskim. ZainicjO\l'ana zostala przez Komitet Nauk Etnologicznych PAN. Wydzial llistoryczny Uniwersytetu Warsza\\skiego oral Instytut Muzykologii tegoż Uniwersytetu dla uczczenia I'roJesor Anny Czckano\l'skiej-Kukliliskiej. \\ybitnego c!nomuzykologa. autorki podstawO\\ yeh dla tej dyscypliny prac. takich jak /:'llIogl'll/io 1I111:.1'c::no, Alelodo/agia i melo(Źvka. 1971 (II wyd. 1998. tlum, rosyjskie 1983): /1:lIlllIn' 1111cvc::ne11:ji. 1981: Glówne kierlInki i orienlacje ellloll1l1::ykologii wspólC::l!slll!j. Nej/eksie lIlelodologic::ne. 1983. (II wyd. 1987): Polish Folk MIlsic: Slavonic flerilage Polish hodilioll ('Ol1fellll)()rW)' hellds. kierownika Zakładu Muzyki Ludowej Instytutu MUl.ykologii UW. a \\ latach 1<)76-19<)0 dyrckto1''1 tcgoż Instytutu. wykładająccj na wielu uniwersytetach l.agraniCl.nych. I.aangażowanej od roku 1975 w prace International Folk Music Counsil (od 1981 roku Inkrnational Council for Traditional Music) i szeregu innych stowarzyszeń naukowych zagranicznych i krajowych. cl.łonka Warszawskiego Towarzystwa Naukowego i Polskiego Towar/ystwa Ludol.nawczego. wielokrotnie wybieranej do Komitetu Nauk Etnologicznych PAN. Spotkanie otworzył rektor Uniwersytetu Warszawskiego proC Piotr Węglarbki. Mówił o poważnym dorobku naukowym i dydaktycznym ProCesor Anny Cl.ekanowskicj i o widkiej roli wybitnych prolesoró\\ w rozwoju Uni\l'ersytetu, Po złol.eniu gratulacji Juhilatce przckazal prowadzcnie posiedzcnia w rltce przewodniczącego Komitetu Nauk Etnologicznych PAN. Prof'. Z. Jasiewicz. obejmując prze\l'odnictwo uroczystości. podkrcślił znaczenic prac naukowych Profesor Anny CzekanO\l'skiej dla nauk etnologic7.l1yeh. \\ ramach których lak wai.ne miejsce zajmuje etnomuzykologia. Wskazał na to. że przedmiot zainteresO\\ań Profesor!\. Czekanowskiej - niuz) ka. rozpatrywana była przez nią jako dziedzina kultury i w kontekście kultury. jako kultura muzyczna. a ludowe kultury muzyczne. którymi si.; /.ajmowała przede wszystkim jako terenem badań użytecznym. jak Jubilatka napisała w jednej ze swoich prac. dla ..przysporzenia wniosków do ugólnej tcorii kultury". Mówił także o przejęciu i rozwinięciu przez prof A. Czckanowską jednej z interesujących cech polskiej etnologii i antropologii. jaką było i jest łączenie przez wiciu badaczy studiów nad kulturą własnego kraju z hadaniami pozaeuropejskich. w czym Juhilatka poslJa w ślady SI'\\:go Ojca. Etnologiczne co ma charakter łokalny. etniu.ny. narodowy od tego co jest uniwersalne. tcrenó\v odległych. ro/.rói.nienie tego globalne. uczyniła jednym z założeń swoich prac. 7.wrócił także uwagę na zasługi Prof Anny Czekano\\skiej. pracującej w ścisłym kontakcie z nauką światową. \viele publikująccj \I' uasopismaeh zagranicznych i uczestniczącej \I' wielu konferencjach międzynarodowych. dla otwarcia humanistyki polskiej na świat. ważnego zawsze lecz szczególnie po 1956 roku. kicdy pojawiły się pierwsze w tym zakresie możliwości. Przedstawił takżc uroczystość jubileuszu jako ważny zwyczaj środowisk naukowych. stwarl.ająey okazj.; do podziękowań za długoletnią pracę a jednoczcśnie pozwalający na dostrzeżenie osoby uczunego w rozwoju nauki i kszta!tuj,\cy właściwe wzory stosunków w obr.;bie społeczności naukowej. Z kolejnymi przemówieniami gratulacyjnymi wystqpili: prodziekan Wydziału Ilistorycznego UW prof. Wojciech Tygielski. przewodniczący Komitetu Nauk o Sztucc PAN prof'. Juliusz Chrościcki oraz dyrektor Instytutu Muzykologii UW prof Sla\\omira Żerańska-Kominek. Życzcnia złożyli ponadto: prof Zolia Helman z Instytutu Muzykologii !JW. prot: I.olia Sokolewicz z Katedry Etnołogii i Antropologii Kulturowej UW. ks. prot: Jerzy Pikulik z Uni\vcrsytctu Kardynała Stefil.l1a Wyszyńskiego. ks. prof. Ścibor z KUL. prot: Zygmunt Sl.\\eykO\\ ski z Kateelr:- Muzykologii UJ oraz inni przcdsta\\icicłe środowiska naukowego, OdCl.ytano także niektóre z nadesła- nych telegramó\\ i listów gratulacyjnych. W części uroczystości zatytulO\\Unej .. I-:tnomuzykologia polska \\ kontekście dorohku Profesor Anny Czekanowskiej" omó\\ienie roli Jubilatki w ro/woju ctnomuzykologii splatało się ze wspomnieniami. Mówili: prof'. Ludwik Rielawski - /,jl7omu::ykologia 1/(/ pr::e1ollli •... : prof'. Jan Stęszewski -- /-fanka Pro./esor Anna C::ekanowska, Si!?gaiąc pomif,'cią do k0l1Cl1fal -lO. i pOc::ąlkufal 50.: prot: Slawornira Źcrańska-Kominek - Z d::iejó11' hadOli lI1u:yki kufwr I)(GIl'UrOI!l!jskich �237 oraz mgr Tomasz Nowak - /:'Inollllcykolod::y piąlej generac:ii. Zamknięciem tej części spotkania była prczcntacja i \\T<;Cl.cnic Jubilatce specjalnie przygotowanego tomu Anna C::ekanowska. /'allnl'llvs o/UllllOl1l11sicology. dokonane przez dr. hab. Piotra Dahliga. Wystąpicnic swojc ProlCsor Anna Czekanowska poświęciła przemijaniu i obrazom. którc ono pozostawia. () s\\oim /yciu zawodowym mówiła jako ,.nudnym·'. związanym tylko z jedną instytucją. \Ii którcj pracll\\ała - Uniwersytetem Warszawskim a jednocześnie urozmaiconym i bogatym dzięki nauC/.aniu. badaniom i pobytom w innych ośrodkach naukowych. Swoim biografom. nJwnió /artobliwic leC/. stanowczo. wytknęła mitologizację dla potrzeb rytuału jakim jl~st jubileusz. Podzi<;kll\\ala swoim przyjaciołom. nauczycielom i wspólpracovmikom. Po przemówieniu dlugo odbierała /yC/.enia składane przcz zebranych. Uroczystości towarzyszyły występy Chóru Kameralnego Uniwersytetu Warszawskicgo ColIegiul11 Musicum oraz grupy studentów muzykologii UW uczestniczących \Ii warsztatach mgr Ewy Wróbel. W Sali lłotej na uC/.estników Jubileuszu oczekiwała ekspozycja publikacji Profesor Anny CzekaIlOwskiej oraz spotkanie z Jubilatką przy winie. Organizatorami całości uroczystości hyli: dr hab. Piotr I)ahlig. mgr Tomasz Nowak oraz mgr Ewa Wróbel. Ważnym świadcct\\em dotychczasowej działalności Profcsor Anny Czekanowskiej a jednocześnie Jubileusm pOlOslanic księga Palhways of /l411sicology. 5()'iI Anniversary of Research Work oj'/'ro/i's.wr .Inna C::ekanowska. Warszawa ł999. ss. 336. wydana przez Instytut Muzykologii Uniwcrsytetu Warszawskiego. zredagowana przez Piotra Dahliga, Ludwika Bielawskiego i Slawomirę i.era(lsk;,-Kominck. Księga zawiera wybrane. opublikowane już. ale takżc znajdującc się w druku albo jeszcl..e nic wydane prace Profesor Anny Czekanowskiej. ogłoszone w języku angielskim. nicmicckim i rosyjskim _... rozproszonc i dlatcgo dotąd trudno dostępne". Dołączona bibliografia prac Jubilatki umo/liwia zidentylikowanie micjsca i czasu wydania lub wygłoszenia tekstów zamicsl.Cl.onych w tomie. Bezpośrednio związana 7. Jubileuszcm jest Tabula Gratulaloria. biografia Proksor Anny Czekanuwskicj. lista magistcriów i dOKtoratów obronionych pod jcj kierunkicm. artykuł Ludwika Bielawskiego F:.'lhnon11lsicoloK}' on the Tum i Piotra Dahliga On the Continuitv ill J-:tlll1ol1lusicologyoraz zcspół intcresujących fotogralii. Ad mllllo.\' (/ni1o.\·' Zbigniew Jasiewicz SII:DI·:MD/.lr-:SII;CIOLI::CIE PROfESORA KLAUSA BI::ITLA 16 b\ietnia 1999 roku odbyla siy w Austriackim Muzeum Ludoznawczym w Wiedniu (OM VW) uroczystość uczcl.en ia 70-lecia wieloletniego (1977- I994) dyrektura tego muzeum i przewodniCl.ącego Stowarzyszcnia Ludoznawczego w Wiedniu (VVW). proC hon., dr. Klausa Beitla. Wśn')(ł ponad stu I.gromadzonych osób byli obecni przyjaciele i współpracownicy Jubilata z Austrii i z innych kraj{)\\': l. iemiec. Francji. Węgier. Chorwacji. Czech. Słowacji. Polski. Jubilatowi został \Hęczony poświ.,:cony mu. duży zbiorowy tom pl. l\'et::werk f'o/kskllnde. /deen lind Wege. I.awierająey artykuły 46 autorów z 12 krajów Europy. Laudatio oraz życzenia w imieniu ludoznawcll\\ /. obs/aru dawnej Galicji złożył F:. Pictraszek. podkreślając jego życzliwe zaintercsowani..: dla polskiej i ukraińskiej ctnografii tej krainy. Dyrektor Bcitl był jesienią 1979 roku w Polsce. gdzie odwiedził kilka muzeów i zakładów etnograficznych. a kilka lat późnicj zaprosil dyrektora i paru kustoszy z Muzcum I::tnogralicznego w Krakowic du przeglądnięcia bogatych zbiorów z Galicji. głównie wschodniej oraz ich inwentarzy. znajdujących się w Wiedniu oraz w Muzeum Ltnograticznym Schloss Kittsee. Był inicjatorem konterencji nt. etnografii Galicji. zorgani/.o\\·anej \\ pai.dzicrniku 1996 roku we Lwowie (niegdysiejszej siedzibie jej \\'ładz naczelnych) z udziałem uC/.estników z Austrii. Polski i Ukrainy. wystawy pt. Galicja \\ obrazach (z Kronprinl..\\'erk). przcdstawiunej wc Lwowie. Krakowie i Wiedniu. oraz przedsta\\ionej w Kittsee i w Wiedniu od lata 1998 do lata 1999. dużej wystawy ze zbiorów austriackich i ukraińskich. ukazuj;lccj kultury BQjków i I łuculów. �238 Klaus Beitl urodził sii( w marcu 1929 roku w Berlinie jako syn znanego później ludoZIH1WCY Ryszarda Reitla. który pod koniec wojny powrócil do rodzinnego Voralbergu w zachodni<:j Ausll·ii. Tam jako gimnazjalista miody Klaus ujawnił zainteresowanie dla jo;zyków i kultur romańskich. które rozwinął póżniej. obok zainteresowania dla filologii niemieckiej i ludoznawstwa. w czasie studiów uniwcrsyteckich w Wiedniu. 1'0 dopdnicniu swych studiów na Sorbonie oraz w Musće National des Ans et Traditions Populaires II' Paryi.u uzyskal w 1957 roku doktorat na podstawie porównawczej pracy o maskach obrzi(dowych. a w 1960 roku rozpoczął długolctnią pracy IV Osterreichisches Museum mI' Volkskunde in Wien ()MVW). stai'lc siO; hliskim współprClcownikicm jego dyrektora I.eopolda Schmidta. wybitnego I.nawcy austriackiej kultury ludowej. W ciągu około 40 lat lIydał 5 ksiąi.<:k. oglosił kilkad/.i<:siąl anykullm II kraju i zagranicą. kilkasct hasel w wydawnictwach encyklopedycznych i inne. Rcdagowal 10 serii wydawniczych. współpracowal z kilkoma wydawnictllami bihliograficznymi. zainicjoll'at II 1965 roku i lIydawał austriacl\,! hihliografii( ludoznawczą. zostal współwydawcą mio;d/ynarodowcj hibliografii ludoznawczej. W 1977 roku został nasto;pq I.. Schmidta jako dyrektor {)MVW. od 1979 roku jest także dyrektorem muzeum w Kitls<:e (EMK). od 19K3 roku prezesem VVW. Od 1973 roku zapraszany na wykłady przez uniwersytety w Wiedniu i w Grazu otrzymał póżni<:j tytuł profesora honorol\'ego. Wybrany został do widu slOwarzyszer1. komisji i komitet(l\\ naukowych w Austrii i zagranicą. w tym do władz ICOM. Z rozszerzaniem swy ch funkcji podejmował liczne wyjazdy zagraniczne. początkowo do zachodnich. a później. zwłaszCl.a po usulli.;ciu ..i.elaznej kurtyny". także do Il'schodnich krajów Europy i licznych krajóII pO/aeuropejsk ich. N,l\\ i,jZywaniu i utrzymywaniu przezdl licznych kOlllaktów naukowych sprzyjal i nadal spr/.yja jcgo ujmujący. pogodny chClrakter i autentyczn<: zaangażowanie 1\' to. co rohi . .lak odnotowala autorka jcgo zwięzlcj biogralii w Ne/::ll'erk "o/k.l'klll1de. nićwicIe jcst znaez.,cych Illuzdnl' c!nogralicznych w Europie. których Klaus Beitl nie zwiedził i z których nic gościlhy kogoś z wizytą li siehie w Wiedniu. Określany był więc nierzadko jako buduj'lcy pOlllosty porozumienia i wspólpraey ludoznawczej w skali Europy. Osiągnięcia zaś kierowanych przez niego mU/.dm II' Wiedniu i 1\ Kittsce godne są wyróżnienia tym hardziej. że dokonywal ich i dokonuje nie\l·iclki. sprawnie kierowany zespół kilkunastu osób. Obecnie kieruje nim dr Franz (jrieshol'cr przy hliskiej I\spółpracy ze swym poprzednikiem. który nadal jest prezes<:m WW i dyrektorcm hlisko zlli'łZancgo z ()MVW muzeum dnograficznego w Kiltscc. ohejmująccgo zakrcsem dz.ialalności caly ooszar dawncgo państwa Ilabsburgów NAGR.ODA IM. IIUGO (1\ jego czyści austriackiej). STI:':INHAUSA wi.;c takżc (ialick DLA DR.. ANTONII(iO KllC/yŃSKłL<iO Kapitula Nagrody im. Hugo Steinhausa. pracująca pod pr/.cwodnictwcm prof. Ew: ł.o;towskiej. wyróżniła 1\ roku 19<)8 dr. Antoniego KuczYllskicgo. dnologa I. lJnil\crsytetu Wrocławskiego. Dr A. KuC/.yr1ski od wielu lat jest związany z .. Ludcm": jcst autorcm licznych artykułów i rccenzji zamicszczonych w piśmie. wydawał w nim ważne dokumenty do historii etnologii. np ... 111/ohiografię .lana Witorta. inspirował pisarstwo innycl1. m.in. badaczy rosyjskich. przcz kilkanaścic lat zasiadał ponadto w Komitecie Redakcyjnym .. Ludu". Nagroda im. Hugo Steinhausa ustanowiona została II' 1994 roku przez Polsk" Fundacjo; Upo- wszechnienia Nauki oraz Towarzystwo Popicrania i Krze\lienia Nauki i prz.y I.nawana jest corocznie przcmiennie za najlepszą książkę popularnonaukową polskicgo autora. za wyhitną działalność organizacyjną w zakresie upowszechniania nauki i osi"gnio;eia w popularyzacji nauki w prasie. radiu i telewizji. Uroczystość wręczenia dr. A. KUCZYllskiemu tcj prestiżowej nagrody odbyła sii( w Sali Lustrzanej Pałacu Staszica 1\ Warszawie K k widnia 1999 roku. I.audację wygłosił prof. Krzysztof Jakubowski. Dr Antoni KuczYliski otr/.ymał .i'l za dllutomo\lą książkę Polskie opisanie świata. ,'-;(lIdia:: d::iejów pU::llallia kll//ur /UdIJllych i e/ellliellm'C!l. l. I A::ja i Ali~vka. l. II /Imelyka. Alls(ralia :: Oceanią. Wydawnictwo lJnil\Crsytelu WrOl:łall·skicgo. Wroclaw 1994-1997. Książka. znakomicie wydana i przynosząca wide inlill'lll<lcji. stano\li polączenic �239 sl<mnika hiogralicznćgo i antologii tćkstów z próbą całościowcgo ujo;cia zjawiska gromadzenia i anali70wania przu. Polaków rnah:rialów etnologicznych z tcrenów pozaeuropejskich. Koncepcja ..polskiego opisania świata". hudząea wątpliwości z naukowego punktu widzenia. okazała się przekonuj'lea w pisarstwie popularyzującym naukę i w odbiorze spolccznym. Dzio;ki II)Tó/nićniu /.Ostał dostrz.ćżony i nagrodzony I\ieloletni i efektywny wysiłek pisarski i II) d <lI1 niczy dr. A. Kucz.yr\skićgo. skiaowany przede wszystkim ku dziejom badar\ i obscrwacji eliHllogicznydl dokonYI\anyeh przo Polaków na obszarze ćalcgo świata. Ze szczególnym jednak zaintćresOllanićm dr A. KUCZYllski zajmowal sit; terenami azjatyckimi. zwłaszcza Syberią. Dalekim Wschodem i Kazachstanem. Poszerzyl je zresztą. prz.enosz<\C z autorów tekstów etnologiczn)ch rÓlmic/ na inn)ch Polaków. którzy znalci.li siO; na rozległych obszarach za Uralem. W tym zakresie zaslu/yl si.; m. in. jako zało/yeicl i redaktor Biblioteki Zesłar\ca. autor kilkakrotnie wznal\ianc.i bią/ki .\\·h<'l"/u. (':/<'rvsla la/ polskiej dim.pory (1994. 1995. 1998) oraz współredaktor ohszćrnćj pracy zbionmej Polacy w Ka:achslanie. flisloria i wspólc:esnnść ( 1996). Nagroda ma znaezćnić nić tylko dla laureata. ale również dla całego środowiska etnologicznego. Wskazuje bOllićm na moi.liwości i szcrokic zaintcresowanie popularyzacją wiedzy etno 10gicmćj. ini'ormujć o ćtnologii i budujć .jej obraz w spolcczer\stwie polskim. Zhigniew Jasiewic: HOR YS I\-IAI.KI - 1:1 OGRAF - PRZYRODNIK - KOLEKCJONER Niezw) kk trudno jćst pisać o dorobku i zasługach osoby /yjącej. szczególnie wtedy. gdy pisz<\cych biCZY widoktnia znajomość I. bohah:rem artykulu. Pozwolimy wi.,:c sobie raczej na garść osobist)eh relkksji. nii w pćłni naukowy i wyważony tekst o bliskicj nam pod względem profesji osobie. Borys Malkin (Malkin) to etnolog. przyrodnik. kolekcjoner. fotograf i 111mowiec - dokumentalista. Wybitny badacz ~ullury materialnej tubylczych ludów Ameryki Południowej obszaru pozame/.Oamćl") kail.'kiego i pozaand)jskiego (surowce. technologie. wiedza tubylcza. w szczcg61ności etnoz{'(llogiuna). z.nawea świata przyrodniczego kontynentu poludniowoamerykailskicgo. specjalista II zakrćsie bezkr.,:go\\'ców. rzc;du chrząszczy. rodziny biedronek; człowiek o niezw ykk b<lmnym i praeol\ itym iyeiorysie. Przyszedł na Śll iat w' Witćbsku. w roku 1917. W roku 191X jego rodzicc przenieśli siC; do Warszally. Tu uu,;szClal do kil~u kolejnych gimnazjów . .lego ..kariera" edukacyjna skor\ezyla si.; .jćdnak na piątej klasić ginlllazjalnćj. gdyi. jak sam wspomina. sprawiał niejakie kłopoty natury lIyehol\aI\czej . .lu/ w hardzo mlodym w'ićku wykazywał dużć zainteresowanie światem przyrod) (szczćg(')inie owadami) oraz. gćogralią. Brak matury skłonił go do wyjazdu w roku 1938 za oećan. do krel\n) ch matki. mieszkających w liSA. Borys Malkin zamieszkał w Nowym Jorku. gdzić uczył si.; <lIlgielskiego i parał dorywczą pracą. a weekendy spędzał na krótkich wycieczkach za miasto. low iąc z wicl~ im z.apalem owady. Szybko nawiązał pierwsz.e kontakty naukowe. glóI\ nie I. entomologami s~upion) mi przy American .Huseul11 of Nalural flis/ary w Nowym Jorku. W I ')41 roku przeniósł sit; do Eugene. w stanic Oregon. gdzie uczo;szczal do szkoly zawodowej. W tym samym roku został warunkowo przyjc;ty na Universily ol Oregon i otrzymał stypendium z fundacji udziclaj<lcć.i pomocy młodym emigrantom. Stypendium zostaje przedłużone o I rok. ak lakm 1942 roku Borys Malkin otrzymal konkurencyjne ..stypendium" podpisane prza prc/ydćnla F. D. I{oosevdta - pOll'Olanie do wojska. Prz)d/ielony do sil powietrznych t:Si\ (obsługa nazielllna). sp.;dzil warmii ponad trzy lata (1942-1946). z tego około półtora roku hazach \\'ojskOl\ ych na Pacy liku: na Nowcj GI\ inei Ilolenderskiej. IV północnej. wschodniej i zachodniej Australii i na Filipinach. Caly wolny czas poświęcilna zbieranie pająków dla nowo.iorskicgo :11I/('ricClI1\!II.I'l'11I1l o!,"o/lIralllislol)' oraz owadów dla waszyngtoilskiego Smithsonian IlIs/ilulion. W rezultacie powstaljćden z trzćch najwit;kszyeh zbiorów stawonogów. jakie zostały zćhranć przCl iolnićrzy am<:ryka,'lskich w okresie wojny. Po ;akor\czeniu slużby wojskowej l\Tóeił na L'l1in'rsil\' o!,Oregol1 b) kontynuować rozpoczęte przed wojną studia. Po roku udał siC; II �240 do Anglii. na University College w Londynie'. Tam uczo;szczał na wyklady związane z antropologią. bywał również na wykladach w Instytucie Archeologii I_ondon School ojlc·eonomic.\" oral. Institute ofAfi'ican Studies. Z California Academy ofSciences w San Franeis(;(J otrzymal fundusze na wyjazd do Afryki. gdzie spędzi I przeszlo rok. Trasa podróży wiodła przez Trypolitanio; (obecnie Libia). Tunezj~. Algierię. Niger. Nigerio;. Wybrzeże Kości Sloniowej. Brytyjski i Francuski Kamerun. I~yspę Świętego Tomasza, Angolę i RepublikO; Południowej Afryki. Po powrocie z A tryk i Borys Malkin wraca do Stanów ZjednOClOnych. Decyduje si\ na kontynuację studiów na University of Washington w Seattle (stan Washington). W roku 1<)52 odbył czteromiesięczną podróż. po rozległych przestrzeniach zachodnich stanów USA. poznaj'lc tereny dotychczas mu nie znane: Góry Skaliste - od Idaho po Colorado. Ari/ono;. Nowy Meksyk. Teksas i Kalifornię. W roku 1957 ukończył studia uniwersyteckie i rozpocZil1 pracę w charakt<.:rzc wyk/adowey na University of Minnesota w Minneapolis (stan Minnesota). Przez dwa lata wykładał antropologię ogólną. po czym stwierdził. że.... woli podróżować i zbierać kolekcje etnograficzne i zoologiczne dla muzeów i innych instytucji naukowych. niż z,\imować się dydaktyką lub pracą w muzeum. W ten sposób rozpoczyna się nowy rozdział w życiu Borysa Malkina licz'lcego wówczas lat czterdzieści! (Szczególowy wykaz wyjazdów badawczych i kolekcjonerskich znajduje się w aneksie I tegoż opracowania). W latach 1957-1973. przebywając głównie II Ameryce Południowej i prowadząc tam badania. często odwiedzał Europę. \lo' tym PolskO;. gdzie miał dalszą rodzinę. kolegów naukowców i przyjaciół. W latach 1973-)<)83 /.amiesl.kał na stale w SZllajcarii. w okolicy miasta Solothurn. W tym czasie wyprawiał się czo;sto nic tylko do Ameryki Poludniowej. ale i do Warszawy. wiedziony tam głównic porywami duszy. W sierpniu 1972 roku poślubil wybrankę swego serca, Helenę Przestalską. Na początku lat SO. przenosi si.; na stale do Warsza\vy. *** Na czym polega wklad Borysa Malkina w poznanie tubylc/.ych kultur Amcryki Poludniowej obszaru pozamezoamerykańskiego i pozaandyjskiego') Czy tylko na tym, ie IV ciągu czterdziestu lat odwiedził niedostępne i nieznane zakątki kontynentu oraz zebrał kolekcje etnograficzne liczące tysiące egzemplarzy. wykonał dziesiątki tysięcy zdjęć. nakr.;cil kilometry taśmy filmowej. zapełnil notatkami setki stron sll'ego fieldbook'lI i napisał dziesiątki artykult'>w o charakterze naukowym i popularnonaukowym? Nie. nie tylko! Jak każdy poważny i odpowiedzialny kolekcjoner. Borys Malkin musiał odpowiedzieć na dwa zasadnicze pytania: co zbierać i jak zbierać" Odpowiedi.. jakiej udzielił sobie przed czterdziestu laly sprawiła. że jego zbiory maj,! dziś wielką wartość dla etnologii poludniowoamcrykańskiej. Dlaczego zebrane kolekcje i dokumentacja łotograliczna sporządzona przcz norysa Malkina są ważnc dla nauki? Po pierwsze dlatego. że tworzył kolekcje kultury materialnej i dokumentował przede wszyst- kim te ludy indiańskie. które w latach 50 .. 60. i 70. naszego stulecia byly na granicy wymarcia. W wielu wypadkach był ostatnią. a często jedyną osobą, która taką kultur.; dokumentowała. Prawdziwa antropologia nagląca I Ostatni dokument odchodzącego świata! Na 42 kultury. które badał Borys Malkin. aż 33 są dziś tak silnie zakulturowan.:, iż trudno je odróżnić od lokalnego chłopskiego wariantu kultury narodowej danego kraju. Nast'lpiła pnlllie calkowita dystill1kcja starych wzorców kulturowych. a język tubylczy znają tylko osoby II' starszym wicku. Nastąpił tcż drastyczny spadek populacji takiego ludu. Głębokim przeksztaleeniom uległa tei. kultura mat.:rial na, pierwotne tormy adaptacji do środowiska naturalnego. Jeśli z grupy 42 ludów odejmiemy 5 ludów. które naleiy zaliczyć do indiańskich chłopskich kultur obszar(l\V g(')rskich (tka. !\amsa. Inga. PiJe::.Guamhiano). to tylko 4 ludy obszarów nizinnych znajduj,j si.; d/iś II dobrej kondycji kulturowej: Guajiro. ;Voonamó. J-:mhera i Kuna. Są to ludy liczne, posiadaj,tce wysoko roZ11ini.;tą 1 Tuż po II wojnic światowej rząd federalny USA. po raz pierwszy w historii kgo kraju. pr;ryma! weteranom - tym. którzy z owej propozycji chcieli skorzystać - stypendia na studia techniczne. zawodowe lub wyższe: każdenni z nich opłacal jeden rok i dodatkowo jeden miesiąc sludil)II·. ua wybranej uuclni. za kaidl odsłużony miesiąc. Borys Malkin otrzymał prawie S-letnie stypendium. �241 świadomość kulturową. własnc organizacjc dbąjące o prawa polityczne. własnościowe. społeczne i kulturowe swego ludu, gdzie większość populacji jest dwujęzyczna, a zmodyfikowane wprawdzie - pod wpływcm wielolctnich (czasem wielosetletnich) kontaktów ze światem nieindiańskim - organi/.acja spokczna, kultura materialna i system wierzeniowy tych ludów oparły się zagładzie i dziś wykazują niespotykane możliwości adaptacyjne. Reszta kultur badanych i dokumentowanych przez Borysa Malkina bezpowrotnie odeszła do historii. a zebrane kolekcje i matcriał fotograliczny sil jedynymi dokumentami ich istnienia. Po drugie: wartość zbiorów etnograficznych (kolekcje przyrodnicze. choć często gromadzone równolegle - patrz aneks II - mają odmienny charakter) zgromadzonych przez Borysa Malkina można w dużym skrócie zawrzeć w trzech słowach: ILOŚĆ. CZAS, JAKOŚĆ. Cóż zawiera ta triada') ILOŚĆ: (szacunkowa) to wymierny. materialny efekt badań i eksploracji w postaci kolekcji, dokumentacji fotograłicznej i filmowej, będących w posiadaniu muzeów całego świata i kolekcji prywatnych (wszystko. o czym poniżej. zebrał jeden tylko człowiek). Rozpocząć trzeba od najmniejszej liczby. czyli: 22 dokumentalne filmy etnograficzne. czarno-białe, powstałe w ciągu 31at (1968-1971) na zlecenie IWF IV Getyndze (patrz: aneks IV). Przedstawiają one przekrój podstawowych technik wytwórczych Indian północno-zachodniej Amazonii. Te filmowe etiudy ilustrują takic proccsy, jak: wyrób napoju z kukurydzy (Noanama). proces wytwarzania lapy (Tucuna). wyrób dmuchawki i zatruwanie strzalek «('oj(111. t:mbera). wyplatanie wyciskarki do manioku ·o/an). połów ryb przy użyciu ..barbasco" (Slll/ar). czy preparowanie mąki maniokowej (WiIOlo). Dalcj. ok. 40 najbardziej znaczących placówek muzealnych w Europie i obu i\merykach posiada zbiory Borysa Maikina. Ponad 120 kolekcji etnograficznych i zbiorów archeologicznych trałiło do wspomnianych wył.ej ośrodków (najbogatsze z nich, liczące powyżej 1.000 sztuk każda. pozyskane /.Ostały wśród następujących grup: Kaa 'por-Urubll. Tucuna. Karcu·a. Cojim i :Voanul1ló). 15.000 obi<.:któw etnograficznych (od broni. przez kosze i gliniane naczynia, po ozdoby. instrumenty i akccsoria obrzędowe) dokumentujących rękodzieło ponad 40 grup tubylczych i\m<.:ryki Południowej. 1.500 zabytków szluki prekolumbijskiej (kamienne posążki, ostrza. naczynia ceramiczne), pochodzących z 10 kultur archeologicznych Wyżu Andyjskiego Ekwadoru i Kolumbii (kultury La Tolita. San Juan. Rahia. Tairona i in.). Bogata dokumentacja fotograficzna zamyka siC;liczbą przekraczającą 40.000 przezroczy i fotogralii czarno-białych. Dla dopełnienia ohrazu \\arto przytoczyć także szacunko\vc dane dotyczące zbiorów zoologicznych: około 1.000.000 (') zebranych okazów entomologicznych i herpetologicznych z całego świata, znąidujących siC;w 10 najważniejszych instytutach naukowych i muzeach świata (aneks II). CZi\S. Wszystko to zostało zgromadzone przez jednego tylko człowieka na przestrzeni czterdziestu lat. JAKOŚĆ:. Wszystkie wyżej przytoczone liczby mogą budzić respekt, czy wręcz niedowierzanie. Ogrom zcbranych obieklów łączy siC;z wysoką jakością zdobytego maleriału. Wszechstronne studia (przyrodniczc. archeologiczne i antropologiczne) i wrodzony wręcz instynkt badacza terenowego umożliwiły profesjonalne i kompleksowe kolekcjonowanie materiału badawczego. Nic nie umkn.,:lo jego uwadzc. wszystko miało scns i znaczenie w powstającej kolekcji. począwszy od kawałka sUf(l\\ej gliny (surowiec do wyrobu ceramiki), poprzez zaledwie rozpoczęty koszyk (zatrzymany. jak \\ kadrze łilmu dokumentalnego, ciap obróbki), aż po 12-metrową dłubankc; (lokalny środek transportu). co w odpowiednim zestawieniu dawało lzw. ciągi technologiczne. Wnikliwa obserwacja i znajomość lechnik plecionkarskich Indian poludniowoamerykańskich poz\\oliła badac/.Owi określić 14 różnych rodzajów plccionek wśród Indian Noanama. Doświadczenia z pobytów w innych grupach tubylczych pozwalały bezbłędnie określić np. znaczenie i funkcj.,: danego przedmiotu. Dzięki lego typu nastawieniu do badanej rzeczywistości udało siC;zgromadzić wartościowy materiał naukowy i ekspozycyjny. Kolekcje Borysa Malkina obejmują: - zbiory monograficzne jcdn~i kultury, liczące od 100 do 300 obiektów. jak np. kolekcje Chacobo. Chiriguano. Cofano Galibi. Guajiro. Kaa 'pOr-Url/bll. Karaja. Kuna. Noanama Oyana. Tapirape. TUCllna. Wilolo. )'uco (np. Glenbow Museum w Calgary, Kanada oraz Muzeum Etnograficzne w Bazylei. Szwajcaria): « �242 - przekrojowe kolekcje kultur danego arealu czy kontynentu. liczące od 500 do gOO przedmiotów codziennego użytku kilku ludów (np. Muzeum Etnogra1iczne w Krakowie): - ciągi technologiczne. czyli zbiory obiektów ilustrujące wybrane aspekty kultury technicznoużytkowej badanych społeczności (jednej lub kilku). np. ceramika z nicwypalanej gliny Indian C1wcobo (z Boliwii) znąjdująca się w American Museum ofNa/uralllis/ory i w Muzeum Etnograficznym w Goteborgu: - kolekcje specjalistyczne, np. instrumenty muzyczne - archeologiczne i etnograficzne (Muzeum Instrumentów Muzycznych w Poznaniu). czy ozdoby z piór (kolekcje prywatne): - pojedyncze obiekty. gromadzone ze względu na unikatową wartość historyczną, np. ostatnic używane kościane groty do harpunów oraz koszyki Indian Yaghan z Ziemi Ognistej, znajdujące się m.in. w krakowskim Muzeum Etnograficznym. Osiągnięcia kolekcjonerskic Borysa Malkina są w naszym kraju stosunkowo malo znane. nawet w gronie specjalistów. Mimo zaangażowania się w realizację zleceń dla zachodnich ośrodków muzealnych. już w latach 60. można odnotować pierwsze ślady jego kolekcjonerskiej pasji w postaci pojedynczych obiektów czy niewielkich zbiorów. jakie trafiły do osób prywatnych w Polsce (patrz: m.in. KlI//lIra Indian w polskich :::biorach niemll:::calnych. Warszawa - Kraków 1970. katalog A. Krzanowskiego i R. Mańkowskiej). Miniona epoka nic ułatwiala nawiązania oficjalnej współpracy placówkom PRL-u z obywatelem ..impcrialistycznych" Stanów Zjednoczonych . .Jednak nieprzerwane związki z Polską zadecydowały o przekazaniu w darze. w połowic lat 70 .. bogatego. bo liczącego ponad 800 eksponatów. zbioru etnogralic7.llego MU/.eum Etnograficznemu w Krakowie. Po tym okresie inne ośrodki. np. PME w Warszawie. /aczęly nabywać od 13. Malkina broń. ozdoby. ceramikę. plecionki oraz inne przykłady n,:kodzicla indiańskiego z Ameryki Poludniowej (aneks II). W połowie lat 90. obszerny zbiór etnograficzno-archeologiczny (blisko 400 sztuk). wraz z dokumentacją fotograficzną. zakupiło poznańskic Muzeum Narodom:. Stosunkowo duże zbiory Borysa Malkina (ok. 1.500 sztuk) oraz ich wyj'ltkowy charakter. w kontekście stanu posiadania polskich muzeÓw. nic zostały właściwie docenione przez ich posiadaczy - kolekcjonerski dorobek B. Malkina nie został jeszcze w Polsce w pc/ni zaprezentowany. Nąjwięcej dokonalo w tym 7lłkresie Muzeum Etnogratlczne \Ii Krakowie (wystawa w 1976 i 1992 roku). ale żadnej z tych prób nie towarzyszyło wydanie katalogu z prawdziwego zdarzenia. omawiającego całość zbiorów. Mamy nadziejo;. że do wystawy poświęconej dorobkowi osiemdziesięciodwuletniego dzisiaj etnografa wreszcie dojdzie. Śledząc historię życia Borysa Malkina należy przypuszczać. że trudno byłoby znaleźć w czasach współczesnych drugą osobę, której dorobek dokumentacyjny dawałby się choćby w przybliżeniu porównać z dorobkiem tego etnografa. Plasuje się on bowiem \Ii kręgu nąjwybitniejszych kolekcjonerów i dokumentalistów indiańskich kultur Ameryki Poludniowej drugiej połowy XX wieku. nawiązując tym samym do zaszczytnych tradycji wielkich badaczy i kolekcjonerów XV IIL X IX i pierwszej polowy XX stulecia, takich jak rrancis Castclnau. I łenri Coudreau. Carl von Martius. JosefNalterer. Johann von Spix. Karl von den Stcinen czy Theodor Koch-Grunberg. Aneks I (a) BADANIA WYŁĄCZNIE PRZYRODNICZE 1938 - 1994 - USA: Alaska. Arizona. Colorado. Floryda. Idaho. Michigan. Nell Jersey. Nowy Jork. Nowy Meksyk. Oregon. Teksas. Washington 1944-1945 - Nowa Gwinea Holenderska 1945 - Australia: Queensland. Terytorium Północne 1945-1946 - Filipiny: Luzon 1947 - Meksyk: Chiapas. Oaxal:a, Nayarit 1948-1949 - Algieria, Angola, Libia, Kamerun, Nigeria, RPA, Tunezja, Wyspa Św. Tomasza 1955- Meksyk: Sonora. Nayarit: Nikaragua: Rio Waspuc: Kostaryka 1958 -Nowe Hebrydy, Nowa Kaledonia, Wyspy Banksa, Wyspy Lojalności, Wyspy Fidżi 1938-1944, 1946-1957 �243 1960-1961- Trynidad i Tobago, Argentyna (Ziemia Ognista), Chile (na południe od Ziemi Ognistej aż po Wyspy Diego Ramirez) 1962 - Chile: Archipelag Wysp Juan fcrmindez 1965, 1968, 1971 - Antyle Holenderskie: Bonaire, Curac,;ao. Saba, SI. Eustatius, SI. MarlinlSI. Maartcn 1968 - Dominika 1968 - S1. Kitts (ohecnie: SI. Christopher i Nevis) 1974 - Hiszpania: Wyspy Kanaryjskie 1974-1975 - Maroko 1959-1992 - Grecja, Hiszpania, Szwajcaria, Turcja, Wiochy, Polska (b) BADANIA O CHARAKTERZE PRZYRODNICZYM I ETNOGRAFICZNYM 1953-1994 KU"5~Y11'ąpodano J1(CI1Y tuby/c:;ych grup etno-/ingwistyc=nych MEKSYK Cora- 1953. SIan Nayaril. Badania etnozoologiczne. Seri - 1953. 1955. I.atoka Kalifornijska. Badania etnozoologiczne. NIKARAGUA Sumu - 1955. Rzeka Waspuc. Badania etnozoologiczne. BRAZYLIA Karajti - 1957. Sanla Isahel nad rzeką Araguaia. W czasie tej wyprawy - krótki pobyt w Alto Xingu u kilku grup n;gionu: Youa/apeli. Alleli. WOlim, K%p%, Koyopó. Zbioryetnograticzne głównie Korajli. Komjli i Tapirape - 1960-1966. Barra do Tapirape nad rzeką Araguaia. Liczne wyprawy lącznie trwaj'lce około roku. Bardzo dui.e zbiory etnogratiezne dla różnych instytucji, zbiory entomologiczne i herpetologiczne. Kl/a 'por (Uruhli) 1963-1966. Rzeka Gurupi. Kilka wyjazdów - łącznic ponad 8 miesięcy. l.iczne zhior) dnograłil·l.I1e. Do lego czasu jedyne kolekcje Kaa 'por IV Europie (niekomplt:tne) znajdowały się w British Mus..:um (Museum of Mankind) i w Narodowym Muzeum Etnograficznym w Kopenhadze. w Ameryce Pólnoencj nic było żadnej. Najlepszy zbiór (poza Brazylią) otrzymało (jlenhow Mus,,:ulTl\\' Calgary (Kanada): ponad 700 eksponatów (ok. 60% to piękne ozdoby z piór). w tym około 400 Vładimira Kozaka, reszta Borysa MaIkina, a w Europie, Muzeum Etnograliel.l1e w Bazylei (Szwajcaria): 250 eksponatów. Temhe - 1963. 1965. Canindć nad rzeką Gurupi. Nieliczne, lecz bardzo cenne eksponaty, \\' tym ozdoby rytualne z piór. TlIClIlIlI -- 1966 i 1970. Dwa wyjazdy z bazą nad 19arapć Belem (górna Amazonka). Pobyt kilkumiesi.;ezny. Bogate zbiory. szczególnie różnego rodzaju maski obrzędowe z turury (tapa). PERU SIlipiho - 1960. Rzeka Calleria. prawy dopływ Ucayałi. Zbiory etnograficzne dla American Museum of Natural Ilislory i Museum of the American Indians (Nowy Jork. USA). Zbiory entomołogiCl.ne dla Muzeum Przyrodniczego w Chicago. I.\'hcliłlahull 1960. Rio Calleria. prawy doplyw Ucayali. Niewielki zbiór etnograticzny, z powodu uhogicj kultury materialnej i zaawansowanych procesów akulturaeyjnych. Wilolo - 1960, 1966, 1970. Rzeka Ampiyacu. Pobyt kilkumiesięczny. Pokaźne zbiory etnograficzne. cntomologiezne i hcrpetologiczne. Przy oka~ji badania penetracyjne u Indian OClIinll, 8ora, Orejołle.~ i CO(,lImll. Yagull 1971. Rzeka Loreto- Yacu. Pobyt kilkutygodniowy. Zbiory etnograficznie niezbyt udanc. I. powodu gl.;hokieh procesów akulturacyjnych. natomiast bardzo udane herpetologiczne i entomologiczne. BOLIWIA Oil/coho - 1960. Rio Benicito. Zbiory etnograficzne i inne. M.in. ciekawa ceramika z suszonej na słońcu. niell")'palane.i gliny. �244 ChiriguatlO - 1960. 1965, 1983-1986 (kilkakrotnie), 1990-1991. San Antonio de Parapeti. Liczne zbiory etnograficzne. mimo daleko posuniętej akulturacji. Bogate zbiory entomologiczne i herpetologiczne. Mataco - 1965 i 1985. Crevaux nad rzeką Pilcomayo. granica Boliwii. Paragwaju i Argentyny. Skromny zbiór etnograficzny. łsoselio - 1985 i 1994. Grupa zguaranizowanych Indian Arawak. La Brecha w Baiiados de Isosog. Dept. Santa Cruz. Co do zbiorów etnograticznyeh - material podohny do Chiriguano, ale gorzej wykonany. CHILE Yaghan - 1961. Kilku ostatnich Indian. na utrzymaniu chilijskiej marynarki wojennej, wyspa Navariiio. na południc od Ziemi Ognistej. Kilka eksponatów: groly harpunów z kości wielorybów. model czółna z kory drzewa No!ophaglls (buk południowy). plecionkarstwo. GUJANA HOLENDERSKA (SURINAM) Galibi - 1963, 1965. Dwa wyjazdy. Osady Langamankondre i Christiankondre u ujścia rzeki Marowijne. Bogaty materiał etnograficzny. Na szczególną uwago,: zasługuje ceramika Galibi użytkowa (gigantyczne dzbany do fcrmentacji piwa z manioku) i obrzo,:dowa. Oymra - 1963. Górny bieg rzeki Marowijne (Maroni). Wioska Anapaike. Bogaty zbiór t:tnograficzny. w tym ozdoby z piór. plecionkarstwo. wyroby z drewna i bogate zbiory przyrodnicze. Te ostatnic zbierane dla muzeum Secretaria de Agricultura w Sao Paulo - obecnie nalcżącego do Uniwersytetu w Sao Paulo. DOMINIKA Karilia - 1968. Dokumentacja etnograticzna kultury Karaibów. KOLUMBIA Noallamli (/f"allnancl) - 1968-1972. Wielokrotnie. razem okolo rok pobytu. Kilka różr.ych osiedli wzdłuż rzeki San Juan lub jej doplywów. E3ardzo duże zbiory bogatej kultury materialnej. Uderza zwłaszcza niezwykla różnorodność plecionkarstwa. Borys Malkin zarejestrował 14 lypów koszyków wyrabianych z użyciem prawie wszystkich znanych tcchnik wyplalania. Najlepszy zbiór tej kultury znajduje się w Muzcum Etnograficznym \\ GiHcborgu. - w tym 3 czółnadłubanki od 2,5 m (dziccio,:ce) poprzez średnie. po bardzo duże ponad II-metrowe. Guajiro - 1968-1972. Liczne wyjazdy - w porze deszc.~owej i suchej. Głównie osada Meraehón. E3ardzo ciekawc zbiory dnogralicznt: i zoologicznc. Yuco-Moti/ólI - 1968 i 1969. Soeorpa, Sierra de I'erija. Bogate zbiory etnograficzne. entomologiczne i herpetologicznc. łka (Arhuaco) - 1968. San Sebastian w górach Siara Ncvada de Santa Marta. Niezbyt udany wyjazd ze względu na niechęć Indian do kontaktów z obcymi. KlImsll i [IIgll - 1969. 1971. Dol ina Sibundoy. Trzy wyjazdy. Cickaw)' zbiór dnograliczny (tekstylia. urozmaicony sprzęt codziennego użytku. w tym kuchcnnego, instrumenty muzycznc). skromne zbiory zoologiczne. Collin - 1970 i 1971. Santa Rosa de Sucumbios. górny bieg rzeki San Miguel. Bogate zbiory etnograticzne. entomologiczne i herpetologiczne. Pliez - 1970. Dept. Pasto. Kolekcja tkanin. Emberli - 1971. Górny bieg Rio Saija. Dept. Cauca. l3ardzo wa;inym rczultatem badań było odkrycie nieznanego gatunku żaby, której skórną wydzieliną Ember{1 zatru\\aj<t strzalki do dmuchawek . .ledno z najbardziej toksycznych zwierząt na świccie (trucizna jedncj ;iab)' może uśmiercić do 200 osób). E30rys Malkin zarcjestrował caly proces wyrobu dmuchawki i zatruwania strza· lek. Ch. Myers, hcrpctolog I. Muzeum Przyrodniczego \II Nowym Jorku, .I. Daly. biochemik toksykolog z Narodowego Instytutu Zdrowia w l3ethesda \II pobliżu Waszyngtonu oraz Borys Malkin. opisali lę żabę jako Phy//oba!es !erribilis. GUlImbilll10 - 1971. Dept. Cauca. okolice Popayan. Glównie tckslylia. PANAMA CUlla - 1969. Wyspa Ustupu. Archipelag San Bias. Bogaty material ctnograliczn). \\ tym wyroby tkackie. SZalllaI1Skiepałeczki i inne akecsoria leczniC/c. EKWADOR �245 Colorado· 197 L Santo Domingo de los Colorados. Wyjazd zaledwie kilkudniowy. Kilka ciekawych eksponatów, m.in. wielka marimba raczej nie występująca na kontynencie Ameryki Południowej. Shuar i Achutlr - 197 L Prowincja Pastaza. Zbiór ctnograficzny ograniczony, ze względu na wysoki stopień akulturacji odwiedzanych grup. PARAGWAJ Ache - 1985-1986 i 1994. Chupa Pau, Dcpt. Canindeyu. Do niedawna lud zbierackołowiecki. Kultura mat<:rialna ograniczona z wyjątkiem broni (łuki i strzały). Zbiory entomologiczne i herpetologicznc. C!llImaco('o - 1994. Okolicc Fucrte Olimpo nad rzeką Paragwaj. Zbiory entomologiczne i herpetologiczne. ARGENTYNA Chane - 1986. 1991. Campo Dunln. Prow. Salta. Zbiory etnograficzne - tylko ceramika. Aneks II (a) POLUDNIOWOAMERYKAŃSKIE ZBIORY MUZEALNE O CHARAKTERZE ETNOGRAFICZNYM (I) Muze:a. które: otr/.ymaly najwi.;kszc i najobszerniejsze zbiory etnograficzne: - GknholV Muse:um IVCalgary. Alberta, Kanada. 1964- I974. - Muzcum Etnograficzne w Bazylci. Szwajcaria. 1963-1982. Praktycznic ohic instytucje: otrzymały matcrialy ze wszystkich grup odwiedzonych w podanych latach. Jako najkpszą kolcke:j.; tf/.eba uznać zbiór Kaa'por (Urubu) z Brazylii dla Glenbow Museum. liczący okolo 700 cksponatów. w tym ogromną liczbę ozdób z piór. Wymieniony zbiór to około 400 cksponatów V. KO/aka i nicco ponad 300 R. Maikina. Oprócz Kaa'por największe kokkcje (si.;gaj'lcc ok. 1.000 e:ksponatów każda) zebrane zostały wśród Indian Karaja, Naanama i fl/clIna. nieco tylko mniejsza wśród Cojan. Ogółem dla każdcgo z wyżej wymienionych muzell\1 B. Malkin prze:kazal po kilka tysi.;cy eksponatów. (") Du/e /.bimy sklad;~jące si.; przynąjmni"i z kilku kolekcji różnych kultur: - American Muscum orNaturall-listory w Nowym Yorku, USA: - Muscum ol' the: American Indians w Nowym Yorku. USA; - Muzcum Ltllograłic/Ilc Uniwersytetu w Zurichu, Szwąjcaria: - Muzcum Elnograliezne \\ Berlinie. Nie:mcy: - Muzcum Etnogralkzne: w Gote:borgu. Szwccja; - Muzcum Etnograficznc \\ Ilamburgu, Niemcy: - Muzcum EtnograliClne: \V Krakowie. Polska (darowizna. ok. 800obicktów); - Muze:um I-:tnograliczne \V Monachium, Niemcy; - Muzcul1l Etnograficzne: II" Poznaniu. Oddział Muzeum Narodowego, Polska; - Muzcum Etnogralicznc w Wiedniu, Austria; - Muzcum Etnograficznc wc frankfurcie nad Menem. Niemcy; - Muzcum Instrumcntów Muzycznych, Oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu; - National Muscul1l of Man \Ii Ottawie, Kanada; - Ohcrscc Muse:um w Bremie, Niemcy. (III) Zbiory składająec się z nic więcej niż dwóch kolekcji: - Dcnvc:r Art Museum w Denvcr. Colorado. USA; - Hcard Muscum w Phocnix. Arizona. USA; - Muscum I'aulista (ohccnic Muzcum Uniwersytetu w Sao Paulo) w Sao Paulo, Brazylia; . Muscul1l Idaho Stalc Univc:rsity \1' Pocatcllo. Idaho. USA: - Muzcum Uniwcrsytctu II" Brasilii. Rrasilia, Brazylia: - Muzcum Arehe:ologicznc \V Krakowic, Polska; - Muzcum Archcologiczne wc Wrocławiu, Polska: - MU/.cum Etnograłicznc w Gcnewie, Szwajcaria; . Muzeum Etnograficznc II" Lcidcn, Holandia: - Muzcum Etnogralicznc wc frcihurgu 13resgajskim. Niemcy; �246 - Muzeum Narodowe w Szczecinie, Polska; - Narodowe Muzeum Etnograficzne w Kopenhadze, Dania; - Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, Polska; - Rutgers Univcrsity w New Jersey, USA; - SI. Paul Science Museum w SI. Paul, Minnesota, USA; - Science Museum Milwaukee w Milwaukee, Wisconsin, USA; - Smithsonian Institution w Waszyngtonie, USA; - University of Alberta w Edmonton, Alberta, Kanada: - University of Illinois w Urbana Illinois, USA; - University of Washington w Scattle, Washington, USA; - Uniwersytet w Oslo, Norwegia. (IV) Kolek~ja V. Kozaka Z inicjatywy B. Maikina, Glenbow Muzeum zakupiło ogromną kolekcję zebraną przez Czecha, Vladimira Kozaka, przez wicie lat mieszkającego w Brazylii, który wiclokrotnic, w końcu lat 40. i 50. odwiedzał rozmaite indiańskie ludy Brazylii. Zbiory te mają ogromną wartość dokumentacyjną i poznawczą (ok. 1.700 eksponatów etnograficznych, kilkaset portretó\v Indian z różnych ludów w typowych strojach i ozdobach - rysunki kredką. akwarele). (b) ZBIORY MUZEALNE INNE NiŻ POŁUDNIOWOAMERYKAŃSKIE Zbiory o charakterze etnograficznym: - Field Museum of Natural History w Chicago, USA, zbiory z Melane;;o;ji,ok. 200 sztuk przedmiotów codziennego użytku ludu "Big Namba", wyspa Malekula (Nowc Ilcbrydy, obecnie Rep. Vanuatu), nieliczne obiekty z wyspy Viti Levu (Fidżi): - Glenbow Museum Calgary, Alberta, Kanada, zbiory z Maroka (ok. 200 cgzcmplarzy ol.dób, biżuterii, tkanin. ceramiki, głównie zebranej wśród Berberów Środkowego Atlasu) i I. Polski (ok. 500 obiektów. jak szopki krakowskie, obrzędowe maski żywicekich przebicrańców - zebrane przy udziale J. Karnockiego ~ ceramika stroje, tkaniny): - Muzeum Etnograficzne w Bazylei, Szwajcaria, zbiory z Polski (kilkasct eksponatów. w tym szopki krakowskie) i Bułgarii (ok. 100 sztuk ceramiki). Zbiory archeologiczne (wyłącznie Kolumbia i Ekwador): - Glenbow Museum, Calgary, Alberta, Kanada: - Muzeum Archeologiczne w Krakowie. Polska: - Muzeum Etnograficzne w Krakowie. Polska; - Muzeum Etnograficzne w Bazylei, Szwajcaria: - Muzeum Etnograticzne w Poznaniu. Polska: - Muzeum Etnograficzne w Wiedniu. Austria: - Muzeum Etnograticzne we Freiburgu Bresgajskim. Niemcy: - Muzeum Instrumentów Muzycznych, Oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu. Polska. Zbiory zoologiczne: zbiory entomologiczne: - American Museum ofNatural Ilistory w Nowym Yorku, USA. 1940-1994: - BerniceBishop Museum w Honolulu, Hawaje, USA. 1955, 1962: - California Academy of Sciences w San Francisco. Calilarnia. USA. 1948-1949: - Field Museum ofNatural History w Chicago, USA. 1960-1982: - Instytut Zoologii PAN w Warszawie, Polska: - Muzeum Przyrodnicze w Bazylei. Szwajcaria, 1989-1990: - Smithsonian Institution IV Waszyngtonie, USA, 1945-1946: - University of Indiana w Bloomington, Indiana, USA, 1960-1963: - Zakład Entomologii University ofCalifornia w Berkeley. Kaliti)rnia, USA. 1955: zbioQ' herpetologiczne: - American Museum ofNatural History w Nowym Yorku. USA. 1969-1994: - California Academy of Sciences w San francisco, USA. 1968: - Departamento de Zoologia Secrelaria de Agricultura (ohccnie Muzeum Zoologiczne Uniwersytetu w Sao Paulo) w Sao Paulo. Brazylia. 1962-1965. �247 (c) WYSTAWY, NA KTÓRYCH PREZENTOWANO INNE MATERIAŁY DOKUMENTACYJNE ZEBRANE EKSPONATY, ZBIORY, LUB PRZEZ BORYSA MALKINA I.. ,Indianie Ameryki Poludniowej z fotografii i zbiorów Borysa Maikina", Muzeum Etnograficzne w Krakowie. 1976 (informator z katalogiem fotografii, tekst B. Malkin), ok. 200 fotografii czarno-białych. kilkadziesiąt obiektów; la. Tytuł j.w .. Muzeum Okręgowe w Tarnowie, 1984, (informator autorstwa M. Zaehorowskiej). liczba obiektów: ok. 300: 2.. .Indianie lasów tropikalnych". Muzeum Etnograficzne w Krakowie, 1992. liczba obiektów: ok.500; 3. "Wśród Indian Ameryki Poludniowej", Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, 1992, (folder autorstwa B. Maikina), liczba obiektów: ponad 100 (zbiory prywatne oraz eksponaty wypożyczone z Muzeum Etnograficznego w Krakowie). wystawa bogato ilustrowana czarno-białymi fotogramami z Muzeum w Krakowie; 3a. Tytul j. w .. Muzeum Pojezierza Lęczyńsko- Włodawskiego we Wlodawie, 1993, folder i obiekty: j. IV.: 4.. ,Ameryka Indiańska - Spotkanie Dwóch Światów'" Muzeum Etnograficzne w Poznaniu, 1992. (katalog pod red. J. Jaskulskiego), liczba obiektów: kilka, ze zbiorów Muzeum Etnograficznego w Krakowie: 4a. Tytulj.w .. Muzeum Archeologiczne we Wrocławiu. 1993. katalog: j.w .. liczba obiektów: kilkanaście. ze zbiorów Muzeum Instrumentów Muzycznych Oddziału Muzeum Narodowego w Poznaniu i prywatnych: 5. "Polskie opisanie świata". Muzeum Etnograficzne wc Wrocławiu, 1995 (informator autorstwa J.Jaskulskiego), liczba obiektów: ok. 30. ze zbiorów Muzeum Etnograficznego w Krakowie; 6.. ,Zwierz<;la Ameryki Poludniowej". Muzeum Ewolucji PAN Warszawa. 1995, liczba obiektów: ok. 30. ze zbiorów prywatnych: 46 fotogramów barwnych autorstwa B. Maikina; 7. Wystawa prezentująca dżunglę tropikalną Ameryki Południowej, Muzeum Przyrodnicze PAN w Krakowie. 1995. liczba obiektów: ok. 20, ze zbiorów Muzeum Etnograficznego w Krakowie. Aneks III (a) PUBLIKACJE BORYSA MALKINA - '\-Iexican Ftprlrilllenl, "Pacific Discovery" I (2), 1948, California Academy of Sciences, San Francisco. lJSA. - Trails 0111 ofTripoli. "Pacific Discovery" I (6). 1948, California Academy of Sciences, San Francisco. lJSA. - Sa/wran ('on/ras/s. "Pacilic Discovery" 2 (2). 1949, California Academy of Sciences, San Francisco. USA . • Nigerian Odyssey .. '/'acitic Discovery" 2 (4), 1949, California Academy of Sciences, San Francisco. USA. • Clouds Over ('ameroons. "Pacific Discovery" 2 (6), 1949, California Academy of Sciences, San Francisco, USA. - Passage /0 sao Tome. "Pacific Discovery" 3 (5), 1950, California Academy of Sciences, San Francisco. USA. - Doryline Dragne/. "Pacitic Discovery" 3 (6), 1950, California Academy of Sciences, San Francisco. USA. - Ango/a Repor/ .. .Pacific Discovery" 4 (5), 195 L California Academy of Sciences, San Francisco. USA. - Afi'iw 5;oll/h.. .Pacific Discovery" 5 (4), 1952, California Academy of Sciences, San Francisco. USA. - Ango/an Species of Mach/o/es (('o/e op/era. ('o/vdidaeJ, "Publicacao Cultural do Compania dos Diamantcs dc Angola" 15. 1952. Luanda. Angola. - African .~iJecies of ,Ilach/o/es (Co/eop/era. Co/vdidaeJ, "Revue Zoologique et Botanique Africainc" 1951, Bruksela, Belgia. �248 - Seri Ethnozoology. A Preliminary Report. "Davidson Journal of Anthropology"' 2 ( I), 1956, Seattle, USA. - Sumu Ethnozoology: Herpetological Knowledge, ,.Davidson Journal of Anthropology" 2 (2). 1956, Seattle, USA. - Cora Ethnozoology. Herpetological Knowledge. A Bia-Ecological and Cross-Cultural Approach, "Anthropological Quarterly" 31 (2). 1958, Washington D.C.. USA. - Wśród Indian Seri, "Poznaj Świat" 9 (82). 1959, Warszawa. - Sierra Madre Nayarit, "Poznaj Świat" II (84), 1959. Warszawa. - Na Wyspach Banksa, "Poznaj Świat" 12 (85),1959. Warszawa. - Na tropach ludo:':erców z Malekuli, "Poznaj Świat" I (86). 1960. Warszawa. - U Indian Sumu. ,.Poznaj Świat" 2 (87), 1960, Warszawa. - Nad Rio Araguaia, "Poznaj Świat" 3 (88), 1960. Warszawa. - Wśród Czakobów. "Poznąj Swiat"' 2 (99), 1961. Warszawa. - Araguaia po raz drugi. "Poznąj Swiat'· 9 (106), 1961, Warszawa. - Seri Ethnozoology. Occasional Papers of the Idaho State College Museum, no. 7. 1962. 1'0catelo, USA - W dorzeczu Ucayali. "Poznąj Swiat" 4 (113), 1962, Warszawa. - Na Ziemi Ognistej, "Poznaj Swiat'· 5 ( 114). 1962. Warszawa. - W amazońskich selwach. "Poznaj Swiat" 9 (118). 1962. Warszawa. - Wyspy Robinsona Cruzoe (I): fvlós Ajllenl, "Poznaj Swiat" 2 (135). 1964. Warszawa. - Wyspy Robinsona Cruzoe (2): Mas A Tierra .. ,Poznaj Świat" 3 (136). 1964. Warszawa. - Przy ujściu rzeki lviaroni, "Poznaj Swiat" 5 (138). 1964. Warszawa. - Wśród Indian w Gzt}anie - Dyana. "Poznaj Swiat" 6 (139). 1964. Warszawa. - W dżunglach Rio Gurupi (I), "Poznaj Swiat" 9 (154). 1965. Warszawa. - W d:':unglach Rio Gurupi (2). "Poznaj Swiat" 1O (155). 1965. Warszawa. - Indianie Tzdama, .,Poznąj Swiat" 4 ( 173). 1967. Warszawa. - Gran Clwco (I): Nad Rio Parapeti, "Poznąj Swiat" 5 (174). 1967. Warszawa. - Gran Chaco (2): Nad Rio Pilcomayo, "Poznaj Swiat'· 6 ( 175). 1967. Warszawa. - Z La Paz do Cusco, "Poznaj Swiat" 8 (177), 1967. Warszawa. - Machu Picchu, ,.Poznąj Swiat" 9 (178), 1967, Warszawa. - Nad rzeką Tapirape, .,Poznaj Swiat" 10 (179). 1967. Warszawa. - Coto Doiiana, "Poznaj Swiat" 6 (187). 1968. Warszawa. - Na Antylach (I): Cura<;ao. "Poznaj Swiat" 7 (188). 1968. Warszawa. - Na Antylach (2): Bonaire. "Poznaj Swiat" 8 (189). 1968. Warszawa. - Na Antylach (3). Saba .. ,Poznaj Swiat"' 12 (193). 1968. Warszawa. - Na Antylach (4): Saint Eustatius i Saint Alartin, "Poznaj Świat"' I (194). 1969. Warszawa. - Na Antylach (5): Dominika i Saint Kills ••. Poznaj Świat" 2 (195). 1969. Warszawa. - Wśród Indian w Kolumbii (I): Sierra de Perija. ,.Poznaj Swiat"' 8 (201). 1969. Warszawa. - Wśród Indian w Kolumbii (2): W śródgórskiej dolinie. "Poznaj Swiat" 9 (202). 1969. Warszawa. - Wśród Indian w Kolumbii (3): Na pólwyspie Guajira. "Poznaj Świat" II (204), 1969, Warszawa. - Między Kordylierą Zachodnią a Pacyfikiem (I): Nad Rio San .Il1an. ,.Poznaj Świat"' 3 (208). 1970, Warszawa. - Między Kordylierą Zachodnią a Pacyfikiem (2): Streptomycyna i czary .. .Poznaj Świat" 4 (209), 1970, Warszawa. - Między Kordylierą Zachodnią a Pacyfikiem (3): W indiańskich cha111pach. "Poznaj Swiat" 5 (210), 1970, Warszawa. - fagua znad rzeki Loreto-Yaczi. "Poznąj Swiat" 4 (233). 1972, Warszawa. - U Kofanów, "Poznaj Swiat" I (242), 1973. Warszawa. - Cuna ... Poznąj Świat" 8 (249), 1973, Warszawa. - Rio Saija, "Poznaj Swiat" II (252), 1973. Warszawa. �249 - Noanamó Fishing. Dip Nel. "Etnologische ZeitschrifC' no. l. (Fcstschrift Otto Zerries), 974. Zurich. Szwajcaria. - U Indian rukuna po ra:: drugi. "Poznaj Świat'" 4 (257), 1974, Warszawa. - Indianie Xuara. "Poznaj Swiat" 7 (260). 1974. Warszawa. - (J Indian Axuara .. J)oz~aj Swiat'" 10(263), 1974, Warszawa. - U Indian Witoto i 8ora, "Poznąj Świat" 12 (265), 1974. Warszawa. - A Dangerously roxie New Frog (Phyl!obates) Used by Ihe Embera Indians of Weslern Colomhia, wilh f.)iscussiol1 o{Rlow Gun Fabrication and Darl Poisoning, "Bulletin ofthe American Museum orNaturai History" 161 (2). 1978. New York, USA (z Myers C.W .. Daly .J.W.). - Tierradenlro. "Pozm~j Świat"· 5 (318). 1979. Warszawa. - /\'uraghi. ,.Poznaj Swiat'· II (324), 1979. Warszawa. - I ("of{m: Czworo e cerbollane, "Geodes", II (6). 1980, Mediolan, WIochy. - Rodos ::imą. ,.Poznaj Swiat" 3 (340), 1981. Warszawa. - I(vspa llipokralesa. ,.Poznaj Świat" II (348), 198 L Warszawa. - II pune dogli Indii. ,,(,eodes", IV (9). 1982, Mediolan, Włochy. - GOIlIera.. .Poznaj Swiat'· 3 (353). 1982, Warszawa. - Sumas. "Poznaj Swiat" 2 (385). 1985. Warszawa. - ,\'ullański karawanserąj .. .Poznaj Świat" 10 (393). 1985, Warszawa. - 'v(ljjadowids::u :':aha.~wiala. "Aqua-Ter" I (3). 1992, Warszawa. -I.my f)es::cOIve "'mel~vki Poludniowej (e::. I), ..Aqua-Ter" 2 (3). ł 993. Warszawa. - I.my /)es::cowe ./mel:vki PoludniOlvej (c::. If), "Aqua-Ter" J (7), 1994. Warszawa. - !-asl' /)es::cmve .·Imelyki Poludniowej (c::. III), "Aqua-Ter" 2 (8), 1994. Warszawa. - Indianie. :':ahy i owady. -lO luI wypraw elnograjic::nych i pr::yrodnic::ych do Ameryki Poludniowej. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa (w druku) (b) RECENZJE KSIĄŻEK - M. Flavin. l3fack and While .. .Pacitic Discovery" 3(4). 1950. Caliłornia Academy of Sciences. San Francisco, USA. - Anlhropology Toduy, cd. A. Kroeber. "Pacitic Discovery" 3 (3), 1959, Calitornia Academy of Sciences. San ł'rancisco. US!\. - R. Maurrais, /.ielone pieklo .. .Poznaj Świat" 6 (175), 1967. J Aneks IV DOKUMENTALNE FILMY ETNOGRAFICZNE NAKRĘCONE PRZEZ BORYSA MALKINA DLA lNSTlTUT FOR DEN W1SSENSCHAFTLlCHEN FILM W GETYNDZE - Noanam{\ - Extraction of Dye and Hody Painting, prod. 1968; 5,5 min. - Noanama - Making a Bark Cloth. prod. 1968; I I min. - Noanama - Plaiting a Fire Fan. prod. 1968; 7,5 min. - Noanam{\- Making a Gourd Dish and Gourd Strainer. prod. 1969; 5.5 min . . Noanama -- Making a Pot Used as House Decoration. prod. 1969; 18,5 min. - Noanamii -- Prcparation or an Unfermented Maize Drink, prod. 1969; 5 min. - Coflm - Making a Blowgun. prod. 1970; 16 min. - Cofan - Making a Spear. prod. 1970; 5,5 min. - Cofan - Manioc Processing. prod. 1970; 7 min. - Cotan - Plaiting a Manioc Press .,lipiti", prod. 1970; 6 min. - Tucuna - Making Bark Cloth. prod. 1970; 6 min. - Witolo- Manioc Processing, prod. 1970; 7 min. - Witoto - Plainting a Manioc Press "tipiti", prod. 1970; 7 min . . Collm - Making a Cooking Pol. prod. 1971; 9 min. - coam - Making a Necklace from Peecari Teeth. prod. 197 J ; 4.5 min. - Cotan - Preparation orthe Stimulant Drink .,yoko". prod. 1971; 3 min. - Embera - Making a Blowgun and Application of Poison to the Dart, prod. 1971; 19.5 min. - Noanam{\ - I':xlracling Juice from Sugar Cane, prod. 1971; 7 min. - Shuara (.livaro) - Fishing with Drugs (Root of..barbasco'"). prod. 1971: 6,5 min. �250 - Shuara (Jivaro) - Making a Cooking Pot. prod. 1971: ł2.5 min. - Shuara (J ivaro) - Making a Feather Headdress, prod. 1971: 9 min. - Shuara (Jivaro) - Making a Musical Bow, prod. 1971: 5 min. Marius= Kairski. KONFERENCJA Janus= .Jaskulski ..LUDY TUBYLCZE - WYMIARY PARTNERSTWA" WARSZAWA.14-l5.05.1999 W ramach "Dni kultury ludów tubylczych świata" (14-16 maja 1999). /Organizowanych w Warszawie przez Katedrę Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego oraz Koło Naukowe KEiAK UW odbyła się konleren~ja poświęcona problcmatycc obccnej sytuacji oraz przyszłości rdzennych mieszkańców poszczególnych kontyncntÓw. Godny uwagi jest fakt, iż pomysłodawcami. a zarazem głównymi realizatorami tcgoż przedsięwzięcia byli Jarosław Derlicki i Wojcicch Lipiński - studenci KEiAK UW. Udało im się zdobyć wsparcie finansowe w Radzie Konsultacyjnej ds. Studcnckicgo Ruchu Naukowego UW. Fundacji im. S. Batorego. Ministerstwa Edukacji Narodowej i Ministcrstwa Kultury i Sztuki. W czynnościach organizacyjnych pomogły Instytut Archeologii i Etnologii PAN oraz Galeria ..Zachęta". Państwowe Muzeum Etnograticzne w Warszawic u/yczylo sali. w której odbywała się konferencja. Podczas dwudniowych obrad 21 prelegentów zaprczcntowało swoje spostrzc/cnia i wyniki badań w 9 sesjach tematycznych. Obrady otworzyłjcden z organizatorów konferencji. Jarosław Derlicki. 1'0 krótkim powitaniu gości poprosił o poprowadzenie pierwsz~j części obrad prof dr. hab. Lcszka Mroza (KEiAK UW) . .lako obszerne wprowadzenie w problematykę tubylczości planowano dwa wystąpienia: prof. dr. hab. S. Szynkiewicza (JAiE PAN) oraz mgr. P. Trzcińskiego (IS UW). Ze względu na nieobecność drugiego z wymienionych refcrcntów słowo wstępne wygłosił prof. L. Mróz. stawiąjąc szereg pytaI1 roboczych dotyczących kryteriów jakie mają wyznaczać pojęcie tubylczości oraz możliwości i zakres jego stosowania. Problematykę tę kontynuował w swoim wystąpieniu prof. Sławoj Szynkiewiez wskazując m.in. na powiązania i różnice między ruchami ludów tubylczych oraz ruchami chłopskimi. które stawiają za cel walkę o swoje prawa oraz na próby pozytywnych dzialaI1 na rzecz ludów tubylczycb. które w specyficznych sytuacjach mogą stać się przyczyną degradacji kulturowej i fizycznej społeczności. Kolejna sesja poświęcona została ludom Australii i Oceanii. Prowadzenie dalszego loku obrad zostało przekazane dr. hab. R. Vorbrichowi (IEiAK UAM). Pierwszy glos zabrał dr Wojciech Bęben (KEiAK UW). Na początku wystąpienia postawił pytanie: czy w ogólc mo/na obecnie mówić o istnieniu prawa zwycząjowego oraz jakie trudności wynikają I. konfrontacji praw zwycząjowych z prawcm państwowym') Następnie autor przedstawił sytuację w jakiej znalazło się prawo zwycząiowe spoleezności tubylczych z Nowej Gwinei oraz Aborygen<"lw australijskich. Współczesna sytuacja ctniczno-kulturowa Polinezyjczyków z Polinezji Francuskicj była przedmiotem rozważań Rocha Jakuba Olearskiego (IEiAK UAM). Po obszernym zarysie historycznym spokczności. autor przedstawił swoje spostrzeżenia z badaI1lerenowych. Pierwszy dzień obrad został zakończony wystąpieniem dwóch prelegentów w ramach sesji afrykaI1skiej. Ogólny zarys problematyki ludów rdzennych na kontynencie afrykańskim zaprezentował dr Maciej Ząbek (Instytut Krajów Rozwijających si~ UW). Uwypuklił on kwestię marginaliz.acji spoleczności tubylczych. Kontynuację rozważań zaprezentowanych przcz dr. M. Ząhka stanowiło wystąpienie dr. hab. Ryszarda Vorbrieha. Autor opisał obecną sytuacj~ grupy Kirdi z Północnego Kamerunu częstokroć odwołując się do przcmian etnicznych. jakic zachodziły na omawianym obszarze w przeszłości. Na takim tle omówił rolę rozwijąiąccgo się ruchu Kirditude oraz trudności na jakie napotykąjąjego przedstawiciele wc współczesnym Kamerunie. W drugim dniu konfercncji rolę prowadzącego ponownie objąl prof. L Mróz. �251 Planowany harmonogram dnia został zmieniony ze względu na wystąpienie mgr. Pawła TrzcińsJ..icgo (IS UW). Przedstawione przez niego rozważania nad problemem tubylczości jako idcologii i ohiekcie prawa stanowiły uzupełnienie dyskusji przeprowadzonych poprzedniego dnia. Kolejna prclegentka. mgr Joanna I.ewicka (PSPI) omawiala charakter i przebieg indiańskiego Świ,,:tego hicgu na rzeC/. ziemi i życia. Duchowy charakter tego cyklicznego wydarzcnia sprawił, iż jest ono traklOl~anc jako jeden 7.elementów bt;dących wyrazem panindiańskości na obszarze Ameryki Północnej. Nast,,:pne wystąpienie dotyczyło Indian Równin - Crow. Przemysław Bartus7.ek (PSPI) starał sit; zilustrować dzisicjsze problemy z jakimi borykają się Crow w odniesieniu do szeroko prz.edstawionych dziejów grupy. Sesi.; poświycoll<\ Ameryce Poludniowcj rozpocząl dr Mariusz Kairski (IEiAK UAM). Oma\\iając prohlematyk,,: grup żyjących w izolacji kulturowej na obszarze Amazonii poruszył m.in. kwesti.,: hraku idei. które przedstawiałyby wizję rozwoju grup izolowanych oraz zerwania transmisji kułturowcj w owych grupach. którc zetknęły się ze ..światem zewnt;trznym". Nawiązując do poprzednika dr Marek Wolodźko (IS AR, Olsztyn) skoncentrował się na działalności prozelitycznej \~śród spo!cczności zamieszkujących Amazonię. Podczas dwóch kolejnych prezentacji mgr Alicja Pasek (ILiAK UAM) oraz mgr Ewa Prądzyńska (Muzcum Narodowc \\. Szczecinie) przedstawiły aktualną sytuację etnokulturową Indian Kofan zc wschodnicgo Ekwadoru oraz zarys dzialalności misyjnej w tej grupie prowadzonej przez czlonkliw Summa Institutc of Languages. Prowadzcnic ohrad dmich sc~ji azjatyckich przcjął dr M. Kairski. Problematykę łudów tubylczych w Indiach podj<\ł w swoim wystąpicniu dr Dagnoslaw Demski (IEiAK PAN). Glównym \\ątkiem wypowicdzi hyło ukazanic różnic i cech wspólnych ludności plemiennej i chłopskiej na przykładzic grupy Warli z indyjskicgo stanu Maharasztra. Następny zabral głos mgr Przemysław Hinca (ILiAK UAM). Rdercnt omówil trudności jakie napotykają plemienne społeczności pastcrskic na ohszarze Ilimaląjów indyjskich w odniesieniu do sytuacji zaistniałej po tragicznym trzt;sieniu ziemi w północnej cz..,:ści stanu Uttar Pradesh. Pracownik poznańskiego oddziału IEiAK PAN. mgr Rafał Bcsztcrda. ząiął się obrazem współczesnych zmian wśród Kanaurów ze stanu flimachal Pradesh. Prohlem rozpatrywany był w odniesieniu do zmian gospodarczych. które staly się hodh:cm do wiciu przeohrażeń społecznych z.aistniałych w omawianej grupie. Druga sesja azjatycka w główncj mierze dotyczyła obecnej sytuacji uchodźców tybetańskich w Indiach. Organizacj;; i funkcjonowanie osiedli uchodźstwa tybetańskiego w indyjskich Himalajach om(miła mgr Anna Urhariska (fAiEK PAN). Swoją wypowiedź poparła nąinowszymi danymi statystycznymi oraz własnymi obserwacjami z tegorocznych badań terenowych. W wystąpieniu Agnieszki Oleśkowicz-I'opicl (IEiAK UAM) poruszona została kwestia postrzegania zachodniego stylu i.ycia \\śród mlodcgo pokolenia Tybetańczyków pozostających na uchodźstwie w Indiach. Scsja dotycząca ohsl.aró\\· Syhcrii i Arktyki. obejmująca cztery wystąpienia. kończyła dwudniowe ohrad~. Ogólną sytuacj.,: elnokulturową poszczególnych ludów Arktyki zamieszkujących Europ,,:. Azj;; oraz oha kontyncnty Ameryki zaprezentował dr Piotr Klatkowski (IEiAK UAM). rematyka zawt;i.ona już tylko do jedncj społeczności była kontynuowana przez prof. dr hab. Ewę Nowicką (IS UW). Na prl.ykladzie Koriaków autorka przedstawiła kształtowanie się elementów tożsamości etnicl.l1cj w konfrontacji l. postrzeganiem ich przez społeczności sąsiadujące, takie jak Itelmcni luh h\enkowie. Kolejny prelegent Lukas/. Smyrski (KEiAK UW) przeprowadził zwięzłą analizę proccsu kształtowania się tożsamości na obszarze południowej Syberii. Natomiast Wojciech Lipiński (KFiAK UW) omówił problcmy stojące przed stowarzyszeniem Małych Ludów Północy. tworzonym przcz. 26 grup zamieszkujących Jakucję. Konli;rcncję z.akoliczył Jarosław Derlicki dziękując uczestnikom obrad. Zaznaczył, iż podczas dyskusji nic zdołano zdcłiniować określeń ..tubyłezość" czy "rdzenność". ałe zdano sprawę z wiciu terminologicznych nicjasności. W perspektywie wielu wystąpień okazało się. iż problematyka tub~ łezości I.rói.nicowana jest regionalnie. bowiem każdy prelegent przedstawiał ją uwypuklając odmienne krytcria. Podsumowując obrady .I. Dcrlicki stwierdził, ił. kwestię tubylczości powinno si;; odnosić indywidualnie do każdej społeczności z osobna. �Atutem tego spotkania była możliwość zapoznania się z temalyką prac prowadzonych w różnych ośrodkach antropologicznych w kraju. Należy zatem mieć nadzi<:ję. ż.: konf.:rencj.: o podobnym charakterze będą się odbywały cyklicznie, co zapewn.: przyspi.:szy wymianę doświadczeń w środowisku etnologów zaangażowanych w problematykę ludności tuhylcz.:j różnych regionów świata. l)r~('myslaH' !linea KATEDRA ETNOGRAFII/ANTROPOLOGII UNIWERSYTETU W SANKT PETERSBURGU - WAŻNY OŚRODEK KSZTALCENIA ETNOLOGÓW W ROSJI W roku ł964. kiedy po raz picrwszy przyjechałem do ZSRR i dotarłem do ówczesnego Leningradu, nie było tam uniwersyteckiej kat.:dry etnografii. Krótki wyjazd z rami.:nia Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturow.:.i UAM do S. Petershurga \V dniach 10-17 cz.:rwea 1999 roku. drugi mój pobyt w tym mieście. znalazł jUl. oparcie w działająecj na tamtejszym uniw.:rsytecie Katedrze. Za pomoc i zainteresowanie dziękuję kierownikowi Kat.:dry pror. A. W. Ciadło oraz prof W. J. Gusiewowi. Uzyskałem nic tylko możliwość zapomania sit; z nie znanym mi dotąd ośrodkiem etnologicznym. Przekonałem się, Ż.: na terenie. na którym dotąd wi.vano uprawianie etnologii raczej z instytutami Akademii Nauk, pojawi/o się siln.: dąż.enie do umocnienia i rozszerzenia dzialnlności i liczby uniwersyteckich katedr etnologii/etnogralii. Innym. nieznanym mi dotąd elementem w obrazie etnologii w Federacji Rosyjskiej. jesl li/ialalność Slowarzyszenia Etnograf(l\\' i Antropologów Rosji (Assocjacija etnografo\\ i antropologow Rossii). utworzonego w roku 1991. przełamująecgo hariery instytucjonalne dziel,\ee etnograli')\\; i tWllr/ącego możliwości dyskusji. m.in. nad rozwojem uniwersyteckiego kształcenia etnograli'm. Przez długi okres na ogromnej przestrzeni Związku Radzieckiego pracowaly jedynie d\\a uniwersyteckie ośrodki etnograficzne. Były to Katedra Etnografii I Jniwc:rsyldu Moskiewskiego. którą przez długi okres kierował S. J\. Tokariew. zastąpiony póiniej przez Ci. Markowa i W Pimiellowa oraz Z<iklad Etnografii Uniwersytetu w Tbilisi. którego załoiycidem i widoletnim kierownikiem był G. Czitaja. Obydwa te ośrodki przygotowywały etnograli.iw w ramach specjalizacji na Wydziale Historycznym: w Thilisi bylo to studium archeologii. etnogralii i historii sztuki. na którym speejalizaej<; w zakresie etnografii wyhierano po lrzecim roku studiów. Jakiż kontrast z sytuacją w Polsce z jej licznymi. od dawna. katedrami i instytutami etnologio.nymi. Na wielu innych uniwersytetach w ZSRR wykladano etnogratit; jedynie jako naukt; ponlOcnicz'l historii. koncentrując sit; przede wszystkim na historii spokczelistwa pierwotnego. I~rak etnografów z wykształceniem spccjalistycznym. dotkli\\y \V republikach z.\\i'Vkowych. uz.upcłniano doksztaleąiąc glównie historyków i filologów na aspiranturach \\ ośrodkach Akademii Nauk. najcht;tniej w Moskwie i Leningradzie. Katedra Etnografii i Antropologii na Uniwersytcei.: w Leningradzie powstała w roku 1968. W historii Uniwersytetu poprzedzały ją wykłady z etnologii L. J. Szternherga. W. Ci. Bogomza iD. K. Zielenina ... prywatnego" docenta na Uniwersytecie jeszcze sprz.eJ I wojny światowej. Uniwersyteckie kszlałeenie etnogratiiw przerwano jednakże w Leningradzie na pocz'ltku lal 50. Wznowienie studiów etnograficznych i utworzenie Katedry "tnogralii w roku 1968 hylo dz.idem Rudol f'a rerdynandowicza !tsa ( 1928-1990). Tragiczne było dziecir'lstwo tego uczonego. Urodził sit; w rodzinie estor'lskiego emigranta politycznego z ówczesnej Estonii. który w ZSRR kierował powiall)w,\ Cl.c-Ka. W roku 1937 rodzice jego zostali areszlowani: ojciec rozstrzelany. a matka osad/Ona \\ ohozie. Rudolf' wraz z hratem zostali wziyci do domu dziecka. W roku ł 944. ściągnit;ty z domu dziecka. staie sit; słuchaczem kursów aktywu komsomolskiego przy Komitecie Centralnym KOlllunistyuncj Partii Estonii. organizowanych pod Leningradem. St'ld /Ostał skierowany do zajt;tego przo Armit; Czerwoną Tallina. w którym tworzy szkolne organizacje komsomolskie. Oddclegowany na studia uniwersyteckie do Leningradu. specjalizuje się w historii Chin i innych kraj\lI\ Dalekiego Wschodu na Wydz.iale Wschodnim. �253 1'0 zakOliC/ćniu studió\\ nic wyjeżdża, jak inni z jego roku, do Chin. Przeszkadza pochodzenie, jest przecież synćll1 ..\\Toga ludu'". Nie pomaga list napisany do Stalina. Jak sobie radził, wc wszystkidl tych latach. ze stosunkiem do rodziców? Ostatecznie znajduje pracę w bibliotece Wydzialu Wschodniego Uniwasytctu. W roku 1952 przyj<;ty został na aspiranturę w Instytucie Etnogratii AN ZSRR. po jej zakończeniu staje si~ jego pracownikiem. W roku 1968 zatrudniony został na Uniwersytecie, gdzie na pustym micjscu tworzy Katcdrę, zresztą z poparciem J. Bromkja, wówczas dyrektora Instytutu Etnografii AN ZSRR. Związków z Instytutem jednak nie przerywa i w roku 1983 powołany zostaje dodatkowo na kierownika jego Oddziału w Leningradzie. Ważnym kićrunkiem zainteresowań naukowych R. F. ltsa był Daleki Wschód. Z tego zakresu publikuje cal y szćreg artykułów oraz książkę /fistoria etnic=na poIlIdnia Wschodniej A:ji, Leningrad 1972. Kierl)\\'anie Katedrą i dydaktyka uniwersytecka zwraca uwagę uczonego na teori~ i metodyk~ etnografii. Przygotowuje "IJrowad:enie do etnografii, wydane w Leningradzie \\ roku 1974 i 1990. Byl ponadto autorem wielu prac popularnonaukowych i. rzecz raczej wyjątkowa. utworów z z.akrcsu literatury pi~kncj. nasyconych informacjami historycznymi i etnografieznymi. I'rzedst<l\\'ienie tak stosunkowo obszernej informacji o życiu R. F. ltsa znajduje uzasadnienie nic tylko w jcgo tragicznym łosic, z.reszt,! dzielonym z wieloma z jego pokoknia w ZSRR. Związam: jest ponadto z jcgo znaczeniem w środowisku etnologicznym S. Petersburga, w którym nadal silny jest kult tego uczonego. A. W. Cladło, następca R. F. ltsa na stanowisku kierownika Katedry. napisał "Autorytet R. F. Itsa jako badacza. a także jako organizatora działalności nauko\\ej, był w latach 80. praktycznie absolutny" (A. W. Gadlo. Etnograf K jubilieju Rudolfa Fierdil/atldml'ic=a Itsa ... Sankt Pictierburgskij Uniwiersitiet"' ł 998. nr 20, s. ł I). Od roku 1992 Katedr'l Ftnogralii A. W. ('aLlło. spćcjalista \\ zakrcsic i Antropologii Uniwersytetu ćtnologii Kaukazu. Katedra w S. Petersburgu zatrudnia obecnie kieruje prof siedmiu pra- cO\\ników na pelnych dalach i kilku innych na cz\=ściowych. Na studiach dziennych, wieczoro\\ych i zaounych kvtalci si~ ok. IW studentów, studiujących pięć, a na studiach wieczorowych i zaoc.mych vcść lat. Program studiów ohejmuje dużą liczbę obowiązkowych zaj\=ć. nie tyko l. zakrćsll ctnogralii!ctnologii ale również dyscyplin pokrewnych (li.llklorystyki, socjologii, psychologii. lingwistyki) i tradycyjnie związanych z etnologią. takich jak antropologia fizyczna. Przedmioty ćtnologiunć to. poza" Wprowadzeniem do etnografii". także kursy etnografii kontynentalnej i regionalncj. historii dnogralii krajowej i zagranicznej. sztuki ludowej, z metod badali tcre\ll)\\'~ch. rozbudowanc I.aj~cia ze hódloznawstwa etnograticz.nego. w tym z archiwistyki i nllućalnictwa dnografieznego. sćminaria. Ostatnio. tytulem eksperymentu, wprowadzono przedmiot .. Melody kombinatoryczne i statystyczne w etnogralii". Obowiązują praktyki micsięcznć po kai.dym roku studi{)\v, zarówno (acnowe, jak i muzealne. W ramach Wydziału Historycznego. którego cz~ści'ljćst Katedra. prowadzona jest takż.e aspirantunL kończąca niem stopnia kandydata nauk (pięć micjsc dla etnograf{)w), a także "doktorantura", na uzyskanie stopnia doktora nauk. stanowiącego odpowiednik naszej się uzyskapozwalająca habilitacji. Katedra, podohnić jak cały Uniwersytet. pracuje w trudnych warunkach lokalowych (niedostakk pomieszczdl i potrzehy remontowc) oraz braku środków linansowych. Wynagrodzenia pracO\\I1ikó\\ i stypcndia sludent{)\\· są bardzo niskie. a obciążenia dydaktycz.ne kadry nauczającej kilkakrotnić wyi.s!.ć od obowiązujących na naszych uniwasytelach. Mimo trudności. dzięki zdohy\\ariym grantom badawczym, udaje się utrzymać praktyki terenowe obowiązujące po pierl'sz.) m. drugim i trzccim roku studiów. W przeszłości praktyki te prowadzone były w różnych micjscach da\\nego ZSRR Dzisiaj, ze względu na koszty i odczuwane tendencje separatystyczne. koncentruj'l się \\ pMnocno-zachodniej Ro~ii. a w szczególności w obwodzie leningradzkim (taka na/wa nadal obO\\i<v.uje) i w pskowskim. Po praktykach każdego roku organizo\\ane S'l kon!'crcncje terenowych. Możliwości uczycieli aspirant{)\\ i poziom uniwersyteckich, pracy i studentów. Katedry ale równicż \\ środ()\\ isku. W tym zakn:sie Katedra służące określone zasohami Unogratii prezentacji i ocenie są nic tylko jakością kadrowymi i wartością i Antropologii materiałów z badań i zaangażowaniem materiałów \\ S. Petcrsburgu na- naukowych nie ma sobie �254 równych w Rosji. Na wykłady zapraszani są na Uniwersytet pracownicy Muzeum Antropologii i Elnogral1i im. Piotra Wielkiego, oddzielonego w roku 1992 od Instytutu Etnologii i Antropologii im. Miklucho-Makłaja Rosyjskiej Akademii Nauk w Moskwie oraz Rosyjskiego Muzeum EtnogralIcznego. znanego ze starych i bogatych zbiorów muzealnych. Tu znąjduje się bezcenne archiwum Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego oraz wielkie biblioteki. Warunki dzialałności naukowej i dydaktycznej. tworzone przez środowisko. są lepsze niż w jakimkolwiek innym mieście. Dzisiaj w Federacji Rosyjskiej. obok katedr etnologii w S. Petersburgu i Moskwie. etnologów kształcą uniwersytety w Omsku, Kazaniu i Jekaterynburgu. Powołanie katedr i studiów ctnologicznych przygotowują uniwersytety w Rostowie i Eliście. Uniwersyteckie kształcenie etnologów stało się przedmiotem konferencji specjalnie w tym celu organiz.owanych (m.in. kontcrencja ..Etnogratia a kształcenie etnograficzne" w roku 1998 na Uniwersytecie w S. Petersburgu). dyskusji na zjazdach Stowarzyszenia Etnografów i Antropologów Ro~ji oraz artykulów (por. choćby A. Eltimowa. The Stale of the Discipline in Russia. Interviews with Russian .·Inthrop%gists . .,Ameriean Anthropologist" t. 99 (4). 1997, oraz L. G. Alieksandrienkowa. Opyt priepodawanija etnografii Amieriki ... Etnograticzeskoje obozrienije" 1999, J). Rozwój etnologii uniwersyteckiej odbywa się bez wzgłędu na poszerzanie się zakresu oddziaływania innych nauk społecznych. takich jak socjologia i. dość nieoczekiwanie, kulturologia. zajmuj<tca miejsce zwalniane przez tilozotię marksistowską. naukowy komunizm i historię Partii Komunistycznej oraz korzystająca z kadr likwidowanych dyscyplin. Wzrost liczby katedr etnologii stal się moiJiwy dzięki przede wszystkim osłabieniu administracyjnego kierowania nauk<t i szerszcj autonomii uniwersyteckiej. sprzyjających rozluźnieniu relacji między liczbą miejsc na studiach a zakładaną liczbą miejsc pracy. Uniwersytety skłonne są w tej sytuacji odpowiadać na potrzeby środowisk lokalnych i młodzieży starąiącej się na studia. Popularność etnologii z kolei bierze się z poszerzcnia jej zakresu. Z dyscypliny stanowiącej przcz wiele dziesięcioleci nauk.,: pomocnicz'l historii przekształciła się. w wyniku starań etnologów rosyjskich i oddziaływań zachodnich, w dyscyplinę o różnych orientacjach teoretycznych. uczestniczącą w rozwiązywaniu złoi.onych problcmów społeczno-kulturowych i politycznych. S. Czeszko, redaktor czasopisma ..Etnograticzeskoje obozrienije". stwicrdził: ..Pierwszą rzeczą. która powinna zostać wprowadzona, to więcej katedr antropologii na uniwersytetach w całym kraju" (A Elfimow. op. cit .. s. 780). 7.hiRl1iewJasiewic:: KULT GÓRY KAlLAS I JEZIORA MANASAROWAR. WYBRANE ZAGADNIENIA Z BADAŃ WYł'RA WY ETNOLOCiICZNE.I ..KAILAS'98" Wyprawa etnologiczna .,Kailas·98" została przygotowana przez Annę Urbańsk<t z Pracowni Etnologii Instytutu Archeologii i Etnołogii Polskiej Akademii Nauk Oddział w Poznaniu oraz przez studentów z Instytutu Etnologii i Antropologii KulturOlvej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Cclem wyprawy było zebranie materiałów do kilku tematów Iwi<tzanych z kultem mit:isca. kulturą tybetańską oraz współczesnymi przemianami w diasporach tybctańskich na terenic Himaląjów. Wyprawa trwała od 26 lipca 1998 do 17 lutego 1999 roku. Pełny udział w niej wzięły cztery osoby: Anna LJrbatiska (opiekun grupy), Agnieszka Oleśkowicz-I'opiel. Ałona Susłowa oraz Dariusz Sowul (od 26 września). Ponadto dwóch studentów. Wojciech Choros7.ewski i Marcin Wawrzyniak. przez dwa miesiące (październik. listopad 1998 roku) przeprowadzali badania jako grupa samodzielna. Badania mialy charakter sondażowy. zostały przeprowadzone w następujących mi<-:iscach: Dharamsała - McLeod Ganj w Himachal Pradesh (Indie). Leh i Choglamsar w Ladakh (stan Jammu & Kashmir. Indie). dolina Kathmandu (Nepal). rejon Kailas - Manasarovar w Ngari (Tybet Zachodni). okolice Lhasy w Tsang eryhet Centralny). dolina Yarlung (1')'- �255 bet Centralny). Darjeeling w Zachodnim Bengalu (Indie), okolice Gangtok we Wschodnim Sikkimie. Rabangla w Zachodnim Sikkimie (Indie). Ponadto grupa odwiedziła takie miejsca związane z tybetańsk'l i buddyjską kulturą, jak: Bhodgaya. Varanasi i Sarnath (stan Bihar, Indie) oraz Lumbini i Pokhara (Ncpal). Materialy zebrano do następujących tematów: kult miejsca i zjawisko pielgrzymowania \V kulturze tybetańskiej zc szczególnym uwzględnieniem góry Kailas i jeziora Manasarovar w zachodnim Tyhccie: wply\',' kultury euro-amcrykańskiej na mlode pokolenie Tybetańczyków na uchodJ.stwie i ich wyobrażenia o zachodnim stylu życia: turyści zachodni w Himalajach i Tybecie: obozy uchodźstwa tybetańskiego w Himaląjach - organizacja, funkcjonowanie i problemy współczesne: obecna kondycja świątyń buddyjskich w Tybecie: problemy społeczno kulturowe zwi,vane z sinizacją Tybetu. Cele wyprawy zostały osiągnięte. Zebrano znaczącą ilość materiałów niezbędnych do dalszych prac gabinetowych. które zaowocują zapewne szeregiem artykułów etnologicznych oraz pracami magisterskimi studentów, a także opracowaniem monograticznym. Na zgromadzony material skladają się wywiady kwestionariuszowe i rozmowy (prowadzone były po angielsku. jeśli rozmówca wladał tym językiem. lub za pośrednictwem tłumacza angielsko-tybetańskiego), notatki z obserwacji. kwerendy w bibliotekach i archiwach (Biblioteka Rządu Tybetańskiego na Uchod/.stwic. Archiwum Tibetan Refugee Camp I'.' Choglamsar - Ladakh. Biblioteka Centre for Nepalese and Asian Studies w Kirtipur - Nepal, Biblioteka Triphuvan University w Kirtipur - Nepal. Archiwum Tibet House w Kathmandu - Nepal. Archiwum Tibetan Handicraft Centre \\. Lalitpur - Nepal. Archiwum Tibetan Youth Club w Darjeeling - Indie. Archiwum Tibetan Settlement w Rabangli - Indie). wreszcie tilmy i przeźrocza. Zebrano również dużą ilość materiałów drukowanych lokalnie i rozprowadzanych w diasporze tybetańskiej. Przy okazji przepro\\adzania badań na określone tematy, zebrano wiele informacji dotyczących zagadnień pokrewnych. W tym omówicniu zasygnalizuję jeden z tematów, a mianowicie: kult Góry Kailas i Jeziora Manasarowar. Wywiady na temat kultu miejsca. prowadziłam w Tibetan Refugee Centre w Choglamsar i wśród Tybetańczyków z tzw. społeczności rozproszonej w Leh - Ladakh, w Tibetan Handicraft Centre w Lalitpur - Nepal. w rejonie Góry Kailas (tyb. Kang Rimpocze) i Jeziora ManasarO\var (tyb. Tso Mapham) - Tybet, w Tibetan Refugee Centre w Darjeeling - Indie, \\ Gangtok i w Tibetan Settlement w Rabangli - Sikkim. Wyprawa zakończyła się w lutym 1999 roku, materialy są w trakcie opracowywania. Już teraz można stwierdzić. że konieczne są kolejne. pogłębione badania dotyczące kuhu Kang Rimpocze i Tso Mapham. szczególnie w okresie szczytu pielgrzymkowego. tj. w mąiu - czerwcu dla TybctańCl.yków OT<lI IV sierpniu - wrześniu dla Hindusów. W 1998 roku. ze względu na tragiczne IV skutkach lawiny błotne. które pochłonęły ponad trzysta ofiar. w tym większość indyjskich pielgrzymów, nic bylo mi dane uczestniczyć w hinduskiej yalrze (pielgrzymce). Le względu na okoliczności władze indyjskie przerwały pielgrzymkę. Dotarłam do góry 19 października, w okresie, kiedy już tylko pojedynczy Tybetańczycy odbywali khorę (okrążanie świętego miejsca). spiesząc się przed nadejściem zimowych opadów śniegu. Udało się szczęśliwie przejść trasę wokół góry tuż przcd opadami śniegu. Góra Kailas (6714 m n.p.m.). po tybetańsku zwana Kang Rimpocze (Śnieżny KI"inot), znajduje się w południowo - zachodnim Tybecie, w prowincji Ngari, na terenie ChiI1skiej Republiki Ludowej. Na południe od niej rozciąga się Jezioro Manasarowar, po tybetańsku Tso Mapham. Góra i jezioro należą do naj świętszych miejsc dla hindusów, dżajnistów i Tybetańczyków. zarówno z blin. jak i szkół buddyjskich. Góra Kailas utożsamiana jest z mityczną Górą Meru występującą już w hinduskiej "Vishnu Puranie" 200 lat przed Chr.. której korzenie sięgają tradycji sumeryjskiej. Meru tu serce azjatyckiej kosmologii religijnej. to centrum świata, a-r:ismundi. pępek ziemi. miejsce. w którym powstał świat i uporządkował się chaos. Mityczny obraz Meru przedsta\\ia górę zakorzenioną w siódmym piekle. a sięgającą najwyżej położonego nieba. Cztery t\\'arzc góry. to Cltery strony świata, każdej przypisany jest odpowiedni element, kamień, i:ywiol. kolor. zwiem;. Utożsamienie góry Kailas z Meru występuje już w eposie Ramajana. Hinduska tradycja sięga więc dwóch tysięcy lat, a oddawanie czci temu miejscu i odbywanie doń �256 pielgrzymek,· zwanych yatra, znane jest od około tysiąca lat. Kailas dla hindusów to siedziba tron boga Śiwy - Niszczyciela i Retormatara. Śiwa wyobrażany jcst jako siedzący na szczycic w pozycji lotosu, nagi, medytujący, którego ciało pokryte jest popiołem. Ukazywany jest również w mniej surowej formie ze swą małżonką Parwati, siedzącą mu na kolanie. Wich: legend opowiada a przybywaniu bóstw do tego wlaśnie miejsca, by złożyć hold Siwie lub uczestniczyć w uroczystości, np. w weselu Siwy z Parwati. Góra Kailas. nazywana w literaturze "tronem bogów", "pępkiem świata", to miejsce. w którym bóstwo przybiera ziemską fi.lnnę w postaci góry. Także obszar wokół szczytu jest siedzibą bóstw. świętym miejscem. Indyjska tradycja pielgrzymowania do góry Kailas związana jest z fllktem traktowania Himaląjów w całości jako miejsca naznaczonego przez bóstwa i duchy. Kailas. ze względu na swe mitologiczne odniesienia - tron Śiwy - jest w tym przypadku miejscem najważniejszym. nąjświętszym. Potęguje to niedostępność terenu. surowość klimatu i nictypowy kształt szczytu. Podstawa góry znajduje się na wysokości około 4700 do 5200 m n.p.m .. gdzic ciśnienie spada średnio do 510 hPa. a temperatura we wrześniu moż.e spaść do minus 20 oC w nocy. Góra ma kształt kopulasty. z charakterystycznym. już z daleka widocznym jkbelll na południowej ścianie i poziomym trawersem mniej więcej na wysokości 6000 m n.p.m. Szczyt zawsze jest ośnieżony i góruje nad równą granią pasma Gang Tise Shan. Wielu hindusów pielgrzymuje do innych górskich sanktuariów. takich jak Badrinath, Kedamath. Gangotri. Yamunotri. Amamath, czy Vaishnodevi. Jednakże pielgrzymka do Kailas ma zupełnie inny charakter. Różni ją sposób przygotowania do niej. czas trwania. trasa oraz miejsce (Tybet). Ta yatra trwa 32 dni z Delhi do góry i z powrotem, z czego 24 dni to ciężki trekking przez Himalaje. Nąjważnicjszym punktem są dwie parikramy, czyli okrążenie świętego miejsca. Pierwszą z nich wykonuje się wokół góry. a drugą wokół Jeziora Manasarowar. Pielgrzymi podążają w kierunku zgodnym z ruchem wska· zówek zegara. Parikrwnę wokół jeziora kończy rytualna kąpiel w jego wodach. Wcdług Icgendy nazwa jeziora pochodzi od umysłu Brahmy (monas), który stworzył jezioro zc swej myśli. Obecnie, tzn. w cz.asach okupacji Tybetu przez Chiny. indyjska tradycja pielgrzymowania do Kailas została bardzo mocno ograniczona z przyczyn politycznych. Rząd chiilski zezwala na zaledwie trzystu pięćdziesięciu pielgrzymów indyjskich rocznie. przy kilkusetmilionowej populacji wyznawców sziwaizmu. Procedura wyboru pielgrzymów jest bardzo długa i kosztO\\"· na. Hindusi mąją prawo przekroczyć granicę chiilską tylko w jednym punkcie i w określonej porze roku. w zorganizowanej grupie. Trasa wiedzie z Delhi do Almory (370 km). pociągiem lub autobusem. Dalej autobusem przez Dharchulę do Tawaghat. skąd pielgrzymi wyruszają pieszo przez góry wzdluż granicy indyjsko-nepalski<;i aż do Taklakot w Tybecie. Z Taklakot podje7.dżają ciężarówkami do Darczen, wioski położonej u południowego zbocza Kailas. Najwięcej grup wyrusza w sierpniu i wrześniu, w czasie nasilonych opadów monsunowych i niebezpiecznych lawin błotnych. Trasa jest więc nie tylko bardzo trudna, ale i nicbezpieczna, czego potwierdzeniem była tragedia 1998 roku. Niestety, władzc chińskie nie zGwalają na przckraczanie granicy \\ innych miejscach. Dawnicj. przed 1959 rokiem, piclgrzymi mogli wkraczać do Tybetu łatwiejszymi przejściami w Himachal Pradesh i Ladakh. Tcrazjednak przcjścia te są zamknięte. W związku z ograniczeniami ze strony Chin. co roku \\ kwietniu indyjskic Ministcrstwo Spraw Zagranicznych ogłasza w telewizji i prasie rozpoczęci c zapisów na piclgrzymkę. Spośród milionów zgłoszeń wylosowywanych jest 350 nazwisk. Kandydaci dzieleni są na grupy 25-35 osobowc. Każda grupa ma swojego opiekuna - oficera przydzielonego przcz. Ministerstwo Spraw /.agranicznych. Następnie kandydaci przechodzą szereg testów i badań medycznych oraz prowadzą intensywny trening sportowy przygotowujący do długotrwałego wysiłku fizyczncgo w warunkach wysokogórskich. Oprócz dużych wydatków finansowych związanych z pielgrzymką. każdy musi zapłacić ok% 5 I5 USD za chiilską wize;:z pozwoleniem na wcjścic do Tybetu. Oplata ta jest prawie dziewięciokrotnie droższa niż kwota którą zapłaciłby Europejczyk za analogiczn) dokument. Powyższe trudności w znacznej mierze przyczyniąją się do zaniku lak niegdyś po\vszechnej tradycji indyjskiej. jaką byla coroczna pielgrzymka do Kailas iManasarowar. Wśród pielgrzymów indyjskich są również dżajniści. Święt'l górę naz.ywaj'j gór<j Ashtapada. Wcdług legendy, jeden zzalożycieli d7.ąjniz.l1lu.Rishabanatha, medytuj'lc pod szczytcm, osiągnąl tu duchowe wyzwolenie. Wyznawcy Mahawiry traktują więc to micjsce jako jedno z najważniej- �257 szych miejsc piclgrzymkowych i wraz z sziwaistami odbywają parikrwnę zaró,vno wokół góry, jak i jeziora. W tradycji tybclarlskiej góra Kailas znana była już w czasach istnienia starożytnego królestwa Szang-Szung w zachodnim Tybecie. Nazywana była Kang Tise i identyfikowano ją z mityczną górą na któnl zst~po\\'ali z nieba królowie i z której po swcj śmierci wstępowali z pollrotem do nieba. Dla Ilymaweów bon - religii stanowiącej synkretyczną formę tradycyjnej religii tybetailskiej opartej na szamanizmie z buddyzmem. a obecnie traktowaną jako piąta szkoła buddyzmu tybetańskiego. jest to najświc.;tsza góra Tybetu. siedziba boga Gekho. zwana Górą Dziewięeiopoziomowej Swastyki (l"ungdruk Gil Tseg), mityczną duszą calego świata. Swastyka. jeden z naj starszych symboli w dziejach ludzkości. dla wyznawców biin oznacza moc i potęgę. W mitologii biin góra pw;dst<t\\ianajestjako krysztalowy c::orlen (stupa). W XIII wieku n.e .. buddyjska szkola kargyll, silnie związana z tradycją Milarepy. rozwinęła centra medytacyjne wokół góry Kang Rimpocze i jeziora Tso Mapham. Nasilił się i upowszechnil kult lego obszaru i ruch pielgrzymkowy wśród Tybetańczyków. Pielgrzymowali tutaj nąjsłynniejsi lamowie. jogini. nauczyciele i arystokracja. Do XX wieku w porze od mąja do października rejon rozciągaj'lcy się od Kang Rimpocze do Tso Mapham byl centrum kulturalnym, religijnym i handlowym na dalekim zachodzie Tybetu. Tu krzyżowały się szlaki handlowe z Kaszmiru i Ladakhu do centralnego Tybetu i Chin oraz z Mongolii i Kaszgaru do Indii. Tu przybywali wielc)' jogini. myśliciele i tysiące pielgrzymów. W czasie okupacji chińskiej. II szczególności podczas Rewolucji Kulturalnej wiele tutejszych świątyń i klasztorów zniszczono. a wicś I)arczcn pr/.cmicni!<l sic; II' upadly. zdcmorali/owany kolchoz. Ruch handlowy zamarl, a pielgrzymkol\Y jcst na wyginięciu. Warto dodać. że idea świ.,:tej góry Kailas lIlana jest rÓ\Hlież w ludowych opowiadaniach sikhijskich i kaszmirskich. zapcllne dzi;;ki kontaktom handlowym. jakie mialy miejsce w tym rc:gionie geogralicznYI1l. W mitologii lybelUl'lskiej Kang Rimpocze jcst siedzibą. troncm Demczoga (Samwara - NąjI\y;i.sze S/.czc;ście) - bóstwa tanlrycznego. Wszystkie najświętsze góry Tybetu: Kang Rimpocze. Lapcli, Tsari. Amnye Maczen. są siedzibami Demczoga. ale Kang Rimpoeze jest nąjważniejszą. CZęSIObóstwo to jest przedstawiane w zjednoczeniu ze swym żeńskim odpowiednikiem Dordżc Phagmo. Posiada ona swój tron na malym szczycie Tidżung. przy zachodniej ścianie Kang Rimpoczt.:. Góra utożsamiana jcst z męskim aspektem tego bóstwa tantrycznego. a Tso Mapham zjcgo aspektem ;idlskim. Demczog i I)ordże Phagmo razem symbolizują dualizm współczucia i mądrości. kt(lry prOl\ ad/.i do duchowcgo oświecenia. Wokól głównego szczytu wyrastąią małe IIzniesicnia uwa;iane I.a I Ó bogirl adorujących Buddę - Demczoga. Wewnątrz góra jest mandalą Demezoga zapcinion'l 62 boginiami. Niektórzy rozmówcy uważali. że wnętrze góry wypełnia II calości sam Demczog. W Tybecie góry zazwyczaj s'l traktowane jako siedziby bóstw i z nimi utożsamiane. Przykładem mo;ie być góra Al1lnye Maczen w Armio (Tybct pólnocno-wschodni). Jest ona czczona jako mieszkanie najważniejSIego bóstwa tego regionu, Maczin Pomra. którego mieszkańcy Amdo uI\ażąją la opiekuna. Specyliczna pozycja gór w religii tybetailskiej związana jest z mitologią opisująC'l porz11ukowanie świata. /.iemia przytwierdzona jest przez góry. Są one rodzajem czopów powstrzymujących krnąbrne demony. Są rytualnymi sztyletami (phurbas) przekłuwającymi ziemię. Przytwierdzenie porz(\(lkujc chaos i pozwala kontrolować świat bogów i demonów I.a pomocą rytualól\. Jeśli owe ..kolki" trzymające ziemię są rozmieszczone w krąjobrazie symetr:-cznie. tworzą mandai;;. a co za tym idzie silne centrum obdarzone mocą czynienia pokoju i zapewniające bezpieczerlstwo. Najważniejszym przytwierdząjącym sztyletem w postaci góry jc:st właśnie Kang Rimpocze. ponieważ jest utożsamiane z górą Meru - osią świata. Jego okolicę interpretuje siy jako elemcnty mandali. Cztery źródła rzek wypływające z czterech stron góry: Tsangpo. Satledź. Indus i Karnali. potwierdzają symetryczność otoczenia. Góry. przytwierdzając ziemię. zapobiegaj'l szkodliwym i zaraźliwym działaniom demonów i bóstw. Jednakże w mitologii pochodzenie gór CZystojest Iwiązane z ich cudownym przeniesieniem na obszar Tybetu (legendy dotyczące Kang Rimpoeze. Amnye Machen. Tsipri - poludniowo-wschodnia część Tybelu centralnego). Dlatego glówny szczyt-tron bóstwa - aby nie uniósl się ponownie i nie wy- �258 zwolił złej mocy demonów. zazwycząj przytwierdzony jest przez mniejsze "czopy" w postaci małych szczytów z czterech stron góry. Taka struktura geologiczna pomaga wierzącemu rozpoznać naturalną mandalę i świętą siedzibę boga. Odbywanie pielgrzymki wokół świętego miejsca. zwane khorq, nie tyłko pełni funkcje typowe dla zjawiska pielgrzymowania. takie jak pokutno ekspiacy.ine. dziękczynne. adorujące itp .. ale również zakreśla obszar mandali - świętego miejsca - i niejako potwierdza istnienie mistycznych phurb przytwierdząiqcych świętą górę. określąjąc za każdym razem porządek świata. Czynność ta zapewnia w ten sposób nic tylko uzyskanie lask. wymazanie win i nagromadzenie zasług na lepsze przyszle życic. ale także utwierdza wierzącego w przekonaniu. że niszczycielska sila bóstw jest kontrolowana i przekształcana na użytek odprawiającego rytuał. Z Kang Rimpocze jest związanych wiele opowiadań legendarno - mitycznych wskazujących na niezwykłość miejsca i jego rangę w geografii religijnej Tybetu. uświycąiąc górę czy to przez łączenie miejsca z wielkimi postaciami historycznymi lub mitycznymi. czy też przez nadawanie temu obszarowi lub elementom z jego krąjobrazu cudownych mocy. I tak Kang Rimpocze traktowane jest jako miejsce szczególnie błogosławione przez Buddę Śakjamuniego. który w magiczny sposób miał przylecieć i medytować na szczycie. W buddyjskiej kosmologii tybetańskiej Kang Rimpoeze jest mandalą. na której szczycie znajduje się pałac Buddy. (ióra więc jest równocześnie pałacem Śakjamuniego. Jedna z legend opowiada. że Budda osobiście naznaczyl z czterech stron górę. zostawiając odciski stóp. rozkazując przy tym. ahy nikt nic ośmielił się przekraczać wyznaczonej w ten sposób granicy. wchodząc wyżcj. Istnieje przekonanie. że kto przekroczy ów trawers. ten rozbudzi gnicw Demczoga. Legenda o odciskach Buddy interpretowana jest również jako cztery kołki przytrzymujące góry w micjscu. W ślad Śakjamuniego przyleciało tu z południa pięciuset arhatów (ascetów. którzy osiągnęli doskonałość). Po zachodniej stronie szczytu znajduje się miejsce pełne kamiennych kopczyków ulożonych przez pielgrzymów. zwane Polem Pięciuset Bodhisattwów. Tu właśnie mieli medytować i doznać oświecenia. Po Buddzie medytował tu Padhmasambhawa zwany w Tybecie Guru Rimpoeze. Pozostawił po sobie odcisk w jaskini. w której przebywał. Najbardziej popułarne legendy zwi'lzanc są z XIwiecznym Milarepą. który mieszkał i medytował w tutejszych jaskiniach. Powszechnie jest znane wśród Tybetańczyków zarówno z Ngari. jak i z Tsang. Kham i Amdo. opowiadanie o rywalizacji między Milarepq - przedstawicielem buddyzmu. a kaplanem hon ~- Naru Blindziu. Wersji tego opowiadania jest wiele. Przytoczę dwie charaklerystyczne. Pierwsza jesl wersj'l buddyjską. Rogowic postanowili_ że kto pierwszy zdobędzie szczyt Kang Rimpocze. ten I.ostanie ..właścicielem" góry. a jego religia hędzie dominować. Naru Biind/iu eahl noc wjeżdż.al na swym hębenku nucąc pieśni szamańskie. Kiedy zbliżał się wschód słOliea kapłan był prawic na szczycie. Wtedy jeden z uczniów Milarepy. widząc to. obudził swego mistrza. hy ten się pospieszy/. gdyż może przegrać. Wtedy Milarepa ze spokojem dosiadl pierwszego promienia słolica i w jednej chwili znalazl się na szczycie. Kiedy Naru Bondziu zobaczył nad soh,! zwycięzcę, zapomniał o zaklęciu. bybenek stracił moc i kapłan zjechał na nim w dół. pozostawiając widoczną do dziś wielką rysę na południowej ścianie góry. Naru Bondziu hardzo siy póiniej żalił Milarepie. więc ten ulepił kulkę śniegu i rzueilją ze szczytu w stronę południowo-zachodnią. Powstał w ten sposób maly szczyt. zawsze ośnieżony. który należy do Naru Blindziu. Wersja hlin-po jest nieco inna. Wyścig wygral Naru Biindziu. To on hył pierwszy na szczycie, gdyż Milarepa zbyt ufal swym cudownym mocom. Zaspał. a kiedy się obudził było już za póino. Ale wjechał szyhko na promieniu słońca. a kiedy był blisko wierzchołka oślepi I promieniem kaplana hiin. który wypuściłz ręki swój szamański hybenek. Zszedł. hy go odnalóć. a \I tym e/.asie Milarepa podstępem zajął jego miejsce. Legenda ta tłumaczy dominację szkoly h.al",t;,1'1I \I rejonie gtH} i jeziora. Zdecydowana większość klasztorów należy do tego odłamu . .Jedyny klas/tor hlin-po to Zutulpuk Gompa przy wschodniej ścianie Kang Rimpocze. To mityczne wydar/.enie ma równocześnie potwierdzać zwycięstwo huddyzmu nad starszymi lilrmami religijnymi istniej,!eymi w Tyhecie. Wicie legend związanych jest także z poszczególnymi elementami krajobra/u naturalnego na zboczach góry. jak np. ze źródełkami. t/umacz'le ich genezę i specjalnc wlaści\\-ośei. Wzdłuż trasy pielgrzymkowej wokół góry znajdujq się trzy małe gompy - świ'ltynic będące jednocześnie mieszkaniami rezydujących tam latem mnichów. (;ompy I.osta!y zbudowane wokól �259 jaskill. naznaczon)ch \\czcśnic:iszą obecnością świętych. joginów lub bodhisattwów. Ciuku Ciampa. zali ićs/.ona na ~kak. naprzćciw zachodniej ściany Kang Rimpocze oraz Dirapuk Gompa w północno-zachodnim rogu należą do kargyupy. Po wschodniej stronie znajduje się wspomniana już ZUlulpuk Gompa. Ponadto pod południową ścianą góry są dwie świątynie: Gengta i Silung. Przy Dirapuk i Zutulpuk wybudowano kamienne baraki dla pielgrzymó\v. głównie indyjskich. oraz dla turystów zachodnich. którzy ze względu na rozrzedzone powietrze na tej wysokości nie są w stanic w jćden dzierl. jak w przypadku 1'ybetarlczyków. wykonać kllorę. Zazwyczaj potr/.ehują trzech. cztćrech dni. Na początku drogi. przy południowo-zachodnim narożniku. stoi wysoki larcel/. maszt z flagami modlitewnymi i błogosławionymi szarfami - kIlalami. Według kgendy. pierwszy larcen. zniszczony przez Chirlczyków. zostal zbudowany z drzewa. które wyrosło w centrum świata. na środku wyspy, w centrum jeziora Tso Mapham. Jego symholika axis 1ll1lndi jest bardzo klarowna. Obecny Wrc:en został postawiony prawdopodobnie na początku lat 90. Tyhctańczycy wicrz~\.jednak. żc ten tarc:::en także pochodzi od święlego drzewa. Każdy święty maszt na terenie świ~ltyń tybetańskich czy w świętych miejscach jest nawiązaniem do pierwowlOru spod Kang Rimpocze. Tuż obok znąjduje się kamienny corlen w kształcie tunelu. przez który każdy powinien przejść i pozostawić IN nim lub ohok niego swoją starą odziei. na znak wcjścia w świt;ly ohs/.ar. rozpoczęcia nowego. lepszego życia. Punktem kulminac)jnym kllOlTjcsl momcnt wcjścia na przełęcz Drolma La (5630 m n.p.m.). Jest to miejsce 108 Tar Opickunck. To onc dccydują o uczciwości i sku!cczności odprawianej pielgrzymki. Pielgrzymi wicrzą żc nicuczciwość może się zakOliczyć śmiercią w kamiennym tunelu. Na przełęczy wierni powieszają kIw/v i flagi. odmawiąją mantry. modlitwy i pozdrawiąją opiekunów przcll,:cz)'. Mil,:dzy przcłl,:cz'l a północną ścianą Gang Rimpocze znajduje się mały święty staw Ciaurikund. Prawo do zejścia i odprawicnia kllory wokół tego jeziora mają tylko ci. którzy oheszli górl,: trzynaścic razy. Według tradycji trzynaście kllor wystarczy do uzyskania lepszego następnego wcielenia. Wierz'lcy czo;sto jednak rohią o wiełe więcej okrążeń. nie tylko w pokucie za grzechy. ale takżc jako prośbę o czyjeś oświecenie luh lepsze życie. Niektórzy Tybetańczycy wykonują kllo!'ę poprzCl. c:::aklsal. Polega on na przyl07.eniu zlożonych rąk do czoła. ust i serca., a następnic rozciągnio;ciu sil,:na ziemi z wyciągniętymi do przodu rękoma i powstaniu. Czynność ta powtarzana jest wiclokrotnic. Mio;dzy jednym c:::aktsalel11 a drugim pielgrzym wykonuje trzy kroki. Tcn lizycznic cio;iki sposób oddawania czci w czasie pielgrzymki jest szczególnie ceniony II' Tybecie. Górzysty odcinek wokół Kang Rimpocze. liczący 55 km. Tybetańczycy pokonują II ten sposóh IV czasic dwóch do ośmiu tygodni w zależności od sprawności fizycznej. Jedna kllOYU c:::aklsal odpowiada trzynastu /wykłym okrążeniom. Warto dodać. że wyznawcy han okrążają górt; i jezioro w kierunku przcciwnym do ruchu wskazówek zegara. 1'0 ukończcniu picłgrzymki wokól Kang Rimpocze pielgrzymi odprawiąją khorę wokół 1'so Mapham. Pokonanie odległości około J 00 km po płaskim terenie ząjmuje tyle samo mniej więcej czasu. co wokół góry. przcd okupacją wokół jeziora było siedem świątyń. Zachowały się tylko trzy: Ciu Ciompa. (Jossul i Seralung. Dwie pierwsze zostaly w znacznym stopniu ograbione i zniszczone. Czwal1,j" Trugo Gompt; niedawno odbudowano. Obecnie odbudowuje się piątą z nich - ł.anghonę. Z jc/.iorem również łączy sit; wiele legend. Część z nich łączy jezioro z jego opiekuncm. górą. poprzcz /wi'jlki mitycznych zwierząt lub podzicmne rzeki. Powszechnie znane są opowiadania o /.Iotej rybic - malec. od której pochodzi nazwa jeziora. która zamieszkuje jego głębinę i ukazuje się tylko dohrym i oświeconym ludziom. by spełnić ich życzenia. Znane też S'l opowieści o pływających wyspach zabierąjących na przejażdżkę po jeziorze tylko ludzi czystego serca. Tyhetariscy lekarze uda wal i się nad brzeg jeziora. by zebrać tu specyficzny rodząj trawy i ziół. ..trójkolorowy piasek" leczniczy. kamienie. czy nabrać do pojemnika wody z jeziora o cudownych wlaściwościach. Starano się wyłowić małe rybki. które podane z wodą z jeziora miały hyć najlepszym lekarstwem dla kobiet mąiących problemy z porodem dzieci. Woda z jeziora przc/. I\ielc lat jcst przechowywana i używana jako cenny dodatek do łekarstw. Na zachód od Tso Mapham l.I1ajduje się jezioro Raksas (Raksal). które jest uznawane za symbol ciemności. a jego wody mają mieć moc trującą. Nie odbywa się tam pielgrzymek. W sferze wier/eniowo - mityC/nej jcst to przeciwieństwo 1'so Mapham i jego dopełnienie. �260 Obecnie ruch pielgrzymkowy nie usta!, ale jest zdecydowanie ograniczony w porównaniu do okresu sprzed pól wieku. Największe nasilenie pielgrzymek ma miejsce w m,~ju i czcrwcu. w okresie święta bóstwa Czenrezika. który w czasie pełni zstępuje na szczyt góry. Kaida święta góra przypisana jest do jednego z dwunastu zwierząt z kalendarza tybctańskiqw. Kang Rimpocze patronuje Koń. Tybetallczycy wierzą. że w Roku Konia wszystkie bóstwa i demony zamieszkują Śnieżny Klejnot. Dlatego co 12 lat następuje szczyt pielgrzymkowy do Kang Rimpocze. Tybetańczycy nawet z najdalszych krańców kraju i z zagranicy staraj" się \V tym czasie dotrzeć do góry. Pielgrzymka w Roku Konia obdarza szczególnymi łaskami. Dla Tybetańczyków podrói do Kailas łączy się nie tylko z dużymi wydatkami rinansowymi z oplacnniem chińskich POZ\\Oleń, ale również z utrudnieniami natury prawno-policyjnej. Niektórzy jednak ryzykują i podejmują pielgrzymkę bez zezwoleń. a często nąjkrótszym szlakiem ciągnącym się z Darczen do granicy indyjskiej i nepalskiej uciekąją do Dharamsali w Indiach (siedziba Dalaj I.amy XIV). Na zakończenie warto dodać, że w latach 90. zaczęla się rozwijać na Zachodzie i w bogatych krajach Dalekiego Wschodu turystyka religijna. Polega ona na organizowaniu wycieczek do Kang Rimpocze na konkretne święta buddyjskie. by odbyć khorę wokół góry i jeziora. Ponadto rozwija się również turystyka trekkingowa organizowana z Nepalu do Kailas. W krótkim omówieniu jedynie zasygnalizowałam problematykę badnń prowadzonych przez Pracownię Etnologii IAE PAN Oddział w Poznaniu. rcalizowanych również w czasie półrocznych hadali terenowych w Ilimaląjaeh i Tyhecie. il nna lJrhwlska 9. KOLOKWIUM MIĘDZYNARODOWEGO STOWAIVYS/FNłA NAD LADAKHIEM, LEH, INDII':. 25-27.0lU999 STIJDI()W Międzynarodowe Stowarzyszenie Studiów nad Ladakhicm (IAI.S - Inh:rnational Association for Ladakh Studies) jest organizacją skupiającą badaczy z wielu dyscyplin. kl()rzy w swoich pracach nawiązują do zagadnień związanych z regionem Ladakh (krainy Inanej również pod nazwą ,.Maly Tyhee). Głównym celem założenia IALS hyło ulatwienie kontaktów między osohami zainteresowanymi prowadzeniem badań w Ladakhu. Istotnym aspektem działalności wszystkich członków lAI S jest takie ukierunkowanie swych prac. aby przynosily one wyniki. które mogą być zastosowane w praktyce. Wiele z dotychczas zrealizowanych projektów dotYCl.yło studiliw I lakresu nntropologii kulturowej. W ramach tych działań szczególną uwagt; poświęcollo pO/,naniu buddyzmu. Począwszy od roku naukowców zrzeszonych 198 I. w nieregularnych odstępach cz.asowych. odbywai'! sit; spotkania II' IALS. Są one organizowane II (imnic kołokwium. Spotkania stll'a- rzaj'1 możliwość bezpośredniej wymiany informacji oraz przedsta\\ienia wyników studit"m prowadzonych w różnych dziedzinach nauki. Przedostatni zjazd odbył sit; IV 1<)<)7 roku \I Aarhus (Dania). Wszystkie referaty przedstawiane na kolokwiach S'\ publikowane II' serii sprawozdań. Każdy tom zawiera zbiór tekstów prac odczytanych na poszczególnych spotkaniach. W roku 1999 rolę gospodarza IX kolokwium IALS przej'll komitet organizacyjny w slolic~ Ladakhu - Leh. Jednaki.e realizacja całego przedsięwzięcia stała pod znakiem zapytania do lutego 1999 roku. Przyczyną byla eskalacja konfliktu granicznego II' pohliżu miejscowości Kargil (stan Dźammu i Kaszmir). Uczestnicy kolokwium niemal do ostatnich dni przed w)'lnaezonym terminem spotkania nie byli pewni. czy dojdzie do skutku. Sytuacja ta IIpłynęła na IJnniejszcnie liczby zgloszcll dniach sierpnia. IVjego picrwolnej. i potwierdzell komitet oticjalncj uczestnicllVa organizacyjny li--mnie. wśród z teh czlonkóll podjął dec)'ljt; IAI.S. Ostatecznie. o IOrganilO\\aniu II' pierwszych kolokwium �261 Obrady odbywały sic,:w sali szkoly prowadzonej przez misjonarzy z Kościoła Morawskiego IVLeh. Oficjalnie otwarcie kolokwium nastąpiło 25 sierpnia 1999. Gościem honorowym i otwieraj,te) m obrady była obccna królowa Ladakhu Diskit Angmo. Po wystąpieniu królowej głos zabrał dr Nmvang Tscring. przcwodniczący komitetu organizacyjnego w Leh i członek Komitetu IALS. który powitał wszystkich uczestników i gości. Dr John Bray. honorowy sekretarz IALS. przedstawi I trudności. z jakimi borykal sic,:Komitet przy organizacji 9. Kolokwium. Kolejnym mówq był Ilcnry Osm asIon - prezydent IALS pełniący tc,:funkcję od początku istnienia stowarzyszcnia. Po krótkim przcmówicniu wręczono mu kolejny tom sprawozdania, który poświęcono jcgo osobic. W tcn sposób członkowie IALS postanowili podziękować Sir Hcnremu Osmastonowi (ur. 1927) la ogromny wklad w prace związane z poznaniem rcgionu Ladakhu. Gości powitał równic/ paslor Elijah Gergan. dyrektor szkoły i pastor Kościola Morawskiego w Leh. Po przerwie zaprCi'.entowano krótki program folklorystyczny. podczas którego przedstawiono tańce i pieśni z Ladakhu oraz PIaskowy/u Tybetańskiego. Plan kolokwium obcjmował 9 scsji tematycznych. W ramach każdej sesji przedstawiono 3 do 5 referatów ograniczonych czasowo do 20 minut. Po zaprczentowaniu wszystkich tekstów dancj scsi i odbywała sic,:dysku~ja z udziałem gości. Po oficjalnym rozpoczc,:ciu obrad odbyły się odczyty w ramach dwóch sesji. Pierwsza z nich zostala zatytulowana ..Ladakh \\ kontckście lokalnym i globalnym". Rozpoczął ją John Bray. który mówił o niedawno opublikowanych w I3hutanie materiałach dotyczących osiemnastoIliccznej wi/yty bhutariskicgo lamy w Ladakhu. Kolejny prelegent Martijn van Beek, edytor Ilic,:kszośei publikacji IALS. porusl.ył problem marginalizacji określonych miejsc w Ladakhu \\zglc,:dem szybko ro/wijająeych sic,:du/ych ośrodków turystycznych. W następnym wystąpieniu Helena Norberg-Iłodge w oparciu o fakty omówiła wpływ globalnych przedsięwzięć ekonomicznych na gospodarkc,: i życic IV Ladakhu. To wystąpienie wywolało burzliwą dyskusję na zakończenie sc~ji. Po krótkiej przerwie rozpoczęto kolejną sesję pl. .,Miejsca historyczne". Tashi Dawa Tshangspa w krótkim referacie omówił wyniki własnych prób interpretacji rysunków naskalnych z doliny Nubra. Przygotowany przez Parveza Parwana wykład o historii Kargilu (tematu jak najbardziej wówczas aktualnego) zastal zaprezentowany jako ostatni w tej sesji. Pierwszy dzier\ kolokwium zakOl1czono pokazem przeiroezy przedstawiających zdjęcia wykonane przCl angiclskieh administratorów w pierwszych latach XX wieku. Pokaz został przygotOI~any przel. .lanet Rizvi reprezcntującą Institute of Ladakh Studies. Porównanie obrazów z przeszlo~ei ze stanem obecnym dało rzadko nadarznjącą sic,: możliwość uchwycenia zmian nie tylko architektonicznych. lecz tak/c kulturowych. Drugi dzieri kolokwium rozpoczc,:IO sesją dotyczącą edukacji w Ladakhu. Historic,: rozwoju instytucji edukacyjnych w Ladakhu zaprezentował Prem Singh .lina. Dl.ieje pierwszych misjonarzy morawskich II I.ahulu i Ladakhu przedstawi! wnuk jednego z nich. Christian "eyde. Treść pamic,:tników!\. II. Franckc'go. jednego I. misjonarzy morawskich. przytoczyła Gabriele Reifenberg. Był lO opis szkoly prowadzonej przcz mi~ionarzy w Leh. sporządzony w roku 1890. Jednab.e wyst'IPienicm. kt(lre wywolało najwięcej komentarzy w tej części kolokwium, było wystąpienie Tshcringa Samphela. pracownika oddziału Ministerstwa Edukacji. Przedstawi I on dane dotycz'lee obecncj sytuacji w szkołach Ladakhu. sposobów uczenia i ich skuteczności. Nast<;pna scsja ..Rytual i przedstawienie" obejmowała trl.y referaty dotyczące zagadnień j()lkloru II I.adakhu. Pierllv.a I.abrala glos Spalzes Angmo. w skrócie omawiająe przebieg tańca Baks. który staic sic,:coraz rzadszym c!cmcntem obchodów nowego roku tybetańskiego. PonieIlai. językami konlCn:ncyjnymi na kolokwiach tALS są jc,:zyk angielski oraz ladakhijski, kolejne lI)st'lpienic zaprClentollano w jc,:zyku gospodarzy. Ogólny opis kultury Dardów przygotowany przCl Sonama I'hunlsoga hył na bic/ąco tiumaezony przez Ravinę Aggarwal. Kolejny prelegent. \1ipham Otsal. przedst;l\I il prohlemy. jakie napotyka podczas prób zorganizowania grupy. która zajc,:labysic,:kultYllollanicm tradycyjnych przedstawień teatralnych. Sesja. II kl<')rejporuszano kwestie pozycji kobiet w spo!cczności Ladakhu, rozpoczęta została \1) stąpieniem Sonam Dolm). która omówiła kobiecy punkt widzenia zajęć rolniczych jako źródeł rol.woju. W nastlc'pnyrn wystąpieniu Dolma Tshering przygotowała sprawozdanie o dzialal- �262 ności i zamierzeniach Ladakhi Women 's Alliance. Ravina Aggarwal, ostatnia mówczyni tej sesji. przedstawiła zmiany pozycji kobiet w rodzinach tradycyjnych Ladakhu. Wieczorna sesja dotycząca historii i filozofii zostala zorganizowana w jednym z wielu polożonych wokół Leh karawan-serajów. miejsc, które obecnie spełniają rolę kompleksu turystycznego. Zaprezentowano dwa referaty. Pierwszy. przygotowany przez Loozanga Tsewanga. traktował o rozwoju teorii świadomości w pracach indyjskiego filozohl buddyjskiego Vasubhandu (żyjącego w V w. n.e.) oraz Zygmunta Freuda. Drugą przedstawioną pracą było przypomnienie legendy nawiązującej do bohaterskich czynów Gyąjunga Nagpo z królewskiej osady Stok. Pierwsza sesja ostatniego dnia obrad obejmowała prace prezentuj;lce różne /<Irmy tradycyjnej gospodarki. W tej części kolokwium znalazły się dwa polskie akcenty. Po raz pierwszy w historii IALS na kolokwium zostały przedstawione prace polskich badaczy. Fakt godny odnotowania. tym bardziej. że oba referaty w swej treści nie były bezpośrednio związane z obszarem Ladakhu. Gościnne odczyty dotyczyły regionu Kinnaur (położonego we wschodniej części stanu Himachal Pradesh). Wystąpienie Przemysława Hiney (IEiAK UAM) traktowało o pasterskich Iradycjach. jakie do dnia dzisiejszego zachowały się w Kinnaurze. Rafal Reszlerda (/AiE ()AN. Poznań) mówił o roli tradycji w sposobach interpretacji 7jawisk kulturowych na przykładzic tradycyjnej formy pszczelarstwa w regionie Kinnaur. Obie prace były oparte na badaniach tcrenowych przeprowadzonych w ramach wyprawy "Toward Asia 96/97". Jako trzcci prelegent IV tcj sesji wystąpił Toshihiro Tsukihara, gość z Japonii, który przedstawił efekty swoich prac w I'.akresie badań nad sposobami hodowli w Ladakhu. Na zakończenie przedstawiono jeszcze sześć referatów w dwóch sesjach obejmujących zagadnienia zdrowia IV Ladakhu oraz wpływu działań modernizacyjnych na spoleczność i kulturę. Podczas ogólnej dyskusji kończącej konferencję uczestnicy zgodnie stwierdl'.ili. ;ie sposób i tempo. w jakim przebiegąją praee członków IALS. b.,:dą w przyszłości dostarczały prz,emyśłanych rozwiązań i pomogą stawić czoła niekorzystnym wpływom szybko zachodzących zmian. Zwrócono uwagę. że szczególnie ważnym elementem działalności łALS jesl przygotowywanie materiałów i podręczników dla szkół podstawowych. których treść odpowiada rzeczywistości. zjaką stykają się na co dzień młodzi Ladakhijczycy. Zamknięcia konferencji dokonał John Bray. sekretarz IAL.S. Wyraził nadziej.,: ponownego spotkania w podobnym gronie na następnym seminarium. Ustalono wstępnie. :i.e gospodarzem kolejnego. 10. Kolokwium IALS. które zaplanowano na rok 20t)l, będzie Uniwersytet IV Oxfordzie. !'r::emyslaw /-linea � https://zbiory.etnologia.uw.edu.pl/files/original/3a907e3c669a8b1eef33394d716e1467.pdf 27e888111d5f6bfcaebb6ee0d8b1154c Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Title A name given to the resource Lud Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Rights Information about rights held in and over the resource Licencja PTL Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource pdf Language A language of the resource pol Type The nature or genre of the resource czasopismo Text A resource consisting primarily of words for reading. Examples include books, letters, dissertations, poems, newspapers, articles, archives of mailing lists. Note that facsimiles or images of texts are still of the genre Text. Dublin Core The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/. Relation A related resource oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5042 Date A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource 2000 Identifier An unambiguous reference to the resource within a given context oai:cyfrowaetnografia.pl:4677 Title A name given to the resource Kronika / LUD 2000 t.84 Description An account of the resource LUD 2000 t.84, s.181-202 Language A language of the resource pol Publisher An entity responsible for making the resource available Polskie Towarzystwo Ludoznawcze Format The file format, physical medium, or dimensions of the resource application/pdf PDF Text Text capture metadata for PDF documents Text I ,ud, t. 84, 2000 IV. KRONIKA KONITRI:N('J!\ "I'IUFSZLOŚ( r:TNOLOGII POLSKILI W JEJ TERAŹNIEJSZOŚCI. POSTACIE. ID/T. I'ROBLI·:MATYKA. OŚRODKI". TORUŃ. 22-23 WRZEŚNIA 2000 Konkn:neja z\li,vana by/a z 76. Waln)'m Zgromadzcniem Dclcgatów Polskiego stwa Ludo/ml\\e/l:go. /.organizllll·ana została pr/.cz Muzcum Etnograliczne w Toruniu /namienmskicj-I'rl'ilkrollej przy ud/iale Zarządu G/ównego i Oddziału Toruńskiego mitetu Nauk L1nologiczn~ch wsparciu linanso\\ym P;\N. Komitctu TO\varz)'st\\a Pr/yjaciół l3<idaJl Nauko\v)'ch Muzcum i Marszałka f-:tnogralicznego Województwa Towarzyim. Marii PTI.. Kooraz przy Kujawsko- Pomorskiego. Celem konkrencji b~ lo przedstawienie przeszlości etnologii polskiej i szerzej nauk ćlnologicz.n)'ch oraz jej znaczenia dla \\spólczo::snego rozwoju tej dyscypliny. Tak zaprogramo\Ian)' charakter konlCrencji skierowal jednocześnie uwagt; na sposób badania dziejów zaintereSOWal\ i prac dnologic/n~ ch. podcjmO\vancgo w ramach historii etnologii. CZt;sto już dziś pretenduj'lcej do miana odd/ielnej subdyscypliny. Otwarcia konlCrencji dokonal Roman Tubaja. dyreklor Muzcum Ltnograticznego. Referat "O potrzebie studiowania i naucz.ania historii etnologii" \vyglosil Zbigniew Jasiewicz. Omówilon roZ\lój historii etnologii i antropologii i wskazal na cechy tej dziedziny zainteresowań. Jednocześnie przedsta\\ i/ miejscc i znacz.enie nauczania historii ctnologii w uni\vcrsyteckich studiach <:tnologicmych. masowych dzisiaj. bo obejmuj;lcyeh około 2000 studentów w siedmiu ośrodkach, i 1\ zwi'lzku I. tym nabicraj,\cych charakteru ogólnocdukaeyjnego. W kolejnym referacie Witold !\rmon lająl si.; .. Poc/.ątkami dnologii uniwersyteckiej w Polsce". Zaprezentował w nim m.in. int<:resuj'lce odkrycie .. jakim jest opuhlii-;o\\ane oś\\iadczenie Stanislawa Ciszewskiego z roku IYI2 .. Dłacz.ego lIst,lpilelll ..... o pO\lodach rezygnacji prz<:L niego I kicrowania Katedrą Etnologii Uni\\ersytelu J<lna K<lzimi..:rza \Ie LwO\v·i..:. Zygmunt Klodnieki Inówil o .. Roli Polskiego Towar1)st\\a Ludozmll\czcgo II' etnologii polski..:j". podkr..:ślając znaczcnie śeislego związku PTL z etnologicznymi instytucjami nauko\\ yllli a także jego osiągnit;cia w upowszcchnianiu wiedzy etnologicznej. Przedpoludnio\\c obrady \1 dniu 23 \lTz<:śnia koncentrowaly sit; na rozwoju poszczególnych kicrunków zaintel'eso\\ al'I etnologicznych oraz działalności wybranych ludoznawców i etnologów. Dorota Simonitks i Ter<:sa Smolir\ska przedstawi/y re!Crat .. Przeszłość i teraźniejszość folklorys:yki polskiej". Trzy i-;t1lejne re!Craty dotyczyły clnochoreologii: Grażyna Dąbrowska omówiła. w hisloryeznej persp..:kty\\ie, ..l.naczenie etnochoreologii dla zachowania tradycji wc współczesnej kulturzc". Dariusz KlIbinll\\ski l'apraenlO\\al .. Stan i potrzchy dokulllentacji folkloru tanecznego pogranicza Polski pl',lnocno-\vsclwdniej". a Urszula Loba- Wilgoeka .. Instytut Choreologii \\ Pomanill - cek. dz.i,lIalność. osi1Igni.;cia". Instytut ten jesl zlli;lzany ściśle z osobą Roderyka I.ang<:go. jego I'ulltlalora i kicHlII ni"a. Andrzej Sta\\arz zająl sit; ..Tradycjami badań i perspektywami etnologii miasta \\ Pols..:e". Rderat Bronisławy Kopczyńskiej-Jaworskiej (odczytany, autorka nic nlOgła uClestniCl}ć II obradach) dot) czyi .. Pracy etnogral~l IV oczach Kazimicry ZawiSll)\\ icz-Adamskiej". Paulina Suchecka omówiła ..Korespondencjt; Adama Fischera w Archillum Polskiego T()\\arzysl\\a Ludoznawczego". wskazując z jednej strony na ważne źródło do historii etnologii. jakim są list). a z drugiej na An.:hi\\um PTL jako micjscc przechowywania ccnnych materiałów historycznych. Witold Przewoźny omówi/ malo znanc postacie: ,.f-klcnę i Wi<:slawt; CichowiCI i ich Towarzysllvo L.udoznawcze \V Poznaniu", przypomnianc w 90. roeznict; powstania i spadkohiercy TOlvarlysl\la. Przedmiotem re!Cratu Ircny Bukowskicj-FlorcJlskit<i stali się ..Twórcy myśli etnograficznej na (iórnym Śląsku - cieszYJlski ośrodek etnologiczny'·. PopoludniO\ve obrady dotyczyły problematyki muzealnictwa pozaeuropejskiej \\ d/.ialalnośei .lana Manugiewieza. kierownika ficznego w Lodzi" mÓ\1 ila Anna SI~'czyńska. Artur Trapsz)'e etnograficznego. O .. Etnogratii Miejskiego Muzeum Etnogra- w re!Craeic .. nadania nad rybołów- �182 stwem i zaj.;ciami wodnymi w Muzeum Etnograficznym \\' Wilnie i Muzcum J-:tnogralicznym w Toruniu'" porównalobie te instytucie z\\iązane /. dzialalności'l Marii I.namierowskicjPrOfłcro\l·cj. Ważnym zagadnkniem ..Szko/y i kierunki w etnologii a muzealnictwo e!llograliczne w Polsce'" zajęli si.; .Ian Swięch i Roman Tubaja. Głównie \\' tcj części ohrad przcznaczono czas na dyskus.i9. w której zabrali glos: D. Kubinowski. T. KarlI icka. A. Blachowski. R. Tubaja. Z . .Iasiewicz. M. Parnowska. A. Spiss . .I. Swięch i A. StyczYllska. Konfen.:ncja torUTlska zaj.;ła. co stwierdl.Ono w podsumowaniu. sZClcgólne miejsce wśród innych spotkań naukowych polskich etnologów. Jako picrl\'sza pohlczyla zaintcrcsowania wybranymi. wa7.nymi wydarzcniami i postaciami z przcsz/ości etnologii z prób,! zastanowienia się nad cechami i znaczeniem historii ctnologii. Zwróciła Imagę na konicczność odszukania. tworzenia i utrwalania źródd historycznych a takżc na wartość dyskusji nad zalożcniami tego kierunku studiów. Wskazała na funkcję historii dyscypliny. przede \\Slystkim poznawczą. alc obok tego również spolcczną. w tym integracyjną wobec środowiska etnologie/.ncgo. Konferencji towarzyszyła niC/micrnie intcresuj'lca wystawa "Maria I.namierowskaPrOIkrowa. TwórClyni Muzeum t-:tnograJicznego w Toruniu. EtnograL muzeolog. człowiek". przygotowana według scenariusza hl'y ArszyTlskicj i Jlarmy ~u/.alcwskicj z opraw'l plastyczną Ewy Kamińskicj. Wystall'a ta potwierdziła znaczenie ckspozycji o charaktcrze biograJicznym jako ważnej formy gromadzenia i porządkowania źródel i popularyzacji historii ctnologii. Cieszy wielość tego rodzaju inicjatyw w Polsce. W maju 2000 roku I.Ostala ot\larta w Galerii Muzeum Uniwersytetu Warszawskiego wysla\\a "Siadami ekspedycji .lana Czckano\\'skiego do Afryki Środkowej. 1907-1909". której kuratorem hyl Jan 1. Milewski. W zwj,vku z wystawą przygotowano wartościowy katalog zawierający m. in. życiorys uczoncgo pilira jcgo córki Anny Czekanowskiej i dokumenlacj'r f()(ograliczną. W Krakowic w czerwcu Icgo roku udostępniono \\ Muzcum Narodowym interesując" wystaw'r .. Malinowski. Witkacy. Fotografia: Mi'rdzy nauką a sztuk,,". stworzoną pod kierunkiem I.bignicwa BcncdyktowiC/.a. I.ostała ona hardzo dobrzc przyj.,:ta przez czlonków Europejskicgo Stowarzyszenia ,\nlropolog()\\ Spolccznych (FASA). którzy w lipcu 2000 roku przyhyli lam na S\\oj'l konlCn:ncj.;. Uczestników konkrencji \1' Toruniu uj.,:ła znakomitajej organi/.acja. Dzi.,:ki wiclkicmu wysiłkowi pracowników Muzeum Etnograficznego. a przede I\vystkilll Romana Tubaii i .lana Swi.;cha. konlCrencja znalazła w Muzeum hardl.O dobrc warunki pracy. Kicrownicy naukowi konferencji Teresa Karwieka i Zbigniew si9 podstaw" puhlikacji poświc;concj Jasiewicz historii podejmą elnologii starania. ahy matcriały konł'crencyjne stal) polskiej. 7.higl1ielV JasielVic:: KONFERENCJA Jak można plinarnej spotkania rozumieć konferencji były: .. WIEI.OKlJI.TlJROWOSĆ: MII;DI.Y POI. A'. ł 8-19 I.ISI OPADA wiclokulturowość') zorganizowanej Instytut Etnologii \1 Na to pytanic Poznaniu i Antropologii TLORli\ A PRAKTYKi\". 191)1) odpO\licdzicli 18 i 19 listopada KulturO\\ ej lJAM. ściowych PAN oraz Komitet Nauk Ltllologiel.l1ych PAN. Trudno nic oprzcć się l\rażeniu. iż zorganilOwanie takiej temporis końca epoki IV kręgu kultury zaehodnioeuropcjskiej. uczcstnicy intcrdyscy- 1999 roku. Gospodarzami lak/ad Badań Narodowo- konł'crcncji staml\\ i swoiste signum CickallY jest styl IV jakim humani- styka. a zwłaszcza antropologia kulturowa i dyscypliny jej pOkrC\\llc. wkraczaj" w nowy wiek. Ten styl to między innymi usiłowanie pogodzenia potr/.ehy podkrcślcnia wlasncj tożsamości kulturowej zaró\mo i'.hioro\\'ej. jak i indywidualnej z nasilaj'leym się procesem homogenizacji kultur. W tej wlaśnie perspektywie omawiano zagadnienie \lidokulturO\\Ości. Trcść ponad th\udzieslOgodzinnych obrad. podzielonych pomięd/.y rcteraty i dyskusje. dotyczyła w głównej mierze różnorakich możl iwości i:Herprctacj i tego zagadnicnia. kdnocześnie �] 83 uwypukliła konieCJ:noś( ci,(gkj konfrontacji tcordyCLnych. mclodolog.icznych i praktycznych dokonaJl dyscyplin hurnanistyCJ:ny ch 7ajmujących si.; kultur,! i spokczeństwem. Temat spotkania Igromad/il pr7edstawicicli ośrodków naukowych funkcjonujących w rozmaitych regionalnych i lokalnydl kontekstach kullllrOlI'ych naszego kraju (Białystok. Cieszyn, (jdarlsk. Krakll\\·. Opole. Warszawa. Wrocław. Zielona Góra) i zagranicy (Alice Springs - Australia). Olxcnoś( uC7.estnik[lw Zll i'17anych I. tymi właśnie ohszarami kraju i świata w wymowny sposóh podkreśliła scns podj.;tych rozwaŻ<lIl. W ramach krótkiq:o sprawozdania nic sposóh szczcgólowo omówić wszystkie zaprezentowane opinie. Slui'.)" II i.;c ono jedynie zasygnalizowaniu niektórych tendencji interpretacyjnych, dOlllinuj'lcych II' referatach i Ilysl;lpieniach. Zwracano uIlag.; na kwesti.; definicji terminu .. 11 ielokulturowośC. wiclokrotnie podejmowaną II czasie caki konkrcncji «j. Bahiński. W. Burs/.la. Z. .Iasiewicz. M. Kairski. 1\. Sadowski. 1\. Sakson. /\. I'oscrn-I.ielillski). I.arysowaly si.; trzy tendencje 1\ interpretacji kgo poj C;cia. Można hy je określić jako: I .. .Przcstr/ell Iliclokulturow,\··. ezyli s<\sied/tl\O ludzi zróżnicowanych kulturowo na określonym terytorium: 2 ... Stan nalllralny ", spontaniczny. który polegałby na istnieniu różnych zachowań kulturow")'ch i braku potrzehy ich wartościowania (i opisu) przez spo!cczność, która posiada takowe zachowan ia: 3 .. .slan wtórny" .... nowoc/.esny" wynikający z uświadomienia sohie różnicy pomiędzy kulturami i I potrzeby ich opisania IV kategoriach ..odn;hności kullurowcj" (na przykład system kast) i ..relacji". NiniejSla tendencja Idajc si.; ohejmować mi.;dzy innymi zjawiska renesansu etniczności. odrad/.ania nacjonalillTIllW oral pr/ejawów dyskryminacji. Wieloaspektowość tcrminu. lawsIc w pewnym sensie umowna. wskazuje jednocześnie na skal.; jego l.nauCl1 i ich lastosowaI\. Ohecny w j.,;zyku naukowym i polityki. zasługuje na uznanie go la uyn/lik kvtaltuj'lcy codzienne iycie . .kgo znaczenie ..całości" i .. upor/ildkollania" ... odr.,:hności" i .Jróżnicollania". zawiera się w katcgoriaeh W analizach Ijaw iska w'ielokultunlllości posługiwano si.,: synonimami: .. multikulturalizm·" ..pluralizm kullurtl\\Y" ... rM.nica kulturowa". Ich ui:ycie odsyła do praktyki jaki\ okazują się strategie wspólislnienia g.rup o rO/.Illaite:j ident) Iikacji i autoidenlytikacji. rozwijających się w czasie i przestr/eni. I.aliclllno do nich narody oraz grupy mniejszościowe: uznane za takowe za sprawą rolmaitych kryterill\\. na przykład religijnych lub etnicl.l1ych. Omówiono też przykłady sytuacji wiclokultutll\\ości II krajach ":uropy I.achodniej (.I. Zamojski). Środkowej (T. Kamusella) i Wschodniej (I. Kah/il'lska). Wyodr.;hniai'lcym si.; glosem w dyskusji okazaly się próby zdclinilmania wielokultunl\\()ści z perspektyw'y kultur pozaeuropejskich: USA (.I. .JastrzęhskaSzklarska. B. S/klarski): Fklladoru (W. Żukowski): /\Igerii (/\. Barska): (/\. I'osern-Zieliński). Wenezueli Kamerunu (R. Vorbrich); .Jakucji ski): Indii (p. K lafk<l\\ ski): Kaukazu (1\. Furier). jll\\. gdzie wielokulturowość laka sytuacja sprawia. stanowi jedną iż wci'li' poszukuje I Warto zaznaczyć. ich charakterystycznych si.,: ddinicji (M. Kairski); Australii (E. NO\vicka. P. Trzciń- iż Polska nic należy do kra- cech. Być może właśnie tego zjaw iska. Nieuchronną konsekwcncj'l interpretacji wspomnianych przykładów okazało się pytanie o etnocentryzm i relaty II i/.m. Ohie postawy badawcze pojmuje si.; w kategorii dylematu współczesnej humanistyki. IwiaSICIa antropologii kulturol\l:j. Sprecyzowano go nast.,;pująco: czy możliwe jest "w')'dobycie czywiścic moie si.;" hadacza hyć pomocna I etnocentryzmu oraz czy postawa relatywizmu w interpretacji modelu wielokulturowości. kultLIrowego rzc- Z tą ostatnią kwesti'l wiąże si.,; wyodr.;bnienie owego zjawiska na kilku poziomach organizacji spoleu.no-kulturowej: rod/.innym. lokalnym. etnic/no-narodowym i etniczno-kontynentalnym. Skupiono si.,; równic/. najego politYClnym aspekcie (I. Bukowska-Floreliska). W t) m miejscu pojawily nych (asymilacja mnil::islllści nych. Posiada to lwiwek I. si.,: propo/ycje analizy pluralistycl.l1ych IV oparciu o narzucanie ideału paI\stwa rO/maicie nych) ro/wijaj'lcych si.; w jednym potencjalnej r{)\l'I1ości wielu kultur. rozumianym statusem licznych modeli państwa: wertykalnarodowego) i horyzontalkultur (narodowych, etnicz- pallstwie. Wiclokulturolv'OŚć jest postrzegana jako postulat co cz.,;śeiowo realizuje si.,; w procesie hudowania lak zwanej �184 ..tożsamości lIspólistnienie konstytucyjnej". tychi.C kultur. pozostającej w opozycji do ctniC/nej . .lej okrcślenie Przy jcdnoczcsncj pict.;gnacji wlasn) ch tradycyjnych umożliwia w/orców zachowań. mogą one wspóllworzyć określoną zbiorowość w obn;bie jednego państwa. bez obaw o utratę swej indywidualnej - etnicznej potrzeby identylikowunia sio;:. Wspomniana ..toi.samość konstytucyjna" wychodzi jednoczcśnic poza ramy jednostkowej (osobislej) to/samości kulturowej. Kategorię •.naród" moi.na by więc uznać za przcjaw myślenia holistyczncgo. którc nic sprawdza się w badaniu wspólczesnych zjawisk kulturowych (/'. Sokolcwicz). Przedmiotem gorąccj dyskusji okazala si.; wzrastaj'lca polr/.eba identyfikacji na poziomie wspólnot lokalnych. poniekąd zagrożona przez globalizację. ro/.umian,! lu jako proces ujednolicania wzorców kulturowych wynikłych z ekspansji środkl)\\ medialnych. Zmniejszenie dystansu pomiędzy poszczególnymi krajami i kontynentami w procesie komunik(l\\ ania przyczynia się do tworzenia nowych wzorców kultur()\\ ych. a tym samym toi.samości wykraczającej poza identyfikację etniczną (narodową). Wiclokulturo\\()ŚĆ danej zbiorO\\ości. wiąże się ściśle z zagadnieniem ldolność do rÓ/.nicO\\ania zapewnia funkcji różnicy proces II konstyluowaniu budowania to/sanwści się kultury indywidual- nej. W konsekl\encji pytanie o jnnego" w kulturze stammi pr/.ede wszystkim pytanie o własną to/.samość. Istnienie różnicy kulturowej odbierane jest I.arazem jako zagroi.enie i Iilscyn'H;ja. laś jcj zanik "zaprasza do przemocy". Takie podejście prowokuje do pytania o proces porozumienia między kulturami. Niehagateiną rolę odgrywa w nim skra edukacji i politycznych priorytetów stosowanych przez władze w stosunku do mni\:jszości elnicznych. narodowych. religijnych. Stera asymilacji _. integracji w pal1stwie wiclokullurowym (wielonarodowym. wieloetnicznym) mieści się pomiędzy dwoma przeciwstawnymi biegunami: ogólną fllrlllUłą polityki danego kraju oraz skłonnościami danych grup do podkreślania nic tylko własnej loi.samośei. ak lakże ich mniejszościowego statusu jako swoistej krzywdy. w zrozumieniu mechanizmów ujawniaj'lcych nej mniejszości. Chodzi tu gll)\\'nie o proccs W tym kontekście nlllina mówić o roli pedagogiki się w intaakcji dominującej wicksmśei i dominowadyskryminacji oral ..slygmaty;.acji". traklO\lanej jako częściowo nicuświadomiony I.espól przekonali poszczególn~ ..upośledzonej'" pozycji spolee/.no-kulturolVej (l':. Czykll·in. ch c/.lonkl\\\ D. Misicjuk. dalll'j grupy o ich gorszej . T. SIludiarek). Wielokul- turowość rozpatrywana z perspektywy dyskryminacji zosIala I\yka/ana na kilku przykładach. Ich wspólną cech~1 okazala sio;:dyskryminacja na tic jczyk()\\ ym (Bialoruś. Kamcrun l. etnicznym orat religijnym - definiowanym z perspektywy llllldamentalizmu kultun\\\ego i religijnego. Warto zaznaczyć. iż plaszczyzną. która slloiśeie przeplatala sio;: IV ro/.wa/aniaeh nieklóryeh uczestniczących w spotkaniu. okazala się estelyka. W czasie ohrad nawi,vano do niej w kontekście tiloLotii M. Rericha (M. Cidok-Klatkow·ska. P. KaltkolVski) . .lak sio;: póżniej okazało es!Ctyczny wymiar problemu pownicil na koniec or·rad. jednakie z z.upelnie innym przesianiem. Na koniec warto zwrócić uwagę na bogactwo skojarzcń obecne w komentarlaeh uczestników. Dotarto w nim do bieguna przeciw ległego humanistyce. mianow icic ... do nauk ścisłych. a konkrelnie ziono do matematyki. Za spr<Jwą melafory w niej sojusznika. nać do pięknego zjawiska stosownej dla pos!modernistycznej Tak więc nic nic stalo na prles/.kodlil'. jakim jest araheskowy świat .. fraktali" stylistyki. ah) wielokullUrl1\\"\lść ()(Inalcpr/.yróII- (M. (iolka) . .·/gnie.\::ka ( hwieduk WYSTA W A .. MARIA ZNAMIEROWSKi\-I'RCJFFEROW ETNOCiRAF. MUI.EOl'c)(;. C/ł.OWII:K·· A (11\91\-1990). Wystawa zostala zorganizowana przez Muzeum Ltnografiezne w' Toruniu II' hołdzie lwórczyni tego Muzeum i pienIszemu. wieloletnieJllu dyn:klorll\\i. Maria /.namierowska-PriiITen\\\a była pracownikiem naukowym uniwcrsytetóII - najpief\\' Stetillla natorego Kopernika IV Toruniu (1945-1964. od 195X roku jako niepdnym wymiarze god/.in tabe 1964-19X7). 1(39). potem Mikolaja Etnografii. a \1 IV Wilnie (1927kierownik Katedry �185 Okazj.,: Illl'ganimllania Ilystall:- stllor/.yly trzy okoliczności: przypadajqca w 199X roku 100. rocznica urod/in pro!". dr Marii l.namicnl\l·skicj-l'rUr!<:n1\\cj. 40-lecie istnicnia utworzonego przcl ni" samod/idncgo MU/.eum Llrlograliczncgo i skansenu II Toruniu (1959-1999) oraz uroCl.ys\C nad,lIlie tcnlll fVIU/eUlll. na Ilniosek Romana Tubaji. Dyrektora Muzeum Elnograficznego 1\ Tl)runiu. ki imicnia. lIroc/.ystośc. \lral z otwarciem \\·:-stally. odbyła się 15 grudnia 2000 roku. Wyst<l\la l'kspon()\lana pocz,\tkowo do .10 marca ::WOO roku. /Osiała wznowiona 22 września tcgoi roku II III i'l/ku Z odbYlI ając:- m si.; II tyn. ezasic \I' Toruniu 76. Walnym 7jazdcm Dekgatlm Polskicgo r()\lar/yslll,l I.udoznawczcgo i konfercncją nauko\lą pl. ..Przeszłość elnologii polskicj 1\ jcj tcraillie.is/ości. I'oslaeie. idce. problematyka. ośnldki". iClrudn<) zaulI ai:- c. ie' ":- sta\la pOŚII i.,:eona I. I.namicr()\l skicj-PrU ITerowcj bczpośrcdn io kon:spolllhmala I. tematyki! konfercncji. ponicllai .icj iycic. niczwykle aktY\lne i długie. wypełnione d/iahliności.\ llauk()\l<\. dydaktyczną popularyzatorską zbicraczą i organizacyjną. kontaktami z II icloma ośrodkami unillcrsytcckimi i mU/.calnymi. a taki.c i.y\\'y udział w licznych ogólnopolskich stollar/ys/cniach. a pr/.cdc wS/.ystkim II gremiach doradczych. związane było I. i: eicm pl'alI il' Ir/ech pokoleli etnogra!i)\\ w Polsce. I.c \l'zgl.,:du na to. że M. PrUllCrowa \lspl)lt\lorzyła silny ośrodck Clnograliczny po I \\ojnic światol\cj w Wilnie::. pracując u boku pro!". Cezarii !laudouin dc (\lurten,l: -1:hrcnkrcull.Ollcj i. nicco późnicj, prof. Kazimierza Moszyńskicgo. a po II \\ojnie Ś\lial()\lcj ośrodck tOrLuiski (poczqlkll\\o przy prof. Bożcnie Stelmachowskicj. potcm samod/iclnic. a nast.;pnie z pro!'. .Iadll igą Klimasze\lską). a także ze względu na .Jej znaczącc uczcs[nicl\lo II ksztalt()\laniu si.,: i lllf1kcjonowaniu ogólnopolskiego środowiska etnograliczncgo i dorohck naukulI :. zajmujc ona tm ale miejsce II historii polskiej clnograti i. WystalI a urz"dfOna fOstała 1\ prz:- Illu/.calnym skanscnie w dużym spichrzu przystosowanym du ccllm ckspoz:-c:-jn\ch. na dlq'lch poziumach. Na partcrzc. autorki wystawy (Ewa ;\rszyńska illanna Muz.alellska) przL'dst'lI\ ily i.ycic zawodol\c proC M. l'riir!i;:nm·ej. pi.,:tro 1.aś przeznaczyly na pami'ltki jej iycia pr: lIatncgo - osobistego. rodzinnego. towarzy,:kicgo itp .. w tym tC7. na drobialgi Il1ll\\i,\cc picj światopogic,l!zic. autorytetach, przyjaźniach, upodobaniach. Matnial 1\:- slal\ icnnicz.) pochodzi l zc l.hiorÓw własnych archi\\um Muzcum Etnogral1czncgo \\ Toruniu I\zbogacoll\ch o ognHllną spuścizn.,: piśmicnnicz,j i ł()lograticzną, darowaną przez M. Pri.ilfcr()\1<\ MU/CUlll II ICSI'llllCllCic. II raz z. ksi.,:gozbiorcm. mcblami. obrazami. przedmiotami codzicnncgo uiytku. bib,~lolami i in. lJzupdnicnic \\ystally stanoll iły - w jej cz.,:ści parterowej .- zabytkD\\c przcdmiot:clnogralicznc zc zbion-'I\ Muzl:um. od pierwszych pO/.yskanych w !946 roku. po ostatnic. lakupionc prz.l'/ ni'l w kOlicu hll XO .. gdy b.;dącajuż od dawna na emeryturze, S.;d/.i\\<l pani l'roksor I radości.! i cncrgią brala udzial \\ badaniach terenowych, organizowanych przcz.jcj IHISt';PU·l\\. Na partcrzc klimat l\ystallY tl\orzyly zadzilliaj'lco licznie zachollane różnorodne dokumenty l takic jak np. kom pkt Śll iadeCII\ gimn,vjalnych i dokumcntacja studióI\ oraz picrwszyeh łat pl'aC: Marii Inamicnl\lskicj. list:- Maryn:Falskicj i Janusza Korczaka. Cezarii Baudouin dc Courtcnay-J-:hrcnkrcutfOl\ cj i Kazimier/a Mos/: ńskicgo. legitymacje. pisma urz.,:dowc, nickicd:- o kuriozalncj trcści. pr/.cpuslki. notatki I. podróiy zagranicznych. wycinki z gazet itp.). a taUc liltogralic m'lk. śl'cdnil' i bardl.O POI\ i.;ksl.Onc. które przy\\oly\\aly CLas miniony _. na1..1\ iska. micj'ca. postacic i Idarzcnia znacz.qce \\ d/.icjach polskicj etnogral1i, no i oczywiście dynamiczB'( d/i,i1ainość I'vlarii /namicn)\lskicj-l'riHlcrowej jako mU/.cologa. Osobno zaznaczono na 1\ )'stallic ponad 50-klnic hardzo znalI czym i .jcgo agcndach. Nicią przcI\odnią p,lrtl'rol\Cj M. I'riilfcnl\\cj. I)/i.;ki i osi,u;ni,;l:. S\\cgo rml/aiu mcnt:- ckspo/: - publikacjc po śmicrci 1\ nc .Jej C/lonkost\Hl cz.;ści II ystaw)' Il'nlU moina podsumO\\illlic akt:- hyl) cytaly by lo dudatkO\\o i.ycia I.a\lodol\ego poznać prof \\ Polskim z własnych. Towarzystwie slUibowych Ludo- życiorysów jcj hierarchię ważności poczynań M. PriHTerowcj stanowily trzy !rag- cj i: naukolIc i popularnonaukowc (ponad 90 pozycji. wśród nich wydana już autorki ksi'lika \\spomnicni()\la. etnograficzno-socjologiczna Wilno. miaslo sercu Jlujhli:s::.e. napisana II 19-1-1roku. tui. przcd ostatccznym opuszczcniem lego miasta ): �186 - medale i odznaczenia państwowe, które zapoezątko\\al Ilot) Krzyi, lasługi, przyznany już przed wojną a zakończyl Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski i inne, wśród których trzeba wymienić mcdal Komisji Edukacji Narodo\\'_ci, odznak',: ,Jasluion)' dla kultury narodowej", medal i dokument przyznania przez redakcj.; miesi';ClniKa "Banly" nagrody illl, Oskara Kolberga, medal pamiątkowy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika ,Ja zasługi dla rozwoju Uczelni", "Złote astrolabium" od Towarz)'slwa MilośniK('l\\ Torunia, medale od Instylulu Balt)'ekiego i wiclc innych: - stosy telegramów i listów gratulae)jnyeh przyslan)eh na ob)(hla jubileusze (50-lecia pracy i 90-kcia urodzin) z bardzo licznych ins!)tLJcji i tmvarz)s!I\. a takie dużych. średnich i maleńkich muzeóII ze Ilszyslkieh /akąlków Polski. Na piętrze atmosJen; zdominOll'aly portrdy - !(l\ograliCl,IH: i malarskie. pr/edstawiającc Marię Znamierowską najpierw jako oryginalną dzie\\czyn',:, pnlc'm iilSe)nującą kobiet.;, ponadto meble z mieszkania profesorostwa PrUffi:rów, plozylviezione do TOrtlIlia z Wilna oraz pamiątki po rodzicach i dziadkach, Wśród portretów szczególne miejsce zajmo\\aly powstalc w lakopaneill, dokąd M. PrUtTcrow3 wyje/d/ala Il'iclokrolnie z powodu z.agro/cnia ehorob~l pluc. i gdzie nawiązała łiczne prl.yjaźnie i l.najomośei, podtrzymywane niemal do końca /)'eia (m.in. I. Mari,! Kasprowiczową Juliuszem lborolVskim, Henrykiem Worcelkm). ajllai,nicjszy I. nich to portret znany jako .. Matka Boska Diabelska", nama/OIvan)' pr/cz SI. I. Wilkiell'iCla na lamÓI\ ienie: dll'a inne autorstwa Winifred CoopeL Angielki osiml!ej II 1~lkopanem. Pi.;kn) jcst taKie portreI na łącc z dmuchawcami, p.;dzla Wandy Krasnod.;bskiej-ReichenJl\ej. Układ górnej \\ystaw), podobnie jak na dole, był chronologiCln). /II ied/aj~\c) mogli śledzić bieg iycia POClLI\ISZY od i'otogralii pradziadka gdzieś z dalekiego Podola, poprzez pamiąlki po poboinych babkach, zaeho\l-ane zabawki z dzieeilisl\la, rod/innc al hum)', II zruszające list). zdjęcia z szumne.j młodości w Libawie. Kijowie. Berdia(lsku nad Mor/cm Azowskim, Warszawie. z apogeum w Wilnie. wreszcie poprz,ez pamiątkowe drobiazgi I.e. ws/)stkieh okres()\\ iycia itd. Wśród licznych przyjaciól profi:sorost\l-a Pr[i/krów wiele hylo nazwisk manych ze świata nauki i sztuki. m,in. byli LO Tadeusz CzeiO\lski. I kmyk Uzenberg. Wituld Iltdewic/, Konrad Górski. Manli'cd Krid!. Miecl.ysl,m Li m aml\\ ski. Stanishl\1 Lorentz .. kl/d I\:lcz,u', Józcf Patkowski. Juliusz Rudnicki, Stanishm Wróblewski, Na wystawie znałazly si.; ich i()togralie (niekiedy zabawne. np, z imienin Marii Prurfercl\\ej). listy, wi/.yt(lIIki i in, IJmieSlclOno także odpowiednio ich noty biogratiClne. Szczególne.. niesl)chanie \\a/ne miejsce II i.yeiu Marii /.namierollsJ.-iej zajmował mąi., Jan PrU/fel', \Iybitny biolog. profesor USB i UMK, przyjaciel i autor) tet. a \l-ysla\lie /aakcenlllllano to w II iclu miejscach. Meblom i sprzętom lOll arzys/)Iy ludowe tkaniny / Wile()sze/.)/.n). które: I'v1. I'r[iffi:rowa bar- dzo lubi la. i któr) mi z upodobaniem zawieszala ściany \1 sz)slkieh S\I )ch mil'SlKali. Ta bardm obs/erna wystaml licZ<lea pnmie 1200 po/)cji. choć nic najkor/yslniej eksponowana (sale spichrza \1- zasadzie "\ przystosowane do \\ystaw typO\1O elnograliCln)ch). ur/4d1ona slosunkowo skromnymi środkami. spotka/a się z zaskakuj,jco i:)W)'!ll. C/.;sto II'r.;C/ entuzjast) CfnYI11odbiorcm i to nie tylko etnografów i muzcologó\\'. Oto kilka charakterystycznych wpisów z ksi~ji:ki z\\ied/ając)ch: - .. IJ::iękujemv::a lI'ędrÓlI'k\!. w casie" (NN): - ,./.nakomila lIyslowa ,. (uczestnicy Forum Konsenl-atorskiego): - .. Wvslowa rohi ogromne lI'ro::enie .. (7..1,): .. Ucni ną i cieplą pracownicy 1I)'srall'ę.. ::apr::vja::nionej Ksią::nicv ,\fiejskiej oglądali l3ard::o eros im)'. ahy lo nie::\I~\'kla ek.lplenia nie::\ITkle /)i(,'kl/ą, sraron::lIslala lITS/OlI'!/ .walą. (sic') ... Dla nas e/nograjóll' \l}'S/II1t'U 1I'o:::na.. .\'if' ies/ 10/lI'o />r::elo::n" !lik /)()goll' ::VCiOlJ'S, rak lvielką ifascynującą osohOlI'OH:.. na sCf'norius::, (I pOIc'm skons/rllo\l'O(', \I TS/II1I'\" kliira lI'ciągo w a/mas/erę miniom-cll c::aSÓ)1'. lJ::iękllję serdcc::nie ::0 do::none II'::rus::enio, a /ok::e ::0 I!'ied::ę. kiórą wynos::ę:: lej mądrej WVS/(/\I)' .... (Anna Spiss): .. WVSIOWęoglądamju::: Ir::eci 1'0:: i wcią:: odkrvwam na niej CII.VI/()\I'ego. To nie Iylko hislorio :::ycia elO\J'ieko ev mll::C'Cr/nika-nOllkoll'ca, Jó IOCr' ktl\l'LIlek hislorii Ir'go ('kochanego J\.raju �187 /lad 1I'ilil{. JUs/,!. /lad !Ja/n'kielll i I'od 7ólmllli .. J"ujedna:: /el's::ych, 11~vra:5nie pr::emawiajqcych \1)'.1'101-1' II' /li/S::I'I1/.1IID'I/II/ .... (Artur Trapszy.:): .... W'piIi/iu/a ek'j'o::nja. c\·{e/I/({. pr::ejr::ysto. lIlądr::e ::o(/ran::owana, obra::/ljqca wie/kość' i pa· sjr.:d::i(//(/ca kl//III/T. orll:,·I,·:: dlls::v i cia/a. pi,knej kobie(F o wybili/ej osobowości ..... (Hanna W.O.). Jcśli nawet przytoczonc opinie S'l zbyt emocjonalnc i lekko przesadzone, to jednak świadczą (l tym. ii. trud podj.;t~ dla prz.ygotowania wystawy nic byl próżny. Bogactwo treści, atrakcyjność cksponatów. s\\oista ..egzolyka" dokumentów. dla \\ielu taki.c znajomość osoby lub jej legendy. zrobi ly swoje. O i~w ylll i dobl) III odbiol'le l\yst<l\l)' zadecydował jak sądzę. jeszcze jeden. właścill ie niczalTlier/Ony remIlat II)'staw)': oto przcd oczyma zwiedzających. na przykładzie życia prof. Marii /namie!,(JIIskiej-f'r·Ulkrowcj. pojawi! się takie znauny fragment obrazu życia inteligencji polskiej XX wieku. Ewa Ars::yńska 7()-UTIE OR/V 7 paidziernika UROD/IN 50-LECIE PROFESORA PRACY :WO() roku II siedzibie RODERYKA NAlJKOWEJ Instytutu skicj I odbyla si.; sesja jubileus/O\\a zorganizowana prof. dr. hab. Roder~ ka I.angego. Patronat naukowy LANGEGO W DZIEDZINIE Choreologii TAŃCA w Poznaniu przy ulicy Filipiń- z okazji 70-leeia urodzin i 50-lecia pracy nad obchodami jubileuszu objął Komitet Nauk Elnologie/.l1)'eh Polskiej Akadcmii Nauk oraz Wydział Historyczny Uniwersytetu im. Adama Mickiell icza II f'o/.l1aniu. f'ro.ydenl Miasta Poznania obj<ll patronat honorowy. Organizatorel11 s.:sji h~ la Fundacja Instytut Chor.:oiogii II' Puznaniu. S.:sj.; otllorz~ I proC dr hah. /higniell Jasiewicz -- Przellodniezący Komitetu Nauk Etnologicznych I'ANpodkrcślajclc szcz.:gólny wkład Jubilata. proC dr. hab. R. Langego. w rozwój choreologij (nauki o talicu) oraz \\ ugruntowanie miejsca lej dziedziny w obn;bie nauk humanistycznych i podniesil:nil' jej rangi na poziomie uniwersy1eekim II' wielu ośrodkach naukowych na Śll iecie. \\' przemllll ieniu prof. dr hab. Tomasz Jasitiski - Dziekan Wydzialu Historycznego Uniwersytetu im. /\. Mickiewicza - przedstawił zebranym gościom najważniejsze I~lkty z działalności naukol\'.:j prof. R. I.angego oraz podkreślił zasługi Jubilata 1\ ustaleniu metodyki i metodologii badań nad tańcenI. Tematem wysląpienia dr. Dariusza Kubinowskiego z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej by la działalność naukowa Profesora Langego. Omówione zostały szczcgólnie ważne wydarzenia II' działalności Jubilatajako: tancerza. antropologa tańca. wybitnego choreologa i nauczyciela. Pruf dr hab. Roderyk lange jest uznan)'m na świecie autorytetem w dziedzinie choreologii. Istotnym f:lktem je,t ujmowanie przez niego tańca kontekstualnie. jako zjawiska społecznokulturowego. ściśle Z.IIi,vanego z samym czlowiekiem. ze spo!.:cznością, do której przynależy i l'aloksztaltel11 obraz.u kulwr)'. W pracach prolcsora I.angego taniec omawiany jest zawsze II slerokim nios<\cy II' lego SłOlI a znaczt:niu. sobit: tresci niellerbalne. jako ruch ujall'Oiający a jednak przez aspekt wszystkich kreatywny. ludzi. I\' jako jakimś ruch znaczący. stopniu identyti- kowant: i rol.umiane. Tanil't: jcst tllorem sl.tuki. towarzyszącym człowiekowi od zarania dziejów. najbardziej dla niego dosl.;pn)'m. nic wymagaj<lcym innych instrumentów niż ciało. a jednocześni.: pozllah\iącylll wypowiadać silt człowickowi l\' pełni i IV sposób bezpośredni. Prof R. I.ange rozpoczynal s\\oje prace badawcz.: nad folklorem tanecznym pod kierunkiem prof Marii Znamierollskiej-Priifkrow(;j przy Dziale Etnograficznym Muzeum Okręgowego II Toruniu. nast.,:pnie II DZ.ialc Tatica przy Muz.:um Etnograficznym w Toruniu. Podjęto tam zakrojone na szerokq skal.,: badania terenowe oraz organizowano szkolenia z zakresu m.:todyki badań. dzięki czt:I11u udalo się wykształcić grupę etnot:horeologów. świetnie przygotowanych �188 do pracy \V terenie. W 1960 mku opublikował prac.; /(llli<:(' /ui/mIT 11'/iI'lIcac/i .\heelllll UI/ograjicnego IV tOrllllill Metoda pruCI' i klt'estirJIIllrills:::. która miala decydujqcy wplyw na dalszy rozwój dnochoreologii. /.aproponomłlla tu metoda okazała si.; nieocenion,\ pomoc;\ dla kolejnych pokOlell badacz)' tallca \\' Polsce i na ealym świecie. W latach 60. prol'. R. Lange prowadzi I wyklad)' 7. etnologii tal'Ka w Kalcdrze l-:lnogralii UniwersytLlu Mikolaja Kopernika w Toruniu. Od 1967 roku. po /.amkni.;eiu D/ialu Taliea \\' Muzcllln I-:tnograliC/.nym w I'oruniu. prof. R. Langc pracowal p07.a granicami kraju. m.in. w' Laban Art ol' 10vcment Studio w' Addlestonc. W 1971 roku utwor7.yl ośrodck bad,l\\ C/Y - Centre lilr Dance SllIdies IW wyspie Jerscy .. kllirym kkruje do dziś. Prowadzi I W) kladal) z antropologii tallca na wiciu uniwersytctaeh. m.in. ()uccn's Unive:rsity w Ikllilście. Uniwersytecie w Edynburgu. lJni\ ersily or London (;oldsmiths' College. a tak/c przez wiele lat na Uniwersyteeic Polskim w I ,oml) nic. (Jd 19X I roku. /. pr/em,! spowodowaną stanem wojennym. \\yklada na Uniwersytecie im. /\. MiekiewiC/a w Poznaniu. Obok dzialalności dydaktycznej. prof. Lange prowadzil badania nad t,lIicem w kulturach m.in. SIlmian poludniowych. Indonczji oraz ludów zamieszkuj,\cyeh MelanC/il,:, Re/ultaty badali były publikowane: w liC/nych pracach. Najwai.nicjsza z nich - llie .\(//111'<: oj' nunce. /Ostała przetłumaczona na wiele j.;z)'kó\\. w t)'m r()\\ni..::ż n,1 j.;zyk polski i w ydana w 19XX roku pl. () istocie /{f/1Ca i.iego pr:::ejmvac!J H' kil/lilce. Prof. R. Lange jest członkiem wielu towarzystw nauko\\)'Ch m.in.: Polskicgo Towarzystw'a Ludoznawczego (od 1956 roku). Royal Anthropological Institute w I.ondyni..::. Conscil Int..::matio- nal dc ia Danse UNESCO w·Paryiu. intcrnational Council ol'Kinctograph) Lahan. W kolejnym \\yst;lpicniu mgr Urs/llla I ,oha-Wilgoeka pr/cdstawila ..Ccle. dzialalnośc i osiągnięcia Instytutu Choreologii w Po/.naniu". Instytut ChorL'ologii lo jedyna tcgo lypu plac(iwka w kn~ju. 7.ajmująca siC; naukowotalicem i ruchem lud~kitn. Od pOC/'ltku swcj d/.ialalności :kiśk \Vspóld~iala z Uni\\crsyt..::t..::m im. Adama Mickiewicza. Powstanic inSI) tutu bylo mo/liwc dzięki poparciu wielu osoh i instytucji. a przcde wszystkim dzięki osobistemu wkładll\\i proC dr. hab. Roderyka Langcgo. jego wicloletniej pracy i konsekwentnemu (hl/cniu. aby w Polsec. podobnie jak to jest na całym świcei..::. działała placówka naukowa /.ajmuj'lca się choreołogią W Instytucie odhy\vają się wyklady. scminaria. warsztaty ehorcologiczn..:: obcjmuj'lee /.agadni..::nia anali7.Y. notacji ruchu metod'1 kinctogralii oraz r..::konstrukcji la lica. Kolejnc w ystąpicnic przygotowanc przcz. mgr Danut.; Po/ersk'l i mgr C~cslaw.; K. ('ucz dotyczyło "Zcspołu taneczncgo im. Oskara Kolherga w' Toruniu (1956-1966). jako iy\\ego laboratorium tańca". Utworzcnie: zespolu przcz proksura Langcgo i jego d/iałalność byla jcdną z niewiciu prób na świ..::eic świadomej prczcntaeji taliea jako przej;l\\u kultmy wicjskiej. po/a jego naturalnym środowiskicm. Pokazy (;uleów nic mialy aspeklu tcatralncgo i o,lhywały się podczas prekkci i. w czasie których byl oma\\iany caly kontekst rcpcrtuan)\\ y i spoleczno-kultufll\\Y tańca. W drugiej części uroczystości juhileuszll\\ych mialy micjsce wyst,\picnia przcdstawicicli instytucji naukowych i sal11or/.ądll\\}ch. (iłos ~ahierali: mgr Małgur/.ata Matlls/lo. przedstawicielka Prczydenta Miasta Poznania. proC dr hab. /\nna Czckanowska. mu~ykolog. ~ Uniwasytetu Warsz<l\yskiego. prof. dr hah. Ludw'ik Bielawski. kicl'\l\\'Ilik Dzialu Ilistorii Muzyki Instytutu S~tuki P AN. prof. dr hah. Danuta Jasińska. kienmnik lakladu Mu/ykologii [JAM. Wystąpili również wspólpracownicy i d,l\\ni uC/niowic Profesora. którzy dzi.;kowali za ukierunk(manie ich prac w dziedzinie lańca. Glos /.ahi..::rali: proC 10nika Skaziliska (Akadcmia luz)'czna w Poznaniu). prof. dr hab, Zofia Konast.kic\Vicz s7.awie). Zuzanna Lukaszcwicz Ko~lowi..::cka (StudiuJll Taliea Z okazji Juhileuszu \V nalleslano i dr Heata (przcdstawieidka Poznaniu). wicie listó\\ Ksią/ki..::w icz (Akadcmia najmlodszcgo gratulae)jnych. pokolenia lostaly Muzyczna uczniów). odc/\(alle \V Wardr Zoila rragment)' wy- branych listów m.in. od: dr 1\\) Dahlig - Przewodnicz,jcej Sckcji Polskicj Ie I'M. proC Genii Chaczaturian i prof Emmy I'etrosjan z Anncilskicj /\kademii Nauk. dr Marion Nurth - dyrcktora Lahan C..::ntre w Londynic. dyrcktora Romana Tuhaji ora~ hyłych i ohcenyeh pracowników Muzeum Etnograficzncgo w' Toruniu. Z oka7ji manic urodzin i pracy naukO\\ej Profesorowi Rodcrykow'i l,angcJllu zatytułowany opuhlikowano Trmice. Tom ('!JOI'('%gill. Juhileuszowy dedykowany Praca redli- /1I1111(/l1i,\'/I'''(/. �189 gowana [1r/.<:I.dr. Dariusza KlIbinO\\'s"iego, w wersj i dwuj.;zycznej - polskicj i angielskiej, jest zbiorem artykllkl\\ \\\hranyeh osób spo~ród szerokiego grona uczniów i współpracowników Jubilata. a jednoC/eśnie rr/.edstawicieli ośrodków choreo logicznych z wielu krajów (Polski, Bułgarii. W.;gier. t ·/cch. Finlandii. NOl'I\egii. Grecji. Danii. Francji. Anglii. Szkocji, Kanady. Nowej I.elandii). Na zakOllC/enie olicjalncj C/.;ści sesji głos zabrał .lubilat - pror dr hab. Roderyk Lange. Podzi.;kowal /ehranym /a rl·/.yhycie. gralulacje i Iliele ciepłych słów. Profesor wspominał swoich nauczycieli. POll ied/ia/. i,i rr/.epelnia go uczucie wd/ięC7.ności. że mógł pracować IV umiłowanej prz<:l siehie dzied/inie. Podkreśli/. że nigdy nic hyła to droga łatwa. ak jak twicrdzi. było warto. ponieważ srotkania / rrzejall ami laóca hyly zawsze niero\\tarzalnym. fascynującym przeżyciem. I'roksor R. I.ang.e podzi.;kollal za zorganizowanie ohchodów jubilcuszu właśnie w Poznaniu. gd/ic I.nala/lo si.; Iliele osóh przychylnych i /.aangażowanych w sprawy taóca. Dziękowal też władzom l lni II ers~ leI u im. A. M iekiel\ iC7.a za poparcie dla działań w ugruntowaniu pozycji choreologii. Juhilat II~Ta/il przekonanic o wai:kości dotychczasowych dokonań dla przyszłości. lIroczystościom tO\\ar/.yszyla wystawa publikacji prof Rodcryka Langego. a także nastrojowa muzyka harokowa w wykonaniu zespołu .. Kameralis". sldadaj'1cego się z ahsolwentów Muzykologii lJAM i Akadcmii MU/yC7.nej w Poznaniu. Wśród gości hylo Ilielu dawnych uc/niów prolcsora. a także delegacja Zespołu im. O. Kolherga. Podczas spotkania II kameralnych \\n.;trzach Instytutu Choreologii panowała niezwykle mila. sympalyCl.na. nienlalie rodI'.inna atmosfera. Komitet organi/ac).iny slano\l iii hyli sllldenci Loha-Wilgocka oraz. mgr narbara .Iablol1ska. Jubilata: elr Dariusz Kuhinowski. mgr Urszula Uncl/la Loba-Wilgoclw /iOi.1 ClI/I IW.I .Ill/G·:'I WHO\>. RAZ .lESZCZE O KS. JANIE MACHU Projekcja lilmu lin::u ,,17"'(//"(/ ./(;::e/Ći Wro/1v (a moi.na by do nicgo dodać: i ks. Macha) UŚ\Iietnila posied/.enie ()dd/ialu I'TL w Krakowie /3 czerwca 2000. poś\\'i.;cone wspomnieniom o c/.!onku tego oddziału. ks . .lanie Machu z Tokarni. Niespełna pólgoelzinny lilm pomyslu mgr Barhary Peszal-Krółik()I\skiej (jcj scenarius/ i oprac()\\anie Illuzyczne. rei.ysc:ria Ireny Wollen, kamera - I'iotr /\ugust) nek). /.realil.Ollany \\ 1993 roku ella krakowskiego ośrodka TV. ma w r/eczywistości (1\1("ch bohalerólI: obok wymicnionego rzeźhiarza występuje w nim bowiem i ks. Jan. IN lIaslrojOl\ y i nieco nostalgiczny sposób pokazano. jak wzbogacili oni kulturowy pejzaż tej podgórskiej \lsi kaplicami. karliczkami i rzdhami. jak przyczynili się do ożywienia tradycyjnej s/.llIki ludowej. Sylwetl...; ks. prałata .lana Macha (por. "Lud" t. 82. 1998 .. .In memoriam") przypomniała E. Fryś-Pictras/kowa. podkreślając \\ażne cechy jego osohowości. a mianowicie miłość do Boga, Ojczyzny i ludzi . .lego gl.;boka \\iara. pOIVa7ny stosunek do słui.by duszpasterskiej, szerzenie kultu Matki nozej oraz polskich ś\\i.;tyeh i błogosławionych były dobrze znane. Podkreślali je we \lspomnieniaeh pośmiertnych mający go ksi.;ża (..Źródło" ... Gazcta Wyborcza" z 1998 roku). rvlilość elo ojcZ) slego kraju zrod/ila I'ascy Il(lIIaly go dzicje Polski. u ks. Jana zainteresowania IlI'laszcza najnows/c. /I wojna historią. sztuką światowa. i kulturą walki ludową. partyzanckie, martyrologia rodak(lI\. Kaplice kolo kościola poświ.;cił m.in. właśnie party/antom i ofiarom lagrów hitlenlI\skich i sO\lieckich. n) I honorowym kapelanem weterauów AK grupy "Żelbet". która ostatnie "alki loczyła \\' najbliisl.cj okolicy. Dewiza ..przyjaciele naszych przyjaciół..." dla ks. Macha nic byla uczym haslem. Pr/yjaciół miał wielu, w różnych środowiskach i ;niecjscach. a krqg ich stale si.; ros/erza/. Pamiętał o nich IV sposób nierzadko wzrusząjący; odwicdzał, obdarowywal. zapras/al do siebie i serdecznie gości/. a naviel zabiegał o pojednanie niektórych I. Bogiem. Ogromny stół. pelcn jadła. przygotowywał dla nich co roku po procesji w Palmową �190 Niedziel~. Zasiadało przy nim zazwyczaj po kilkadziesiąt osób. podobnie jak po ostatniej proccsji. w ł 998 roku. której zaszczyt prowadzenia po raz pierwszy przekazal swemu wikaremu. gdyż jemu już sił nic starczyło. Pieczołowita dbałość ks. Macha o powierzony jcgo opieec zabytkowy kościół podkreślił dobitnie dr Marian Korneeki. przewodniczący sekcji .. Kośeioły drewnianc" przy oddziale SHS w Krakowie. Przed prawie 40 laty, gdy ksiądz osiadł \V Tokarni. kościół .- rozbudowany w XIX wieku z XVII-wiecznej kaplicy dworskiej - był w złym stanie. Ks. Mach zabezpieczył go i bieżąco konserwował w ścisłym porOZLImieniu z władzami konserwatorskimi. Zbudował też nawiązującą do tradycyjnych form dzwonnicl(. kilka kaplic. stylowe ogrodzenie. Dbał także ogromnie o kapliczki przydrożne na obszarze parafii i nakłaniał do tego swoich podopiecznych. Nieznanych dotychczas faktów z życia ks. Macha dostarczyly listy. nadesłane z tej okazji przez Barbarę Kulisiewicz i Annę Sobolewską. córki Tadeusza Seweryna. Ot()Ż ks. Jan pojawił się w gabinecie ich ojca. dyrektora Muzeum Etnografiezncgo w Krakowic wkrótce po ukazaniu się książki Kaplic::ki i kr::y:':e pr::ydro:':ne w Polsce (P AX. 1958 l. pragnąc poznać jej autora. Prosił też o wskazówki na temat badań swojej wsi. Również nastl(pna książ.ka Seweryna - ,~'wiątkar:: powsinoga (PAX. 1953) wywarła silny wpływ na ks. Macha i - być może·· stala sil( inspiracją do późniejszej jego współpracy ze wspomnianym J. Wroną i innymi ludowymi twórcami. Ks. Mach i T. Seweryn kontaktowali się CZl(sto w nastl(pnych latach. znajomość przekształciła się w przyjaźń z całą rodziną dyr. Seweryna. która określa go jako "cudownego kapłana. wspaniałego przyjaciela". uczestniczącego w radosnych i smutnych przćŻyeiach rodzinnych. Ze względu na niepokojące wieści z Tokarni na temat zmian \\okół kościoła. wprowadzanych bez uzgodnienia zarząd Oddziału ze służbami do dzialania. konserwatorskimi Po rozpoznaniu przez sytuacji nastl(pcl( ks. Macha. zcbrani upoważnili prezes Oddziału \H,tz z dyrcktorem Mu- zeum Etnograficznego. prezesem Oddziału Stowarzyszenia I łistoryków Sztuki w Krakowic oraz dr. M. Korneekim - rzeczoznawcą do spraw zabytkowej architektury drewnianej wystoso\\al pismo do kardynała Franciszka Macharskiego. W liście tym określono spuściznę ks. Jana Macha jako fenomen artystyczny. kulturowy wiska i konieczność jego całościowej i religijny ochrony. zarazem. podkreślając unikatowy charakter zja- r\l'a F/}'.I'-Pietras::kowa GÓRALI POWRÓT ZAKOPANE DO GNIAZD. - NOWY I ŚWIATOWY TARC ZJ;\/.J) - LliDZMIERZ. GÓRALI POLSKleI 12-15 SIERPNIA L 2000 ,Vie pr::ecinaj kor::cni ląc::ąc\'ch Cię :: rodną ::iemią choćhl'.\- IIa krańcu .\-wiata się ::IIa!cc/ .. Władysław Orkan Na I Światowy Zjazd Górali Polskich zjechalo ok. 5 tys. górali z całego świata. głównie ze Stanów Zjednoczonych. Kanady, Australii. Francji. Niemiec. Austrii. Anglii. Włoch. Holandii. Norwegii. Belgii i RPA. Zaprojektowane przez Michała C,jsienicę-Szostaka logo Zjazdu przedstawiało wstęgi góralskich lelui w kolorze biało-czerwonym. rozprzestrzeniające się z Polski na wszystkie ne domy. skiej Buzek. kontynenty. pierwsze Ludźmierskiej marszałek kroki Wielu górali przybyło skierowali Gaździnie Sejmu Macicj grupami, do ludźmierskiego Podhala. Na uroczystości Plażyński. marszałek w pielgrzymce i zanim sanktuarium. by poklonić przybyli tcż politycy: województwa Marek powitali rodzin- się Matce premier Nawara BoJerzy - patroni Zjazdu, marszałek Senatu Alicja Grześkowiak. wojewoda Ryszard Masłowski. parlamentarzyści. samorządowcy. Honorowymi gośćmi byli też: konsul liSA Sylwia Lopez. arcybiskup Józef Wesołowski, nuncjusz apostolski w Boliwii. Najczęściej przywoływanymi i cytowanymi postaciami �191 h Ii \\'Iad\ \1;1\\ ( Irk:in i \Iie!k i nicooceny, ur~ttni/'(l\\ t!!h'I1Hlt..:unli..:;n~,,: \-\" l.udirnkT/,lI ks, prof. Józef Tischner. Postanowiono Konkur~o\\ i jx)e/ji rei igijn~j. nadać jcgo imię /jaz,d J"l)z.pllt:ząl :.;i" ud prz,ejaz,du przC/. Zakopane paradnego orszaku konnych banderi i zaprz"gllll, 1'0 naboi.dlstll ie II sanktuarium rvlatki Boskiej Fatimskiej na Krleptówkach delegacje udaly si" na Star) Cmentarz na l\,ksOlI'ym Brzyzku, gdzie złożono wiązanki kwiatów na grobach Wladyslallil (lrKana i Kazimierza Prz<:rwy-Tetm,~jcra oraz odsłonięto tablicę poświęconą kuricrom lalrz,anskim, W uroczystości brali udzial fundatorzy tablicy. góralc z amerykańskiej Polonii i ostatni iyj'ley kurierz} StanisialI Frączysty i Wincenty Galica. harcerze i ratownicy TOPR. Niedziela była dniem symbolicznego powrotu do 7ródel - górale spotkali się na halach. Uroczystc mszc święlc /Oslaly odprall'ionc na Turbaczu IVGorcach. w Tatrach na Hali Gąsienicowej, na WiklorÓwKach. nil Polanic Chochołowskiej; górale babiogórscy w liczbie ok. 1500 spotkali się na Ilali Krupom:j II paśmie Policy oraz na Ochodzitej kolo Koniakowa.. gdzie zgromadzili się też górale iyll ieecy. czadcccy i śląscy, W p(lnicdzialek uroczystości przeniosły się do Nowcgo Targu, Na Rynku pojawiły się Ilszystkic sztandar) oddz.iałóll' /,wi'Vku Podhalan, Odnowiony pomnik Władysława Orkana, który II ItJJ4 roku Ullllldollala Polonia am<:rykaJiska. zostal ponownie odsłonięty, Odczytanc podczas uroczystości .. Wskazania" Orkana okazaly się nadal aktualnc: ..Tradycja jest Twoją godnością '1\\Oj" dumą Tlloim sz.lachcCII\Cm (." l. Dbaj o zachowanic spuścizny Twych ojców, rudzimej sztuki i rodz.imcj kultury (".). Nie przccinaj korzeni łączących Cię z rodną ziemią dlOćbyś na kralicll Śll iala się znalazł. To tak jakbyś przcciął żyły żywota swego". Słowa zasłużoncgo dla Podhala gorcz,lIiskicgo pisarza brzmiały II' tym dniu szczególnie. W sanktuarium Matki Boskicj I.udżmicrskicj (iażdziny Podhala Zjazd wstał oficjalnic otwarty, Podczas spotkania II Ludźmi.:rzu d.:legaci podięli dwie uchwaly. Picrwsza dotyczyła kolejnych Światowych Zjazdów. kl(lIT odbywać się bęli,! co dzicsięć lat. W drugiej upO\l'ażnili naczelne władzc Związku Podhalan i ich Kapclan()\\ do przygotowania tckstu ,.Przcsłania Górali Polskich na Nowe Tysiącleci.:", Wyglosmno kilka naukOl\ych rdi:ratów. m.in. prof Stanisław Grygiel, ..Europa kulturą się [Ilorzy". mów i'IC o zaleinościach góralskich pojęć lun,. i hCl/? udowadniał, że bel poczucia malej ojczyzny ni\.' moie być I:uropy. Prof StanisialI f1odorowicz mówił piękną gwarą o wierze, honDrzc. goililej rohocie. o OhOlI iązku piclęgnowania tradycji ojców. a prof Józef Staszeloruchu rcgionalnym na Podhalu. lamknięcicm Ijazdu byla msza święta z oka~ji 600-lecia kultu Jigury \1alki Boskicj I.udżmicrskicj Kr(llowcj Podhala, która zgromadziła kilkanaście tysięcy wiernych. \\ czasic msz) prz,yjęlO ..Przcslanic górali polskich na nom: tysiąclecic". Ma ono charakter podziękowania dla Matki Boskicj l.udż.I1licrskiej za opiekę nad góralami i Polską w trudnych czasach i za pomoc II' zachOlIaniu przC/. górali dziedzictwa ojców. Jest to także deklaracja otwarcia na ślliat. poszanowania odmicnności oraz czerpania z różnych kultur i tradycji. Wiary Ojców dochowa/llv, /.iYIII Nodllom lISilJ1ltjl'l1Iy, bacowskiego :l'\J'ku, gI1'WY, stroju, r:elelnom :lu:':hol1l 1)(I\l'illllo,i'[' lIaS()/Il góralskiemu ludowi oddamy - ślubowali nuty dopilnujemy. góral c przed ołtarl.:m II ludżmicrskim sanktuarium. Ślubowanic to było jcdnocześnie przesianiem dla przyszłych pokolcil. (ióralc z,llrócili się do Ojca ŚWięlcgo o ..opicczętowanic" tych ślubów specjalnym blogosl,l\l'icJistll cm, /jazdllll i tOllarZ) sz.)ły imprczy okolicznościowe: V Spiska Watra na zamku w Niedzicy. podczas którcj uczczonll RO. rocznicę powrotu Spisza do Polski oraz poświęcono sztandar oddziału spiskicgo III i'Vku Podhalan z Lapsz, Niżnych: Picnióska Watra II' Szczawnicy po spływie prl.c/omcm Dunajca, N,I nOll'lllarskim Rynku kardynałowi Franciszkowi Macharskiemu przyznano dllud/icstc ,'lsnll: II dz.icjach miasta honorol\c ohywatelstwo Nowcgo Targu. W Biolej Izbie II Zakopan.:m odl'yla się pod prz.:wodnictwem pror. Andrzeja Parczewskiego konferencja naukOlla i posi.:dz.:ni.: Rady Naukowej Iwi'Vku Podhalan. V l3atalion Strzelców Podhałaóskich im. gen. Andrzcja (ialicy odJlllllil Sl\'oj.: ślubowanic u stóp Matki Boskiej Ludźmierskiej, a w Białym Ounajcu odsłoni<;lo pOlllnik gencrała Galicy. W oddl.iale Muzcum Tatrzaóskiego ~ willi "Koliba" otwarto IlySt'!II'ę .. I.ulniclllo na Podhalu". Parę dni później zorganizowano posiady, których tcmatcm hyła hisloria i tradycja lulnictlla na Podhalu. Symbolem zjazdu była broszka przedstalIiaj'Il"<1 par.,: g(lI'ali poiączonych sercclll. Miedziane spinki w liczbie 750 sztuk powstaly w kuźni \\Iadysława (i~\sicnic) MakOlIskiego. �192 Należy nadmienić. że w nakładzie 35 tys. egzemplarzy zost<lia Ilydana okolicznościowa gazeta "Tatry 2000" rozprowadzana we wszystkich powiatach w Polsce i specjalny. okolicznościowy numer ..Podhalanki"'. Ukazała si.,: też kaseta magnetowidowa z obszernymi rragmentami uroczystości i spotkań. zorganizowanych IV ramach I Światowego Zjazdu oraz jubileuszu 600lecia kultu Matki Boskiej Ludhnierskiej. Organizatorem Zjat.du był Zarząd Główny Związku I'odhalan. Prel.es Andrl.ej (j'lsienica Makowski mówiąc o idei Zjal.du S1\1iadzil: ..I'iemSl.a myśl o I.organi/.Owaniu spotkania górali pojawila si.,: podczas mojej podrói.y pociqgiem z ks. pro!'. Jl)/.eli:m Tischnerem II' maju lub czemcu 1997 roku. Rozmawialiśmy wtedy. że prl.ydaloby si" zrobić coś II' rod/.aju inwentaryzacji kultury góralskiej. To jednak raczej robota dla etnografów. Jesieni'l tego samego roku bykm na Paradzie Pułaskiego w NO\lym Jorku. Wtedy leż. podczas Ilizyly u Prel.esa Stowarzysz.<:nia Podhalan w New Jersey Stanisława Trojaniaka. podczas nas/ej rozmowy narodził si.,: już konkretny pomysł zjazdu górali I. różnych stron ślliata. Rok później lliadl.c Zwi'Vku Podhalan podj"ły uchwałę IV sprawie organizacji zjazdu"'. Górale spotkają siy znlm za rok. bo okazją ku temu będ'l ohchody IUO-lecia poslawi<:nia na Giewoncie krzyża - wielokrotnie przywolywanego podczas zjazdu symholu wielkiego przywiązania do tradycji i Iliary góralskiej. Właśnie zachO\I'anie tych dllllCh warlości hyło glównym celem wielkiej pielgrzymki polskich górali z całego świata do ojczystej ziemi. S(I{a/ ia ilfuk.n 'I1lOlvic-.1 faciara KONFERENCJA ..POLOW ANII: NA CZAROWNIC'I W SZKOC·.I\ I JECiO KONTEKSTY". EDYNBURCi. SI.KOCJA. 12 LlIIE;O 2000 Wydzial Historii Szkocji Uniwersytetu II' Edynburgu 12 lutego 2000 roku /.organizował konlerencjy naukO\q o charakterze moglohy się wydawać regionalnym. Jednak już pobieżne zapoznanie się z listą prekgenlów i tytułami referatów natychmiast roZ11iewało w'ltpliwość i obawę. że będzie to spotkanie w zamkniętym środolliskolHl (i terytorialnic) gronie hadaC/.y. GłÓllny pomysłodawca i organizator konfCrcncji. dr Julian Goodare. wysl<\pił l. ~onccpej<l spotkania. które mialo polączyć nurt badań regionalnych. których wyniki najcz"ścic'j nie wyplywaj'l poza granic", danego r<:gionu lub w najlepsz.ym wypadku pałlstl\a. z trendami imcIOdami badal1 ogólnoeuropejskich. I trzeha przYl.nać. że zamysł ten udało sit; zrealizO\lać II stu procentach. Z powodzeniem unikniyto "prowincjonalności" wygłasl.anych relCratów przy jcdnoC/csnym uniknięciu I.hyt daleko idących uogólniell. Gości prl.ywitał i krótką mOllę IlpJ'(lIIad/aj'lc'l w tematykę konkrencji wygłosił profesor lJnillersytetu Glasgcl\1 Ted Cowan. Na cl.ym miałby polegać ICnomen szkockich polowat\ na czarownice') Na zagadnieniu tym skoncentrO\lal sit; pierwszy reICrent. proksor Uniwersytetu IV Bristolu. Ronald Ilullon. W wyst,jpieniu ..The glohal conte,,1 ol' Ihe Scollish witch-hunt" wskani na różnice i podobieństlla procesów pnmadzonych w Szkocji w porównaniu z resztą Europy Zachodniej. Aby unikn,!ć powtórzell z jednym l. następnych referentów. nic przeprowadzono w tym \vystąpieniu szerszego porównania z reS/tą pailstwa angielskiego (Anglia. Irlandia). Kolejną prelegentką byla Lauren Martin z NC\\' School or Social Research II Nowym Jorku. Przedstawiła ona rel'eral ..The Devil and the domestic: Ilitehcral't. II\lmen's quarrels and work in Scotland". Wywodz<\c się z kręgu nauk socjologicznych. prelegentka skupila się w swoim wystąpieniu na analizie spolecznej roli kobiet szkockich. 13ardzo celne hyly tu uI\agi autorki dotyczące roli kontaktów pomiędzy samymi kohietami. Podkreślając . .i.e nie należy mniemać. iż kontakty mit;dzys,!siedzkie były główną przyczyml w nasilaniu e/y słabni.,:ciu prześladO\\ail czarownic omówiono szereg wypadków. gdzie oskarżenie (l c/.ary poprzedzone h)'lo wielokrotnymi klótniami sąsiedzkimi. Związane z nimi emocje II' pol'jez.eniu z innymi czynnikami. np. dekoniunktur,! ekonomiczną. I.aburzelliami religijnymi. odegrały istotm\ roi" w ksztaltowaniu �193 :'JkilLOkll..."h prpc~:-.('!\ •• ('/dnn\ ~CI1sie ,Ioyce MilkI' I niL". SPtlh.':C/ih: l !ni\\IT')\ćlll Stirling ru/\\aii.lilia ~·1(iriln kOl1tynuo\vala LaUi\:1l II' rL!\;raciL .. Witchcrali and healing \v pe\vnYln in Scottish popu- lar culture", \\s~;I/"la na ,pćeyllLlne ećehy s/~oe~ici ~ultury ludowej epoki wczcsnonowożytnej Im,in na II yllik<i.i;!I·;1 l, g(lr/) ,!ości ~raju dUŻ'1 licl.h.; ludnosći zajmująccj si.; hodowlą) i związck. na PO) ~Iad/ic ~on~r'clll\ ch proccs(l\1 uarownic. '1,eroko rozpollsl.echnionej sztuki lecznictwa l, magią WiadonlO, ic II X V -X VIII \\', na skulek nicdoskonalości metod poznawczych medycyna opinala si.; \\ InaClIll'm lakrl'sie na prali ach. którymi 1"Z;,dzila si.; magia (m, in. prawic podobićri;;!\\a i ~ontaktul, Autorka pr/.ćdsta\\ila tel.';. h: w spoleunościaeh. w których glównym lai,:ciem .i-:'I !wdoll!a (lU rasterst\\o) i po\\od/,cnic materialne grupy zależy w głównej mierze od Idnl\\ ia III icr/,;11 hodml lanych do '1uególncgo znaczenia dochodzi medycyna (także magiczna), W II ypadku n;u'aslaj;\e)Ch Id.;sk. np, lanI/Y. a więc nagiego I.agrożenia bytu społeczności. osob). ~I('lre dol;,d o(aClanc hyly niejako opiek;1 grupy bardzo latl\o staią się jej pierwszymi ofiarami, MOli il lu o .ićdnoslk<i.eh laimująe) ch si.; kczćnieJn IlIićrząt. W szkoc~ich procesach cIarolInic m';iLl) glt'l\\ !~Imi oliarami ini \\ II) pad~u choroh) byl) 1\\ ~ohiel). choć głÓll"llY konla~l iel"!.'lt picIwsi pOllejmOllal z owcami i próhy micli mężczyźni, zaradzenia im. także I to mcto- dami magiczn) nli, Pami';I;I,i'lc .ie'dllCt~. ŻC d/ialania destrukcyjne grup społecznych bardzo rzadko ~ićnlllane ,;, pr/ćcill ,"oim Lllon~om. I,aś ..I,allodowć" uzdrowicielki (czarownic.::) znajdowały si.; alho pOla grnpil alho na .il·j illilrginl'sie, moimi zgod/ić si.; I. \\i.,:ksLością twierdzeń przedstaII ionyeh II III' st'lpi.:niu, S/locja stajilc si,: \\ X V II II ićku u,:ści'llllonarchii angielskiej właśnic w tym stuleciu została ogarni~la !-'It'l\\ną litl;! pr'lćśladoll"ali, Nie lanićchano ich ta~żc wówczas. gdy król Jakub. będący IlIoknni~ićl1l ścigania ClarO\lnic prl.eniósl si,: do Anglii, (jlóll"I1ymi inicjatorami szkockich proces(l\\ hyli III i.:r/chnicy Kosciola prabiteriariskićgo oraz rada królewska (Privy Council). Inau'lc) ud/ial pa r'l.'1II a II nrgan i/ilc.i i i prowadzcn i u prześladowania czarownic został omówion) II rLl'eracić dr. Julianil Cioodilrc "Witch-hunting and the Scottish stat.::", W 1697 roku w miaS1ćC/~u Paisk) dovlo do proccsu II) lIolanego przćl oskarżćnia rzueane przez dzicwczynk.;. Spralla h) la I) III pOllażlliejva. ic os~arienić ohćjnHlllało tabć ~il~a osób ze stanu szlacheckiego, Prill Council pOllol,ria nill)chmiast stosolIn;, ~omisj~ śledczą upral'lnioną do orzekania kary śmićrci, I'orrnalnić. Prol'':S II Paisky hy! prowadzony II zgod/ie z prlepisallli prawa przćz przy~,i.;gl)ch. ,icdllak \\ply\\ ~omisar/) hył nielląlpli\\'y, Przysi.;głym zagrożono wy10czcnicm procesu pod lar/ulem l\Sp('llnd/iilln \\ pr/esl,:pstllic. jeśli nie II ydadz'l 1I")'roku skazującego, MechaniImy prilllllO-procesolll' hyly jćdnak na Iyk silne. ŻC przt:zll\ciężając I.;k a samych sicbic przy,i.;gli u/nilli lIinn~l1Ii 1)lk() 7 121 oskarżonych osóh. W gronie skal.an)ch (a późni.::j spalonych na slosie) znaluh ,i.; :'\illnićż dwić vlacllCianki (mat~a i cór~a), \V II)SI;lpićniu in Scotland" ()m(illiono dr 1,(Hlise Yćoman S~Up;illW ~i,: pr/etk liC/.I1I' procl's(ill ja~ie I, Nationalł-ihrary or Scotland - .. Hunting the rich witch \\ SI) sl~im na I.agadn ieniach statystyczno-ekonomicznych. odb)l~ si.; II S/locji oraz stan maj'ltkowy oskarżonych. la słuvne można u/,nać Stli ierd/enić. i,ć po~ażny maj'llek chronił jego posiadacza nic tyle przed pskaricnicm o Clar\ (tć rlucano Ila hogatych stosnn~owo C/,.;sto. podpierając si.,: zwykle argurnćnlem \I ;Itpl ill ego pochod/eli ia maj 'li kil l. iIe pr/.cd s~utkallli oskari.ćnia, Pruksnr .Iarl1c, Sharpć I t :ni II ćrs) tćlu \I Y or~u pr/ćds(a\\ił rderat .. Witch-hunting. witch\Tan and II ilch hisloriograph)' I'ngland and Scotlilnd comparet\"". \\ którym porólmując oba kraie \lSka/,ill na pr/)T/\ nI różnic \I pr/,ehicgu i intensywności przLŚladowari czarownic, Szeroko 01ll(')\1iI t;IUĆ hall; in'l(llm,,! dot) CląC,! I,agadnieli oral dOL)chczasO\l"e hadania nad problemem \\ ohu kra.iach, \\\ka/al na ~onicczność pnl\\adzćnia bada() poró\\nawczyeh oraz na nowe możliIIości inlcrprćla.:)inc, jil~ie daj'l onć \\ lIypad~u Sl.~ocii i Anglii. ():.;talnim rckrćnlcnl hl' I nićkll.:stiono\\"any aulor) Id II d/ied/inie procćsów c/arownic. proksm Brian l,ćI;Jc~ I {'nillćrs)tctu I'ćksa(l,~ićgo II /\uslin, \Vysląpienie nosiło tyluł .. The declinć ;lnd ćnt! (II' Scolli,h \litch-hunting", !'t1myślanc jako kl)(lCl,ąCC sesj~. nOIl)eh lIst;Jleli ronild Ie. ~tór'l' rr/ćdSla\\'ili \\" SlIoich IIC1ćśniejszych '\oleslćinl. (ićorllc Kilk'lnlge'. ;\Ian Maclilrlane'. a I.ldaszCla Chrislina 1\\, !\oh;,lcill, 1IIISIon'or" IIc!temli III I-."l/glul/tI. Washillg\tlll 1911 nic zawierało pracach Larncr~, In,in, żadnych Wallace �194 Sądzę. że W) stąpi.:nie profesora Levacka opierak, si.,: w lilavncj mier/c na jego art) kuk opublikowan) m na pocz,\tku lat 80.'. ivlinl\1 lo znakomicie spelnilo roi.; klamr) spinaj'leej wcześniejsze referaty i wprOlvadzenia do dyskusji. Plenarna d)'sku~ja przerodziła sit; głównie \V serię P) tall zlld,manyeh przez sluchaczy z sali. Prawdziwa wymiana zdań między prek:gentami toez)'/a sit; do p<'>inego w'iecmra ju;;. na gruncie towarzyskim. Spotkanie badaczy dziejów proccsów czarownic. jeśli chodzi o kwestie techniczne i organizacyjne. zostało przeprO\vadzone wzorowo. Znalazł się czas na dwie przemy herbaciane i jedną obiadową. Dzięki dobrej organizacji i przestrzeganiu ograniCl'enia e/asu wys!<lpiell (30-40 min) nic zanotowano i:adnyeh opóinicll. co CZt;sto bywa zmorą polskich kon!l:reneji. Jak zapcwnial dr Goodare, pod koniec roku 2000 lub na pov,\tku wygloszone referaty oraz rozdzialy wprowadz'ljące i uzupełniające wystąpienia pn:lcgentlll\. roku 200/ ukaże siO; publikacja z<l\l'ierająca II h:matyk.; vkockich proc.:s<'>w uarollIlic f.:r::.I'.c/o/!'. KONFERENCJA ..TEAClIING CiETYNC,A S::kur!a/owsU VISUAL ANTIIROPOLO(JY". 2 MAlA 2000 Ostatniego dnia Mit;dzynarodowego Festiwalu Filmóll' L1nograliC/nych w G.:tyndze (GiHtingen International Uhnographie Film Festival 2(00) odhyla się konferencja pośllit;cona problematyce nauczania. malo znanej IV naszym kraju. antropologii wi/.ualncj. Pros/O; wybaczyc. że używam kalki językowej. alc trudno znalcić polski. nieopisow) odpowiednik lej nazwy. W tym miejscu nakżaloby choć ogólnie przcdstawić uymże jcst mI a dy scyplina. W dużym skrócie można pmvicdzieć. że kOI1Collym Ilynikiem prac antropologa I\'i/ualisty sq wSIelkiego rodzaju materialy obral.Owe (czytaj: ikonograliezne i lilmOllc) ilustruj'lce Ilsplllczesnc bqd; 'historyczne aspekty kulturowe. Sposób wykonywania dokumentacji obejmuje slerokie spektrum :\t'odków i technologii: od Ołll\lka i kartki papierLI pr/ez fotografię tradycyjną i cythl\\'l- rozmaite systemy lilmowe. na prezentacjach multimcdialnych SkOllUY\l'SZY. Ooecnie najczt;ściej uŻYllanym narzędziem staje sit; cylrowa kamera w ideo on1/. komputcr umożliwiaji!e)' szybki montaż materialów (niemal ekspresow'y w por(mnaniu z tec!lIlikami tradycyjnymi) wraz z zacbowaniem ich pełnej jakości. Jednak nic należy kojarzyć antropologii willlalnej jedynie I wykonywaniem lilmów etnologicznych. W krajach. gdzie istnieje możliwośc uk()lle/enia sludióII I taką specjalizacją. przed absolwentami otl\ierają się coraz szerSIe moi.li\lości /.alrudnienia m. in. II' prasie. telewizji. agencjach reklamowych itp. Ohok typowo technieznl.'j strony pracy (1llorzl.'nie materiałów) antropologia wizualna rozllin<,:la pod loże teoretyczne. Studentom II y kladane sq m. in.: metodologia tilmu ctnogmliczncgo. analiIa lilmów dokumentalnych. pcrcepcjil i sposoby produkcji materialów lilmOlI)Ch w rói.nyeh kulturach. Analiza lilmów oral ich interpretacja lO jeden z dominujqcych obccnie nUI1Ów. lI'i::ua/iści prowadzą rllllnież oiyw ionc dyskusjc na temat etyki w badaniach antropologicznych. Wszakże to oni najczo;ściej borykają się I dylematami czy daną sytuację wypada obsemllll'ac okiem obiektywu ingeruj,w tym samym blyskami lampy liltogalicznej lub ostrym światłem kamery oraz 7.a\I·<,:i:ając sobie pole obsl.'rllacji (nic tylko fizyczne). czy tcż zdać się na próbę 5porZ<\d/enia opisu nic zawszc II'iemic rekonstruującego /.darzenie. jego atmoslery i detale? To lyle slOl\cm wstępu. brak miejsca nic pozII'ala mi na dalsze rozwijanie wiciu innych zagadnicń :! G. L. Killeredge. .1 A. Maditrlane. antropologii wizualnej . .leszczI.' tylko krótka relkksja na temat sposobu Witehcrali in O/d and .\'<.'11' ł.ng/und. Cwnoridge 1929 . lVi/chemii /11 lildo,. ulld S/u(Jrt Fng/and l.ol1dl1n 1971) ~ Ch. I.amer. En<.'Jlli<.'s or (jod London f'i81. 5 B. Levack. ill<.' (i,.<,otScolti.I/1 WildlHIIJI/ o/lóó/·/66:l .. ..Journal \,I'IJnllsh Studle<' 20 (t980). s l)O-]08. �195 okr.:ślania ... no lIlaśni.: ueg.o') Dyscypliny. subd)'scypliny. nauki pomo<:niczej czy jedynie kolcjn.:g.o nar/.,:d/ia alllrorologiun.:g.o·) /e I\zgl.,:du na hlkL że II kilku krajach Europy (patrząc najbliiejl UtIIOI'ZOIlO odr.,:bllc instytuty antrorologii wizualnej. które po wypracowaniu własnych metod dydaklyczny<:h kvlak'l alllrorolog.ów oglądający<:h rLeo)'1I istość z nieco innej perspek1.1' II). naló.y sll\ ierd/.jć. i.c an!J(\polog.ia 1\ iZllalna II pełni Lasługujc na miano subdyscypliny. Konl\;n:n<:ja ..Tca<:hing. Visll<l! Anthropology" odb)'wala się w budynku Institut tUr den Wissenschallli<:hclI Film 1\ (jctynd/.c. /ostala lorganiLOwana z myślą o wymianie doświadczeń mi.,:dzy W/edstalli<:idallli i slud.:nlami 'I. rlacól\ck curopejskich. choć nie zabraklo lakże gości z Chin. ()rg.ani/.alOu:y I\Y ni/ali nadzieję. i..: rarony i dyskusje z poszczególnych ośrodków po1.1\0/,\ określić no\\.: id.:c oraz kierunki rozwoju antropologii wizualncj. Program konferencji obcjmował l!lli.: s.:sj.:. W ricl'\\Szcj dos)'ć szczegółowo prez.:n!owanc były wybrane ośrodki, 1\ drugiej zaś rrzedstal\iono królki.: srrawozdania z działalności pozostałych instytutów, Pnl\\adz'lc)' konrcrl~ncj.,: dr Roll' I hismann (Institut tUr den Wissenschaftlichen Film ~ IWF Getynga) rozrocząl oorady od krótkiego opisu dzialalności rrelegentów z Wielkiej Brytanii (The Granada ('entr.: I()r Visual Anthropology. Unil\crsytct w Manchesterze). Tcn ośrodek reprezentO\\'<II1Yhyl j.:dynic rr/ez trójkę studentóII: Joao Nicolau. Ricardo Leizaola i Angelę Torresan oraz Petcra ('ral\'I(lI'lla by lego uczcstnika kursu, Brak wykładowców sklonił studentów do lIyra/enia \\Iasnych opinii ,) rrogramie kursu antropologii I\izualnej oraz oceny zakresu wiedzy. która lostala im rr;:ck,vana. Nic wnikaj'lc \\ szczcgóły prywatnych poglądów przcdstawię jedynic ogl)lny zarys toku studi('m, /'ajęcia prowadzone są w ramach dwuletniego kursu kOlicząc.:go si.,: pr/.y/.ll<lniem tytułu magistra antrorologii o spccjalności .,antropologia wizualna", W tym czasie stlllknci looligOl\ani "\ do uczcstniczenia 1\' rrogramowych wykładach prowadzonych 1\ instytucie antrorologii oraz odbycia zajęć i praktyk z zespokm wi::lIa!istów, W ciągu dwóch lat każdy kursant rOli inicn lIykonać szcść krótkometrażowych filmów próbnych. Pod konicc ostatniego roku st lIlkn l musi pr;:edloży(' rracę orisową do wykonancgo przez siebie Iilmu dyplomowego. Ci!lmny 111rrohlemel11, lla jaki uskarżali się wszyscy studenci obecni na konferencji, jest brak równO\\agi rni.,:dzy t.:orią i praktyką. Podczas gdy część teoretyczna jest związana glównie z og(')łnymi zagadni.:niami antrorologiczn)'mi (nie nal\ iązującymi do antropologii wizualncj), praktyki obejmuj'l l\y!qCl.nic elementy tcchnik łilmo\lych nie uwzględniając kwestii antropologiunych, SlIIdcnci tY!l1 bardziej sq świadomi hraków programowych kursu. iż płacą za kształcenie niel11ale kwoty pi.:ni,'dzy (kursanci krajów Unii Europcjskicj placą około 3000£ za rok, chętni spoza Unii musz'l się liuyć z lIydatkicm około 7000£ za rok). I'ruentacja dr. RolI;1 Ilusmanna. pro!: dr Barbary Kcifenheim oraz Manfrcda Kriigera zapoI.nala uczestników konferencji I. etapami realizacji projektu utworzenia Thc East Asia Institute for Visual Anthropology na Unil\(:rsytcci.: .Iunnanu II' Kunming (Chiny). Program w całości sponsorOl\'any przu Fundacj.,: Volks\\agcna pOI\sta! rrzy wspó1rrac)' pracowników IWF w Getyndze oraz wladl Unillcrsytctu .Iunnanu w Kunmingu. W imponującym tempic jednego roku (pierwszy ctar projektu I.osta! zakOliczony \\ lutym 2000 roku) zdołano od podstaw kompletnie wyposażyć pracownię do nicliniowcgo (<:ylrowcgo) montażu filmów. rrzcprowadzić z~~jęcia ze wstępu do antrorologii (euroal11.:rykilliskiej) i antropologii wizualnej. mctodologii tilmów etnograficznych, analizy lillllów. wrrowadz.ić studentów w praktyczne umicjętności kręcenia filmów oraz ich montażu. (irura lIyoranych stulkntlJ\\' składala si.,: z 12 osób. Ząjęcia praktyczne odhywaly się w zcsrolach dwuosobOl\ ych, KOlicowym dcktcm rocznej pracy było stworzenie 5 filmów 1\ ealości I\'ykonanyeh WZ.u studcnlów. WykladO\\'cy (oprócz prclcgentów wykłady prowadzili rÓ\\Ilic;i rracownicy I,arraslani z innych placll\\ck) wprowad;:ili studentów nic tylko IV umiejętności rraktyC/.ne leu tabe w 1101IYsrosóh nauczania (odmi.:nnc od chińskiego ujęcie antropologii) oraz laehęcili do rrzcłamania I\ielu harier kulturowych. W każdej wypowiedzi podkreślali, i:e ich zaj.;cia rrzcoiegaly cdem cakgo rw:dsi';l\zi.;cia spokojnic hez ingerencji jest lIyksztalcenie czynnika kadry, która partyjnego w wyniki w przyszłości prac, Głównym samodzielnie będzie realizo\\a~ rrogram lai.,:ć \\ ramach antropologii wizualnej, Drugi etap projektu będzie polegał na 11l1\orzcniu centrum dokumentacyjnego l\Taz z wypoLyc7.alnią materiałów filmowych. Czy dzisiaj moi.na ml)I\'ić o sukcesi.: rrzygotowanego w tcn sposób projektu') Z pewnością tak. bowiem spośród 150 lilmll\\ na(kslanych na studenck,] część konkursow'l Festiwalu Filmów Etno- �196 gratiC7.llych do linahmcj mingu, Co II ięccj. jeden prcJ'ellTacji J'ak\\alilikollano 25 J' c/ego 3 autllrslwa s\Udenl('lII z nich Qil/g. the nell's!J0fJerl1l{/1I autorstIla Yi Sichenga zdohył z Kunwyrói,- nicnic. W dalszej części konkrencji wyniki swoich prac preJ'elltOIl ala grupa os(')h J' rhe Visual Anthropology Curriculum z Uniwersytetu w TromS(l (Norl\egia), Rosella Ragazzi oraz Bjiirn Arnsten (wykładowcy) omówili reaiiJ'owany program kształcenia, Co dwa lala na pełny kurs antropologii wizualnej przyjmownnych jest 8 studcntów, Zwykłc jest to grupa składaj'lca się z czterech osób uczących się na uniwersytetach norweskich oraz czl<:n:ch osóh I krajów Ir/,eeiegll świata, Ze wzglydu na rozwiniytą Ivspólprncc; uniwersytetu z plac(lIIlami naukOl\ymi w Kamerunie . ..ohca'· część słuchaczy jest nlpraszana lIlaśnie z tego kraju, W t;uie POC/.'ll"owcj Kamcruriczycy zobowiązani są do zaliczl'nia wyklndów z antropologii kullu[,(lIIcj, Dopiero potem ro/,poczynają wspólne zajęcia z Norwegami. Cclem tak zaplan<lIIanego programu jest pr/ygolowanie studentów (z ohu stron) do pracy II odmiennym środollisku kulturollym. Praeuj'l II grupach dwuosohowyeh (po jednej osobie z kaiLkgo kraju). laie;cia I<:orel) czne ,,\ prollad/One równolegle z praktyką 1<:renollą Umiej~tności praktycZlJych nauczaj,\ p ral'O II nicy Iwiw:ani ze środowiskiem filmowym i tclelvizyjnym. Studia kończą się zuaniem egzaminu dyplomOIIego składanego w oparciu o przeds1all'iony materiał lilmowy i prace; pisemm\ Iwiązaną ll:malyonie z I,agadnieniami zawartymi w tilmie. Wypowiadaly się również dwie ah;;olwcnt"i z Tromso: Ingchorg Solvang (laurealka s!Udenckiej części festiwalu. autorka nagrodzonego lilmu. }'esterdm' (/ gir!. tIJ/lwrr01I' II wIJnwn) oraz Marcela Douglas. Doceniły sposób przeprowadzania zajęć. a sJ'oeg(')in'l uwagy J'IHóciły na nieocenione korJ'yści z r<::aliJ'acj i iuei współpracy ze studenlami z Kaml:runu. Druga część konfCr<::ncji poślI'ic;cona została król"im raportom J' dzialalności ośrodków antropologii wizualnej II' Leiden i GetyndJ'e. W rJ'eu)'w istości ..skrócone" n:lacje nic odhicgały ou pełnych prcz<::ntacji J' poprzedniej CZyści obrad. Pieni si II yst'lpi Ii ~etje l'oslmCl i SiecI' Meyknecht z Uniwersytelll II Lcidcn (Holandia). Tryb rl'alizacji J'ajyć II' tym ośrodku odbi<::ga lormą od prezeJllowanych poprzednio. Grupa 12 studentóII zobolli,vana jest do Uo.e;szczania na zajycia kursolle z antropologii. Na pierwszym roku mUSI<\ dodatkollo zaliuyć pr/.edmiot z lotograli i etnograficznej. Program antropologii wizualnej wprolladJ'any jesl od dru~iego roku studiów i obejmuje wykłady oraz praktyki prowadzonc prJ'cJ' tri)' micsi'lee. Irzy ra/.y w lygodni~1 (4 godz. wykladów i 5 godz. ćwiczeli). Taki rozklad zajęć lIIrzymywany jesl pr/o czlery nastypne lata. co \I' efekeie pozllala J'akończyć studia magisterskie: z dyplomem antropologa o specjalności antropologia wizualna. Każdego ioku wykładane są inne prJ'edmioly "ierunkolle. I tak: rok pierwszy. \O czas na wprowadz<::nie do mc1odologii i teorii lilmu e:lnogralicmego: drugi poświęcony jest IV calości na naukę ohsługi sprzętu lilm(lIIego onI!. technik !llontaiu: na roku trzecim studenci opracollują próbne badania t<::re[1O\le, natomiasl ostatni rok POŚI\ i.;cony jest na realizację filmu dyplomowego i napisanie pracy. W I.eidcn pr<lIIad/One są takie odrębne zajyeia z antropologii wizualnej dla doktorantów. Ico. tylko II za"rc:si<: [lllmOC) Ic:chnicmej. Ostalnim raportem przedstawionym na konkrencji 11) la rdacja z przygo[ollaó do warsztatóI\ letnich w IWF II (jc:tyndze. Beale Lngdbreeht II' skl'lkie omólI ila program coroo.nych spotkań zaznaczając. iż \I tym roku do zajęć filmowych zoswnic dodane II pl'llllad/enie do prC/.cntacji multimedialnych. KonlCrencję zak0l1czyl Roi r Hu~,mann dziękując obecnym la pr/.)'b) cie J' odkglych ośrodk{lII i wyrażając nadzi<::ję, że każue z dotychczasowych spotkaó II' ramach M i.;dzynarod<lIIego Festiwalu Filmól\ Etnogralicznych w CJctyndze przye/.ynilo malo znanej antropologii wizualnej. Kolejne spotkanie. si.; do poprali) jakości nauczania wciąż zgodnie J' harmonogramcm. oubęuzic się w roku 2002. fJr::elllys!ml' flinco �197 () I)WI J!WC/N'\ KONITRI·:NC.I/\ EUROPI:JSKII:GO I\~ IIWPOI.()(j()\V SPOUT/NYCII. KRAKÓW. STOWARZYSZENIA 26-29 LIPCA 2000 6" Bi(nni:J! 11II'OP(;1Il!\ssllCl<llion ol' So(ia! Anthropologists Conferell(;e była pierwszą konfer(lH:.ją tcgo SIO\\;lr/) s/.(ni'l lorg<lnlzo\\ <ln:l w Polsce a zarazem najwi.;ksz.ą z dotychcz.asuwych. B) la j(dnoClcśni( j(dll" l. n<lj\\ i.;kszych mi.;dzynarodo\\ych konfercncji z zakresu nauk społcczn:ch .. ia"i( ki(dy"ol\\ ic" ),!ościly \\ nasz.)'m kraju. Zgromadzila ponad 500 uczestników z kilkuJ/i(si.;ciu P:II·IS(\\. kll·)J'/.y \\yglosili blisko 400 referatów w trak(ie obrad plenarnych. posiedzenia ot\\anegn. okol,) 'iO sckcji prohlclllo\\ych nraz wystąpili w ramach "okrąglego stolu". Przygoto\"lIIa I.ost<l/:I prlCl KIlIlIilcl . i.wko\\')' Konti:rencji (przewodniczilcy G. l3aumann. sekretarz J. Ikslard-C:llnps. Cllnnko\\ i(: r-..l BlIcho\\ski. Ił. I)onnan. M. Kcmpny. G. Kubica-Hellcr. I.. Kurii. / .. I'dach i M. Scg<l/cn). Knlllilcl Micjscowy (pr/c\\'odniczący Z. Mach. sekretarz (j. Kubica-I kller. CI.lon"o\\ ic: M. Bucho\\ski. M. KClllpny i Cz. Robolycki) oraz. Biuro Konf'crencyjnc ((i. Kuhica-llellcr i K. Km\alski). mające oparcie \\ Instytucie Socjologii Uniwcrsytetu J<lgicllo(lskicgo. \\SpOnlag;lIlylll 11I'/.CI Instytut Etnologii tegoi, Uniwersytetu. Knnfercm;j<l pr'<lcm\a/<I pod n<lZ\\;\ ..('l'Ossing Categorical Boundarics: Religion as Politics-'Politics <ISRcliili(lJ1". Nic ngr:IJlicz) 1<1si.; jcdnak do analii':l)\\ania relacji wymienionych w jej tytule religii i polityki. Wskaz) \\ala. II' oparciu o niezwykle szero"'\ problematykę obrad, na polr/.el1.; pr,Ic"raClania u~I;J1onych i osll) ch granic wielu innych równicy. dziedzin życia społecznego i zalllkni';l~ch po;.,:ć. .lui. \\ \\: klad/ic inauguracyjnym ..Ilra\\ing Lines in Moving Sand" Zygmunt 13auman. mll\\ i'IC o \\ Irastal'lcylll IJlaczeniu miejsca w podlegającym globalizacji świecie. nawicv.al oolrud(l\\ pr/ckraczani:l granic pr/.c':lr/cni i kultury b.;dących udziałem Bronislawa Malinowskiego ijcgo wi:lsnym. 1)0 spralI pr/l'str/cni powróciło pierwsze posicdzcnie plenarne. kierowane przez /d/islawa Macha. kll'lI'e /aj.,:lo si.; konicclllością dekompozycji mentalnych gió\\nie. dotyehCi'JlSowych pod/ialó\\ obs/anl\\ curopejskich. \\ ymac/aj'lcych I:uropie Środkowej roi.; europejskiej pel)'tCrii. Na podSt:l\\Il\\l'j leln'ltyce konfercncji. \\y/'naezonej przez relacje między religią a polityką, koncenlro\\.J!) si.; pr:lcc drugicgo pnsiedzenia plenarnego ..Civil Society and Religious Minorities" (kicruj:lc:l c, Nc\ cu) mai kilkudz.icsi.;ciu sekcji problemo\\ych, takich m. in. jak: ,.Conlemporar.\ l\i\'(lpog:lnism:\ ()uesl roI' What'.'" (kierujący V. I\. Shnirelman): "Political Religion and Ci \ it Socict)" (k icrui'lcy W. Schi 1I;lller): ,,1'01it ico-Rel igious Iliasporas" (kierujący S. Vertovec): ..Religion and LIIllulion or Political Organization: An Anthropological I\;rspectivc" (kierujący D, M, BOllllarCllko i A. V. Korotilyev): "Rethinking Primordialism: Kinship. Rdigion and Ethnicity in the Fmmation or Modern Nationalism" (kieruj;\cy J. R. L10hera i J. Beslard): ,.The Politics "fThristian Missiolls" (kierujilC<1 B. Mcycr): ..The Politics or Religion in the Balkans; Neighbors. Lnemies, or (ihosts"" (kicruj'lcy .i. M. Schwartz) oraz. "Polit ics. Religion and Rcmembering the Past" ("icruj;\cy Ił. Ilauk:\ncs, I). KancITi F. Pinc). W ramach konl\;rcncji St\\orZOIlO r()IInieJ. moi'.Ii\\oŚci prezentowania problematyki wykraczającej po/a .jcj gló\\ n\ lL'lllal. /\\ iiV:lnej / s/.erokim zakresem zainteresowal'j członków Stowa1'0 szenia. :I t'lki.c miejsccm obrad. Różnorodność poruszanych 13gadniel1 była ogromna: od stosun"u do Z\\ icr/'lt i ich Inicjsea \\ ktdtur/\.' do antropologii d) plolllaeji. Nie moglo w Krakowie lahraknąć sekcji pO~\\ i,;cllnej Bronisla\\ m\ i Malilll)\\skielllu: "Malinowski: Between Three "'orlds" (kieruj'lca (i. Kuhic'I-llcller'). Waz.nylll i potrzebnym \\ątkiem konferencji zorganizowanej \\ Krako\\ ic hyla k\\eslia lo~()w zyd()\\skich \\' Furopic Środko\\ej i na świecie. Analizowano ie \\ (rakcie ohrad d\\(')ch sekc.ji: ..Reprcsentation or War and Genocidc: Auschwitz and the Holocaust ill ('olllparali\e Perspecti\c" (kieruji]cy A. Orla-Hukowska. S. Peter i J. Webber) oraz ..Jews and Their Fcllm\ ('iti/ens in Post-I iolocaust Society" (kierujący I" Mars i M. Shokeid). Trudne dla uues[niJ..a kOIlJC:reIicji z Polski h) lo \\ysląpit:nie .Ionathana Webbt:ra ... Authorizing Ilislories in Cultural Sell' Ikfinitiolls: Ref1cctiolls on the Polish ()ueslion in Post-Holocaust Jewish Historical Consciousness". Tym. co \I) \\oluje protes!. nie by! jednak obraz Polaków przedstawiony \\ rekracic. leu ohraz. /yd()\\ ... K\\estia polska" została zdc1iniowana i zaprezentowana tak, jakby rod/.ila \\ ~l'lunic Ilcgal\\\ Ile postal\ y i.ydów wohec Polaków. RetCrent nie dostrzegł zróż11 ico\\ an ia śrOl!<)\\ i'.k l.ydm\s"ich \\ ich stosunku do Polakó\\, nic ro/umie chyba zlozonośei stosunk('lII /ydowsko-polskich. lItl'\\ ala raczej dOlychczaso\\e. niekorzystne stereotypy. 1 �198 Probkmatyka polska przedst<l\lian<l została pr/.el badaczy I.arówno polskich. jak i pochodzących z innych krajów. W progr<lmie znalazl~ się re krat y mÓlli'lee o religijności II Polsce: E. Klekot. .. Devotional Images in Polish Pilgrimage": A, Nied/llicdi ... The Iloly !con li'om Częstochow<l: Its Conte\ts. Mcaning and Political Usage in Conlemporar~ Polish Mithology" i i\. Ostrowskiej ... Our Lady or Constalll llelp: Uses or Material Culture in the Polilics or Fieldwork". Zrozumiałe zaintercsowanie 111.budzily zjalliska spokclne na pograniczu polsko-niemieckim. analizowane II' rcICrawch U, Meinhor i D. (iałasińskiego ... Rccon/iguring 1:<1sl-Wcst Identities: Family Diseolllses in German and Polish Bordcl' Communities" oral i\. Kennard ... Transboundary Cooperation as a Vchicle lilr eullural Inlerchange: The German-Polish Hordcr", Przcmiany ustrojowe i zmiany tożsamości mlH'lIvili .I. Kubik ... Civil Socic!y as a I liseours and as a I:orm or Social Organization in Communism and Poslcommunism" (refer<lt pr/,eniesiony z sekcji problemoll'cj na sesję plenarm\) i M. (jalbraith . ..(iclling Closcr to the West": (ieographic Metaphors ol' kieillity in Post-Communist Poland", Polakami poza granicami kraju I,<,jęli się M, .lanOlISki ... Thc Meaning or "Polishness» 1'01' Poles in lhe tlK" oral. M, Trojan ... Pollerkss People in lhe Circk or Economy. Religion and (jender: Polish Villages in Contcmporary MoldO\a", KonfCrcncja i dobrze przygotowane jej n<ll'zędzia i dokumenty: program i księga streszczeń refcmtów. pozwalają zorientować się w charaktcrze I\spólczesnej antropologii europejskiej I. jej problematyką. uznaniem wartości bmhul tcrenowych. pos/ukiwanicm IH)\\'ych laloi.dl tcorctycznych i bardzicj adeblalnyeh II stosunku do r/eczywistości pojęć. l\TeSl.cie z IlI'ai.lilHlścią wobec ważnych społecznic problemów, l.achęcają również do postHllienia p~ tania o kondycję antropologii II' Polsce: czy jest już ona samodzielm\ dyscyplin;l uy raC/ci miejscem spotkań glólvnie socjologów i etnologóll·') Czy stanowi jedynie odbicie idei pr/e,iętych l Zachodu. Cly też współdliala IV kh rozllijaniu II oparciu rÓII nici. o polskie doświadClenia naukOIle',' Uzupclnieniem naukowej części konkrencji bylo I.cbranie ulonków I':ASA. poświ"cone spralvozdaniu l dzialalności II' okresie dwóch ostatnich lal. oCl'nie swnu obecl1l:go (1164 czlonków Stoll'arzys/,enia I. kilkudliesięciu krajów Europy i śII'iala. II tym 23 l, Polski) oraz planom na przyszłość, Na miejsce kolejnej konlCrencji II roku 2002 Ilybrano Wieddl, W ostatnim dniu konlcrencji przcllidziano uas dla II ystąpil~nia Richarda Fma - pr/.CIlOdnic/.'lcego Wcnner-Gren Research Foundation ti)r Anthropological Research. który mllll' iI o nlOiliwościach korzystania. także przez badaczy z Europy. z pomocy tej instytucji, Uczestnicy konkrencji odwiedli li towarzyszącą jej. niezmiel'l1ie interesującą IlySlallę .,MalinOllski Witkacy, I'otogralia: Między nauką a sztuką". przygotowaną II Mu/cum Narodowym w KrakOII ie pod kiaunkiem Zbigniewa Bcncdyktowicza, WystHlla la. któr,! zaslczycila obccności'l I !elena Wayne. cI'n'ka B, Malinowskiego. sIanowiła I.nakomitc poszerzenie sckcji POŚ\I ięconej temu uczonemu a jcdnocześnie ulatlliala zrozumienie ducha miejsca. jakim na prze/omie XIX i XX wieku byl Kraków i Galicja, POL,yteezne były wystalI y nOllości prcz.entOllane przez spcejali/,uj<lce się II' publikowaniu prac antropologicznych Inanc. zachodnie domy wydawnicze, Konlt:rencja zostala niezllykle sprawnie zorganizo\lana i pr/ehiegala II dohrej atmoskrze. kh')ra uj;;:la. na przekór pracownikom n ienaj lepszej i studentom pog.od/ie. liniII ersytetu wszystk ich UClCSln ikÓII, Organ izaton>m Jagiel1mbkiego. nakż,! si.,: II~ rai) najwyiszego /higlliell' ANTROPO/.ODZY Jakie S'\ szanse dzy mogą obecnie Jakie są możliwości SK/.,\IM.I,t\ kon ferencj i. uznania, .Jasil'lI'ic:: BRON" pracy antropologa II dzisiejs/ylll zmieniaj'lcym si.,: ślliecie') (id/je alllropoloznaleić pracę. która da im sat)'sl~lkcj;;: larllllno materialn<\, jak i osobistą'.' prae~ II dziedzinie czystej antropologii',' Jakie stanOIIiska okrują możliwości wykazania się wiedzy antropologic/ną I.dobyt'l na unillersyll'cie" ('/,~ moi.lilla jest egz~ steneja opal1a Ilyląc/nie na C/~StO anIropologicznym zatrudnieniu" .1c~li lak. to dlaczego mamy ai. tylu �199 \\ ~cduko\\·an)'ch antropologó\\. kt(l("zy nic mogą znalcić pracy II s\\·ojej profesji') A skoro wk trudno znalóć' prac.; \1 <Inlropologii to jaka jest. i uy nadal istnieje wartość zawodu antropologa l. liccncjalLlll C/y I~tułelll nla~istra \1 obecn~ ch C/asach'! Cl.y 1\ ogóle istnieje scns i potrzcba \\~ kszlalcenia C/ysto anlropol(l~iCl.nego" Cl.y studenl:i wied/ą i zdają sobic sprawi; z tego co ich Cl.eka i jak,! prl.~vłość Illaj,! pl·l.ed sob'l" Wyliel.<lne p()\\yie.i pytania nurtuj'lce mnie nieustannie zrodzily idee niniejszego artykułu. Chc.; si.; podl.ielić moim punktem \\idzcnia (Polki studiuj'lccj II USA) na dzisicjszą syt~rację ś\\·ieio upieczon~ch antropolog'''w \\ USi\. Moie mojc spostrzci.cnia. uwagi. troska i lęk o I:zystość naSl.cj rrok~ii Ibiegn'l si.; l. ll\\agami innych "ainlercsowan~l:h. Może pobudzą inne serca., ulllysl)'. a może (pobożne mojl' ż~Clenie) sCClllen1ujl\ nasz'l proksjonalną solidarność. Artykuł jest oparly na doś\li,ldClcniach \lia,nych i na doświaducniach moich kolegów i kolcżanck ze środowiska uni\\ers~ teckiego ..\Ialu'll:) ch"' na konkurencyjnym amerykańskim rynku pracy. Chc.; jednoC/eśnie podkreślić. ie artykulniniejszy nic za\\·iera żadncj analogii do obccnej sytuacji \1 lej dziedl.inie na rynku polskim . .lako slulknlL! I\\dl.ia/u antl"Opologii kulturollej na Unin:rsity of Ilouston zauważyłam. il~II i.;bzoŚć l.ar(lIlIlO ~tudenl(l\\ kOliC/"c~ ch studia antl"Opologicznc. jak i tych. którl..y już je ukoliC/~ li. bm~ ka si.; l. II ielkimi trudnościami szukając prac~ \1· antropologii. Dyplom ukończenia studi(l\\ II yisl.~ ch \\ obecnych C/asaeh niestety nic l.a\\Sl..e warunkuje otrl.ymanie pracy. Nic mÓ\li'lc już o pl"Olilu pracy. k«)I'ą Illaścicicl dyplolllu będl..ie wykonywa!. Smutne tcż i to. że ukochany dyplom lllltomat~cznic nic gl\arantuje ul..yskania pracy. 'lóII i si.;. i.e II~ bl.tilkenie określa \Iartość ulollieka (") - nic wszu)'nam polemiki na ten temal. WSlyscy zda}.'my sobie doskonale spram;. że II życiu sukces zawodowy I.dccydowanie Ll\\arunkollany jest solidnym lIybl..takenielll. Na progu XXI wieku dobre wykształcenie jest absolutnie niend/..OII ne d la I.apel\llienia jakiejkolwiek prac~. zwlaszcl..a II' Stanach Zjednoczonych. gd/.ie k"nkmencja !la I'ynku pracy jcst większa niż. gdziekolwick indziej na śwkcic. Ale 11<1\1 Ci w ohl iCl..u p(mstaly ch. na/II ijmy to rozhieżności. dy plom uni\lersytecki nadaljcst magicznym kluCl.em Otll ier,lj'lcy m dr/IIi do sukcesu I.awodowego i finansowego. co w konsekwencji II zbogal'" sukces osohisty. I.in:ncjal (II USA Bachelor Degree) i dy piom uniwersytecki (magisteriui11) 7. j:lkiejkohl iek d/iedl.iny automatycznie - tutaj IV USA - określa stallk," płacy zdel:ydoI\anie lI~isl.l! od tcJ. ktlir:1 olrl..ymuj,! ludl..ie /e średnim Ilyks/takeniem. Wedlllg nlllich Ilhserllacji pr/y kry i niel\(\tplillie I..niechęcaiąey dla przysl.łyeh pokoleń jest t~lkt·. I..e anlroplllogii II dl">l iii ohecnej ni,~ można traktollać jako .icdyneg.o pelnoctatowego zawodu. Coral. II i';l'l'j II y kvtakony ch antropolog<i" I..najduje I..atrudn ienie II· dl..iedzinach zupc!nie nic 1.11 i,vanych I.e slloim II y kvlakeniem. Wi.;ksl.OŚć / nich. 75%. jak wynika I.. moich badań. dla /apellnil'nia sobie linan"olle.i egl.yslencji. /muszona jest do pracy w diametralnie innych od profilu II~ kvtakenia /allodach. ('oral.. więcej antropologów traktujc prac.; w swojej ulubionej dziedl.inie bard/.iej .iako C'lŚ dorYIVuego. na weekend)'. jako hobby. pOl.walajl\Ce im realizować niespc!nione marl.enia. '/. moich badali II ynika. ie na 100 studentów koóuąeyeh uniwersytet z antropologicznym II y kvlaln:niem okolo 20"" /najduje pracę II' swojej dziedL.inie ue7'lc antropologii na uniwersytecie. 1niej nii 5'\, hadanych /.alrudniona jest II Inu/.each lub podobnych placówkach. Pozostali (75"0) I.lllusl.eni "I /naleić I.l1trudnienie II innych dziedzinach. bardzo odległych od czystej antropologii . .lak: bil.nes. komunikacja. handel hankollość. międl..ynarodoll Iinanse. marketing. y i inne. Ponad fundacje. 40% organizacje ankietowanych I:harytatywne. tcle- wypoll·iedl.iało się. mai'lc nlOilillość P'\\\lt"rnego podejścia do uzyskania dy plomu .. poważnie"' I..astanowilaby się nad Ilyborem 'lItlropologii. 'I. II ~ Iliad(l\\ II ynika. i.e polowa / nich wybrałaby inny niż antropolo- Ż\: gia kierunek ... b:ml/icj prakty cwy" (jak się im spokojne jutro i pelI ne l.abl'l..pieCl.eni,: brałoby ty Iko 30"", hadany ch. Na pr/ek,'lI' ..niesprzYiaj;lcynl Iliatrom"' ślę. że dypllllll z antropologii /apellni mi niektórzy z badanych lIyral.ili). który gwarantowałby linansowc. Antropologit; jako kicrunek studiów wyi moie stale kierowana mlodzielicl.'1 naiwnością. myutrzymanie 1\ prl.yszłości. Jednocześnie zdaję sobie doskonale sprall"<;. ie nic slanml i on dl..iś takiej samei lIartości Dlatego. /e l..l1lienily sit; Clas\. Imienily sit; zapotrzebol'ania jaką niegdyś stanowi!. Dlaczego? na rynku pracy. zmieniły się wa- �200 runki środoll·iska. Prz.:sun.;l~ si.; granice "rajó\\. ro/\\ in\'la ,i.; tl'chnika i Il'Chnologia. a tu wszystko. automalyczni<: po<:iągn.;ło za ~:oh;l zmiany kultur<)\\ e IW cal~ m ś\\ieci<:. (ill)oalny tn:nd do ogóln<:j unilikacji. do Ilzgl.;dnt:go uj<:dnolic<:nia ś\\ iata. zmil'nil pron!. <I w s/.CIcgólnuści potrz<:b.; nasz<:go sensIl slricle zawodu aJllropolo!!<I. lklinity\\nic. Illuim Id<lnielll. Illy <IntropoloeIz.)'. najbardz.i.:j Oclc/ullam) .Janik" cz~st.:i proiCsji i drastycz.nc g:lśnil,:cic z<lpotrz<:b()\\ania na antropologów. Coraz Illnicj prl)\\adzi si.; antropologicznych badali t<:r<:no\\ych. W ooliuu rozwi.iaj~c.:j si.; t<:chniki. tcl<:kornunika<:ji. przcmysłu \\yczcrpują si.; zasuhy tllh~ IC/\ch kultur agrcsywni<: \\}pieranyeh przcz multillliliono\\c konc<:rny otllieraj:jec rynki pracy. I) nl S:11ll1111liczha anlropulogll\\· Laangażo\\anych \\ odkr) \\ani<: lcgo co nic zostało jcszcze opisanc i I.dl'liniowanc lcż maI<:ic z dnia na dzieli. Głównie: ulal<:gu. ze: ni.: je:st to okeni<: intratllL' 1:I.j<:ci<:.InIH:,torzy s/ukaj'l szyhszych niż odkryci<l /11T(ltÓ'x pieni.;dzy. a lilanlrop,ill l1i<:slL't\ j<:st cor:1/ mniej. 1'vlin.;l~ jU7 da\\no czasy Bronisława MalillO\\Ski.:go i Ruth Iknedict. Iliuapr/cualn~ch pioni<:r(l\1 d\'scypliny. dla któryeh anlropolugia hyła pasją ich życia. Oni mogli sohi<: na to pozwolić. Troska o utrzymanic sichi.: i Slloich rodzin. 11/.gl.,:dy linansO\I e i matcrialnl" nil' stal~ im na pr/ ..:s/.kod/ie spełnicnia marzcli. W lamtych czasach t;lcY.iak uni byli na \\,Ig\' zlola. /. drugiej strony slyvy si.; opini.;. że Illaśnil: /mieniaj,\ey si.; jak w kal<:jdoskopie Ś\\ial ,lanO\I i niepO\\tar/.ahl:l ok,uj.; ula wyksztakonyeh antropulogów. i.e właśni<: ta zmi<:niaj:tea si\' r/.eu.ywistość otwi<:ra podwoje II·idkich Illożliwości pracy \1 dziedzinie antropologii. Tak. jest II tym II ielc pra\\dy. Antropolog iSlni<:jl: nadal i 1.'l\\sze bo;dzi.: i,tnia!. Osobiście: "Id I';. /<: pr/.<:i.~.j<:bide ..lri.;sienie ziemi·'. \\~ci;\ga.i'lc z tego tra/ile lInioski. Problcmlylko iiu napr;lI\d.; taki<:h anlropolo!!ólV polr/eoujelll~" .lak \\ynika z Illoi<:h obs<:nvaeji Ili.;kszoŚć antropl)!O!!Ó\\. \\ c<:lu sprostania \\yma:,o.aniom ob<:cnego amerykallskicgo rynku pracy. zlllus/Ona jest do pr/.ck\lalilikO\I:lIlia si,;. Nadlllil~nic mus/.;. że zldaszeza antropologia kulturowa i SIOSOIlana jako pr/<:dmiot unilllTsytecki te/ stalc sii; zmienia. Zmi<:nia si.,:. bo do:i\li<ldcz<:nia z pr/.<:szłośei okr<:,;Jaj:\ \\1 nlagania n(lII.:go wizerunku antropologii jako dzicd/.iny nauki. Antropologia \\ oparciu o posiadan:l \\il'lo\\·ickoml \\i<:dz~" stała si.; dziedziną pOITl.<:bną do kOlmlynllllania zachO\lali lud/kich. Nie vubi,\<: dalel-.n. antropologi.; stosuj<: si~" przy pla1l(l\\aniu duży<:h ośrodkóll urhanist~ulllch Iw ulatllić i /s~nchroniz(mać ży.:ie multikulturll\\ej. multielniun.:j spoleunośei d:m<:gl\ t<:rcnu. Najlli~ks/yl1l paradoksem II t) m \\vystkimjest dl,1 mni<: fakt. 1<: mimo tak \\ i<:lkich trudności zwi'l/any<:h ze znaluieni<:m pracy II antropologii. liuha stlld<:nIÓ\\ \\Ibil:raj:lcych Idaśni<: t.:n ki<:runek sludióII na alTleryk~lIiskieh unilll:rsytetach z roku na roI-. IIITasta. /.aint<:resllllanie. szacunek i r<:spekt do saml:j d~s<:ypliny t<:i. \\zrasta z dnia na d/i<:li. W<:dJlIg hadall przcpnllladlony<:b pr/Cl Al1ler~ kaliskie Tl)\larzyslllo !\lllropologiC/.nc (!\meriean ;\nthropolollical Asso<:iation .. AAA) \1 ostatnich d/.i.:si.;ciu latach liczba stud-:nt<"l\\ II:hierając~ch antropologi.; .jako kil:runek stuuiów Illrosla o 109%. Z pellnością \\'zraslaj,!c<: zaludnieni<: ś\\ iata doklada do tego \\'zrostu. al<: z drugiej strony rosną wszelki<: zapotrzebowania ś\\ ia!:1 I. minimalnym \\/rostem potrz<:b na antropologów. Ijezba \\yks/.lałc(lIl) ch antropulogów wITasta mo/<: dlak'go. Zl: uniwCI"sylet nadal kusi młodych iudLi mityunym \\izerunkiem antropologa. poc!ró/nika. odkrYlI cy prz.edSla\\ ianego najcz,;ści<:j (bo to lak lad nie Ilygl;lda na ooralku) \\ szortach khaki. kapeluszu. tradYl:)jnil: I notatnikicm II r.;ku. naju.;ś<:iej w olouelliu tubylczych dzieci. Liki \\ Jaśnie ohraz. nicllątplilli<: kusi młoelych ludzi. kIÓI"!) h.;d;l<: na dapi.: roz.\loju lllnysIOl\<:gu na pO/iomi<: uni\\<:rsyt<:ckim.ies/uc nielvicle wi<:dz'l o i.yciu i nic SCIpelI ni eo chcą I nim z.robić.1 ac~ mlod/i lud/ie. II !ączaj,tc mnic. podatni są bardzi<:j nii. ktokohli<:k inny na Śl\ial przyg"ld III i;van~ z opis~ Ilanicm i odkrywaniem tego co jeSlu<: nieznane. niabadane. Nie rna co ukr~ Ilać. alltropohJgiajako (!I:i<:d/ina naukOlla jest niel.\l~ kle eieka\\a. pasjonuj:lea i pr/y<:iągaj:\<:a ka/llcgo ml'lLkgo ulll\\ ieka chcącąo zarówno ..odkryć ,'i.:bie. jak i innIch". ;\It: t<:n obraz antropologa j<:Sl lli<:sl<:11hardl.o podkolorowany i tym samym ni("/w~ kic odkgły od olauaj:llTj nas I·Z':CI~II istoŚL'i. kst to moim zdan i<:m ularty. sz<:roko rozPO\\ sz<:chn ion)' st<:r<:otyp. .lc7.cli \\i.;c tak \Ii.:lka liuba slude:ntlm kOliu} studia antropol()giClIll: i skoro tak trudno o prae.; antropologiClnq. tojaka zatem j101I·inna hyć slrat<:gia mlod~ eh :lIltropolo)!lm. /Ini<:rzająca do uzyskania intmlncj pO/}cji \\ ohecnych Clasa<:h'! .lak ma sil,: uki<:n1nkO\I;rć ś\\ i<:/() upi<:Clon~ �201 antrorolog u/,brojoll\ .Jylko"' \\ s\\oje wyks/Jalcenie by makźć zatrudnienie. które dawałoby jednocześnie .. kawalek ehlcb'I·· i możliwość zbadania relacji opartych na stosunkach mi~dzy sIeroko ro/,umian;l kultunl na co dzieli a ludźmi. Antropolog. który chce urzeczywistnić swe osohiste ambicje i marlenia bycia antropologiem. napotyka na stalowy mUL Pomijam już lakt ogromncj konkul"<:ncji na amcrykaliskim rynku zatrudnienia jako takim. gdzie ogromna zawodo\\'a specjali/acja, post.;P \\ każdcj dziedzinic. nic spr/.yja antropologom, Tempo rozwoju ameryka(lskicj ckonomii. kU'll"<:\\zrasla z każdym dniem. nie staml\vi wielkiej perspektywy dla antrorologa opus/C/.aj;lcL·~o uni\\ersytet. l)c1inity\\ nie stwierdzam. ze antropologia coraz hardziej slaje si.; d/iedzina cksklu/.)\\ ną \\ysoce elitarną. hardziej dla pasjonatów, Staje się dziedziną ludzi z odp()\\ icdnilll z<,,;obem linansO\\ym, Fakt. że nadal istnieją i b.;dą istnialy organizacje. fundacjc sponsmuj;lcc badani;1 antropologiczne. nic powi<,:ksza rynku zapotrzebowania na antropolog/m \\ n'>\\ ny III stopniu C/.) na\\ el slosunko\\o odpowiadającym", wyprodukowanym" antropologom, Oczywiśeic nic lllo/na I,a l(l wszystko \\ inić amcrykaliskicj gospodarki. Ale moi:e warto się \\ tym momcncie zaslan(1\\ ić jakic jest sl.ych czasaclf' ('/Y \\arto bitakić aż mu nic mog.! /nalc;ć zatrudnienia w kolwick prac.; daj;IC;( pC\\'n;l linans(mą rzcczywiście zapotrzebowanie na aniropologów \v dzisicjtak duhl liczb.; alllropologów. którzy po uzyskaniu dyplos\\ojej dzicdzinie, Wiadomo. ze lat wiej jesl znaleźć jakąstabilność. Ak dla anlropologa z krwi i kości, niesamowi- cie istotna ,jcst pasja. radość i przyjcmność 7. wykony\\ania pracy na co dzień. Ważne lei: jest S\\Ojcgo rod;aju osohislC ~rclnicnie i uczucic. /.c właśnie poprzez codzienml /mudną pracę dokladamy \\lasn;l ce~ielk.; \\ hudom\lliu k[1S7.egu ś\\iala, Czascm lastana\\ iam si.; en. ~i.; ;a Iym WSI.) slkim kryjc" Z jednej strony amerykallskie uni\\ersy lcly. instytuty \\ ypusIClaj;1 wybztaleonych ludzi obieeując im nie wiadomo co, a gospodarka niejesl \\ swnic sJ'ro~tać tym ohietnicom, Mo/e uczelnie na lorum kn1iowym powinny \\jakiś sposób skoordyno\\ać S\\oj;\ polityk.; przyjmowania na studia') Motc naprawd.; w d/.isiejvym \\icku klllllpUll'r<'n\. idealnych nloi.liwości badań nauk(mych. planów gospodarczych. pr/e\\ idyw;U'l rozwoJO\\\ ch. mo/c mo/.na by w jakiś sposób ..dopasować" liczbę antropologów do ry nklL Ilo w rzcCly\\isto.ści ś\\ ial pozauniwersytccki nic jest lak kolorowy jak przedstawiany podCla~ \\ykla<km. a \\Vlllar/onc sIanowiska w ezyslt:j antropologii stają si.; hardzo szybko \\iclk;1 ułud'l i pnmadz;Licdynic do wielkiego rozczarmnlllia rcaliami obecnego świata, Osohiścic uwa/.;Ull. it: uni\\ersytet w du/.ym stopniu jest odpowiedzialny za obecną sytuację antropologó\\ na I'\'nhu pracy, I Jni\\ersytel bowicm nic bardzo przygotowuje studentów do wykony\\'ania Clegoś innego niż anlropologia. Kursy antropologii maj.j najczęściej wydźwięk bardzo dyscyplinarny. d'lj:lC studcntom nadzic,:c. ŻC ,jcdnak pomimo w~zystko b.;dą oni w stanie wykony\\al' prac.; \\ s\\oim l'l\\od/ic. Bylaby m bard/o nic(lhid,ly \\na twicrdząc. /.e unim:rsytety amcrykmiskie nic widzą tego prohlemu. Nic, Amcry~anic to napra\H/'; lud/ic potrzcby, Ogólnie mówiąc. to ludzie. dla których dobro. koml()rt psychiClny i linansO\\y jcdnostki zajmujc naczclne miejsce wc wszclkicb poczynaniach, /aClyna si.; już nll'mić o kursach ukiel'unkO\\uj,\cyeh antropologów w innych zawodach, /aCl) na si.; ml)\\ ić o tym. i.c aniropolog winien mieć dodatkowo lzw, tytul: ",associate degree". na przykład \\ human rclations, /aczyna si.; budować ..drogi"' dla antropologów ..z zawodu"' z dodatk()\\YI1l liccncjatcm na pr/.yklad \\ socjologii, /)okladnie określa si.; lo: Major -- przedmiot głó\\n) Anthropology. Minor dodatkowy···· Sociology, Wiek komputerów zmieni! nieco profil ka/.dcgo zawodu. ak ..nI/CI'} ka;,dL'f~o zawodu nie IJllienil się i trzeba go tylko w różnych aspektach zmodyliko\\ać, Co mamy \\ i.;c /,robić': Winić ś\\ial za jego ro/,\\Ó(' Nie sądzy. To przecie/. my antropolodzy I pictyzmem zacho\\al} badamy i dokumentujemy i prl.) stosO\\all ro/wój do rl)i.nych środowisk, /.y cia czł(l\\'icka. To pueciei kultur, cywilizacji. ludzkich nam serce się raduje obserwując jak ro/\\ ijaj;ł si.; stosunki mi.;d/,\Iudl.kic. Swiat moim zdanicm mądrze si<; roz\\ija i my jesteśmy \\ nim bard/icj nii. pOII'/l'hni ,jako mcdiator;y. tłumaczc tego co si<; dzieje na calym świecie: \\ )jaśniaj;jc) inll\m dlauego Indlic posl<;puj'l tak a nic inaczej. To wlaśnie antropologowie próbuj,jlagmlzić konllik!y mi.;d/.) lud;mi pochoc!Z;lcy mi z różnych środowisk. kultur. SPO!eCZIlOSCI. lo \\Iaśnie ;lIltmpoloti/y Il1ajduj;] rlaS/C7.)'znę pmozumienia w sytuacjach. w których inni �202 rozkładają n;ee. lo oni t1umaezą to. co dla innych jest niczrozumialym I.acho\\aniem. iiC7.rozumialym. bo mającym inne podlożc kullunmc. !\ntropologo\lie buduj" pr/.ysIOlliOlI'c mosly pomio;:dzy ludźmi ró/nych ras i kultur. !'vIosty umo/liwiające międzykulluroW<' cod/ienną komunikację. mosty ulat\\iaiące zrolllmienic innych. Szczególnie jest to potrzebne 1\ amerykmiskim garncu różnych kultur. Dlatego też uwa/am. że proll:sjl< antropologa powinno sil,: pOlIa/ac i doceniac II' dzisiejszym amerykarlskim spoleczellstwic i gdziekolwiek indziej na Śl\ iecie, /\nlropologowie. ci z wyksztalcenia. i ci z urodzcnia. sq pasjonatami wc Ilszystkim co robią S'l wielkimi entu/jaslami z. ogromnym scrcem jcl.eli chod/.i wykonYI\ anie jakiejkollliek pracy. Je/cli mają odpowiedni,j szansę. gwarantują. /e bardziej ni/. klOkoll1 ick inny staną na wysokości I.adania i \\'ykorzystaj'l j'l z pożytkiem dla siebie i dla całej ludzkości. Sumując: nic bójmy się I.atem byc antropologiem. l.apakl'1<:em. glodnym przygód. odkryć i badaJl. Antropologia byla. jest i bl,:dzie potrzebna. Ona \\/bogaca i rozI\ija. ()d wieków słysz) ° się powracaj'lce do antropologa jak bumerang pytanic: ..a co wi z odpowiedzią na to pytanie niezak/nie od koniunktury. wici ki. jak wielki jest świat \\okół nas. Dobra !'vlatka I.iemia najważniejsze. B"dhny \\ ięc nieustannie gotosI antropologa jcst <:iaslycln)' i ma miejsce dla wsz.ystkich i to jest (0"" UIll) Ja broni nic skladam. ..I.~ala Wasoll'ska �